විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk තර්ස්ටන් විද්‍යාලය 0 5689 800117 767705 2026-09-25T04:20:21Z ~2026-51621-37 81246 /* ක්‍රිකට් */ 800117 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{More citations needed|date=October 2024}} {{Copy edit|date=October 2024}} {{දියුණු කරන්න}}}} {{Infobox School | name = තර්ස්ටන් විද්‍යාලය | image = | motto = තමෙසො මා ජ්‍යෙතීර්ගමය<br> (අදුරෙන් මා ආලෝකයට රැගෙන යන්න'') | city = [[කොළඹ]] | country = [[ශ්‍රී ලංකා]] {{flagicon|Sri Lanka}} | type = [[Public school (UK)|Public]] | established = [[1950]] College Day - 11th January | founder = E.A නුගවෙල මහාතා | principal = ඊ.එම්.එස් ඵ්කනායක | gender = [[පිරිමි]] | colours = නිල්,රන් හා රතු {{color box|#1434A4}}{{color box|gold}}{{color box|#D10000}} | website = [http://www.thurstancollege.net/ www.thurstancollege.net] }} ක්‍රි.ව. 1950 දී ආරම්භ කරන ලද '''තර්ස්ටන් විද්‍යාලය''' කොළඹ නගරය තුළ පිහිටි ප්‍රධාන පෙලේ ජාතික පාසලකි. මෙහි සිසුන් 5000 කට වැඩි පිරිසක් ඉගෙනුම ලබයි ==පිහිටීම== '''කුරැදුවත්තේ''' ( කොළඹ07 ) එක් ‍පසෙකින් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයටත්, අනෙක් පසින් කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයටත් මායිම්ව ශාස්ත්‍රීය කලාපයක් තුළ පිහිටා ඇත. ==පාලනය== මෙම අධ්‍යනායතනය, අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ මෙහෙයවනු ලබන අතර පරිපාලනය විදුහල්පති විසින් සිදුවේ. විදුහල්පතිවර‍යාගේ පරිපාලන සහය සඳහා උප විදුහල්පතිවරයෙක් දායකත්වය සපයනු ලබන අතර. පාසල මූලික වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, කනිෂ්ට අංශය සහ ජ්‍යේෂ්ඨ අංශය ලෙසින් අධ්‍යයන අංශ තුනකට බෙදා ඇත. ඒ ඒ අධ්‍යයන අංශ සඳහා නියෝජ්‍ය විදුහල්පතිවරුන් පත් කර ඇත. ==විදුහල්පතිවරුන්== ඩී.ඊ.එ. ෂොක්මන් මහතා: 1950.01.11-1955.12.31 එම්.ඩී. ගුණවර්ධන මහතා: 1956.01.01-1967.01.17 පී.එම්. ජයතිලක මහතා: 1967.02.01-1969.10.09 එස්. පණ්ඩිතසේකර මහතා: 1970.03.16-1974.04.30 ඒ.කේ. විද්‍යාසේකර මහතා: 1974.05.02-1978.01.20 පී.එස්. ගුණසේකර මහතා: 1978.01.24-1987.12.31 එච්.ඩී.එච්. පෙරේරා මහතා:1988.01.01-1992.10.20 එච්.ඩී.එම්.පී වීරතුංග මහතා:1992-2006 යයි.ඒ.එන්.ඩී යාපා මහතා:2006-2013 ==නිවාස== * සැන්ඩිමන් * මැක්රේ * ඩෙනම් * රොබිසන් ==පහසුකම්== අංග සම්පූර්ණ පිහිනුම්තටාකාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ක්‍රීඩාංගන 02,අංග සම්පූර්ණ රගර් ක්‍රීඩාංගනයක්,ගෘහස්ථ ක්‍රිකට් ක්‍රිීඩාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ටෙනිස් පිටියක්,අංග සම්පූර්ණ බාස්කට් බෝල් පිටියක්,නවීන විද්‍යාගාර,දේශන ශාලාවක්,රංග ශාලාවක් ==ක්‍රීඩා සංගම් == === ක්‍රිකට් === තර්ස්ටන් වයස අවුරුදු 16න් පහළ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම පිහිටුවන ලද්දේ 1953දීය. තර්ස්ටන් පාසල් ක්‍රිකට් වාරය ආරම්භයේදී බිග් මැච් හෝ බැට්ල් ඔෆ් ද බ්‍රදර්ස් ලෙසින් හැඳින්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් හමුවකදී [[ඉසිපතන විදුහල|ඉසිපතන විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ක්‍රීඩා කරයි. තරඟය 1963 සිට<ref>{{cite news|url=http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|title=Isipathana and Thurstan play out big match draw|date=1 March 2015|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|access-date=12 June 2017|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103910/http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|url-status=dead}}</ref> පවත්වා ඇති අතර ක්‍රීඩා කළ තරඟ 63 න් 50 ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත. තර්ස්ටන් විද්‍යාලය 8 වතාවක් සහ ඉසිපතන විද්‍යාලය 4 වතාවක් ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Citation |title=54th Battle of the Brothers: Charana and Navod rescue Thurstan |url=https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 |access-date=2024-10-03 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095719/https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 }}</ref> ==== සහෝදරයන්ගේ මහා ක්‍රිකට් තරගය ==== අඩ සියවසකටත් වඩා වැඩි කාලයක් මුලුල්ලේ වසරක් පසා '''බ්ලැක්හැම් විජේවර්ධන කුසලානය''' උදෙසා තර්ස්ටන් - ඉසිපතන මහා ක්‍රිකට් තරගාවලිය පවත්වනු ලබේ .එදා සිට මේ දක්වා ශ්‍රී ලංකාව තුල බාලක පාසල් ද්විත්වයක් අතර පවත්වන ලබන සාමකාමීම ක්‍රිකට් තරගාවලියයි. මීට සමගාමීව එක් දින ක්‍රිකට් තරගාට වලිය,විවාද තරග,බැඩ්මින්ටන් තරගාවලි,අාදි ශිෂ්‍ය ක්‍රිකට් තරඟ,රථ පෙලපාලි,පා පැදි පෙලපාලි පවත්වනු === රග්බි === තර්ස්ටන් රග්බි ක්‍රීඩාවට පිවිසි දෙවන රජයේ පාසල වන අතර එහි රග්බි සංගම් කණ්ඩායම 1957 දී පිහිටුවන ලදී. ඉසිපතන විද්‍යාලයේ සාම්ප්‍රදායික ප්‍රතිවාදීන් සමඟ ක්‍රීඩා කරන 'අබ්දුල් ජබාර් කුසලානයට' අමතරව, 'දියනේෂ් රාජරත්නම් අනුස්මරණ කුසලානය සඳහා වාර්ෂික හමුවීම් තිබේ. ', 1998 දී [[වෙස්ලි විද්‍යාලය|වෙස්ලි විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ආරම්භ වූ අතර, 2001 දී ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය සමඟින් 'ග්‍රේෂන් ගුණවර්ධන අභියෝග කුසලානය'. == සමිති සහ සංගම් == *බෞද්ධ සංගමය *සාමාන්‍ය දැනීම සංගමය *කෘෂිකර්ම සංගමය *සිංහල භාෂා හා සාහිත්‍ය ඒකකය *සිංහල කථික හා විවාද සංසඳය *නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ සංගමය *චෙස් සංගමය *මාධ්‍ය ඒකකය *ගුවන් විදුලි සංගමය *පරිගණක සංගමය *තාරකා විද්‍යා සංගමය *රසායන විද්‍යා සංගමය *වාණිජ සංගමය *කථික සමාජය *ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය සංගමය *ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය සංගමය *පරිසර සංගමය *ගණිත සංගමය *සංගීත කවය *ඡායාරූප සංගමය *ශාන්ත ජෝන් ගිලන් හමුදාව *රතු කුරුස සංගමය *තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමය ==පාසල් ගීතය== <blockquote>නැණ ආලෝකය දෙන විදුහල් මව අප සුමගය සෙවනය සැමදා // එහි අපි උගනිමු-නැණයෙන් පිබිදෙමු විනයෙන් සැරසෙමු-අප මව්බිම සනහා බස රස කැරුමට-රැස එහි වැඩුමට දෙස ඔසවනුවට-කැපවී හැම විට ලක් දිව නම් දැරු තර්ස්ටන් විදුහල සිසුවන් අප නිති දිරි වඩමු......// දිරි වඩමු......// </blockquote> * පද රචනය :දයානන්ද ගුණවර්ධන * සංගීතය :ලයනල් අල්ගම =කීර්තිමත් ආදි සිසුන්= ==External links== *[http://www.thurstancollege.net/ Thurstan College Official Web site] {{coord missing|Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] c9lei6m94o9ihe9wtl1vvv903act0mx 800123 800117 2026-09-25T04:32:28Z ~2026-51621-37 81246 /* */ 800123 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{More citations needed|date=October 2024}} {{Copy edit|date=October 2024}} {{දියුණු කරන්න}}}} {{Infobox School | name = තර්ස්ටන් විද්‍යාලය | image = | motto = තමෙසො මා ජ්‍යෙතීර්ගමය<br> (අදුරෙන් මා ආලෝකයට රැගෙන යන්න'') | city = [[කොළඹ 07]] | country = [[ශ්‍රී ලංකා]] {{flagicon|Sri Lanka}} | type = [[Public school (UK)|Public]] | established = [[1950]] College Day - 11th January | founder = E.A නුගවෙල මහාතා | principal = ඊ.එම්.එස් ඵ්කනායක | gender = [[පිරිමි]] | colours = නිල්,රන් හා රතු {{color box|#1434A4}}{{color box|gold}}{{color box|#D10000}} | website = [http://www.thurstancollege.net/ www.thurstancollege.net] }} ක්‍රි.ව. 1950 දී ආරම්භ කරන ලද '''තර්ස්ටන් විද්‍යාලය''' කොළඹ නගරය තුළ පිහිටි ප්‍රධාන පෙලේ ජාතික පාසලකි. මෙහි සිසුන් 5000 කට වැඩි පිරිසක් ඉගෙනුම ලබයි ==පිහිටීම== '''කුරැදුවත්තේ''' ( කොළඹ07 ) එක් ‍පසෙකින් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයටත්, අනෙක් පසින් කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයටත් මායිම්ව ශාස්ත්‍රීය කලාපයක් තුළ පිහිටා ඇත. ==පාලනය== මෙම අධ්‍යනායතනය, අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ මෙහෙයවනු ලබන අතර පරිපාලනය විදුහල්පති විසින් සිදුවේ. විදුහල්පතිවර‍යාගේ පරිපාලන සහය සඳහා උප විදුහල්පතිවරයෙක් දායකත්වය සපයනු ලබන අතර. පාසල මූලික වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, කනිෂ්ට අංශය සහ ජ්‍යේෂ්ඨ අංශය ලෙසින් අධ්‍යයන අංශ තුනකට බෙදා ඇත. ඒ ඒ අධ්‍යයන අංශ සඳහා නියෝජ්‍ය විදුහල්පතිවරුන් පත් කර ඇත. ==විදුහල්පතිවරුන්== ඩී.ඊ.එ. ෂොක්මන් මහතා: 1950.01.11-1955.12.31 එම්.ඩී. ගුණවර්ධන මහතා: 1956.01.01-1967.01.17 පී.එම්. ජයතිලක මහතා: 1967.02.01-1969.10.09 එස්. පණ්ඩිතසේකර මහතා: 1970.03.16-1974.04.30 ඒ.කේ. විද්‍යාසේකර මහතා: 1974.05.02-1978.01.20 පී.එස්. ගුණසේකර මහතා: 1978.01.24-1987.12.31 එච්.ඩී.එච්. පෙරේරා මහතා:1988.01.01-1992.10.20 එච්.ඩී.එම්.පී වීරතුංග මහතා:1992-2006 යයි.ඒ.එන්.ඩී යාපා මහතා:2006-2013 ==නිවාස== * සැන්ඩිමන් * මැක්රේ * ඩෙනම් * රොබිසන් ==පහසුකම්== අංග සම්පූර්ණ පිහිනුම්තටාකාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ක්‍රීඩාංගන 02,අංග සම්පූර්ණ රගර් ක්‍රීඩාංගනයක්,ගෘහස්ථ ක්‍රිකට් ක්‍රිීඩාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ටෙනිස් පිටියක්,අංග සම්පූර්ණ බාස්කට් බෝල් පිටියක්,නවීන විද්‍යාගාර,දේශන ශාලාවක්,රංග ශාලාවක් ==ක්‍රීඩා සංගම් == === ක්‍රිකට් === තර්ස්ටන් වයස අවුරුදු 16න් පහළ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම පිහිටුවන ලද්දේ 1953දීය. තර්ස්ටන් පාසල් ක්‍රිකට් වාරය ආරම්භයේදී බිග් මැච් හෝ බැට්ල් ඔෆ් ද බ්‍රදර්ස් ලෙසින් හැඳින්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් හමුවකදී [[ඉසිපතන විදුහල|ඉසිපතන විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ක්‍රීඩා කරයි. තරඟය 1963 සිට<ref>{{cite news|url=http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|title=Isipathana and Thurstan play out big match draw|date=1 March 2015|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|access-date=12 June 2017|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103910/http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|url-status=dead}}</ref> පවත්වා ඇති අතර ක්‍රීඩා කළ තරඟ 63 න් 50 ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත. තර්ස්ටන් විද්‍යාලය 8 වතාවක් සහ ඉසිපතන විද්‍යාලය 4 වතාවක් ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Citation |title=54th Battle of the Brothers: Charana and Navod rescue Thurstan |url=https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 |access-date=2024-10-03 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095719/https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 }}</ref> ==== සහෝදරයන්ගේ මහා ක්‍රිකට් තරගය ==== අඩ සියවසකටත් වඩා වැඩි කාලයක් මුලුල්ලේ වසරක් පසා '''බ්ලැක්හැම් විජේවර්ධන කුසලානය''' උදෙසා තර්ස්ටන් - ඉසිපතන මහා ක්‍රිකට් තරගාවලිය පවත්වනු ලබේ .එදා සිට මේ දක්වා ශ්‍රී ලංකාව තුල බාලක පාසල් ද්විත්වයක් අතර පවත්වන ලබන සාමකාමීම ක්‍රිකට් තරගාවලියයි. මීට සමගාමීව එක් දින ක්‍රිකට් තරගාට වලිය,විවාද තරග,බැඩ්මින්ටන් තරගාවලි,අාදි ශිෂ්‍ය ක්‍රිකට් තරඟ,රථ පෙලපාලි,පා පැදි පෙලපාලි පවත්වනු === රග්බි === තර්ස්ටන් රග්බි ක්‍රීඩාවට පිවිසි දෙවන රජයේ පාසල වන අතර එහි රග්බි සංගම් කණ්ඩායම 1957 දී පිහිටුවන ලදී. ඉසිපතන විද්‍යාලයේ සාම්ප්‍රදායික ප්‍රතිවාදීන් සමඟ ක්‍රීඩා කරන 'අබ්දුල් ජබාර් කුසලානයට' අමතරව, 'දියනේෂ් රාජරත්නම් අනුස්මරණ කුසලානය සඳහා වාර්ෂික හමුවීම් තිබේ. ', 1998 දී [[වෙස්ලි විද්‍යාලය|වෙස්ලි විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ආරම්භ වූ අතර, 2001 දී ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය සමඟින් 'ග්‍රේෂන් ගුණවර්ධන අභියෝග කුසලානය'. == සමිති සහ සංගම් == *බෞද්ධ සංගමය *සාමාන්‍ය දැනීම සංගමය *කෘෂිකර්ම සංගමය *සිංහල භාෂා හා සාහිත්‍ය ඒකකය *සිංහල කථික හා විවාද සංසඳය *නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ සංගමය *චෙස් සංගමය *මාධ්‍ය ඒකකය *ගුවන් විදුලි සංගමය *පරිගණක සංගමය *තාරකා විද්‍යා සංගමය *රසායන විද්‍යා සංගමය *වාණිජ සංගමය *කථික සමාජය *ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය සංගමය *ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය සංගමය *පරිසර සංගමය *ගණිත සංගමය *සංගීත කවය *ඡායාරූප සංගමය *ශාන්ත ජෝන් ගිලන් හමුදාව *රතු කුරුස සංගමය *තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමය ==පාසල් ගීතය== <blockquote>නැණ ආලෝකය දෙන විදුහල් මව අප සුමගය සෙවනය සැමදා // එහි අපි උගනිමු-නැණයෙන් පිබිදෙමු විනයෙන් සැරසෙමු-අප මව්බිම සනහා බස රස කැරුමට-රැස එහි වැඩුමට දෙස ඔසවනුවට-කැපවී හැම විට ලක් දිව නම් දැරු තර්ස්ටන් විදුහල සිසුවන් අප නිති දිරි වඩමු......// දිරි වඩමු......// </blockquote> * පද රචනය :දයානන්ද ගුණවර්ධන * සංගීතය :ලයනල් අල්ගම =කීර්තිමත් ආදි සිසුන්= ==External links== *[http://www.thurstancollege.net/ Thurstan College Official Web site] {{coord missing|Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] ia7sbsw4ye3h4r5jwhjjepg3kee0m5g 800135 800123 2026-09-25T04:57:29Z ~2026-51621-37 81246 තර්ස්ටන් විද්‍යාලයේ පින්තූරයක් upload කිරීම 800135 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{More citations needed|date=October 2024}} {{Copy edit|date=October 2024}} {{දියුණු කරන්න}}}} [[ගොනුව:Thurstan College.jpg|thumb|තර්ස්ටන් විද්‍යාලය - කොළඹ 07]] {{Infobox School | name = තර්ස්ටන් විද්‍යාලය | image = | motto = තමෙසො මා ජ්‍යෙතීර්ගමය<br> (අදුරෙන් මා ආලෝකයට රැගෙන යන්න'') | city = [[කොළඹ 07]] | country = [[ශ්‍රී ලංකා]] {{flagicon|Sri Lanka}} | type = [[Public school (UK)|Public]] | established = [[1950]] College Day - 11th January | founder = E.A නුගවෙල මහාතා | principal = ඊ.එම්.එස් ඵ්කනායක | gender = [[පිරිමි]] | colours = නිල්,රන් හා රතු {{color box|#1434A4}}{{color box|gold}}{{color box|#D10000}} | website = [http://www.thurstancollege.net/ www.thurstancollege.net] }} ක්‍රි.ව. 1950 දී ආරම්භ කරන ලද '''තර්ස්ටන් විද්‍යාලය''' කොළඹ නගරය තුළ පිහිටි ප්‍රධාන පෙලේ ජාතික පාසලකි. මෙහි සිසුන් 5000 කට වැඩි පිරිසක් ඉගෙනුම ලබයි. ==පිහිටීම== '''කුරැදුවත්තේ''' ( කොළඹ07 ) එක් ‍පසෙකින් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයටත්, අනෙක් පසින් කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයටත් මායිම්ව ශාස්ත්‍රීය කලාපයක් තුළ පිහිටා ඇත. ==පාලනය== මෙම අධ්‍යනායතනය, අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ මෙහෙයවනු ලබන අතර පරිපාලනය විදුහල්පති විසින් සිදුවේ. විදුහල්පතිවර‍යාගේ පරිපාලන සහය සඳහා උප විදුහල්පතිවරයෙක් දායකත්වය සපයනු ලබන අතර. පාසල මූලික වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, කනිෂ්ට අංශය සහ ජ්‍යේෂ්ඨ අංශය ලෙසින් අධ්‍යයන අංශ තුනකට බෙදා ඇත. ඒ ඒ අධ්‍යයන අංශ සඳහා නියෝජ්‍ය විදුහල්පතිවරුන් පත් කර ඇත. ==විදුහල්පතිවරුන්== ඩී.ඊ.එ. ෂොක්මන් මහතා: 1950.01.11-1955.12.31 එම්.ඩී. ගුණවර්ධන මහතා: 1956.01.01-1967.01.17 පී.එම්. ජයතිලක මහතා: 1967.02.01-1969.10.09 එස්. පණ්ඩිතසේකර මහතා: 1970.03.16-1974.04.30 ඒ.කේ. විද්‍යාසේකර මහතා: 1974.05.02-1978.01.20 පී.එස්. ගුණසේකර මහතා: 1978.01.24-1987.12.31 එච්.ඩී.එච්. පෙරේරා මහතා:1988.01.01-1992.10.20 එච්.ඩී.එම්.පී වීරතුංග මහතා:1992-2006 යයි.ඒ.එන්.ඩී යාපා මහතා:2006-2013 ==නිවාස== * සැන්ඩිමන් * මැක්රේ * ඩෙනම් * රොබිසන් ==පහසුකම්== අංග සම්පූර්ණ පිහිනුම්තටාකාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ක්‍රීඩාංගන 02,අංග සම්පූර්ණ රගර් ක්‍රීඩාංගනයක්,ගෘහස්ථ ක්‍රිකට් ක්‍රිීඩාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ටෙනිස් පිටියක්,අංග සම්පූර්ණ බාස්කට් බෝල් පිටියක්,නවීන විද්‍යාගාර,දේශන ශාලාවක්,රංග ශාලාවක් ==ක්‍රීඩා සංගම් == === ක්‍රිකට් === තර්ස්ටන් වයස අවුරුදු 16න් පහළ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම පිහිටුවන ලද්දේ 1953දීය. තර්ස්ටන් පාසල් ක්‍රිකට් වාරය ආරම්භයේදී බිග් මැච් හෝ බැට්ල් ඔෆ් ද බ්‍රදර්ස් ලෙසින් හැඳින්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් හමුවකදී [[ඉසිපතන විදුහල|ඉසිපතන විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ක්‍රීඩා කරයි. තරඟය 1963 සිට<ref>{{cite news|url=http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|title=Isipathana and Thurstan play out big match draw|date=1 March 2015|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|access-date=12 June 2017|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103910/http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|url-status=dead}}</ref> පවත්වා ඇති අතර ක්‍රීඩා කළ තරඟ 63 න් 50 ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත. තර්ස්ටන් විද්‍යාලය 8 වතාවක් සහ ඉසිපතන විද්‍යාලය 4 වතාවක් ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Citation |title=54th Battle of the Brothers: Charana and Navod rescue Thurstan |url=https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 |access-date=2024-10-03 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095719/https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 }}</ref> ==== සහෝදරයන්ගේ මහා ක්‍රිකට් තරගය ==== අඩ සියවසකටත් වඩා වැඩි කාලයක් මුලුල්ලේ වසරක් පසා '''බ්ලැක්හැම් විජේවර්ධන කුසලානය''' උදෙසා තර්ස්ටන් - ඉසිපතන මහා ක්‍රිකට් තරගාවලිය පවත්වනු ලබේ .එදා සිට මේ දක්වා ශ්‍රී ලංකාව තුල බාලක පාසල් ද්විත්වයක් අතර පවත්වන ලබන සාමකාමීම ක්‍රිකට් තරගාවලියයි. මීට සමගාමීව එක් දින ක්‍රිකට් තරගාට වලිය,විවාද තරග,බැඩ්මින්ටන් තරගාවලි,අාදි ශිෂ්‍ය ක්‍රිකට් තරඟ,රථ පෙලපාලි,පා පැදි පෙලපාලි පවත්වනු === රග්බි === තර්ස්ටන් රග්බි ක්‍රීඩාවට පිවිසි දෙවන රජයේ පාසල වන අතර එහි රග්බි සංගම් කණ්ඩායම 1957 දී පිහිටුවන ලදී. ඉසිපතන විද්‍යාලයේ සාම්ප්‍රදායික ප්‍රතිවාදීන් සමඟ ක්‍රීඩා කරන 'අබ්දුල් ජබාර් කුසලානයට' අමතරව, 'දියනේෂ් රාජරත්නම් අනුස්මරණ කුසලානය සඳහා වාර්ෂික හමුවීම් තිබේ. ', 1998 දී [[වෙස්ලි විද්‍යාලය|වෙස්ලි විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ආරම්භ වූ අතර, 2001 දී ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය සමඟින් 'ග්‍රේෂන් ගුණවර්ධන අභියෝග කුසලානය'. == සමිති සහ සංගම් == *බෞද්ධ සංගමය *සාමාන්‍ය දැනීම සංගමය *කෘෂිකර්ම සංගමය *සිංහල භාෂා හා සාහිත්‍ය ඒකකය *සිංහල කථික හා විවාද සංසඳය *නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ සංගමය *චෙස් සංගමය *මාධ්‍ය ඒකකය *ගුවන් විදුලි සංගමය *පරිගණක සංගමය *තාරකා විද්‍යා සංගමය *රසායන විද්‍යා සංගමය *වාණිජ සංගමය *කථික සමාජය *ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය සංගමය *ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය සංගමය *පරිසර සංගමය *ගණිත සංගමය *සංගීත කවය *ඡායාරූප සංගමය *ශාන්ත ජෝන් ගිලන් හමුදාව *රතු කුරුස සංගමය *තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමය ==පාසල් ගීතය== <blockquote>නැණ ආලෝකය දෙන විදුහල් මව අප සුමගය සෙවනය සැමදා // එහි අපි උගනිමු-නැණයෙන් පිබිදෙමු විනයෙන් සැරසෙමු-අප මව්බිම සනහා බස රස කැරුමට-රැස එහි වැඩුමට දෙස ඔසවනුවට-කැපවී හැම විට ලක් දිව නම් දැරු තර්ස්ටන් විදුහල සිසුවන් අප නිති දිරි වඩමු......// දිරි වඩමු......// </blockquote> * පද රචනය :දයානන්ද ගුණවර්ධන * සංගීතය :ලයනල් අල්ගම =කීර්තිමත් ආදි සිසුන්= ==External links== *[http://www.thurstancollege.net/ Thurstan College Official Web site] {{coord missing|Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] j41byqqtrb7jw44mz5pknl6fpdf1boy 800137 800135 2026-09-25T05:00:40Z ~2026-51621-37 81246 800137 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{More citations needed|date=October 2024}} {{Copy edit|date=October 2024}} {{දියුණු කරන්න}}}} [[ගොනුව:Thurstan College.jpg|thumb|තර්ස්ටන් විද්‍යාලය - කොළඹ 07]] {{Infobox School | name = තර්ස්ටන් විද්‍යාලය | image = | motto = තමෙසො මා ජ්‍යෙතීර්ගමය<br> (අදුරෙන් මා ආලෝකයට රැගෙන යන්න'') | city = [[කොළඹ 07]] | country = [[ශ්‍රී ලංකා]] {{flagicon|Sri Lanka}} | type = [[Public school (UK)|Public]] | established = [[1950]] College Day - 11th January | founder = E.A නුගවෙල මහාතා | principal = ප්‍රමුදිත වික්‍රමසිංහ | gender = [[පිරිමි]] | colours = නිල්,රන් හා රතු {{color box|#1434A4}}{{color box|gold}}{{color box|#D10000}} | website = [http://www.thurstancollege.net/ www.thurstancollege.net] }} ක්‍රි.ව. 1950 දී ආරම්භ කරන ලද '''තර්ස්ටන් විද්‍යාලය''' කොළඹ නගරය තුළ පිහිටි ප්‍රධාන පෙලේ ජාතික පාසලකි. මෙහි සිසුන් 5000 කට වැඩි පිරිසක් ඉගෙනුම ලබයි. ==පිහිටීම== '''කුරැදුවත්තේ''' ( කොළඹ07 ) එක් ‍පසෙකින් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයටත්, අනෙක් පසින් කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයටත් මායිම්ව ශාස්ත්‍රීය කලාපයක් තුළ පිහිටා ඇත. ==පාලනය== මෙම අධ්‍යනායතනය, අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ මෙහෙයවනු ලබන අතර පරිපාලනය විදුහල්පති විසින් සිදුවේ. විදුහල්පතිවර‍යාගේ පරිපාලන සහය සඳහා උප විදුහල්පතිවරයෙක් දායකත්වය සපයනු ලබන අතර. පාසල මූලික වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, කනිෂ්ට අංශය සහ ජ්‍යේෂ්ඨ අංශය ලෙසින් අධ්‍යයන අංශ තුනකට බෙදා ඇත. ඒ ඒ අධ්‍යයන අංශ සඳහා නියෝජ්‍ය විදුහල්පතිවරුන් පත් කර ඇත. ==විදුහල්පතිවරුන්== ඩී.ඊ.එ. ෂොක්මන් මහතා: 1950.01.11-1955.12.31 එම්.ඩී. ගුණවර්ධන මහතා: 1956.01.01-1967.01.17 පී.එම්. ජයතිලක මහතා: 1967.02.01-1969.10.09 එස්. පණ්ඩිතසේකර මහතා: 1970.03.16-1974.04.30 ඒ.කේ. විද්‍යාසේකර මහතා: 1974.05.02-1978.01.20 පී.එස්. ගුණසේකර මහතා: 1978.01.24-1987.12.31 එච්.ඩී.එච්. පෙරේරා මහතා:1988.01.01-1992.10.20 එච්.ඩී.එම්.පී වීරතුංග මහතා:1992-2006 යයි.ඒ.එන්.ඩී යාපා මහතා:2006-2013 ==නිවාස== * සැන්ඩිමන් * මැක්රේ * ඩෙනම් * රොබිසන් ==පහසුකම්== අංග සම්පූර්ණ පිහිනුම්තටාකාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ක්‍රීඩාංගන 02,අංග සම්පූර්ණ රගර් ක්‍රීඩාංගනයක්,ගෘහස්ථ ක්‍රිකට් ක්‍රිීඩාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ටෙනිස් පිටියක්,අංග සම්පූර්ණ බාස්කට් බෝල් පිටියක්,නවීන විද්‍යාගාර,දේශන ශාලාවක්,රංග ශාලාවක් ==ක්‍රීඩා සංගම් == === ක්‍රිකට් === තර්ස්ටන් වයස අවුරුදු 16න් පහළ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම පිහිටුවන ලද්දේ 1953දීය. තර්ස්ටන් පාසල් ක්‍රිකට් වාරය ආරම්භයේදී බිග් මැච් හෝ බැට්ල් ඔෆ් ද බ්‍රදර්ස් ලෙසින් හැඳින්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් හමුවකදී [[ඉසිපතන විදුහල|ඉසිපතන විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ක්‍රීඩා කරයි. තරඟය 1963 සිට<ref>{{cite news|url=http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|title=Isipathana and Thurstan play out big match draw|date=1 March 2015|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|access-date=12 June 2017|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103910/http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|url-status=dead}}</ref> පවත්වා ඇති අතර ක්‍රීඩා කළ තරඟ 63 න් 50 ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත. තර්ස්ටන් විද්‍යාලය 8 වතාවක් සහ ඉසිපතන විද්‍යාලය 4 වතාවක් ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Citation |title=54th Battle of the Brothers: Charana and Navod rescue Thurstan |url=https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 |access-date=2024-10-03 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095719/https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 }}</ref> ==== සහෝදරයන්ගේ මහා ක්‍රිකට් තරගය ==== අඩ සියවසකටත් වඩා වැඩි කාලයක් මුලුල්ලේ වසරක් පසා '''බ්ලැක්හැම් විජේවර්ධන කුසලානය''' උදෙසා තර්ස්ටන් - ඉසිපතන මහා ක්‍රිකට් තරගාවලිය පවත්වනු ලබේ .එදා සිට මේ දක්වා ශ්‍රී ලංකාව තුල බාලක පාසල් ද්විත්වයක් අතර පවත්වන ලබන සාමකාමීම ක්‍රිකට් තරගාවලියයි. මීට සමගාමීව එක් දින ක්‍රිකට් තරගාට වලිය,විවාද තරග,බැඩ්මින්ටන් තරගාවලි,අාදි ශිෂ්‍ය ක්‍රිකට් තරඟ,රථ පෙලපාලි,පා පැදි පෙලපාලි පවත්වනු === රග්බි === තර්ස්ටන් රග්බි ක්‍රීඩාවට පිවිසි දෙවන රජයේ පාසල වන අතර එහි රග්බි සංගම් කණ්ඩායම 1957 දී පිහිටුවන ලදී. ඉසිපතන විද්‍යාලයේ සාම්ප්‍රදායික ප්‍රතිවාදීන් සමඟ ක්‍රීඩා කරන 'අබ්දුල් ජබාර් කුසලානයට' අමතරව, 'දියනේෂ් රාජරත්නම් අනුස්මරණ කුසලානය සඳහා වාර්ෂික හමුවීම් තිබේ. ', 1998 දී [[වෙස්ලි විද්‍යාලය|වෙස්ලි විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ආරම්භ වූ අතර, 2001 දී ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය සමඟින් 'ග්‍රේෂන් ගුණවර්ධන අභියෝග කුසලානය'. == සමිති සහ සංගම් == *බෞද්ධ සංගමය *සාමාන්‍ය දැනීම සංගමය *කෘෂිකර්ම සංගමය *සිංහල භාෂා හා සාහිත්‍ය ඒකකය *සිංහල කථික හා විවාද සංසඳය *නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ සංගමය *චෙස් සංගමය *මාධ්‍ය ඒකකය *ගුවන් විදුලි සංගමය *පරිගණක සංගමය *තාරකා විද්‍යා සංගමය *රසායන විද්‍යා සංගමය *වාණිජ සංගමය *කථික සමාජය *ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය සංගමය *ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය සංගමය *පරිසර සංගමය *ගණිත සංගමය *සංගීත කවය *ඡායාරූප සංගමය *ශාන්ත ජෝන් ගිලන් හමුදාව *රතු කුරුස සංගමය *තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමය ==පාසල් ගීතය== <blockquote>නැණ ආලෝකය දෙන විදුහල් මව අප සුමගය සෙවනය සැමදා // එහි අපි උගනිමු-නැණයෙන් පිබිදෙමු විනයෙන් සැරසෙමු-අප මව්බිම සනහා බස රස කැරුමට-රැස එහි වැඩුමට දෙස ඔසවනුවට-කැපවී හැම විට ලක් දිව නම් දැරු තර්ස්ටන් විදුහල සිසුවන් අප නිති දිරි වඩමු......// දිරි වඩමු......// </blockquote> * පද රචනය :දයානන්ද ගුණවර්ධන * සංගීතය :ලයනල් අල්ගම =කීර්තිමත් ආදි සිසුන්= ==External links== *[http://www.thurstancollege.net/ Thurstan College Official Web site] {{coord missing|Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] 4y16axbuhdal4wg263683w3xbmwqagd 800142 800137 2026-09-25T05:07:37Z ~2026-51621-37 81246 800142 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{More citations needed|date=October 2024}} {{Copy edit|date=October 2024}} {{දියුණු කරන්න}}}} [[ගොනුව:Thurstan College.jpg|thumb|තර්ස්ටන් විද්‍යාලය - කොළඹ 07]] {{Infobox School | name = තර්ස්ටන් විද්‍යාලය | image = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Thurstan_College.jpg | motto = තමෙසො මා ජ්‍යෙතීර්ගමය<br> (අදුරෙන් මා ආලෝකයට රැගෙන යන්න'') | city = [[කොළඹ 07]] | country = [[ශ්‍රී ලංකා]] {{flagicon|Sri Lanka}} | type = [[Public school (UK)|Public]] | established = [[1950]] College Day - 11th January | founder = E.A නුගවෙල මහාතා | principal = ප්‍රමුදිත වික්‍රමසිංහ | gender = [[පිරිමි]] | colours = නිල්,රන් හා රතු {{color box|#1434A4}}{{color box|gold}}{{color box|#D10000}} | website = [http://www.thurstancollege.net/ www.thurstancollege.net] }} ක්‍රි.ව. 1950 දී ආරම්භ කරන ලද '''තර්ස්ටන් විද්‍යාලය''' කොළඹ නගරය තුළ පිහිටි ප්‍රධාන පෙලේ ජාතික පාසලකි. මෙහි සිසුන් 5000 කට වැඩි පිරිසක් ඉගෙනුම ලබයි. ==පිහිටීම== '''කුරැදුවත්තේ''' ( කොළඹ07 ) එක් ‍පසෙකින් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයටත්, අනෙක් පසින් කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයටත් මායිම්ව ශාස්ත්‍රීය කලාපයක් තුළ පිහිටා ඇත. ==පාලනය== මෙම අධ්‍යනායතනය, අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ මෙහෙයවනු ලබන අතර පරිපාලනය විදුහල්පති විසින් සිදුවේ. විදුහල්පතිවර‍යාගේ පරිපාලන සහය සඳහා උප විදුහල්පතිවරයෙක් දායකත්වය සපයනු ලබන අතර. පාසල මූලික වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, කනිෂ්ට අංශය සහ ජ්‍යේෂ්ඨ අංශය ලෙසින් අධ්‍යයන අංශ තුනකට බෙදා ඇත. ඒ ඒ අධ්‍යයන අංශ සඳහා නියෝජ්‍ය විදුහල්පතිවරුන් පත් කර ඇත. ==විදුහල්පතිවරුන්== ඩී.ඊ.එ. ෂොක්මන් මහතා: 1950.01.11-1955.12.31 එම්.ඩී. ගුණවර්ධන මහතා: 1956.01.01-1967.01.17 පී.එම්. ජයතිලක මහතා: 1967.02.01-1969.10.09 එස්. පණ්ඩිතසේකර මහතා: 1970.03.16-1974.04.30 ඒ.කේ. විද්‍යාසේකර මහතා: 1974.05.02-1978.01.20 පී.එස්. ගුණසේකර මහතා: 1978.01.24-1987.12.31 එච්.ඩී.එච්. පෙරේරා මහතා:1988.01.01-1992.10.20 එච්.ඩී.එම්.පී වීරතුංග මහතා:1992-2006 යයි.ඒ.එන්.ඩී යාපා මහතා:2006-2013 ==නිවාස== * සැන්ඩිමන් * මැක්රේ * ඩෙනම් * රොබිසන් ==පහසුකම්== අංග සම්පූර්ණ පිහිනුම්තටාකාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ක්‍රීඩාංගන 02,අංග සම්පූර්ණ රගර් ක්‍රීඩාංගනයක්,ගෘහස්ථ ක්‍රිකට් ක්‍රිීඩාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ටෙනිස් පිටියක්,අංග සම්පූර්ණ බාස්කට් බෝල් පිටියක්,නවීන විද්‍යාගාර,දේශන ශාලාවක්,රංග ශාලාවක් ==ක්‍රීඩා සංගම් == === ක්‍රිකට් === තර්ස්ටන් වයස අවුරුදු 16න් පහළ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම පිහිටුවන ලද්දේ 1953දීය. තර්ස්ටන් පාසල් ක්‍රිකට් වාරය ආරම්භයේදී බිග් මැච් හෝ බැට්ල් ඔෆ් ද බ්‍රදර්ස් ලෙසින් හැඳින්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් හමුවකදී [[ඉසිපතන විදුහල|ඉසිපතන විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ක්‍රීඩා කරයි. තරඟය 1963 සිට<ref>{{cite news|url=http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|title=Isipathana and Thurstan play out big match draw|date=1 March 2015|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|access-date=12 June 2017|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103910/http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|url-status=dead}}</ref> පවත්වා ඇති අතර ක්‍රීඩා කළ තරඟ 63 න් 50 ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත. තර්ස්ටන් විද්‍යාලය 8 වතාවක් සහ ඉසිපතන විද්‍යාලය 4 වතාවක් ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Citation |title=54th Battle of the Brothers: Charana and Navod rescue Thurstan |url=https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 |access-date=2024-10-03 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095719/https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 }}</ref> ==== සහෝදරයන්ගේ මහා ක්‍රිකට් තරගය ==== අඩ සියවසකටත් වඩා වැඩි කාලයක් මුලුල්ලේ වසරක් පසා '''බ්ලැක්හැම් විජේවර්ධන කුසලානය''' උදෙසා තර්ස්ටන් - ඉසිපතන මහා ක්‍රිකට් තරගාවලිය පවත්වනු ලබේ .එදා සිට මේ දක්වා ශ්‍රී ලංකාව තුල බාලක පාසල් ද්විත්වයක් අතර පවත්වන ලබන සාමකාමීම ක්‍රිකට් තරගාවලියයි. මීට සමගාමීව එක් දින ක්‍රිකට් තරගාට වලිය,විවාද තරග,බැඩ්මින්ටන් තරගාවලි,අාදි ශිෂ්‍ය ක්‍රිකට් තරඟ,රථ පෙලපාලි,පා පැදි පෙලපාලි පවත්වනු === රග්බි === තර්ස්ටන් රග්බි ක්‍රීඩාවට පිවිසි දෙවන රජයේ පාසල වන අතර එහි රග්බි සංගම් කණ්ඩායම 1957 දී පිහිටුවන ලදී. ඉසිපතන විද්‍යාලයේ සාම්ප්‍රදායික ප්‍රතිවාදීන් සමඟ ක්‍රීඩා කරන 'අබ්දුල් ජබාර් කුසලානයට' අමතරව, 'දියනේෂ් රාජරත්නම් අනුස්මරණ කුසලානය සඳහා වාර්ෂික හමුවීම් තිබේ. ', 1998 දී [[වෙස්ලි විද්‍යාලය|වෙස්ලි විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ආරම්භ වූ අතර, 2001 දී ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය සමඟින් 'ග්‍රේෂන් ගුණවර්ධන අභියෝග කුසලානය'. == සමිති සහ සංගම් == *බෞද්ධ සංගමය *සාමාන්‍ය දැනීම සංගමය *කෘෂිකර්ම සංගමය *සිංහල භාෂා හා සාහිත්‍ය ඒකකය *සිංහල කථික හා විවාද සංසඳය *නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ සංගමය *චෙස් සංගමය *මාධ්‍ය ඒකකය *ගුවන් විදුලි සංගමය *පරිගණක සංගමය *තාරකා විද්‍යා සංගමය *රසායන විද්‍යා සංගමය *වාණිජ සංගමය *කථික සමාජය *ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය සංගමය *ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය සංගමය *පරිසර සංගමය *ගණිත සංගමය *සංගීත කවය *ඡායාරූප සංගමය *ශාන්ත ජෝන් ගිලන් හමුදාව *රතු කුරුස සංගමය *තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමය ==පාසල් ගීතය== <blockquote>නැණ ආලෝකය දෙන විදුහල් මව අප සුමගය සෙවනය සැමදා // එහි අපි උගනිමු-නැණයෙන් පිබිදෙමු විනයෙන් සැරසෙමු-අප මව්බිම සනහා බස රස කැරුමට-රැස එහි වැඩුමට දෙස ඔසවනුවට-කැපවී හැම විට ලක් දිව නම් දැරු තර්ස්ටන් විදුහල සිසුවන් අප නිති දිරි වඩමු......// දිරි වඩමු......// </blockquote> * පද රචනය :දයානන්ද ගුණවර්ධන * සංගීතය :ලයනල් අල්ගම =කීර්තිමත් ආදි සිසුන්= ==External links== *[http://www.thurstancollege.net/ Thurstan College Official Web site] {{coord missing|Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] kvjl1yzvtf2kday2asfjp0uk8xhjjcn 800147 800142 2026-09-25T05:17:38Z ~2026-51621-37 81246 800147 wikitext text/x-wiki {{Multiple issues|{{More citations needed|date=October 2024}} {{Copy edit|date=October 2024}} {{දියුණු කරන්න}}}} [[ගොනුව:Thurstan College.jpg|thumb|තර්ස්ටන් විද්‍යාලය - කොළඹ 07]] {{Infobox School | name = තර්ස්ටන් විද්‍යාලය | image = https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Thurstan_College.jpg | motto = තමෙසො මා ජ්‍යෙතීර්ගමය<br> (අදුරෙන් මා ආලෝකයට රැගෙන යන්න'') | city = [[කොළඹ 07]] | country = [[ශ්‍රී ලංකා]] {{flagicon|Sri Lanka}} | type = [[Public school (UK)|Public]] | established = [[1950]] College Day - 11th January | founder = E.A නුගවෙල මහාතා | principal = ප්‍රමුදිත වික්‍රමසිංහ | gender = [[පිරිමි]] | colours = නිල්,රන් හා රතු {{color box|#1434A4}}{{color box|gold}}{{color box|#D10000}} | website = [http://www.thurstancollege.net/ www.thurstancollege.net] }} ක්‍රි.ව. 1950 දී ආරම්භ කරන ලද '''තර්ස්ටන් විද්‍යාලය''' කොළඹ නගරය තුළ පිහිටි ප්‍රධාන පෙලේ ජාතික පාසලකි. මෙහි සිසුන් 5000 කට වැඩි පිරිසක් ඉගෙනුම ලබයි. ==පිහිටීම== '''කුරැදුවත්තේ''' ( කොළඹ07 ) එක් ‍පසෙකින් කොළඹ විශ්ව විද්‍යාලයටත්, අනෙක් පසින් කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයටත් මායිම්ව ශාස්ත්‍රීය කලාපයක් තුළ පිහිටා ඇත. ==පාලනය== මෙම අධ්‍යනායතනය, අධ්‍යාපන අමාත්‍යංශය යටතේ මෙහෙයවනු ලබන අතර පරිපාලනය විදුහල්පති විසින් සිදුවේ. විදුහල්පතිවර‍යාගේ පරිපාලන සහය සඳහා උප විදුහල්පතිවරයෙක් දායකත්වය සපයනු ලබන අතර. පාසල මූලික වශයෙන් ප්‍රාථමික අංශය, කනිෂ්ට අංශය සහ ජ්‍යේෂ්ඨ අංශය ලෙසින් අධ්‍යයන අංශ තුනකට බෙදා ඇත. ඒ ඒ අධ්‍යයන අංශ සඳහා නියෝජ්‍ය විදුහල්පතිවරුන් පත් කර ඇත. ==විදුහල්පතිවරුන්== ඩී.ඊ.එ. ෂොක්මන් මහතා: 1950.01.11-1955.12.31 එම්.ඩී. ගුණවර්ධන මහතා: 1956.01.01-1967.01.17 පී.එම්. ජයතිලක මහතා: 1967.02.01-1969.10.09 එස්. පණ්ඩිතසේකර මහතා: 1970.03.16-1974.04.30 ඒ.කේ. විද්‍යාසේකර මහතා: 1974.05.02-1978.01.20 පී.එස්. ගුණසේකර මහතා: 1978.01.24-1987.12.31 එච්.ඩී.එච්. පෙරේරා මහතා:1988.01.01-1992.10.20 එච්.ඩී.එම්.පී වීරතුංග මහතා:1992-2006 යයි.ඒ.එන්.ඩී යාපා මහතා:2006-2013 ==නිවාස== * සැන්ඩිමන් * මැක්රේ * ඩෙනම් * රොබිසන් ==පහසුකම්== අංග සම්පූර්ණ පිහිනුම්තටාකාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ක්‍රීඩාංගන 02,අංග සම්පූර්ණ රගර් ක්‍රීඩාංගනයක්,ගෘහස්ථ ක්‍රිකට් ක්‍රිීඩාංගනයක්,අංග සම්පූර්ණ ටෙනිස් පිටියක්,අංග සම්පූර්ණ බාස්කට් බෝල් පිටියක්,නවීන විද්‍යාගාර,දේශන ශාලාවක්,රංග ශාලාවක් සහ නවීන පන්තිකාමර රැසක් පිහිටා ඇත. [[ගොනුව:Thurstan College indoor cricket stadium.jpg|thumb|Indoor Cricket Stadium ]] [[ගොනුව:TC Swmming Pool.jpg|thumb|Swimming pool ]] [[ගොනුව:Thurstan College washroom.jpg|thumb|Washroom]] ==ක්‍රීඩා සංගම් == === ක්‍රිකට් === තර්ස්ටන් වයස අවුරුදු 16න් පහළ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම පිහිටුවන ලද්දේ 1953දීය. තර්ස්ටන් පාසල් ක්‍රිකට් වාරය ආරම්භයේදී බිග් මැච් හෝ බැට්ල් ඔෆ් ද බ්‍රදර්ස් ලෙසින් හැඳින්වෙන වාර්ෂික ක්‍රිකට් හමුවකදී [[ඉසිපතන විදුහල|ඉසිපතන විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ක්‍රීඩා කරයි. තරඟය 1963 සිට<ref>{{cite news|url=http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|title=Isipathana and Thurstan play out big match draw|date=1 March 2015|newspaper=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|access-date=12 June 2017|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103910/http://www.nation.lk/edition/sport-online/item/38800-isipathana-and-thurstan-play-out-big-match-draw.html|url-status=dead}}</ref> පවත්වා ඇති අතර ක්‍රීඩා කළ තරඟ 63 න් 50 ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත. තර්ස්ටන් විද්‍යාලය 8 වතාවක් සහ ඉසිපතන විද්‍යාලය 4 වතාවක් ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Citation |title=54th Battle of the Brothers: Charana and Navod rescue Thurstan |url=https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 |access-date=2024-10-03 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007095719/https://archives1.dailynews.lk/2017/02/25/sports/108710/54th-battle-brothers-charana-and-navod-rescue-thurstan?page=1 }}</ref> ==== සහෝදරයන්ගේ මහා ක්‍රිකට් තරගය ==== අඩ සියවසකටත් වඩා වැඩි කාලයක් මුලුල්ලේ වසරක් පසා '''බ්ලැක්හැම් විජේවර්ධන කුසලානය''' උදෙසා තර්ස්ටන් - ඉසිපතන මහා ක්‍රිකට් තරගාවලිය පවත්වනු ලබේ .එදා සිට මේ දක්වා ශ්‍රී ලංකාව තුල බාලක පාසල් ද්විත්වයක් අතර පවත්වන ලබන සාමකාමීම ක්‍රිකට් තරගාවලියයි. මීට සමගාමීව එක් දින ක්‍රිකට් තරගාට වලිය,විවාද තරග,බැඩ්මින්ටන් තරගාවලි,අාදි ශිෂ්‍ය ක්‍රිකට් තරඟ,රථ පෙලපාලි,පා පැදි පෙලපාලි පවත්වනු === රග්බි === තර්ස්ටන් රග්බි ක්‍රීඩාවට පිවිසි දෙවන රජයේ පාසල වන අතර එහි රග්බි සංගම් කණ්ඩායම 1957 දී පිහිටුවන ලදී. ඉසිපතන විද්‍යාලයේ සාම්ප්‍රදායික ප්‍රතිවාදීන් සමඟ ක්‍රීඩා කරන 'අබ්දුල් ජබාර් කුසලානයට' අමතරව, 'දියනේෂ් රාජරත්නම් අනුස්මරණ කුසලානය සඳහා වාර්ෂික හමුවීම් තිබේ. ', 1998 දී [[වෙස්ලි විද්‍යාලය|වෙස්ලි විද්‍යාලයට]] එරෙහිව ආරම්භ වූ අතර, 2001 දී ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය සමඟින් 'ග්‍රේෂන් ගුණවර්ධන අභියෝග කුසලානය'. == සමිති සහ සංගම් == *බෞද්ධ සංගමය *සාමාන්‍ය දැනීම සංගමය *කෘෂිකර්ම සංගමය *සිංහල භාෂා හා සාහිත්‍ය ඒකකය *සිංහල කථික හා විවාද සංසඳය *නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ සංගමය *චෙස් සංගමය *මාධ්‍ය ඒකකය *ගුවන් විදුලි සංගමය *පරිගණක සංගමය *තාරකා විද්‍යා සංගමය *රසායන විද්‍යා සංගමය *වාණිජ සංගමය *කථික සමාජය *ඉංග්‍රීසි නාට්‍ය සංගමය *ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍ය සංගමය *පරිසර සංගමය *ගණිත සංගමය *සංගීත කවය *ඡායාරූප සංගමය *ශාන්ත ජෝන් ගිලන් හමුදාව *රතු කුරුස සංගමය *තාරකා විද්‍යාත්මක සංගමය ==පාසල් ගීතය== <blockquote>නැණ ආලෝකය දෙන විදුහල් මව අප සුමගය සෙවනය සැමදා // එහි අපි උගනිමු-නැණයෙන් පිබිදෙමු විනයෙන් සැරසෙමු-අප මව්බිම සනහා බස රස කැරුමට-රැස එහි වැඩුමට දෙස ඔසවනුවට-කැපවී හැම විට ලක් දිව නම් දැරු තර්ස්ටන් විදුහල සිසුවන් අප නිති දිරි වඩමු......// දිරි වඩමු......// </blockquote> * පද රචනය :දයානන්ද ගුණවර්ධන * සංගීතය :ලයනල් අල්ගම =කීර්තිමත් ආදි සිසුන්= ==External links== *[http://www.thurstancollege.net/ Thurstan College Official Web site] {{coord missing|Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] 6zfcwr4var23sp9g3qgt2wjcive485s ටාට්‍රසින් 0 6750 800136 653564 2026-09-25T04:59:24Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800136 wikitext text/x-wiki {{අනාථ ලිපිය|date=2013 ජූනි }} [[ගොනුව:Tartrazine-2D-skeletal.png|thumb|right|300px|Chemical structure of '''tartrazine''', C<sub>16</sub>H<sub>9</sub>N<sub>4</sub>Na<sub>3</sub>O<sub>9</sub>S<sub>2</sub>]] [[ගොනුව:Tartrazine-3D-vdW.png|thumb|right|300px|Space-filling model of tartrazine - the sodium ions are shown in purple.]] '''ටාට්‍රසින් (Tartrazine)''' (හෙවත් '''E102''' හෙවත් '''FD&C Yellow 5''') යනු කෘතිම ලෙමන් කහ පැහැති [[Azo compound|azo]] [[වර්ණක]]යකි.[[ආහාර වර්ණක]]යක් ලෙස බහුලව භාවිතා කෙරේ. මෙය නිපදවන්නේ [[ගල් අඟුරු]] වලිනි. It is water soluble<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sciencelab.com/xMSDS-Tartrazine-9927619 |access-date=2008-04-16 |archive-date=2010-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102182234/http://sciencelab.com/xMSDS-Tartrazine-9927619 }}</ref> and has a max absorbance in an aqueous solution at 427±2<ref>[http://pubs.acs.org/cgi-bin/article.cgi/iecred/2003/42/i02/html/ie020228q.html Log In (ACS Publications)<!-- Bot generated title -->]</ref> [[nanometer|nm]]. තවමත් බොහෝ රටවල කාතිම කෑම වර්ග සඳහා මෙය යොදන්නේ ඉතාමත් අඩු මිල වර්ණකයක් බැවිනි.{{fact}} - obviously used for yellow, but can also be used with E133 [[Brilliant Blue FCF]] (FD&C Blue 1) or E142 [[Green S]] to produce various green shades. ටාට්‍රසින් වෙනුවට භාවිතා කලහැකි සෞඛ්‍යට හානිකර නොවන වර්ණක නම්.... ඇනාටෝ(annatto), මෝල්ට් (malt) වර්ණය, බීටාකැරොටීන් (betacarotene) (see [[ටාට්‍රසින්#Sensitivities .26 Intolerance|''Sensitivities & Intolerance'']], below). == Products containing tartrazine == === ආහාර === ධනවත් රටවල් ටාට්‍රසින් භාවිතයට සීමා පනවමා ඇතත් ලංකාවේ තවමත් සීමා රහිතව බහුලව භාවිතා කරයි. නිදසුන් කිහිපයක්.... [[බිස්කට්]], [[cotton candy]], [[කාබනීකෘත බීම]], ටිපි ටිප්, flavored [[chips]] [[යෝගට්]], [[cereals]] ([[corn flakes]], [[muesli]], etc.), cake mixes, [[Pastry|pastries]], [[custard]] powder, [[soup]]s (particularly [[Bouillon cube|instant or "cube" soups]]), sauces, some [[rice]]s (like [[paella]], [[risotto]], etc.), [[kool-aid]],[[Gatorade]], [[ice cream]], ice lollies, [[candy]], [[chewing gum]], [[marzipan]], [[ජෑම්]], [[fruit preserves|jelly]], [[Gelatin#Edible gelatins|gelatins]], [[marmalade]], [[Mustard (condiment)|mustard]], [[horseradish]], [[noodle]]s, [[pickles]] and other pickled products, certain brands of fruit squash, fruit [[squash (drink)|cordial]], [[chips]], [[Tim Tam|tim tams]], and many [[convenience food]]s together with [[glycerin]], [[lemon]] and [[honey]] products. == මූලාශ්‍ර == <references/> == බාහිර සබැඳි == * [http://www.cfsan.fda.gov/~dms/col-toc.html Color Additives Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070811062343/http://www.cfsan.fda.gov/~dms/col-toc.html |date=2007-08-11 }} ([[Food and Drug Administration]]) * [https://web.archive.org/web/20120323081229/http://www.fda.gov/ohrms/dockets/dailys/01/Aug01/081301/cp00001.pdf FDA Docket to delist Yellow #5] ([[Food and Drug Administration]]) * [http://www.sciencelab.com/xMSDS-Tartrazine-9927619 MSDS for Tartrazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100102182234/http://sciencelab.com/xMSDS-Tartrazine-9927619 |date=2010-01-02 }} ([[MSDS]]) * [http://pubs.acs.org/cgi-bin/article.cgi/iecred/2003/42/i02/html/ie020228q.html Electrochemical Studies on a Pharmaceutical Azo Dye: Tartrazine] ([[American Chemical Society]]) * [http://www.standardcon.com/tartrazine.htm Some more details, other common names] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509095159/http://www.standardcon.com/tartrazine.htm |date=2008-05-09 }} [[ප්‍රවර්ගය:ආහාර වර්ණක]] [[ප්‍රවර්ගය:පෝෂණය]] bl8a9pvxebz7xlluramyo5mmf28kr9u කෙන්යාව 0 7056 800101 799306 2026-09-25T02:59:33Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800101 wikitext text/x-wiki {{Infobox country | conventional_long_name = කෙන්යා ජනරජය | common_name = කෙන්යාව | native_name = {{native name|sw|Jamhuri ya Kenya}} | image_flag = Flag of Kenya.svg | image_coat = File:Coat_of_arms_of_Kenya_(Official).svg | national_motto = "[[හරම්බී]]"<br />({{lang-si|"අපි හැමෝම එකතු වෙමු"}}) | national_anthem = "ඊ මුංගු න්ගුවු යෙටු"<br />({{Lang-si|"සියලු මැවිල්ලේ දෙවියනි"}})<br /><div style="display:inline-block;margin-top:0.4em;">[[File:National anthem of Kenya, performed by the United States Navy Band.wav|center]]</div> | image_map = {{Switcher|[[File:Kenya (orthographic projection).svg|frameless]]|Show globe|[[File:Location Kenya AU Africa.svg|frameless]]|Show map of Africa|default=1}} | map_caption = | image_map2 = | capital = [[නයිරෝබි]] | coordinates = {{Coord|1|16|S|36|48|E|type:city}} | largest_city = [[නයිරෝබි]] | official_languages = {{hlist |ස්වහීලී භාෂාව|ඉංග්‍රීසි භාෂාව<ref name="Conlang">Constitution (2009) Art. 7 [National, official and other languages] "(1) The national language of the Republic is Swahili. (2) The official languages of the Republic are Swahili and English. (3) The State shall–-–- (a) promote and protect the diversity of language of the people of Kenya; and (b) promote the development and use of indigenous languages, Kenyan Sign language, Braille and other communication formats and technologies accessible to persons with disabilities."</ref>}} | languages_type = ජාතික භාෂාව | languages = ස්වහීලී භාෂාව<ref name="Conlang" /> | ethnic_groups = {{unbulleted list | 17.13% [[කිකුයු ජනතාව]] | 14.35% [[ලුහ්යා ජනතාව]] | 13.37% [[කැලෙන්ජින් ජනතාව]] | 10.65% [[ලුඕ ජනතාව]] | 9.81% [[කම්බා ජනතාව]] | 5.85% [[සෝමාලියානුවන්]] | 5.68% [[කිසි ජනතාව]] | 5.23% [[මිජිකෙන්ඩා ජනතාව]] | 4.15% [[මේරු ජනතාව]] | 13.78% වෙනත් අය }} | ethnic_groups_ref = <ref name="Census2019a">{{Cite web |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume IV: Distribution of Population by Socio-Economic Characteristics |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&wpdmdl=5730&ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200605222711/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iv-distribution-of-population-by-socio-economic-characteristics&wpdmdl=5730&ind=7HRl6KateNzKXCJaxxaHSh1qe6C1M6VHznmVmKGBKgO5qIMXjby1XHM2u_swXdiR |archive-date=5 June 2020 |access-date=24 March 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}</ref> | ethnic_groups_year = 2019 සංගණනය | religion = <!-- direct figures from ReligionUNdata reference -->{{unbulleted list |85.5% [[ක්‍රිස්තියානි]] |{{Tree list}} * 60.8% [[ප්‍රොතෙස්තන්තවාදය]] * 20.6% [[කෙන්යාවේ කතෝලික පල්ලිය]] * 4.1% වෙනත් [[කිතුනු නිකායන්]] {{Tree list/end}} |11% [[ඉස්ලාම්]] |1.5% [[අනාගමික]] |0.7% [[සාම්ප්‍රදායික ඇදහිලි]] |1.3% වෙනත්}} | religion_ref = <ref name="Census2019a" /><ref>{{cite web |url=https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/kenya/ |title=2022 Report on International Religious Freedom: Kenya |publisher=United States Department of State |access-date=24 December 2023}}</ref> | demonym = කෙන්යානුවන් | government_type = ඒකීය, [[ජනාධිපති ජනරජය]] | leader_title1 = ජනාධිපති | leader_name1 = [[විලියම් රූටෝ]] | leader_title2 = නියෝජ්‍ය ජනාධිපති | leader_name2 = [[රිගති ගචගුවා]] | leader_title3 = සෙනෙට් කථානායක | leader_name3 = [[ඇමසොන් කින්ගි]] | leader_title4 = ජාතික සභා කථානායක | leader_name4 = [[මෝසස් වැටංගුල]] | leader_title5 = අගවිනිසුරු | leader_name5 = [[මාර්තා කූමේ]] | legislature = පාර්ලිමේන්තුව | upper_house = සෙනෙට් සභාව | lower_house = ජාතික සභාව | sovereignty_type = ස්වාධීනත්වය | sovereignty_note = [[එක්සත් රාජධානිය]] වෙතින් | established_event1 = ඩොමීනියන් | established_date1 = 1963 දෙසැම්බර් 12 | established_event2 = [[ජනරජය]] | established_date2 = 1964 දෙසැම්බර් 12 | established_event3 = වර්තමාන ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව | established_date3 = 2010 අගෝස්තු 27 | area_km2 = 580,367 | area_footnote = <ref name="unstats08">{{Cite web |year=2012 |title=Demographic Yearbook – Table 3: Population by sex, rate of population increase, surface area and density |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200826065042/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012/Table03.pdf |archive-date=26 August 2020 |access-date=4 September 2017 |publisher=United Nations Statistics Division}}</ref><ref>{{Cite web |title=United Nations Statistics Division – Demographic and Social Statistics |url=http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150428204710/http://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2012.htm |archive-date=28 April 2015 |access-date=4 September 2017 |website=unstats.un.org}}</ref> | area_rank = 48 වෙනි <!-- Area rank should match [[List of countries and dependencies by area]] --> | area_sq_mi = 224,960 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | percent_water = 2.3 | population_estimate = 51,526,000<ref>{{Cite web|url=https://www.knbs.or.ke/download/2019-kphc-analytical-report-on-population-projections-vol-xvi/#|title=2019 KPHC – Analytical Report on Population Projections Vol XVI|access-date=11 July 2023|date=September 2022|website=Kenya National Bureau of Statistics|page=38}}</ref> | population_census = 47,564,296<ref name="KNBS2019">{{Cite web |date=4 November 2019 |title=2019 Kenya Population and Housing Census Results |url=https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191113183948/https://www.knbs.or.ke/?p=5621 |archive-date=13 November 2019 |access-date=15 November 2019 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}</ref> | population_estimate_year = 2023 | population_estimate_rank = 28 වෙනි | population_census_year = 2019 | population_census_rank = | population_density_km2 = 82 | population_density_sq_mi = auto<!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 124 වෙනි | GDP_PPP = {{increase}} ඇ. ඩො. බිලියන 338.964<ref name="IMFWEO.KE">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2023/October/weo-report?c=664,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2020&ey=2028&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2023 Edition. (Kenya) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=10 October 2023 |access-date=13 October 2023}}</ref> | GDP_PPP_year = 2023 | GDP_PPP_rank = 66 වෙනි | GDP_PPP_per_capita = {{increase}} ඇ. ඩො. 6,576<ref name="IMFWEO.KE" /> | GDP_PPP_per_capita_rank = 140 වෙනි | GDP_nominal = {{decrease}} ඇ. ඩො. බිලියන 112.749<ref name="IMFWEO.KE" /> | GDP_nominal_year = 2023 | GDP_nominal_rank = 66 වෙනි | GDP_nominal_per_capita = {{decrease}} ඇ. ඩො. 2,187<ref name="IMFWEO.KE" /> | GDP_nominal_per_capita_rank = 147 වෙනි | Gini = 38.7 <!--number only--> | Gini_year = 2021 | Gini_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | Gini_ref = <ref name="GINI">{{Cite web |year=2019 |title=Gini index |url= https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KE |url-status=live |access-date=17 October 2023 |publisher=World Bank Group |archive-url=https://web.archive.org/web/20230615030226/https://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?locations=KE |archive-date=Jun 15, 2023 }}</ref> | Gini_rank = | HDI = 0.575 <!--number only--> | HDI_year = 2021<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = decrease <!--increase/decrease/steady--> | HDI_ref = <ref name="HDI">{{Cite web |date=8 September 2022 |title=Human Development Report 2021/2022 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2021-22pdf_1.pdf |access-date=8 September 2022 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> | HDI_rank = 152 වෙනි | currency = [[කෙන්යානු සිලිං]] | currency_code = KES | time_zone = [[East Africa Time]] | utc_offset = +3 | date_format = දිදි/මාමා/වවවව | drives_on = වම | calling_code = [[+254]] | cctld = [[.ke]] | footnotes = සීඅයිඒ අනුව, මේ රට සඳහා ඇස්තමේන්තු පැහැදිලිවම ඒඩ්ස් නිසා මරණ බලපෑම් සැලකිල්ලට ගනී; මෙය අඩු ආයු අපේක්ෂාව, ඉහළ ළදරු මරණ සහ මරණ අනුපාත, අඩු ජනගහන හා වර්ධන අනුපාත, සහ වෙනත් ආකාරයකින් බලාපොරොත්තු වූවාට වඩා වයස සහ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අනුව ජනගහන ව්‍යාප්තියේ වෙනස්කම් ඇති කළ හැකිය.{{big|<ref name=cia/>}} | religion_year = 2019 සංගණනය }} '''කෙන්යාව''', නිල වශයෙන් '''කෙන්යා ජනරජය''', නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ පිහිටි රටකි. 2019 සංගණනයේදී මිලියන 47.6 කට වැඩි ජනගහනයක් සහිත<ref>{{Cite web |title=2019 Kenya population and housing census – population by county and sub county – Kenya Data Portal |url=https://kenya.opendataforafrica.org/msdpnbc/2019-kenya-population-and-housing-census-population-by-county-and-sub-county?county=1001880-limuru |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416222406/https://kenya.opendataforafrica.org/msdpnbc/2019-kenya-population-and-housing-census-population-by-county-and-sub-county?county=1001880-limuru |archive-date=16 April 2021 |access-date=2 January 2021 |website=kenya.opendataforafrica.org}}</ref> අප්‍රිකානු සංගමයේ සාමාජිකයෙකි,<ref>{{Cite web |title=Constitutive Act of the African Union |url=https://au.int/sites/default/files/pages/34873-file-constitutiveact_en.pdf |access-date=2023-12-18 |website=au.int |language=en}}</ref> කෙන්යාව ලෝකයේ 28 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට වන අතර අප්‍රිකාවේ 7 වන වැඩිම ජනගහනය සහිත රට වේ. කෙන්යාවේ අගනුවර සහ විශාලතම නගරය නයිරෝබි වන අතර, එහි පැරණිතම සහ දෙවන විශාලතම නගරය, 1907 වන තෙක් කෙන්යාවේ පළමු අගනුවර ද වූ අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ මොම්බාසා දූපත සහ ඒ අවට ප්‍රධාන භූමිය ඇතුළත් වන මොම්බාසා හි ප්‍රධාන වරාය නගරය වේ. අනෙකුත් වැදගත් නගර වන්නේ කිසුමු සහ නකුරු ය. කෙන්යාවට මායිම් වන්නේ වයඹ දෙසින් දකුණු සුඩානය, උතුරින් ඉතියෝපියාව, නැගෙනහිරින් සෝමාලියාව, බටහිරින් උගන්ඩාව, දකුණින් ටැන්සානියාව සහ ගිනිකොන දෙසින් ඉන්දියන් සාගරයයි. කෙන්යාවේ භූගෝලය, දේශගුණය සහ ජනගහනය පුළුල් ලෙස වෙනස් වන අතර, සීතල හිමෙන් වැසී ගිය කඳු මුදුන් (කෙන්යාවේ බැටියන්, නෙලියන් සහ පොයින්ට් ලෙනනා) අවට විශාල වනාන්තර, වනජීවී සහ සාරවත් කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශවලින් බටහිර සහ විරසක නිම්න ප්‍රාන්තවල සෞම්‍ය දේශගුණය දක්වා විහිදේ. වියළි අඩු සාරවත් ශුෂ්ක සහ අර්ධ ශුෂ්ක ප්‍රදේශ සහ නිරපේක්ෂ කාන්තාර ඇත. (චල්බි කාන්තාරය සහ නයිරි කාන්තාරය) කෙන්යාවේ ආදිතම වැසියෝ වර්තමාන හඩ්සා මිනිසුන් මෙන් දඩයම් කරන්නන් වූහ.<ref>{{Cite web |title=African Hunter-Gatherers: Survival, History and Politics of Identity |url=https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/68396/1/ASM_S_26_257.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104052710/https://repository.kulib.kyoto-u.ac.jp/dspace/bitstream/2433/68396/1/ASM_S_26_257.pdf |archive-date=4 November 2018 |access-date=2021-10-18 |website=repository.kulib.kyoto-u.ac.jp |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=The East African Bushmen |url=https://www.researchgate.net/publication/271694891 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220109200619/https://www.researchgate.net/publication/271694891_The_Myth_of_the_East_African_%27Bushmen%27 |archive-date=9 January 2022 |access-date=2021-10-18 |website=researchgate.net |language=en}}</ref> ආශ්‍රිත කෞතුක වස්තු සහ ඇටසැකිලි ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයට අනුව, කුෂිටික් කථා කරන්නන් ප්‍රථමයෙන් කෙන්යාවේ පහත් බිම්වල පදිංචි වූයේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 3,200 සහ 1,300 අතර වන අතර, එය පහතරට සැවානා පැස්ටරල් නවශිලා යුගය ලෙස හැඳින්වේ. නිලෝටික්-කතා කරන එඬේරුන් (කෙන්යාවේ නිලෝටික් කථිකයන්ගේ මුතුන් මිත්තන්) වර්තමාන දකුණු සුඩානයේ සිට කෙන්යාවට සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගත්තේ ක්‍රි.පූ 500 දී පමණය.<ref name="EhretCHS2">Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, {{ISBN|1-872566-04-9}}.</ref> බන්ටු ජනතාව ක්‍රි.පූ. 250 සහ ක්‍රි.ව. 500 අතර වෙරළ තීරයේ සහ අභ්‍යන්තරයේ පදිංචි වූහ.<ref>{{Cite web |title=Wonders Of The African World |url=http://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi2/swahi_2.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191019091759/http://www.pbs.org/wonders/Episodes/Epi2/swahi_2.htm |archive-date=19 October 2019 |access-date=2021-10-18 |website=pbs |language=en}}</ref> යුරෝපීය සබඳතා 1500 දී පෘතුගීසි අධිරාජ්‍යය සමඟ ආරම්භ වූ අතර කෙන්යාවේ ඵලදායී යටත් විජිතකරණය 19 වන සියවසේ යුරෝපීය අභ්‍යන්තර ගවේෂණය අතරතුර ආරම්භ විය. නූතන කෙන්යාව 1895 දී බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය විසින් පිහිටුවන ලද ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයකින් සහ 1920 දී ආරම්භ වූ කෙන්යා ජනපදයෙන් මතු විය. එක්සත් රාජධානිය සහ යටත් විජිතය අතර ඇති වූ නොයෙකුත් ආරවුල් 1952 දී ආරම්භ වූ මවු මවු විප්ලවය සහ ප්‍රකාශනය 1963 දී නිදහස හේතු විය. නිදහසෙන් පසුව, කෙන්යාව පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයේ සාමාජිකයෙකු ලෙස පැවතුනි. වත්මන් ව්‍යවස්ථාව 2010 දී සම්මත වූ අතර 1963 නිදහස් ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිස්ථාපනය විය. කෙන්යාව යනු ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි, එහි තේරී පත් වූ නිලධාරීන් ජනතාව නියෝජනය කරන අතර ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍යයේ සහ රජයේ ප්‍රධානියා වේ.<ref>{{Cite web |date=13 December 2007 |title=Victorian Electronic Democracy – Final Report – Table of ContentsVictorian Electronic Democracy – Final Report – Glossary |url=http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-Democracy/Final_Report/Glossary.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20071213045132/http://www.parliament.vic.gov.au/SARC/E-Democracy/Final_Report/Glossary.htm |archive-date=13 December 2007 |access-date=29 January 2019}}</ref> කෙන්යාව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලය, ලෝක බැංකුව, ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල, COMESA, ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය, මෙන්ම අනෙකුත් ජාත්‍යන්තර සංවිධානවල සාමාජිකයෙකි. දළ ජාතික ආදායම 1,840 සමඟින්,<ref>{{Cite web |title=GNI per capita, Atlas method (current US$) – Kenya |url=https://data.worldbank.org/indicator/NY.GNP.PCAP.CD?locations=KE&year_high_desc=true |access-date=3 May 2022 |website=worldbank.org |publisher=World Bank}}</ref> කෙන්යාව අඩු මධ්‍යම ආදායම් ලබන ආර්ථිකයකි. කෙන්යාවේ ආර්ථිකය ඉතියෝපියාවට පසු නැගෙනහිර සහ මධ්‍යම අප්‍රිකාවේ දෙවන විශාලතම ආර්ථිකය වන අතර නයිරෝබි ප්‍රධාන කලාපීය වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස සේවය කරයි.<ref name="second-largest-economy">{{cite news|url=https://africa.businessinsider.com/local/markets/african-giants-the-10-largest-economies-on-the-continent/1w6srcq|title=African giants: The 10 largest economies on the continent|author=Oluwole, Victor|date=24 July 2023|work=Business Insider Africa|accessdate=26 November 2023}}</ref> කෘෂිකර්මාන්තය විශාලතම අංශයයි; තේ සහ කෝපි සාම්ප්‍රදායික මුදල් බෝග වන අතර නැවුම් මල් වේගයෙන් වර්ධනය වන අපනයනයකි. සේවා කර්මාන්තය ද ප්‍රධාන ආර්ථික ධාවකයකි, විශේෂයෙන් සංචාරක ව්‍යාපාරය. කෙන්යාව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජා වෙළඳ කණ්ඩායමේ සාමාජිකයෙකි,<ref>{{Cite web |title=East African Community |url=https://www.eala.org/uploads/The_Treaty_for_the_Establishment_of_the_East_Africa_Community_2006_1999.pdf |access-date=2023-12-19 |website=eala.org |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=East African Federation |url=https://www.eac.int/political-federation |access-date=2023-12-19 |website=eac.int |language=en}}</ref> සමහර ජාත්‍යන්තර වෙළඳ සංවිධාන එය අප්‍රිකාවේ මහා අඟේ කොටසක් ලෙස වර්ගීකරණය කරයි.<ref>Maxwell, Daniel, and Ben Watkins. "Humanitarian information systems and emergencies in the Greater Horn of Africa: logical components and logical linkages." Disasters 27.1 (2003): 72–90.</ref> අප්‍රිකාව කෙන්යාවේ විශාලතම අපනයන වෙළඳපොල වන අතර, පසුව යුරෝපීය සංගමය වේ.<ref>{{Cite web |last1=Mwangi S. Kimenyi |last2=Francis M. Mwega |last3=Njuguna S. Ndung'u |date=May 2016 |title=The African Lions: Kenya country case study |url=http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160527210738/http://www.brookings.edu/~/media/research/files/papers/2016/05/16-kenya-country-case-study/kenya-country-case.pdf |archive-date=27 May 2016 |access-date=23 May 2016 |publisher=The Brookings Institution}}</ref> == නිරුක්තිය == කෙන්යා ජනරජය නම් කර ඇත්තේ කෙන්යාවේ කන්ද අනුව ය. නූතන නාමයේ පැරණිතම වාර්තාගත අනුවාදය 19 වන සියවසේදී ජර්මානු ගවේෂක ජොහාන් ලුඩ්විග් ක්‍රැප් විසින් ලියන ලදී. දිගු දුර වෙළෙඳ ප්‍රධානී කිවෝයි විසින් මෙහෙයවන ලද කම්බා තවලමක් සමඟ ගමන් කරන විට, ක්‍රැප්ෆ් කඳු මුදුන දැක එය හඳුන්වන්නේ කුමක්දැයි විමසීය. කිවෝයි ඔහුට "කේ-නියා" හෝ "කිලිමා - කිනියා" කීවේ, එහි කඳු මුදුන්වල ඇති කළු පාෂාණ සහ සුදු හිම රටාව ඔහුට පිරිමි පැස්බරාගේ පිහාටු මතක් කළ නිසා විය හැකිය.<ref name="sullivan">{{Cite book|last=Sullivan|first=Paul|title=Kikuyu Districts|publisher=Mkuki na Nyota Publishers|year=2006|location=Dar es Salaam, Tanzania}}</ref> පුරාවිද්‍යා කිකුයු හි 'නයග' හෝ වඩාත් පොදුවේ 'මෙන්යගන්යග' යන වචනය අතිශයින්ම දීප්තිමත් වස්තුවක් විස්තර කිරීමට භාවිතා කරයි. කෙන්යාවේ කඳු බෑවුම්වල වාසය කරන ඇගිකුයු එය කිකුයුහි කිලිමා - කිනියා (වචනාර්ථයෙන් 'දීප්තිය සහිත කන්ද') ලෙස හඳුන්වන අතර එම්බු එය "කිරෙන්යා" ලෙස හඳුන්වයි. මෙම නම් තුනටම ඇත්තේ එකම අර්ථයකි.<ref>{{Cite web |title=History |url=http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160526191351/http://www.kenyaembassy.com/aboutkenyahistory.html |archive-date=26 May 2016 |access-date=13 May 2016}}</ref> ලුඩ්විග් ක්‍රැප්ෆ් විසින් මෙම නම කෙනියා සහ කෙග්නියා ලෙස සටහන් කර ඇත.<ref name="Krapf">{{Cite book|last=Krapf|first=Johann Ludwig|title=Travels, Researches, and Missionary Labours in Eastern Africa|publisher=Frank Cass & Co. Ltd|year=1860|location=London|author-link=Johann Ludwig Krapf}}</ref><ref name="krapf_452">{{Cite journal|last=Krapf|first=Johann Ludwig|author-link=Johann Ludwig Krapf|date=13 May 1850|title=Extract from Krapf's diary|journal=Church Missionary Intelligencer|volume=i|page=452}}</ref><ref name="foottit">{{Cite book|last=Foottit|first=Claire|title=Kenya|url=https://archive.org/details/kenya0000foot|publisher=Bradt Travel Guides Ltd|year=2006|isbn=978-1-84162-066-4|series=The Brade Travel Guide|orig-year=2004}}</ref> මෙය අප්‍රිකානු උච්චාරණය /ˈkɛnjə/ හි නිශ්චිත අංකනයක් බව ඇතැමුන් පවසා ඇත.<ref>{{Cite journal|last=Ratcliffe, B. J.|date=January 1943|title=The Spelling of Kenya|journal=Journal of the Royal African Society|volume=42|issue=166|pages=42–44|jstor=717465}}</ref> ස්කොට්ලන්ත භූ විද්‍යාඥයෙකු සහ ස්වභාව විද්‍යාඥයෙකු වන ජෝසෆ් තොම්සන්ස් විසින් අඳින ලද 1882 සිතියමක, කෙන්යාව කඳුකරය කෙන්යාව ලෙස දක්වා ඇත.<ref name="sullivan" /> කන්දේ නම රටේ නම ලෙස පිළිගැනිණි. රට නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය ලෙස හැඳින්වූ මුල් යටත් විජිත යුගයේදී එය පුළුල් නිල භාවිතයට නොපැමිණි. නිල නාමය 1920 දී කෙන්යාවේ ජනපදය ලෙස වෙනස් කරන ලදී. == ඉතිහාසය == === මානව ප්‍රාග් ඉතිහාසය === [[File:Turkana_Boy.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Turkana_Boy.jpg|වම|thumb|හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ට අයත් අවුරුදු මිලියන 1.6ක් පැරණි හොමිනිඩ් පොසිලයක් වන තුර්කානා පිරිමි ළමයා]] හෝමෝ හැබිලිස් (වසර මිලියන 1.8 සිට 2.5 දක්වා) සහ හෝමෝ ඉරෙක්ටස් (වසර මිලියන 1.9 සිට 350,000 දක්වා) වැනි හොමිනිඩ්ස් නූතන හෝමෝ සේපියන්වරුන්ගේ සෘජු මුතුන් මිත්තන් විය හැකි අතර ප්ලයිස්ටොසීන යුගයේ කෙන්යාවේ ජීවත් විය.<ref name="Isaac">{{Cite book|last=Glynn Llywelyn Isaac|first=Barbara Isaac|url={{google books|plainurl=y|id=qwEoAQAAMAAJ|page=xiii}}|title=Olorgesailie: archeological studies of a Middle Pleistocene lake basin in Kenya|publisher=University of Chicago Press|year=1977|page=xiii}}</ref> 1984 දී ටර්කානා විලෙහි කැණීම් වලදී, කමෝයා කිමියුගේ සහාය ඇතිව පැලියෝ මානව විද්‍යාඥ රිචඩ් ලීකී, වසර මිලියන 1.6 ක් පැරණි හෝමෝ ඉරෙක්ටස් පොසිලයක් වන තුර්කානා බෝයි සොයා ගන්නා ලදී. කෙන්යාව ඇතුළු නැගෙනහිර අප්‍රිකාව නූතන මානවයන් (හෝමෝ සේපියන්ස්) ජීවත් වූ බවට විශ්වාස කෙරෙන මුල්ම ප්‍රදේශවලින් එකකි. වසර 320,000 කට පමණ පෙර, දිගු-දුර වෙළඳ ජාලයන් (අබ්සිඩියන් වැනි භාණ්ඩ ඇතුළත්), වර්ණක භාවිතය සහ ප්‍රක්ෂේපණ ලක්ෂ්‍ය සෑදීම ඇතුළු නවීන චර්යාවන්ගේ මුල් මතුවීම පිළිබඳ සාක්ෂි 2018 දී සොයා ගන්නා ලදී. වෙබ් අඩවියේ 2018 අධ්‍යයන තුනක කතුවරුන් යෝජනා කරන්නේ හෝමෝ සේපියන්ස් මතුවන කාලය වන විට අප්‍රිකාවේ සංකීර්ණ හා නවීන හැසිරීම් දැනටමත් ආරම්භ වී ඇති බවයි.<ref name="NPR-593591796">{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya|title=Scientists Are Amazed By Stone Age Tools They Dug Up In Kenya|last=Chatterjee|first=Rhitu|date=15 March 2018|work=[[NPR]]|access-date=15 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180315193655/https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya|archive-date=15 March 2018|author-link=Rhitu Chatterjee|url-status=live}}</ref><ref name="The Atlantic-555674">{{Cite news|url=https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/03/a-deeper-origin-of-complex-human-cultures/555674/|title=A Cultural Leap at the Dawn of Humanity – New finds from Kenya suggest that humans used long-distance trade networks, sophisticated tools, and symbolic pigments right from the dawn of our species.|last=Yong|first=Ed|date=15 March 2018|work=[[The Atlantic]]|access-date=15 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117002023/https://www.theatlantic.com/science/archive/2018/03/a-deeper-origin-of-complex-human-cultures/555674/|archive-date=17 November 2020|author-link=Ed Yong|url-status=live}}</ref><ref name="Brooks">{{Cite journal|vauthors=Brooks AS, Yellen JE, Potts R, Behrensmeyer AK, Deino AL, Leslie DE, Ambrose SH, Ferguson JR, d'Errico F, Zipkin AM, Whittaker S, Post J, Veatch EG, Foecke K, Clark JB|year=2018|title=Long-distance stone transport and pigment use in the earliest Middle Stone Age|journal=Science|volume=360|issue=6384|pages=90–94|bibcode=2018Sci...360...90B|doi=10.1126/science.aao2646|pmid=29545508|doi-access=free}}</ref> === නව ශිලා යුගය === වර්තමාන කෙන්යාවේ මුල්ම වැසියන් වූයේ නූතන කොයිසාන් කථිකයන්ට සමාන දඩයම්-එකතු කරන්නන් කණ්ඩායම්ය.<ref name="EhretC18">Ehret, C. (2002) ''The Civilizations of Africa: a History to 1800'', University Press of Virginia, {{ISBN|0-8139-2085-X}}.</ref> මෙම ජනතාව පසුව බොහෝ දුරට අප්‍රිකාවේ අඟෙන් (නැගෙනහිර නෙරාගිය කොටස) කෘෂිකාර්මික කුෂිටික් (කෙන්යාවේ කුෂිටික් කථිකයන්ගේ මුතුන්මිත්තන්) විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී.<ref name="EhretHRSC">Ehret, C. (1980) ''The historical reconstruction of Southern Cushitic phonology and vocabulary'', Kölner Beiträge zur Afrikanistik 5, Bd., Reimer, Berlin.</ref> මුල් හොලොසීන යුගයේදී, කලාපීය දේශගුණය වියලි සිට තෙත් තත්ත්‍වයට මාරු වූ අතර, වඩාත් හිතකර පරිසරයක් තුළ කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගව පාලනය වැනි සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් වර්ධනය කිරීමට අවස්ථාව සලසා දුන්නේය.<ref name="EhretC18" /> ක්‍රිපූ 500 දී පමණ, නිලෝටික් කතා කරන එඬේරුන් (කෙන්යාවේ නිලෝටික් කථිකයන්ගේ මුතුන්මිත්තන්) වර්තමාන දකුණු සුඩානයේ සිට කෙන්යාවට සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගත්හ.<ref name="EhretCHS">Ehret, C. (1983) ''Culture History in the Southern Sudan'', J. Mack, P. Robertshaw, Eds., British Institute in Eastern Africa, Nairobi, pp. 19–48, {{ISBN|1-872566-04-9}}.</ref><ref name="AmbroseALR">Ambrose, S.H. (1982). "Archaeological and linguistic reconstructions of history in East Africa." In Ehert, C., and Posnansky, M. (eds.), ''The archaeological and linguistic reconstruction of African history'', University of California Press, {{ISBN|0-520-04593-9}}.</ref><ref name="AmbroseSG">Ambrose, S.H. (1986) ''Sprache und Geschichte in Afrika'' 7.2, 11.</ref> කෙන්යාවේ නිලෝටික් කණ්ඩායම්වලට කලෙන්ජින්, සම්බුරු, ලුඕ, තුර්කානා සහ මසායි ඇතුළත් වේ.<ref name="ILO">{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=_84Gg-o5BhYC|page=55}}|title=Traditional occupations of indigenous and tribal peoples: Emerging trends|date=2000|publisher=International Labour Organization|isbn=9789221122586|language=en}}</ref> ක්‍රිස්තු වර්ෂ පළමු සහස්‍රය වන විට, බන්ටු කතා කරන ගොවීන් මුලින් වෙරළ දිගේ කලාපයට සංක්‍රමණය වී ඇත.<ref name="EhretACA">Ehret, C. (1998) ''An African Classical Age : Eastern and Southern Africa in World History, 1000 B.C. to A.D. 400.'', University Press of Virginia, Charlottesville, pp. xvii, 354, {{ISBN|0-8139-2057-4}}.</ref> බන්ටස් සම්භවය සහිත පිරිස් සිටින්නේ බටහිර අප්‍රිකාවේ බෙනු ගඟ දිගේ වර්තමාන නැගෙනහිර නයිජීරියාවේ සහ බටහිර කැමරූන් ප්‍රදේශයේය.<ref name="EhretACA" /> බන්ටු සංක්‍රමණය කෘෂිකර්මාන්තයේ සහ යකඩ වැඩ කිරීමේ නව වර්ධනයන් කලාපයට ගෙන ආවේය.<ref name="EhretACA" /> කෙන්යාවේ බන්ටු කණ්ඩායම් වලට කිකුයු, ලුහ්යා, කම්බා, කිසී, මෙරු, කුරියා, ඇම්බු, අම්බීරේ, වඩවිඩා-වටුවෙටා, වපොකොමෝ සහ මිජිකෙන්ඩා ඇතුළත් වේ. කෙන්යාවේ අභ්‍යන්තරයේ ඇති කැපී පෙනෙන ප්‍රාග් ඓතිහාසික ස්ථාන අතරට තුර්කානා විලෙහි බටහිර පැත්තේ පිහිටි (සමහර විට පුරාවිද්‍යාත්මක) අඩවිය වන නමරතුංග සහ මිගෝරි ප්‍රාන්තයේ තිම්ලිච් ඔහිංගා හි තාප්ප සහිත ජනාවාස ඇතුළත් වේ. === ස්වහීලී වෙළඳ කාලය === [[File:Lamu_door.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lamu_door.jpg|දකුණ|thumb|ලාමුහි සම්ප්‍රදායික ස්වහීලී කැටයම් කළ ලී දොරක්]] කෙන්යානු වෙරළ තීරය කෘෂිකාර්මික, මසුන් ඇල්ලීම, ලෝහ නිෂ්පාදනය සහ විදේශ රටවල් සමඟ වෙළඳාමෙන් ආර්ථිකයට සහාය වූ යකඩ කම්කරුවන් සහ බන්ටු යැපුම් ගොවීන්, දඩයම්කරුවන් සහ ධීවරයින්ගේ ප්‍රජාවන්ට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත. මෙම ප්‍රජාවන් කලාපයේ මුල්ම නගර-රාජ්‍ය පිහිටුවා ගත් අතර, ඒවා සාමූහිකව අසානියා ලෙස හැඳින්වේ.<ref name="pbs.org">{{Cite web |title=Wonders of the African World |url=https://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301223400/http://www.pbs.org/wonders/fr_e2.htm |archive-date=1 March 2020 |access-date=16 April 2010 |publisher=[[PBS]]}}</ref> 1 වන සියවස වන විට මොම්බාසා, මලින්ඩි සහ සැන්සිබාර් වැනි බොහෝ නගර රාජ්‍යයන් අරාබිවරුන් සමඟ වෙළඳ සබඳතා ඇති කර ගැනීමට පටන් ගත්හ. මෙය ස්වහීලී රාජ්‍යවල වැඩි ආර්ථික වර්ධනයට, ඉස්ලාම් ආගම හඳුන්වාදීමට, ස්වහීලී බන්ටු භාෂාවට අරාබි බලපෑම්, සංස්කෘතික ව්‍යාප්තිය මෙන්ම ස්වහීලී නගර රාජ්‍ය විශාල වෙළඳ ජාලයක සාමාජිකයන් බවට පත් වීමට හේතු විය.<ref>{{Cite web |title=History and Origin of Swahili – Jifunze Kiswahili |url=http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160621021817/http://www.swahilihub.com/JifunzeKiswahili/-/1306806/1333292/-/jbyx02z/-/index.html |archive-date=21 June 2016 |access-date=17 July 2016 |publisher=swahilihub.com}}</ref><ref name="Nanjira">{{Cite book|last=Nanjira|first=Daniel Don|url={{google books|plainurl=y|id=LZuxGsXVPoMC|page=114}}|title=African Foreign Policy and Diplomacy from Antiquity to the 21st Century|date=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=9780313379826|language=en}}</ref> බොහෝ ඉතිහාසඥයින් බොහෝ කලක සිට නගර රාජ්‍ය පිහිටුවන ලද්දේ අරාබි හෝ පර්සියානු වෙළඳුන් විසින් බව විශ්වාස කර ඇත, නමුත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි මගින් නගර රාජ්‍ය දේශීය සංවර්ධනයක් ලෙස හඳුනා ගැනීමට හේතු වී ඇති අතර එය වෙළඳාම හේතුවෙන් විදේශීය බලපෑමට යටත් වුවද, බන්ටු සංස්කෘතික හරයක් රඳවා තබා ඇත.<ref>{{Cite journal|last=Spear, Thomas|year=2000|title=Early Swahili History Reconsidered|journal=The International Journal of African Historical Studies|volume=33|issue=2|pages=257–290|doi=10.2307/220649|jstor=220649}}</ref> ස්වහීලී ජනයා මිශ්‍ර අප්‍රිකානු සහ ආසියාතික (විශේෂයෙන් පර්සියානු) සම්භවයක් ඇති බවට DNA සාක්ෂි සොයාගෙන ඇත.<ref>{{cite journal|last1=Brielle|first1=E. S.|last2=Fleisher|first2=J.|last3=Wynne-Jones|first3=S.|display-authors=etal|year=2023|title=Entwined African and Asian genetic roots of medieval peoples of the Swahili coast|journal=nature|volume=615|pages=866–873|doi=10.1038/s41586-023-05754-w|doi-access=free}}</ref> කිල්වා සුල්තාන් රාජ්‍යය යනු නූතන ටැන්සානියාවේ කිල්වා කේන්ද්‍ර කරගත් මධ්‍යකාලීන සුල්තාන් රාජ්‍යයකි. එහි උච්චතම අවස්ථාවෙහිදී, එහි අධිකාරය කෙන්යාව ඇතුළු ස්වහීලී වෙරළ තීරයේ මුළු දිග දිගේම විහිදී ගියේය.<ref>شاكر مصطفى, ''موسوعة دوال العالم الأسلامي ورجالها الجزء الثالث'', (دار العلم للملايين: 1993), p. 1360</ref> 10 වැනි සියවසේ සිට, කිල්වාහි පාලකයන් විස්තීර්ණ කොරල්පර මුස්ලිම් පල්ලි තැනීමට සහ තඹ කාසි හඳුන්වා දීමට කටයුතු කළහ.<ref>{{Cite book|last=Nicolini|first=Beatrice|url={{google books|plainurl=y|id=kVwhcDDhHQkC|page=62}}|title=Makran, Oman, and Zanzibar: Three-Terminal Cultural Corridor in the Western Indian Ocean, 1799–1856|date=1 January 2004|publisher=BRILL|isbn=9789004137806|page=62|language=en}}</ref> අරාබි, පර්සියානු සහ අනෙකුත් මැදපෙරදිග සහ දකුණු ආසියානු ණය වචන සහිත බන්ටු භාෂාවක් වන ස්වහීලී, පසුව විවිධ ජාතීන් අතර වෙළඳාම සඳහා භාෂාමය භාෂාවක් ලෙස වර්ධනය විය.<ref name="pbs.org" /> 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ සිට, ස්වහීලී භාෂාව ඉංග්‍රීසියෙන් බොහෝ ණය වචන සහ කැල්ක් භාවිතා කර ඇත, ඒවායින් බොහොමයක් ඉංග්‍රීසි යටත් විජිත පාලන සමයේදී ආරම්භ විය.<ref>{{Cite journal|last=Gower|first=R.H.|date=April 1952|title=Swahili Borrowings from English|url=https://www.jstor.org/stable/1156242|journal=Africa|volume=22|issue=2|pages=154–157|doi=10.2307/1156242|jstor=1156242|s2cid=146513246}}</ref> === මුල් පෘතුගීසි යටත් විජිතකරණය === [[File:Braun_Mombasa_UBHD.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Braun_Mombasa_UBHD.jpg|වම|thumb|කෙන්යාවේ පෘතුගීසි පැවැත්ම 1498 සිට 1730 දක්වා පැවතුනි. මොම්බාසා 1593 සිට 1698 දක්වා සහ නැවතත් 1728 සිට 1729 දක්වා පෘතුගීසි පාලනය යටතේ පැවතුනි.]] ස්වහීලීවරු මොම්බාසා ප්‍රධාන වරාය නගරයක් ලෙස ගොඩනඟා අවට අනෙකුත් නගර-රාජ්‍යයන් සමඟ මෙන්ම පර්සියාවේ, අරාබියේ සහ ඉන්දියාවේ පවා වාණිජ මධ්‍යස්ථාන සමඟ වෙළඳ සබඳතා ඇති කර ගත්හ.<ref>{{Cite book|last=Alsayyad, Nezar|url={{google books|plainurl=y|id=6u3CRDloG-YC|page=22}}|title=Hybrid Urbanism|date=30 March 2001|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-96612-6}}</ref> 15 වන සියවස වන විට, පෘතුගීසි මුහුදු යාත්‍රාකරුවෙකු වන ඩුආර්ටේ බාබෝසා කියා සිටියේ "මොම්බාසා යනු විශාල වාහන තදබදයක් ඇති ස්ථානයක් වන අතර හොඳ වරායක් ඇති බවත්, එහි සෑම විටම බොහෝ වර්ගවල කුඩා යාත්‍රා සහ විශාල නැව් ඇති බවත්, ඒවා දෙකම සොෆාලා සහ වෙනත් ප්‍රදේශවලින් බැඳී ඇති බවත්ය. එය කැම්බේ සහ මෙලින්ඩේ සිට පැමිණෙන අතර සැන්සිබාර් දූපතට යාත්‍රා කරන එවාය."<ref>{{Cite book|last=Ali, Shanti Sadiq|url={{google books|plainurl=y|id=3CPc22nMqIC|page=24}}|title=The African Dispersal in the Deccan|publisher=Orient Blackswan|year=1996|isbn=978-81-250-0485-1}}{{Dead link|date=February 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> 17 වන ශතවර්ෂයේදී, ස්වහීලී වෙරළ තීරය යටත් කරගත් අතර ඕමාන් සහ සැන්සිබාර්හි වතුකරයේ ඉල්ලීම් සපුරාලීම සඳහා වහල් වෙළඳාම පුළුල් කරන ලද ඕමානි අරාබිවරුන්ගේ සෘජු පාලනයට යටත් විය.<ref>"[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies Slavery (sociology)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150602182633/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/548305/slavery/24157/Slave-societies|date=2 June 2015}}". ''Encyclopædia Britannica'' Online.</ref> මුලදී, මෙම වෙළඳුන් ප්‍රධාන වශයෙන් ඕමානයෙන් පැමිණි නමුත් පසුව බොහෝ දෙනෙක් සැන්සිබාර් (ටිප්පු ටිප් වැනි) සිට පැමිණියහ.<ref>[http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html Swahili Coast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180119091452/http://ngm.nationalgeographic.com/ngm/data/2001/10/01/html/ft_20011001.6.html|date=19 January 2018}}. ''National Geographic''.</ref> මීට අමතරව, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් අත්ලාන්තික් සාගරයේ වහල් වෙළඳාමට බාධා කිරීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් පෘතුගීසීන් ඕමාන් සහ සැන්සිබාරි වෙළඳුන්ගෙන් වහලුන් මිලදී ගැනීමට පටන් ගත්හ. ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා, කෙන්යානු වෙරළ තීරය බොහෝ වෙළඳුන්ට සහ ගවේෂකයන්ට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත. කෙන්යානු වෙරළ තීරයේ ඇති නගර අතර මාලින්ඩි ද වේ. එය 14 වන සියවසේ සිට වැදගත් ස්වහීලී ජනාවාසයක් ලෙස පැවති අතර අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ ආධිපත්‍යය සඳහා වරක් මොම්බාසා සමඟ තරඟ කළේය. මලින්දි සාම්ප්‍රදායිකව විදේශීය බලවතුන්ගේ මිත්‍ර වරාය නගරයකි. 1414 දී, චීන වෙළෙන්දා සහ ගවේෂක ෂෙන්ග් හේ, මින්ග් රාජවංශය නියෝජනය කරමින්, ඔහුගේ අවසාන 'නිධාන චාරිකාව' සඳහා නැඟෙනහිර අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයට පැමිණියේය.<ref>{{Cite web |date=16 January 2001 |title=PBS website |url=https://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/ancient-chinese-explorers.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20151008050639/http://www.pbs.org/wgbh/nova/ancient/ancient-chinese-explorers.html |archive-date=8 October 2015 |access-date=12 October 2015 |website=[[PBS]]}}</ref> මලින්දි බලධාරීන් 1498 දී පෘතුගීසි ගවේෂක වස්කෝ ද ගාමා ද පිළිගත්තා. === 18 වන සහ 19 වන සියවස් === ක්‍රිස්තු වර්ෂ 18 සහ 19 වැනි සියවස්වලදී, මසායි ජනයා රුඩොල්ෆ් විල (දැන් තුර්කානා විල) ට උතුරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිට වර්තමාන මධ්‍යම කෙන්යාවට සංක්‍රමණය විය. එතරම් ප්‍රමාණයක් නොතිබුණද, වැඩි ප්‍රතිරෝධයක් නොදැක්වූ බන්ටු කතා කරන ජනතාව විශාල ප්‍රමාණයක් යටත් කර ගැනීමට ඔවුහු සමත් වූහ. නන්දි ජනයා මසායිට විරුද්ධ වීමට සමත් වූ අතර, ටාවෙටා ජනයා කිකුයු ජනයා සමඟ කිලිමන්ජාරෝ කන්දේ නැගෙනහිර මායිමේ වනාන්තරවලට පලා ගිය නමුත් පසුව වසූරිය තර්ජනය හේතුවෙන් ඔවුන්ට භූමිය හැර යාමට සිදු විය. රයින්ඩර්පෙස්ට් හෝ ප්ලූරොප්නියුමෝනියාව පැතිරීම මසායිගේ ගවයින්ට බෙහෙවින් බලපෑ අතර වසූරිය වසංගතයක් මසායිවරුන්ටම බලපෑවේය. මසායි ම්බටියන්, ප්‍රධාන ලයිබොන් (ඖෂධ මිනිසා) ගේ මරණයෙන් පසුව, මසායි සටන් කරන කණ්ඩායම් වලට බෙදී ගියේය. නිලෝටික් (මසායි) සහ බන්ටු ජනයා අතර බොහෝ ආරවුල් ඇති විය. කෙසේ වෙතත්, ලුඕ ජනතාව, ලුහ්යා ජනතාව සහ ගුසියි ජනතාව වැනි කණ්ඩායම් අතර සහයෝගීතාවය නවීන උපකරණ සහ සමාන ආර්ථික පාලන තන්ත්‍ර සඳහා හවුල් වචන මාලාව මගින් පැහැදිලි වේ.<ref>{{Cite journal|last=Ndeda|first=Mildred|year=2019|title=Population movement, settlement and the construction of society to the east of Lake Victoria in precolonial times: the western Kenyan case|url=https://journals.openedition.org/eastafrica/473|journal=The East African Review|issue=52|pages=83–108|doi=10.4000/eastafrica.473|doi-access=free|s2cid=198396394}}</ref> අරාබි වෙළඳුන් එම ප්‍රදේශයේ රැඳී සිටියද, මෙම පාර්ශවයන් අතර ඇත් දළ වෙළඳාම් පැවතියද, සතුරු මසායි විසින් වෙළඳ මාර්ග කඩාකප්පල් කරන ලදී.<ref>{{Cite journal|last=Beachey|first=R.W.|date=1967|title=The East African Ivory Trade in the Nineteenth Century|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-african-history_1967_8_2/page/269|journal=The Journal of African History|volume=8|issue=2|pages=269–290|doi=10.1017/S0021853700007052|s2cid=162882930}}</ref> මසායි තරණය කළ පළමු විදේශිකයන් වූයේ ජොහාන් ලුඩ්විග් ක්‍රැප්ෆ් සහ ජොහැන්නස් රෙබ්මන් යන ජර්මානු මිෂනාරිවරුන් දෙදෙනකු වන අතර ඔවුන් මොම්බාසා නගරයට නුදුරින් පිහිටි රබායි හි දූත මෙහෙවරක් ආරම්භ කළහ. මෙම යුගලය කෙන්යාවේ කන්ද නැරඹූ පළමු යුරෝපීයයන් විය.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Johannes Rebmann |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Johannes-Rebmann |access-date=15 August 2022 |edition=Online}}</ref> === ජර්මානු ආරක්ෂණ ප්‍රදේශය (1885-1890) === කෙන්යාවේ යටත් විජිත ඉතිහාසය ආරම්භ වන්නේ 1885 දී සැන්සිබාර්හි වෙරළබඩ දේපල සුල්තාන්වරයාට ඉහළින් ජර්මානු අධිරාජ්‍ය ආරක්ෂණයක් පිහිටුවීමත්, ඉන් පසුව 1888 දී ඉම්පීරියල් බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකානු සමාගම පැමිණීමත් සමඟ ය. ජර්මනියේ හෙලිගොලන්ඩ්-සැන්සිබාර් ගිවිසුම මගින් අධිරාජ්‍ය එදිරිවාදිකම් වළක්වන ලදී. 1890 දී එහි නැගෙනහිර අප්‍රිකානු වෙරළබඩ ඉඩම් බ්‍රිතාන්‍යයට භාර දුන්නේය. === බ්‍රිතාන්‍ය කෙන්යාව (1888-1962) === [[File:Africa_1909_16a.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Africa_1909_16a.png|දකුණ|thumb|1909 දී බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකාව]] ජර්මනිය විසින් බ්‍රිතාන්‍යයට පැවරීමෙන් පසුව උගන්ඩාවේ දුම්රිය මාර්ගය රට හරහා ගමන් කරන ලදී.<ref name="Encyclopædia Britannica">Encyclopædia Britannica</ref> 1890 සිට 1900 දක්වා ඔර්කොයියොට් කොයිටලෙල් අරප් සැමෝයි විසින් නායකත්වය දුන් සමහර ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්-විශේෂයෙන් නන්දි විසින් දුම්රිය ඉදිකිරීමට විරුද්ධ වූ නමුත් අවසානයේ බ්‍රිතාන්‍යයන් එය ගොඩනඟන ලදී. නන්දි යනු දුම්රිය මාර්ගය ගොඩනැගීමට බාධා කිරීම වැළැක්වීම සඳහා ස්වදේශික රක්ෂිතයකට දැමූ පළමු වාර්ගික කණ්ඩායමයි.<ref name="Encyclopædia Britannica" /> දුම්රිය ඉදිකිරීම් යුගයේදී, ඉදිකිරීම් සඳහා අවශ්‍ය පුහුණු ශ්‍රමිකයන්ගෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් ලබා දුන් ඉන්දියානු කම්කරුවන් සැලකිය යුතු ලෙස ගලා ඒම සිදු විය.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005">[[R. Mugo Gatheru]] (2005) ''Kenya: From Colonization to Independence, 1888–1970'', McFarland, {{ISBN|0-7864-2199-1}}</ref> ඔවුන් සහ ඔවුන්ගෙන් පැවත එන බොහෝ අය පසුව කෙන්යාවේ රැඳී සිටි අතර ඉස්මයිලි මුස්ලිම් සහ සීක් ප්‍රජාවන් වැනි වෙනස් ඉන්දියානු ප්‍රජාවන් කිහිපයක හරය පිහිටුවා ගත්හ. ට්සාවෝ හරහා දුම්රිය මාර්ගය ගොඩනඟන අතරතුර, ඉන්දියානු දුම්රිය සේවකයන් සහ දේශීය අප්‍රිකානු කම්කරුවන් ගනනාවකට Tsavo maneaters ලෙස හඳුන්වන සිංහයන් දෙදෙනෙකු විසින් පහර දෙන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Ismaili muslim |url=http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YQ4W3FZEI64?opendocument&l=1&e=7&s=1 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090103151208/http://www.magicalkenya.com/default.nsf/doc21/4YQ4W3FZEI64?opendocument&l=1&e=7&s=1 |archive-date=3 January 2009 |access-date=16 April 2010 |publisher=Magicalkenya.com}}</ref> 1914 අගෝස්තු මාසයේදී පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමය ආරම්භ වූ විට, බ්‍රිතාන්‍ය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ආණ්ඩුකාරවරු (ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වූ පරිදි) සහ ජර්මානු නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ තරුණ ජනපද සෘජු සතුරුකම්වලින් ඈත් කිරීමේ උත්සාහයක් වශයෙන් මුලින් ගිවිසුමකට එකඟ වූහ. නමුත් ජර්මානු හමුදාපති ලුතිනන් කර්නල් පෝල් වොන් ලෙට්ටෝ-වෝර්බෙක් බ්‍රිතාන්‍ය සම්පත් හැකිතාක් ගැටගැසීමට තීරණය කළේය. ජර්මනියෙන් සම්පූර්ණයෙන්ම වෙන් වූ, ලෙට්ටෝව්-වෝර්බෙක් ඵලදායී ගරිල්ලා සටන් ව්‍යාපාරයක් දියත් කළේය, භූමියෙන් පිටත ජීවත් විය, බ්‍රිතාන්‍ය සැපයුම් අල්ලා ගනිමින් සහ අපරාජිතව සිටියේය. 1918 දී සටන් විරාමය අත්සන් කර දින 14කට පසු ඔහු අවසානයේ උතුරු රොඩේෂියාවේදී (අද සැම්බියාව) යටත් විය.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005" />[[File:Kurve_bei_Mombasa.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kurve_bei_Mombasa.jpg|වම|thumb|1899 දී පමණ මොම්බාසා අසල කෙන්යාව-උගන්ඩා දුම්රිය මාර්ගය]] වොන් ලෙටෝව් ලුහුබැඳීම සඳහා, බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් ඉන්දියාවේ සිට බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියානු හමුදා භටයන් යෙදවූ නමුත් පයින් අභ්‍යන්තරයට බොහෝ දුරට සැපයුම් ප්‍රවාහනය කිරීමේ ප්‍රබල සැපයුම් මඟහරවා ගැනීම සඳහා විශාල පෝටර්වරුන් සංඛ්‍යාවක් අවශ්‍ය විය. වාහක බලකාය පිහිටුවන ලද අතර අවසානයේ අප්‍රිකානුවන් 400,000කට වඩා බලමුලු ගන්වා ඔවුන්ගේ දිගුකාලීන දේශපාලනීකරණයට දායක විය.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005" /> 1920 දී, නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය යටත් විජිතයක් බවට පත් කර එහි උසම කන්ද අනුව කෙන්යාව ලෙස නම් කරන ලදී.<ref name="Encyclopædia Britannica" /> 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී, මධ්‍යම කඳුකරයේ අභ්‍යන්තරය බ්‍රිතාන්‍ය සහ අනෙකුත් යුරෝපීය ගොවීන් විසින් පදිංචි කරන ලද අතර, ඔවුන් කෝපි සහ තේ වගාවෙහි ධනවත් විය.<ref>[https://web.archive.org/web/20090211070504/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,901759-3,00.html "We Want Our Country"]. ''Time''. 5 November 1965</ref> 1937 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ඩෙන්මාර්ක කතුවර බැරොනස් කැරන් වොන් බ්ලික්සන්-ෆිනෙකේ විසින් රචිත Out of Africa නම් මතක පොතේ යටත් විජිතවාදියෙකුගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් මෙම වෙනස් වීමේ කාල පරිච්ඡේදයේ එක් නිරූපණයක් දක්නට ලැබේ. ඒ වෙළඳපල ආර්ථිකයට ඔවුන්ගේ දායකත්වය නිසා.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005" /> මධ්‍යම කඳුකරයේ දැනටමත් මිලියනයකට අධික කිකුයු ජනයාගේ නිවහන වී ඇති අතර, ඔවුන්ගෙන් වැඩි දෙනෙකුට යුරෝපීය භාෂාවෙන් ඉඩම් හිමිකම් නොතිබූ අතර සංචාරක ගොවීන් ලෙස ජීවත් වූහ. ඔවුන්ගේ අවශ්‍යතා ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා පදිංචිකරුවන් කෝපි වගාව තහනම් කර පැල්පත් බද්දක් හඳුන්වා දුන් අතර ඉඩම් නොමැති අයට ඔවුන්ගේ ශ්‍රමය වෙනුවට අඩුවෙන් ඉඩම් ප්‍රදානය කරන ලදී. ගොඩබිමෙන් ජීවනෝපාය කර ගැනීමේ ඔවුන්ගේ හැකියාව හීන වීමත් සමඟ නගරවලට විශාල වශයෙන් නික්ම යාමක් සිදු විය.<ref name="R. Mugo Gatheru 2005" /> 1950 ගණන් වන විට කෙන්යාවේ සුදු ජාතික පදිංචිකරුවන් 80,000ක් ජීවත් විය.<ref>{{Cite book|last=Firestone|first=Matthew|url={{google books|plainurl=y|id=R-r3g6OdLEUC|page=28}}|title=Kenya|date=15 September 2010|publisher=Lonely Planet Publications|isbn=9781742203553|page=28|language=en}}</ref> දෙවන ලෝක සංග්‍රාමය පුරාවටම, කෙන්යාව එක්සත් රාජධානිය සඳහා මිනිස් බලය සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් විය. 1940-41 දී ඉතාලි හමුදා ආක්‍රමණය කරන විට මිත්‍ර හමුදා සහ ඉතාලි හමුදා අතර සටන් පැවති ස්ථානය වූයේ කෙන්යාවයි. වජිර් සහ මලින්දි ද බෝම්බ ප්‍රහාරයට ලක් විය. === මවු මවු නැගිටීම === [[File:Statue_of_Dedan_Kimathi_Nairobi,_Kenya.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Statue_of_Dedan_Kimathi_Nairobi,_Kenya.jpg|thumb|1950 ගණන්වල බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත ක්‍රමයට එරෙහිව සටන් කළ මවු මවු සමඟ කෙන්යානු කැරලි නායකයෙකු වූ ඩෙඩාන් කිමාතිගේ ප්‍රතිමාවක්]] 1952 ඔක්තෝම්බර් සිට 1959 දෙසැම්බර් දක්වා කෙන්යාව බ්‍රිතාන්‍ය පාලනයට එරෙහිව මවු මවු කැරැල්ලෙන් පැනනැගුණු හදිසි තත්වයක පැවතිණි. කෙන්යාවේ ඉඩම් සහ නිදහස් හමුදාව ලෙසද හැඳින්වෙන මවු මවු ය, මූලික වශයෙන් කිකුයු ජනයා විය. යටත් විජිත පාලනයේ මර්දනය අතරතුර, බ්‍රිතාන්‍ය භටයන් 100 ක් සහ කෙන්යානු පක්ෂපාතී සොල්දාදුවන් 2,000 ක් සමඟ කැරලිකාර සටන්කරුවන් 11,000 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගොස් ඇත. ප්‍රසිද්ධියට පත් ලාරි සංහාරය සහ හෝලා සංහාරය ඇතුළු ගැටුමේ දෙපැත්තෙන්ම යුද අපරාධ සිදු විය. ආණ්ඩුකාරවරයා රජුගේ අප්‍රිකානු රයිෆල් ඇතුළු බ්‍රිතාන්‍ය සහ අප්‍රිකානු හමුදා ඉල්ලා ලබා ගත්තේය. බ්‍රිතාන්‍ය කැරලි මර්දන මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේය. 1953 මැයි මාසයේදී, ජෙනරාල් ශ්‍රීමත් ජෝර්ජ් අර්ස්කයින්, වින්ස්ටන් චර්චිල්ගේ පුද්ගලික අනුග්‍රහය ඇතිව, යටත් විජිතයේ සන්නද්ධ හමුදාවන්හි ප්‍රධාන අණදෙන නිලධාරියා ලෙස භාර ගන්නා ලදී.<ref name="Wunyabari O. Maloba 1993">Maloba, Wunyabari O. (1993) ''Mau Mau and Kenya: An Analysis of Peasant Revolt'', Indiana University Press, 0852557450.</ref> 1954 ජනවාරි 15 වන දින Waruhiu Itote අල්ලා ගැනීම සහ පසුව කරන ලද ප්‍රශ්න කිරීම් බ්‍රිතාන්‍යයන් සඳහා මවු මවු අණ ව්‍යුහය පිළිබඳ වඩා හොඳ අවබෝධයක් ලබා ගැනීමට හේතු විය. යුධ කවුන්සිලයේ අනුමැතිය ඇතිව හමුදාව විසින් සති කිහිපයක් සැලසුම් කිරීමෙන් පසු 1954 අප්‍රේල් 24 වන දින Anvil මෙහෙයුම ආරම්භ කරන ලදී. මෙහෙයුම ඵලදායී ලෙස නයිරෝබි හමුදා වටලනු ලැබීය. නයිරෝබි හි පදිංචිකරුවන් පරීක්ෂාවට ලක් කරන ලද අතර සැකකටයුතු මවු මවු ආධාරකරුවන් රැඳවුම් කඳවුරු වෙත ගෙන යන ලදී. කිකුයු 80,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් නඩු විභාගයකින් තොරව රැඳවුම් කඳවුරුවල රඳවා සිටි අතර, බොහෝ විට ම්ලේච්ඡ ලෙස සැලකීමට ලක් විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2016/aug/18/uncovering-truth-british-empire-caroline-elkins-mau-mau|title=Uncovering the brutal truth about the British empire|date=18 August 2016|work=The Guardian|access-date=22 November 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601152655/https://www.theguardian.com/news/2016/aug/18/uncovering-truth-british-empire-caroline-elkins-mau-mau|archive-date=1 June 2019|url-status=live}}</ref> බ්‍රිතාන්‍ය හමුදාව සහ කිංග්ස් අප්‍රිකානු රයිෆල් වැනි විදේශීය බලවේගයන් නොව පක්ෂපාතී අප්‍රිකානුවන්ගෙන් සමන්විත වූ බැවින් ග්‍රාමාරක්ෂක බලකාය රජයේ උපාය මාර්ගයේ හරය සකස් කරන ලදී.<ref>{{Cite encyclopedia |title=Mau Mau |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/Mau-Mau |access-date=15 August 2022 |edition=Online}}</ref> 1956 ඔක්තෝම්බර් 21 දින නයිරිහිදී ඩෙඩන් කිමති අල්ලා ගැනීම, මවු මවුගේ අවසාන පරාජය සනිටුහන් කළ අතර, අවශ්‍යයෙන්ම හමුදා ප්‍රහාරය අවසන් කළේය. <ref name="Wunyabari O. Maloba 1993" />මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුළ ඉඩම් අයිතිය සඳහා සැලකිය යුතු රාජ්‍ය වෙනස්කම් සිදු විය. මෙයින් වඩාත් වැදගත්ම දෙය වූයේ පක්ෂපාතී අයට ත්‍යාග පිරිනැමීම සහ මවු මවුට දඬුවම් කිරීම යන දෙකටම භාවිතා කරන ලද ස්විනර්ටන් සැලැස්මයි. මෙමගින් කිකුයු වලින් දළ වශයෙන් 1/3ක් පමණ කිසිදු කුලී ඉඩම් සැකැස්මකින් තොර වූ අතර නිදහස ලබන විට දේපල අහිමි විය.<ref>{{Cite book|last=Anderson|first=David|url=https://books.google.com/books?id=9-LhkJxuaXYC|title=Histories of the Hanged: The Dirty War in Kenya and the End of Empire|publisher=Weidenfeld and Nicolson|year=2005|isbn=0-393-05986-3|location=London}}</ref> === කෙන්යාවේ සෝමාලි ජනමත විචාරණය, 1962 === කෙන්යාවට නිදහස ලැබීමට පෙර, උතුරු මායිම් දිස්ත්‍රික්කවල වර්තමාන කෙන්යාවේ සෝමාලියානු ජනවාර්ගික ජනතාව, කෙන්යාවට ඇතුළත් නොකරන ලෙස උතුමාණන්ගේ රජයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කළහ. යටත් විජිත රජය 1962 දී කෙන්යාවේ ප්‍රථම ජනමත විචාරණය පැවැත්වීමට තීරණය කළේ කෙන්යාවේ සිටින සෝමාලි ජාතිකයන් සෝමාලියාවට එක්වීමට ඇති කැමැත්ත පරීක්ෂා කිරීම සඳහාය.<ref>{{Cite journal|last=Castagno|first=A. A.|year=1964|title=The Somali-Kenyan Controversy: Implications for the Future|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_1964-06_2_2/page/165|journal=The Journal of Modern African Studies|volume=2|issue=2|pages=165–188|doi=10.1017/S0022278X00003980|jstor=158817|s2cid=154443409}}</ref> ජනමත විචාරණයේ ප්‍රතිඵලය පෙන්නුම් කළේ කෙන්යාවේ සෝමාලිවරුන්ගෙන් 86%කට සෝමාලියාවට සම්බන්ධ වීමට අවශ්‍ය වූ නමුත් බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත පරිපාලනය එම ප්‍රතිඵලය ප්‍රතික්ෂේප කළ අතර සෝමාලියන් කෙන්යාවේ රැඳී සිටි බවයි.<ref>{{Cite web |title=NORTHERN FRONTIER DISTRICT OF KENYA (Hansard, 3 April 1963) |url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1963/apr/03/northern-frontier-district-of-kenya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015183914/https://api.parliament.uk/historic-hansard/lords/1963/apr/03/northern-frontier-district-of-kenya |archive-date=15 October 2019 |access-date=31 December 2019 |website=api.parliament.uk}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kenya, 1962: Enumeration Forms in English |url=https://www.waikato.ac.nz/__data/assets/pdf_file/0008/117476/Kenya-1962-en.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190204114833/https://www.waikato.ac.nz/__data/assets/pdf_file/0008/117476/Kenya-1962-en.pdf |archive-date=4 February 2019 |access-date=2020-05-24}}</ref> === ස්වාධීනත්වය === [[File:Jomo_Kenyatta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Jomo_Kenyatta.jpg|වම|thumb|කෙන්යාවේ පළමු ජනාධිපති සහ ආරම්භක පියා, ජෝමෝ කෙන්යාටා]] ස්වදේශික කෙන්යානුවන් සඳහා ව්‍යවස්ථාදායක සභාවට පළමු සෘජු මැතිවරණය 1957 දී සිදු විය. "මධ්‍යස්ථ" දේශීය ප්‍රතිවාදීන්ට බලය පැවරීමට බ්‍රිතාන්‍ය බලාපොරොත්තු වුවද, රජයක් පිහිටවූයේ ජෝමෝ කෙන්යාටාගේ කෙන්යාවේ අප්‍රිකානු ජාතික සංගමය (KANU) විසිනි. කෙන්යාවේ යටත් විජිතය සහ කෙන්යාවේ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය යන දෙකම 1963 දෙසැම්බර් 12 වන දින මුළු කෙන්යාවටම ප්‍රදානය කිරීමත් සමඟ අවසන් විය. එක්සත් රාජධානිය කෙන්යාවේ යටත් විජිතය මත ස්වෛරීභාවය ලබා දුන්නේය. සැන්සිබාර්හි සුල්තාන් යටත් විජිතයට නිදහස ලැබීමට සමගාමීව, කෙන්යාවේ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශය කෙරෙහි ස්වෛරීභාවය ලබා ගැනීම නවත්වන බවට එකඟ විය, එවිට මුළු කෙන්යාවම එක් ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත් වනු ඇත.<ref name="Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 762">"Commonwealth and Colonial Law" by [[Kenneth Roberts-Wray]], London, Stevens, 1966. P. 762</ref><ref>HC Deb 22 November 1963 vol 684 cc1329-400 wherein the UK Under-Secretary of State for Commonwealth Relations and for the Colonies stated: "An agreement was then signed on the 8th October 1963, providing that on the date when Kenya became independent the territories comprising the Kenya Coastal Strip would become part of Kenya proper."</ref> මේ ආකාරයට එක්සත් රාජධානියේ 1963 කෙන්යාවේ නිදහස් පනත යටතේ කෙන්යාව ස්වාධීන රටක් බවට පත් විය. 1964 දෙසැම්බර් 12 වන දින කෙන්යාව "කෙන්යා ජනරජය" නමින් ජනරජයක් බවට පත් විය.<ref name="Kenneth Roberts-Wray 1966. P. 762" /> ඊට සමගාමීව, කෙන්යානු හමුදාව උතුරු මායිම් දිස්ත්‍රික්කයේ වාසය කරන වාර්ගික සෝමාලියානු කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව ෂිෆ්ටා යුද්ධයට සටන් කළේය. 1967 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී අරුෂා සංදේශය අත්සන් කිරීමත් සමඟ සටන් විරාමයක් ඇති වූ නමුත් 1969 දක්වා සාපේක්ෂ අනාරක්ෂිත භාවය පැවතුනි.<ref name="Hogg1986">{{Cite journal|last=Hogg|first=Richard|year=1986|title=The New Pastoralism: Poverty and Dependency in Northern Kenya|url=https://archive.org/details/sim_africa-uk_1986_56_3/page/319|journal=Africa: Journal of the International African Institute|volume=56|issue=3|pages=319–333|doi=10.2307/1160687|jstor=1160687|s2cid=146312775}}</ref><ref name="Howell1968">{{Cite journal|last=Howell|first=John|date=May 1968|title=An Analysis of Kenyan Foreign Policy|journal=The Journal of Modern African Studies|volume=6|issue=1|pages=29–48|doi=10.1017/S0022278X00016657|jstor=158675|s2cid=154605094}}</ref> තවදුරටත් ආක්‍රමණ අධෛර්යමත් කිරීම සඳහා, කෙන්යාව 1969 දී ඉතියෝපියාව සමඟ ආරක්ෂක ගිවිසුමක් අත්සන් කළ අතර එය තවමත් ක්‍රියාත්මක වේ.<ref>{{Cite web |title=Foreign Relations of the United States, 1969–1976, Volume E–6, Documents on Africa, 1973–1976 - Office of the Historian |url=https://history.state.gov/historicaldocuments/frus1969-76ve06/d183 |access-date=2023-03-26 |website=history.state.gov}}</ref><ref>{{Cite web |last=Kabukuru |first=Wanjohi |date=2015-02-26 |title=The Kenya-Ethiopia Defence Pact: Is Somalia a pawn? |url=https://newafricanmagazine.com/10026/ |access-date=2023-03-26 |website=New African Magazine |language=en-GB}}</ref> === පළමු ජනාධිපතිකම === 1964 දෙසැම්බර් 12 දින, කෙන්යා ජනරජය ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, ජොමෝ කෙන්යාටා කෙන්යාවේ ප්‍රථම ජනාධිපති බවට පත් විය.<ref>{{Cite web |last=Permanent Mission of the Republic of Kenya to the United Nations |year=2002 |title=Kenya at the United Nations |url=http://kenyaun.org/polhistory.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20090608141216/http://kenyaun.org/polhistory.html |archive-date=8 June 2009 |access-date=15 February 2010 |publisher=Consulate General of Kenya in New York}}</ref> කෙන්යාටා යටතේ, දූෂණය රජය, සිවිල් සේවය සහ ව්‍යාපාරික ප්‍රජාව පුරා පැතිර ගියේය. කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ පවුලේ අය 1963 න් පසු මහා පරිමාණයෙන් දේපළ මිලදී ගැනීමෙන් ධනවත් වූ බැවින් මෙම දූෂණයට සම්බන්ධ විය. මධ්‍යම, රිෆ්ට් නිම්නය සහ වෙරළබඩ පළාත්වල ඔවුන් අත්පත් කර ගැනීම ඉඩම් නොමැති කෙන්යානුවන් අතර දැඩි කෝපයක් ඇති කළේය. දේපළ අත්පත් කර ගැනීමට ඇති නීතිමය හෝ පරිපාලනමය බාධා මඟහරවා ගැනීම සඳහා ඔහුගේ පවුල ඔහුගේ ජනාධිපති ධුරය භාවිතා කළේය. කෙන්යාටා පවුල වෙරළබඩ හෝටල් ව්‍යාපාරයේ ද විශාල වශයෙන් ආයෝජනය කළ අතර කෙන්යාටාට ලෙනාඩ් බීච් හෝටලය පුද්ගලිකව හිමි විය.<ref>{{Cite journal|last=Boone|first=Catherine|date=April 2012|title=Land Conflict and Distributive Politics in Kenya|url=https://repositories.lib.utexas.edu/bitstream/2152/19778/2/Boone_AfricanStudiesReview.pdf|journal=African Studies Review|volume=55|issue=1|pages=75–103|doi=10.1353/arw.2012.0010|issn=0002-0206|hdl-access=free|s2cid=154334560|hdl=2152/19778}}</ref> කෙන්යාවේ නිදහසේ 10 වසරක සංවත්සරයේදී කෙන්යාටාගේ මිශ්‍ර උරුමය ඉස්මතු විය. 1973 දෙසැම්බර් මාසයේ නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස් පුවත්පතේ ලිපියක් කෙන්යාටාගේ නායකත්වය සහ කෙන්යාව ප්‍රායෝගිකවාදයේ සහ ගතානුගතිකත්වයේ ආකෘතියක් ලෙස ඉස්මතු වීම ගැන ප්‍රශංසා කළේය. කෙන්යාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය 6.6%ක වාර්ෂික අනුපාතයකින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර එය ජනගහන වර්ධන වේගය 3%ට වඩා වැඩිය.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1973/12/16/archives/kenya-10-years-independent-emerges-as-a-model-of-stability-the.html|title=Kenya, 10 Years Independent, Emerges as a Model of Stability (Published 1973)|last=Times|first=Charles Mohr Special to The New York|date=16 December 1973|work=The New York Times|access-date=19 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127081501/https://www.nytimes.com/1973/12/16/archives/kenya-10-years-independent-emerges-as-a-model-of-stability-the.html|archive-date=27 November 2020|url-status=live}}</ref> එහෙත් ඇම්නෙස්ටි ඉන්ටර්නැෂනල් ලිපියට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් ස්ථාවරත්වයේ පිරිවැය ප්‍රකාශ කිරීමෙනි. ඔගිංග ඔඩිංගා විසින් ආරම්භ කරන ලද විරුද්ධ පක්ෂය - කෙන්යා මහජන සංගමය (KPU) - 1969 දී තහනම් කරන ලදී කිසුමු සමූලඝාතනය සහ KPU නායකයින් තවමත් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ප්‍රකාශය බරපතල ලෙස උල්ලංඝනය කරමින් නඩු විභාගයකින් තොරව රඳවා තබා ගැනීමෙන් පසුවය.<ref name="sproul">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1974/01/16/archives/letters-to-the-editor-birth-rates-and-energy-use-the-questionable.html|title=Letters to the Editor (Published 1974)|date=16 January 1974|work=The New York Times|access-date=19 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130233151/https://www.nytimes.com/1974/01/16/archives/letters-to-the-editor-birth-rates-and-energy-use-the-questionable.html|archive-date=30 November 2020|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=January 1974 |title=Amnesty International Annual Report 1973-1974. Available from |url=https://www.amnesty.org/download/Documents/POL100011974ENGLISH.PDF |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121125801/https://www.amnesty.org/download/Documents/POL100011974ENGLISH.PDF |archive-date=21 January 2021 |access-date=19 November 2020}}</ref> කෙන්යාවේ ශිෂ්‍ය සංගමය, යෙහෝවා සාක්ෂිකරුවන් සහ සියලුම විරුද්ධ පක්ෂ නීති විරෝධී විය.<ref name="sproul" /> කෙන්යාටා 1978 අගෝස්තු 22 වන දින මිය යන තෙක්ම පාලනය කළේය.<ref>{{Cite journal|last=Ndegwa|first=Stephen N.|date=1999|title=Multi-Party Politics in Kenya: the Kenyatta and Moi States and the Triumph of the System in the 1992 Election (review)|journal=Africa Today|volume=46|issue=2|pages=146–148|doi=10.1353/at.1999.0008|issn=1527-1978|s2cid=145810474}}</ref> === මෝයි යුගය === [[File:Moi_and_Bush.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Moi_and_Bush.jpg|thumb|කෙන්යාවේ දෙවන ජනාධිපති ඩැනියෙල් අරප් මෝයි සහ 2001 ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ්]] කෙන්යාටාගේ මරණයෙන් පසු ඩැනියෙල් අරප් මෝයි ජනාධිපති විය. ඔහු 1979, 1983 (ක්ෂණික මැතිවරණ) සහ 1988 දී පැවැත්වූ මැතිවරණවලදී නිතරගයෙන් තරග කරමින්, තනි පක්‍ෂ ව්‍යවස්ථාව යටතේ පැවැත්විණි. 1983 මැතිවරණය වසරකට පෙර පවත්වන ලද අතර එය 1982 අගෝස්තු 2 දින අසාර්ථක හමුදා කුමන්ත්‍රණයක සෘජු ප්‍රතිඵලයක් විය. 1982 කුමන්ත්‍රණය ප්‍රධාන වශයෙන් මෙහෙයවනු ලැබුවේ පහත් ශ්‍රේණියේ ගුවන් හමුදා සෙබළෙකු වන ජ්‍යෙෂ්ඨ පෞද්ගලික හෙසකියා ඔචුකා විසින් වන අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් රග දක්වන ලද්දේ ගුවන් හමුදාවේ බඳවාගත් පුද්ගලයින් විසිනි. ප්‍රවීණ සෝමාලියානු හමුදා නිලධාරියෙකු වූ ප්‍රධාන මාණ්ඩලික ප්‍රධානී මහමුද් මොහොමඩ් විසින් අණ දෙන ලද හමුදා විසින් එය ඉක්මනින් මර්දනය කරන ලදී.<ref>{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=3MctAQAAIAAJ|page=12}}|title=Society|publisher=Nyamora Communications Limited|year=1992|page=12}}</ref> පොලිසියේ පැරාමිලිටරි අංශයක් වන සාමාන්‍ය සේවා ඒකකය (GSU) සහ පසුව සාමාන්‍ය පොලිසිය ද ඒවාට ඇතුළත් විය. 1980 ගරිස්සා සමූලඝාතනයට සමගාමීව, කෙන්යානු හමුදා 1984 දී වජිර් ප්‍රාන්තයේ සිවිල් වැසියන් දහස් ගණනකට එරෙහිව වාගල්ල සංහාරය සිදු කළහ. පසුව 2011 වර්ෂයේදී මෙම ම්ලේච්ඡ ක්‍රියාවන් පිළිබඳ නිල පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට නියෝග කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001|title=Wagalla massacre: Raila Odinga orders Kenya probe|date=11 February 2011|access-date=14 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140622041516/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-12463001|archive-date=22 June 2014|publisher=BBC|url-status=live}}</ref>{{clarify|What were the results of the probe?|date=December 2019}} 1988 දී පවත්වන ලද මැතිවරනය, මිලිලොන්ගෝ (පෝලිම්) ක්‍රමයේ ආගමනය සිදු වූ අතර, එහිදී ඡන්දදායකයින් රහස් ඡන්දයක් ප්‍රකාශ කිරීම වෙනුවට තම කැමති අපේක්ෂකයින් පිටුපස පෙළ ගැසිය යුතු විය.<ref>Harden, Blaine (25 February 1988) [https://web.archive.org/web/20110215084715/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1241691.html Many Voters Stay Home as Kenya Drops Secret Ballot in Parliamentary Election], ''[[The Washington Post]]''.</ref> මෙය ඉතා ප්‍රජාතන්ත්‍ර විරෝධී පාලන තන්ත්‍රයක උච්චතම අවස්ථාව ලෙස සලකනු ලැබූ අතර ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පුලුල් උද්ඝෝෂණවලට තුඩු දුන්නේය. එක් දේශපාලන පක්ෂයකට පමණක් අවසර දුන් වගන්ති ඇතුළු මතභේදාත්මක වගන්ති කිහිපයක් ඊළඟ වසරවලදී වෙනස් කරන ලදී.<ref>{{Cite book|title=Handbook on Religious Liberty Around the World|publisher=The Rutherford Institute|editor-last=Moreno, Pedro C.|location=Charlottesville, VA|chapter=Kenya|chapter-url=http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20100629014936/http://religiousfreedom.lib.virginia.edu/rihand/Kenya.html|archive-date=29 June 2010|url-status=dead}}</ref> === බහු පක්ෂ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට සංක්‍රමණය වීම === 1991 දී, කෙන්යාව වසර 26 ක තනි පක්ෂ පාලනයකින් පසු බහු පක්ෂ දේශපාලන ක්‍රමයකට සංක්‍රමණය විය. 1992 ඔක්තෝම්බර් 28 වන දින මෝයි ඔහුගේ ධූර කාලය අවසන් වීමට මාස පහකට පෙර පාර්ලිමේන්තුව විසුරුවා හැරියේය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පාර්ලිමේන්තුවේ මෙන්ම ජනාධිපතිවරයාගේද සියලුම තේරීපත් ආසන සඳහා සූදානම් වීම ආරම්භ විය. මැතිවරණය පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණේ 1992 දෙසැම්බර් 7 වන දින, නමුත් ප්‍රමාදයන් නිසා එය දෙසැම්බර් 29 දක්වා කල් ගියේය. පාලක පක්ෂය වන KANU හැර, මැතිවරණ නියෝජනය කළ අනෙකුත් පක්ෂ අතර FORD Kenya සහ FORD Asili ඇතුළත් විය. මහා පරිමාණයෙන් විරුද්ධවාදීන් බිය ගැන්වීම් සහ මැතිවරණ නිලධාරීන්ට හිරිහැර කිරීම මෙම මැතිවරණය සනිටුහන් විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ජනවාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය විසින් ප්‍රචාරණය කරන ලද ආර්ථික අර්බුදයක් ඇති වූයේ, බලය රඳවා ගැනීම සඳහා මැතිවරණ ප්‍රතිඵල වංචා කළ බවට ජනාධිපතිවරයාට චෝදනා එල්ල වීමෙනි.<ref name="Keith">{{Cite book|last=Keith.|first=Kyle|title=Politics of the independence of Kenya|date=1999|publisher=Macmillan|isbn=978-0333720080|oclc=795968156}}</ref><ref name="Goldsworthy">{{Cite journal|last=Goldsworthy|first=David|date=March 1982|title=Ethnicity and Leadership in Africa: the 'Untypical' Case of Tom Mboya|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-african-studies_1982-03_20_1/page/107|journal=The Journal of Modern African Studies|volume=20|issue=1|pages=107–126|doi=10.1017/s0022278x00000082|issn=0022-278X|s2cid=154841201}}</ref><ref name="ParliamentKe">{{Cite web |title=KENYA: parliamentary elections National Assembly, 1992 |url=http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2167_92.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180817091746/http://archive.ipu.org/parline-e/reports/arc/2167_92.htm |archive-date=17 August 2018 |access-date=29 January 2019 |website=archive.ipu.org}}</ref> මෙම මැතිවරණය කෙන්යාවේ සන්ධිස්ථානයක් වූයේ එය මෝයිගේ නායකත්වයේ අවසානය සහ KANU පාලනයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළ බැවිනි. මෝයි ජනාධිපති ධුරය රඳවා ගත් අතර ජෝර්ජ් සයිටෝටි උප ජනාධිපති විය. එය බලයේ රැඳී සිටියද, KANU ආසන 100ක් දිනාගත් අතර විරුද්ධ පක්ෂ හයකට ආසන 88ක් අහිමි විය.<ref name="Keith" /><ref name="ParliamentKe" /> වසර 25කට වැඩි KANU පාලනයෙන් පසු 1992 මැතිවරණය බහු පක්ෂ දේශපාලනයේ ආරම්භය සනිටුහන් කළේය.<ref name="Keith" /> මැතිවරනයෙන් පසු ඇති වූ ගැටුම් වලින් පසුව, මිනිසුන් 5,000 ක් මිය ගිය අතර තවත් 75,000 ක් ඔවුන්ගේ නිවෙස්වලින් අවතැන් විය.<ref>{{Cite web |date=19 July 2007 |title=Clashes, elections and land – church keeps watch in Molo |url=http://www.irinnews.org/report/73319/kenya-clashes-elections-and-land-church-keeps-watch-molo |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171217115300/http://www.irinnews.org/report/73319/kenya-clashes-elections-and-land-church-keeps-watch-molo |archive-date=17 December 2017 |access-date=29 January 2019 |website=IRIN}}</ref> ඉදිරි වසර පහ තුළ ඉදිරි මැතිවරණ සඳහා සූදානම් වීම සඳහා දේශපාලන සන්ධාන රැසක් ගොඩනැගුණි. 1994 දී, ජරමෝගි ඔගිංග ඔඩිංගා මිය ගිය අතර, එක්සත් ජාතික ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සන්ධානය නමින් නව පක්ෂයක් පිහිටුවීම සඳහා සභාග කිහිපයක් ඔහුගේ FORD කෙන්යා පක්ෂයට එක් විය. මේ පක්ෂය නොගැලපීම්වලින් පීඩා වින්දා. 1995 දී රිචඩ් ලීකී විසින් Safina පක්ෂය පිහිටුවා ගත් නමුත් 1997 නොවැම්බර් වන තෙක් එය ලියාපදිංචි කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.<ref name="BBCKenyaHist">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176|title=Kenya profile|date=31 January 2018|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130010047/https://www.bbc.com/news/world-africa-13682176|archive-date=30 January 2019|url-status=live}}</ref> 1996 දී KANU විසින් මෝයිට තවත් වාරයක් සඳහා ජනාධිපතිව සිටීමට අවසර දීම සඳහා ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කරන ලදී. පසුව, මෝයි නැවත තේරී පත්වීමට ඉදිරිපත් වූ අතර 1997 දී 5 වැනි වාරයක් ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Cite web |title=Kenya History Timeline – historic overview of Kenya, Africa |url=https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181223160656/https://crawfurd.dk/africa/kenya_timeline.htm |archive-date=23 December 2018 |access-date=29 January 2019 |website=Crawfurd Homepage}}</ref> ඔහුගේ ජයග්‍රහණය ඔහුගේ ප්‍රධාන විරුද්ධවාදීන් වන කිබාකි සහ ඔඩින්ගා විසින් වංචනික ක්‍රියාවක් ලෙස දැඩි ලෙස විවේචනය කරන ලදී.<ref name="BBCKenyaHist" /><ref name="ReferenceA">{{Cite journal|last=Anderson|first=David M.|year=2003|title=Kenya's Elections 2002 – The Dawning of a New Era?|url=https://archive.org/details/sim_african-affairs_2003-04_102_407/page/331|journal=African Affairs|volume=102|issue=407|pages=331–342|doi=10.1093/afraf/adg007}}</ref> මෙම ජයග්‍රහණයෙන් පසුව මෝයිට තවත් ජනාධිපති ධූර කාලයක් ව්‍යවස්ථාපිතව තහනම් විය. 1998 සිට, ඔහු උහුරු කෙන්යාටා 2002 මැතිවරණයෙන් තේරී පත් කර ගැනීම සඳහා රටේ අනුප්‍රාප්තික දේශපාලනයට බලපෑම් කිරීමට උත්සාහ කළේය.<ref>{{Cite web |last=AfricaNews |date=25 October 2017 |title=A look at Kenya's elections history since independence in 1964 |url=http://www.africanews.com/2017/10/25/a-look-at-kenya-s-elections-history-since-independence-in-1964/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130000204/http://www.africanews.com/2017/10/25/a-look-at-kenya-s-elections-history-since-independence-in-1964/ |archive-date=30 January 2019 |access-date=29 January 2019 |website=Africanews}}</ref> === ජනාධිපති කිබාකි සහ නව ව්‍යවස්ථාවකට මාවත === උහුරු කෙන්යාටා විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීමට මෝයිගේ සැලසුම අසාර්ථක වූ අතර, විපක්ෂ සන්ධානය වන "ජාතික රේන්බෝ කෝලිෂන්" (NARC) සඳහා තරඟ වදින ම්වායි කිබාකි ජනාධිපති ලෙස තේරී පත් විය. ඩේවිඩ් ඇන්ඩර්සන් (2003) වාර්තා කරන්නේ මැතිවරණය දේශීය හා ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් විසින් නිදහස් හා සාධාරණ ලෙස විනිශ්චය කරන ලද අතර, කෙන්යාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පරිණාමයේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් සනිටුහන් කළ බව පෙනේ.<ref name="ReferenceA" /> 2005 දී, කෙන්යාවේ වැසියන් 1963 නිදහස් ව්‍යවස්ථාව වෙනුවට නව ව්‍යවස්ථාවක් ගෙන ඒමේ සැලසුම ප්‍රතික්ෂේප කළහ.<ref>{{Cite web |title=Of Oranges and Bananas: The 2005 Kenya Referendum on the Constitution |url=http://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160512022757/http://www.cmi.no/publications/2368-of-oranges-and-bananas |archive-date=12 May 2016 |access-date=13 May 2016 |website=CMI – Chr. Michelsen Institute}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 2007 මැතිවරණය පැවැත්වුණේ පැරණි ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් ක්‍රියා පටිපාටිය අනුව ය. කිබාකි දේශපාලන හා වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වයට ගොදුරු වූ ඉතා තරඟකාරී මැතිවරණවලදී නැවත තේරී පත් විය. ප්‍රධාන විපක්ෂ නායක රයිලා ඔඩිංගා කියා සිටියේ මැතිවරණය දූෂණය වූ බවත් ඔහු නිවැරදිව තේරී පත් වූ ජනාධිපතිවරයා බවත්ය. ඉන් අනතුරුව ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලින් පුද්ගලයන් 1500ක් මිය ගිය අතර තවත් ලක්ෂ 6ක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූ අතර එය කෙන්යාවේ පැවති දරුණුතම පශ්චාත් මැතිවරණ ප්‍රචණ්ඩත්වය බවට පත් විය. මිනිසුන්ගේ මරණය සහ අවතැන් වීම නැවැත්වීම සඳහා, කිබාකි සහ ඔඩින්ගා එක්ව වැඩ කිරීමට එකඟ වූ අතර, පසුව අගමැති තනතුරක් ද ලබා ගත්හ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7344816.stm|title=Deal to end Kenyan crisis agreed|date=12 April 2008|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20080415174110/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7344816.stm|archive-date=15 April 2008|url-status=live}}</ref> මෙමගින් ඔඩිංගා කෙන්යාවේ දෙවන අගමැති විය. 2010 ජූලි මාසයේදී, කෙන්යාව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව තුළ නව නැගෙනහිර අප්‍රිකානු පොදු වෙළඳපොල පිහිටුවීමට අනෙකුත් නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රටවල් සමඟ හවුල් විය.<ref>{{Cite news|url=https://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701|title=FACTBOX-East African common market begins|date=1 July 2010|work=Reuters|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20100708233236/http://af.reuters.com/article/kenyaNews/idAFLDE65T2AJ20100701|archive-date=8 July 2010|url-status=dead}}</ref> 2011 දී කෙන්යාව අල්-ෂබාබ් ත්‍රස්ත කණ්ඩායමට එරෙහිව සටන් කිරීම සඳහා සෝමාලියාවට හමුදා යැවීමට පටන් ගත්තේය.<ref>{{Cite web |date=14 March 2012 |title=The Standard {{!}} Online Edition :: Somalia government supports Kenyan forces' mission |url=http://www.standardmedia.co.ke/agriculture/InsidePage.php?id=2000045933&cid=4& |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314153558/http://www.standardmedia.co.ke/agriculture/InsidePage.php?id=2000045933&cid=4& |archive-date=14 March 2012 |access-date=29 January 2019}}</ref> වර්ෂ 2011 මැද භාගයේදී, වසර 60කට පසුව නැඟෙනහිර අප්‍රිකාවේ දරුණුතම නියඟය ඇති කළේ අඛණ්ඩව මඟ හැරුණු වැසි සමයන් දෙකකි. වයඹදිග තුර්කානා ප්‍රදේශය විශේෂයෙන්ම බලපෑමට ලක් වූ අතර,<ref name="RedCross">{{Cite web |last=Koech, Dennis |date=25 July 2011 |title=Red Cross warns of catastrophe in Turkana |url=http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120104173650/http://www.kbc.co.ke/news.asp?nid=71528 |archive-date=4 January 2012 |access-date=7 August 2011 |publisher=Kbc.co.ke}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ප්‍රාදේශීය පාසල් වසා දමන ලදී.<ref name="Kscafthit">{{Cite web |date=28 July 2011 |title=Kenya: schools close as famine takes hold in Turkana |url=http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111019172150/http://www.indcatholicnews.com/news.php?viewStory=18686 |archive-date=19 October 2011 |access-date=7 August 2011 |publisher=Indcatholicnews.com}}</ref> සම්බන්ධීකරණ සහන කටයුතු හේතුවෙන් 2012 මුල් භාගය වන විට අර්බුදය අවසන් වූ බව වාර්තා විය. ආධාර ආයතන පසුව ඔවුන්ගේ අවධාරණය වාරිමාර්ග ඇළවල් හෑරීම සහ ශාක බීජ බෙදා හැරීම ඇතුළු ප්‍රතිසාධන මුලපිරීම් වෙත යොමු කරන ලදී.<ref name="Unsfisiobrr">Gettleman, Jeffrey (3 February 2012) [https://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html U.N. Says Famine in Somalia Is Over, but Risks Remain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161107082519/http://www.nytimes.com/2012/02/04/world/africa/un-says-famine-in-somalia-is-over-but-risks-remain.html|date=7 November 2016}}. ''The New York Times''.</ref> 2010 අගෝස්තු මාසයේදී කෙන්යානුවන් ජනමත විචාරණයක් පවත්වා නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් සම්මත කළ අතර එමඟින් ජනාධිපති බලතල සීමා කර මධ්‍යම රජය බෙදා හරින ලදී.<ref name="BBCKenyaHist" /> නව ව්‍යවස්ථාව සම්මත වීමෙන් පසුව, කෙන්යාව ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයක් බවට පත් වූ අතර, එමඟින් කෙන්යාවේ ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා සහ රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර බහු-පක්ෂ පද්ධතියක ද වේ. විධායක බලතල ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ පාර්ලිමේන්තුවෙන් පිටතින් තෝරාගත් පුද්ගලයන්ගෙන් සැදුම්ලත් කැබිනට් මණ්ඩලයක සභාපතිත්වය දරන ජනාධිපතිවරයා ප්‍රමුඛ විධායක බලතල මගින් බව ද නව ව්‍යවස්ථාවේ සඳහන් වේ. ව්‍යවස්ථාදායක බලය ඇත්තේ පාර්ලිමේන්තුවට පමණි. අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීනයි. === කෙන්යාටා ජනාධිපති === [[File:Uhuru_Kenyatta.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Uhuru_Kenyatta.png|alt=Uhuru Kenyatta in 2014|thumb|201x201පික්|උහුරු කෙන්යාටා 2014 දී]] කිබාකිගේ ධුර කාලය 2013 දී අවසන් වූ පසු, 2010 ව්‍යවස්ථාව සම්මත වීමෙන් පසු කෙන්යාව එහි පළමු මහ මැතිවරණය පැවැත්වීය. විපක්ෂ නායක රයිලා ඔඩිංගා විසින් පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කිරීමට තුඩු දුන් මතභේදාත්මක මැතිවරණ ප්‍රතිඵලයකින් උහුරු කෙන්යාටා ජයග්‍රහණය කළේය. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මැතිවරණ ප්‍රතිඵල අනුමත කළ අතර කෙන්යාටා සිය ධුර කාලය ආරම්භ කළේ විලියම් රූටෝ නියෝජ්‍ය ජනාධිපති ලෙසිනි. මෙම තීන්දුව තිබියදීත්, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය සහ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ප්‍රධානියා ජනාධිපතිවරයාගේ බලතල පරීක්ෂා කළ හැකි ප්‍රබල ආයතන ලෙස සැලකේ.<ref>{{Cite web |title=Supreme Court upholds Uhuru's election as president |url=https://www.nation.co.ke/news/politics/1064-1734782-jlg2e7/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130055614/https://www.nation.co.ke/news/politics/1064-1734782-jlg2e7/index.html |archive-date=30 January 2019 |access-date=29 January 2019 |website=Daily Nation}}</ref> 2017 දී කෙන්යාටා තවත් මතභේදාත්මක මැතිවරණයකින් දෙවන වරටත් බලයට පත් විය. ඔඩින්ගා නැවතත් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට ප්‍රතිඵල පෙත්සමක් ඉදිරිපත් කරමින්, ස්වාධීන මැතිවරණ හා සීමා නිර්ණ කොමිසම මැතිවරණ වැරදි ලෙස කළමනාකරණය කිරීම සහ කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ පාර්ශවය වංචා කළ බවට චෝදනා කළේය. ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය මැතිවරණ ප්‍රතිඵල අවලංගු කළේ අප්‍රිකාවේ සුවිශේෂී තීන්දුවක් බවට පත් වූ අතර ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල අවලංගු කළ ලෝකයේ ඉතා සුළු තීන්දුවක් බවට පත් විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/oct/25/kenya-presidential-election-rerun-to-go-ahead-supreme-court|title=Kenya election rerun to go ahead after court fails to rule on delay|last=Burke|first=Jason|date=25 October 2017|work=The Guardian|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128001939/https://www.theguardian.com/world/2017/oct/25/kenya-presidential-election-rerun-to-go-ahead-supreme-court|archive-date=28 January 2019|issn=0261-3077|url-status=live}}</ref> මෙම තීන්දුව ස්වාධීන ආයතනයක් ලෙස ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ස්ථාවරය තහවුරු කළේය.<ref>{{Cite web |date=September 2017 |title=Kenya court decision demonstrates respect for rule of law {{!}} IDLO |url=https://www.idlo.int/kenya-court-decision-demonstrates-respect-rule-of-law |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130110210/https://www.idlo.int/kenya-court-decision-demonstrates-respect-rule-of-law |archive-date=30 January 2019 |access-date=29 January 2019 |website=idlo.int}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන්, කෙන්යාවේ ජනාධිපති ධූරය සඳහා දෙවන වටයේ මැතිවරන පැවති අතර, අක්‍රමිකතා සඳහන් කරමින් ඔඩිංගා සහභාගී වීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් පසුව කෙන්යාටා ජයග්‍රාහකයා බවට පත් විය.<ref>{{Cite web |last=Team |first=Standard |title=President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election |url=https://www.standardmedia.co.ke/article/2001258851/uhuru-kenyatta-wins-repeat-election-with-7-4-million-votes |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190130000122/https://www.standardmedia.co.ke/article/2001258851/uhuru-kenyatta-wins-repeat-election-with-7-4-million-votes |archive-date=30 January 2019 |access-date=29 January 2019 |website=The Standard}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/10/30/world/africa/kenya-election-kenyatta-odinga.html|title=President Uhuru Kenyatta declared winner of repeat presidential election|last=Moore|first=Jina|date=30 October 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=29 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20180725033311/https://www.nytimes.com/2017/10/30/world/africa/kenya-election-kenyatta-odinga.html|archive-date=25 July 2018|url-status=live}}</ref> 2018 මාර්තු මාසයේදී, කෙන්යාටා සහ ඔහුගේ දිගුකාලීන ප්‍රතිවාදියා වූ ඔඩිංගා අතර ඓතිහාසික අතට අත දීමක් මගින් ආර්ථික වර්ධනය සහ ස්ථාවරත්වය වැඩි වීමත් සමඟ සංහිඳියාවේ කාල පරිච්ඡේදයක් සංඥා කළේය.<ref>{{Cite web |last=Wilson |first=Tom |date=1 November 2019 |title=Handshake ends crisis and leads to signs of progress in Kenya |url=https://www.ft.com/content/59339450-d555-11e9-8d46-8def889b4137 |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210514095330/https://www.ft.com/content/59339450-d555-11e9-8d46-8def889b4137 |archive-date=14 May 2021 |access-date=27 June 2021 |website=Financial Times}}</ref><ref>{{Cite web |date=2018-05-31 |title=The Handshake that Shaped a Nation |url=https://kenyaconnection.org/the-handshake-that-shaped-a-nation/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210423095259/https://kenyaconnection.org/the-handshake-that-shaped-a-nation/ |archive-date=23 April 2021 |access-date=2021-06-21 |website=Kenya Connection |language=en-US}}</ref> 2019 සහ 2021 අතර, කෙන්යාවේ ව්‍යවස්ථාවේ ප්‍රධාන වෙනස්කම් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට කෙන්යාටා සහ ඔඩිංගා ඒකාබද්ධ ප්‍රයත්නයන්, "බිල්ඩින් බ්‍රිජ්ස් ඉනිෂිටිව්" (බීබීඅයි) යනුවෙන් ලේබල් කරන ලද අතර, ඔවුන්ගේ ප්‍රයත්නයන් ඇතුළත් කිරීම වැඩිදියුණු කිරීම සහ රටේ ජයග්‍රාහකයින්-ගැනීමේ ක්‍රමය ජය ගැනීම බව පවසති. බොහෝ විට පශ්චාත් මැතිවරණ ප්‍රචණ්ඩත්වයට හේතු විය.<ref name="bbi_blocked_2021_05_14_bbc">Omondi, Ferdinand: [https://www.bbc.com/news/world-africa-57094387 "Kenya's BBI blocked in scathing court verdict for President Kenyatta,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514132005/https://www.bbc.com/news/world-africa-57094387|date=14 May 2021}} May 14, 2021, [[BBC News]] (Africa), retrieved May 14, 2021</ref><ref name="kenyan_court_2021_05_13_reuters">Miriri, Duncan: [https://www.reuters.com/article/us-kenya-politics-idAFKBN2CU24L "Kenyan court slams brakes on president's constitutional changes,"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210514144827/https://www.reuters.com/article/us-kenya-politics-idAFKBN2CU24L|date=14 May 2021}} May 13, 2021, [[Reuters News Service]], retrieved May 14, 2021</ref> BBI යෝජනාව මගින් ව්‍යවස්ථාදායක සහ විධායක ශාඛා පුළුල් කිරීම, නියෝජ්‍යවරුන් දෙදෙනෙකු සහ නිල විපක්ෂ නායකවරයෙකු සහිත අගමැතිවරයෙකු නිර්මාණය කිරීම, තේරී පත් වූ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් අතරින් කැබිනට් අමාත්‍යවරුන් තෝරා ගැනීම දක්වා ආපසු හැරවීම, 70 දක්වා පිහිටුවීම ඉල්ලා සිටියේය. නව මැතිවරණ කොට්ඨාශ, සහ පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් නොවූ මන්ත්‍රීවරුන් 300ක් දක්වා එකතු කිරීම ("තහවුරු කිරීමේ ක්‍රියා" සැලැස්මක් යටතේ).<ref name="bbi_blocked_2021_05_14_bbc" /><ref name="kenyan_court_2021_05_13_reuters" /> විවේචකයින් මෙය දුටුවේ දේශපාලන රාජවංශවලට විපාක දීමට සහ නියෝජ්‍ය ජනාධිපති විලියන් රූටෝගේ (ඊළඟ ජනාධිපති ධුරය සඳහා ඔඩිංගාගේ ප්‍රතිවාදියා) උත්සාහයන් මොට කිරීමට සහ ණය බරින් පෙළෙන රටට සුවිශේෂී වියදමක් දරා රජය පුම්බා ගැනීමේ අනවශ්‍ය ප්‍රයත්නයක් ලෙසය.<ref name="bbi_blocked_2021_05_14_bbc" /><ref name="kenyan_court_2021_05_13_reuters" /> අවසානයේදී, 2021 මැයි මාසයේදී, කෙන්යානු මහාධිකරණය BBI ව්‍යවස්ථා ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රයත්නය ව්‍යවස්ථා විරෝධී බව තීන්දු කළේය, මන්ද එය සැබවින්ම ජනප්‍රිය මුලපිරීමක් නොව එය රජයේ උත්සාහයක් විය.<ref name="bbi_blocked_2021_05_14_bbc" /><ref name="kenyan_court_2021_05_13_reuters" /> උසාවිය කෙන්යාටාගේ උත්සාහය දැඩි ලෙස විවේචනය කළේය, ඔහුට නඩු පැවරීමට, පුද්ගලිකව හෝ දෝෂාභියෝගයට හේතු දැක්වීය (BBI සම්මත කර ඇති පාර්ලිමේන්තුව එය කිරීමට ඉඩ නොතිබුණද). මෙම තීන්දුව කෙන්යාටා (ඉක්මනින් ධූරයෙන් ඉවත් වීමට) සහ ඔඩිංගා (ජනාධිපති ධුරය අපේක්ෂා කිරීමට අපේක්ෂා කරන) යන දෙපිරිසටම විශාල පරාජයක් ලෙස සැලකේ, නමුත් ඔඩිංගාගේ අනාගත ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිවාදියා වන රූටෝට එය ආශීර්වාදයක් විය.<ref name="bbi_blocked_2021_05_14_bbc" /><ref name="kenyan_court_2021_05_13_reuters" /> 2021 අගෝස්තු 20 දින, BBI ලේකම් කාර්යාලය විසින් අභියාචනය කරන ලද 2021 මැයි මස මහාධිකරණ තීන්දුව කෙන්යාවේ අභියාචනාධිකරණය නැවතත් තහවුරු කළේය.<ref>{{Cite web |date=20 August 2021 |title=Kenyan court rejects disputed bid to change constitution |url=https://www.aljazeera.com/news/2021/8/20/kenyan-court-rejects-disputed-bid-to-change-constitution |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210826074033/https://www.aljazeera.com/news/2021/8/20/kenyan-court-rejects-disputed-bid-to-change-constitution |archive-date=26 August 2021 |access-date=27 August 2021 |website=Aljazeera}}</ref> === රූටෝ සභාපතිත්වය === 2022 අගෝස්තුවදී, නියෝජ්‍ය ජනාධිපති විලියම් රූටෝ ජනාධිපතිවරණයෙන් යන්තම් ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු 50.5% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය. ඔහුගේ ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදියා වූ රයිලා ඔඩිංගා 48.8% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-62554210|title=Kenya election result: William Ruto wins presidential poll|date=15 August 2022|work=BBC News}}</ref> 2022 සැප්තැම්බර් 13 දින, විලියම් රූටෝ කෙන්යාවේ පස්වන ජනාධිපතිවරයා ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/william-ruto-be-sworn-kenyas-president-2022-09-13/|title=William Ruto sworn in as Kenya's fifth president|last1=Obulutsa|first1=George|date=13 September 2022|work=Reuters|last2=Mersie|first2=Ayenat|language=en}}</ref> == භූගෝලය == [[File:Un-kenya.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Un-kenya.png|thumb|කෙන්යාවේ සිතියමක්]] [[File:Koppen-Geiger_Map_KEN_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_KEN_present.svg|thumb|කෙන්යාවේ Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණ සිතියම]] වර්ග කිලෝමීටර 580,367 (වර්ග සැතපුම් 224,081),<ref name="cia3">{{Cite web |last=Central Intelligence Agency |author-link=Central Intelligence Agency |year=2012 |title=Kenya |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124224025/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=28 May 2013 |website=[[The World Factbook]]}}</ref> කෙන්යාව ලොව 47 වැනි විශාලතම රට වේ (මැඩගස්කරයෙන් පසු). එය අක්ෂාංශ 5°N සහ 5°S අතරත් දේශාංශ 34° සහ 42°E අතරත් පිහිටයි. ඉන්දියන් සාගරයේ වෙරළ තීරයේ සිට, පහත් තැනිතලා මධ්‍යම කඳුකරයට නැඟී ඇති අතර ඒවා මහා රිෆ්ට් නිම්නය මගින් බෙදී ඇති අතර, වික්ටෝරියා විල අවට සහ නැඟෙනහිර දෙසින් සාරවත් සානුව දෙපස පිහිටා ඇත.<ref>{{Cite book|last1=Murayama|first1=Yuji|url=https://books.google.com/books?id=C_6ODgAAQBAJ&dq=Kenya+fertile+plateau+east&pg=PA296|title=Urban Development in Asia and Africa: Geospatial Analysis of Metropolises|last2=Kamusoko|first2=Courage|last3=Yamashita|first3=Akio|last4=Estoque|first4=Ronald C.|date=2017-03-29|publisher=Springer|isbn=978-981-10-3241-7|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Stokes|first=Jamie|url=https://books.google.com/books?id=stl97FdyRswC&dq=Kenya+fertile+plateau+east&pg=PA364|title=Encyclopedia of the Peoples of Africa and the Middle East|date=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2676-0|language=en}}</ref> කෙන්යානු කඳුකරය අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයකි.<ref name=":02">{{Cite book|last=CIA|title=The World Factbook|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2010|isbn=978-1-59797-541-4|page=336}}</ref> කෙන්යා කන්ද, මීටර් 5,199 (අඩි 17,057) ක උසකට ළඟා වන අතර ග්ලැසියර ඇති ස්ථානය යනු කෙන්යාවේ උසම ස්ථානය වන අතර මහාද්වීපයේ දෙවන උසම කඳු මුදුනයි: යි. කිලිමන්ජාරෝ කන්ද (මීටර් 5,895 හෝ අඩි 19,341) කෙන්යාවේ සිට ටැන්සානියානු දේශ සීමාවට දකුණින් දැකිය හැකිය. === දේශගුණය === කෙන්යාවේ දේශගුණය වෙරළ තීරයේ නිවර්තන කලාපයේ සිට රටෙහි උතුරු සහ ඊසානදිග ප්‍රදේශවල ශුෂ්ක දේශගුණය දක්වා වෙනස් වේ. මෙම ප්‍රදේශයට සෑම මසකම විශාල හිරු රශ්මියක් ලැබේ. එය සාමාන්‍යයෙන් ඉහළ උන්නතාංශවල අභ්‍යන්තරයේ රාත්‍රියේදී සහ උදේ පාන්දර සිසිල් වේ. "දිගු වැසි" සමය මාර්තු/අප්‍රේල් සිට මැයි/ජුනි දක්වා පවතී. "කෙටි වැසි" සමය ඔක්තෝබර් සිට නොවැම්බර්/දෙසැම්බර් දක්වා සිදු වේ. වර්ෂාපතනය සමහර විට අධික වන අතර බොහෝ විට දහවල් සහ සවස් කාලයේ ඇද හැලෙයි. දේශගුණික විපර්යාස වර්ෂාපතන කාලපරිච්ඡේදයේ ස්වභාවික රටාව වෙනස් කිරීම, කෙටි වර්ෂාපතනයේ දිගුවක් ඇති කරයි, එය ගංවතුර ඇති කරයි,<ref>{{Cite book|last=Salih|first=Mohamed|title=Local Climate Change and Society|publisher=Routledge|year=2012|isbn=9780415627153|page=119}}</ref> සහ නියඟ චක්‍රය සෑම වසර දහයක සිට වාර්ෂික සිදුවීම් දක්වා අඩු කිරීම, 2008-09 වැනි දැඩි නියඟ ඇති කරයි.<ref>{{Cite book|last1=Peck|first1=Dannele E.|title=Climate Variability and Water Dependent Sectors: Impacts and Potential Adaptations|last2=Peterson|first2=Jeffrey M.|publisher=Routledge|year=2015|isbn=978-1-317-61427-2}}</ref> නිවර්තන වර්ෂාපතනයේ මෙම මාස පුරා උෂ්ණත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතී. උණුසුම්ම කාලය පෙබරවාරි සහ මාර්තු වන අතර එය දිගු වැසි සමය දක්වා දිවෙන අතර ශීතලම කාලය අගෝස්තු මැද දක්වා ජූලි මාසයේදී පවතී.<ref name=":3">{{Cite web |title=Kenya climate: average weather, temperature, precipitation, best time |url=https://www.climatestotravel.com/climate/kenya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802230142/https://www.climatestotravel.com/climate/kenya |archive-date=2 August 2020 |access-date=2020-01-15 |website=climatestotravel.com}}</ref> === වන ජීවී === කෙන්යාවේ මසායි මාරා ඇතුළු වනජීවී වාසස්ථාන සඳහා සැලකිය යුතු භූමි ප්‍රදේශයක් ඇත, එහිදී නිල් වනජීවී සහ අනෙකුත් බෝවිඩ් මහා පරිමාණ වාර්ෂික සංක්‍රමණයකට සහභාගී වේ. මාර ගඟ හරහා සංක්‍රමණය වීමට වල් මී මැස්සන් මිලියනයකට වඩා සහ සීබ්‍රා 200,000 ක් සහභාගී වේ.<ref>{{Cite web |date=19 January 2012 |title=Wildebeest Migration |url=https://education.nationalgeographic.org/resource/wildebeest-migration/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612175545/http://nationalgeographic.org/media/wildebeest-migration/ |archive-date=12 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=National Geographic Society}}</ref> අප්‍රිකාවේ "බිග් ෆයිව්" ක්‍රීඩා සතුන්, එනම් සිංහයා, දිවියා, මී හරකා, රයිනෝසිරස් සහ අලියා, කෙන්යාවේ සහ විශේෂයෙන් මසායි මාරාහි සොයාගත හැකිය. අනෙකුත් වන සතුන්, උරගයින් සහ පක්ෂීන්ගේ සැලකිය යුතු ජනගහනයක් රටේ ජාතික වනෝද්‍යාන සහ ක්‍රීඩා රක්ෂිතවල සොයාගත හැකිය. වාර්ෂික සත්ව සංක්‍රමණය ජුනි සහ සැප්තැම්බර් අතර සිදු වන අතර මිලියන ගණනක් සතුන් සහභාගී වන අතර වටිනා විදේශීය සංචාරක ආකර්ෂණයක් ඇත. වනජීවී සතුන් මිලියන දෙකක් අසල්වැසි ටැන්සානියාවේ සෙරෙන්ගෙටි සිට කෙන්යාවේ මසායි මාරා<ref>{{Cite web |last=Bashir |first=Hanif |title=Masai Mara Safari – The Migration &#124; Tour Packages |url=https://www.kenyatraveltips.com/masai-mara-safari/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210302014643/https://www.kenyatraveltips.com/masai-mara-safari/ |archive-date=2 March 2021 |access-date=3 March 2021}}</ref> දක්වා කිලෝමීටර් 2,900 (සැතපුම් 1,802) දුරක්, නිරන්තර දක්ෂිණාවර්තව, ආහාර සහ ජල සැපයුම් සොයමින් සංක්‍රමණය වේ. මෙම සෙරෙන්ගෙටි සංක්‍රමණය වන වල්ඩීබීස්ට් අප්‍රිකාවේ ස්වභාවික පුදුම හත අතරට ලැයිස්තුගත කර ඇත.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tanzania/7824876/New-road-threatens-Africas-wonder-of-the-world-wildebeest-migration.html|title=New road threatens Africa's 'wonder of the world' wildebeest migration|last=Pflanz|first=Mike|date=2010-06-13|work=Daily Telegraph|access-date=2020-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200115133738/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/tanzania/7824876/New-road-threatens-Africas-wonder-of-the-world-wildebeest-migration.html|archive-date=15 January 2020|language=en-GB|issn=0307-1235|url-status=live}}</ref> කෙන්යාවේ 2019 වනාන්තර භූ දර්ශන අඛණ්ඩතා දර්ශකයේ මධ්‍යන්‍ය ලකුණු 4.2/10ක් තිබූ අතර, එය රටවල් 172ක් අතරින් ගෝලීය වශයෙන් 133 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref name="FLII-Supplementary">{{Cite journal|last1=Grantham|first1=H. S.|last2=Duncan|first2=A.|last3=Evans|first3=T. D.|last4=Jones|first4=K. R.|last5=Beyer|first5=H. L.|last6=Schuster|first6=R.|last7=Walston|first7=J.|last8=Ray|first8=J. C.|last9=Robinson|first9=J. G.|last10=Callow|first10=M.|last11=Clements|first11=T.|year=2020|title=Anthropogenic modification of forests means only 40% of remaining forests have high ecosystem integrity – Supplementary Material|journal=Nature Communications|volume=11|issue=1|page=5978|bibcode=2020NatCo..11.5978G|doi=10.1038/s41467-020-19493-3|issn=2041-1723|pmc=7723057|pmid=33293507|doi-access=free|last12=Costa|first12=H. M.|last13=DeGemmis|first13=A.|last14=Elsen|first14=P. R.|last15=Ervin|first15=J.|last16=Franco|first16=P.|last17=Goldman|first17=E.|last18=Goetz|first18=S.|last19=Hansen|first19=A.|last20=Hofsvang|first20=E.|last21=Jantz|first21=P.|last22=Jupiter|first22=S.|last23=Kang|first23=A.|last24=Langhammer|first24=P.|last25=Laurance|first25=W. F.|last26=Lieberman|first26=S.|last27=Linkie|first27=M.|last28=Malhi|first28=Y.|last29=Maxwell|first29=S.|last30=Mendez|first30=M.|last31=Mittermeier|first31=R.|last32=Murray|first32=N. J.|last33=Possingham|first33=H.|last34=Radachowsky|first34=J.|last35=Saatchi|first35=S.|last36=Samper|first36=C.|last37=Silverman|first37=J.|last38=Shapiro|first38=A.|last39=Strassburg|first39=B.|last40=Stevens|first40=T.|last41=Stokes|first41=E.|last42=Taylor|first42=R.|last43=Tear|first43=T.|last44=Tizard|first44=R.|last45=Venter|first45=O.|last46=Visconti|first46=P.|last47=Wang|first47=S.|last48=Watson|first48=J. E. M.}}</ref> == රජය සහ දේශපාලනය == [[File:Mwai_Kibaki,_October_2003.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mwai_Kibaki,_October_2003.jpg|thumb|කෙන්යාවේ තුන්වන ජනාධිපති, ම්වායි කිබාකි]] කෙන්යාව බහු-පක්ෂ පද්ධතියක් සහිත ජනාධිපති නියෝජිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජයකි. ජනාධිපතිවරයා රාජ්‍ය නායකයා මෙන්ම රජයේ ප්‍රධානියා ද වේ. විධායක බලය ක්‍රියාත්මක වන්නේ රජය විසිනි. ව්‍යවස්ථාදායක බලය රජයට සහ ජාතික සභාවට සහ සෙනෙට් සභාවට පැවරී ඇත. අධිකරණය විධායකයෙන් සහ ව්‍යවස්ථාදායකයෙන් ස්වාධීනයි. විශේෂයෙන්ම හිටපු ජනාධිපති ඩැනියෙල් අරප් මෝයි ගේ පාලන සමය තුළ විධායකය වැඩි වැඩියෙන් අධිකරණයේ කටයුතුවලට මැදිහත් වීම ගැන කනස්සල්ල වැඩි වෙමින් පවතී.<ref>{{Cite web |last=Novak |first=Andrew |title=The Criminal Justice System and Eroding Democracy After Independence – Page 12 |url=http://racism.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1448:mandatorydeathpenalty03&catid=140&Itemid=155&showall=&limitstart=11 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160603102544/http://racism.org/index.php?option=com_content&view=article&id=1448:mandatorydeathpenalty03&catid=140&Itemid=155&showall=&limitstart=11 |archive-date=3 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=racism.org}}</ref> ට්‍රාන්ස්පේරන්සි ඉන්ටර්නැෂනල් හි දූෂණ සංජානන දර්ශකයට (CPI) අනුව කෙන්යාවේ දූෂණ ඉහළ මට්ටමක පවතී, එය විවිධ රටවල රාජ්‍ය අංශයේ දූෂණයේ ව්‍යාප්තිය මැන බැලීමට උත්සාහ කරයි. 2019 දී, ජාතිය දර්ශකයේ රටවල් 180 න් 137 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර, ලකුණු 100 න් 28 ක් ලබා ගත්තේය.<ref>{{Cite web |title=Corruption Perceptions Index 2019 |url=https://www.transparency.org/cpi2019?/news/feature/cpi-2019 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200512190641/https://www.transparency.org/cpi2019?%2Fnews%2Ffeature%2Fcpi-2019 |archive-date=12 May 2020 |access-date=20 February 2020 |website=transparency.org |publisher=[[Transparency International]]}}</ref> නමුත් කෙන්යානු රජයෙන් දූෂණය මැඩලීම සම්බන්ධයෙන් තරමක් වැදගත් වර්ධනයන් කිහිපයක් තිබේ, උදාහරණයක් ලෙස නව සහ ස්වාධීන ආචාර ධර්ම සහ දූෂණ විරෝධී කොමිසමක් (EACC) පිහිටුවීම.<ref>{{Cite web |title=Business Corruption in Kenya |url=http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/kenya/business-corruption-in-kenya.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140406012851/http://www.business-anti-corruption.com/country-profiles/sub-saharan-africa/kenya/business-corruption-in-kenya.aspx |archive-date=6 April 2014 |access-date=4 April 2014 |publisher=Business Anti-Corruption Portal}}</ref>[[File:JUDICIARY.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:JUDICIARY.JPG|thumb|කෙන්යාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ ගොඩනැගිල්ල]]1997 දී පවත්වන ලද මහා මැතිවරණයෙන් පසුව, කෙන්යාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සමාලෝචනය කිරීමේ පනත, කෙන්යානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ වඩාත් විස්තීර්ණ සංශෝධන සඳහා මග පෑදීම සඳහා ජාතික පාර්ලිමේන්තුව විසින් සම්මත කරන ලදී.<ref>[http://www.kenyaconstitution.org/history/ A short history of the 2010 Kenya constitution] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121030152612/http://www.kenyaconstitution.org/history/|date=30 October 2012}}. kenyaconstitution.org</ref> 2002 දෙසැම්බරයේදී, කෙන්යාව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සහ විවෘත මැතිවරණ පැවැත්වූ අතර, බොහෝ ජාත්‍යන්තර නිරීක්ෂකයින් විසින් එය නිදහස් හා සාධාරණ ලෙස විනිශ්චය කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=http://www.cbc.ca/news/world/international-observers-declare-kenyan-elections-fair-1.349882|title=International observers declare Kenyan elections fair|work=cbc.ca|access-date=13 May 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160530210357/http://www.cbc.ca/news/world/international-observers-declare-kenyan-elections-fair-1.349882|archive-date=30 May 2016|url-status=live}}</ref> 2002 මැතිවරණය කෙන්යාවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී විකාශනයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කළේ එම බලය නිදහසින් පසු රට පාලනය කළ කෙන්යාවේ අප්‍රිකානු ජාතික සංගමයෙන් (KANU) දේශපාලන පක්ෂවල සන්ධානයක් වන ජාතික දේදුන්න සන්ධානයට (NARC) සාමකාමීව මාරු විය. . ම්වායි කිබාකි ගේ සභාපතිත්වය යටතේ, නව පාලක සභාගය ආර්ථික වර්ධනය උත්පාදනය කිරීම, දූෂණයට එරෙහිව සටන් කිරීම, අධ්‍යාපනය වැඩිදියුණු කිරීම සහ එහි ව්‍යවස්ථාව නැවත ලිවීම කෙරෙහි සිය උත්සාහයන් යොමු කිරීමට පොරොන්දු විය. මෙම පොරොන්දුවලින් කිහිපයක් ඉටු කර ඇත. නොමිලේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ඇත.<ref>{{Cite web |title=The Turning Point: Free Primary Education in Kenya – NORRAG |url=https://resources.norrag.org/resource/view/40/162 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210204085234/https://resources.norrag.org/resource/view/40/162 |archive-date=4 February 2021 |access-date=21 December 2020 |website=norrag.org}}</ref> 2007 දී රජය විසින් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් 2008 සිට ද්විතීයික අධ්‍යාපනයට විශාල සහනාධාරයක් ලබා දෙන බව ප්‍රකාශ කරන ලද අතර, සියලු උපකාරක ගාස්තු රජය විසින් පාදක කරනු ලැබේ.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7239577.stm|title=Africa &#124; Free secondary schools for Kenya|date=11 February 2008|work=BBC News|access-date=26 February 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20121203081815/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7239577.stm|archive-date=3 December 2012|url-status=live}}</ref> === 2013 මැතිවරණය සහ නව රජය === නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ සහ තුන්වන වාරයක් සඳහා තරඟ කිරීම සඳහා වාර සීමාවන් මගින් ජනාධිපති කිබාකි තහනම් කිරීමත් සමඟ, නියෝජ්‍ය අගමැති උහුරු කෙන්යාටා නිලවරණයට ඉදිරිපත් විය. ඔහු 2013 මාර්තු මාසයේදී 50.51% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයකින් ජයග්‍රහණය කළේය. 2014 දෙසැම්බරයේදී ජනාධිපති කෙන්යාටා ආරක්ෂක නීති සංශෝධන පනත් කෙටුම්පතකට අත්සන් තැබූ අතර, සන්නද්ධ කණ්ඩායම්වලින් ආරක්ෂා වීමට අවශ්‍ය යැයි නීතියේ ආධාරකරුවන් යෝජනා කළේය. විපක්ෂ දේශපාලනඥයන්, මානව හිමිකම් කණ්ඩායම් සහ බටහිර රටවල් නවයක් ආරක්ෂක පනත විවේචනය කරමින් තර්ක කළේ එය ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නිදහස උල්ලංඝණය කරන බවයි. එක්සත් ජනපදයේ, එක්සත් රාජධානියේ, ජර්මනියේ සහ ප්‍රංශයේ ආන්ඩු ද නීතියේ විභව බලපෑම ගැන අනතුරු අඟවමින් සාමූහිකව මාධ්‍ය නිවේදනයක් නිකුත් කළහ. ජුබිලි සභාගය හරහා, පනත් කෙටුම්පත පසුව දෙසැම්බර් 19 දින ජාතික සභාවේදී දැඩි තත්වයන් යටතේ සම්මත කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://en-maktoob.news.yahoo.com/kenya-passes-divisive-anti-terror-law-090047236.html|title=Kenya president signs tough 'anti-terror' law|date=19 December 2014|access-date=22 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141222200412/https://en-maktoob.news.yahoo.com/kenya-passes-divisive-anti-terror-law-090047236.html|archive-date=22 December 2014|publisher=Al Jazeera|url-status=dead}}</ref> === විදේශ සබඳතා === [[File:President_Obama_visits_Nairobi_Kenya_July_2015_(20848405843).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:President_Obama_visits_Nairobi_Kenya_July_2015_(20848405843).jpg|thumb|ජනාධිපති බැරැක් ඔබාමා නයිරෝබි හිදී, 2015 ජුලි]] කෙන්යාව අප්‍රිකානු මහා විල් කලාපයේ ස්වහීලී භාෂාව කතා කරන සෙසු අසල්වැසියන් සමඟ සමීප සබඳතා පවත්වයි. උගන්ඩාව සහ ටැන්සානියාව සමඟ සබඳතා සාමාන්‍යයෙන් ශක්තිමත් ය, ජාතීන් තුන නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව තුළ පොදු සාමාජිකත්වය හරහා ආර්ථික හා සමාජ ඒකාබද්ධතාවය සඳහා ක්‍රියා කරයි. ඉස්ලාමීය කැරලිකරුවන්ට එරෙහිව යම් මිලිටරි සම්බන්ධීකරණයක් පැවතියද, සෝමාලියාව සමඟ සබඳතා ඓතිහාසිකව නොසන්සුන් විය. කෙන්යාව එක්සත් රාජධානිය සමඟ හොඳ සබඳතා පවත්වයි.<ref name="upenn">[http://www.africa.upenn.edu/NEH/kforeignrelation.htm Kenya – Foreign Relations] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160423011916/http://www.africa.upenn.edu/NEH/kforeignrelation.htm|date=23 April 2016}}. Retrieved on 16 January 2015.</ref> කෙන්යාව යනු අප්‍රිකාවේ සහ පුළුල් ලෝකයේ වඩාත්ම ඇමරිකානු ගැති ජාතීන්ගෙන් එකකි.<ref>{{Cite web |title=Opinion of the United States |url=http://www.pewglobal.org/database/indicator/1/country/113/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405225516/https://www.pewglobal.org/database/indicator/1/country/113/ |archive-date=5 April 2019 |access-date=17 July 2016 |publisher=Pewglobal.org}}</ref> 2007 මැතිවරනයෙන් පසු ජනාධිපති කෙන්යාටා සහ නියෝජ්‍ය ජනාධිපති විලියම් රූටෝ යන දෙදෙනාටම ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ නඩු විභාග දින 2013 දී සැලසුම් කර ඇති හෙයින්, එක්සත් ජනපද ජනාධිපති බැරැක් ඔබාමා 2013 මැද භාගයේ අප්‍රිකානු සංචාරය අතරතුර රටට නොපැමිණීමට තීරණය කළේය.<ref>Epatko, Larisa, [https://www.pbs.org/newshour/rundown/2013/06/africa-tour.html "Why Obama Is Visiting Senegal, South Africa and Tanzania But Not Kenya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140121185125/http://www.pbs.org/newshour/rundown/2013/06/africa-tour.html|date=21 January 2014}}, ''[[PBS NewsHour]]'', 25 June 2013. Retrieved 18 August 2013.</ref> පසුව ගිම්හානයේදී, කෙන්යාටා රුසියාවේ නැවතීමෙන් පසුව සහ ජනාධිපති ලෙස එක්සත් ජනපදයට නොපැමිණීමෙන් පසු ජනාධිපති ෂී ජින්පින්ග්ගේ ආරාධනයෙන් චීනයට ගියේය.<ref name="wp012">Raghavan, Sudarsan, [https://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html "In snub to Washington, Kenyan president visits China, Russia first"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129115608/http://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html|date=29 November 2014}}, ''Washington Post'', 17 August 2013. Ambassador Liu's comments at capitalfm.co.ke linked to [http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/ capitalfm.co.ke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818125924/http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/|date=18 August 2013}}. Retrieved 18 August 2013.</ref> 2015 ජූලි මාසයේදී ඔබාමා කෙන්යාවේ සංචාරයක නිරත වූ අතර, ධූරයේ සිටියදී එරටට පැමිණි පළමු ඇමරිකානු ජනාධිපතිවරයා වේ.<ref>{{Cite web |last=George Kegoro |title=Circumstances created need that made visit possible |url=http://www.nation.co.ke/oped/Opinion/Barack-Obama-Visit-Uhuru-Kenyatta-William-Ruto-ICC/-/440808/2808378/-/dmt8p2/-/index.html |url-access=subscription |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160828050809/http://www.nation.co.ke/oped/Opinion/Barack-Obama-Visit-Uhuru-Kenyatta-William-Ruto-ICC/-/440808/2808378/-/dmt8p2/-/index.html |archive-date=28 August 2016 |access-date=17 July 2016 |publisher=Nation.co.ke}}</ref> බ්‍රිතාන්‍ය හමුදා පුහුණු ඒකකය කෙන්යාව (BATUK) මහා රිෆ්ට් නිම්නයේ ශුෂ්ක සහ රළු භූමි ප්‍රදේශවල බ්‍රිතාන්‍ය පාබල බලඇණි පුහුණු කිරීම සඳහා යොදා ගනී.<ref>"[https://www.theguardian.com/uk/2001/jul/01/politics.world Britain's secret killing fields] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806113032/https://www.theguardian.com/uk/2001/jul/01/politics.world|date=6 August 2019}}". ''The Guardian''. 1 July 2001</ref><ref>{{Cite web |title=The British Army in Africa |url=http://www.army.mod.uk/operations-deployments/22724.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160630055845/http://www.army.mod.uk/operations-deployments/22724.aspx |archive-date=30 June 2016 |access-date=20 June 2016 |website=army.mod.uk/ |publisher=Ministry of Defence}}</ref> === සන්නද්ධ හමුදා === [[File:Emblem_of_the_Kenya_Defence_Forces.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Emblem_of_the_Kenya_Defence_Forces.svg|alt=Emblem of the Kenya Defence Forces|වම|thumb|කෙන්යාවේ ආරක්ෂක හමුදාවේ ලාංඡනය]] කෙන්යාවේ ආරක්ෂක හමුදා යනු කෙන්යාවේ සන්නද්ධ හමුදාවන්ය. කෙන්යා හමුදාව, කෙන්යාවේ නාවික හමුදාව සහ කෙන්යාවේ ගුවන් හමුදාව ජාතික ආරක්ෂක බලකායන් සමන්විත වේ. වත්මන් කෙන්යාවේ ආරක්ෂක හමුදා ස්ථාපිත කර ඇති අතර, එහි සංයුතිය 2010 කෙන්යාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 241 වගන්තියේ දක්වා ඇත; KDF 2012 කෙන්යාවේ ආරක්ෂක හමුදා පනත මගින් පාලනය වේ.<ref>{{Cite web |last=Ministry of Defence |title=Kenya Defence Forces Act – No. 25 of 2012 |url=http://www.mod.go.ke/pubs/kdfAct.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181003132740/http://www.mod.go.ke/pubs/kdfAct.pdf/ |archive-date=3 October 2018 |access-date=6 May 2014 |publisher=National Council for Law Reporting}}</ref> කෙන්යාවේ ජනාධිපතිවරයා සියලු සන්නද්ධ හමුදාවන්හි සේනාධිනායකයා වේ. ලොව පුරා සාම සාධක මෙහෙයුම් සඳහා සන්නද්ධ හමුදාවන් නිරතුරුව යොදවා ඇත. තවද, 2007 දෙසැම්බරයේ පැවති ජාතික මැතිවරණයෙන් පසුව සහ පසුව රට පුරා ඇති වූ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවලින් පසුව, විමර්ශන කොමිෂන් සභාවක් වන වාකි කොමිසම එහි සූදානම පැසසුමට ලක් කළ අතර එය "තම රාජකාරිය හොඳින් ඉටු කර ඇති" බවට එය විනිශ්චය කළේය.<ref>{{Cite web |title=Commission of Inquiry into the Post Election Violence |url=http://www.eastandard.net/downloads/Waki_Report.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081220154028/http://www.eastandard.net/downloads/Waki_Report.pdf |archive-date=20 December 2008}}</ref> මානව හිමිකම් උල්ලංඝණය කිරීම් සම්බන්ධයෙන් බරපතල චෝදනා එල්ල වී ඇති අතර, ඉතා මෑතක දී එල්ගොන් කන්ද ප්‍රදේශයේ<ref>{{Cite web |title=Kenya National Commission on Human Rights |url=http://www.knchr.org/dmdocuments/Mt%20Elgon%20.PDF |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120214072227/http://www.knchr.org/dmdocuments/Mt%20Elgon%20.PDF |archive-date=14 February 2012}}</ref> සහ මැන්ඩෙරා මධ්‍යම දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රති-කැරලිකාර මෙහෙයුම් සිදු කරන අතරතුරය.<ref>[http://www.nation.co.ke/News/-/1056/486206/-/view/printVersion/-/15cwkg8/-/index.html Security men accused of torture and rape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703143833/http://www.nation.co.ke/News/-/1056/486206/-/view/printVersion/-/15cwkg8/-/index.html|date=3 July 2017}} Daily Nation. 11 January 2008.</ref> රටේ බොහෝ රාජ්‍ය ආයතන මෙන්ම කෙන්යාවේ සන්නද්ධ හමුදාවන්ද දූෂණ චෝදනාවලින් කිලිටි වී ඇත. සන්නද්ධ හමුදාවන්ගේ මෙහෙයුම් සම්ප්‍රදායිකව "රාජ්‍ය ආරක්‍ෂාව" යන සර්වබලධාරී බ්ලැන්කට්ටුවෙන් වැසී ඇති බැවින්, දූෂණය මහජනයාගෙන් වසන් කර ඇති අතර, ඒ අනුව මහජන පරීක්ෂාවට හා කුප්‍රකට භාවයට යටත් නොවේ. මෙය මෑතකදී වෙනස් විය. කෙන්යානු ප්‍රමිතීන්ට අනුව පෙර නොවූ විරූ හෙළිදරව් කිරීම් වලදී, 2010 දී, බඳවා ගැනීම්<ref>The Standard 31 October 2010 Activists give military 5 days to re-admit recruit INTERNET [http://www.standardmedia.co.ke/InsidePage.php?id=2000021408&catid=159&a=1 standardmedia.co.ke] {{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Cited on 3 January 2011</ref> සහ සන්නද්ධ පිරිස් වාහකයන් ප්‍රසම්පාදනය සම්බන්ධයෙන් දූෂණ පිළිබඳ විශ්වසනීය ප්‍රකාශයන් ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref>The Standard Sh 1.6 billion tender rocks the DoD INTERNET [http://www.standardmedia.co.ke/InsidePage.php?id=2000020947&catid=4&a=1 standardmedia.co.ke] {{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Cited on 3 January 2011</ref> තවද, ඇතැම් ප්‍රසම්පාදන තීරණවල ප්‍රඥාව සහ විචක්ෂණභාවය ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රශ්න කර ඇත.<ref>For example the decision to acquire ex-Jordanian F5 fighter aircraft. See The Standard Kenya's 'new' fighter jets cannot take off INTERNET [http://www.standardmedia.co.ke/InsidePage.php?id=2000021374&catid=4&a=1 standardmedia.co.ke] {{dead link|date=December 2017|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} Cited on 3 January 2011</ref> === පරිපාලන අංශ === [[File:Kenya, administrative divisions - en - colored.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenya, administrative divisions - en - colored.svg|thumb|කෙන්යාවේ ප්‍රාන්ත 47කි]] කෙන්යාව ආණ්ඩුකාරවරුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන අර්ධ ස්වයං පාලන ප්‍රාන්ත 47 කට බෙදා ඇත. මෙම ප්‍රාන්ත 47 කෙන්යාවේ පළමු පෙළ බෙදීම් සාදයි. කෙන්යාවේ කුඩාම පරිපාලන ඒකක ස්ථාන ලෙස හැඳින්වේ. ස්ථාන බොහෝ විට මැතිවරණ වාට්ටු සමග සමපාත වේ. ස්ථාන සාමාන්‍යයෙන් නම් කර ඇත්තේ ඔවුන්ගේ මධ්‍යම ගම්/නගර අනුව ය. බොහෝ විශාල නගර ස්ථාන කිහිපයකින් සමන්විත වේ. සෑම ස්ථානයකටම රාජ්‍යය විසින් පත් කරන ලද ප්‍රධානියෙක් සිටී. මැතිවරණ කොට්ඨාශ යනු මැතිවරණ උප කොට්ඨාශයක් වන අතර, සෑම ප්‍රාන්තයක්ම සම්පූර්ණ ඡන්ද කොට්ඨාශ ගණනකින් සමන්විත වේ. මැතිවරණ කොට්ඨාශ සමාලෝචනය කිරීම සඳහා 2010 දී අතුරු මායිම් කොමිසමක් පිහිටුවන ලද අතර එහි වාර්තාවේ අතිරේක මැතිවරණ කොට්ඨාශ 80 ක් නිර්මාණය කිරීමට නිර්දේශ කර ඇත. 2013 මැතිවරණයට පෙර, කෙන්යාවේ මැතිවරණ කොට්ඨාශ 210ක් තිබුණි.<ref>Kenya Roads Board [https://web.archive.org/web/20080113052023/http://www.krb.go.ke/constituency.php Constituency funding under the RMLF]</ref> === මානව හිමිකම් === සමලිංගික ක්‍රියා කෙන්යාවේ නීතිවිරෝධී වන අතර වසර 14ක් දක්වා සිර දඬුවම් ලැබිය හැකිය,<ref>{{Cite web |date=2015 |title=Laws on Homosexuality in African Nations |url=https://www.loc.gov/law/help/criminal-laws-on-homosexuality/african-nations-laws.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619211045/http://www.loc.gov/law/help/criminal-laws-on-homosexuality/african-nations-laws.php |archive-date=19 June 2017 |access-date=3 June 2017 |website=Library of Congress}}</ref> නමුත් රජය බොහෝ විට ඇස් වසාගෙන සමලිංගික පුද්ගලයන්ට නඩු පැවරීමෙන් වැළකී සිටියි.{{citation needed|date=November 2023}} Pew Research Center විසින් 2020 කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, කෙන්යානුවන්ගෙන් 83%ක් විශ්වාස කරන්නේ සමලිංගිකත්වය සමාජය විසින් පිළිගත යුතු නැති බවයි.<ref name="pewresearch.org">{{Cite web |last1=Poushter |first1=Jacob |last2=Kent |first2=Nicholas |date=25 June 2020 |title=The Global Divide on Homosexuality Persists |url=https://www.pewresearch.org/global/2020/06/25/global-divide-on-homosexuality-persists/ |access-date=6 August 2022 |publisher=Pew Research Center}}</ref> 2015 දී ජනාධිපති බරක් ඔබාමා සමඟ ඒකාබද්ධ මාධ්‍ය හමුවක් අමතමින්, සමලිංගික අයිතිවාසිකම් සඳහා කෙන්යාවේ කැපවීම සහතික කිරීම ජනාධිපති කෙන්යාටා ප්‍රතික්ෂේප කළේ, "සමලිංගික අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ ප්‍රශ්නය ඇත්ත වශයෙන්ම ප්‍රශ්නයක් නොවේ ... නමුත් අප විසින් කළ යුතු කරුණු කිහිපයක් තිබේ. අපි බෙදා නොගන්නා බව පිළිගන්නවා. අපේ සංස්කෘතිය, අපේ සමාජය පිළිගන්නේ නැහැ."<ref>{{Cite news|url=https://www.cnn.com/2015/07/25/politics/obama-kenya-kenyatta/index.html|title=Obama lectures Kenyan president on gay rights|last=Scott, Holmes|first=Eugene, Kristen|date=25 July 2017|access-date=24 April 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200515205038/https://www.cnn.com/2015/07/25/politics/obama-kenya-kenyatta/index.html|archive-date=15 May 2020|publisher=CNN|url-status=live}}</ref> 2008 නොවැම්බරයේදී, විකිලීක්ස් විසින් කෙන්යානු පොලිසිය විසින් නීති විරෝධී ලෙස මැර කල්ලි ඝාතනය කිරීම ලේඛනගත කරන ද ක්‍රයි ඔෆ් බ්ලඩ් වාර්තාවට පුළුල් ජාත්‍යන්තර අවධානයක් ගෙන ආවේය. වාර්තාවේ, කෙන්යාවේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ ජාතික කොමිසම (KNCHR) ඔවුන්ගේ ප්‍රධාන සොයාගැනීම් "e)" හි වාර්තා කර ඇති අතර, බලහත්කාරයෙන් අතුරුදහන් කිරීම් සහ නීති විරෝධී ඝාතන දේශපාලන නායකත්වය සහ පොලිසිය විසින් අනුමත කරන ලද නිල ප්‍රතිපත්තියක් ලෙස පෙනී යන බව පවසමින්.<ref>{{Cite web |date=25 September 2008 |title='The Cry of Blood' — Report on Extra-Judicial Killings and Disappearances |url=http://www.ediec.org/fileadmin/user_upload/Kenia/KNCHR_REPORT_ON_POLICE.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101214044349/http://www.ediec.org/fileadmin/user_upload/Kenia/KNCHR_REPORT_ON_POLICE.pdf |archive-date=14 December 2010 |access-date=29 December 2010 |publisher=[[Kenya National Commission on Human Rights]]/Enforced Disappearances Information Exchange Center}}</ref><ref>{{Cite web |date=1 April 2017 |title=Was extra-judicial killing of Eastleigh 'thugs' justified? Kenyans divided » Capital News |url=http://www.capitalfm.co.ke/news/2017/04/was-extra-judicial-killing-of-eastleigh-thugs-justified-kenyans-divided/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170619115319/http://www.capitalfm.co.ke/news/2017/04/was-extra-judicial-killing-of-eastleigh-thugs-justified-kenyans-divided/ |archive-date=19 June 2017 |access-date=29 June 2017}}</ref> == ආර්ථිකය == කෙන්යාවේ සාර්ව ආර්ථික දැක්ම පසුගිය දශක කිහිපය තුළ බොහෝ දුරට මාර්ග, දුම්රිය, ගුවන් සහ ජල ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකම් ව්‍යාපෘති මෙන්ම තොරතුරු හා සන්නිවේදන තාක්‍ෂණයේ දැවැන්ත ආයෝජනවලින් ශක්තිමත් වර්ධනයක් පෙන්නුම් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, මෙම වර්ධනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් පැමිණ ඇත්තේ ඉලක්කගත මූල්‍ය හා මූල්‍ය ක්‍රියාමාර්ග සහ දුර්වල කළමනාකරණය, දූෂණය, රාජ්‍ය මුදල් විශාල සොරකම්, අධි නීති සම්පාදනය සහ අකාර්යක්ෂම අධිකරණය හේතුවෙන් ක්ෂුද්‍ර ආර්ථික මට්ටමින් සාමාන්‍ය කෙන්යානු සාක්කුවලින් හරවා යැවූ මුදල් ප්‍රවාහයන් මගිනි. කුටුම්භ සහ කුඩා ව්‍යාපාර, විරැකියාව, ඌන විරැකියාව සහ විවිධ අංශ හරහා සාමාන්‍ය අසහනයයි. කෙන්යාව බිඳෙනසුලු රාජ්‍ය දර්ශකයේ රටවල් 178කින් 25 වන ස්ථානයේ දුර්වල ලෙස ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර, 2019 හි ශ්‍රේණිගත කර ඇති අතර, ALERT කාණ්ඩයේ ස්ථානගත කර ඇත. 2014 දී, රටේ සාර්ව ආර්ථික දර්ශක නැවත පදනම් වූ අතර, දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය අඩු මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක තත්ත්වය දක්වා ඉහළට මාරු වීමට හේතු විය. ඊට පටහැනිව ආන්ඩුව සහතික වුවද, කෙන්යානු ආන්ඩුව මේ වන විට බිඳ වැටී සිය මූල්‍ය වගකීම් ඉටු කිරීමට අරගල කරමින් සිටී. ජාතික සහ ප්‍රාන්ත මට්ටම් දෙකෙහිම කනිෂ්ඨ රජයේ සේවකයන් දැඩි ලෙස පීඩාවට පත්ව සිටින අතර ඔවුන්ගේ මාසික වැටුප්, ප්‍රතිලාභ සහ අඩු කිරීම් මාස හයක් හෝ ඊට වැඩි කාලයක් ලබාගෙන නොමැත.<ref>{{Cite web |title=Yatani dismisses report on Kenya being 'broke' |url=https://www.the-star.co.ke/business/2020-11-20-yatani-dismisses-report-on-kenya-being-broke/ |website=The Star}}</ref><ref>{{Cite web |date=27 April 2021 |title=Workers face tough times as pay delays hit counties &#124; Kenya |url=https://nation.africa/kenya/news/workers-face-tough-times-as-pay-delays-hit-counties-3377808?view=htmlamp |website=nation.africa}}</ref> වාර්තාගත උද්ධමනය සහ ආහාර සහ අනෙකුත් මූලික භාණ්ඩවල ඉතා ඉහළ මිල ගණන් පිළිබිඹු නොකරන නිල දත්ත සමඟ විවිධ රාජ්‍ය ආයතනවලින් ආර්ථිකයේ තත්ත්වය පිළිබඳ පරස්පර විරෝධී දත්ත තිබේ.<ref>{{Cite web |last=January 31, 2022 |first=Monday |date=30 January 2022 |title=Central Bank faults KNBS on agriculture growth numbers |url=https://www.businessdailyafrica.com/bd/economy/central-bank-faults-knbs-on-agriculture-growth-numbers-3699624 |website=Business Daily}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60485499|title=Kenyan food prices: Why have they gone up so much?|date=22 February 2022|work=BBC News|via=bbc.com}}</ref> කෙන්යාවේ මානව සංවර්ධන දර්ශකය (HDI) 0.555 (මධ්‍යම), ලෝකයේ 186 න් 145 ශ්‍රේණිගත කර ඇත. 2005 වන විට, කෙන්යානුවන්ගෙන් 17.7% ක් දිනකට ඩොලර් 1.25 කට වඩා අඩුවෙන් ජීවත් වූහ.{{sfn|Ludeki Chweya|John Kithome Tuta|S. Kichamu Akivaga|2005}} 2017 හි, කෙන්යාව ලෝක බැංකුවේ ව්‍යාපාර කිරීමේ පහසුව තුළ 92 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර 2016 හි 113 වැනි ස්ථානයට පත් විය (රටවල් 190 කින්).<ref>{{Cite web |title=Doing Business in Kenya – World Bank Group |url=http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/kenya |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180910125004/http://www.doingbusiness.org/data/exploreeconomies/kenya |archive-date=10 September 2018 |access-date=14 January 2017 |website=doingbusiness.org}}</ref> වැදගත් කෘෂිකාර්මික අංශය අඩුම සංවර්ධිත සහ බොහෝ දුරට අකාර්යක්ෂම වන අතර, ආහාර සුරක්ෂිත සංවර්ධිත රටවල 3% ට වඩා අඩු ශ්‍රම බලකායට සාපේක්ෂව ශ්‍රම බලකායෙන් 75% ක් සේවය කරයි. කෙන්යාව සාමාන්‍යයෙන් මායිම් වෙළඳපොලක් හෝ ඉඳහිට නැගී එන වෙළඳපොලක් ලෙස වර්ගීකරණය කර ඇත, නමුත් එය අවම වශයෙන් සංවර්ධිත රටවල් වලින් එකක් නොවේ. සංචාරක ව්‍යාපාරය, උසස් අධ්‍යාපනය සහ විදුලි සංදේශවල ශක්තිමත් කාර්ය සාධනය සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ, විශේෂයෙන් වැදගත් තේ අංශයේ යහපත් පශ්චාත් නියඟ ප්‍රතිඵල හේතුවෙන් ආර්ථිකය බොහෝ ප්‍රසාරණය වී ඇත.<ref name="lcweb2.loc.gov2">{{Cite web |date=June 2007 |title=Country Profile: Kenya |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505051609/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |archive-date=5 May 2015 |access-date=23 April 2011 |website=Federal Research Division |publisher=Library of Congress}}</ref> කෙන්යාවේ ආර්ථිකය 2007 දී 7%කට වඩා වැඩි වූ අතර එහි විදේශ ණය විශාල වශයෙන් අඩු විය.<ref name="lcweb2.loc.gov2" /> 2007 දෙසැම්බරයේ මතභේදයට තුඩු දුන් ජනාධිපතිවරණයෙන් පසු රටම ගිලගත් අවුල් සහගත තත්ත්වයෙන් පසුව මෙය වහාම වෙනස් විය. පසුගිය දශකය තුළ විදුලි සංදේශ සහ මූල්‍ය ක්‍රියාකාරකම් දැන් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 62%ක් සමන්විත වේ. දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 22% ක් තවමත් පැමිණෙන්නේ ශ්‍රම බලකායෙන් 75% ක් සේවයේ යොදවන (ආහාර සුරක්ෂිතතාව ලබා නොගත් ඌන සංවර්ධිත ආර්ථිකයන්ගේ ලක්ෂණයක්) විශ්වාස කළ නොහැකි කෘෂිකාර්මික අංශයෙනි. ජනගහනයෙන් කුඩා කොටසක් ආහාර ආධාර මත රඳා පවතී.<ref name=":1">{{Cite web |title=Food Assistance Fact Sheet – Kenya |url=https://www.usaid.gov/kenya/food-assistance |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610135707/https://www.usaid.gov/kenya/food-assistance |archive-date=10 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=usaid.gov}}</ref> කර්මාන්ත හා නිෂ්පාදන කුඩාම අංශය වන අතර එය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 16% කි. සේවා, කර්මාන්ත සහ නිෂ්පාදන අංශ ශ්‍රම බලකායෙන් 25%ක් පමණක් සේවය කරන නමුත් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 75%ක් දායක වේ.<ref name="lcweb2.loc.gov2" /> කෙන්යාව AGOA යටතේ ඩොලර් මිලියන 400 කට වඩා වටිනා රෙදිපිළි අපනයනය කරයි. නැඟෙනහිර අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම ලාභදායී සමාගම වන සෆාරිකොම් හි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අභාවයට ගිය කෙන්යා පෝස්ට් සහ විදුලි සංදේශ සමාගම වැනි රාජ්‍ය සංස්ථා පුද්ගලීකරනය, දැවැන්ත පුද්ගලික ආයෝජන හේතුවෙන් ඒවායේ පුනර්ජීවනයට හේතු වී ඇත. &nbsp; 2011 වන විට, බොහෝ දුරට සංචාරක ව්‍යාපාරය, විදුලි සංදේශන, ප්‍රවාහන, ඉදිකිරීම් සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ ප්‍රකෘතිමත් වීම හේතුවෙන් අපේක්ෂිත 4-5% GDP වර්ධනයක් සමඟ ආර්ථික අපේක්ෂාවන් ධනාත්මක වේ. ලෝක බැංකුව 2012 දී 4.3% වර්ධනයක් ඇස්තමේන්තු කර ඇත.<ref name="WorldBanki">{{Cite web |last=Fengler, Wolfgang |date=5 December 2012 |title=Kenya Economic Update |url=http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/12/05/energizing-kenya-s-economy-and-creating-quality-jobs |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130309030739/http://www.worldbank.org/en/news/press-release/2012/12/05/energizing-kenya-s-economy-and-creating-quality-jobs |archive-date=9 March 2013 |access-date=29 May 2013 |publisher=The [[World Bank]]}}</ref>[[File:Kenya_Human_Development_Index_computed_by_the_UN.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenya_Human_Development_Index_computed_by_the_UN.png|thumb|කෙන්යාව, මානව සංවර්ධන දර්ශකයේ ප්‍රවණතා 1970-2010]] 1996 මාර්තු මාසයේදී, කෙන්යාවේ, ටැන්සානියාවේ සහ උගන්ඩාවේ ජනාධිපතිවරු නැගෙනහිර අප්‍රිකානු ප්‍රජාව (ඊඒසී) නැවත ස්ථාපිත කළහ. EAC හි අරමුණු අතරට තීරුබදු සහ රේගු පාලන තන්ත්‍ර එකමුතු කිරීම, මිනිසුන්ගේ නිදහස් සංචලනය සහ කලාපීය යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම ඇතුළත් වේ. 2004 මාර්තු මාසයේදී නැගෙනහිර අප්‍රිකානු රටවල් තුන රේගු සංගමයේ ගිවිසුමකට අත්සන් තැබීය. කෙන්යාවට එහි අසල්වැසියන්ට වඩා දියුණු මූල්‍ය සේවා අංශයක් ඇත. නයිරෝබි සුරැකුම්පත් හුවමාරුව (NSE) වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය අනුව අප්‍රිකාවේ 4 වන ස්ථානයට පත්ව ඇත. කෙන්යානු බැංකු පද්ධතිය කෙන්යාවේ මහ බැංකුව (CBK) විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. 2004 ජූලි අග වන විට, පද්ධතිය වාණිජ බැංකු 43 කින් (2001 දී 48 සිට පහළට) සහ උකස් සමාගම්, ඉතුරුම් සහ ණය සංගම් හතරක් සහ ප්‍රධාන විදේශ විනිමය කාර්යාංශය ඇතුළු බැංකු නොවන මූල්‍ය ආයතන කිහිපයකින් සමන්විත විය.<ref name="lcweb2.loc.gov2" /> === සංචාරක කර්මාන්තය === [[File:Elephants_at_Amboseli_national_park_against_Mount_Kilimanjaro.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Elephants_at_Amboseli_national_park_against_Mount_Kilimanjaro.jpg|thumb|ඇම්බොසෙලි ජාතික උද්‍යානය]] [[File:Tsavo_east_panorama.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Tsavo_east_panorama.jpg|thumb|සාවෝ නැගෙනහිර ජාතික වනෝද්‍යානය]] කෙන්යාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරය කෘෂිකර්මාන්තයෙන් පසු විදේශ විනිමය ආදායමේ දෙවන විශාලතම මූලාශ්‍රය වේ.<ref>de Blij, Harm. The World Today: Concepts and Regions in Geography 4th edition. Wiley Publishing: Hoboken, NJ</ref> කෙන්යාවේ සංචාරක ව්‍යාපාරයට අදාළ තොරතුරු පවත්වාගෙන යාමේ වගකීම කෙන්යාවේ සංචාරක මණ්ඩලය සතුය.<ref>{{Cite web |title=Kenya Tourism Board |url=http://www.ktb.go.ke/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219014534/http://ktb.go.ke/ |archive-date=19 February 2017 |access-date=2 March 2017 |website=KTB.go.ke}}</ref><ref>{{Cite web |title=Kenya Law: January 2017 |url=http://www.kenyalaw.org/klr/index.php?id=811 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130805200519/http://www.kenyalaw.org/klr/index.php?id=811 |archive-date=5 August 2013 |access-date=2 March 2017 |website=KenyaLaw.org}}</ref> ප්‍රධාන සංචාරක ආකර්ෂණ ස්ථාන වන්නේ ජාතික වනෝද්‍යාන 60 ක් සහ ක්‍රීඩා සංචිත හරහා ඡායාරූප සෆාරි ය. ලෝකයේ 7 වැනි පුදුමය ලෙස සැලකෙන මසායි මාරා හි වනජීවී සංක්‍රමණය අනෙකුත් ආකර්ෂණ ස්ථාන වේ; ඓතිහාසික මුස්ලිම් පල්ලි, සහ යටත් විජිත යුගයේ මොම්බාසා, මලින්දි සහ ලාමුහි බලකොටු; සුදු පැහැති කෙන්යාවේ කන්ද සහ මහා රිෆ්ට් නිම්නය වැනි කීර්තිමත් දර්ශන; කෙරිචෝ හි තේ වතු; තිකාහි කෝපි වතු; කිලිමන්ජාරෝ කන්දේ මායිම හරහා ටැන්සානියාවට මනරම් දසුනක්; සහ ඉන්දියානු සාගරයේ ස්වහීලී වෙරළ තීරයන්. විශාලතම සංචාරකයින්, ජර්මනිය සහ එක්සත් රාජධානියෙනි, ප්‍රධාන වශයෙන් වෙරළබඩ වෙරළ සහ ක්‍රීඩා සංචිත වෙත ආකර්ෂණය වේ, විශේෂයෙන්, ගිනිකොන දෙසින් වර්ග කිලෝමීටර් 20,808 (වර්ග සැතපුම් 8,034) පුළුල් නැගෙනහිර සහ ත්සාවෝ බටහිර ජාතික වනෝද්‍යානය.{{citation needed|date=March 2023}} === කෘෂිකර්මය === [[File:Kenya-Tealand-Near-Kericho-2012.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenya-Tealand-Near-Kericho-2012.JPG|වම|thumb|කෙරිචෝ ප්‍රාන්තයේ කෙරිචෝ අසල තේ ගොවිපල]] සේවා අංශයෙන් පසු කෙන්යාවේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයට (GDP) දෙවැනි විශාලතම දායකත්වය සපයන්නේ කෘෂිකර්මයයි. 2005 දී, වන වගාව සහ මසුන් ඇල්ලීම ඇතුළු කෘෂිකර්මාන්තය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 24% ක් මෙන්ම වැටුප් රැකියාවලින් 18% ක් සහ අපනයන ආදායමෙන් 50% ක් විය. ප්‍රධාන මුදල් බෝග වන්නේ තේ, උද්‍යාන විද්‍යාත්මක නිෂ්පාදන සහ කෝපි ය. උද්‍යාන විද්‍යාත්මක නිෂ්පාදන සහ තේ ප්‍රධාන වර්ධන අංශ වන අතර කෙන්යාවේ සියලුම අපනයනවලින් වටිනාම අංශ දෙක වේ. බඩ ඉරිඟු වැනි ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනය තියුණු කාලගුණික උච්චාවචනයන්ට යටත් වේ. නිෂ්පාදන පහත වැටීම් නිසා වරින් වර ආහාර ආධාර අවශ්‍ය වේ - උදාහරණයක් ලෙස 2004 දී, කෙන්යාවේ එක් කඩින් කඩ නියඟයක් හේතුවෙනි.<ref>{{Cite web |date=26 April 2005 |title=Drought leaves two million Kenyans in need of food aid |url=http://wfp.org/news/news-release/drought-leaves-two-million-kenyans-need-food-aid |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160814052428/http://www.wfp.org/news/news-release/drought-leaves-two-million-kenyans-need-food-aid |archive-date=14 August 2016 |access-date=5 August 2016 |website=United Nations World Food Programme}}</ref> අර්ධ ශුෂ්ක නිවර්තන කලාප සඳහා වන ජාත්‍යන්තර භෝග පර්යේෂණ ආයතනය (ICRISAT) විසින් මෙහෙයවන ලද සංගමයක් විසින් ගොවීන්ට බඩ ඉරිඟු වෙනුවට නව පරෙවි ප්‍රභේද විශේෂයෙන් වියළි ප්‍රදේශවල වගා කිරීමට යම් සාර්ථකත්වයක් ලබා ඇත. පරෙවි ඇට ඉතා නියඟයට ඔරොත්තු දෙන බැවින් වාර්ෂික වර්ෂාපතනය මිලිමීටර 650 (අඟල් 26) ට අඩු ප්‍රදේශවල වගා කළ හැක. අනුප්‍රාප්තික ව්‍යාපෘති මගින් දේශීය බීජ නිෂ්පාදනය සහ බෙදාහැරීම සහ අලෙවිය සඳහා කෘෂි වෙළඳ ජාලයේ වර්ධනය උත්තේජනය කිරීම මගින් රනිල කුලයට අයත් බෝග වාණිජකරණයට දිරිමත් විය. නිෂ්පාදකයන් තොග වෙළෙන්දන් හා සම්බන්ධ කිරීම ඇතුළත් වූ මෙම කාර්යය නයිරෝබි සහ මොම්බාසා හි දේශීය නිෂ්පාදකයන්ගේ මිල 20-25% කින් ඉහළ නැංවීමට උපකාරී විය. පරෙවි මුන් ඇට වාණිජකරණය වීම නිසා දැන් සමහර ගොවීන්ට ජංගම දුරකථනවල සිට ඵලදායී ඉඩම් සහ පශු සම්පත් දක්වා වත්කම් මිලදී ගැනීමට හැකි වන අතර ඔවුන්ට දරිද්‍රතාවයෙන් මිදීමට මංපෙත් විවර කරයි.<ref>[http://exploreit.icrisat.org/page/eastern_and_southern_africa/887/329 Pigeonpea in Eastern and Southern Africa] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718193632/http://exploreit.icrisat.org/page/eastern_and_southern_africa/887/329|date=18 July 2014}}. [[ICRISAT]] Posted 10 October 2012. Downloaded 26 January 2014.</ref> තේ, කෝපි, සිස්ල්, පයිරෙත්රම්, බඩ ඉරිඟු, සහ තිරිඟු අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන කලාපයක් වන සාරවත් උස්බිම් වල වගා කෙරේ.<ref name=":0">{{Cite book|last=CIA|title=The World Factbook|publisher=Potomac Books, Inc.|year=2010|isbn=978-1-59797-541-4|page=336}}</ref> උතුරු හා නැගෙනහිර අර්ධ ශුෂ්ක සවානා ප්‍රදේශයේ පශු සම්පත් ප්‍රමුඛ වේ. පහත් බිම්වල පොල්, අන්නාසි, කජු, කපු, උක්, සිසල් සහ ඉරිඟු වගා කෙරේ. කෙන්යාව ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහතික කළ හැකි කෘෂිකර්මාන්තයේ ආයෝජන මට්ටමට ළඟා වී නොමැති අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස දරිද්‍රතාවය (ජනගහනයෙන් 53% ක් දරිද්‍රතා රේඛාවට පහළින් ජීවත් වේ), ජනගහනයෙන් සැලකිය යුතු කොටසක් නිතිපතා කුසගින්නෙන් පෙළෙන අතර ආහාර මත දැඩි ලෙස රඳා පවතී. ආධාර.<ref name=":1" /> දුර්වල මාර්ග, ප්‍රමාණවත් නොවන දුම්රිය ජාලයක්, අඩු භාවිත ජල ප්‍රවාහනය සහ මිල අධික ගුවන් ප්‍රවාහනය බොහෝ දුරට ශුෂ්ක සහ අර්ධ ශුෂ්ක ප්‍රදේශ හුදකලා කර ඇති අතර අනෙකුත් ප්‍රදේශවල ගොවීන් බොහෝ විට වෙළඳපොළට ප්‍රවේශ විය නොහැකි නිසා කෙත්වල ආහාර කුණු වීමට තබයි. මෙය අවසන් වරට දක්නට ලැබුණේ 2011 අගෝස්තු සහ සැප්තැම්බර් මාසවල වන අතර, රතු කුරුස සංවිධානය විසින් කෙන්යාවේ මුලපිරීම සඳහා කෙන්යානුවන් පොළඹවන ලදී.<ref>[http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf Towards Achieving Food Security in Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120126003110/http://conferences.ifpri.org/2020africaconference/program/day1summaries/kinyua.pdf|date=26 January 2012}}. Joseph Kinyua, Permanent Secretary, Ministry of Agriculture, Kenya; 1 April 2004, Kampala, Uganda</ref>[[File:Kapsowar1.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kapsowar1.JPG|thumb|කෙන්යාවේ ගම්බද කෘෂිකර්මය]] කෙන්යාවේ වාරිමාර්ග අංශය ආයතනික වර්ග තුනකට වර්ගීකරණය කර ඇත: ඒ කුඩා වතු හිමියන්ගේ යෝජනා ක්‍රම, මධ්‍යගතව කළමනාකරණය කරන ලද පොදු යෝජනා ක්‍රම සහ පුද්ගලික/වාණිජ්‍ය වාරිමාර්ග යෝජනා ක්‍රම. කුඩා වතු හිමියන්ගේ යෝජනා ක්‍රම අයිති, සංවර්ධනය සහ කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ ජලය භාවිතා කරන්නන් හෝ ස්වයං උපකාරක කණ්ඩායම් ලෙස ක්‍රියාත්මක වන පුද්ගලයන් හෝ ගොවීන් කණ්ඩායම් විසිනි. සාමාන්‍යයෙන් හෙක්ටයාර 0.1-0.4 ක තනි හෝ කණ්ඩායම් ගොවිපලවල් මත වාරිමාර්ග සිදු කෙරේ. හෙක්ටයාර 47,000ක මුළු භූමි ප්‍රමාණය ආවරණය වන පරිදි කුඩා වතු වාරිමාර්ග යෝජනා ක්‍රම 3,000ක් පමණ ඇත. රටෙහි විශාල, මධ්‍යගතව කළමනාකරණය කරන ලද වාරි යෝජනා ක්‍රම හතක් ඇත, එනම් ම්වෙයා, බුරා, හලෝ, පර්කෙරා, බටහිර කැනෝ, බුන්යාලා සහ අහිරෝ, මුළු භූමි ප්‍රමාණය හෙක්ටයාර 18,200 ක් ආවරණය වන අතර සාමාන්‍යයෙන් එක් යෝජනා ක්‍රමයකට හෙක්ටයාර් 2,600 කි. මෙම යෝජනා ක්‍රම කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ ජාතික වාරිමාර්ග මණ්ඩලය විසින් වන අතර කෙන්යාවේ වාරිමාර්ග භූමි ප්‍රමාණයෙන් 18% ක් පමණ වේ. මහා පරිමාණ පෞද්ගලික වාණිජ ගොවිපළවල් හෙක්ටයාර 45,000ක් ආවරණය වන අතර, එය වාරි ඉඩම්වලින් 40%කි. ඔවුන් ඉහළ තාක්‍ෂණය භාවිත කරන අතර අපනයන වෙළෙඳපොළ සඳහා ඉහළ වටිනාකමකින් යුත් භෝග නිෂ්පාදනය කරයි, විශේෂයෙන්ම මල් සහ එළවළු.<ref>Republic of Kenya, Ministry of Water and Irrigation (2009) ''National Irrigation and Drainage Policy'':3–4.</ref> කෙන්යාව ලොව 3 වැනි විශාලතම කැපූ මල් අපනයනය කරන්නා වේ.<ref name="kenya-flower-industry">{{Cite web |last=Veselinovic |first=Milena |date=16 March 2015 |title=Got roses this Valentine's Day? They probably came from Kenya |url=http://edition.cnn.com/2015/03/16/africa/kenya-flower-industry/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160714194025/http://edition.cnn.com/2015/03/16/africa/kenya-flower-industry/ |archive-date=14 July 2016 |access-date=17 July 2016 |publisher=Edition.cnn.com}}</ref> කෙන්යාවේ මල් ගොවිපල 127 න් අඩක් පමණ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත්තේ නයිරෝබි නගරයට කිලෝමීටර් 90ක් වයඹ දෙසින් පිහිටි නයිවාෂා විල වටාය.<ref name="kenya-flower-industry" /> ඔවුන්ගේ අපනයනය වේගවත් කිරීම සඳහා, නයිරෝබි ගුවන් තොටුපලේ මල් සහ එළවළු ප්‍රවාහනය සඳහා කැප වූ පර්යන්තයක් ඇත.<ref name="kenya-flower-industry" /> === කර්මාන්තය සහ නිෂ්පාදනය === [[File:Orrling_of_Nairobi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Orrling_of_Nairobi.jpg|වම|thumb|300x300පික්|නයිරෝබි හි KENCOM නිවසෙහි (දකුණේ) කෙන්යාවේ කොමර්ෂල් බැංකු කාර්යාලය]] කෙන්යාව අඩු මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටක් වුවද, නිෂ්පාදනය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 14% ක් වන අතර, කාර්මික ක්‍රියාකාරකම් නයිරෝබි, මොම්බාසා සහ කිසුමු යන විශාලතම නාගරික මධ්‍යස්ථාන තුන වටා සංකේන්ද්‍රණය වී ඇති අතර ධාන්‍ය ඇඹරීම වැනි ආහාර සැකසුම් කර්මාන්ත මගින් ආධිපත්‍යය දරයි. ඊට අමතරව බියර් නිෂ්පාදනය, උක් තලා දැමීම සහ පාරිභෝගික භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය සිදු කරයි. කෙන්යාවේ සිමෙන්ති නිෂ්පාදන කර්මාන්තයක් ද ඇත.<ref>{{Cite web |date=5 September 2015 |title=Cement production keeps pace with growing demand |url=http://www.constructionkenya.com/2431/kenya-cement-industry-outlook/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513234924/http://www.constructionkenya.com/2431/kenya-cement-industry-outlook/ |archive-date=13 May 2016 |access-date=13 May 2016 |website=Construction Business Review}}</ref> කෙන්යාවේ තෙල් පිරිපහදුවක් ඇති අතර එය ප්‍රධාන වශයෙන් දේශීය වෙළඳපොළ සඳහා ආනයනය කරන ලද බොරතෙල් පෙට්‍රෝලියම් නිෂ්පාදන බවට පත් කරයි. මීට අමතරව, ජුවා කාලි ලෙස පොදුවේ හැඳින්වෙන සැලකිය යුතු සහ ව්‍යාප්ත වන අවිධිමත් අංශයක් කුඩා පරිමාණයේ ගෘහ භාණ්ඩ, වාහන අමතර කොටස් සහ ගොවිපල උපකරණ නිෂ්පාදනය කරයි.<ref>{{Cite journal|date=2 August 2005|title=Kenya: Employers' organizations taking the lead on linking the informal sector to formal Kenyan enterprises|url=http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160605021700/http://www.ilo.org/global/about-the-ilo/newsroom/features/WCMS_075529/lang--en/index.htm|archive-date=5 June 2016|access-date=13 May 2016|website=ilo.org}}</ref><ref>{{Cite web |date=13 November 2015 |title=Jua Kali sector plays key role in economic development and job creation |url=http://www.mygov.go.ke/?p=5038 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610135631/http://www.mygov.go.ke/?p=5038 |archive-date=10 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=MyGov}}</ref> එක්සත් ජනපද රජයේ අප්‍රිකානු වර්ධන සහ අවස්ථා පනතේ (AGOA) ප්‍රතිලාභීන් අතරට කෙන්යාව ඇතුළත් කිරීම මෑත වසරවලදී නිෂ්පාදනයට තල්ලුවක් ලබා දී ඇත. AGOA 2000 දී ක්‍රියාත්මක වූ දා සිට, එක්සත් ජනපදයට කෙන්යාවේ ඇඳුම් අලෙවිය US$44 සිට US$270 (2006) දක්වා වැඩි විය.<ref>{{Cite web |last=Kamau |first=Pithon |title=Industry |url=http://www.brandkenya.go.ke/2012-12-16-16-05-26/75-industry |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160604180631/http://www.brandkenya.go.ke/2012-12-16-16-05-26/75-industry |archive-date=4 June 2016 |access-date=13 May 2016 |website=Brand Kenya Board}}</ref> නිෂ්පාදනය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා වූ අනෙකුත් මුලපිරීම්, ප්‍රාග්ධන උපකරණ සහ අනෙකුත් අමුද්‍රව්‍යවල තීරුබදු ඉවත් කිරීම ඇතුළුව නව රජයේ හිතකර බදු ක්‍රියාමාර්ග වේ.<ref>{{Cite web |title=Kenya |url=https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2010/138092.htm?goMobile=0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803022046/https://2009-2017.state.gov/e/eb/rls/othr/ics/2010/138092.htm?goMobile=0 |archive-date=3 August 2020 |access-date=10 June 2016}}</ref> === ප්‍රවාහනය === රට තුළ තාර දැමූ සහ නොදැමූ මාර්ග පුළුල් ජාලයක් ඇත. කෙන්යාවේ දුම්රිය පද්ධතිය අසල්වැසි උගන්ඩාව සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ජාතියේ වරායන් සහ ප්‍රධාන නගර සම්බන්ධ කරයි. ගුවන් තොටුපළවල් 15 ක් ඇත. === බලශක්තිය === [[File:Worker_in_Olkaria_Kenya.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Worker_in_Olkaria_Kenya.jpg|thumb|ඔල්කාරියා භූතාප බලාගාරයේ කම්කරුවන්]] කෙන්යාවේ විදුලි සැපයුමේ විශාලතම කොටස ලැබෙන්නේ භූ තාප ශක්තියෙන්,<ref>[https://www.iea.org/data-and-statistics/data-tools/energy-statistics-data-browser?country=KENYA&fuel=Energy%20supply&indicator=ElecGenByFuel Electricity in Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180811133300/https://www.iea.org/statistics/statisticssearch/report/?country=Kenya&product=electricityandheat|date=2015}}. IEA 2014</ref> පසුව ඉහළ ටානා ගඟ දිගේ වේලිවල ජල විදුලි මධ්‍යස්ථාන මෙන්ම බටහිරින් ටර්ක්වෙල් ගෝර්ජ් වේල්ලයි. වෙරළ තීරයේ පෙට්‍රෝලියම් වලින් ක්‍රියාත්මක වන කම්හලක්, ඔල්කාරියාහි (නයිරෝබි අසල) භූතාපජ පහසුකම් සහ උගන්ඩාවෙන් ආනයනය කරන ලද විදුලිය ඉතිරි සැපයුම වේ. ඉතියෝපියාවෙන් මෙගාවොට් 2,000 ක විදුලි රැහැනක් අවසන් වෙමින් පවතී. කෙන්යාවේ ස්ථාපිත ධාරිතාව 2001 සහ 2003 අතර මෙගාවොට් 1,142 සිට 2016 දී 2,341 දක්වා වැඩි විය.<ref>{{Cite web |title=Peak Demands – Summary of Electricity Sub Sector Statistics |url=http://energy.go.ke/?p=510 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191207063902/http://energy.go.ke/?p=510 |archive-date=7 December 2019 |access-date=11 November 2019 |publisher=Kenya Ministry of Energy}}</ref> කෙන්යා පවර් සමාගම නමින් 1997 දී පිහිටුවන ලද රජය සතු කෙන්යාවේ විදුලි උත්පාදන සමාගම (KenGen) විදුලි ජනනය හසුරවන අතර රට තුළ විදුලි සම්ප්‍රේෂණ සහ බෙදා හැරීමේ පද්ධතිය හසුරුවන්නේ කෙන්යා පවර් විසිනි. නියඟය ජල ප්‍රවාහය අඩු කරන විට විදුලිය හිඟය වරින් වර සිදු වේ. බලශක්ති ප්‍රමාණවත් වීම සඳහා, කෙන්යාව සුළං බලය සහ සූර්ය බලශක්තිය (එක් එක් මෙගාවොට් 300කට වඩා වැඩි) ස්ථාපනය කර ඇති අතර, 2027 වන විට න්‍යෂ්ටික බලාගාරයක් ඉදිකිරීමට ඉලක්ක කරයි.<ref>{{Cite web |date=5 December 2017 |title=Kenya plans nuclear plant by 2027 |url=https://www.theeastafrican.co.ke/business/Kenya-plans-to-set-up-nuclear-plant-by-2027/2560-4215876-14gd00jz/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227121952/http://www.theeastafrican.co.ke/business/Kenya-plans-to-set-up-nuclear-plant-by-2027/2560-4215876-14gd00jz/index.html |archive-date=27 December 2017 |access-date=26 December 2017 |website=The East African |language=en-UK}}</ref><ref>McGregor, Sarah (20 September 2010) [https://www.bloomberg.com/news/2010-09-20/kenya-aims-to-build-a-nuclear-power-plant-by-2017-minister-nyoike-says.html Kenya Aims to Build a Nuclear Power Plant by 2017] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115140634/http://www.bloomberg.com/news/2010-09-20/kenya-aims-to-build-a-nuclear-power-plant-by-2017-minister-nyoike-says.html|date=15 November 2013}}. Bloomberg L.P.</ref> කෙන්යාව තුර්කානාහි තෙල් නිධි ඔප්පු කර ඇත. Tullow Oil සමාගම ඇස්තමේන්තු කරන්නේ රටේ තෙල් සංචිතය බැරල් බිලියනයක් පමණ වන බවයි.<ref>[https://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html Kenya From Nowhere Plans East Africa's First Oil Exports: Energy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140725035553/http://www.bloomberg.com/news/2013-08-19/kenya-from-nowhere-plans-east-africa-s-first-oil-exports-energy.html|date=25 July 2014}}. Bloomberg L.P.</ref> තවත් සංචිත තිබේද යන්න නිශ්චය කිරීම සඳහා ගවේෂණය තවමත් අඛණ්ඩව සිදුවෙමින් පවතී. කෙන්යාව දැනට සියලුම බොරතෙල් අවශ්‍යතා ආනයනය කරයි. එයට උපායමාර්ගික සංචිත නොමැති අතර කර්මාන්ත රෙගුලාසි යටතේ අවශ්‍ය තෙල් අලෙවිකරුවන්ගේ දින 21 තෙල් සංචිත මත පමණක් රඳා පවතී. ජාතික ආනයන බිලෙන් 20% සිට 25% දක්වා ප්‍රමාණයක් ඛනිජ තෙල් වේ.<ref>[https://web.archive.org/web/20120619062331/http://af.reuters.com/article/investingNews/idAFJOE74J0F220110520?pageNumber=1&virtualBrandChannel=0 Kenya plans strategic oil reserve]. Reuters (10 November 2011).</ref> === චීන ආයෝජන සහ වෙළඳාම === කෙන්යාවේ චීන තානාපති Liu Guangyuan විසින් කෙන්යාවේ Capital FM වෙබ් අඩවියේ ප්‍රකාශිත අදහස් දැක්වීම්, කෙන්යාටා 2013 බීජිං වෙත ගිය අවස්ථාවේදී, කෙන්යාවේ චීන ආයෝජනය කෙන්යාවේ විශාලතම සෘජු ආයෝජන ප්‍රභවය නියෝජනය කරමින් ඩොලර් මිලියන 474 දක්වා ළඟා විය. සහ ද්විපාර්ශ්වික වෙළඳාම 2012 දී ඩොලර් බිලියන 2.84 දක්වා ළඟා විය. ජනාධිපති කාර්යාලයේ ප්‍රකාශයකට අනුව කෙන්යාටා කෙන්යානු ව්‍යාපාරිකයින් 60 දෙනෙකු සමඟ සංචාරය කරන අවස්ථාවේදී [සහ බලාපොරොත්තු වූ] දකුණු කෙන්යාවේ සිට සැලසුම් කර ඇති ඩොලර් බිලියන 2.5 ක දුම්රිය මාර්ගයක් සඳහා සහ මොම්බාසා වරාය අසල්වැසි උගන්ඩාවට මෙන්ම ඩොලර් බිලියන 1.8 කට ආසන්න වේල්ලක් ලබා ගැනීමට චීනයෙන් සහාය ලබා ගත්තේය.<ref name="wp01">Raghavan, Sudarsan, [https://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html "In snub to Washington, Kenyan president visits China, Russia first"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129115608/http://www.washingtonpost.com/world/in-snub-to-washington-kenyan-president-visits-china-russia-in-first-official-visit-outside-africa/2013/08/17/baaed162-06a4-11e3-bfc5-406b928603b2_story.html|date=29 November 2014}}, ''Washington Post'', 17 August 2013. Ambassador Liu's comments at capitalfm.co.ke linked to [http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/ capitalfm.co.ke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818125924/http://www.capitalfm.co.ke/eblog/2013/08/16/kenya-and-china-achieving-shared-dreams-hand-in-hand/|date=18 August 2013}}. Retrieved 18 August 2013.</ref> ඕස්ට්‍රේලියාවේ මූලික සම්පත් වලට අනුබද්ධිත බේස් ටයිටේනියම්, එහි ප්‍රථම ප්‍රධාන ඛනිජ තොගය චීනය වෙත නැව්ගත කරන ලදී. ඉල්මනයිට් ටොන් 25,000ක් පමණ කෙන්යාවේ කිලිෆි වෙරළබඩ නගරයට ඔබ්බෙන් ධජය නිකුත් කරන ලදී. පළමු නැව්ගත කිරීම මගින් කෙන්යාවේ ඉපැයීම් වලින් KSh. බිලියන15 – 20 පමණ ඉපයීමට බලාපොරොත්තු විය.<ref>{{Cite web |last1=Jackson Okoth |last2=Philip Mwakio |date=14 February 2014 |title=Standard Digital News : : Business – Kenya joins mineral exporters as first titanium cargo leaves port |url=https://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128083340/http://www.standardmedia.co.ke/business/article/2000104631/kenya-joins-mineral-exporters-as-first-titanium-cargo-leaves-port |archive-date=28 January 2015 |access-date=15 February 2015 |website=Standard Digital News}}</ref> 2014 දී, චීනයේ නයිරෝබි සිට මොම්බාසා දක්වා වූ කොන්ත්‍රාත්තු සහිත දුම්රිය ව්‍යාපෘතිය ඉඩම් අත්පත් කර ගැනීම සඳහා වන්දි ගෙවීමේ ආරවුලක් හේතුවෙන් අත්හිටුවන ලදී.<ref>{{Cite web |last=Shem Oirere |date=23 October 2014 |title=Construction of Kenyan standard-gauge line suspended |url=http://www.railjournal.com/index.php/africa/construction-of-kenyan-standard-gauge-line-suspended.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150129170952/http://www.railjournal.com/index.php/africa/construction-of-kenyan-standard-gauge-line-suspended.html |archive-date=29 January 2015 |access-date=15 February 2015}}</ref> === 2030 දැක්ම (Vision 2030) === [[File:Vision2030_logo.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Vision2030_logo.svg|thumb|විෂන් 2030 හි නිල ලාංඡනය]] 2007 දී, කෙන්යානු රජය විෂන් 2030 එළිදැක්වූ අතර එය 2030 වන විට Asian Economic Tigers සංවිධානයට සමාන ලීගයට රට පත් කරනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ආර්ථික සංවර්ධන වැඩසටහනකි. විෂන් 2030 හි ප්‍රධාන සංවර්ධන ගැටළුවක් වූයේ අධීක්ෂණ අසාර්ථක වීමයි. දේශගුණික සහ සංවර්ධන දැනුම ජාලයේ සහාය ඇතිව සංවර්ධනය කරන ලද පිටු 200 ක ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම, 'අඩු කාබන් දේශගුණික ප්‍රත්‍යස්ථ සංවර්ධන මාවතක්' සඳහා කෙන්යාවේ රජයේ දැක්ම සකසයි. 2013 මාර්තු මාසයේ දියත් කිරීමේ දී සැලසුම්, ජාතික සංවර්ධන සහ දැක්ම 2030 අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයා අවධාරණය කළේ ඉදිරි මාසවලදී දියත් කිරීමට නියමිත නව මධ්‍ය කාලීන සැලැස්මේ දේශගුණය කේන්ද්‍රීය කාරණයක් වනු ඇති බවයි. මෙය ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම සඳහා සෘජු සහ ශක්තිමත් බෙදාහැරීමේ රාමුවක් නිර්මාණය කරන අතර දේශගුණික විපර්යාස ආර්ථිකය පුරා ප්‍රශ්නයක් ලෙස සැලකීම සහතික කරයි.<ref>[http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/ NEWS: Kenya's National Climate Change Action Plan is officially launched] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130514075422/http://cdkn.org/2013/03/news-kenyas-national-climate-change-action-plan-is-officially-launched/|date=14 May 2013}}, Climate & Development Knowledge Network, 28 March 2013</ref> තවද, ව්‍යාපාරික-සාමාන්‍ය තත්වයට සාපේක්ෂව සහ එහි තිරසාර සංවර්ධන න්‍යාය පත්‍රය සහ ජාතික තත්වයන්ට අනුකූලව, 2030 වන විට හරිතාගාර වායු සියයට 32 කින් අඩු කිරීමට කැපවී සිටින කෙන්යාව විසින් යාවත්කාලීන කරන ලද, වඩාත් අභිලාෂකාමී NDC 2020 දෙසැම්බර් 24 දින ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Kenya Climate Change Country Profile |url=https://www.climatelinks.org/resources/kenya-climate-change-country-profile |access-date=2022-04-14 |website=climatelinks.org |language=en}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |+ style="line-height:1.0em;" |ආර්ථික සාරාංශය ! style="text-align:left;" |GDP |ඇ.ඩො. බිලියන 41.84 ක වෙළඳපල මිල (2012). ඇ.ඩො. බිලියන 76.07 (මිලදී ගැනීමේ බලය සමානාත්මතාවය, 2012) නිල GDP සංඛ්‍යාලේඛනවල කොටසක් ලෙස කිසිවිටෙක ගණන් නොගන්නා අවිධිමත් ආර්ථිකයක් පවතී. |- ! style="text-align:left;" |වාර්ෂික වර්ධන වේගය |5.1% (2012) |- ! style="text-align:left;" |ඒක පුද්ගල ආදායම |ඒක පුද්ගල ආදායම (PPP)= ඇ.ඩො. 1,800 |- ! style="text-align:left;" |කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන |තේ, කෝපි, ඉරිඟු, තිරිඟු, උක්, පළතුරු, එළවළු, කිරි නිෂ්පාදන, හරක් මස්, ඌරු මස්, කුකුළු මස්, බිත්තර |- ! style="text-align:left;" |කර්මාන්ත |කුඩා පරිමාණ පාරිභෝගික භාණ්ඩ (ප්ලාස්ටික්, ගෘහ භාණ්ඩ, බැටරි, රෙදිපිළි, ඇඳුම්, සබන්, සිගරට්, පිටි), කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන, ගෙවතු වගාව, තෙල් පිරිපහදු කිරීම; ඇලුමිනියම්, වානේ, ඊයම්; සිමෙන්ති, වාණිජ නැව් අලුත්වැඩියා, සංචාරක |} {| class="wikitable" style="font-size:90%;" |+ style="line-height:1.0em;" |2012 දී වෙළඳාම ! style="text-align:left;" |අපනයන |ඇ.ඩො. බිලියන 5.942 |තේ, කෝපි, ගෙවතු වගා නිෂ්පාදන, ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන, සිමෙන්ති, මාළු |- ! style="text-align:left;" |ප්‍රධාන වෙලඳපොලවල් | colspan="2" |උගන්ඩාව 9.9%, ටැන්සානියාව 9.6%, නෙදර්ලන්තය 8.4%, එක්සත් රාජධානිය, 8.1%, එක්සත් ජනපදය 6.2%, ඊජිප්තුව 4.9%, කොංගෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනරජය 4.2% (2012) |- ! style="text-align:left;" |ආනයන |ඇ.ඩො. බිලියන 14.39 |යන්ත්‍රෝපකරණ සහ ප්‍රවාහන උපකරණ, ඛනිජ තෙල් නිෂ්පාදන, මෝටර් වාහන, යකඩ සහ වානේ, දුම්මල සහ ප්ලාස්ටික් |- ! style="text-align:left;" |ප්‍රධාන සැපයුම්කරුවන් | colspan="2" |චීනය 15.3%, ඉන්දියාව 13.8%, එ.අ.එමීර් 10.5%, සෞදි අරාබිය 7.3%, දකුණු අප්‍රිකාව 5.5%, ජපානය 4.0% (2012)<ref name="cia2">{{Cite web |last=Central Intelligence Agency |author-link=Central Intelligence Agency |year=2012 |title=Kenya |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124224025/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=28 May 2013 |website=[[The World Factbook]]}}</ref> |} === තෙල් ගවේෂණය === [[File:Kenya_Aerial_2009-08-27_14-26-44.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenya_Aerial_2009-08-27_14-26-44.JPG|thumb|තුර්කානා විල තුර්කානා ප්‍රාන්තයට මායිම් වේ.]][[File:Lions_Family_Portrait_Masai_Mara.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Lions_Family_Portrait_Masai_Mara.jpg|thumb|මසායි මාර හි සිංහ පවුලකි]] කෙන්යාව තුර්කානා ප්‍රාන්තයේ තෙල් නිධි ඇති බවට ඔප්පු කර ඇත. ඇන්ග්ලෝ-අයර්ලන්ත තෙල් ගවේෂණ සමාගමක් වන Tullow Oil තෙල් ගවේශණය කර දී ඇති නමුත් එහි වාණිජ ශක්‍යතාව සහ පසුව නිෂ්පාදනය තහවුරු කිරීමට වසර තුනක් පමණ ගත වනු ඇති බව ජනාධිපති ම්වායි කිබාකි 2012 මාර්තු 26 දින නිවේදනය කළේය.<ref>[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488 BBC News – Kenya oil discovery after Tullow Oil drilling] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180318140249/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-17513488|date=18 March 2018}}. BBC. 26 March 2012.</ref> 2006 මුල් භාගයේදී, චීන ජනාධිපති හු ජින්ටාඕ, චීනයේ ශීඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත වන ආර්ථිකය වෙත අප්‍රිකාවේ ස්වභාවික සම්පත් ගලා ඒම සඳහා සැලසුම් කරන ලද ගනුදෙනු මාලාවක කොටසක් වන, කෙන්යාව සමඟ තෙල් ගවේෂණ ගිවිසුමක් අත්සන් කළේය. චීනයේ රාජ්‍ය පාලිත අක්වෙරළ තෙල් හා ගෑස් සමාගමක් වන CNOOC හට සුඩානයේ මායිම්වල සහ ඊසානදිග පළාතේ මතභේදයට තුඩු දී ඇති සෝමාලියාව සමඟ සහ වෙරළබඩ ජලයේ දේශසීමාවේ ප්‍රථම ගවේෂණාත්මක ළිං හෑරීමට පටන් ගෙන ඇති කෙන්යාවේ තෙල් අපේක්ෂා කිරීමට ගනුදෙනුව ඉඩ ලබා දුන්නේය. සොයාගත් තෙල් සංචිත පිළිබඳ විධිමත් ඇස්තමේන්තු තිබේ.<ref>{{Cite news|url=http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html|title=China's scramble for Africa finds a welcome in Kenya|last1=Barber|first1=Lionel|date=10 August 2006|work=Financial Times|access-date=27 June 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20100513072549/http://www.ft.com/cms/s/0/a51a39d2-280c-11db-b25c-0000779e2340.html|archive-date=13 May 2010|last2=England, Andrew|url-status=live}}</ref> === දූෂණයට එරෙහිව පියවර === 2017 දී කෙන්යාව තනි භාවිත ප්ලාස්ටික් බෑග් තහනම් කළේය. ජාතික පරිසර අධිකාරියට අනුව, මහජනතාවගෙන් 80% ක් මෙම තහනම පිළිපැදී ඇත. පසුව, 2020 දී, එක් වරක් භාවිතා කරන ප්ලාස්ටික් තහනම උද්‍යාන සහ වනාන්තර ඇතුළු ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලට ව්‍යාප්ත කරන ලදී.<ref name=":4">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2023/may/30/kenya-wrestles-with-its-plastic-pollution-problem|title=After a plastic bag ban, Kenya takes another shot at its pollution problem|last=Kimeu|first=Caroline|date=2023-05-30|work=The Guardian|access-date=2023-10-06|language=en-GB|issn=0261-3077}}</ref> 2023 ජූලි මාසයේදී සම්මත කරන ලද නීතියක් මගින් සමාගම් විසින් තනි තනිව හෝ සාමූහික යෝජනා ක්‍රම හරහා කෙන්යානු වෙළඳපොළට හඳුන්වා දෙන නිෂ්පාදන නිසා සිදුවන පරිසර දූෂණය සහ පාරිසරික බලපෑම සක්‍රීයව අවම කිරීමට නියෝග කරයි. පෙර භාවිතාවන් මෙන් නොව, ව්‍යාපාර දැන් අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණ මුලපිරීම් වලට සහභාගී වීමට බැඳී සිටී. ඒ 2018 දී රජය විසින් පිහිටුවන ලද Petco මුලපිරීම නිසාය.<ref name=":4" /> === ළමා ශ්‍රමය සහ ගණිකා වෘත්තිය === [[File:Enfants_Masai_-_Kenya_décembre_1990.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Enfants_Masai_-_Kenya_d%C3%A9cembre_1990.jpg|thumb|මසායි ජනතාව. මසායි කෙන්යාවේ සහ ටැන්සානියාවේ ජීවත් වේ.]] ළමා ශ්‍රමය කෙන්යාවේ, විශේෂයෙන්ම කෘෂිකර්මාන්තයේ බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref name="Country profile report – Kenya">{{Cite web |year=2009 |title=Country profile report – Kenya |url=http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160706055114/http://www.unhcr.org/refworld/pdfid/4d4a6806d.pdf |archive-date=6 July 2016 |access-date=13 November 2012 |publisher=United Nations}}</ref> 2006 දී, UNICEF ඇස්තමේන්තු කළේ මාලින්ඩි, මොම්බාසා, කිලිෆි සහ ඩයනි යන වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ගැහැණු ළමයින්ගෙන් 30% ක් දක්වා ගණිකා වෘත්තියට යටත් වන බවයි. කෙන්යාවේ බොහෝ ගණිකාවන් වයස අවුරුදු 9-18 වේ.<ref name="Country profile report – Kenya" /> ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය හා ළමා කටයුතු අමාත්‍යාංශය 2009 වසරේ ළමා ආරක්ෂක නිලධාරීන් 400ක් සේවයේ යොදවා ඇත.<ref name="Country profile report – Kenya" /> ළමා ශ්‍රමිකත්වයට හේතු ලෙස දරිද්‍රතාවය, අධ්‍යාපනයට ප්‍රවේශය නොමැතිකම සහ දුර්වල රාජ්‍ය ආයතන ඇතුළත් වේ.<ref name="Country profile report – Kenya" /> කෙන්යාව විසින් කර්මාන්තවල ශ්‍රම පරීක්ෂාව පිළිබඳ සම්මුතිය අංක 81 සහ කෘෂිකර්මාන්තයේ ශ්‍රම පරීක්ෂාව පිළිබඳ සම්මුතිය අංක 129 අනුමත කර ඇත.<ref>{{Cite journal|last=Suda, Collette|year=2001|title=The Invisible Child Worker in Kenya: The Intersection of Poverty, Legislation and Culture|url=http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|url-status=live|journal=Nordic Journal of African Studies|volume=10|issue=2|pages=163–175|archive-url=https://web.archive.org/web/20190215084810/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol10num2/suda.pdf|archive-date=15 February 2019|access-date=13 November 2012}}</ref>[[File:African_Kids_working_in_the_family_farm.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:African_Kids_working_in_the_family_farm.jpg|thumb|කෙන්යාවේ ළමා ශ්‍රමය]] === ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය === ආයතන 20කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මහා පරිමාණයෙන් ව්‍යාපාර ණය, නිශ්චිත කෘෂිකාර්මික ණය, අධ්‍යාපන ණය සහ වෙනත් අරමුණු සඳහා ණය ලබා දෙයි. මීට අමතරව, * හදිසි ණය, පොලී අනුපාත සම්බන්ධයෙන් වඩා මිල අධික, නමුත් ඉක්මනින් ලබා ගත හැක * කුඩා කණ්ඩායම් සඳහා කණ්ඩායම් ණය (සාමාජිකයින් හතර සිට පහ දක්වා) සහ විශාල කණ්ඩායම් (සාමාජිකයින් 30 දක්වා) * කාන්තා ණය, කාන්තා කණ්ඩායම් සඳහා ද ලබා ගත හැකිය ආසන්න වශයෙන් කෙන්යානුවන් මිලියන 40 න් මිලියන 14 කට පමණ විධිමත් ණය අයදුම් කිරීමේ සේවා හරහා මූල්‍ය සේවා ලබා ගැනීමට නොහැකි වන අතර අතිරේක මිලියන 12 කට මූල්‍ය සේවා ආයතන වෙත ප්‍රවේශයක් නොමැත. තවද, කෙන්යානුවන් මිලියනයක් මූල්‍ය ආධාර ලබා ගැනීම සඳහා අවිධිමත් කණ්ඩායම් මත රඳා සිටිති.<ref>{{Cite web |title=Kenya |url=http://mfi-upgrading-initiative.org/000001985b0d93482/00000198660ae2e07/032d539c050945b02/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130603203238/http://www.mfi-upgrading-initiative.org/000001985b0d93482/00000198660ae2e07/032d539c050945b02/index.html |archive-date=3 June 2013 |access-date=25 September 2015 |website=MFI Upgrading and Rating Initiative of the Development Bank of Austria}}</ref> මෙම ගැටලුව අවම කිරීම සඳහා, 2007 දී Vodafone සහ Safaricom විසින්, ජාත්‍යන්තර සංවර්ධනය සඳහා එක්සත් රාජධානියේ රජයේ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් පිහිටුවන ලද මූල්‍ය ගැඹුරු කිරීමේ අභියෝග අරමුදල් තරඟයේ සහයෝගීතාවයෙන් M-Pesa ජංගම බැංකු සේවාව දියත් කරන ලදී. M-Pesa පරිශීලකයින්ට තැන්පත් කිරීමට, ආපසු ගැනීමට, මුදල් මාරු කිරීමට, භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා ගෙවීමට (Lipa na M-Pesa), ණය සහ ඉතුරුම් වෙත ප්‍රවේශ වීමට ඉඩ සලසයි. සියල්ල ජංගම උපාංගයක් සමඟින්,<ref>{{Cite book|last=Saylor|first=Michael|url=https://archive.org/details/mobilewavehowmob0000sayl|title=The Mobile Wave: How Mobile Intelligence Will Change Everything|publisher=Perseus Books/Vanguard Press|year=2012|isbn=978-1593157203|page=202; 304|url-access=registration}}</ref> දරිද්‍රතාවයේ සිටින මිලියන ගණනක් වූ කෙන්යානුවන්ට ඩිජිටල් ගනුදෙනු සඳහා ප්‍රවේශය ලබා දී ඇත.<ref>{{Cite journal|last=Tavneet Suri, and|first=William Jack|date=2016|title=The Long-run Poverty and Gender Impacts of Mobile Money|url=https://archive.org/details/sim_science_science_2016-12-09_354_6317/page/1288|journal=Science|volume=354|issue=6317|pages=1288–1292|bibcode=2016Sci...354.1288S|doi=10.1126/science.aah5309|pmid=27940873|s2cid=42992837}}</ref> == ජනවිකාසය == [[File:Kikuyu_woman_traditional_dress.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kikuyu_woman_traditional_dress.jpg|thumb|සාම්ප්‍රදායික ඇඳුමින් සැරසුණු බන්ටු කිකුයු කාන්තාවක්]] {| class="wikitable" style="float: right; margin-left: 10px" ! colspan="4" style="text-align:center; background:#cfb;" |ජනගහනය{{UN_Population|ref}} |- ! style="background:#cfb;" |වසර ! style="background:#cfb;" |මිලියන |- | style="text-align:left;" |1948 | style="text-align:right;" |5.4 |- | style="text-align:left;" |1962 | style="text-align:right;" |8.3 |- | style="text-align:left;" |1969 | style="text-align:right;" |10.9 |- | style="text-align:left;" |2000 | style="text-align:right;" |31.4 |- | style="text-align:left;" |{{UN_Population|Year}} | style="text-align:right;" |{{#expr:{{formatnum:{{UN_Population|Kenya}}|R}}/1e6 round 1}} |} 2017 ජනවාරි මාසයේදී කෙන්යාවේ ජනගහනය මිලියන 48ක් පමණ විය.<ref name="cia">{{Cite web |last=Central Intelligence Agency |author-link=Central Intelligence Agency |year=2012 |title=Kenya |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124224025/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/kenya/ |archive-date=24 January 2021 |access-date=28 May 2013 |website=[[The World Factbook]]}}</ref> රටේ තරුණ ජනගහනයක් සිටින අතර, ශීඝ්‍ර ජනගහන වර්ධනය හේතුවෙන් වයස අවුරුදු 30ට අඩු ජනගහනයෙන් 73%ක්,<ref>"[http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html Why a new president may slow population growth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090215203953/http://www.csmonitor.com/2008/0114/p17s01-wmgn.html|date=15 February 2009}}". ''The Christian Science Monitor''. 14 January 2008.</ref><ref>{{Cite journal|last1=Zinkina J.|last2=Korotayev A.|year=2014|title=Explosive Population Growth in Tropical Africa: Crucial Omission in Development Forecasts (Emerging Risks and Way Out)|url=https://www.academia.edu/6823642|url-status=live|journal=World Futures|volume=70|issue=2|pages=120–139|citeseerx=10.1.1.691.8612|doi=10.1080/02604027.2014.894868|archive-url=https://web.archive.org/web/20220109200646/https://www.academia.edu/6823642|archive-date=9 January 2022|access-date=11 January 2020|s2cid=53051943}}</ref> පසුගිය ශතවර්ෂයේ මිලියන 2.9 සිට මිලියන 40 දක්වා වැඩි විය.<ref>"[https://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html Exploding population] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140715084143/http://www.nytimes.com/2008/01/17/opinion/17iht-edheinsohn.1.9292632.html|date=15 July 2014}}". ''The New York Times''. 7 January 2008.</ref> නයිරෝබි යනු ලොව විශාලතම මුඩුක්කු වලින් එකක් වන කිබෙරා හි නිවහනයි. නගරයේ පැල්පත් 170,000<ref name="nation1">{{Cite news|url=http://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html|title=Myth shattered: Kibera numbers fail to add up|last=Karanja|first=Muchiri|date=3 September 2010|work=[[Daily Nation]]|access-date=4 September 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20181206103830/https://www.nation.co.ke/News/Kibera%20numbers%20fail%20to%20add%20up/-/1056/1003404/-/13ga38xz/-/index.html|archive-date=6 December 2018|url-status=live}}</ref> සහ මිලියනයක් අතර ජනතාවක් සිටින බවට විශ්වාස කෙරේ.<ref>{{Cite web |date=22 March 2010 |title=World Water Day Focus on Global Sewage Flood |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120115082027/http://news.nationalgeographic.com/news/2010/03/100322/swimming-in-sewage-for-world-water-day/ |archive-date=15 January 2012 |access-date=10 February 2012 |website=National Geographic}}</ref> උතුරේ ඩඩාබ් හි UNHCR කඳවුරේ 500,000 ක් පමණ වාසය කරයි.<ref name="DadaabPop">[http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&docid=4e579df59&query=dadaab The UN Refugee Agency] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223114925/http://www.unhcr.org/cgi-bin/texis/vtx/search?page=search&docid=4e579df59&query=dadaab|date=23 December 2011}}. Unhcr.org.</ref> === ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් === කෙන්යාවේ අප්‍රිකාවේ ප්‍රධාන වාර්ගික සහ භාෂාමය කණ්ඩායම් බොහොමයක් ඇතුළත් විවිධ ජනගහනයක් ඇත. කෙන්යානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් පිළිබඳ නිල ලැයිස්තුවක් නොමැති වුවද, රටේ සංගණනයේ වාර්තා කර ඇති ජනවාර්ගික කාණ්ඩ සහ උප කාණ්ඩ ගණන කාලයත් සමඟ සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් වී ඇති අතර, 1969 දී 42 සිට 2019 දී 120 දක්වා පුළුල් විය.<ref name="Balaton-Chrimes2020">{{Cite journal|last=Balaton-Chrimes|first=Samantha|year=2020|title=Who are Kenya's 42(+) tribes? The census and the political utility of magical uncertainty|journal=Journal of Eastern African Studies|volume=15|pages=43–62|doi=10.1080/17531055.2020.1863642|issn=1753-1055|doi-access=free|s2cid=231681524}}</ref> බොහෝ පදිංචිකරුවන් බන්ටස් (60%) හෝ නිලෝට්ස් (30%) වේ.<ref name="Asongumarr">{{Cite book|last1=Asongu, J. J.|title=Doing Business Abroad: A Handbook for Expatriates|last2=Marr, Marvee|publisher=Greenview Publishing Co.|year=2007|isbn=978-0-9797976-3-7|pages=12 & 112}}</ref> අරාබිවරුන්, ඉන්දියානුවන් සහ යුරෝපීයයන් මෙන් කුෂිටික් කණ්ඩායම් ද කුඩා වාර්ගික සුළුතරයක් සාදයි.<ref name="Asongumarr" /><ref name="Okothndaloh">{{Cite book|url={{google books|plainurl=y|id=bfT2njyPThgC|page=60}}|title=Peak Revision K.C.P.E. Social Studies|publisher=East African Publishers|isbn=9789966254504|language=en}}</ref> කෙන්යාවේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයට (KNBS) අනුව, 2019 දී, කෙන්යාවේ මුළු ජනගහනය 47,564,296 කි. විශාලතම ස්වදේශික ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් වූයේ කිකුයු (8,148,668), ලුහියා (6,823,96), කලෙන්ජින් (6,358,113), ලුඕ (5,066,966), කම්බා (4,663,910), සෝමාලි (2,780,502), කිසි (2,703,235), මිජිකෙන්ද (2,488,691), මෙරු (1,975,869), මසායි (1,189,522), සහ තුර්කානා (1,016,174). කෙන්යාවේ ඊසානදිග පළාත, කලින් NFD ලෙස හැඳින්වූ අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වදේශික ජනවාර්ගික සෝමාලියන් වාසය කරයි. විදේශීය මුල් බැසගත් ජනගහන අතරට අරාබි, ආසියානු සහ යුරෝපීය අයත් වේ. === භාෂා === කෙන්යාවේ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේම ප්‍රජාවන් තුළ ඔවුන්ගේ මව් භාෂා කතා කරයි. ඉංග්‍රීසි සහ ස්වහීලී යන නිල භාෂා දෙක වෙනත් ජනගහණයන් සමඟ සන්නිවේදනය සඳහා විවිධ ප්‍රමාණවලින් චතුර ලෙස භාවිතා වේ. ඉංග්‍රීසි වාණිජ, පාසල් අධ්‍යාපනය සහ රජයේ බහුලව කතා කරයි.<ref name="Cugrwed">{{Cite book|last=Proquest Info & Learning (COR)|title=Culturegrams: World Edition|year=2009|isbn=978-0-9778091-6-5|page=98}}</ref> අර්ධ නාගරික සහ ග්‍රාමීය වැසියන් බහුභාෂා භාවිතය අඩුයි, ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල බොහෝ දෙනෙක් ඔවුන්ගේ මව් භාෂාව පමණක් කතා කරති.<ref name="Broassim">{{Cite book|last1=Brown, E. K.|title=Encyclopedia of language & linguistics, Volume 1, Edition 2|last2=Asher, R. E.|last3=Simpson, J. M. Y.|publisher=Elsevier|year=2006|isbn=978-0-08-044299-0|page=181}}</ref> බ්‍රිතාන්‍ය ඉංග්‍රීසි මූලික වශයෙන් කෙන්යාවේ භාවිතා වේ. මීට අමතරව, විශේෂිත දේශීය උපභාෂාවක් වන කෙන්යානු ඉංග්‍රීසි, රටේ සමහර ප්‍රජාවන් සහ පුද්ගලයන් විසින් භාවිතා කරනු ලබන අතර, කිස්වාහිලී සහ කිකූයූ වැනි දේශීය බන්ටු භාෂාවන්ගෙන් ව්‍යුත්පන්න වූ එයට අනන්‍ය වූ ලක්ෂණ අඩංගු වේ.<ref name="Cliike">{{Cite web |last=Nyaggah |first=Lynette Behm |title=Cross-linguistic influence in Kenyan English: The impact of Swahili and Kikuyu on syntax |url=http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20161226102504/http://phdtree.org/pdf/24677752-cross-linguistic-influence-in-kenyan-english-the-impact-of-swahili-and-kikuyu-on-syntax/ |archive-date=26 December 2016 |access-date=8 August 2014 |publisher=University of California}}</ref> එය යටත් විජිතකරණයේ සිට වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර ඇමරිකානු ඉංග්‍රීසියේ ඇතැම් අංග ද අඩංගු වේ. ෂෙන්ග් යනු සමහර නාගරික ප්‍රදේශවල කතා කරන කිස්හීහිලී භාෂාව පදනම් කරගත් කැන්ට් වර්ගයකි. මූලික වශයෙන් ස්වහීලී සහ ඉංග්‍රීසි මිශ්‍රණයක්, එය භාෂාමය කේත මාරු කිරීමේ උදාහරණයකි.<ref name="Nphil">{{Cite book|last=Derek Nurse|first=Gérard Philippson|url={{google books|plainurl=y|id=M8cHBAAAQBAJ}}|title=Bantu Languages|date=2006|publisher=Routledge|isbn=978-1-135-79683-9|page=197|access-date=20 October 2014}}</ref> කෙන්යාවේ භාෂා 69ක් කතා කරයි. බොහෝමයක් පුළුල් භාෂා පවුල් දෙකකට අයත් වේ: නයිජර්-කොංගෝ (බන්ටු ශාඛාව) සහ නිලෝ-සහරන් (නිලෝටික් ශාඛාව), පිළිවෙලින් රටේ බන්ටු සහ නිලෝටික් ජනගහනයෙන් කථා කරයි. කුෂිටික් සහ අරාබි ජනවාර්ගික සුළුතරයන් වෙනම ඇෆ්‍රොඒෂියටික් පවුලට අයත් භාෂා කතා කරන අතර ඉන්දියානු සහ යුරෝපීය පදිංචිකරුවන් ඉන්දු-යුරෝපීය පවුලේ භාෂා කතා කරයි.<ref name="Ethnken">[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE Languages of Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121123235120/http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=KE|date=23 November 2012}}. Ethnologue.com.</ref> === නාගරික මධ්‍යස්ථාන === {{Largest cities|country=කෙන්යාව|stat_ref=2019 සංගණනයට අනුව<ref name="Census2019">{{Cite web |title=2019 Kenya Population and Housing Census Volume III: Distribution of Population by Age and Sex |url=https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iii-distribution-of-population-by-age-sex-and-administrative-units&wpdmdl=5729&ind=0tNSo67ECQDUWjzx5h0MYjfrww-Ec24S00Uu0My9291AsXaUorFJx1bFVmQ7L1yZcD3J2SdGI3QT4aKeCFb-DA |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200802200037/https://www.knbs.or.ke/?wpdmpro=2019-kenya-population-and-housing-census-volume-iii-distribution-of-population-by-age-sex-and-administrative-units&wpdmdl=5729&ind=0tNSo67ECQDUWjzx5h0MYjfrww-Ec24S00Uu0My9291AsXaUorFJx1bFVmQ7L1yZcD3J2SdGI3QT4aKeCFb-DA |archive-date=2 August 2020 |access-date=8 April 2020 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}</ref>|list_by_pop=|div_name=|div_link=ප්‍රාන්තය|city_1=නයිරෝබි|div_1=නයිරෝබි|pop_1=4 397 073|img_1=Nairobi, view from KICC.JPG|city_2=මොම්බාසා|div_2=මොම්බාසා|pop_2=1 208 333|img_2=Mombasa skyline.jpg|city_3=නකුරු|div_3=නකුරු|pop_3=570 674|img_3=|city_4=රුයිරු|div_4=කියම්බු|pop_4=490 120|img_4=|city_5=එල්ඩෝරෙට්|div_5=අසින් ගිෂු|pop_5=475 716|city_6=කිසුමු|div_6=කිසුමු|pop_6=397 957|city_7=කිකූයූ|div_7=කියම්බු|pop_7=323 881|city_8=තිකා|div_8=කියම්බු|pop_8=251 407|city_9=නෛවශ|div_9=නකුරු|pop_9=198 444|city_10=කරුරි|div_10=කියම්බු|pop_10=194 342|city_11=ඔන්ගාට රොන්ගයි|div_11=කජියාඩෝ|pop_11=172 569|city_12=ගරිස්සා|div_12=ගරිස්සා|pop_12=163 399|city_13=කිතලේ|div_13=ට්‍රාන්ස්-එන්සෝයා|pop_13=162 174|city_14=ජුජා|div_14=කියම්බු|pop_14=156 041|city_15=ම්ලොලොංගෝ|div_15=මචකෝස්|pop_15=136 351|city_16=මාලින්දි|div_16=කිලිෆි|pop_16=119 859|city_17=මැන්ඩෙරා|div_17=මැන්ඩෙරා|pop_17=114 718|city_18=කිසී|div_18=කිසී|pop_18=112 417|city_19=කකාමෙගා|div_19=කකාමෙගා|pop_19=107 227|city_20=එන්ගොං|div_20=කජිඅඩෝ|pop_20=102 323}} === ආගම් === [[File:Catholic_Church_in_Mombasa.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Catholic_Church_in_Mombasa.JPG|වම|thumb|මොම්බාසා හි ශුද්ධාත්මයාණන් රෝමානු කතෝලික ආසන දෙව්මැදුර]] බොහෝ කෙන්යානුවන් ක්‍රිස්තියානිය (85.5%; 53.9% රෙපරමාදු සහ 20.6% රෝමානු කතෝලික). නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලියට කෙන්යාවේ සහ අවට රටවල මිලියන 3ක් අනුගාමිකයන් සිටී.<ref>[http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&lg=eng Address data base of Reformed churches and institutions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403024055/http://www.reformiert-online.net/adressen/detail.php?id=1390&lg=eng|date=3 April 2013}}. Reformiert-online.net. Retrieved 16 April 2013.</ref> කුඩා ගතානුගතික ප්‍රතිසංස්කරණ පල්ලි ඇත, අප්‍රිකානු එවැන්ජලිකල් ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය,<ref>[https://web.archive.org/web/20241127092806/http://www.wrfnet.org/c/portal/layout?p_l_id=PUB.1.24&p_p_id=62_INSTANCE_119G&p_p_action=0&p_p_state=maximized&p_p_mode=view&p_p_col_id=&p_p_col_pos=0&p_p_col_count=0&_62_INSTANCE_119G_struts_action=%2Fjournal_articles%2Fview&_62_INSTANCE_119G_groupId=1&_62_INSTANCE_119G_articleId=479&_62_INSTANCE_119G_version=1.0 The World Reformed Fellowship – Promoting Reformed Partnerships Worldwide – News]. Wrfnet.org. Retrieved 16 April 2013.</ref> කෙන්යාවේ ස්වාධීන ප්‍රෙස්බිටේරියන් පල්ලිය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ප්‍රතිසංස්කරණ පල්ලිය ඇත. ඕතඩොක්ස් ක්‍රිස්තියානි ආගමට අනුගාමිකයින් 621,200ක් ඇත.<ref>{{Cite web |date=3 February 2008 |title=Kenya |url=http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080311215546/http://www.oikoumene.org/en/member-churches/regions/africa/kenya.html |archive-date=11 March 2008 |access-date=26 February 2013 |publisher=Oikoumene.org}}</ref> ලෝකයේ ඕනෑම රටක වැඩිම ක්වේකර්වරුන් සංඛ්‍යාවක් සිටින්නේ කෙන්යාවේ වන අතර 146,300ක් පමණ වේ.<ref>{{Cite web |last=Samuel |first=Bill |title=World Distribution of Quakers, 2012 - QuakerInfo.com |url=http://www.quakerinfo.com/memb2012.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190117115311/http://www.quakerinfo.com/memb2012.shtml |archive-date=17 January 2019 |access-date=24 December 2018 |website=quakerinfo.com}}</ref> රටේ එකම යුදෙව් සිනගෝගය ඇත්තේ නයිරෝබි වලය. ජනගහනයෙන් 10.9% කින් සමන්විත ඉස්ලාම් දෙවන විශාලතම ආගම වේ. කෙන්යානු මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් 60%ක් වෙරළ කලාපයේ වෙසෙන අතර, එහි මුළු ජනගහනයෙන් 50%ක් සමන්විත වන අතර, කෙන්යාවේ නැගෙනහිර කලාපයේ ඉහළ කොටස රටේ මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් 10%ක් වාසය කරන අතර, ඔවුන් බහුතර ආගමික කණ්ඩායමකි.<ref>{{Cite web |year=2008 |title=Kenya: International Religious Freedom Report 2008 |url=https://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100419081919/http://2001-2009.state.gov/g/drl/rls/irf/2008/108374.htm |archive-date=19 April 2010 |access-date=16 April 2010 |website=U.S. Department of State}}</ref> බොහෝ ස්වයං-හඳුනා ගන්නා කිතුනුවන් සහ මුස්ලිම්වරුන් සමහර සම්ප්‍රදායික විශ්වාසයන් සහ සිරිත් විරිත් පවත්වාගෙන ගියද, ස්වදේශික විශ්වාසයන් ජනගහනයෙන් 0.7% ක් විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ. ආගමික නොවන කෙන්යානුවන් ජනගහනයෙන් 1.6% කි. සමහර හින්දු ජාතිකයන් ද කෙන්යාවේ ජීවත් වෙති. එම සංඛ්‍යාව 60,287ක් හෙවත් ජනගහනයෙන් 0.13%ක් පමණ වෙතැයි ගණන් බලා ඇත. === සෞඛ්‍ය === [[File:Kapsowarhospital1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kapsowarhospital1.jpg|වම|thumb|කප්සෝවර් හි AIC කප්සෝවර් රෝහලේ<ref>{{Cite web |title=AIC Mission Hospital Kapsowar Official Website |url=http://kapsowarhospital.com/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628083830/http://kapsowarhospital.com/ |archive-date=28 June 2019}}</ref> බාහිර රෝගී අංශය]] සෞඛ්‍ය සේවාව කෙන්යාවේ අඩු ප්‍රමුඛතා අංශයක් වන අතර 2019/2020 දී ජාතික අයවැයෙන් 4.8%ක් හෝ 25%කට වඩා වැඩි අධ්‍යාපනයක් වැනි ඉහළ ප්‍රමුඛතා අංශවලට සාපේක්ෂව දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.59%ක් පමණක් වෙන් කරන ලදී. මෙය උප සහරා අප්‍රිකාවේ 4.98% සාමාන්‍යයට වඩා අඩු වන අතර ගෝලීය වශයෙන් වියදම් කළ 9.83% ට වඩා අඩුය. FY 2020/21 ජාතික සහ ප්‍රාන්ත සෞඛ්‍ය අයවැය විශ්ලේෂණයට අනුව, ප්‍රාන්ත සෞඛ්‍ය වියදම් බිඳවැටීම ප්‍රතිපත්ති සැලසුම් සහ පරිපාලන සහාය සේවා සඳහා 58%, සුව කිරීමේ සහ පුනරුත්ථාපන සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා 28%, වැළැක්වීමේ සහ ප්‍රවර්ධන සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා 8% සහ 7% වෙනත් වැඩසටහන් සදහාය. සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා බොහෝ දුරට අරමුදල් සපයනු ලබන්නේ පුද්ගලික පුද්ගලයින් සහ ඔවුන්ගේ පවුල් හෝ සේවා යෝජකයින් විසින් සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන්ට, ජාතික සෞඛ්‍ය රක්‍ෂණ අරමුදලට හෝ වෛද්‍ය රක්‍ෂණ සමාගම් වෙත ඍජු ගෙවීම් හරහා ය. අමතර අරමුදල් දේශීය, ජාත්‍යන්තර සහ සමහර රජයේ සමාජ ආරක්ෂණ ජාල යෝජනා ක්‍රමවලින් ලැබේ. රජයේ රෝහල් යනු ඉතා දේශපාලනික සහ දූෂිත ව්‍යවසායන් බවට පත් කරමින් ප්‍රාන්ත සහ ජාතික රජයේ ආදායම් විශාල ප්‍රමාණයක් උත්පාදනය කරන සේවා සඳහා ගාස්තු අය කරන ආයතන වේ.<ref>{{Citation|title=Sectoral Perspectives on Corruption in Kenya: The Case of Public Health Care Delivery|date=February 2010|url=https://eacc.go.ke/default/wp-content/uploads/2018/09/health-report.pdf|publisher=Kenya Anti-Corruption Commission|access-date=16 February 2023}}</ref> ප්‍රජා සෞඛ්‍ය සේවකයින් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ප්‍රජා පාදක (I මට්ටමේ) සේවාවන්ගෙන් සමන්විත පන්තිවලට පහසුවෙන් කාණ්ඩගත කර ඇති මහජන සෞඛ්‍ය පහසුකම් මෙන් නොව, පුද්ගලික සෞඛ්‍ය පහසුකම් විවිධාකාර, ඉතා ගතික සහ වර්ගීකරණය කිරීමට අපහසු ය; හෙදියන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන බෙහෙත් ශාලා (II මට්ටමේ පහසුකම්); සායනික නිලධාරීන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථාන (III මට්ටමේ පහසුකම්); සායනික නිලධාරියෙකු හෝ වෛද්‍ය නිලධාරියෙකු විසින් පවත්වාගෙන යා හැකි උප ප්‍රාන්ත රෝහල් (IV මට්ටමේ පහසුකම්); වෛද්‍ය නිලධාරියෙකු හෝ වෛද්‍ය වෘත්තිකයෙකු විසින් පවත්වාගෙන යා හැකි ප්‍රාන්ත රෝහල් (V මට්ටමේ පහසුකම්); සහ පූර්ණ සුදුසුකම් ලත් වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන ජාතික යොමු රෝහල් (VI මට්ටමේ පහසුකම්).[[File:Table_rco_co_mo_medical_practitioners.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Table_rco_co_mo_medical_practitioners.png|thumb|කෙන්යාවේ රාජ්‍ය සේවයේ විවිධ සායනික නිලධාරීන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ වෛද්‍ය වෘත්තිකයන්ගේ විවිධ ශ්‍රේණි පෙන්වන වගුව]] සායනික නිලධාරීන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ වෛද්‍ය වෘත්තිකයන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන සියලුම අංශවල ඉදිරි පෙළ සෞඛ්‍ය සේවා සපයන්නන්ගේ විශාලතම කණ්ඩායම හෙදියන් වේ. හෙද නිලධාරීන් සඳහා වන සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2014), සායනික පිරිස් සඳහා සංශෝධිත සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2020) සහ වෛද්‍ය නිලධාරීන් සහ දන්ත වෛද්‍ය නිලධාරීන් සඳහා වන සංශෝධිත සේවා යෝජනා ක්‍රමය (2016) අනුව මේවා අන්තර්ග්‍රහණය කර රජයේ සේවයට යොදවනු ලැබේ. සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍යවරුන් (ඖෂධ පැළෑටි, මායාකාරියන් සහ ඇදහිලි සුව කරන්නන්) ග්‍රාමීය සහ නාගරික වැසියන් විසින් පළමු හෝ අවසාන තේරීමේ වෘත්තිකයන් ලෙස පහසුවෙන් ලබා ගත හැකි, විශ්වාසදායක සහ පුළුල් ලෙස උපදෙස් ලබා ගනී. සෞඛ්‍ය අංශයේ විශාල ජයග්‍රහණ තිබියදීත්, කෙන්යාව තවමත් අභියෝග රැසකට මුහුණ දෙයි. ඇස්තමේන්තුගත ආයු අපේක්ෂාව 2009 දී ආසන්න වශයෙන් අවුරුදු 55 දක්වා පහත වැටුණි - 1990 මට්ටමට වඩා වසර පහකට වඩා අඩුය.<ref>[http://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85 UNICEF Statistics: Kenya] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604143317/https://www.unicef.org/infobycountry/kenya_statistics.html#85|date=4 June 2019}}. Unicef.org.</ref> ළදරු මරණ අනුපාතය 2012 දී ළමුන් 1,000 කට ආසන්න වශයෙන් මරණ 44 ක් ලෙස ඉහළ මට්ටමක පැවතුනි.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&countryCode=ke&regionCode=afr&rank=53#ke Infant Mortality ranks] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200802233410/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2091rank.html?countryName=Kenya&countryCode=ke&regionCode=afr&rank=53#ke|date=2 August 2020}}. ''The World Factbook''</ref> ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය 2011 දී ඇස්තමේන්තු කළේ උපත් වලින් 42%ක් පමණක් දක්ෂ සෞඛ්‍ය වෘත්තිකයෙකු විසින් සහභාගී කර ඇති බවයි.<ref>{{Cite web |title=WHO Health-Related Millennium Development Goals Report 2011 |url=https://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120617072744/http://www.who.int/gho/publications/world_health_statistics/EN_WHS2011_Part1.pdf |archive-date=17 June 2012}}</ref> දරිද්‍රතාවයේ රෝග රටක ආර්ථික කාර්ය සාධනය සහ ධනය බෙදා හැරීම සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වේ: 2015/16 දී, කෙන්යානුවන්ගෙන් 35.6%ක් දරිද්‍රතා රේඛාවට පහළින් ජීවත් වූහ.<ref name="Poverty Incidence in Kenya">{{Cite book|url=https://www.worldbank.org/en/country/kenya/publication/kenya-economic-update-poverty-incidence-in-kenya-declined-significantly-but-unlikely-to-be-eradicated-by-2030|title=Poverty Incidence in Kenya Declined Significantly, but Unlikely to be Eradicated by 2030|language=en}}</ref> මැලේරියාව, එච්අයිවී/ඒඩ්ස්, නියුමෝනියාව, පාචනය සහ මන්දපෝෂණය වැනි වැළැක්විය හැකි රෝග විශාලතම බර, ප්‍රධාන ළමා ඝාතකයන් වන අතර බොහෝ රෝගාබාධ සඳහා වගකිව යුතුය; දුර්වල ප්‍රතිපත්ති, දූෂණය, ප්‍රමාණවත් සෞඛ්‍ය සේවකයින්, දුර්වල කළමනාකරණය සහ මහජන සෞඛ්‍ය අංශයේ දුර්වල නායකත්වය බොහෝ දුරට වගකිව යුතුය. 2009 ඇස්තමේන්තු වලට අනුව, HIV/AIDS ව්‍යාප්තිය වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 6.3%ක් පමණ වේ.<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&countryCode=ke&regionCode=afr&rank=11#ke CIA World Factbook: HIV/AIDS – Adult Prevalence Rate Rankings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190329123741/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2155rank.html?countryName=Kenya&countryCode=ke&regionCode=afr&rank=11#ke|date=29 March 2019}}. Cia.gov. Retrieved 23 April 2012.</ref> කෙසේ වෙතත්, 2011 UNAIDS වාර්තාව යෝජනා කරන්නේ තරුණයින් (වයස අවුරුදු 15-24) සහ ගර්භනී කාන්තාවන් අතර HIV ව්‍යාප්තිය අඩුවෙමින් පවතින බැවින්, HIV වසංගතය කෙන්යාවේ වැඩිදියුණු විය හැකි බවයි.<ref>[http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf World AIDS Day Report 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601011732/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|date=1 June 2013}}. UNAIDS</ref> 2006 දී කෙන්යාවේ මැලේරියා රෝගීන් මිලියන 15ක් පමණ ඇතැයි ගණන් බලා ඇත.<ref>[https://www.who.int/malaria/publications/country-profiles/2009/mal2009_kenya_0025.pdf "Kenya"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228111430/http://www.who.int/malaria/publications/country-profiles/2009/mal2009_kenya_0025.pdf|date=28 February 2021}}, pp. 111–113 in ''World Malaria report 2009''. WHO.</ref> === කාන්තාවන් === 2012 දී කෙන්යාවේ සමස්ථ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය එක් කාන්තාවකට ළමුන් 4.49ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත.<ref>{{Cite web |title=IFs Forecast – Version 7.00 – Google Public Data Explorer |url=https://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=TFR&fdim_y=scenario:1&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=world&idim=country:KE&ifdim=world&tstart=1106895600000&tend=2842498800000 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150407115910/http://www.google.com/publicdata/explore?ds=n4ff2muj8bh2a_&ctype=l&strail=false&bcs=d&nselm=h&met_y=TFR&fdim_y=scenario:1&scale_y=lin&ind_y=false&rdim=world&idim=country:KE&ifdim=world&tstart=1106895600000&tend=2842498800000 |archive-date=7 April 2015 |access-date=15 February 2015}}</ref> 2008-09 කෙන්යානු රජය විසින් කරන ලද සමීක්ෂණයකට අනුව, සම්පූර්ණ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය 4.6%ක් වූ අතර විවාහක කාන්තාවන් අතර උපත් පාලන ක්‍රම භාවිත කිරීමේ අනුපාතය 46%ක් විය.<ref>[http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23 Kenya – Kenya Demographic and Health Survey 2008–09] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190102045335/http://statistics.knbs.or.ke/nada/index.php/catalog/23|date=2 January 2019}}. Kenya National Data Archive (KeNADA)</ref> මාතෘ මරණ ඉහළ මට්ටමක පවතී, අර්ධ වශයෙන් කාන්තා ලිංගික අවයව ඡේදනය වීම,<ref name="lcweb2.loc.gov">{{Cite web |date=June 2007 |title=Country Profile: Kenya |url=http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150505051609/http://lcweb2.loc.gov/frd/cs/profiles/Kenya.pdf |archive-date=5 May 2015 |access-date=23 April 2011 |website=Federal Research Division |publisher=Library of Congress}}</ref> කාන්තාවන්ගෙන් 27%ක් පමණ එයට ගොදුරු වී ඇත.<ref>{{Cite web |title=WHO – Female genital mutilation and other harmful practices |url=https://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029201427/http://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/ |archive-date=29 October 2010 |access-date=15 February 2015}}</ref> කෙසේ වෙතත්, රට වඩාත් නවීකරණය වීමත් සමඟ මෙම පුරුද්ද අඩුවෙමින් පවතින අතර, 2011 දී එය කෙන්යාවේ තහනම් කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa|title=FGM: Kenya acts against unkindest cut|last=Boseley|first=Sarah|date=8 September 2011|work=The Guardian|access-date=7 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20170617091857/https://www.theguardian.com/society/sarah-boseley-global-health/2011/sep/08/women-africa|archive-date=17 June 2017|location=London|url-status=live}}</ref> යටත් විජිතකරණයට පෙර කාන්තාවන් ආර්ථික වශයෙන් සවිබල ගැන්වූහ. යටත් විජිත ඉඩම් අන්සතු කිරීම මගින් කාන්තාවන්ට ඉඩම් ප්‍රවේශය සහ පාලනය අහිමි විය.<ref name="autogenerated1">{{Cite web |title=Women's participation in the kenyan society |url=http://www.cipe.org/essay/Women's%20participation%20in%20Kenyan%20Society%20-%20Claris%20Kariuki.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110111134944/http://www.cipe.org/essay/Women%27s%20participation%20in%20Kenyan%20Society%20-%20Claris%20Kariuki.pdf |archive-date=11 January 2011 |access-date=2 February 2018 |website=Center for International Private Enterprise}}</ref> ඔවුන් වඩාත් ආර්ථිකමය වශයෙන් පිරිමින් මත යැපෙන්නට විය.<ref name="autogenerated1" /> ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය පිළිබඳ යටත් විජිත අනුපිළිවෙලක් මතු වූ අතර එහිදී පිරිමින් ස්ත්‍රීන් කෙරෙහි ආධිපත්‍යය දැරීය.<ref name="autogenerated1" /> අධ්‍යාපනය වැඩි වීමත් සමඟ පළමු විවාහයේ මධ්‍ය වයස වැඩි වේ.<ref>{{Cite web |title=Demographic and Health Survey 2014 |url=https://dhsprogram.com/pubs/pdf/fr308/fr308.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190403000621/https://dhsprogram.com/pubs/pdf/fr308/fr308.pdf |archive-date=3 April 2019 |access-date=2 February 2018 |website=Kenya National Bureau of Statistics}}</ref> ස්ත්‍රී දූෂණය, කෙලෙසීම සහ පහර දීම සෑම විටම බරපතල අපරාධ ලෙස නොසැලකේ.<ref name="auto2">{{Cite web |title=MAKING JUSTICE WORK FOR WOMEN Kenya Country Report |url=https://ses.library.usyd.edu.au//bitstream/2123/15632/2/Kenya%20Summary.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180203005725/https://ses.library.usyd.edu.au//bitstream/2123/15632/2/Kenya%20Summary.pdf |archive-date=3 February 2018 |access-date=2 February 2018 |website=Sydney eScholarship Repository}}</ref> ලිංගික අතවර පිළිබඳ වාර්තා සෑම විටම බැරෑරුම් ලෙස නොසලකයි.<ref name="auto2" /> === යෞවනයන් === 2010 කෙන්යානු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 260 වැනි වගන්තිය තරුණ වයස අවුරුදු 18ත් 34ත් අතර අය ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත.<ref>{{Cite web |title=Const2010 |url=http://www.kenyalaw.org/lex/actview.xql?actid=Const2010#KE/CON/Const2010/chap_16 |access-date=2022-02-25 |website=kenyalaw.org}}</ref> 2019 ජනගහන හා සංගණන ප්‍රතිඵලවලට අනුව, මිලියන 47.6 ක ජනගහනයෙන් සියයට 75 ක් වයස අවුරුදු 35 ට අඩු අය වන අතර, කෙන්යාව තරුණයන්ගේ රටක් බවට පත් කරයි.<ref>{{Cite web |date=2020-02-21 |title=Out of 47.6 million Kenyans, 35.7 million are under the age of 35 |url=https://www.citizen.digital/news/out-of-47-6-million-kenyans-35-7-million-are-under-the-age-of-35-323822 |access-date=2022-02-25 |website=Citizen Digital |language=en}}</ref> කෙන්යාවේ තරුණ විරැකියාව සහ ඌන රැකියා ගැටලුවක් වී ඇත.<ref name="auto3">{{Cite web |last=D.G |first=Kabata |title=Why youth unemployment problem require more than a strait jacket solution |url=https://www.standardmedia.co.ke/letters/article/2001391660/youth-unemployment-puzzle-requires-innovative-solutions |access-date=2022-02-25 |website=The Standard |language=en}}</ref> කෙන්යාවේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන කාර්යාංශයට (KNBS) අනුව, COVID-19 වසංගතයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආසන්න වශයෙන් මිලියන 1.7 ක පිරිසකට රැකියා අහිමි වූ අතර, එය සමහර අවිධිමත් රැකියා ඉවත් කර ආර්ථිකය මන්දගාමී වීමට හේතු විය.<ref name="auto3" /> ජාතික තරුණ සේවය, ජාතික තරුණ ව්‍යවසාය සංවර්ධන අරමුදල,<ref>{{Cite web |title=Youth Enterprise Development Fund |url=http://www.youthfund.go.ke/ |access-date=2022-02-25 |language=en-US}}</ref> කාන්තා ව්‍යවසාය අරමුදල,<ref>{{Cite web |title=Women Enterprise Fund – Kenya – 50 Million African Women Speak |url=https://www.womenconnect.org/web/kenya/access-to-capital/-/asset_publisher/H9h9sCCMQ8ue/content/women-enterprise-fu-3 |access-date=2022-02-25 |website=womenconnect.org}}</ref> කසි මටානි, අජිරා ඇතුළු විවිධ ස්ථිර ක්‍රියාකාරී වැඩසටහන් සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාවට නංවමින් කෙන්යානු රජය ඉහළ තරුණ විරැකියාව ආමන්ත්‍රණය කිරීමේ ප්‍රගතියක් ලබා ඇත. ඩිජිටල්, කිකාඕ මටානි,<ref>{{Cite web |title=Kikao Mtaani |url=https://youth.go.ke/kikao-3/ |access-date=2022-02-25 |website=youth.go.ke |language=en-US}}</ref> උවේසෝ අරමුදල,<ref>{{Cite web |title=The Uwezo Fund – A flagship programme for vision 2030 |url=https://www.uwezo.go.ke/ |access-date=2022-02-25 |language=en-US}}</ref> ෆියුචර් බෝරා<ref>{{Cite web |title=Home {{!}} Future Bora Innovation Challenge |url=https://www.futurebora.go.ke/ |access-date=2022-02-25 |website=Future Bora |language=en}}</ref> සහ මැෂිනානි ස්ටුඩියෝ<ref>{{Cite web |last=PLC |first=Standard Group |title=studio mashinani |url=https://www.standardmedia.co.ke/topic/studio-mashinani |access-date=2022-02-25 |website=The Standard |language=en}}</ref> තරුණයින් සවිබල ගන්වන, රැකියා අවස්ථා ලබා දෙන සහ කෙනෙකුගේ ජීවන මට්ටම ඉහළ නැංවීමට උපයෝගි වේ.<ref>{{Cite web |date=2021-08-03 |title=Kenya Youth Empowerment Programmes (Full List) |url=https://empowermentopportunities.com/2021/08/kenya-government-youth-empowerment-programmes.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220225160551/https://empowermentopportunities.com/2021/08/kenya-government-youth-empowerment-programmes.html |archive-date=25 February 2022 |access-date=2022-02-25 |website=Latest Global Opportunities |language=en-US}}</ref> === අධ්‍යාපනය === [[File:Community_work_in_Kenya_DVIDS342488.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Community_work_in_Kenya_DVIDS342488.jpg|වම|thumb|පන්ති කාමරයක පාසල් ළමුන්]] [[File:MSc_student_at_Kenyatta_University.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:MSc_student_at_Kenyatta_University.jpg|thumb|නයිරෝබි හි කෙන්යාටා විශ්ව විද්‍යාලයේ MSc ශිෂ්‍යයෙකි]] ළමයින් අවුරුදු පහක් වන තුරු ළදරු පාසලට හෝ පෞද්ගලික අංශයේ ළදරු පාසලට ඇතුළත් වේ. මෙය වසර එක සිට තුන දක්වා (KG1, KG2 සහ KG3) පවතින අතර මෑතක් වන තුරුම පෙර පාසල් අධ්‍යාපනය පිළිබඳ රජයේ ප්‍රතිපත්තියක් නොතිබූ බැවින් පුද්ගලිකව මුදල් සපයා ඇත.<ref>{{Cite web |last=Reporter |first=Standard |title=Government to review Early Childhood Development policy |url=http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188257/government-to-review-early-childhood-development-policy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160822022539/http://www.standardmedia.co.ke/article/2000188257/government-to-review-early-childhood-development-policy |archive-date=22 August 2016 |access-date=23 June 2016 |website=Standard Digital News}}</ref> මූලික විධිමත් අධ්‍යාපනය වයස අවුරුදු හයෙන් ආරම්භ වන අතර වසර 12ක් පවතින අතර එය ප්‍රාථමික පාසලේ වසර අටකින් සහ උසස් පාසලේ හෝ ද්විතීයික වශයෙන් වසර හතරකින් සමන්විත වේ. ප්‍රාථමික පාසල රජයේ පාසල්වල නොමිලේ වන අතර සහභාගී වන අයට වෘත්තීය තරුණ/ගම පොලිටෙක්නික් එකකට සම්බන්ධ විය හැකිය, නැතහොත් ආධුනිකත්ව වැඩසටහනක් සඳහා තමන්ගේම විධිවිධාන සලසා ගත හැකිය, මැහුම්, වඩු වැඩ, මෝටර් වාහන අලුත්වැඩියා, ගඩොල් තැබීම සහ පෙදරේරු වැනි වෙළඳාමක් දෙකක් පමණ ඉගෙන ගත හැකිය.<ref name=":2">{{Cite web |title=Primary School Education in Kenya |url=http://kenyapage.net/education/primary.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170412165404/http://kenyapage.net/education/primary.html |archive-date=12 April 2017 |access-date=10 June 2016 |website=kenyapage.net}}</ref> උසස් පෙළ සම්පූර්ණ කරන අයට පොලිටෙක්නික් හෝ වෙනත් කාර්මික විද්‍යාලයකට බැඳී වසර තුනක් ඉගෙන ගත හැකිය, නැතහොත් කෙලින්ම විශ්ව විද්‍යාලයට ගොස් වසර හතරක් ඉගෙන ගත හැකිය. පොලිටෙක්නික් සහ විද්‍යාලවල උපාධිධාරීන්ට පසුව ශ්‍රම බලකායට බැඳිය හැකි අතර පසුව තවත් වසර එකක හෝ දෙකක පුහුණුවකින් පසු විශේෂිත උසස් ඩිප්ලෝමා සුදුසුකමක් ලබා ගැනීමට හෝ විශ්වවිද්‍යාලයට බැඳීමට හැකිය - සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ පාඨමාලාවේ දෙවන හෝ තුන්වන වසර තුළ. උසස් ඩිප්ලෝමාව බොහෝ සේවා යෝජකයින් විසින් උපාධියක් වෙනුවට පිළිගනු ලබන අතර සමහර විශ්ව විද්‍යාලවල පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන සඳහා සෘජු හෝ වේගවත් ඇතුළත් කිරීම් කළ හැකිය.[[File:Masai_girl_at_school_doing_maths.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Masai_girl_at_school_doing_maths.jpg|වම|thumb|මසායි ගෑණු ළමයෙක් පාසලේදී]] කෙන්යාවේ රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාල ඉතා වාණිජකරණය වූ ආයතන වන අතර සුදුසුකම් ලත් උසස් පාසල් උපාධිධාරීන්ගෙන් කුඩා කොටසක් පමණක් සීමිත රජයේ අනුග්‍රහය මත ඔවුන් කැමති වැඩසටහන් වලට ඇතුළත් කර ගනී. බොහෝ අය සමාජ විද්‍යාවට ඇතුළත් කරගනු ලබන අතර, ඒවා පවත්වාගෙන යාමට ලාභදායී වන අතර, නැතහොත් ස්වයං අනුග්‍රහය දක්වන සිසුන් ලෙස ඔවුන්ගේ අධ්‍යයන කටයුතුවල සම්පූර්ණ පිරිවැය ගෙවයි. බොහෝ සුදුසුකම් ලත් සිසුන් රාජ්‍ය හෝ පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාල, විද්‍යාල සහ පොලිටෙක්නික්වල මධ්‍යම මට්ටමේ ඩිප්ලෝමා පාඨමාලා තෝරා ගනී. 2018 දී, කෙන්යානු වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් සියයට 18.5ක් නූගත් අය වූ අතර එය නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ ඉහළම සාක්ෂරතා අනුපාතය විය.<ref>{{Cite web |title=Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) – Kenya {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=KE |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128112128/https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=KE |archive-date=28 January 2021 |access-date=2021-01-22 |website=data.worldbank.org}}</ref><ref>{{Cite web |title=Literacy rate, adult total (% of people ages 15 and above) – Sub-Saharan Africa {{!}} Data |url=https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=ZG&most_recent_value_desc=false |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210416224534/https://data.worldbank.org/indicator/SE.ADT.LITR.ZS?locations=ZG&most_recent_value_desc=false |archive-date=16 April 2021 |access-date=2021-01-22 |website=data.worldbank.org}}</ref> ඉතා පුළුල් කලාපීය විෂමතා තිබේ: නිදසුනක් වශයෙන්, නයිරෝබි හි ඉහළම සාක්ෂරතාවය සියයට 87.1 ක් වූ අතර, උතුරු නැගෙනහිර පළාතට සාපේක්ෂව අඩුම, සියයට 8.0 කි. වයස අවුරුදු තුනේ සිට පහ දක්වා ළමුන් ඉලක්ක කරගත් පෙර පාසල අධ්‍යාපන ක්‍රමයේ අත්‍යවශ්‍ය අංගයක් වන අතර එය පළමු ශ්‍රේණියට (පළමු ශ්‍රේණියට) ඇතුළත් වීමේ ප්‍රධාන අවශ්‍යතාවයකි. ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය අවසානයේදී, සිසුන් ද්විතීයික පාසලට හෝ වෘත්තීය පුහුණුවට යන අය තීරණය කරන කෙන්යාවේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපන සහතිකය (KCPE) හි අසුන් ගනී. මෙම විභාගයේ ප්‍රතිඵලය ද්විතීයික පාසලේ ස්ථානගත කිරීම සඳහා අවශ්‍ය වේ.<ref name=":2" /> ප්‍රාථමික පාසල වයස අවුරුදු 6/7-13/14 සිසුන් සඳහා වේ. ද්විතීයික මට්ටමට යන අය සඳහා, හතරවන පෝරමය අවසානයේ ජාතික විභාගයක් ඇත - කෙන්යාවේ ද්විතීයික අධ්‍යාපන සහතිකය (KCSE), එය විශ්ව විද්‍යාල වෙත යන අය, වෙනත් වෘත්තීය පුහුණුවක් හෝ රැකියාවක් තීරණය කරයි. සිසුන් තමන් කැමති විෂයයන් අටකින් විභාගවලට පෙනී සිටී. කෙසේ වෙතත්, ඉංග්‍රීසි, කිස්හීලී සහ ගණිතය අනිවාර්ය විෂයයන් වේ. කෙන්යාවේ විශ්ව විද්‍යාල සහ විද්‍යාල මධ්‍යම ස්ථානගත කිරීමේ සේවාව (KUCCPS), කලින් ඒකාබද්ධ ඇතුළත් කිරීමේ මණ්ඩලය (JAB), රාජ්‍ය විශ්ව විද්‍යාලවලට සම්බන්ධ වන සිසුන් තෝරා ගැනීමේ වගකීම දරයි. රජයේ පාසල් හැර අනෙකුත් බොහෝ පෞද්ගලික පාසල් ඇත, ප්‍රධාන වශයෙන් නාගරික ප්‍රදේශවල. ඒ හා සමානව, විවිධ විදේශීය අධ්‍යාපන ක්‍රමවලට අනුකූලව ජාත්‍යන්තර පාසල් ගණනාවක් තිබේ. කෙන්යාව 2023 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 100 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref>{{Cite web |last=WIPO |title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |access-date=2023-10-30 |website=www.wipo.int |language=en}}</ref> == සංස්කෘතිය == [[File:Kenyan_dancers.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Kenyan_dancers.jpg|thumb|සාම්ප්‍රදායික නර්තනයක් ඉදිරිපත් කරන කෙන්යානු තරුණ තරුණියන්]] [[File:Nation_media_house.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Nation_media_house.jpg|thumb|නේෂන් මීඩියා හවුස්, නේෂන් මාධ්‍ය සමූහය සත්කාරකත්වය දරයි]] කෙන්යාවේ සංස්කෘතිය බහු සම්ප්‍රදායන්ගෙන් සමන්විත වේ. කෙන්යාවට තනි ප්‍රමුඛ සංස්කෘතියක් නොමැත. එය ඒ වෙනුවට රටේ විවිධ ප්‍රජාවන්ගේ විවිධ සංස්කෘතීන්ගෙන් සමන්විත වේ. කැපී පෙනෙන ජනගහනය අතර වෙරළ තීරයේ ස්වහීලී, මධ්‍යම සහ බටහිර ප්‍රදේශවල තවත් බන්ටු ප්‍රජාවන් සහ වයඹ දෙසින් පිහිටි නිලෝටික් ප්‍රජාවන් ඇතුළත් වේ. කෙන්යාවේ ජනගහනයෙන් සාපේක්ෂව කුඩා කොටසක් වුවද, මසායි සංස්කෘතිය සංචාරක ව්‍යාපාරයට හොඳින් අනුගතයි. ඔවුන් විස්තීර්ණ උඩුකය සැරසිලි සහ ස්වර්ණාභරණ සඳහා ප්‍රසිද්ධය. මීට අමතරව, කෙන්යාවේ පුළුල් සංගීතය, රූපවාහිනිය සහ නාට්‍ය දර්ශනයක් ඇත. === මාධ්‍ය === කෙන්යාවේ දේශීය හා ගෝලීය වශයෙන් විකාශනය කරන මාධ්‍ය ආයතන ගණනාවක් ඇත. ඔවුන් ප්‍රවෘත්ති, ව්‍යාපාර, ක්‍රීඩා සහ විනෝදාස්වාදය ආවරණය කරයි. ජනප්‍රිය කෙන්යානු පුවත්පත්වලට ඇතුළත් වන්නේ: * ද ඩේලි නේෂන්; Nation Media Group (NMG) හි අනු සමාගමකි (විශාලතම වෙළඳපල කොටස හිමියි) * ද ස්ටෑන්ඩඩ් * ද ස්ටාර් * ද පීපල් * ඊස්ට් අෆ්‍රිකා වීක්ලි * තායිෆා ලියෝ කෙන්යාව පදනම් කරගත් රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානවලට ඇතුළත් වන්නේ: * කෙන්යා බ්‍රෝඩ්කාස්ටිං කෝපරේෂන් (KBC) * සිටිසන් ටීවී * කෙන්යා ටෙලිවිෂන් නෙට්වර්ක් (KTN) * NTV (Nation Media Group (NMG) හි අනු සමාගමකි) * කිස් ටෙලිවිෂන් * K24 ටෙලිවිෂන් * කස්-ටීවී මෙම සියලු භූමිෂ්ඨ නාලිකා DVB T2 ඩිජිටල් රූපවාහිනී සංඥාවක් හරහා සම්ප්‍රේෂණය වේ. === සාහිත්‍ය === [[File:Ngũgĩ_wa_Thiong'o_(signing_autographs_in_London).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ng%C5%A9g%C4%A9_wa_Thiong'o_(signing_autographs_in_London).jpg|thumb|කෙන්යානු කතුවරයා න්ගුගි වා තියොංඕ]] න්ගුගි වා තියොංඕ යනු කෙන්යාවේ හොඳම ලේඛකයන්ගෙන් කෙනෙකි. ඔහුගේ වීප් නොට් (Weep Not), චයිල්ඩ් (Child) නවකතාව බ්‍රිතාන්‍ය ආක්‍රමණය අතරතුර කෙන්යාවේ ජීවිතය නිරූපණය කරයි. කෙන්යාවේ වැසියන්ගේ ජීවිතවලට ඔවුන්ගේ බලපෑම් කතාව විස්තර කරයි. යටත් විජිතවාදය, අධ්‍යාපනය සහ ප්‍රේමය යන තේමා සංකලනය එය හොඳම අප්‍රිකානු නවකතාවලින් එකක් බවට පත් කිරීමට උපකාරී විය. එම්.ජී. වසන්ජි ගේ 2003 නවකතාව The In-Between World of Vikram Lall, 2003 දී ගිලර් ත්‍යාගය දිනා ගත්තේය. එය යටත් විජිත සහ පශ්චාත් යටත් විජිත කෙන්යාවේ වෙනස් වන දේශපාලන දේශගුණික තත්ත්වයන්ට හැඩගැසෙන කෙන්යානු ඉන්දියානු උරුමයක් සහ ඔහුගේ පවුලේ අයගේ ප්‍රබන්ධ මතක සටහන් වේ. 2003 සිට, ක්වානි? සාහිත්‍ය සඟරාව කෙන්යානු සමකාලීන සාහිත්‍යය ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. පෑන්-අප්‍රිකානු දැක්මක් පෙන්නුම් කරන පෝල් කිප්චුම්බා (කිප්වෙන්ඩුයි, කිබිවොට්) වැනි නැගී එන බහුකාර්ය කතුවරුන් ද කෙන්යාව විසින් පෝෂණය කර ඇත.<ref>{{Cite book|title=Africa in China's 21st Century: In Search of a Strategy|date=3 December 2017|publisher=Independently published|isbn=978-1973456803}}</ref> === සංගීතය === [[File:Juacali_1.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Juacali_1.jpg|thumb|ජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතවේදියෙකු වන ඉඈන් ජුවා කැලි]] කෙන්යාවේ ප්‍රාදේශීය භාෂා 40කට අධික විවිධත්වය මත පදනම් වූ බහුවිධ ජන සංගීතයට අමතරව ජනප්‍රිය සංගීත ආකෘතීන්ගේ විවිධ එකතුවක් ඇත.<ref>[http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html On the Beat – Tapping the Potential of Kenya's Music Industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111103130711/http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2007/04/article_0001.html|date=3 November 2011}}, [[WIPO]] Magazine (July 2007).</ref> බෙර යනු ජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතයේ ප්‍රමුඛතම සංගීත භාණ්ඩයයි. බෙර වාදනය ඉතා සංකීර්ණ වන අතර දේශීය රිද්ම සහ ආනයනික ඒවා, විශේෂයෙන් කොංගෝ කැවාචා රිද්මය ඇතුළත් වේ. ජනප්‍රිය කෙන්යානු සංගීතයට සාමාන්‍යයෙන් බහුවිධ කොටස්වල අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වය ඇතුළත් වන අතර වඩාත් මෑතදී ඒකල ගිටාර් ද ඇතුළත් වේ. ජුවා කැලි ඇතුළු දේශීය හිප්-හොප් කලාකරුවන් ගණනාවක් ද ඇත; සවුටි සොල් වැනි ඇෆ්‍රෝ-පොප් සංගීත කණ්ඩායම්; සහ අකෝතී වැනි බෙන්ගා වැනි දේශීය ප්‍රභේද වාදනය කරන සංගීතඥයන් සිටී. ගී පද බොහෝ විට කිස්හිලි හෝ ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් ඇත. කොංගෝ සංගීතඥයන්ගෙන් ණයට ගත් ලිංගාලයේ මතුවන අංගයක් ද තිබේ. ගීත රචනා දේශීය භාෂාවලින් ද ලියා ඇත. නාගරික ගුවන්විදුලිය සාමාන්‍යයෙන් වාදනය කරන්නේ ඉංග්‍රීසි සංගීතය පමණි, නමුත් ස්වභාෂා ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථාන ගණනාවක් ද ඇත. සිලිසොපෙන්ඩ්වා යනු 1960, 70 සහ 80 දශකවල දවුඩි කබකා, ෆාදිලි විලියම් සහ සුකුමා බින් ඔන්ගාරෝ වැනි සංගීතඥයන් විසින් පටිගත කරන ලද දේශීය නාගරික සංගීතයේ ප්‍රභේදයක් වන අතර කෙන්යාවේ ගුවන්විදුලි සංස්ථාව විසින් ප්‍රචලිත කර ඇති කිස්හිහිලි සේවය වැඩිහිටියන් විසින් විශේෂයෙන් රස විඳිති. (කලින් වොයිස් ඔෆ් කෙන්යා හෝ VOK ලෙස හැඳින්විණි). ඉසුකුටි යනු දරුවෙකුගේ උපත, විවාහය හෝ අවමංගල්‍ය වැනි බොහෝ අවස්ථාවන්හිදී ඉසුකුටි නම් සාම්ප්‍රදායික බෙරයේ තාලයට ලුහ්යා උප ගෝත්‍රිකයන් විසින් කරන ලද ප්‍රබල නර්තනයකි. අනෙකුත් සාම්ප්‍රදායික නැටුම් අතර ලුඕ අතර ඔහන්ග්ලා, මිජිකෙන්ඩා අතර නසෙලේ, කිකුයු අතර මුගිති සහ ස්වහීලී අතර තාරාබ් ඇතුළත් වේ. මීට අමතරව, කෙන්යාවේ වර්ධනය වන ක්‍රිස්තියානි ශුභාරංචි සංගීත දර්ශනයක් ඇත. ප්‍රමුඛ දේශීය ශුභාරංචි සංගීතඥයින් අතර කෙන්යානු පිරිමි ගායනා කණ්ඩායමද ඇතුළත් වේ. බෙන්ගා සංගීතය 1960 ගණන්වල අග භාගයේ සිට, විශේෂයෙන් වික්ටෝරියා විල අවට ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රිය විය. ඕනෑම ආකාරයක පොප් සංගීතයක් හැඳින්වීමට බෙන්ගා යන වචනය ඉඳහිට භාවිතා වේ. බාස්, ගිටාරය සහ බෙර වාදනය සාමාන්‍ය උපකරණ වේ. === ක්‍රීඩා === [[File:2012_Olympics_-_Womens_5000m_start_4.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:2012_Olympics_-_Womens_5000m_start_4.jpg|වම|thumb|2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේදී ජෙප්කොස්ගෙයි කිපියෙගෝ සහ ජෙප්කෙමොයි චෙරුයියෝට්]] කෙන්යාව ක්‍රිකට්, මෝටර් රථ, පාපන්දු, රග්බි, ෆීල්ඩ් හොකී සහ බොක්සිං ක්‍රීඩා කිහිපයකම ක්‍රියාකාරී වේ. රට ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව ඇත්තේ විවිධ දුර ඉසව්වල ඔලිම්පික් සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා ශූරයන් නිරන්තරයෙන් බිහිකර ඇති අතර, විශේෂයෙන් මීටර් 800, මීටර් 1,500, මීටර් 3,000 බාධක දිවීම, මීටර් 5,000, මීටර් 10,000, සහ මැරතන් තරග වේ. මොරොක්කෝවේ සහ ඉතියෝපියාවේ තරඟකාරීත්වය මෙම ආධිපත්‍යය අඩු කර ඇතත්, කෙන්යානු මලල ක්‍රීඩකයින් (විශේෂයෙන් කලෙන්ජින්), දුර ධාවන ලෝකයේ දිගටම ආධිපත්‍යය දරයි. කෙන්යාවේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ මලල ක්‍රීඩිකාවන් අතර සිව් වතාවක් කාන්තා බොස්ටන් මැරතන් ජයග්‍රාහකයා සහ දෙවරක් ලෝක ශූරිය වූ කැතරින් නඩෙරේබා, මීටර් 800 ලෝක වාර්තා දරන්නා වූ ඩේවිඩ් රුඩිෂා, හිටපු මැරතන් ලෝක වාර්තා දරන්නා වූ පෝල් ටෙර්ගාට් සහ ජෝන් න්ගුගි ඇතුළත් වේ. බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේදී කෙන්යාව පදක්කම් කිහිපයක් දිනා ගත්තේය: රන් හයක්, රිදී හතරක් සහ ලෝකඩ හතරක්, එය 2008 ඔලිම්පික් උළෙලේදී අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම සාර්ථක රට බවට පත් කළේය. IAAF ගෝල්ඩන් ලීග් ජැක්පොට් දිනාගත් කාන්තා මීටර් 800 රන් පදක්කම්ලාභී පමෙලා ජෙලිමෝ සහ පිරිමි මැරතන් තරගය ජයගත් සැමුවෙල් වන්ජිරු වැනි නවක ක්‍රීඩිකාවන් අවධානය දිනා ගත්හ. විශ්‍රාමික ඔලිම්පික් සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා ශූර කිප්චෝගේ කීනෝ 1970 ගණන්වල කෙන්යාවේ පවතින දුරස්ථ රාජවංශය ආරම්භ කිරීමට උදව් කළ අතර පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ශූර හෙන්රි රොනෝගේ දර්ශනීය ලෝක වාර්තා මාලාවක් අනුගමනය කළේය. මෑතකාලීනව, කෙන්යානු මලල ක්‍රීඩා කවයන් තුළ මතභේදයට තුඩු දී ඇති අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් බහරේනය සහ කටාර් රාජ්‍යය නියෝජනය කිරීමට කෙන්යානු ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් ගණනාවක් ඉවත්වීමත් සමඟය.<ref name="IAAF">IAAF: [http://www.iaaf.net/mm/Document/imported/42196.pdf Changes of Allegiance 1998 to 2005] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130509091352/http://www.iaaf.net/mm/Document/imported/42196.pdf|date=9 May 2013}}</ref> කෙන්යානු ක්‍රීඩා අමාත්‍යාංශය විසින් මෙම ඉවත්වීම් නැවැත්වීමට උත්සාහ කර ඇත, නමුත් ඔවුන් කෙසේ හෝ දිගටම කරගෙන ගොස් ඇත, එම ලැයීස්තුවේ බර්නාඩ් ලගාට් නවතම පුද්ගලයා වීමත් සමඟ එක්සත් ජනපදය නියෝජනය කිරීමට තෝරා ගන්නා ලදී.<ref name="IAAF" /> මෙම හැරවීම් බොහොමයක් සිදු වන්නේ ආර්ථික හෝ මූල්‍ය සාධක නිසාය.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4566821.stm|title=Kenya examines track star defections|last=Mynott|first=Adam|date=20 May 2005|work=BBC News|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160417231056/http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/4566821.stm|archive-date=17 April 2016|url-status=live}}</ref> ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ගේ ඉපැයීම්වලට බදු පැනවීමට කෙන්යානු රජය ගත් තීරණ ද පෙළඹවීමේ සාධකයක් විය හැකිය.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-athletics-kenya-taxes-idUSBREA0L1OM20140122|title=Furious Kenyans threaten to defect over taxes|date=22 January 2014|work=Reuters|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160805120245/http://www.reuters.com/article/us-athletics-kenya-taxes-idUSBREA0L1OM20140122|archive-date=5 August 2016|url-status=live}}</ref> සමහර කෙන්යානු ධාවකයන් තම රටේ ප්‍රබල ජාතික කණ්ඩායමට සුදුසුකම් ලබා ගැනීමට නොහැකි වන අතර වෙනත් රටවල් සඳහා තරඟ කිරීමෙන් සුදුසුකම් ලැබීමට පහසු වේ.<ref>{{Cite web |title=Why the defections? |url=http://mobile.nation.co.ke/Sports/Why+the+defections/-/1951244/1957996/-/format/xhtml/-/hpgsnf/-/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160818074600/http://mobile.nation.co.ke/Sports/Why+the+defections/-/1951244/1957996/-/format/xhtml/-/hpgsnf/-/index.html |archive-date=18 August 2016 |access-date=10 June 2016 |website=mobile.nation.co.ke}}</ref>[[File:David_Rudisha_Daegu_2011.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:David_Rudisha_Daegu_2011.jpg|thumb|කෙන්යානු ඔලිම්පික් සහ මීටර් 800 ලෝක වාර්තාවට හිමිකම් කී ඩේවිඩ් රුඩිෂා]] කෙන්යාව අප්‍රිකාව තුළ කාන්තා වොලිබෝල් ක්‍රීඩාවේ ප්‍රමුඛ බලවේගයක් වී ඇත, ක්‍රීඩා සමාජ සහ ජාතික කණ්ඩායම යන දෙකම පසුගිය දශකය තුළ විවිධ මහාද්වීපික ශූරතා දිනාගෙන ඇත.<ref>{{Cite web |date=20 June 2015 |title=Kenya women's volleyball caps three decades of excellence {{!}} Kenya Page Blog |url=http://kenyapage.net/commentary/kenya-sports-commentary/kenya-womens-volleyball-caps-four-decades-of-excellence/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160612121336/http://kenyapage.net/commentary/kenya-sports-commentary/kenya-womens-volleyball-caps-four-decades-of-excellence/ |archive-date=12 June 2016 |access-date=10 June 2016 |website=kenyapage.net}}</ref><ref>{{Cite web |date=21 June 2015 |title=Volleyball: Champions Kenya Scoop Major Continental Awards {{!}} |url=http://www.chimpreports.com/volleyball-kenya-crowned-african-nations-champions/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160803233901/http://www.chimpreports.com/volleyball-kenya-crowned-african-nations-champions/ |archive-date=3 August 2016 |access-date=10 June 2016 |website=chimpreports.com}}</ref> කාන්තා කණ්ඩායම ඔලිම්පික් සහ ලෝක ශූරතා තරඟ සඳහා තරඟ කර ඇතත්, සැලකිය යුතු සාර්ථකත්වයක් නොලැබුණි. ක්‍රිකට් යනු තවත් ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාවක් වන අතර වඩාත්ම සාර්ථක කණ්ඩායම් ක්‍රීඩාව ලෙස ශ්‍රේණිගත කරයි. කෙන්යාව 1996 වසරේ සිට ලෝක කුසලාන ක්‍රිකට් තරඟාවලියට තරඟ කර ඇත.ඔවුන් ලොව හොඳම කණ්ඩායම් කිහිපයක් උඩුයටිකුරු කර 2003 තරඟාවලියේ අවසන් පූර්ව වටයට පැමිණියා. ඔවුන් නයිරෝබි හි පැවති සමාරම්භක ලෝක ක්‍රිකට් ලීග් 1 කොටස ජයග්‍රහණය කළ අතර ලෝක විස්සයි20 තරගාවලියට සහභාගී විය. ඔවුන් 2011 ICC ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයට ද සහභාගී විය. ඔවුන්ගේ වත්මන් නායකයා වන්නේ රකේප් පටෙල් ය.<ref>{{Cite web |title=:: Cricket Kenya |url=http://www.cricketkenya.co.ke/senior_men.php#&panel1-1 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160328200749/http://cricketkenya.co.ke/senior_men.php#&panel1-1 |archive-date=28 March 2016 |access-date=10 June 2016 |website=cricketkenya.co.ke}}</ref> විශේෂයෙන්ම වාර්ෂික සෆාරි සෙවන්ස් තරඟාවලියත් සමඟ රග්බි ක්‍රීඩාව ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී. කෙන්යා සෙවන්ස් කණ්ඩායම 2006 වාරය සඳහා IRB සෙවන්ස් ලෝක තරඟාවලියේ 9 වැනි ස්ථානයට පත්විය. 2016 දී, කණ්ඩායම සිංගප්පූරු සෙවන්ස් අවසන් මහා තරගයේදී ෆීජි පරාජය කළ අතර, දකුණු අප්‍රිකාවට පසුව ලෝක ශූරතාවලියක් දිනාගත් දෙවන අප්‍රිකානු රට බවට කෙන්යාව පත් කළේය.<ref>{{Cite news|url=http://www.supersport.com/rugby/sevens/news/160417/Kenya_win_Singapore_Sevens_title|title=Kenya win Singapore Sevens title|date=17 April 2016|work=SuperSport|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160621175817/http://www.supersport.com/rugby/sevens/news/160417/Kenya_win_Singapore_Sevens_title|archive-date=21 June 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/sport/rugby-union/36067269|title=Kenya beat Fiji to win their first Sevens World Series title|work=BBC Sport|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160420153557/http://www.bbc.com/sport/rugby-union/36067269|archive-date=20 April 2016|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/rugby-sevens/2016/04/17/hsbc-world-rugby-sevens-series-kenya-shock-fiji-and-win-maiden-t/|title=HSBC World Rugby Sevens Series: Kenya shock Fiji and win maiden title in Singapore|last=Sport|first=Telegraph|date=17 April 2016|work=The Telegraph|access-date=10 June 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160619110410/http://www.telegraph.co.uk/rugby-sevens/2016/04/17/hsbc-world-rugby-sevens-series-kenya-shock-fiji-and-win-maiden-t/|archive-date=19 June 2016|url-status=live}}</ref> කෙන්යාව වරෙක පාපන්දු ක්‍රීඩාවේ කලාපීය බලාගාරයක් ද විය. කෙසේ වෙතත්, එහි ආධිපත්‍යය දැනට අභාවයට ගොස් ඇති කෙන්යාවේ පාපන්දු සම්මේලනය<ref>New Vision, 3 June 2004: [http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/364022 Wrangles land Kenya indefinite FIFA ban] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080110015009/http://www.newvision.co.ug/PA/8/30/364022|date=10 January 2008}}</ref> තුළ ඇති වූ ගැටුමකින් ඛාදනය වී ඇති අතර, එය FIFA විසින් 2007 මාර්තු මාසයේදී ඉවත් කරන ලද අත්හිටුවීමකට තුඩු දුන්නේය. මෝටර් රථ රැලි පිටියේදී, කෙන්යාව යනු ලෝක ප්‍රසිද්ධ සෆාරි රැලියේ නිවහන වන අතර, එය සාමාන්‍යයෙන් ලොව ඇති දැඩිම රැලිවලින් එකක් ලෙස පිළිගැනේ.<ref>The Auto Channel, 21 July 2001: [http://www.theautochannel.com/news/2001/07/22/025841.html FIA RALLY: Delecour takes points finish on Safari Rally debut] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071210095507/http://www.theautochannel.com/news/2001/07/22/025841.html|date=10 December 2007}}</ref> ප්‍රථම වරට 1953 දී පවත්වන ලද එය මූල්‍ය දුෂ්කරතා හේතුවෙන් 2002 ඉසව්වෙන් පසුව එය බැහැර කරන තෙක් වසර ගණනාවක් ලෝක රැලි ශූරතාවලියේ කොටසක් විය. බීජෝර්න් වෝල්ඩෙගාර්ඩ්, හනු මික්කෝලා, ටොමී මැකිනන්, ශේකර් මේතා,කාලෝස් සයින්ස් සහ කොලින් මැක්රේවැනි ලොව හොඳම රැලි ධාවකයන් කිහිප දෙනෙකු රැලියට සහභාගී වී ජයග්‍රහණය කර ඇත. අප්‍රිකානු රැලි ශූරතාවලියේ කොටසක් ලෙස 2003-2019 ඉසව්වලින් පසුව සෆාරි රැලිය 2021 දී ලෝක ශූරතාවට නැවත පැමිණියේය.[[File:Roshan_Ali.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Roshan_Ali.jpg|thumb|කෙන්යාවේ ෆීල්ඩ් හොකී කණ්ඩායමේ හිටපු ගෝල රකින්නා රොෂාන් අලි.]]නයිරෝබි 1993 FIBA අප්‍රිකානු ශූරතාවලිය ඇතුළුව ප්‍රධාන මහාද්වීපික ක්‍රීඩා ඉසව් කිහිපයකට සත්කාරකත්වය ලබා දී ඇත, එහිදී කෙන්යාවේ ජාතික පැසිපන්දු කණ්ඩායම පළමු හතර අතරට පැමිණ ඇති අතර, එය අද දක්වා ඇති හොඳම දක්‍ෂතාවයයි.<ref>[https://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2405/tid/312/_/1993_African_Championship_for_Men_/index.html 1993 FIBA Africa Championship for Men] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008174937/http://archive.fiba.com/pages/eng/fa/event/p/sid/2405/tid/312/_/1993_African_Championship_for_Men_/index.html|date=8 October 2017}}, ARCHIVE.FIBA.COM. Retrieved 24 January 2016.</ref> කෙන්යාවට ඔවුන්ගේම අයිස් හොකී කණ්ඩායමක් ඇත, කෙන්යාවේ අයිස් ලයන්ස්.<ref>[https://www.nhl.com/news/color-of-hockey-kenya-ice-lions-ready-to-roar/c-316726578 Color of Hockey: Kenya Ice Lions ready to roar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220527112254/https://www.nhl.com/news/color-of-hockey-kenya-ice-lions-ready-to-roar/c-316726578 |date=2022-05-27 }} – [[NHL]]</ref> කණ්ඩායමේ නිජබිම වන්නේ නයිරෝබි හි පැනරි ස්කයි මධ්‍යස්ථානයේ ඇති සෝලාර් අයිස් රින්ක් ය,<ref>[https://www.iihf.com/en/news/18709/hockey-visit-to-kenya Hockey visit to Kenya] – [[IIHF]]</ref><ref>[https://www.panarihotels.com/hotel-nairobi/ice-rink.html Solar Ice Rink] – The Panari Hotel</ref> එය මුළු අප්‍රිකාවේම පළමු සහ විශාලතම අයිස් තට්ටුව වේ.<ref>{{Cite web |date=25 December 2005 |title=Kenyan skaters flock to East Africa's first ice rink |url=https://mg.co.za/article/2005-12-26-kenyan-skaters-flock-to-east-africas-first-ice-rink/ |website=The Mail & Guardian}}</ref> කෙන්යාවේ පිරිමි ජාතික ක්ෂේත්‍ර හොකී කණ්ඩායම 1960 සහ 1970 ගණන් වලදී ලෝකයේ හොඳ කණ්ඩායමක් ලෙස සැලකේ. කෙන්යාව 1964 ගිම්හාන ඔලිම්පික් හොකී තරඟාවලියේ 6 වන ස්ථානය සහ 1971 පිරිමි FIH හොකී ලෝක කුසලාන තරඟාවලියේ 4 වැනි ස්ථානයට පත්විය. === ආහාර පිසීම === [[File:Ugali_&_Sukuma_Wiki.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ugali_&_Sukuma_Wiki.jpg|thumb|උගාලි සහ සුකුමා විකි, කෙන්යානු ආහාරවල ප්‍රධාන ආහාර වේ]] කෙන්යානුවන්ට සාමාන්‍යයෙන් දිනකට ආහාර වේල් තුනක් තිබේ - උදේ ආහාරය (කියම්ෂා කිනිවා), දිවා ආහාරය (චකුල ච ම්චානා) සහ රාත්‍රී ආහාරය (චකුලා චා ජියෝනි හෝ සරලව චාජියෝ). ඒ අතර, ඔවුන් උදේ 10 ට තේ (චායි යා සා න්නේ) සහ සවස 4 ට තේ (චායි යා සා කුමි) පානය කරයි. උදේ ආහාරය සාමාන්‍යයෙන් තේ හෝ කැඳ, පාන්, චපාති, මහම්රි, තම්බා බතල හෝ අල වර්ග වේ. ගිතේරි යනු බොහෝ නිවෙස්වල දිවා ආහාර වේලෙහි බහුලව භාවිතා වන ආහාරයක් වන අතර එළවළු, ඇඹුල් කිරි (මුර්සික්), මස්, මාළු හෝ වෙනත් ඕනෑම ඉස්ටුවක් සහිත උගාලි සාමාන්‍යයෙන් ජනගහනයෙන් වැඩි පිරිසක් දිවා ආහාරය හෝ රාත්‍රී ආහාරය සඳහා අනුභව කරයි. කලාපීය වෙනස්කම් සහ කෑම වර්ග ද පවතී. බටහිර කෙන්යාවේ, ලුඕ අතර, මාළු පොදු ආහාරයකි; රිෆ්ට් නිම්නයේ වැඩි කොටසක් ආධිපත්‍යය දරන කලෙන්ජින්වරුන් අතර, මුර්සික් - ඇඹුල් කිරි - සුලභ පානයකි. නයිරෝබි වැනි නගරවල, ස්ටියර්ස්, කේඑෆ්සී,<ref>{{Cite web |date=24 October 2012 |title=Fast food finds fans in sub-Sahara Africa, where obesity problem is growing |url=http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/10/13223149-fast-food-finds-fans-in-sub-sahara-africa-where-obesity-problem-is-growing |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116210535/http://worldnews.nbcnews.com/_news/2012/08/10/13223149-fast-food-finds-fans-in-sub-sahara-africa-where-obesity-problem-is-growing |archive-date=16 January 2013 |access-date=26 February 2013 |website=NBC News}}</ref> සහ සබ් වේ ඇතුළු ක්ෂණික ආහාර අවන්හල් ඇත.<ref>[http://www.businessdailyafrica.com/Subway-to-open-first-Kenya-outlet-in-August/-/539552/1691534/-/bax3pa/-/index.html US fast food chain to open first Kenya outlet in August – Money Markets] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023161931/https://www.businessdailyafrica.com/Subway-to-open-first-Kenya-outlet-in-August/-/539552/1691534/-/bax3pa/-/index.html|date=23 October 2018}}. businessdailyafrica.com. Retrieved 9 August 2013.</ref> බොහෝ මාළු හා චිප්ස් සාප්පු ද ඇත.<ref>{{Cite web |title=Restaurants in Nairobi, Kenya - Yellow Pages Online Directory |url=https://yellowpageskenya.com/search-results/Restaurants |website=yellowpageskenya.com}}</ref> කෙන්යාවේ චීස් වඩාත් ජනප්‍රිය වෙමින් පවතින අතර, විශේෂයෙන්ම මධ්‍යම පංතිය අතර පරිභෝජනය වැඩිවෙමින් පවතී.<ref>[http://www.africanews.com/2016/09/04/kenyans-are-gradually-loving-cheese/ Kenyans are gradually loving cheese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114041844/http://www.africanews.com/2016/09/04/kenyans-are-gradually-loving-cheese/|date=14 November 2017}}, africanews.com, September 4, 2016.</ref><ref>[https://www.howwemadeitinafrica.com/entrepreneur-grows-her-hobby-into-a-successful-cheese-making-business/ Entrepreneur grows her hobby into a successful cheese making business] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114040913/https://www.howwemadeitinafrica.com/entrepreneur-grows-her-hobby-into-a-successful-cheese-making-business/|date=14 November 2017}}, howwemadeitinafrica.com, August 23, 2013.</ref> == යොමු කිරීම් == <references /> {{අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]] 6t1vafdwz1f5tycmxfj2u0nafkp4ls7 මිහිතල‍යේ උණුසුම 0 7211 800237 457336 2026-09-25T08:27:54Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800237 wikitext text/x-wiki {{mergewith|පෘථිවිය උණුසුම්වීම}} ==හැඳින්වීම== <gallery> ගොනුව:Goleya_unusuma2.jpg| මිහිතලය උණුසුම් වීමට පෙර ගොනුව:Goleya_unusuma.jpg| මිහිතලය උණුසුම් වීමට පසු </gallery> අතීතයේ මිනිසා හා පරිසරය අතර පැවතියේ නොබිදිය හැකි සම්බන්ධතාවයකි.මිනිසා පරිසරයට ආදරය කරන තරමටම පරිසරය මිනිසාට කීකරු විය. නමුත් මිනිසාගේ අවශ්‍යතා සංකීර්ණවත්ම මෙතෙක් පැවති සම්බන්ධතාවයට ප්‍රබල පහරක් එල්ල විය.මිනිසාගේ හිතුවක්කාර ක්‍රියා හේතුවෙන් පෘතුවියේ උණුසුම ක්‍රමිකව ඉහල යමින්ද ඊට සාපේක්ෂව දේශගුණිකවිපර්යාස වර්ධනය වෙමින්ද ඉදිරියට යන්නට විය. <br> මිහිතලය මත උෂ්ණත්වය තැනින් තැනට වෙනස් වීම නිසාද එය සෘතු අනුව වෙනස් වීම නිසාද සමස්තය පිළිබඳ ව අවධානය යොමු කිරීමේදී උෂ්ණත්වය 133 <sup>0</sup>C කින් ඉහල ගොස් ඇත. තවත් විශේෂත්වයක් නම් වැඩිම ඉහලයාම පෙන්නුම් කරන්නේ 1950 න් පසුව වීමයි. උණුසුම් වීමද වේගවත් වී ඇතිබව පැහැදිලිය. <br> [[රූපය:Tapa_dupath.jpg|250px|right]] විද්‍යාඥයන් ගණන් බලා ඇති අන්දමට 21 වන ශතවර්ෂය තුල මිහිතලයේ උෂ්ණත්වය ඉහලයාම අවම වශයෙන් 11<sup>o</sup>C කි.එය ඉදිරියේදී 64<sup>o</sup>Cදක්වා ඉහල යා හැකිය. මෙලෙස ගෝලීය උණුසුම් වීම කෙරෙහි ප්‍රධාන සාධක 2 ක් හේතු වී ඇත. හරිතාගාර වායු වායු ගෝලයට මුක්ත වීම එක් හේතුවක් වන අතරම වනාන්තර ඒළිපෙහෙළි කීරීමද එයට බලපාඇත. හරිතාගාර වායු ලෙස ප්‍රධාන වශයෙන් කාබන් ඩයොක්සයිඩ්, නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ් ,මීතේන් ,ක්ලෝරෝෆ්රෝකාබන් , බ්රෝමීන් හදුනාගෙන ඇත. පහල වායු ගෝල පරිසරයන්හිජල වාෂ්ප හා ඕසෝන් ද හරිතාගාර වායු ලෙස ක්‍රියාකරයි. මේ වායු අතරින් කාබන් ඩයොක්සයිඩ් , නයිට්‍රස් ඔක්සයිඩ්‍ , මීතේන් ආදිය මිහිතලය තුල ස්ථායි උෂ්ණත්වයක් පවත්වාගෙන යාමට උදව් වෙයි. මේතාක් තුලිතව පැවති චක්‍රීය ක්‍රියාවලියට අමතරව එකතු වූ හරිතාගාර වායු වායු ගෝලයට එක්වීම නිසා වායු ගෝලයේ උණුසුම රඳවා තබා ගැනීමේ හැකියාව ඉහල ගොස් ඇත. ==වායු ගෝලය උණුසුම් වීමේ ප්‍රතිඵල== ===සාගර ජල මට්ටම ඉහලයාම=== [[රූපය:Muhudu_maggama.jpg|200px|right]] මිහිකත උණුසුම් වීම නිසා ඇතිවන ප්‍රධානතම ගැටලුව ලෙස සාගර ජල මට්ටම ඉහලයාම දැක්විය හැක. පසුගිය සියවස තුල පොදුවේ ලෝකයේ මුහුදු ජල මට්ටම 10 cm සිට 20 cm ප්‍රමාණයකින් වර්ධනය වී ඇති බව විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දී ඇත. <br> දූපත් 1200 කින් සමන්විත මාලදිවයින් දූපත් වලින් 80% ක්ම මුහුදු මට්ටමේ සිට 1 m කට වඩා උසින් පිහිටා නැත.මේ නිසා ඉදිරි වසර 100ඇතුලත මාලදිවයින ගිලීයන බවට දැනටමත් මත පලවී ඇත. ===සාගරික ජීවීන් කෙරෙහි බලපෑම=== [[රූපය:Muhuhu_gewen.jpg|150px|right]] මිහිතලය උණුසුම් වී‍මේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සාගර ජලයේද උෂ්ණත්වය වැඩිවේ. එවිට සාගර ජලයේ දියවී ඇති කාබනික සංයෝග ඉක්මනින් වියෝජනය වේ. මේ නිසා සාගර ජීවීන් මියගිය විට සතුන්ගේ දේහ තුල ගබඩාවී තිබුනු කාබෝහයිට්ට්‍රේට් , ප්‍රෝටීන් , ලිපිඩ හා මේද වැනි කාබනික සංයෝග ඉක්මනින් වියෝජනය වේ. එම වියෝජනය නිසා කාබන් අඩංගු සරල සංයෝග බිහිවේ. ඒවා තවදුරටත් කැඩී අවසානයේ කාබන් ඩයොක්සයිඩ් වායු ගෝලයට එකතුවේ. සාගර ජලයේ උෂ්ණත්වය වැඩිවීම සාගර ජීවීන්ගේ ලාබාල අවස්තාවන් වන බිත්තර,කීට ,පිලා වැනි අවස්තාවන්ට අහිතකරය. එය සමස්ත සාගර ජීවින්ගේ පැවැත්මට මෙන්ම සාගරික ආහාරදාමය කෙරෙහිද දැඩිව පලපෑමෙන් ලෝක ආහාර නිෂ්පාදනයේ විෂමතාවයන්ද ඇතිවිය හැක. ===අයිස් දියවීම=== [[රූපය:Ice_kadu.jpg|200px|right]] ග්‍රීන්ලන්තය ආශ්‍රිතව පර්යේෂණකරන විද්‍යාඥයන්ට අනුව වෙනත් කිසිදු කාලයකට වඩා වේගයෙන් අයිස් තට්ටු දියවීමට පටන්ගෙන ඇත. දකුණු ග්‍රීන්ලන්තයේ ‍ සෙර්මිලික් ග්ලැසියරය පසුගිය වසර 15 කදී 150m කින් අඩුවී ඇත. අද වනවිට සාමාන්‍යය ප්‍රමාණයට වඩා 2000 Km ක් පමන පැතිරගිය අයිත් තට්ටු ගැලවී යන බවත් සඳහන්ය. මෙලෙස අයිස් තට්ටු දියවී යාමට හේතු ලෙස ඉදිරිපත්කලේ වායු ගෝලයේ උෂ්ණත්වය වැඩි වීමයි. එමගින් අයිස් කඳු දියවීමේ වේගය වැඩිවී ඇත. මෙහි ප්‍රතීඵලය මුහුදු මට්ටටේ ඉතා සුළු වැඩිවීමකි. මෙලෙස අයිස් කඳු දියවීමේ වාසියක්ද ඇත. උත්තර ධ්‍රැවය ආසන්නයේ පවතින ග්‍රීන්ලන්තය 2/3 ක ප්‍රමාණයකත් ඇත්තේ අයිස්ය. වේගයෙනි අයිස් දියවීම නිසා මෙතෙක් මිනිස් වාසයට අහිතකරව පැවති ග්‍රීන්ලන්තය මිනිස් වාසයට හිතකර ස්ථානයක් වනුඇත. ===වර්ෂාපතන රටාවන් වෙනස් වීම === වායු ගෝලය උණුසුම් වීම නිසා ඇතැම් ප්‍රදේශවල වර්ෂාපතන ප්‍රමාණය දැනට පවතින ප්‍රමාණයට වඩා අධික වීමෙන් ඒවා වඩාත් තෙත් ප්‍රදේශ බවට පත්වේ.සමහර ප්‍රදේශවලට අඩු වර්ෂාපතන ප්‍රමාණයක් ලැබිය හැක. මේ නිසා ඇතැම් තෙත් ප්‍රදේශ වියළි බවටත් , ඇතැම් වියලි ප්‍රදේශ තෙත් ප්‍රදේශ බවටත් පත්වීමේ ප්‍රවනතාවයක් ඇත. මේ නිසා වර්ෂාපතන රටාවන් සහමුලින්ම අවුල් වී හා හැකිය. වර්ෂාපතන ප්‍රමාණයන් වැඩි හෝ අඩු වීම,වර්ෂා සෘතුව කෙටි හෝ දිගු වීම , වර්ෂාපතන ආරම්භවන කාලසීමාවන් වෙනස් වීම , වර්ෂාපතන තීවුරතාවය වෙනස් වීම වැනි තත්ත්වයන් මේ නිසා ඇතිවිය හැක. වර්ෂාපතනයේ සිදුවන මෙවැනි විචලතා ලෝක ආහාර නිෂ්පාදනය කෙරෙහිද සාජු වශයෙන්ම බලපානු ඇත. ===නිවර්තන වාසුළි වඩා ප්‍රබල තත්ත්වයට පත්වීම=== [[රූපය:Tonado.jpg|200px|right]]නිවර්තන වාසුළි වඩා ප්‍රබල තත්ත්වයකට පත්වීමට මිහිමත උණුසුම් වීම හේතුවක් වී ඇත. නිවර්තන කලාපීය උණුසුම් සාගරික ප්‍රදේශවල ( 27<sup>o</sup>) හට ගන්නා හරිකේන් කුණාටු 1975 -1995 වසර තුල 20%කින් වර්ධනය වී ඇත. මේ කුණාටු නිසා ගංවතුර, මුහුද ගොඩගැලීම , දේපල හා ජිවිත හානි සිදු වීම , වෙරළඛාදනය වැනි හානි ඇති වී තිබේ. ===ශාක කෙරෙහි බලපෑම === පෘතුවි උෂ්ණත්වය වැඩිවන විට පැලෑටි වලින් සිදුවන වාෂ්පීකරණය අධික වීවෙන් එම පැලෑටි ඉක්මනින් වියළීමට ලක්වේ. වාෂ්පීකරණය නිසා භූගත ජල මට්ටම පහළ වැටිමද ශාක වලට අහිතකරය. වාෂ්පීකරණය අධික වන විට භූගත ජලය පොළවේ මතුපිටට පැමිණීම සිදුවේ. එම ජලය සමග ඛනිජ වර්ග පැමිණ මතුපිට පස් තට්ටුවේ තැන්පක් වීම නිසා ලවණතාවය වර්ධනය විය හැකි අතර එය ශාකවල වර්ධනයට බාධාකාරීය. <br>තවද ගංගා ඔස්සේ රටඅභ්‍යන්කරයට ලවණ මිශ්‍ර කරදිය ගලා ඒම නිරන්තරයෙන්ම සිදුවේ. එම නිසා වෙරළාශ්‍රත ගොඩබිම් ප්‍රදේශවල භූගත ජලයට මෙම ලවණමිශ්‍රවේ.මේ තුලින් එම ප්‍රදේශවල වගාවන්ට,ජීවීන්ට හා පානීය ජල ප්‍රභව වලට බලපෑමක් ඇතිවෙයි. ===මිනිසාගේ සෞඛ්‍යය කෙරෙහි බලපෑම=== [[රූපය:Mosquito1.jpg|150px|right]] පෘතුවියේ උණුසුම වැඩිවන විට ඇතිවන තාප තරංග (Heat Vaves) සෘජුවම මිනිසාට බලපායි. වසංගත ඇතිවීම හා එම වසංගත වේගයෙන් පැතිරයාමද මේ සමගම සිදුවේ. මදුරුවාගේ වර්ධනයට උණුසුම වැඩිවීම යෝග්‍යය පාරිසරික තත්ත්වයක් ඇතිකරයි. නමුත් ශීත දේශගුණ තත්ත්වයක් තුල මදුරුවාගේ වර්ධනය සිදුනොවේ. ජලය හේතුවෙන් පැතිරෙන රෝග වලටද මිහිකත උණුසුමු වීම පිටුවහලක් වේ. ඒ අතර ගංවතුර, නියඟය, වැනි තත්ත්වයන් ජලය ආශ්‍රත රෝග වර්ධනය කිරීමටද හේතු වේ. ==මිහිකත උණුසුම් වීම අවම කිරීමට ගතහැකි පිළියම්== *ගෝලීම උෂ්ණත්වය ඉහළයාම පාරිසරික ලෝකයට පෙර නොවූ විරූ ලෙස බලපෑම් කිරීමට සමත් වී ඇත. ඒ නිසාම ලොව ප්‍රකට සමාගම් විකල්ප විසදුම් රැසක් මේ වනවිටත් හඳුන්වා දී ඇත. ඒ අතර පාවහන් , ඇඳුම් පැලඳුම් , භාණ්ඩ , විදුලිබල උත්පාදක ක්‍රම මුල් තැනත් ගනී. *කාලගුණ විපර්යාස නිසා හිස ඔසවන ව්‍යාධීන් සඳහා නවතම එන්නත් හා ඖෂධ වර්ග පිළිබඳව අත්හදා බැලීම් සිදුකර ඇත. මෙහි ප්‍රත්ඵලය ලෙස ප්‍රතිශක්තිකරණ ව්‍යාපාර 6% කින් ඉහළගොස් ඇති අතර වසර 2010 දී එය 14% කින් ඉහළයනු ඇත.[[රූපය:Medicin.jpg|220px|right]] *වායු ගෝලයේ උෂ්ණත්වය ඉහළයාම හේතුවෙන් ඇතිවන අනතුරු වලක්වා ගැනීමට අනතුරු ඇඟවීමේ සංඥා ක්‍රම ඇතුලත් ආරක්ෂිත උපාංග රැසක් හඳුන්වා දී ඇත.[[රූපය:Satalight2.jpg|200px|right]] ==මිහිකත උණුසුම් වීම පිළිබඳ ලෝක අවධානය== මිහිකත උණුසුමු වීමේ ගැටලුව ශ්‍රී ලාංකිකයන් වන අපට පමනක් නොව ‍මුළු ලෝකයටම බලපායි.එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1997 දී ජපානයේ කියටෝ නුවරදී කියටෝ සම්මුතිය ඇතිවිය. එහිදී හරිතාගාර වායු නිකුක් කිරීම පාලනය කිරීමට ලොව පුරා රටවල් 172 කට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගිවිස ගත්හ. කාර්මික රටවක් 36 කට හරිතාගාර වායු නිකුත් කිරීමේ සීමා පණවා තිබීම ඒ අතරින් වැදගත් පියවරකි. නමුත් මේ වන විට ලොව විශාලතම හරිතාගාර නිකුත්කරන්නා වන ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තවමත් මෙම සම්මුතිය පිළිගෙන නැත. ===කියතෝ සම්මුතියේ අනාගතය=== කියතෝ සම්මුතිය අනාගතයට කුමක් කරන්නේ දැයි හරියාකාරව පවසා නැත. කියටෝ සම්මුත්යෙන් හරිතාගාර වායු පිළිබඳව විසඳුමක් ලබා දුන්නද එය පරිපූර්ණ විසඳුමක් නොවනු ඇත. මන්ද මිහිකත උණුසුම් වැලැක්වීමට තවත් බොහො‍් දේ සිදුකල යුතුව ඇත. සංවර්ධනය වන රටවල් සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල් එකිනෙකාට වරද පැටවීම ප‍සෙකලා එකට එකතු වී කඩිනමින් පියවර ගන්නේ නම් වලක්වා ගත නොහැකිමුත් අවමකර ගත හැකි හානිවලට සාර්ථකව මුහුණදීමට හැකිවනු ඇත. ==පින්තූර== <gallery> Image:Aiskadu.jpg|අයිස් කඳු දියවීමට පෙර හා පසු Image:coral2.jpg|කොරල් පර Image:dupathak.jpg|මුහුදු ජලයෙන් යටවෙමින් පවතින දූපතක් Image:Medicin2.jpg|නව ඖෂධ සොයා ගැනීම Image:Muhudu_gewen_2.jpg|වඳවී යන මුහුඳු ජීවීන් Image:Rain_on_a_farm_in_Northern_Bohemia_(August_2002).jpg|වර්ෂාපතන රටාව වෙනස් වීම Image:Project.jpg|ගෝලීය උණුසුම් වීම Image:Warspapatana.jpg|නියං ඇතිවීම </gallery> ==ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ== *ඇම් රත්නායක ,2004, ගෝලීය පරිසර අර්බුදය<br><br> *ඒ එච් ධනපාල , 2004, පරිසරය,මානුෂික අවශ්‍යතා සහ සංවර්ධනය<br><br> *ඒ එච් තිරුමුර්ති හා ෆ්රැන්සිස් ෆැන්තම් , 2001, තර්ජනයට ලක්වු පරිසරය ==මේවාත් බලන්න== * [[පෘථිවිය උණුසුම්වීම|පෘථිවිය උණුසුම් වීම]] * [[ආක්ටික් කලාප‍යේ උණූසුම]] *[[හරිතාගාර ආචරණය]] * [[ඕ‍සෝන් වියන]] ==අඩවියෙන් බැහැර පිටු == *[http://www.epa.gov/hiri/about/index.html Heat Island Effect] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.applet-magic.com San José State University]<br> *[http://www.realclimate.org Real Climate]<br> [[Category:පරිසර අර්බුද]] 0kyb1qgjxi98kx9ppxs8lxn7bter9ww නැෆ්තලීන් 0 8647 800208 798370 2026-09-25T06:25:17Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800208 wikitext text/x-wiki {{distinguish2|[[Naphtha]], a broad term describing liquid hydrocarbon mixtures}} {{chembox | verifiedrevid = 399163926 | Name = Naphthalene | ImageFile1 = Naphthalene-2D-Skeletal.svg | ImageFile2 = Naphthalene-from-xtal-3D-balls.png | ImageSize3 = Naphthalene-from-xtal-3D-vdW.png | IUPACName = bicyclo[4.4.0]deca-1,3,5,7,9-pentene | OtherNames = Tar Camphor, White Tar, Moth Flakes, albocarbon, naphthaline, naphthalin, antimite | Section1 = {{Chembox Identifiers | SMILES = c1ccc2ccccc2c1 | PubChem = 931 | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = 2166IN72UN | InChI = 1/C10H8/c1-2-6-10-8-4-3-7-9(10)5-1/h1-8H | InChIKey = UFWIBTONFRDIAS-UHFFFAOYAC | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/C10H8/c1-2-6-10-8-4-3-7-9(10)5-1/h1-8H | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = UFWIBTONFRDIAS-UHFFFAOYSA-N | CASNo = 91-20-3 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 906 | EINECS = 202-049-5 | RTECS = QJ0525000 }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = C<sub>10</sub>H<sub>8</sub> | MolarMass = 128.17052 g/mol | Appearance = White solid crystals/flakes,<br />strong odor of coal tar | Density = 1.14 g/cm³ | Solubility = Approximately 30 mg/L | MeltingPtC = 80.26 | BoilingPtC = 218 }} | Section7 = {{Chembox Hazards | MainHazards = [[Flammable]], [[sensitizer]], possible<br />[[carcinogen]]. Dust can form<br /> [[explosive]] mixtures with [[air]] | NFPA-H = 2 | NFPA-F = 2 | NFPA-R = 0 | FlashPt = 79 - 87 °C | Autoignition = 525 °C | RPhrases = {{R22}}, {{R40}}, {{R50/53}} | SPhrases = {{S2}}, {{S36/37}}, {{S46}}, {{S60}}, {{S61}} }} }} '''නැප්තලීන්''' සුදු පැහැයෙන් යුත්, ස්ඵටිකරූපී, ඇරෝමැටික, ඝන [[හයිඩ්‍රොකාබන|හයිඩ්‍රොකාබනයකි]]. එය '''නප්තලයින්''', '''නැප්තීන්''', '''තාර කැම්පර්''', '''සුදු තාර''', '''ඇල්බෝකාබන්''' , '''ඇන්ටිමයිට්''' ආදී නම් වලින් හැඳින්වුවද [[නැප්තා]] සමඟ පටලවා නොගත යුතුය. Naphthalene''' (not to be confused with [[naphtha]]), also known as '''naphthalin''', '''naphthaline''', '''napthene''', '''tar camphor''', '''white tar''', '''albocarbon''', or '''antimite''' is a crystalline, [[Aromaticity|aromatic]], white, solid [[hydrocarbon]], best known as the traditional, primary ingredient of [[mothball]]s. It is volatile, forming a flammable [[vapor]], and readily [[sublimation (physics)|sublimes]] at room temperature, producing a characteristic odor that is detectable at concentrations as low as 0.08&nbsp;[[parts per million|ppm by mass]].<ref name="">{{cite journal | title=Odor as an aid to chemical safety: Odor thresholds compared with threshold limit values and volatiles for 214 industrial chemicals in air and water dilution | url=https://archive.org/details/sim_journal-of-applied-toxicology_1983-12_3_6/page/n5 | author=Amoore J E and Hautala E | journal=J Appl Toxicology | volume=3 | issue=6 | pages=272–290 | year=1983 | doi=10.1002/jat.2550030603 }}</ref> == History == In 1819–1820, at least two chemists reported a white solid with a pungent odor derived from the distillation of coal tar. In 1821, [[John Kidd]] described many of this substance's properties and the means of its production, and proposed the name ''naphthaline'', as it had been derived from a kind of [[naphtha]] (a broad term encompassing any volatile, flammable liquid hydrocarbon mixture, including coal tar).<ref>{{cite journal | author = John Kidd | year = 1821 | title = Observations on Naphthaline, a peculiar substance resembling a concrete essential oil, which is apparently produced during the decomposition of coal tar, by exposure to a red heat | journal = Philosophical Transactions | volume = 111 | pages = 209–221 | doi = 10.1098/rstl.1821.0017}}</ref> Naphthaline's chemical formula was determined by [[Michael Faraday]] in 1826. The structure of two fused benzene rings was proposed by [[Emil Erlenmeyer]] in 1866,<ref>{{cite journal | title = Studien über die s. g. aromatischen Säuren | author = Emil Erlenmeyer | journal = [[Annalen der Chemie und Pharmacie]] | volume = 137 | issue = 3 | pages = 327–359 | year = 1866 | url = | doi = 10.1002/jlac.18661370309 }}</ref> and confirmed by [[Carl Graebe]] three years later. == Structure and reactivity == A naphthalene molecule is composed of two fused benzene rings. (In [[organic chemistry]], rings are ''fused'' if they share two or more atoms.) Accordingly, naphthalene is classified as a benzenoid [[polycyclic aromatic hydrocarbon]] (PAH). There are two sets of equivalent hydrogens: the ''alpha'' positions are positions 1, 4, 5, and 8 on the drawing below, and the ''beta'' positions are positions 2, 3, 6, and 7. Unlike highly-symmetrical [[aromatic]]s, such as [[benzene]], the carbon-carbon bonds in naphthalene are not of the same length. The bonds C1–C2, C3–C4, C5–C6 and C7–C8 are about 1.36 Å (136 pm) in length, whereas the other carbon-carbon bonds are about 1.42 Å (142 pm) long. This has been verified by [[x-ray diffraction]], and is consistent with the [[valence bond theory|valence bond]] model of bonding in napthalene which involves three [[resonance structure]]s (as shown below); while the bonds C1–C2, C3–C4, C5–C6 and C7–C8 are double in ''two'' of the three structures, the others are double in only one. [[ගොනුව:naphthalene resonance.PNG|Resonace structures of naphthalene]] Like benzene, naphthalene can undergo [[electrophilic aromatic substitution]]. For many electrophilic aromatic substitution reactions, naphthalene is more reactive than benzene, reacting under milder conditions than does benzene. For example, whereas both benzene and naphthalene react with [[chlorine]] in the presence of a [[ferric chloride]] or [[aluminium chloride]] catalyst, naphthalene and chlorine can react to form 1-chloronaphthalene even without a catalyst. Similarly, while both benzene and naphthalene can be alkylated using [[Friedel-Crafts reaction]]s, naphthalene can also be alkylated by reaction with [[alkene]]s or [[alcohol]]s, with [[sulfuric acid|sulfuric]] or [[phosphoric acid]] as the catalyst. Two [[isomer]]s are possible for mono-substituted naphthalenes, corresponding to substitution at an alpha or beta position. Usually, electrophiles attack at the alpha position. The selectivity for alpha over beta substitution can be rationalized in terms of the resonance structures of the intermediate: for the alpha substitution intermediate, seven resonance structures can be drawn, of which four preserve an aromatic ring. For beta substitution, the intermediate has only six resonance structures, and only two of these are aromatic. Sulfonation, however, gives a mixture of the "alpha" product 1-naphthalenesulfonic acid and the "beta" product 2-naphthalenesulfonic acid, with the ratio dependent on reaction conditions. The 1-isomer forms predominantly at 25&nbsp;°C, and the 2-isomer at 160&nbsp;°C. Naphthalene can be [[hydrogenate]]d under high pressure with metal [[catalyst]]s to give 1,2,3,4-tetrahydronaphthalene or [[tetralin]] (C<sub>10</sub>H<sub>12</sub>). Further hydrogenation yields [[decahydronaphthalene]] or decalin (C<sub>10</sub>H<sub>18</sub>). [[Oxidation]] with [[chromate]] or [[permanganate]], or catalytic oxidation with O<sub>2</sub> and a [[vanadium]] [[catalyst]], gives [[phthalic acid]]. == Uses == Naphthalene's most familiar use is as a household [[fumigant]], such as in [[mothball]]s (although [[1,4-dichlorobenzene]] (or ''p''-dichlorobenzene) is now more widely used). In a sealed container containing naphthalene pellets, naphthalene vapors build up to levels toxic to both the adult and larval forms of many [[moth]]s that attack textiles. Other fumigant uses of naphthalene include use in soil as a fumigant pesticide, in [[attic]] spaces to repel animals and insects, and in museum storage-drawers and cupboards to protect the contents from attack by insect pests. It is used in pyrotechnic special effects such as the generation of black smoke and simulated explosions. It is used to create artificial pores in the manufacture of high-porosity grinding wheels. In the past, naphthalene was administered orally to kill parasitic worms in livestock. Naphthalene vapour can also slow the onset of [[rust]]{{Fact|date=December 2007}}, such as the use of moth balls in a tool box. Naphthalene and its alkyl [[homolog (chemistry)|homologs]] are the major constituents of [[creosote]]. === Use as a chemical intermediate === Larger volumes of naphthalene are used as a chemical intermediate to produce other chemicals. The single largest use of naphthalene is the industrial production of [[phthalic anhydride]] (although more phthalic anhydride is made from [[O-Xylene|''o''-xylene]] than from naphthalene). Other naphthalene-derived chemicals include alkyl naphthalene sulfonate [[surfactant]]s, and the [[insecticide]] [[carbaryl|1-naphthyl-N-methylcarbamate (''carbaryl'')]]. Naphthalenes substituted with combinations of strongly electron-donating [[functional group]]s, such as [[alcohol]]s and [[amine]]s, and strongly electron-withdrawing groups, especially [[sulfonic acid]]s, are intermediates in the preparation of many synthetic [[dye]]s. The hydrogenated naphthalenes [[tetrahydronaphthalene]] (tetralin) and [[decahydronaphthalene]] (decalin) are used as low-volatility [[solvent]]s. Naphthalene sulfonic acids are used in the manufacture of naphthalene sulfonate polymer [[plasticizer]]s which are used to produce [[concrete]] and [[plasterboard]] ([[wallboard]] or [[drywall]]). They are also used as [[dispersant]]s in synthetic and natural rubbers, and as [[tanning|tanning agents]] in leather industries. Naphthalene sulfonate polymers are produced by reacting naphthalene with sulfuric acid and polymerizing this with formaldehyde, followed by neutralization with sodium hydroxide. Naphthalene is also used in the synthesis of [[2-naphthol]], and of miscellaneous chemicals and pharmaceuticals. == See also == * [[Decahydronaphthalene]] (the fully saturated analog of naphthalene) * [[Naphthol]] * Classic naphthalene synthesis: the [[Wagner-Jauregg reaction]] == References == <references/> CRC Handbook of Chemistry and Physics 87th edition == External links == * [http://npic.orst.edu/capro/Mothballs1.pdf National Pesticide Information Center - Mothballs Case Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100622021329/http://npic.orst.edu/capro/Mothballs1.pdf |date=2010-06-22 }} * [https://web.archive.org/web/20140413190600/http://www.epa.gov/ttn/atw/hlthef/naphthal.html Naphthalene] - EPA Air Toxics Web Site * [http://www.inchem.org/documents/pims/chemical/pim363.htm Naphthalene (PIM 363)] - mostly on toxicity of naphthalene * Koppers Inc.[http://www.koppers.com/] * Recochem Inc.[http://www.recochem.com/] * Advanced Aromatics, L.P.[http://www.advancedaromatics.com/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210005316/http://www.advancedaromatics.com/ |date=2008-12-10 }} {{PAHs}} [[ප්‍රවර්ගය:හයිඩ්‍රොකාබන]] [[ප්‍රවර්ගය:Simple aromatic rings]] [[ප්‍රවර්ගය:වාත දූෂක]] [[ප්‍රවර්ගය:කෘමිනාශක]] [[ප්‍රවර්ගය:විශබීජනාශක]] [[ප්‍රවර්ගය:Aromatic compounds]] 4q9dl224o6itbu4i5690mop6kdytz15 ශ්‍රී ලංකාවේ මැණික් කර්මාන්තය 0 8895 800272 788629 2026-09-25T11:40:15Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800272 wikitext text/x-wiki {{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}} {{දියුණු කරන්න}} == Gem Trading in Sri Lanka ලංකාවේ මැණික් කර්මාන්තය සහ මුලික හැදින්වීම . == මැණික් කර්මාන්තය [[සබරගමුව]] පළාතේ ඉතා ප්‍රසිද්ධ කර්මාන්තයක් වන අතරම එය ඉතා අලංකාර කර්මාන්තයක් ාලසද හැඳින්විය හැකිය. සබරගමුව පළාතෙන්ද [[රත්නපුර|රත්නපුර නගරය]] මේ සඳහා මහත් ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. එනිසාම රත්නපුර නගරය හැඳින්වෙන්නේද, ලොව පුරා ප්‍රචලිතව පවතින්නේද මිණි පුරය, මැණික් පුරය හෙවත් ‘City of Gems’ ලෙසිනි. <div class=text>මැණික් කර්මාන්තයේදී මූලිකවම සිදු වන්නේ ඉල්ලම් ගැරීමෙන් අගනා තත්වයක් ඇති ගල් වර්ග තෝරා ඒවා දීප්තිමත්ව ඔප දැමීම, ඔප වැටෙන ලෙස කැපීම, සහ ඒවායේ ගුණාත්මක බව සහ වටිනාකම අනුව වර්ග කිරීමයි. මෙලෙස වර්ග කල මැණික් ගල් නිල් කැට(blue sapphires), පද්මරාග(Peach sapphire), අමතේස්ත(amethysts), පුෂ්පරාග(yellow sapphire), රතු කැට(Ruby), තෝරමල්ලි(tourmalines), වෛරෝඩි(cat’s eyes) ආදී විවිධ නම් වලින් හැඳින්වේ.ශ්‍රී ලංකාවෙන් හමුවන වටිනාම මැණික් වර්ගවන්නේ නීල් මැණික් සහ පද්මරාග යන මැණික් වේ.පද්මරාග මණික පද්මාරාජ ලෙසද හදුන්වනු ලැබේ.එසේම පද්මාරාජ මණික අන්තර්ජාතික වෙළද පොලේ හදුන්වන්නේ Padparadscha sapphire  ලෙසයි.වර්ණයෙන් අඩු Padparadscha sapphire ,peach sapphire ලෙසද හදුන්වනු ලැබේ.මෙම [https://web.archive.org/web/20161214104723/https://www.sumudunigems.com/peach-sapphire-engagement-rings/ peach sapphire engagement rings] ලෙස බහුලව ඇමරිකාව කැනඩාව වැනි රටවල ප්‍රසිද්ද වේ. ලංකාවේ ප්‍රධාන මැණික් වෙළද පොළ පවතින්නේ රත්නපුර ශවියා විදියේය.එම විදියේ දහස් ගණනක් මැණික් ගැනුම් කරුවන් සහ විකුණුම් කරුවන් දිනපතාම රැස් වේ.වැඩිම මැණික් ගැනුම් කරුවන් සහ විකුණුම් කරුවන් එකතු වන්නේ සදුදා අගහරුවදා බදදා යන දිනවලදීය. එසේම මෙම ශවියා විදියේ gem market එක අබගහමුල ලෙසද හදුන්වයි.දැන් නම් එතන අබගහක් නැහැ.ගොඩ දෙනෙක් දන්නේ බෝගහ මුල කිවම.එම ස්ථානයේ විශාල බෝගහක් විරාජමානව සිටි.මෙමෙ බෝගහමුල වැඩියෙන්ම විකුනනේ 98% වඩා වැඩි ප්‍රතිශතයක් ඔප නොදමන ලද මැණික් ගල් වේ.ඔබට ඔප දමන ලද මැණික් ගල් බැලීම මිලදී ගැනීමට අවශ්‍යනම් දෙමුවා මාවතට යා යුතුය.එම මාවතේ වැඩිපුරම අලවි වන්නේ කපා ඔප දමන ලද මැණික් වර්ගයන්ය.ලොවට අනගිතම මැණික් සපයන ප්‍රධානම නගරය වන්නේ රත්නපුර නගරයයි.මෙම මැණික් සම්පත නිසි මිලක් ලබාගැනීමට කටයුතු කිරීම මැණික් වෙළෙන්දන්ගේ වගකීමක්.බොහෝ china මැණික් ගැනුම් කරුවන් බොහෝ අඩු මුදලට මැණික් ගැනීම රත්නපුර නගරයේදී සිදු වේ.බොහෝ අවස්ථාවන් වලදී ලංකාවේ ගැනුම් කරුවන් මිට වඩා වැඩි මිලකට මැණික් ලබාගනී.නමුත් හමේ පාට බලලා china ට අඩුවට මැණික් දෙන බොහෝ මෝඩ මැණික් ව්‍යාපාරිකයන් රත්නපුරයේ සිටි. </div> <div class=text>ශිල්පීය නිපුණත්වය ඉතා ඉහළ තත්වයක ඇති ශිල්පීන් විසින් සියළුම මැණික් කැපීමේ සහ ඔප දැමීමේ කටයුතු සිදු කරනු ලබන්නේ සාම්පුදායික ආකාරයට යන්ත්‍ර යොදා ගැනීමෙන් තොරව ඔවුන්ගේම දෑතිනි. ඉතා හොඳ තත්වයේ පවතින මැණික් කෞතුකාගාර සහ පර්යේෂණාගාර කිහිපයක්ම [[රත්නපුර]] නගරාසන්නයේ පිහිටා ඇත. <references group="References" /> </div> [[Category:මැණික් කර්මාන්තය]] 0x7ad66ryi8q2xm1vaw19kcdg2bl3g6 ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්තකාල නාමාවලිය 0 9076 800271 799077 2026-09-25T11:35:28Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800271 wikitext text/x-wiki ==ජාතික පුස්තකාලය== [http://www.natlib.lk/ජාතික පුස්තකාලය- නීල වෙබ් අඩවිය]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ==විද්‍යා හා තාක්ෂණ පුස්තකාල== *නවීන තාක්ෂණය පිළිබඳ ආතර් සී.ක්ලාක් ආයතනය : පුස්තකාලය - *[http://www.nsf.ac.lk/nslrc/ ජාතික විද්‍යා පදනම : පුස්තකාලය- නීල වෙබ් අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228182427/http://www.nsf.ac.lk/nslrc/ |date=2009-02-28 }} *කාර්මික තාක්ෂණ ආයතනය : පුස්තකාලය - *පරමාණු බලශක්ති ආයතනය : පුස්තකාලය - *[[ශ්‍රී ලංකා ග්‍රහලෝකාගාරය]] : පුස්තකාලය - *ජාතික විද්‍යා හා තාක්ෂණ කොමිසම : පුස්තකාලය - *ජාතික ඉංජිනෙරු පරීක්ෂණ සහ සංවර්ධන මධ්‍යස්ථානය : පුස්තකාලය - ==මහජන පුස්තකාල== *අනුරධපුරය මහජන පුස්තකාලය *කොළඹ මහජන පුස්තකාලය *ගාල්ල මහජන පුස්තකාලය * මහනුවර මහජන පුස්තකාලය *මතලේ මහජන පුස්තකාලය * මහරගම මහජන පුස්තකාලය *බෙලිඅත්ත මහජන පුස්තකාලය *දොම්පෙ මහජන පුස්තකාලය ==පාසැල් පුස්තකාල== *ආනන්ද විද්‍යාලය, කොළඹ *මහානාම විද්‍යාලය, කොළඹ *රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ *ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, මාතලේ *බණ්ඩාරනායක විද්‍යාලය, ගම්පහ *THOLANGAMUWA MADAYA MHA VIDAYALA *ගුරුකුල විද්‍යාලය, කැලණිය ==විශ්ව විද්‍යාල පුස්තකාල== *[http://www.lib.cmb.ac.lk කොළඹ විශ්ව විද්‍යාල පුස්තකාලය] *[http://www.kln.ac.lk/library/index.htm කැළණිය විශ්ව විද්‍යාල පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081023160927/http://www.kln.ac.lk/library/index.htm |date=2008-10-23 }} *[http://lib.ou.ac.lk විවෘත විශ්ව විද්‍යාල පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216232049/http://lib.ou.ac.lk/ |date=2009-02-16 }} *[http://www.lib.ruh.ac.lk රුහුණ විශ්ව විද්‍යාල පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081221095624/http://www.lib.ruh.ac.lk/ |date=2008-12-21 }} *[http://www.wyb.ac.lk/mkdr/lib/index.htm වයඹ විශ්ව විද්‍යාල පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071213073054/http://www.wyb.ac.lk/mkdr/lib/index.htm |date=2007-12-13 }} *[http://www.lib.mrt.ac.lk/ මොරටුව විශ්ව විද්‍යාල පුස්තකාලය] *[http://www.lib.pdn.ac.lk/ පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාල පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727025545/http://www.lib.pdn.ac.lk/ |date=2010-07-27 }} *[http://www.sab.ac.lk/library/index.htm ශ්‍රී ලංකා‍ සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111025103629/http://www.sab.ac.lk/library/index.htm |date=2011-10-25 }} == අායතනික පුස්තකාල== *මානව සම්පත් කලමණාකරණ අායතන පුස්තකාලය ==පුස්තකාල සම්බන්ධ වැදගත් ආයතන== ===දේශීය=== *[https://web.archive.org/web/20121027101014/http://www.slla.org.lk/index.php/slla-publications/sllr ශ්‍රී ලංකා පුස්තකාල සංගමය] ===විදේශීය=== ==විමර්ශන== [[ප්‍රවර්ගය:පුස්තකාල]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්තකාල]] 7g8uzdlv6r7ljq1sny8iytmo1byiej8 ඊළාම් 0 10652 800223 715045 2026-09-25T07:40:24Z Techdeiyo 62453 800223 wikitext text/x-wiki '''ඊළාම්''' යනු [[දකුණු ආසියාව|දකුණු ආසියානු]] රාජ්‍යයක් වූ [[ලංකා දිවයින]] හැඳින්වීමෙහිලා අතීතයේ භාවිතා වූවේ යැයි පවසමින්, දමිල ත්‍රස්තවාදීන් භාවිතා කලා යැයි පැවසෙන [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] නාමය වේ.ඊලාම් (දමිළ: තාලාම්) යනු දකුණු ආසියානු දිවයිනේ දෙමළ නාමයයි. එහි නියම නාමය ශ්‍රී ලංකාව ලෙස හැඳින්වේ.<ref>{{Harvnb|Krishnamurti|2003|p=19}}</ref> අරාජික දෙමළා යන්නට සිංහල හාෂාවෙන් ඊළාම් දෙමළ යන්න යෙදෙයි. අරාජික යනු රාජ්‍යයක් නොමැති යන්නයි. එනම් රටක් හෝ යම් භූමියක් නියෝජනය නොකරන දමිළ ප්‍රජාව ඊළාම් යනුවෙන් නිරූපණය කරයි. ඇතැම් මූලාශ්‍ර වල ඊළාම් යනු ශ්‍රී ලංකාව ලෙස සැලකූවද නිවැරදි වන්නෙ අරාජික යන්නයි. ශ්‍රී ලංකාව තුල වෙනත් කිසිදු රාජ්‍යයක් හෝ ඊළාම් දෙමළ යනුවෙන් ජන කොටසක් නැත. ලංකාවේ සිටින්නේ වතු දෙමළ(ඉන්දියාවෙන් ගෙන ආ වහලුන්) සහ යාපනේ දෙමළ ය. ඒ දෙගොල්ල තුලද ඊළාම් දෙමළ නොසිටින අතර ඊළාම් දෙමළ අය කැනඩාව වැනි රටවල සරණාගතයින් ලෙස ජීවත් වේ<ref>[[ඊළාම් දෙමළ ජනයා]]</ref> ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} kfry5d0b1pv9vtsb47djms7euohtnry දත් දිරායාම 0 12444 800172 797651 2026-09-25T05:36:34Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800172 wikitext text/x-wiki {{පරිවර්ථනය}} {{DiseaseDisorder infobox | Name = දත් දිරායාම (Dental caries)| ICD10 = {{ICD10|K|02||k|00}} | ICD9 = {{ICD9|521.0}} | ICDO = | Image = Toothdecay.png | Caption = Destruction of a tooth by cervical decay from dental caries. This type of decay is also known as root decay.| Width = 150 | OMIM = | MedlinePlus = 001055 | eMedicineSubj = | eMedicineTopic = | DiseasesDB = 29357 | }} == අධෝසටහන් == {{reflist|2}} == මූලාශ්‍ර== <div class="references-small"> {{col-begin}} {{col-break|width=50%}} '''Printed sources''' *Ash & Nelson, "Wheeler's Dental Anatomy, Physiology, and Occlusion." 8th edition. Saunders, 2003. ISBN 0-7216-9382-2. *Cate, A.R. Ten. "''Oral Histology: development, structure, and function.''" 5th edition, 1998. ISBN 0-8151-2952-1. *[http://www.cdc.gov/tobacco/sgr/sgr_2004/pdf/executivesummary.pdf Executive Summary] of U.S. Surgeon General's report titled, "The Health Consequences of Smoking: A Report of the Surgeon General," hosted on the [http://www.cdc.gov CDC] website. Page accessed January 9, 2007. *{{cite book | last = Fejerskov | first = Ole | title = Dental Caries: The Disease and Its Clinical Management | url = https://archive.org/details/dentalcariesdise0000unse_j7w4 | date = 2008 | isbn = 1405138890}} *Freeth, Chrissie. [http://www.britarch.ac.uk/ba/ba43/ba43feat.html "Ancient history of trips to the dentist"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110213204224/http://www.britarch.ac.uk/ba/ba43/ba43feat.html |date=2011-02-13 }} British Archaeology, 43, April 1999. Page accessed January 11, 2007. *{{cite book | last = Kidd | first = E.A.M. | title = Essentials of Dental Caries | url = https://archive.org/details/essentialsofdent0000kidd | date = 2005 | isbn = 0198529783}} *Kidd, E.A.M. and B.G.N. Smith. (1990). ''Pickard's Manual of Operative Dentistry'', Sixth Edition. Chapter 1 - Why restore teeth?. *Neville, B.W., Douglas Damm, Carl Allen, Jerry Bouquot. "''Oral & Maxillofacial Pathology.''" 2nd edition, 2002. ISBN 0-7216-9003-3. *Rogers, Anthony H (2008). [http://www.horizonpress.com/oral2 Molecular Oral Microbiology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330205837/http://www.horizonpress.com/oral2 |date=2010-03-30 }} Caister Academic Press [http://www.horizonpress.com/oral2 ISBN 978-1-904455-24-0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330205837/http://www.horizonpress.com/oral2 |date=2010-03-30 }} *Ross, Michael H., Gordon I. Kaye, and Wojciech Pawlina, 2003. ''Histology: a text and atlas.'' 4th edition. ISBN 0-683-30242-6. *Rogers, Anthony H (2008). [http://www.horizonpress.com/oral2 Molecular Oral Microbiology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330205837/http://www.horizonpress.com/oral2 |date=2010-03-30 }} Caister Academic Press [http://www.horizonpress.com/oral2 ISBN 978-1-904455-24-0] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100330205837/http://www.horizonpress.com/oral2 |date=2010-03-30 }} *Soames, J.V. and Southam, J.C. (1993). ''Oral Pathology'', second edition, chapter 2 - Dental Caries. *Sonis, Stephen T. "Dental Secrets: Questions and Answers Reveal the Secrets to the Principles and Practice of Dentistry." 3rd edition. Hanley & Belfus, Inc., 2003. ISBN 1-56053-573-3. *Summit, James B., J. William Robbins, and Richard S. Schwartz. "Fundamentals of Operative Dentistry: A Contemporary Approach." 2nd edition. Carol Stream, Illinois, Quintessence Publishing Co, Inc, 2001. ISBN 0-86715-382-2. {{col-break|width=50%}} '''Online sources''' *[http://www.aae.org/patients/faqs/rootcanals.htm FAQs About Root Canal Treatment], hosted on the American Association of Endodontists website. Page accessed August 16, 2006. *[http://www.ada.org/public/topics/decay_childhood_faq.asp ADA Early Childhood Tooth Decay (Baby Bottle Tooth Decay)]. Hosted on the American Dental Association website. Page accessed August 14, 2006. *[http://www.ada.org/prof/resources/topics/methmouth.asp ADA Methamphetamine Use (METH MOUTH)]. Hosted on the American Dental Association website. Page accessed February 14, 2007. *"[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=dcp2.section.5402 Aspects of Treatment of Cavities and of Caries Disease]" from the Disease Control Priorities Project. Page accessed August 15, 2006. *Banting, D.W. "[http://www.nidcr.nih.gov/NR/rdonlyres/5A4386A8-E750-43E9-8450-651F4789D09A/0/David_Banting.pdf The Diagnosis of Root Caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930192216/http://www.nidcr.nih.gov/NR/rdonlyres/5A4386A8-E750-43E9-8450-651F4789D09A/0/David_Banting.pdf |date=2006-09-30 }}." Presentation to the National Institute of Health Consensus Development Conference on Diagnosis and Management of Dental Caries Throughout Life, in pdf format, hosted on the [[National Institute of Dental and Craniofacial Research]]. Page accessed August 15, 2006. *"[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=dcp2.section.5380 Dental caries]", from the Disease Control Priorities Project. Page accessed August 15, 2006. *[https://web.archive.org/web/19991010224323/http://www.dent.ucla.edu/ce/caries/ Dental Caries], hosted on the University of California Los Angeles School of Dentistry website. Page accessed August 14, 2006. *[http://www.nutrition.org.uk/home.asp?siteId=43&sectionId=649&parentSection=321&which=undefined "Dental Health"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070714175457/http://www.nutrition.org.uk/home.asp?siteId=43&sectionId=649&parentSection=321&which=undefined |date=2007-07-14 }}, hosted on the British Nutrition Foundation website, 2004. Page accessed August 13, 2006. *[https://web.archive.org/web/20100408081154/http://www.msnbc.msn.com/id/12168308/ Dig uncovers ancient roots of dentistry: Tooth drilling goes back 9,000 years in Pakistan, scientists say], hosted on the MSNBC website. Page accessed January 10, 2007. *Doniger, Sheri, B. "[http://de.pennnet.com/Articles/Article_Display.cfm?Section=Archi&Subsection=Display&P=56&ARTICLE_ID=187325&KEYWORD=isolite Sealed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609112521/http://de.pennnet.com/Articles/Article_Display.cfm?Section=Archi&Subsection=Display&P=56&ARTICLE_ID=187325&KEYWORD=isolite |date=2007-06-09 }}." Dental Economics, 2003. Page accessed August 13, 2006. *Elliott, Jane. [http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/3722598.stm Medieval teeth 'better than Baldrick's'], hosted on the BBC news website. October 8, 2004. Page accessed January 11, 2007. *[http://www.uic.edu/classes/osci/osci590/11_1Epidemiology.htm Epidemiology of Dental Disease], hosted on the University of Illinois at Chicago website. Page accessed January 9, 2007. *[http://www.adha.org/faqs/index.html Frequently Asked Questions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060816085021/http://www.adha.org/faqs/index.html |date=2006-08-16 }}, hosted on the American Dental Hygiene Association website. Page accessed August 15, 2006. *[http://www.eapd.gr/Parents/Pregnant%20mother%20all.htm A Guide to Oral Health to Prospective Mothers and their Infants] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060505005805/http://www.eapd.gr/Parents/Pregnant%20mother%20all.htm |date=2006-05-05 }}, hosted on the European Academy of Paediatric Dentistry website. Page accessed August 14, 2006. *[http://www.aapd.org/media/Policies_Guidelines/G_InfantOralHealthCare.pdf Guideline on Infant Oral Health Care], hosted on the [http://www.aapd.org American Academy of Pediatric Dentistry] website. Page accessed January 13, 2007. *[http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=865&aid=198 Health Promotion Board: Dental Caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100901014808/http://www.hpb.gov.sg/hpb/default.asp?pg_id=865&aid=198 |date=2010-09-01 }}, affiliated with the Singapore government. Page accessed August 14, 2006. *[http://www.newhealth.govt.nz/toolkits/oralhealth/radiography.htm Health Strategy Oral Health Toolkit] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061005034047/http://www.newhealth.govt.nz/toolkits/oralhealth/radiography.htm |date=2006-10-05 }}, hosted by the New Zealand's Ministry of Health. Page accessed August 15, 2006. *[http://www.healthypeople.gov/Document/HTML/Volume2/21Oral.htm Healthy People: 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060813100704/http://www.healthypeople.gov/Document/HTML/Volume2/21Oral.htm |date=2006-08-13 }}. Html version hosted on [http://www.healthypeople.gov Healthy People.gov] website. Page accessed August 13, 2006. *[http://www.xylitol.net/eng/index.php?action=item-view&item-action=view&item-hash=088f5f675b05714db3f50065561e8692 "History"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630055737/http://www.xylitol.net/eng/index.php?action=item-view&item-action=view&item-hash=088f5f675b05714db3f50065561e8692 |date=2007-06-30 }}, hosted on the Xylitol.net website. Page accessed October 22, 2006. *[http://www.ada.org/public/resources/history/timeline_ancient.asp History of Dentistry: Ancient Origins], hosted on the [http://www.ada.org American Dental Association] website. Page accessed January 9, 2007. *[http://www.dentistry.leeds.ac.uk/OROFACE/PAGES/micro/micro2.html Introduction to Dental Plaque]. Hosted on the Leeds Dental Institute Website. Page accessed August 14, 2006. *McCauley, H. Berton. [http://www.fauchard.org/dentalworld/2001/DW.08/DWpfaAug01-page1.htm Pierre Fauchard (1678-1761)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070404085126/http://fauchard.org/dentalworld/2001/DW.08/DWpfaAug01-page1.htm |date=2007-04-04 }}, hosted on the Pierre Fauchard Academy website. The excerpt comes from a speech given at a Maryland PFA Meeting on March 13, 2001. Page accessed January 17, 2007. *[https://web.archive.org/web/20120502113210/http://www.wired.com/medtech/health/news/2004/05/63510 New Drill for Tomorrow's Dentists]. WIRED Magazine, May, 2004. Page accessed May 24, 2007. *[http://www.cancer.gov/cancertopics/pdq/supportivecare/oralcomplications/Patient/page5 Oral Complications of Chemotherapy and Head/Neck Radiation], hosted on the [http://www.cancer.gov/ National Cancer Institute] website. Page accessed January 8, 2007. *[http://www.cdc.gov/OralHealth/factsheets/dental_caries.htm Oral Health Resources - Dental Caries Fact Sheet]. Hosted on the Centers for Disease Control and Prevention website. Page accessed August 13, 2006. *[http://www.ada.org/public/topics/anesthesia_faq.asp Oral Health Topics: Anesthesia Frequently Asked Questions], hosted on the American Dental Association website. Page accessed August 16, 2006. *[http://www.ada.org/public/topics/decay_childhood_faq.asp Oral Health Topics: Baby Bottle Tooth Decay], hosted on the American Dental Association website. Page accessed August 14, 2006. *[http://www.ada.org/public/topics/cleaning.asp Oral Health Topics: Cleaning your teeth and gums] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080222223237/http://www.ada.org/public/topics/cleaning.asp |date=2008-02-22 }}. Hosted on the American Dental Association website. Page accessed August 15, 2006. *[http://www.ada.org/public/topics/fillings.asp Oral Health Topics: Dental Filling Options], hosted on the American Dental Association website. Page accessed August 16, 2006. *[http://www.ada.org/public/topics/dry_mouth.asp Oral Health Topics: Dry Mouth], hosted on the [http://www.ada.org American Dental Association] website. Page accessed January 8, 2007. *{{ cite web |url=http://www.planetbiotechnology.com/products.html |title=Planet Biotechnology:Products |publisher=Planet Biotechnology}} *[http://www.dent.ohio-state.edu/radiologycarie/classification.htm Radiographic Classification of Caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060823184853/http://www.dent.ohio-state.edu/radiologycarie/classification.htm |date=2006-08-23 }}. Hosted on the Ohio State University website. Page accessed August 13, 2006. *"[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=dcp2.table.5381 Table 38.1. Mean DMFT and SiC Index of 12-Year-Olds for Some Countries, by Ascending Order of DMFT]", from the Disease Control Priorities Project. Page accessed January 8, 2007. *"[http://www.usc.edu/hsc/dental/PTHL312abc/312b/09/Reader/reader_set.html Teeth & Jaws: Caries, Pulp, & Periapical Conditions] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070506034332/http://www.usc.edu/hsc/dental/PTHL312abc/312b/09/Reader/reader_set.html |date=2007-05-06 }}," hosted on the [http://www.usc.edu/hsc/dental/ University of Southern California School of Dentistry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051207020003/http://www.usc.edu/hsc/dental/ |date=2005-12-07 }} website. Page accessed June 22, 2007. *[http://www.perio.org/consumer/smoking.htm Tobacco Use Increases the Risk of Gum Disease] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070109123411/http://www.perio.org/consumer/smoking.htm |date=2007-01-09 }}, hosted on the [http://www.perio.org/index.html American Academy of Periodontology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051214140958/http://www.perio.org/index.html |date=2005-12-14 }}. Page accessed January 9, 2007. *[http://www.med.nyu.edu/patientcare/patients/library/article.html?ChunkIID=11496 Tooth Decay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180630212354/http://www.med.nyu.edu/patientcare/patients/library/article.html%3FChunkIID%3D11496 |date=2018-06-30 }}, hosted on the New York University Medical Center website. Page accessed August 14, 2006. *[http://www.agd.org/consumer/topics/rootcanaltherapy/main.asp What is a Root Canal?], hosted by the Academy of General Dentistry. Page accessed August 16, 2006. *[http://www.aaoms.org/public/Pamphlets/WisdomTeeth.pdf Wisdom Teeth] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060418102905/http://www.aaoms.org/public/Pamphlets/WisdomTeeth.pdf |date=2006-04-18 }}, packet in pdf format hosted by the American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons. Page accessed August 16, 2006. *[http://www.who.int/water_sanitation_health/oralhealth/en/index1.html World Health Organization] website, "World Water Day 2001: Oral health", p. 2. Page accessed August 14, 2006. *[http://www.who.int/oral_health/media/en/orh_report03_en.pdf The World Oral Health Report 2003: Continuous improvement of oral health in the 21st century – the approach of the WHO Global Oral Health Programme], released by the [[World Health Organization]]. (File in pdf format.) Page accessed August 15, 2006. {{col-end}} </div> == බාහිර සබැදි == *[http://www.animated-teeth.com/tooth_decay/t2_tooth_decay_caries.htm What causes cavities; an indepth look] *[http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/toothdecaypictures.html Links to tooth decay pictures (Hardin MD/Univ of Iowa)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100814152623/http://www.lib.uiowa.edu/hardin/md/toothdecaypictures.html |date=2010-08-14 }} *[http://oralhealth.dent.umich.edu/CDRAM/Coronal.htm Caries Diagnosis - Coronal Caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070723162439/http://oralhealth.dent.umich.edu/CDRAM/Coronal.htm |date=2007-07-23 }} from the University of Michigan, School of Dentistry. *[http://www.who.int/nutrition/topics/dietnutrition_and_chronicdiseases/en/ Diet, Nutrition and the prevention of chronic diseases] (including dental caries) by a Joint [[WHO]]/[[FAO]] Expert consultation (2003) . *[http://www.db.od.mah.se/car/data/cariesser.html Image showing various stages of dental caries] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070831121542/http://www.db.od.mah.se/car/data/cariesser.html |date=2007-08-31 }} *[http://www.whocollab.od.mah.se/sicdata.html Global Oral Health - CaPP] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101009180752/http://www.whocollab.od.mah.se/sicdata.html |date=2010-10-09 }}, a chart containing caries data from selected countries. *[http://www.agd.org/public/oralhealth/Default.asp?IssID=296&Topic=C&ArtID=1169 Common questions on dental caries treatment] [[ප්‍රවර්ගය:ශල්‍ය වෛද්‍යවේය]] [[ප්‍රවර්ගය:දත්]] [[ප්‍රවර්ගය:සෞඛ්‍යය]] l0oibct8l7bfwy2vnm4cm87a748ou7i විමෝචිතයන් වෙළඳාම 0 12785 800253 794439 2026-09-25T10:24:14Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800253 wikitext text/x-wiki [[Image:Coal power plant Datteln 2 Crop1.png|thumb|A coal power plant in Germany. Due to emissions trading, [[coal]] may become less competitive as a fuel.]] ==විශ්ලේෂණය== {{empty section}} ==ඉතිහාසය == {{empty section}} === උදාහරණ === {{empty section}} ===ආර්ථික විද්‍යා න්‍යායන් එක්කිරීම=== {{empty section}} ===ඔස්ට්‍රේලියාව=== {{empty section}} ===යුරෝපියානු සංගමය=== {{empty section}} ===නවසීලන්තය=== {{empty section}} ===එක්සත් රාජධානිය=== {{empty section}} ==කාබන් වෙළදපොල== {{empty section}} === ව්‍යාපාරික ප්‍රතිචාර === {{empty section}} ==විවේචන== {{empty section}} == මේවාත් බලන්න == {{col-begin}} {{col-2}} * [[Acid Rain Retirement Fund]] * [[AP 42 Compilation of Air Pollutant Emission Factors]] * [[Birth credit]] * [[Carbon emissions reporting]] * [[Carbon finance]] * [[Demand Responsive Transit Exchange]] * [[Emission standard]] * [[Flexible Mechanisms]] * [[Green certificate]] {{col-2}} * [[Green investment scheme]] * [[Greenwash]] * [[Individual and political action on climate change]] * [[Low-carbon economy]] * [[Mobile Emission Reduction Credit (MERC)]] * [[Pigovian tax]] * [[Tradable smoking pollution permits]] * [[United States Carbon Cap and Trade Program]] {{col-end}} {{EnergyPortal}} == යොමුව == {{reflist|2}} ==බාහිර සබැදුම්== <!--========================({{No More Links}})============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA | | IS NOT A COLLECTION OF LINKS NOR SHOULD IT BE USED FOR ADVERTISING. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | =======================({{No More Links}})=============================--> ===සාමන්‍ය වෙළදාම=== * Chemical Engineering Topics[http://www.newseminar.co.cc Chemical Engineering Topics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090212071314/http://newseminar.co.cc/ |date=2009-02-12 }} * [http://www.nature.com/news/2004/041115/pf/432268a_pf.html Emissions trading: The carbon game news@nature.com Nov. 17, 2004] * [http://business.guardian.co.uk/comment/story/0,,1975207,00.html Ministers know emissions trading is a red herring and won't work, by George Monbiot, The Guardian, December 19, 2006] * [https://web.archive.org/web/20100514231943/http://www.epa.gov/airmarkets/progsregs/arp/index.html US EPA's Acid Rain Program] * [http://www.aetf.net.au/ Australasian Emissions Trading Forum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210302190102/http://www.aetf.net.au/ |date=2021-03-02 }} * [http://www.epa.state.il.us/air/erms/ Illinois' Emissions Reduction Market System] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141128104812/http://www.epa.state.il.us/air/erms/ |date=2014-11-28 }} * [http://www.tceq.state.tx.us/permitting/air/nav/air_banking.html Texas' Emissions Banking and Trading program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613163714/http://www.tceq.state.tx.us/permitting/air/nav/air_banking.html |date=2007-06-13 }} * [http://www.ieta.org/ieta/www/pages/index.php International Emissions Trading Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521055519/http://www.ieta.org/ieta/www/pages/index.php |date=2007-05-21 }} * [http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544225 Carbon Trading: A Critical Conversation on Climate Change, Power and Privatisation edited by Larry Lohmann, the Corner House] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091213210459/http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544225 |date=2009-12-13 }} * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/6132826.stm Obscenity of Carbon Trading by Kevin Smith, Carbon Trade Watch, BBC News, Science and Nature] * [http://www.strategy-business.com/press/article/08201?pg=0 "The Making of a Market-Minded Environmentalist"], article by [[Fred Krupp]] in ''[[Strategy+Business]]'' (registration req'd) that articulates some of the reasoning and history behind emissions trading in [[California]] ===කාබන් වෙළදාම=== * [http://www.ieta.org/ International Emissions Trading Association] * [https://web.archive.org/web/20061209022829/http://www.hm-treasury.gov.uk/independent_reviews/stern_review_economics_climate_change/sternreview_index.cfm The Stern Review on the economics of climate change] - Chapters 14 and 15 have extensive discussions on emission trading schemes and carbon taxes * [http://www.thecornerhouse.org.uk/item.shtml?x=546606 Carry On Polluting] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100207202217/http://www.thecornerhouse.org.uk/item.shtml?x=546606 |date=2010-02-07 }} - Comment and analysis piece by Larry Lohmann, published in [[New Scientist]] magazine on the 2nd December 2006 * [http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544238 Ways Forward] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090825100823/http://www.thecornerhouse.org.uk/summary.shtml?x=544238 |date=2009-08-25 }} - Chapter 5 of the book, "Carbon Trading: A Critical Conversation on Climate Change, Privatisation and Power", published October 2006 by [[Dag Hammarskjöld Foundation]], Durban Group for Climate Justice and [[The Corner House (organisation)|The Corner House]]. * [http://environment.guardian.co.uk/climatechange/story/0,,2048918,00.html EU shows carbon trading is not cutting emissions] * [http://www.cfr.org/publication/14203/ Chandler: More Flexibility Needed for Effective Emissions Cap-and-Trade Policy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100201190138/http://www.cfr.org/publication/14203/ |date=2010-02-01 }} Council on Foreign Relations * [http://www.mayerbrown.com/publications/article.asp?id=4090&nid=6 Green Structured Products are likely to Proliferate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110723201605/http://www.mayerbrown.com/publications/article.asp?id=4090&nid=6 |date=2011-07-23 }} piece by Edmund Parker and Nicole Purin, Mayer Brown, published in Financial News, 3 December 2007 <!--========================({{No More Links}})============================ | PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. WIKIPEDIA | | IS NOT A COLLECTION OF LINKS NOR SHOULD IT BE USED FOR ADVERTISING. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | | See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | | If there are already plentiful links, please propose additions or | | replacements on this article's discussion page, or submit your link | | to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | | and link back to that category using the {{dmoz}} template. | =======================({{No More Links}})=============================--> {{Global warming}} {{Sustainability}} {{Natural resources}} [[Category:පරිසරය]] [[Category:පරිසරවේදය]] [[Category:ආර්ථිකවේදය]] [[Category:සංවර්ධනය]] [[Category:තිරසාරබව]] {{stub}} qk631w6bhm53p25ygzook9z2daagnbb ගල්ෆ් යුද්ධය 0 13570 800105 735324 2026-09-25T03:36:20Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800105 wikitext text/x-wiki {{verylong|date=අගෝස්තු 2011}} {{Infobox military conflict | conflict = Gulf War | partof = the [[Cold War]]<ref>{{Cite web|url=https://tnsr.org/2023/06/the-origins-of-the-iraqi-invasion-of-kuwait-reconsidered/|title=The Origins of the Iraqi Invasion of Kuwait Reconsidered|first=Daniel|last=Chardell|date=29 June 2023|website=Texas National Security Review}}</ref> | image = Gulf War Photobox.jpg | caption = Clockwise from top: [[United States Air Force|USAF]] [[McDonnell Douglas F-15E Strike Eagle|F-15Es]], [[General Dynamics F-16 Fighting Falcon|F-16s]], and an [[McDonnell Douglas F-15 Eagle|F-15C]] flying over [[Kuwaiti oil fires|burning Kuwaiti oil wells]]; British troops from the [[Staffordshire Regiment]] practicising casualty evacuation; camera view from a [[Lockheed AC-130]]; the [[Highway of Death]]; [[M728 Combat Engineer Vehicle]] | date = [[Iraqi invasion of Kuwait|2 August 1990]]{{snd}}[[Gulf War air campaign|17 January 1991]]<br/>(''Operation Desert Shield'')<br/>[[Battle of Khafji|17 January 1991]]{{snd}}[[Liberation of Kuwait|28 February 1991]]<br/>(''Operation Desert Storm'')<br/>({{Age in years, months, weeks and days|month1=08|day1=02|year=1990|month2=02|day2=28|year2=1991}}) | place = {{flatlist| * [[Ba'athist Iraq|Iraq]] * [[Kuwait]] * [[Saudi Arabia]] }} | result = [[Coalition of the Gulf War|Coalition]] victory * Expulsion of Iraqi military forces from Kuwait * Kuwaiti independence restored * Destruction of Kuwaiti and Iraqi infrastructure * Iraq launches missiles against Saudi Arabian targets * [[Iraqi rocket attacks on Israel]] * Establishment of [[Iraqi no-fly zones conflict|Iraqi no-fly zones]] * [[Sanctions against Iraq]] imposed by the [[United Nations Security Council]] * [[United Nations Security Council Resolution 687|UNSC Resolution 687]] establishes ceasefire terms; beginning of the [[Iraq disarmament crisis]] * [[United Nations Security Council Resolution 689|UNSC Resolution 689]] establishes the [[United Nations Iraq–Kuwait Observation Mission]] to monitor the international border between Iraq and Kuwait * [[Arab Socialist Ba'ath Party – Iraq Region|Ba'athist government]] retains power in Iraq * Beginning of [[1991 Iraqi uprisings|Iraqi anti-government uprisings]] * [[Palestinian exodus from Kuwait (1990–91)|Expulsion of Palestinians from Kuwait]] | territory = * [[Kuwait|State of Kuwait]] resumes self-governance over all Kuwaiti sovereign territory * Establishment of a [[demilitarized zone]] and construction of a [[border barrier|separation barrier]] along the [[Iraq–Kuwait border]] | combatant1 = '''{{Flag|United States}}'''<br/>{{nowrap|{{Flag|United Kingdom}}}}<br/>{{Flag|France}}<br/>{{Flag|Saudi Arabia}}<br/>{{Flag|Egypt}}<br/>{{Flag|Kuwait}}<!-- COUNTRIES THAT DID NOT DEPLOY ANY MILITARY UNITS SHOULD NOT BE INCLUDED. --><!-- DO NOT ADD ISRAEL. --><!-- DESCENDING SORTED BY THE NUMBER OF MILITARY PERSONNEL OF EACH COUNTRY Source are references listed in the "Coalition of the Gulf War" article in Wikipedia--><br/> ---- {{Collapsible list | title = Coalition{{nobold|:}} | {{Flag|Argentina}} | {{Flag|Australia}} | {{Flagcountry|State of Bahrain}} | {{Flag|Bangladesh}} | {{Flag|Belgium}} | {{Flag|Canada}} | {{Flagdeco|Czechoslovakia}} [[Czech and Slovak Federative Republic|Czechoslovakia]] | {{Flag|Denmark}} | {{Flag|Germany}} | {{Flag|Greece}} | {{Flag|Honduras|1949}} | {{Flag|Hungary}} | {{Flag|Italy}} | {{Flag|Japan|1870}} | {{Flag|Luxembourg}} | {{Flag|Morocco}} | {{Flag|Netherlands}} | {{Flag|New Zealand}} | {{Flag|Niger}} | {{Flag|Norway}} | {{Flag|Oman|1970}} | {{Flag|Pakistan}} | {{Flag|Philippines|1936}} | {{Flag|Poland}} | {{Flag|Portugal}} | {{Flag|Qatar}} | {{Flag|Romania}} | {{Flag|Senegal}} | {{Flag|Sierra Leone}} | {{Flag|Singapore}} | {{Flag|South Korea|1984}} | {{Flag|Spain}} | {{Flag|Sweden}} | {{Flag|Syria}} | {{Flag|Turkey}} | {{nowrap|{{Flag|United Arab Emirates}}}}}} | combatant1a = {{Collapsible list | title = Diplomatic support{{nobold|:}} | {{flag|Soviet Union}}<ref name="auto">{{cite news|title=The Gulf War: Moscow's role|publisher=CNN|year=2001|url=https://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/01/16/russia.iraq/index.html|access-date=18 October 2020|archive-date=5 April 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230405163422/https://edition.cnn.com/2001/WORLD/europe/01/16/russia.iraq/index.html|url-status=dead}}</ref> | {{Flagicon image|Flag of Afghanistan (1987–1992).svg}} [[Democratic Republic of Afghanistan|''Afghanistan'']] ([[Afghan mujahidin|Mujahideen]])<ref name="auto7">{{cite web |url=https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20190412060905/https://apps.dtic.mil/dtic/tr/fulltext/u2/a234743.pdf |url-status=live |archive-date=12 April 2019 |website=apps.dtic.mil |access-date=2018-12-18 |title=DESERT SHIELD AND DESERT STORM A CHRONOLOGY AND TROOP LIST FOR THE 1990–1991 PERSIAN GULF CRISIS}}</ref> | {{flag|Iran}} | {{flag|Israel}} }} | combatant2 = '''{{Flagcountry|Ba'athist Iraq}}''' | combatant2a = {{Collapsible list | title = Diplomatic support{{nobold|:}} | {{Flag|Algeria}} | {{Flag|Cuba}} | {{Flag|Jordan}} | {{flagicon image|Flag of Libya (1977–2011).svg}} [[History of Libya under Muammar Gaddafi|Libya]]<ref name="auto1">{{Cite web|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/myths-and-facts-the-gulf-wars|title=Myths & Facts - The Gulf Wars|website=www.jewishvirtuallibrary.org}}</ref> | {{Flag|North Korea|1948}} | {{flagdeco|Palestine}} [[Palestine Liberation Organisation|PLO]]<ref name="auto1"/> | {{Flag|Sudan}}<ref name="lkjomzvc">{{cite journal |title=The 1991 Gulf War And Jordan's Economy |author1=Ziad Swaidan |author2=Mihai Nica |url=http://meria.idc.ac.il/journal/2002/issue2/jv6n2a7.html |archive-date=2002-08-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020804061624/http://meria.idc.ac.il/journal/2002/issue2/jv6n2a7.html |journal=Middle East Review of International Affairs |volume=6 |issue=2 |date=June 2002}}</ref> | {{Flag|Tunisia}} | {{Flag|Yemen}} }} <!-- COUNTRIES THAT DID NOT DEPLOY ANY MILITARY UNITS SHOULD NOT BE INCLUDED. -->| commander1 = {{plainlist| * {{flagdeco|United States}} '''[[George H. W. Bush]]''' * {{flagdeco|United States}} [[Dan Quayle]] * {{flagdeco|United States}} [[Dick Cheney]] * {{flagdeco|United States}} [[Colin Powell]] * {{flagdeco|United States}} [[Norman Schwarzkopf Jr.|Norman Schwarzkopf]] * {{flagdeco|United States}} [[John J. Yeosock]] * {{flagdeco|United States}} [[Walter E. Boomer]] * {{flagdeco|United States}} [[Chuck Horner|Charles Horner]] * {{flagdeco|United States}} [[Stanley R. Arthur|Stanley Arthur]] * {{flagdeco|United States}} [[Robert B. Johnston]] * {{flagdeco|United Kingdom}} [[Margaret Thatcher]] * {{flagdeco|United Kingdom}} [[John Major]] * {{flagdeco|United Kingdom}} [[Peter de la Billière]] * {{flagdeco|France}} [[François Mitterrand]] * {{flagdeco|France}} [[Michel Roquejeoffre]] * {{flagdeco|Kuwait}} [[Jaber Al-Ahmad Al-Sabah|Sheikh Jaber Al Ahmad]] * {{flagdeco|Kuwait}} [[Saad Al-Salim Al-Sabah|Sheikh Saad Al Abdullah]] * {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Fahd of Saudi Arabia|King Fahd]] * {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Abdullah of Saudi Arabia|Prince Abdullah]] * {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Sultan bin Abdulaziz|Prince Sultan]] * {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Saleh Al-Muhaya]] * {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Khalid bin Sultan Al Saud|Khalid bin Sultan]]<ref>''Persian Gulf War, the Sandhurst-trained Prince<br/>Khaled bin Sultan al-Saud was co-commander with General Norman Schwarzkopf'' [http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html www.casi.org.uk/discuss] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303195039/http://www.casi.org.uk/discuss/2002/msg01184.html |date=3 March 2016 }}</ref><ref>''General Khaled was Co-Commander, with US General Norman Schwarzkopf, of the allied coalition that liberated Kuwait'' [http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with...-a016226901 www.thefreelibrary.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110430043714/http://www.thefreelibrary.com/FEATURE+Gulf+War+commander+signs+publishing+agreement+with...-a016226901 |date=30 April 2011 }}</ref> * {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Nayef bin Abdulaziz|Prince Nayef]] * {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Badr bin Abdulaziz Al Saud|Prince Badr]] * {{flagdeco|Saudi Arabia}} [[Turki bin Faisal Al Saud|Prince Turki Al Faisal]] * {{flagdeco|Egypt}} [[Hosni Mubarak]] * {{flagdeco|Egypt}} [[Youssef Sabri Abu Taleb]] * {{flagdeco|Egypt}} [[Salah Halabi]] * {{flagdeco|Egypt}} [[Mohammed Hussein Tantawi|M. H. Tantawi]] }} | commander2 = {{plainlist| * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} '''[[Saddam Hussein]]''' * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} [[Tariq Aziz]] * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} [[Ali Hassan al-Majid]] * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} [[Izzat Ibrahim al-Douri]] * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} [[Iyad Futayyih]] * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} [[Hussein Kamel al-Majid]] * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} [[Abid Hamid Mahmud]] * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} [[Muzahim Saab Hassan]] * {{flagdeco|Ba'athist Iraq}} [[Salah Aboud Mahmoud]] }} | strength1 = Over 950,000 soldiers | strength2 = Over 650,000 soldiers | casualties1 = '''Total:<br>13,488'''<hr> '''Coalition:'''<br/>292 killed (147 killed by enemy action, 145 non-hostile deaths)<br/>776 wounded<ref name="ca.encarta.msn.com">{{cite web|title=Persian Gulf War |publisher=MSN Encarta |url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Arabian_Gulf_War.html |archive-url=https://www.webcitation.org/5kwqMXGNZ?url=http://ca.encarta.msn.com/encyclopedia_761551555_2/Persian_Gulf_War.html |archive-date=1 November 2009 }}</ref> (467 wounded in action)<br/>31 tanks destroyed/disabled<ref>18 M1 Abrams, 11 M60, 2 AMX-30</ref><ref>{{cite web|url=http://www.checkpoint-online.ch/CheckPoint/Histoire/His0010-CombatTawakalna.html|title=Guerre du Golfe: le dernier combat de la division Tawakalna|first=Ludovic Monnerat |last=CheckPoint}}</ref><ref>Scales, Brig. Gen. Robert H.: ''Certain Victory''. Brassey's, 1994, p. 279.</ref><ref>Halberstadt 1991. p. 35</ref><br/><ref>Atkinson, Rick. ''Crusade, The untold story of the Persian Gulf War''. Houghton Mifflin Company, 1993. pp. 332–3</ref><ref>Captain Todd A. Buchs, B. Co. Commander, ''Knights in the Desert''. Publisher/Editor Unknown. p. 111.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html|title=Tanks During the First Gulf War{{snd}}Tank History|first=Marcia|last=Malory|access-date=5 July 2016|archive-date=3 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303220002/http://www.tanks.net/tank-history/tanks-during-the-first-gulf-war.html}}</ref><ref>M60 vs T-62 Cold War Combatants 1956–92 by Lon Nordeen & David Isby</ref><br/>28 Bradley IFVs destroyed/damaged<br/><ref>{{cite web|url=http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm|title=TAB H{{snd}}Friendly-fire Incidents|access-date=5 July 2016|archive-date=1 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601053948/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm}}</ref><ref>[http://www.gao.gov/products/NSIAD-92-94 NSIAD-92-94, "Operation Desert Storm: Early Performance Assessment of Bradley and Abrams".] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221225558/http://www.gao.gov/products/NSIAD-92-94 |date=21 February 2014 }} US General Accounting Office, 10 January 1992. Quote: "According to information provided by the Army's Office of the Deputy Chief of Staff for Operations and Plans, 20 Bradleys were destroyed during the Gulf war. Another 12 Bradleys were damaged, but four of these were quickly repaired. Friendly fire accounted for 17 of the destroyed Bradleys and three of the damaged ones</ref><br/>1 M113 APC destroyed<br/>2 British Warrior APCs destroyed<br/>1 artillery piece destroyed<br/>75 aircraft destroyed{{citation needed|date=February 2023}}<br/>'''Kuwait:'''<br/>420 killed<br/> 12,000 captured<br/> ≈200 tanks destroyed/captured<br/> 850+ other armored vehicles destroyed/captured<br/> 57 aircraft lost<br/> 8 aircraft captured (Mirage F1s)<br/> 17 ships sunk, 6 captured<ref name="airCombatInformationGroup">[http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml Iraqi Invasion of Kuwait; 1990 (Air War)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141006231817/http://www.acig.org/artman/publish/article_213.shtml |date=6 October 2014 }}. Acig.org. Retrieved on 12 June 2011</ref> | casualties2 = '''Total:<br>175,000–300,000+'''<hr> '''Iraqi:'''<br/>20,000–50,000 killed{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<ref>{{cite web|title=Appendix - Iraqi Death Toll {{!}} The Gulf War {{!}} FRONTLINE {{!}} PBS |url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/gulf/appendix/death.html|access-date=2021-07-24|website=www.pbs.org}}</ref><br/>75,000+ wounded<ref name="ca.encarta.msn.com"/> <!-- The source means "casualties" as killed, comparing these new estimates with the old ones of 10,000–100,000 killed; for all losses it uses "losses". --><br/>80,000–175,000 captured{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<ref name="google1990">{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=oNSwBAAAQBAJ&dq=gulf+war+175%2C000+pows&pg=PT204 |title=The Gulf War: Operation Desert Storm 1990–1991 |isbn=978-1-4738-3730-0 |access-date=22 April 2022 |archive-date=5 December 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221205102940/https://books.google.it/books?id=oNSwBAAAQBAJ&pg=PT204&lpg=PT204&dq=gulf+war+175,000+pows&source=bl&ots=b459KDbkKn&sig=ACfU3U3WjDztYFB8TFHeon0hnUwpxAkJIA&hl=it&sa=X&ved=2ahUKEwi1nP7Myqj3AhXeR_EDHSOHA00Q6AF6BAgFEAM#v=onepage&q=gulf%20war%20175%2C000%20pows&f=false |url-status=live |last1=Tucker-Jones |first1=Anthony |date=31 May 2014 |publisher=Pen and Sword }}</ref><ref name="google1991">{{Cite web |url=https://www.hrw.org/reports/1991/IRAQ391.htm |title=Human Rights Watch |access-date=22 April 2022 |archive-date=22 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220422211557/https://www.hrw.org/reports/1991/IRAQ391.htm |url-status=live }}</ref><br/>3,300 tanks destroyed{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<br/>2,100 APCs destroyed{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<br/>2,200 artillery pieces destroyed{{sfnp|Bourque|2001|p=455}}<br/>110 aircraft destroyed{{citation needed|date=February 2023}}<br/>137 aircraft flown to Iran to escape destruction{{citation needed|date=February 2023}}<br/>19 ships sunk, 6 damaged{{citation needed|date=February 2023}} | casualties3 = '''Kuwaiti civilian losses:'''<br/>Over 1,000 killed<ref name=useofterrorkuwait>{{cite web|archive-url=https://web.archive.org/web/20050124091425/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |archive-date=24 January 2005|url=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/3.html |title=The Use of Terror during Iraq's invasion of Kuwait|access-date=22 June 2010 |publisher=The Jewish Agency for Israel}}</ref><br/>600 [[missing people]]<ref>{{cite web |publisher=Red Cross |title=Kuwait: missing people: a step in the right direction |url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm |access-date=5 March 2014 |archive-date=7 March 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160307210107/https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jmjf.htm }}</ref><br/>'''Iraqi civilian losses:'''<br/>3,664 killed<ref name=Wagesofwar>{{cite web |url=http://www.comw.org/pda/0310rm8ap2.html#1.%20Iraqi%20civilian%20fatalities%20in%20the%201991%20Gulf |title=The Wages of War: Iraqi Combatant and Noncombatant Fatalities in the 2003 Conflict|access-date=9 May 2009 |publisher=Project on Defense Alternatives}}</ref><br/>'''Other civilian losses:'''<br/>75 killed in [[Iraqi rocket attacks on Israel|Israel]] and Saudi Arabia, 309 injured | campaignbox = {{Campaignbox Persian Gulf Wars}} {{Campaignbox Gulf War}} }} {{Ba'athism sidebar}} {{George H. W. Bush series}} [[ගොනුව:Gulf War Photobox.jpg|right|200px|thumb|ගල්ෆ් යුද්ධය]] ==හැදින්වීම== [[ගොනුව:Animated-Flag-Iraq_(2004-2008).gif|right|150px]] පළමු ගල්ෆ් යුද්ධ සමයේදී ඉරාක කුවේට අර්බුදය තුලදී ඉරාකය විසින් කුවේටය ආක්‍රමණය කිරීම දක්නට ලැබේ. 1973 වසරේදි ඉරාකයේ හමුදා පළමු වතාවට කුවේටයේ දේශසීමා ආක්‍රමණය කිරිම තුළ ගැටුම ආරම්භ වීම දක්නට ලැබේ. ඉරාකය කුවේටය ආක්‍රමණය කිරිම හේතුවෙන් ජාත්‍යන්තර යුධ නීතියද උල්ලංඝනය කරනු ලැබිය. ඉරාකය සම්බන්ධයෙන් හැදින්වීමේදි ආගම, වර්ගය, භාෂාව මත පදනම් වු ගැටුමක් දක්නට ලැබේ. 1990 වසරේදී ඉරාක ජනාධිපති සදාම් හුසේන් විසින් තෙල් බිම් සම්බන්ධයෙන් කුවේටය ආක්‍රමණය කරනු ලැබු අවස්ථාවේදී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය කියා සිටියේ මෙය අන්තර්ජාතික නීතිය උල්ලංඝනය කිරිමක් වශයෙනි. එහිදී ඉරාක හමුදා කුවේටයෙන් ඉවත්කර ගත යුතු බවට ආරක්ෂක මණ්ඩලය ප්‍රකාශ කරනු ලැබීය.2003 වසරේදී නැවත ඉරාකය ආක්‍රමණය කරනු ලැබීය. එහිදී ඉරාකය තුල විශාල වශයෙන් මිනිස් ඝාතන සිදු විය. == පළමු ගල්ෆ් යුධ සමය== මැදපෙරදිග දේශපාලනය තුළ පවතින ගැටළු අතරින් ඉරාක සම්බන්ධ ගැටළුව ඉන් ප්‍රධාන වේ. ඉරාකය ගත් විටදී ඉරාකය හා ඉරානය අතර සත් අවුරුදු යුද්ධයක් පැවතිම, ඉරාකය කුවේටය ආක්‍රමණය කිරීම, ඇමරිකාව මැදපෙරදිගට මැදිහත්වීම, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය ක්‍රියාත්මක විම මෙහි පැවතෙන ගැටළුවක් වී තිබේ. ඉරාක කුවේට අර්බුදය ගත්විටදී ඉරාකය විසින් කුවේටය ආක්‍රමණය කිරීම දක්නට ලැබේ. ඉරාකය කියා සිටියේ මුල සිටම කුවේටය ඉරාකය විසින් කුවේටය ආක්‍රමණය කිරීම දක්නට ලැබේ. ඉරාකය කියා සිටියේ මුල සිටම කුවේටය ඉරාකයට අයත් රටක් වශයෙනි. 1973 දී ඉරාකයේ හමුදා පළමු වතාවට කුවේටයේ දේශසිමා ආක්‍රමණය කරනු ලැබේ. සදාම් හුසේන් ප්‍රකාශ කර සිටිය ඓතිහාසික වශයෙන් භූ දේශපාලනික හේතුන් මත කුවේටය ඉරාකයට අයිති බවයි. ඉරාකයට මුහුදක් නොමැති වීම නිසාවෙන් කුවේටය හරහා ගල්ෆ් මුහුදට ඒමට සිදුවිය. සදාම් හුසේන් කුවේටයට විරුද්ධව කතා කරනු ලැබිය. කුවේටය වැදගත් වීමට හේතුවත් වී තිබුණේ තෙල් නිෂ්පාදන වැඩි පුර සිදු කරනු ලැබු නිසාවෙනි. එය ඉරාකයේ තෙල් මිල පහත වැටීමට හේතුවක් විය. බෑග්ඩෑඩ් සමුළුවේදී මෙම කාරණය ඉදිරිපත් කරනු ලැබීය. කුවේටය තෙල් නිෂ්පාදනය කිරිම නිසා ඉරාකයට පාඩු සිදු වීම නිසාවෙන් කුවේටය ආක්‍රමණය කිරිමට හේතුවක් විය. ඉරාකය කුවේටය සම්බන්ධකරගෙන විදේශ ඇමතිවු තරික් අයිස් කියා සිටියේ ඉරාන - ඉරාක යුද්ධ කාලයෙන් ගත් ණය කපා හැරිය යුතු බව හා ඒ වගේම කුවේටය තෙල් සොරකම් කරන බවයි. මෙලෙස තෙල් සොරකම් කිරීම ඉරාකයට එරෙහි යුද්ධයක් ලෙස ප්‍රකාශ කළහ. ඉරාකය කුවේටය ආක්‍රමණය කිරීම ගල්ෆ් යුධ සමයේදී මාස 7 ක් කුවේටය සතු කර ගත්තේය. 1990 දී ඉරාකය කුවේටය ආක්‍රමණය කළේය. කුවේටය මේ වන විට ඉරාකය සමඟ හොඳ සම්බන්ධතා ගොඩ නඟා ගෙන තිබුණ අතර ඉරානය සමඟ පැවැති යුද්ධයේදි මුදල් ද ලබා දුනි. නමුත් මේ ලබා දුන් මුදල කුවේටයට ආපසු අවශ්‍ය විය. මුදල් ආපසු ලබා දිම සම්බන්ධයෙන් සාකච්ඡා පැවතුනද මේ වන විට ඉරාකයේ ආර්ථීකය පහත වැටී තිබුණි. ඉරාකය මෙහිදී ගනු ලැබු තිරණයක් වුයේ තෙල් මිල ඉහළ දැමීමයි. OPEC සංවිධානයට මෙහිදී බලකර සිටිනු ලැබිය. කුවේටය විසින් තෙල් නිෂ්පාදනය 40% කින් පමණ වැඩිකිරිම හේතුවෙන් ඉරාකය මෙහිදි මෙය ආර්ථීක වශයෙන් කරනු ලැබු ආක්‍රමණයන් වශයෙන් හඳුන්වනු ලැබිය. මෙය ඉරානය විසින් කුවේටය ආක්‍රමණය කිරීමට බලපාන ලැබු හේතුවක් වශයෙන් හැදින්විමට පුළුවන. 1990 වසරේදි අගෝස්තු 02 දින ඉරාක ජනාධිපති සදාම් හුසේන් විසින් තෙල් බිම් සම්බන්ධයෙන් කුවේටය ආක්‍රමණය කරන ලදී. මෙය අන්තර්ජාතික නීතිය උල්ලංඝනය කිරිමක් වශයෙන් එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය හා ලොව බලවත් රටවල් ප්‍රකාශ කළ අතර ඉරාක හමුදා කුවේටයෙන් ඉවත් කර ගතයුතු බවට ප්‍රකාශ කරනු ලැබිය. 1991 ජනවාරි 15 ඉරාක හමුදා කුවේටයෙන් පලවා හැරිමට බහු ජාතික හමුදා යුද්ධයක් ආරම්භ විය. ඉරාක ගැටුම නිසා සමාජ පසුබිම ගත් විටදි ඉරාක හමුදාව විසිරවා හැරිමත් රාජ්‍ය ව්‍යවසායන් වසා දැමිමත් නිසාවෙන් විරුකියාව ඉහළ මට්ටමක පවතී. ප්‍රහාරයට කලින් ඉරකය තුළ විරුකියා තත්වය 50% ක් වු අතර ප්‍රහාරයෙන් පසුව ඒ තත්වය තව දුරටත් ඉහළ ගොස් තිබේ. සදාම් හුසේන් පාලන සමය තුළදි ගෙවීන්ට සහනාධාර ලබාදිම කපා හැරීම නිසා ගොවීන්ගේ තත්වයද පරිහානියට පත් විය. ඉරාකය ඉතා විශල රාජ්‍යන් වන අතර එහි ප්‍රමාණය වර්ග සැතපුම් 167, 975 ක් පමන් වේ. ඉරාකයේ ආර්ථීකය ගත් විටදී තෙල් අපනයනයෙන් වසරකට ඩොලර් කෝටි 200 ක ආදායමක් උපයාගනී. මෙහි ඈත ඉතිහාසය දෙස බැලිමේදී ඉරාකය 1984 දි ඉරාන හමුදාවට එරෙහිව රසායනික අවි භාවිතා කර ඇත. 1980 - 1988 දක්වා ඉරාකය විසින් ඉරානයට ප්‍රහාර එල්ල කරනු ලැබ ඇත. තවද උතුරු ඉරාකයේ කුර්දිස් කැරළිකරුවන්ට එරෙහිව රසායනික අවි ඉරාකය විසින් භාවිත කර තිබේ. නමුත් 1980 දී ඊශ්‍රායිල් හමුදාව විසින් මෙම න්‍යෂ්ටික බලාගාර වලට ප්‍රහාර එල්ල කිරීමක් සමඟම අවි නිපදවිම අඩ පණ විය. පළමු ගල්ෆ් යුද්ධය අති විශාල බිහිසුනුකාරී එකක් විය. මෙහිදි යටිතල පහසුකම් වලින් 86% ක් අධික ප්‍රමාණයක් විනාශ වී තිබිීම දක්නට හැකිය. මේ විනාශය එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය දකින්නේ ඉරාකය නැවතත් පුර්ව කාර්මික යුගයකට ආපස්සට ගොස් සිටින බවකි. 1991 ගල්ෆ් යුද්ධයට බි්‍රතාන්‍ය හා ඇමරිකානු හමුදා විසින් න්‍යාම් බෝම්බ හා [[පොකුරු බෝම්බ]] යොදාගෙන තිබේ. ගල්ෆ් යුද්ධයේදි බස්රා නගරයට ඉරාක භටයින්ට පොකුරු හා න්‍යාම් බොම්බ භාවිතා කිරීම නිසා මියගිය සංඛ්‍යාව 20,000 ක් පමණ වේ. 1980 දි එක්සත් ජාති්න්ගේ සම්මුතියක් මගින් න්‍යාම් බෝම්බ භාවිතා කිරිම තහනම් කරනු ලැබුවත් මොවැනි බෝම්බ භාවිතාකිරිම තුලින් මිනිසුන්ගේ සිවිල් අයිතින් උල්ලංඝනය විම දක්නට ලැබේ. [[ගොනුව:1st Armoured Division Land Rover.jpg|left|200px]] ඉරාක ජන ගහනයෙන් 1/5 ක් පමණ කුර්දිවරුන් වන අතර ෂියා මුස්ලිම්වරුන්ගේ ප්‍රතිශතය 60% ක් පමණ වේ. දකුණු ඉරාකය තුළ බහුතරයක් සිටිනුයේ ෂියා මුස්ලිම් වරුන්ය. 1991 ගල්ෆ් යුද්ධයේ ප්‍රතිඵල වශයෙන් විශාල ලෙස පරිසරය විනාශ වී තිබේ. බොරතෙල් විශාල ලෙස පර්සියානු බොක්කට හමුදා හැරීම නිසා වෙරළ තීරය දුෂණය විම ඒ වගේම තෙල් ළිං ගිිනි ගැනිම නිසා වායුගෝලයට විශාල ලෙස කාබන්ඩයොක්සයිකඩ් පිටවීම හේතුවෙන් පාරිසරික වශයෙන් මේ යුද්දය නිසා විනාශ වී තිබීම දක්නට පුළුවන. 1991 පළමු ගල්ෆ් යුද්ධයෙන් පසුව සදාම් පාලනය පෙරලා දැමිම සඳහා ෂියා මුස්ලිම්වරු නැඟී සිටියහ. 1991 සදාම් හුසේන් කුවේටය ආක්‍රමණය කිරිමෙන් අනතුරුව ඇමරිකාව ප්‍රමුඛ සංවර්ධිත රටවල් එක්සත් ජාතින්ගේ අනුමැතිය යටතේ ඉරාකයට එරෙහිව යුද්ධය දියත් කරනු ලැබීය. කුවේටය තුල ඉරාකයේ සිටි හමුදා ඉවත් කරනු ලැබීය. බැග්ඩෑඩ් නගරයටද ප්‍රහාර එල්ලකරනු ලැබිය. ගල්ෆ් යුද්ධයෙන් පසුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් ඉරාකයේ තිඛෙන සමුල සංහාරක අවි විනාශ කිරිම සඳහා අන්කොන් සංවිධානය පිහිටුවනු ලැබීය. එහිදි 1998 අන්කොන් සංවිධානයේ වාර්තාව ඉදිරිපත් කරනු ලැබු අතර ඉරාකයේ පැවැති සමුල සංහාරක අවි වලින් 95% ක්ම ප්‍රමාණයක් හදුනාගෙන විනාශ කළ බවයි. 1991 ගල්ෆ් යුද්ධයෙන් පසුව ජාත්‍යන්තර රතුකුරුස සංවිධානයද නිල වශයෙන් ඉවත් වී ඇත. 2003 අගෝසතු ප්‍රහාරයෙන් පසුව එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ කිසිවෙකු ඉරාකය තුල නොවිය. පළමු ගල්ෆ් යුද්ධය හේතුවෙන් ඉරාකය සම්පුර්ණයෙන්ම විනාශ විය. එහිදි ඉරාකයට එරෙහිව යුද්ධයට නායකත්වය දුන් බහුජාතික හමුදාවේ සභාපති වු ජෙනරාල් ස්වාස්කෝ ප්‍රකාශ කර සිටියේ ඉරාකය දැන් ගල් යුගයකට තල්ලූ කර ඇති බවති. ඒ තුලින් ඉරාකයට තවදුරටත් න්‍යෂ්ටික අවි නිපදවිමේ හැකියාවක් නොමැති බව ප්‍රකාශ කරයි. ==පළමු ගල්ෆ් යුද්ධයේදි ආරක්ෂක මණ්ඩලය ක්‍රියාකාරීත්වය== [[ගොනුව:United_Nations_Security_Council.jpg|right|200px|thumb|ආරක්ෂක මණ්ඩලය]] පළමු ගල්ෆ් යුද්ධයෙන් පසුව එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය ඉරාකය සම්බන්දයෙන් ක්‍රියාත්මක වීම දක්නට ලැබේ. එහිදී එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය ඉරාකයට එරෙහිව සම්බාධක පනවනු ලැබීය. එම සම්බාධක පරිපුර්ණ සම්බාධක විය. එම සම්බාධක හේතුවෙන් ඉරාකයේ ප්‍රධානතම ආදායම් මාර්ගය වන තෙල් ආදායම සම්පුර්ණ ලෙසම පහත වැටුනි. මේ තුලින් ඉරාකයේ ආර්ථීකය බොහෝ සෙයින් පිරිහිම දක්නට ලැබේ. මෙවැනි හේතුන් තිබියදි ඉරාකයට න්‍යෂ්ටික අවි නිපදවිමට තරම් ශක්තියක් නෙමැති බව බොහෝ විචාරකයින් අදහස් ප්‍රකාශ කර තිබේ. පළමු ගල්ෆ් යුද්ධයේදී එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් ගනු ලැබු ක්‍රියාමාර්ගය වුයේ ඇමරිකාව, බි්‍රතාන්‍යය සහ ප්‍රංශයද යෝජනා ඇතිව ඉරාකයට සම්බාධක පැනවිමට කටයුතු කළහ. එහිදී ඉරාකයට පරිපුර්ණ සම්බාධක පැනවිම, කුව්ටයට සිදුවු හානිය සඳහා ඉරාකයෙන් වන්දි ලබාගැනිම, ඉරාකයේ ඇති අවි විනාශ කිරිමයි. ඉරාකයට පරිපුර්ණ සම්බාධක පැනවිම නිසා ඉරාක ජනතාවට ආහාර, ඹෟෂධ හිඟ වු අතර තෙල් වෙළඳාම පහත බැස තිබුණි. යුනිස්කෝ වාර්තා අනුව ඉදිරිපත් කරන්නේ මෙම සම්බාධක හේතුවෙන් ඉරාක වැසියන් ගණන ලක්ෂ 15 ක් පමණ විය. 1991 ගල්ෆ් යුද්ධයේදී මියගිය සාමාන්‍ය ජනතාව පිළිබඳව තවමත් නිල සංඛ්‍යාලේඛන ඉදිරිපත් කර නොමැත. මෙලෙස ජීවිත හා දේපල විශාල ලෙස පළමු ගල්ෆ් යුද්ධයේදී විනාශයට පත්ව ඇත. *'''ආරක්ෂක මණ්ඩලය ක්‍රියාකාරීත්වය''' * එකස්ත් ජනපදයේ නායකත්වය යටතේ 1991 ජනාවරි 16/17 ර්‍"ඔපරේෂන් ඩෙසර්ට් සෙටාර්ම්” ( Operation Desert S tome)මෙහෙයුම. * 42 වන වගන්තිය යටත් යුද්ධමය ක්‍රියාකාරීත්වයන් පිළිබඳ තම වගකිම වෙනත් අයට පවරා දිමට ආරක්ෂක මණ්ලඩයට හැකිවේද යන්නයි 7 වන පරිච්ඡෙදයේ 46 හ 47 වන වගන්ති ක්‍රියාමාර්ග ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ හා යුද්ධමය කාර්ය මණ්ඩල කමිටුවේ පාලනය යටතේ තිබිය යුතු බැවින්, ආරක්ෂක මණ්ඩලය 7 වන පරිච්ඡෙදයට අනුකුලව ක්‍රියා නොකළ බවට තර්ක කළ හැක. * එක්සත් ජාතින්ගේ 51 වෙනි වගන්තියට අනුව සාමුහික ආත්ම ආරක්ෂක ක්‍රියාමාර්ග මගින් කුවේට් රාජ්‍ය වෙත මිත්‍ර පාර්ශවයන්ගෙන් සහයෝගය ලබාගැනිමට හැකියාව තිබුණි. * එක්සත් ජාතින්ගේ ප්‍රඥප්තියේ 50 වෙනි වගන්තියට අදාළව ආරක්ෂක මණ්ඩලය අනුගමනය කරන බලාත්මක පියවර නිසා එම පියවර අනුගමනය කිරීමෙන් ඒ රටේ ආර්ථීක වශයෙන් යම් කිසි දුෂ්කරතාවලට මුහුණ දිමට සිදුවුවහොත් ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ උපදේශකත්වය ලබාගැනිමට ඒ රටට අයිතිවාසිකම් ලබාදි ඇත. නමුත් ඉරාකයට සිදුවු හානි වෙනුවෙන් 50 වෙනි වගන්තියට අදාළව වන්දි ලබාගැනිමට උත්සාහ කළද එය අසාර්ථක විය. 50 වෙනි වගන්තිය තුළ මෙලෙස දක්වා ඇත. * 1991 අප්‍රියෙල් 3 වන දා සම්මත කරනු ලැබු 687 දරණ සටන් විරාම අභියෝජනාව තුලින් ඉරාකයට දැඩි ලෙස කොන්දේසි පනවනු ලැබීය. * 687 දරණ යෝජනාව මගින් ඉරාක - කුවේට දේශසීමා කොමිසම විසින් දෙරට අතර දේශසිමා තීරණය කිරිම, දේශ සිමා අධික්ෂණය කිරිම, කුවේටයට අයිති දේපල ආපසු බාරදිම සම්බන්දයෙන් හා ඉරාකයේ අවි ආයුධ හා වෙළෙඳ තහංචි පිළිබද එක්සත් ජාතින්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ සම්බාධක කමිටුව විසින් තීරණය කිරිම සිදු විය. *ආරක්ෂක මණ්ඩලය ඉදිරිපත් කළ යෝජනාව අනුව දින 90 කට වරක් බැගින් තෙල් හා තෙල් නිෂ්පාදිත ඉරාකයෙන් ආනයනය කිරිමට රාජ්‍යයන්ට අවසර ලබාදුන් අතර ඉරාකය තර්ක කරනු ලැබුවේ මෙහිදී ස්වාධිපත්‍යට හානියක් සිදු වන බවකි. * ආරක්ෂක මණ්ලඩය තවදුටත් කියා සිටියේ ඉරාකය කුවේටය ආක්‍රමණය කිරිමේදි ජාත්‍යන්තර නීතිය උල්ලංඝනය කර ඇති බවයි. * අංක 687 දරණ අභියෝජනාව යටතේ 1991 මැයි 20 වන දින ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් එක්සත් ජාතින්ගේ වන්දි කොමිසම හා වන්දි අරමුදල ජිනිවා නුවර පිහිටු වනු ලැබිය. මෙහිදි කරනු ලබන කාර්ය වනුයේ ඉරාකයට විරුද්ධව ඉදිරිපත් කර තිඛෙන යාචනයන් සම්බන්ධයෙන් ක්‍රියා කිරීමයි. තවද පාරිසරිකව කරනු ලැබු විනාශ වලට වන්දි ඉල්ලිම් ද කර තිබේ. වාර්ෂික තෙල් ආදායමෙන් තුනෙන් එකක් වන්දි අරමුදලට ගෙවිමටද ඉරාකයට නියම විය. ගල්ෆ් යුද්ධය නිසාවෙන් ඉරාකයේ සිටි කුර්දිවරුන් ඉරානයට හා තුර්කියට සරණගතයින් වශයෙන් පැන යාම දක්නට ලැබේ. මෙහිදි එක්සත් ජනාපදය, බි්‍රතන්‍යය, ප්‍රංශය, නෙදර්ලන්තය, ස්පාඥය, ඕස්ටේ්‍රලියාව ඇතුළු රටවල් මැදිහත් විම් දක්නට ලැබේ. උතුරු ඉරාකය තුල ආරක්ෂිත ස්ථාන පිහිටුවීම තුලින් සරණාගතයින් අවට රටවලට යාම වැලැක්වීමට කටයුතු කරනු ලැබිය. එනම් ඔපරේෂන් කොම්ෆට් ( Operation Conform) මෙහෙයුම තුලින් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ පිහිටු වීය. මෙහිදි රටක අභ්‍යන්තර ස්වාධිත්‍ය සම්බන්ධයෙන් ගැටළු මතු විමට බලපා තිබේ. බ්‍රිතාන්‍ය, ඇමරිකාව, ඛෙල්ජියම හා ප්‍රංශය විසින් 1991 අප්‍රියෙල් 5 වෙනිදා ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ න්‍යය පත්‍රයට අංක 688 වන අභියෝජනා පත්‍රය ඉදිරිපත් කිරිමේ බලාපොරොත්තු වුයේ ජාත්‍යන්තර සාමයට හා සුක්ෂිතභාවයට එල්ල වන තර්ජනයන් වැලැක්විමටත් සියලූම ඉරාක පුරවැසියන්ගේ මානුෂික හා දේශපාලන අයිතින් වලට ගරු කිරීමටත් සරණගතයින් හා අවතැන්වුවන් මෙන්ම ඉරාක පුරවැසියන්ගේ හදිසි අවශ්‍යතාවයන් සොයා බලාගැනිමටත්, සියලූම මානව වන්දි සංවිධාන වල සහයෝගය ලබා දෙන ලෙස හා ආරක්ෂක මණ්ඩලය හා මහලේකම්වරයා වෙත සහාය පළ කරන ලෙසට ඉරාකයට නියම කරනු ලැබිය. ආරක්ෂිත ස්ථාන පිහිටුවිම සම්බන්ධයෙන් ඉරාකයේ ෙසෙරී භාවයට හානියක් සිදු වේදැයි එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම්වරයා ප්‍රකාශ කර සිටියේය. එහිදි උතුරු ඉරාකයේ විදේශ හමුදා රදවා තබාගැනිමට ඉරාකයේ අකැමැත්ත අවශ්‍ය බව ඔහු තව දුරටත් ප්‍රකාශ කළේය. 1991 මැයි 17 හා 18 දිනවලදි ඉරාක රජ්‍ය හා එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය අතර සාක්ච්ඡාවලදී එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක භටයින් 500 ක් ඉරාකයේ රදවා තබාගැනිමට සිදුවුයේ ඉරාක රජයේ කැමැත්ත අනුවය. අංක 688 දරණ යෝජනාව ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් ඉරාකය තුල හා ඉරාකයට එරෙහිව 1992 දි ගුවන් ප්‍රහාර එල්ල කළහ. නමුත් එම අභියෝජනාව මගින් එම ක්‍රියාව අනුමත නොවීය. මෙලෙස කුර්දිවරුනගේ ආරක්ෂාව සමබන්ධයෙන් මැදිහත්වීම නීත්‍යානුකුලවේද නැත්ද යන්න ප්‍රශ්නය වඩාත් සංකිර්ණය. ඒක පාර්ශ්වය මානවවාදී මැදිහත්වීම් මුලධර්මය යටතේ අවසරයක් නොමැතිව මැදිහත්විම මතභේදයට තුඩු දෙන ප්‍රශ්නයකි. ඉරාකය විරෝධය පළකළ නමුත් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් මැදිහත් වීම් සිදුවිය. ඒ අනුව අංක 688 දරණ අභියෝජනාව පිළිබඳව නෛතික ප්‍රශ්න මතු වී තිබේ. ඒ කෙසේ වෙතත් අංක 688 දරණ අභියෝජනාව පමණක් ගත් විට, එය නීිතිමය පදනමක් නොවු බවත් එහෙයින් 42 වන වගන්තිය යටතේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය විසින් මානවවාදි සහන පියවර බලාත්කාරයෙන් ක්‍රියාත්මක කිරිම පිළිබඳව එය පුර්වාදර්ශයක් නොවන බවත් ප්‍රත්‍යක්ෂ වේ. (මලාන්සුක්,2002 : 580). මේ ආකාරයට ඉරාකය සම්බන්ධයෙන් එහි ඉතිහාසය, ආගමික ගැටුම් පැවතීම, 1991 ගල්ෆ් යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් ඉරාක ජනතාවට විඳීමට සිදු වු ගැටළු රාශියක් දක්නට ලැබේ. පළමු ගල්ෆ් යුද්ධයේදී ඇමරිකාව ඇතුළු බොහෝ රටවල් මැදිහත් විම දක්නට ලැබේ ඉරාකය විසින් කූවේටය 1990 දී ආක්‍රමණය කිරිම නිසා එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය විවිධ යෝජනා සම්මත කර ගනිමින් ඉරාක අර්බුදය විසදිමට උත්සාහ කළද එය සාර්ථක වී නොමැත. ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ තිරණ ඒ ආකාරයෙන්ම පිළිනොගැනිම දක්නට ලැබේ. ඉරාකයට අධික ලෙස එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් සම්බාධක පැනවීම නිසා ඉරාකයේ ආර්ථීක, සමාජ, දේශපාලන තත්වය තවදුරටත් පිරිහි තිඛෙනු දක්නට ලැබේ. == දෙවන ගල්ෆ් යුධ සමය== [[ගොනුව:Iraq_War_2003.gif|right|200px|thumb|දෙවන ගල්ෆ් යුද්ධයේ අවස්ථා ]] 2003 මාර්තු මාසයේදී ඇමරිකාව හා බ්‍රිතාන්‍ය එකතුව ඉරාකය ආක්‍රමණය කරනු ලැබීය. මෙය ආක්‍රමණයන් වශයෙන් හැදින්වීමට පුළුවන. විශේෂයෙන්ම එක්සත් ජාතින්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථීර සාමාජිකත්වය ගනු ලැබු ඇමරිකාව හා බ්‍රීතාන්‍ය රාජ්‍යන් මෙලෙස තවත් රටක ‍සෛවරී භාවයට අභියෝගයක් ලක් කළ අවස්ථාවක් වශයෙන්ද හැදින්විය හැකිය. ඉරාක ආක්‍රමණය පිළිබඳව ඇමරිකානු ජනාධිපති හා ටෝනි බ්ලෙයාර් දක්වන අදහස් කිහිපයක් උපුටා දැක්විමේදී, ඇමරිකාවේ හිටපු ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව් බුෂ් හා එංගලන්තයේ අගමැති ටෝනි බ්ලෙයාර් , ඉරාක ආක්‍රමණයට හේතු දක්වා සිටියේ ඉරාකය නිරායුධ කිරිම සඳහා(weapons of Mass Destruction) සදාම් හුසේන් ත්‍රස්තවාදයට සහායදීම නතර කිරීම සහ ඉරාක ජනතාවට නිදහස ලබාදීමයි. බ්ලෙයාර් දක්වන පරිදි ඉරාකයේ න්‍යෂ්ටික, රසායනික සහ ජිව විද්‍යාත්මක අවි නිරායුධකරණය කළ යුතු බවත් ඒ වගේම ඇමරිකාව හා එහි පාලන මණ්ඩලය ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඉක්මනින්ම මෙය කළ යුතු වන්නේ ලෝක සාමයට තර්ජනයක් වන නිසාවෙනි. (2003 .invation of Irak Wikipedia, 2009). මෙවැනි හේතුන් ඉදිරිපත් කරමින් 2003 වර්ෂයේදි ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිම දක්නට ලැබේ. 2003 වර්ෂයේදී ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිම දක්නට ලැබේ. 2003 මාර්තු 20 ඉරාකය නිදහස් කර ගැනිමේ යුද්ධය ආරම්භ විය. සදාම් හුසේන් ජනාධිපතිවරයාට ඉරාකයෙන් පිටත් වන ලෙසට ෙජ්ර්ජ් බුෂ් ජනාධිපතවරයා ලබාදී තිබුණ කාලය අවසන්වීමත් සමඟම 2003 මාර්තු 30 ග්‍රිනිච් වෙලාවෙන් පෙරවරු 2.35 ට බෑන්ඩෑඩය වෙත පළමු ප්‍රහාරය එල්ල විය. මධ්‍යධරණී මුහුද හා පර්සියානු බොක්කේ රඳවා තිබු යුධ නැව්වලින් කෲස් මිසයිල එලල් විය. සදාම් හුසේන් සැඟවී සිටින ලෙසද සැක කළ බැග්ඩෑඩ් මාලිගයට මෙන්ම උතුරු ඉරාකයේ මොසුල් නරගයටද ගුවනින් ප්‍රහාර එල්ලකරනු ලැබිය. 2003 වසරේදී ඇමරිකාව සහ බ්‍රිතාන්‍යයේ එක්ව ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිමේදී 2003 ජුනි 30 වැනිදා ෆලූජා නගරයේ බෝම්බ පිපිරීම, ජුලි 05 ඉරාක පොලිස් භටයින් පිරිසකට ප්‍රහාර එල්ල කිරීම , අගෝස්තු 19 වෙනි දින එක්සත් ජාතින්ගේ කාර්යාලයට ප්‍රහාර එල්ල කිරිම, අගොස්තු 29 නජා්ෆ් ෂියා මුස්ලිම් දේවස්ථානයට ප්‍රහාර එල්ල කිරිම මෙැවනි බෝම්බ ප්‍රහාර නිසාවෙන් ඉරාක සාමාන්‍ය සිවිල් වැසියන්ගේ මානව හිමිකම් උලල්ලංඝනය විම දක්නට ලැබේ. මිනිස් ජීවිත විශාල ලෙස අහිමි විය. ඉරාකය මෙලෙස මැද පෙරදිග රටවල් කෙරෙහි විශාල ලෙස අත පෙවිමට හේතුවක් වී ඇත්තේ මැදපෙරදිග පවතින තෙල් සම්පත නිසාවෙනි. ඇමරිකාවේ ජනාධිපති ධුරය හෙබවු අයිසන් හවර් ප්‍රකාශ කර සිටියේ තෙල් සම්පත පාලනය කරනු ලබන්නේ කවරෙකු විසින්ද ඔහු විසින් මුළු ලොවම පාලනය කරනු ලබන බව ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රකාශ කර තිබුණි. දැනට ලොව ඛනිජ තෙල් සම්පත අත්‍යවශ්‍ය සම්පත් මෙන්ම ඛනිජ තෙල් සම්පත් වලින් 65% ක් පමණ ගල්ෆ් ප්‍රදේශයේ පිහිටා තිබිම නිසා බලවත් රටවල් මැදපෙරදිග ගල්ෆ් ප්‍රදේශයේ පිහිටා තිබිම නිසා බලවත් රටවල් මැදපෙරදිග ගල්ෆ් කලාපය කෙරෙහි ඔවුන්ගේ විශේෂ අවධානය යොමු වි තිබේ. ඇමරිකාවේ නව අධිරාජ්‍යවාදී බලපැම් හේතුවෙන් සැමවිටම උත්සාහ දරනු ලබන්නේ මැදපෙරදිග තෙල් සම්පත ඔවුන්ට අත්පත් කර ගැනිමට හා මැදපෙරදිග ආර්ථීක, දේශපාලනික වශයෙන් ඔවුන්ට නතු කර ගැනිමටය. 2003 මාර්තු 20 වෙනිදා දකුණු ඉරාකයේ උම්සකර් වරායේ කොටසක් ඇමරිකානු හමුදා විසින් අල්ලා ගනු ලැබීය. ඉරාක තෙල් සම්පත සම්බන්ධයෙන් ඉරාකය හා කුවේටය අතර කලක සිටම මතභේද පැවතුණි. උම්සකර් වරාය ස්ථීර වශයෙන්ම ඒකාබද්ධ හමුදාව යටතට පත් වු බව මාර්තු 25 වෙනිදින වාර්තා විය. මාර්තු 20 කුවේට් දේශසීමාවේ සිටින ඒකාබද්ධ හමුදා වෙත ඉරාකයෙන් ස්කඩ් මිසයිල එල්ලා කළ අතර එම මිසයිල විනාශ කිරිමට ඇමරිකානු පෙට්‍රෝලියම් මිසයිල එල්ල කරන ලද බවද ප්‍රකාශ වේ. තවද මාර්තු 27 උතුරු ඉරාකයේ හමුදා පුහුණු කඳවුරක් විනාශ කළ බව පෝර්ජ් බුෂ් ජනාධිපතිවරයා විසින් පැවසීය. මාර්තු 30 බස්රා නගරය අසලදී ඉරාක ජෙනරාල්වරයෙකු බි්‍රතාන්‍ය හමුදා යටතට පත් කරගෙන තිබීම දක්නට ලැබේ. ==ගල්ෆ් යුද්ධය ඇති වීමට හේතු== ===ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිමට බලපෑ තෙල් සාධකය=== ඇමරිකාව විසින් ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිම සම්බන්ධයෙන් විවිධ හේතු දැක්විමට පුළුවන. එක් හේතුවක් වුයේ ඉරාකය සතුව තෙල් සම්පත් තිබීමය. ඛනිජ තෙල් සම්පත් අයිතය තහුවරු කර ගැනීමෙන් අධික ලෙස ලාභ ලබාගැනිමටත් අඩු මිලට ඛණිජ තෙල් සැපයුම අඛණ්ඩව පවත්වා ගැනීමටත් ඇමරිකාව උත්සාහ කළේය. අනෙක් කාරණාව වුයේ පශ්චාත් සදාම් හුසේන් අවදියේ සාමකාමී ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පාලන ක්‍රමයක් ස්ථාපිත කිරිමයි. ඉරාකය තුළ තෙල් නිෂ්පාදනය ඇරැඹුනේ 1928 දීය. 1961 දක්වා ඉරාක තෙල් සම්පත් මත ඒකාධිකාරය හිමිකරගෙන සිටියේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම බි්‍රතාන්‍ය සතුව පැවැති ඉරාක පෙට්‍රොලියම් සමාගමයි. 1972 දී ඉරාක බාත් පක්ෂ රජය විසින් එරට තෙල් කර්මාන්තය මුළු මනින්ම ජනසතු කර තිබේ. * මැදපෙරදිග 65% * සෞදි අරාබිය 25% * ඉරාකය 12% * ඉරානය 9% [[ගොනුව:Iraq Oil Graph.jpg|center|400px]] මෙලෙස ඉරාකය තුළ ස්වභාවික සම්පතක් ලෙස ඛනිජ තෙල් පිහිිටා තිබීම ඇමරිකාව ප්‍රමුඛ බටහිර රටවල් විසින් ආක්‍රමණය කිරිමට බලපානු ලැබු සාධකයක් වශයෙන් හැදින්වීමට පුළුවන. ,2002 කාලය තුලදි ඇමරිකාව විසින් ඉරාකයෙන් තෙල් බැරල් මිලියන 1.3 ක් පමණ අපනයනය කරනු ලබයි., ( Importance of Iraqi oil to u.s, 2009). === ඉරාකය තුළ අභ්‍යන්තර ගැටුමක් වශයෙන් පවතින ආගමික ගැටුම=== ඉරාකය තුළ සුන්නි හා ෂියා භක්තිකයින් අතර ගැටුම් පවති. විශේෂයන්ම ඉරාකයෙන් පිට රටවලත් ෂියා හා සුන්නි ආගම් දෙකෙහි පවතින වෙනස ගත්විටදි එය ඉතා ඈත ඉතිහාසයකට දිව යයි. එනම් ෂියා හා සුන්නි ආගම් දෙකෙහි පවතින වෙනස ගත් විට දී එය ඉතා ඈත ඉතිහාසයකට දිවයයි. එනම් ෂියා හා සුන්නි ආගම් දෙකෙහි පවතින වෙනස ගත්විටදී එය අල් කුරාණයේ දක්වා ඇත. අල් කුරාණයට අනුව සර්ව බලධාරී දෙවියන් හඳුන්වා ඇත්තේ අල්ලාහ් යනුවෙනි. දේව පුත්‍රයන් එක එක කාල වලදි සිටින අතර ආදම්, නොවා , මොසෙස්, ‍‍ජේසුස් හා මහම්මත් ලෙස හඳුන්වා ඇත. දෙවියන් වහන්ස්ගේ අවසාන පුත්‍රයා වන්නේ මහම්මත්ය. ඉස්ලාම් ආගමට අනුව අල්ලාහ් හැර වෙන දෙවියෙකු නැති අතර ශාස්තෘවරයා වන්නේ මහ්ම්මත්ය. මහ්ම්මත් තුමා ක්‍රි. ව. 570 දී මක්කම උපත ලැබු අයෙකි. මහ්ම්මක්තුමා කඩීජාන් නම් කාන්තාව සමඟ විවාහ වු අතර පුත්‍රන් දෙදෙනෙක් හා දියණියන් දෙදෙනෙක් ලැබීය. පුතුන් තිදෙනා මියගිය අතර ක්‍රී. ව. 632 දි මහ්ම්මත්තුමා මියගිය අතර ඉන් පසුව පැහැදිලි අනුප්‍රාප්ති කරයෙකු නොවිය. ඉන් පසුව මහ්ම්මත්තුමාගේ මිත්‍රයෙකු වු ‍"අබුබකර්” හා ‍"කලිෆ්” නම් නායක තනතුර ලබා දීමයි. මෙහිදී අනුප්‍රාප්තිකයන් තෝරා ගැනීමේදි ෂියා, සුන්නි ඛෙදීම ඇති විය. අබුබකර් හා ඔහුගෙන් පසුව බලයට පත් වු මිතුරන් දෙදෙනා මහ්ම්මත්තුමාගේ නිත්‍යානුකුල ලෙස පිළිගත් කොටස සුන්නි භක්තිකයින් විය. ෂියා භක්තියතයන් අනුප්‍රාප්තිකයන් ලෙස සැලකුවේ මහම්මත්තුමාගේ බෑණා වු අලි බවයි. මෙලෙස පැහැදිලි ලෙස අනුප්‍රාප්තිකයෙකු පත් නොවිමේ සිදුවිම හරහා ගැටම් රාශයික් ඇති විය. මෙය වර්තමානය වන විට නොවිසිදුනු දික් ගැස්සුණු සමාජ ගැටුමක් දක්වා වර්ධනය වි ඇත. ඉරාකය තුල රඳවා සිටින ආක්‍රමණික හමුදාවන්ට එරෙහිව විශාල ලෙස කටයුතු සිදු කරන ලබන්නේ සුන්නි භක්තික මුස්ලිම්වරුන්ය. සුන්නි භක්තිකයින් ගේ ප්‍රදේශ ලෙස ෆලූජා, රමාදි සහ සමාරා ඔවුන්ගේ වාසභුමි අතර ප්‍රධාන තැනක් ගනු ලබයි. ඇමරිකාව විසින් ෆලූජා නගරයට ප්‍රහාර එල්ල කළ අතර ප්‍රහාරයට පෙර ලක්ෂ 4 ක් පමණ ජනතාවක් වාසය කළ අතර බුෂ්ගේ ආක්‍රමණයෙන් පසුව ෆලූජාහි ජීවත් වන්නේ ඉතා සීමිත පිරිසකි. ගලූජාහි වැඩි පිරිසක් අසල පිහිටි බැග්ඩෑඩ් නගරයේ ජීව්ත වෙති. ඉරාකය තුළ ප්‍රාදේශීය වශයෙන් ආගමික ගැටුම් නිරන්තරයෙන්ම දක්නට ලැබේ. ෂියා ආගමික බහුතරය දේශපාලන නියෝජනය, ආගමික ස්වාධිනතාවය ලබා ගැනීමට මෙන්ම ඇමරිකානු ආධිපතයට එරෙහිව ප්‍රබල ව්‍යාපාරයක් වශයෙන් කටයුතු කරයි. ෂියා වරුන් බහුල ලෙස වාසය කරන ප්‍රදේශ වන්නේ දකුණු ඉරාකයේ බස්රා නසිිරියා කූට හා නජාෂ් නගර වේ. ෂියා මුස්ලිම්වරුනගේ නායකයා ලෙස කටයුතු කරන්නේ මුක්ටාඩා අල් සදර්ය. ෂියා ආගමිකයන්ගේ ශුද්ධ වු නගරයක් වශයෙන් නජාෂ් නගරය හැඳින්වීමට පුළුවන ෂියා වරුන් ඉරාක ආක්‍රමණයෙන් පසුව විදේශික හමුදාවන්ට එරෙහිව නව සටන් පෙරමුණක් විවෘත කළහ. ඉරාකය තුළ ප්‍රාදේශීය ඛෙදිම්ද දක්නට පුළුවන. එනම් උතුරු ඉරාකයේ තුර්කි දේශසිමාවට ආසන්න ප්‍රදේශයේ තුර්කි සම්භවයකින් පැවත එන කොටස් ද ඇමරිකානු පාලනයට එරෙහිව නැඟි සිටීම දක්නට හැකිය. මෙලෙස ඉරාකය තුල ආගමික ඛෙදිම් හේතුවෙන් රට අභ්‍යන්තරයේ ගැටුම් දක්නට ලැඛෙන අතර ප්‍රාදේශීය වශයෙන් විවිධාකරයේ ඛෙදිම් ද දක්නට පුළුවන. [[ගොනුව:Muslim Sunni and Shia.jpg|center|500px]] මයිකල් ඊ බ්‍රවුන් විසින් අභ්‍යන්තර ගැටුමකට බලපාන සාධක වශයෙන් ව්‍යුහාත්මක, සමාජ, ආර්ථීක, දේශපාලන හා සංස්කෘතික සාධක දක්වා තිබේ. සංස්කෘතික කාරණා යටතේ ඉරාකයේ ෂියා , සුන්නි ආගමිකයින් ඔවුන්ගේ ඉතිහාසය වඩා උසස්යැයි කියමින් ගැටුම් ඇති කර ගනු ලැබීම දක්නට පුළුවන. කණ්ඩයාම් අතර ඇති වන දේශපාලන ප්‍රශ්නද ඉරාකයේ පවතින අභ්‍යන්තර ගැටුමට හේතු වී ඇත. ව්‍යුහාත්මක කාරණ යටතේ දුර්වල රාජ්‍යක් වීමද රට අභ්‍යන්තරයේ ගැටුම් ඇතිවිමට බලපා තිඛෙන දක්නට පුළුවන. 2001 අමරිකාවට එල්ල කරන ලැබු ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයෙන් පසුව ඇෆ්ගනිස්ථානයේ ඔසාමා බින් ලාඩ්න් වැනි ත්‍රස්තවාදියන්ට එරෙහිව ඇමරිකානු විදේශ ප්‍රතිපත්තිය වෙනස් විය. ඉරාක නායක සදාම් හුසේන් ඔසාමා බින් ලාඩන්ට සහාය දක්වන ඇතැයි ඇමරිකාව ප්‍රකාශ කරන අතර ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව ක්‍රියා කිරීමේ ප්‍රතිපත්තියක් ආරම්භ කරනු ලැබීය. එහිදී ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව්. බුෂ් විසින් ඉරිදිපත් කරන ප්‍රකාශයක් වැදගත් වේ. ,ජාතිය ගොඩනැගීමේ පරමාර්ථය ඇතිව අපි අපගේ හමුදා ලෝකය පුරා පැතිර විම නැවැත්තු වේ නැතිනම් අපිට බැරෑරුම් ප්‍රශ්නයකට මුහුණදිමට සිදු වේවි, ( Cost of Iraq war and nation Building, 2009).යනුවෙන් දක්වා ඇත. ඒ වගේම ඉරාකයේ පවතින ත්‍රස්තවාදය සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකානු බුද්ධි අංශ ප්‍රජාව CIA, FBI, DIA යනාදින් දක්වන්නේ මෙවැනි අදහසකි. ඉරාකයේ නව ත්‍රස්තවාදි පරම්පරාව බිහිවෙමින් පවතින බවයි. එමගින් ඇමරිකාව කෙරෙහි තරහ ගොඩ නගයි. තව ලෝක ජිහාඩ් වාදින්ගේ පැතිරීම බල ගන්වනවා. මොවුන් මෙය සත්‍යක් නොවේ නම් කවරදාකවත් මොවුන් මෙවැනි ප්‍රකාශයක් නොකරනු ඇත.( Iraq war making us less safe from terrorism, 2009). ඉරාකය ත්‍රස්තවාදි ක්‍රියාවල නිරත වන බවට ඇමරිකාව චෝදනා කර සිටියි. බුෂ් පාලන සමයේදි මෙලෙස ඉරාකයට එරෙහිව කරනු ලැබු ප්‍රබල ප්‍රහාර හේතුවෙන් ඉරාකයේ සංස්කෘතික වැදගත්කම්න් යුක්ත වු ස්ථාන විනාශ විය. ඉරාකයේ පවතින ගැටුම්කාරි වාතාවරණය නිසාවෙන් විශාල ලෙස දේපල විනාශයන් හා පරිසර විනාශයන්ද දක්නට ලැබේ. මෙලෙස ඉරාකය තුල පවතින අභ්‍යන්තර ගැටුම ජාත්‍යන්තරීකරණය විමේ ස්වරූපයද දක්නට ලැබේ. ==ඉරාකයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය හා ෆලූජා සිදුවීම== [[ගොනුව:Faluja 15nov04.jpg|right|200px]] ඉරාකය තුළ සිදුවන ආක්‍රමණ නිසාවෙන් ඉරාකයේ ප්‍රචණ්ඩත්වය දක්නට ලැබුණි. ඇමරිකානු ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව් බුෂ්ට ඉරාකයේ හමුදා නැවත ගෙන්වා ගැනිමට හැකි වි නොමැත. 2004 වන විටත් ඇමරිකා හමුදාවන් ඉරාකයෙන් නැවත ආපසු ගෙන්වා ගැනිමට නොහැකි විම බුෂ්ගේ දේශපාලන ජනප්‍රියත්ව යට මෙය විශාල කැළලක් වී තිබේ. සදාම් හුසේන් කෲර පාලකයෙකු ලෙස හදුන්වා දුන් බුෂ් සදාම් හුසේන් අත් අඩංගුවට ගනු ලැබුවද ඉරාකය තුළ සාමය හා ප්‍රජත්නත්‍රවාදය ස්ථාපිත කිරිමට හැකි වි නොමැත. ඒ වෙනුවට ඉරාකය තුළ ආගමික, වාර්ගික ගැටුම් ඇති වී තිබේ. ඉරාක යුද්ධය සම්බන්ධයෙන් බොහෝ යුරොපීයන් දකින්නේ අනවශ්‍ය මැදිහත්විමක් ලෙසයි. ඇමරිකාවේ සෙනෙට්, රහස් ඔත්තු සේවා කමිටුව පෙන්වා දුන්නේ සි. අයි. ඒ. සංවිධානයේ වැරදි තොරතුරු නිසාවෙන් ඉරාකය සමඟ ගැටුමකට යාම වැරදි බවයි. සී.අයි.ඒ. සංවිධානයේ අධ්‍යක්ෂ ජෝර්ජ් ටෙනට්ට අනුව එම තනතුරෙන් ඉල්ලා අස් විය. ඉරාකයට ප්‍රමාණවත්තරම් සි.අයි.ඒ. ඔත්තුකරුවන් යැවිමට නොහැකි වීම, ඒ ඔත්තුකරුවන් විසින් ලබා දුන් තොරතුරු නිවැරදි ලෙස විශ්ලේෂණය නොකිරිම වැනි හේතුන් නිසා සී.එවි.ඒ. සංවිධානය ලෝකයට පෙන්වා ඇත්තේ වැරදි තොරතුරුය. මේ තුලින් පෙනී යන්නේ ඉරාකය සමඟ යුද්ධයකට යාමට තරම් හේතු සිදු වී නොමැති බවයි. ඇමරිකා ආක්‍රමණය ගත් විටදී ප්‍රථමයෙන්ම ෆලූජා නගරයට දැඩි ප්‍රහාර එල්ල කරනු ලැබිය. ඉරාකය තුළ පවතින ප්‍රචණ්ඩක්‍රීයා සංඛ්‍යාව වැඩිවීම දක්නට ලැබේ. ඔවුහු මුලින්ම නගරය් ප්‍රධාන රොහල් අත්පත්කර ගත්හ. දෙවනුව යුප්‍රටීස් ගංඟාවේ පාලම් දෙකක් අල්ලා ගත්හ. නගරයටම ප්‍රහාර එල්ල කිරිම ඇරඹුණේ ඒ. සී. 130 වර්ගයේ යුධ ටැංකි මඟිනි. රාත්තල් 500 1000, 2000 ප්‍රමාණයේ බෝම්බ එක දිගට ෆලූජා නගරයට වැටෙමින් තිබේ. එහි ක්‍රියාත්මක වන්නේ හදිසි තත්වයකි. අවුරදු 15 සිට 55 දක්වා කිසිවෙකුට මහ මඟට බැසිමට නොහැකිය. කඩ සාප්පු සියල්ල වසා දමා ඇත. මාර්ග සියල්ල වසා දමා ඇත. දැඩි අන්තවාදින් සිය අභිමානය රැක ගැනිම සඳහාද ඇමරිකානුවක් සිය බල පරාක්‍රමය සදහාද සටන් වැද සිටිති. (තෙන්නෙකෝන්, 2004). ෆලූජා සංහාරය නිසාවෙන් විශාල පිරිසක් මියගොස් තිබේ. මෙම ෆලූජා සංහාරය සඳහා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් තහනම් කරනු ලැබු අවි යොදා ගැනීම දක්නට පුළුවන. 2004 වසරේදී නැවතත් ඇමරිකානු ජනාධිපති ලෙස ජෝර්ජ් බුෂ්ජනාධිපති වශයෙන් පත්විමත් සමඟම ඉරාකය තුලට ප්‍රහාරයන් දියත් කිරිම දක්නට ලැබේ. ඇමරිකන් බල ඇණි විසින් [[පොකුරු බෝම්බ]] හෙලිමට අමතරව ප්‍රහාරවලට ගොදුරු වන පුද්ගලයින්ගේ සිරුරු පිච්චි යාමට සලස්වන ෆොස්පරස් ආයුධ පවා ෆලූජා නගරයට පහරදීමේදි යෙදා ගනු ලැබිය. නාගරික ප්‍රදේශයක සටන් සඳහා වියට්නාම් යුද්ධයෙන් පසු ෆෝස්පරස් ආයුධ යොදගත් පළමු අවස්ථාව මෙය විය. දින 10 ක් ඇතුලත ෆලූජා නගරය අමුසොහොනක් බවට පත් විය (ෆරූක්, 2007:123). ඉරාකය තුළ විශාල වශයෙන් මානව හිමිකම් උල්ලංඝනයවිම දක්නට ලැබේ. එනම් ෆලූජා සිදුවිම ගත්විට එහිදි වෛද්‍යවරුන් හා හෙඳ නිලධාරින් පවා ඝාතනය කිරිම සිදු කළහ. මෙයට හේතුවක් වශයෙන් හැදින්වීමේදී 2003 අප්‍රියෙල් මාසයේදි සිදු කළ සංහාරයේ තෙරතුරු රොහල් වල වෛද්‍යවරුන් හා හෙදනිලධාරීන් ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව වෙත ලබා දෙතැයි යන බියනි. මෙම සංහාරය ලෝකයාගෙන් වසන් කිරිම සඳහා ඇමරිකාව ගනු ලැබු තවත් සිදු වීමක් වුයේ පුවත්පත් කලාවේදීන්ට ෆලූජා නගරයට ඇතුල්විමට අවසර ලබා නොදිම සහ දේවගැතියන් මරා දැමීමයි. ඉරාකයේ මෙවැනි ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා සිදුකිරිම සඳහා විනාශකාරී අවි භාවිතා කර තිබේ. ඉරාක සිදු වීම වියට්නාමය රැවන්ඩා, කාම්බෝජයේ පොල් පොට් ගෙනගිය ක්‍රියාමාර්ග මෙන්ම ස්පාඥයේ ඒකාධිපති පාලකයෙකු වු ෆැන්සිස්කෝ ෆැන්කෝ වැනි අයගේ බිහිසුනු කි්‍රියාවලට සමාන කළ හැකිය. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධනාය තහනම් කර තිඛෙන නපාම් වායුවද ඇමරිකාව විසින් ෆලූජා සංහාරය සදහා භාවිතා කර තිබේ. ඇමරිකන් හමුදා විසින් අහිංසක සිවිල් මැසියන් මරා දැමිම සඳහා තහනම් කරන ලද නපාම් බෝම්බ විෂ වායු සහ වෙනත් නීති විරෝධි අවි ආයුධ පාව්ච්චි කර තිඛෙන බව පසුව ඉදිරිපත් කරන ලද වාර්තාවලින් පෙනී ගියේය. නපාම් ගෑස් වායුව යොදා ගෙන තිබුණු බව දිය වී ගිය මළ සිරුරු වලින් ඔප්පු විය. ෆලූජා නගරය පොළාවට සමතලා කර දැමිම පිණිස ඇමරිකානුවන්ට යුධ ටැංකි, කාලතුවක්කු , පාබල සේනාව ජල වායු සහ අනෙකුත් සම්ප්‍රදායට අනුකුල නොවු ආයුධ උපයෝගි කරගත් බව නගරවැසියේ ප්‍රකාශ කළහ. යෝද බිම්මලක් මෙන් දැවැන්ත දුම් ගුලියක් නිර්මාණය කරමින් පුපුරා යන බිහිසුණු බෝම්බ ඔවුහු මෙම ප්‍රහාරය සඳහා යොදා ගත්හ. බෝම්බ පිපිරිමක් සමඟ දිග දුම් වලි සහිත කුඩා බෝම්බ කැබලි බිම පතිත වන්නට විය. (ෆරූක්, 2007:122) මෙම ආක්‍රමණය හේතුවෙන් ෆලූජා නගරයේ මියගොස් සිටින සිවිල් ජනයාගේ සංඛ්‍යාව 15,000 ක් පමණ වේ. ෆලූජා නගරය පුරා ත්‍රස්තවාදීන් නිරන්තරයෙන් සැරිසැරීම දක්නට ලැුබේ. ෆලූජා සටන ඇරඹ්ම ප්‍රථම ඇමරිකානු හමුදාවන්ට කියා සිටියේ වියට්නාම යුද්ධයට පසුව දරුණුම ගරිල්ලා ප්‍රහාරයකට සුදානම් වන බවයි. ෆලූජාහි දහස් ගණන් පල්ලි දක්නට ලැඛෙන මේවා විනාශ කිරීමට ඇමරිකානු හමුදා භටයින් ක්‍රිය කර ඇත. ඇමරිකන් හමුදා භටයකු ලෙස කටයුතු කළ ෆලූජා සටහන සහභාගී වු රායි ෆලූජා සංහාරය පිළිබදව ඉදිරිපත් කර තිඛෙන්නේ පහත පරිදිය. ෆලූජා නගරයට ප්‍රහාර එල්ල කරද්දි සුදු ෆෝස්පරස් යොදාගැනිමට තිරණයකර තිඛෙන නිසා හමුදාව විසින් අණදෙනවිට ඒ කෙරෙහි විශේෂ අවධානයකින් පසුවන ලෙස අපට දක්වා තිබුණි. සුදුසු ෆොස්පරස් හේතු කොටගෙන සිරුරු පිළිස්සි ඇට පමණක් ඉතිරිවන සේ මස් සියල්ලදිය වි යයි...(ෆරූක් , 2007:122). තවද ජීව විද්‍යාඥයකු වන මොහොමඩ් ටාරෙක් ප්‍රකාශ කරන අදහස්ද වැදගත් වේ. ගිනි වර්ෂවක් නගරයට ඇද හැල්නනට පටන් ගත්තේය. විවිධ වර්ණයන්ගෙන් යුකත් වු මෙම ද්‍රව්‍ය කොටස් වැදුණු මිනිසුන්ගේ සිරුරු පිලිස්සෙන්ට විය. මියගිය මිනිසුන්ගේ සිරුරුවල පුදුමාකර තුවාල දක්නට තිබුණි. සමහරෙකුගේ සිරුරු පිලිස්සී තිබුණද ඔවුනගේ ඇදුම්වල කිසිදු හානියක් සිදුවී තිබුණේ නැත(ෆරූක්, 2007:123). මෙවැනි තොරතුරු වලින් හෙලි වන්නේ ඉරාකයේ සිටින සිවිල් වැසියන්ගේ මානුෂිය අයතීන් උල්ලංඝනය වී තිඛෙන බවයි. ලෝක සාමයට හා ආරක්ෂාව ඇති කිරීමේ ප්‍රබල සංවිධනායක් වන එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධනායටද මෙම ප්‍රහාරයන් නතර කිරිමට අපොහොසත් වී තිබේ. ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ අණ නොතකා ඇමරිකාව හා බි්‍රතාන්‍ය මෙම ගෙන යන ක්‍රියාවලිය හේතුවෙන ආරක්ෂක මණ්ඩලය පිළබඳ ලෝක ජනතාව තබා සිටින විශ්වාසය පලූදුවීමට හේතු වී තිබේ. ජාත්‍යන්තර නීිතිය ක්‍රියාත්මක වුවද ඉරාකය සම්බන්ධ ප්‍රහාර හා මිනිස් ඝාතන නිසාවෙන් අන්තර්ජාතික නීතිය උල්ලංඝනය වීම දක්නට ලැබේ. ෆලූජා නගරයට එරෙහිව ප්‍රහාර එල්ල කිරිම අන්තර්ජාතික නීතිිය උල්ලංඝනය කිරිමක් බව තෝමස් ජෙෆර්සන් නීති විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය, ජාතික නීති සංගමයේ උප සභාපති, ඇමරිකාවේ ජුලි සභිකයන්ගේ සම්මේලනයේ විධායක කමිටුවේ (American of Jurist) ඇමරිකානු නියෝජිත මාජරී කොහොන් ( Marjoric Cohn) ප්‍රකාශ කළාය. ඔවුහු තුවාලකරුවන්ට සාත්තු කිරිම සඳහා ඉදිරිපත්වු වෛද්‍යවරුන්ට සහ ගිලන් රථවලට නගරයට ඇතුල් විමට ඉඩ දුන්නේ නැත. එසේකිරීම ජිනිවා සම්මුතිය සෘජු ලෙස උල්ලංඝනය කිරිමත් වේ... (ෆරූක්, 2007:130) ෆලූජා සංහාරය තුලින් ඉරාකයේ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ ජන ජිවිතය සම්පුර්ණයෙන්ම අඩාල වි ඇති අතර මිනිස් අයිතීන් උල්ලංඝනය වි ඇත. ප්‍රබල රාජ්‍යයන් මෙලෙස මැදිහත්වීමෙදී එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයටද මෙවැනි ක්‍රියාවන් නතර කිරිමට නොහැකි වීම එහි පැවැත්ම සම්බන්ධයෙන් ගැටළු පැන නගිනු ඇත. ජාත්‍යනතර වශයෙන් නීති තිබුණද ඒවා උල්ලංඝණය කිරිම කළ විට එයට නිසි දඩුවම් ලබා දීම සම්බන්ධයෙන් ගැටළු පැන නගී. == ඉරාක ආක්‍රමණය සම්බන්ධ විශ්ලේශණයක්== 2003 වසරේදී ඇමරිකාව විසින් ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිමට හේතු වශයෙන් ෙජ්ර්ජ් බුෂ් ජනාධිපතිවරයා විසින් එය සාධාරණීකරණය කිරීමට උත්සාහ කරන ආකාරය ඔහුගේ පහත ප්‍රකාශය තුලින් පැහැදිලි වේ. ඇමරිකානු හමුදා බුද්ධි අංශ මගින් අනාවරණය කරගෙන ඇති පරිදි ඉරාකය තුළ ජෛව විද්‍යාත්මක අවි නිපදවීම සඳහා යොදාගනු ලබන ඇන්ත්‍රෑක්ස් ලීටර් 25,000 ක්, ඩෙටුලි ලිමොන් ටොක්සින් ලිටර 38,000 ක් සහ අතිශය භයානක විෂ වායුවක් වන සාරීන් ටොන් 500 ක් ඇති බව ජෝර්ජ් බුෂ් ප්‍රකාශ කළේය (දිනමිණ). මෙලෙස විවිධ සංඛ්‍යාලේඛන ඉදිරිපත් කරමින් 2003 ඉරාකයට කරනු ලැබු ආක්‍රමණයට හේතු ඉදිරිපත් කරමින් කියා සිටියහ. 2003 වසරේදී ඇමරිකාව රාජ්‍ය ලේකම් වු කොලින් පවෙල් විසින් කියා සිටියේද ඉරාකය තුල බියකරු සමුහ සංහාරක අවි විශාල වශයෙන් ගබඩා කර තබා ගන්නා බවයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය අමතා ඇය මේ සම්බන්ධයෙන් දීර්ඝ ලෙස විස්තර කරනු ලැබීය. ඉරාකයට එරෙහිව කරනු ලැබු ආක්‍රමණය තවදුරටත් සාධාරණීකරණය කිරිමට බි්‍රතාන්‍ය අගමැති ටෝනි බ්ලෙයාර් විසින් ඉදිරිපත් කරනු ලැබු අදහස් මෙසේය. සදාම් හුසේන් සතුව මහා පරිමාණ විනාශකාරී අවි තිඛෙනවා පමණක් නොව, ඒවා විනාඩි 45 ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුළ පහදීම සදහා සුදානම් කළ හැක බවද පැවසු ඔහු ඒ සම්බන්ධ ඇස්තමේන්තු හා සංඛ්‍යාලේඛන ඇතුලත් ලිපි ලේඛණ පවා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කළේය (දිණමිණ). මෙවැනි ප්‍රකාශ ඉදිරිපිත් කිරිම තුලින් ජාත්‍යන්තරය තුළ සදාම් හුසේන් බියකරු පුද්ගලයෙක් බවට භීතියක් ඇති කිරිමට උත්සාහ ගෙන තිඛෙනු දක්නට හැකිය. 2003 වසරේදී ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිම සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකාව තුල සිටින අති මහත් බහුතරයකගේ උදඝෝෂණ විරෝධතා එල්ලවු අතර පාප් වහන්සේ එමෙන්ම ලෝක නායකයින් විසින් කරනු ලැබු ඉල්ලිම් නොසලකා හරිනු ලැබුණි. නමුත් අද වන විට කොලින් පවෙල් පවා ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඔහුට ලැබුණු තෙරතුරු සත්‍ය ඒවා නොවන බවයි. ජෝර්ජ් බුෂ්ටද ඉරාකයේ සමුලසංහාරක අවි නොමැති බවට සාක්ෂි ලැබුණ විටදී ඔහුටද එරට ජනතා අප්‍රසාදයට ලක් විමට සිදුවිය. 2008 වසරේ මැතිවරණයේදී බැරක් ඔබාමා ජනාධිපති ලෙස තේරී පත්විමට මේ ඉරාකය සම්බන්ධයෙන් ජනතාව තුළ තිබු අප්‍රසාදය මිට හේතු විය. එක්සත් ජනපද ආරක්ෂක උපෙද්ශිකාව වන කොන්ඩලීසා රයිස්ද ප්‍රකාශ කර සිටියේ යුද්ධය ක්‍රියාත්මක කිරීමට ලැබුණු තොරතුරු ඇතැම් විට නිවැරදි විමට නොහැකිවු බවකි. බ්‍රිතාන්‍ය හෝ ඇමරිකානු හමුදාවන්ට ඉරාකයෙන් සමුල ඝාතන අවි සොයා ගැනිමට නොහැකිවීමත් සමඟම පෙනියන කාරණයක් වන්නේ බලවත් රටවල් විසින් ඉරාකයේ ස්වෛරීභාවයට තර්ජනයක් එල්ල කර තිබීම සම්බන්ධවයි. එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ හත්වෙනි මහ ලේකම්වරයා වන කොෆී අන්නන්ද ඉරාකය සම්බන්ධයෙන් සාමය ආරක්ෂා කිරීමට ක්‍රියා කිරිම දක්නට ලැබේ. අන්නන්ට පෙර මහ ලේකම් ධුරය දැරැවේ ඊජිප්තුවේ බුත්‍රොස් බුත්‍රොස් ඝාලිවිසිනි. අන්නන් ඉරාකය සම්බන්ධයෙන් කළ වැදගත් මෙහෙයක් වුයේ 1998 දී බැග්ඩෑඩ් නුවරට ගොස් සදාම් හුසේන් සමඟ සාකච්ඡා කර ඔහුට කරුණු අවබෝධ කරදී අවි නිරීක්ෂනයට ඉරාකයට යැමට ඉඩ ලබා ගැනීමට පෙළඹවිමයි. 1997 ජනාවරි මස 1 වැනිදා එක්සත් ජාතින්ගේ නව ලේකම්වරයා ලෙස වැඩ බාර ගත් අතර 2002 දී ඔහු තවත් වසර 5 ක් දක්වා මහ ලේකම්වරයා වශයෙන් තේරී පත්විය. ඔහු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය නැවත ප්‍රතිසංස්කරණය කළයුතු බවට ප්‍රකාශ කළේය. 1992 - 1993 වසරේදී එක්සත් ජාතින්ගේ සාමය සුරැකිමේ වැඩපිළිවෙල බාර සහකාර මහලේකම්වරයා ලෙසත් ඔහු කටයුතු කර ඇත. 1990 දී ඉරාකය විසින් කුවේටය ආක්‍රමණය කරනු ලැබු අවස්ථාවේදී ඉරාකයේ සිටි බටහිර රටවල 900 ක් පමණ ඉරාකයෙන් පිටතට රැගෙන යාමේ වගකිම ඔහුට බාර වි තිබුණි. එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානය විසින් ඉරාකයට සම්බාධක පැනවු අවස්ථාවේදි මානුෂික අවශ්‍යතා මිලදී ගැනිමට ඉඩ සැලසුන ගිවිසුමක් සකස් කිරීමේදි එක්සත් ජාතින්ගේ නියෝජිතයා ලෙස නායකත්වය ගෙන ක්‍රියාකිරිමට කොෆි අන්නන් සමත් විය. මහ ලේකම්වරයා පත් කරනු ලබන්නේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ නිර්දේශය මතය. මහ ලේකම්වරයා සතු බලතල ලෙස ජාත්‍යන්තර සාමයට හා ආරක්ෂාවට තර්ජනයක් වන කරුණු සම්බන්ධයෙන් ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ අවදානයට යෙමු කිරීමට බලය ලබා දී ඇත. ඉරාකය සම්බන්ධයෙන් ඇමරිකානු ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව් බුෂ් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ මෙවැනි අදහසකි. එනම්, ඉරාකය ඇමරිකාවට එරෙහි එදිරිවාදිකම් දිගින් දිගටම ක්‍රියාත්මක කරන අතර ත්‍රස්තවාදයට ද උඩගෙඩි දෙයි. ඇන්ත්‍රැක්ස්, ස්නායු වායු සහ න්‍යෂ්ටික අවි නිපදවිම දැනට දශකය පමණ කාලයක් මුළුල්ලේ කරගෙන ගොස් ඇති අතර 1998 සිට කිසිදු අවි නිරික්ෂකයෙකුට රට තුලට ඒමට ඉඩදී නොමැත. මෙවන් ක්‍රියාවක් සිදු කිරිමට ඉරාකයට ඉඩදිමෙන් මැද පෙරදිග කලාපයේ පමණක් නොව ලෝකයේ යහ පැවැත්මටද තර්ජනයක් එල්ල විම වැලැක්විය නොහැක. එසේ වුවද ඒක පාර්ශ්වික ක්‍රියා මාර්ගයකට යනවාට වඩා බහු පාර්ශ්වික එකඟතාවක් ඔස්සේ ත්‍රස්තවාදි තර්ජනයකට මුහුණදිමට අපි කැමැත්තෙමු (වි‍ජේසිංහ, 2003 :16). ඇමරිකානු රාජ්‍ය ලේකම්ද ඉරාකය සම්බ්නධයෙන් ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඉරාකයේ න්‍යෂ්ටික ආයුධ ඇති බවත් එය ලෝක සාමයට තර්ජනයක් බවත්ය. ඉරාකය තමන් සතුව ජීව හෝ රසායනික අවි ද න්‍යෂ්ටික අවි ද නැතැයි පවසයි. එහෙත් එම කියමන විහිළුවකි. මෙය වඩාත්ම බැරෑරුම් අවස්ථාවක් වන අතර අන්තර්ජාතික ප්‍රජාව මෙම තර්ජනයට එරෙහිව නැගී සිටිය යුතු වෙයි. (විජේසිංහ, 2003 : 16). එක්සත් ජාතින්ගේ මහලේකම්ව වන කොෆි අන්නන් ඉරාකයේ සදාම් හුසේන්ට මරණ දඩුවම ලබා දීමට විරුද්ධ විය. ඉරාක ආක්‍රමණය ආරම්භයේ සිට මේ වන තෙක් ද ජාත්‍යන්තර නිිතිය හෝ ජිනිවා සම්මුතිය ගැන කිසිදු තැකිමක් කර නොමැති අතර ඇමන්ස්ටි ඉන්ටනැෂනල් ආයතනය මගින් ඉදිරිපත් කරන මානව හිමිකම් ගැන ඇමරිකාව කිසිදු තැකිමක් කර නොමැත. කොෆී අන්නන් මෙම ඉරාකයේ ආක්‍රමණය හෙලා දකින බව ප්‍රකාශ කර සිටියි. ඇමරිකානු රාජ්‍ය ලේකම් වු කොලින් පවෙල් ඉරාක ආක්‍රමණය සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු හෙලි කිරීමේදී ඔහුගේ සාක්ෂි වලට පදනම් වුයේ ඉරාක ජාතික කොංග්‍රසයේ නායක අහමඩ් චලාබ් ලබා දුන් තොරතුරුය. නමුත් මේ චලාබ් ලබා දුන් තෙරතුරු පිළිගත නොහැකි බව දක්වා තිබේ. ඉරාක ආක්‍රමණයට පෙර 2003 පෙබරවාරි මාසයේදි ඉරාකය සතුව සමුහ ඝාතන අවි තොග පවතින බවත් විනාඩි 45 ක් වැනි කෙටි කාලයක් තුලදී ඒවා අවශ්‍ය ඉලක්ක කරා යොමු කිරිමේ හැකියාවක් පවතින බවත් එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලය ඉදිරියේ පිළිගත හැකි සාක්ෂි සමඟ පැවසුවේ කොලින් පවෙල්ය.(ගමගේ:2004). 2003 මාර්තු 20 ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරීමත් සමඟ නැවත යුද්ධය ආරම්භ විය. ඇමරිකාව ඇතුළු බි්‍රතාන්‍ය හමුදා ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිමත් සමඟ ඉරාකයේ සාමජ, දේශපාලන ආර්ථීක තත්වය තුල ගැටළු වර්ධනය විම දක්නට ලැබුණි. ඉරාකය ආක්‍රමණය කිරිමට බලපෑ සාධකයන් වශයෙන් තෙල් සාධකය හා ඉරාකය සතුව න්‍යෂ්ටික අවි පවතින බවක් සාමකාමි ඉරාකයක් ගෙඩ නැඟිමට ආක්‍රමණිකයින්ට අවශ්‍ය විය. ඉරාකය තුල අභ්‍යන්තරික වශයෙන්ද ෂියා, සුන්නි ඛෙදීම තුළ ගැටුම දක්නට ලැබේ. ඉරාන ආක්‍රමණයේදී ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාවගේ මැදිහත්වීම ගත්විටදී ඉරාක ගැටුම සමථයට මෙන්ම ගැටුම තවදුරටත් උග්‍ර කිරීමට එම මැදිහත්වීම් බලපා තිඛෙන දක්නට පුළුවන. විශේෂයෙන්ම ෆලූජා සිදුවිම හරහා ඉරාක වැසියන්ගේ මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය විම හා එය ඉරාකයේ ස්වෛරීභාවයට විශාල තර්ජනයක් එලල් වි පවතින්නකි. සදාම් හුසේන් අත් අඩංගුවට ගනු ලැබුවද ඉරාකය තුල සාමකාමි වාතාවරණයන් ඇති වී නොමැති බව පශ්චාත් සදාම් යුගය තුල දක්නට ලැඛෙන ප්‍රචණ්ඩත්වය තුලින් සනාථ වි ඇත. ඇමරිකාවේ මැදිහත්විමෙන් ඉරාකයේ පැවැති අන්තර් ආණ්ඩුවටද ඉරාකයේ ස්වෛරීභාවය රැක ගැනිමට නොහැකි විය. ඉරාක අන්තර්වාර ආණ්ඩුවේ ජනාධිපති ලෙස කටයුතු සුන්නි මුස්ලිම් භක්තිකයෙකු වන ගාසි අල් යාවර් යටතේද ඉරාකය තුළ පවතින ත්‍රස්තක්‍රියාවන්, මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය වීම් නවතා ලීමට හැකි නොවිය. 2005 වසරේ පැවැත්විමට නියමත මැතිවරණය සම්බන්ධයෙන් සුන්නි හා ෂියා භක්තිකයින් එකිනෙකට පරස්පරර විරෝධී අදහස් ඉදිරිපත් කරන්නට වුහ. 2005 ඉරාකයේ පැවැති මැතිවරණයේදී කුර්දි වාර්ගිකයෙකු වු ජලාල් තලබානි ජනාධිපති ධුරයට පත්විය. නමුත් මෙම මැතිවරණයෙන් පසුවද ඉරාකය තුල පැවැති ගැටුම් වල නිමාවක් දක්නට නොැබුණි. ෂියා සුන්නි ඛෙදීම් නිසා රට තුල අභ්‍යන්තර යුධ ගැටුම තත්වයක්ද උද්ගතවී ඇත. ඉරාකය තුල පවතින සමාජ, ආර්ථීක , දේශපාලනික තත්වය ගත්විටදී දේශපාලනික වශයෙන් අවුල් වු ආර්ථීකය පහතට වැටුණු හා සමාජමය වශයෙන් ගත් විට ඛෙදීම් සහිත ගැටමුකාරී පරිසරයක් නිර්මාණය වී තිබීම දක්නට පුළුවන. ඉරාකය තුල දරිද්‍රතාවය දක්නට ලැබුණද එක්සත් ජාතින්ගේ සංවිධානයද එයට විසදුමක් ලබාදිමට සමත්වී නොමැත. ඉරාකය තුළ විදේශීය හමුදාවන් රැදි සිටීම තුල ඉරාකයේ ස්වෛරීභාවයට තවදුරටත් තර්ජනයක් වී ඇත. එක්සත් ජාතීන්ගේ ආයතනයේ යම් යම් ප්‍රඥප්ති කඩ කිරිමක්ද මේ තුලින් දක්නට ලැබේ. ඇමරිකානු, බි්‍රතාන්‍ය, ඉතාලිය, පෝලන්තය වැනි රටවල හමුදාවන් මෙලෙස ඉරාකය තුළ රැදී සිටිම ගැටළු මතු කරයි. ඉරාකය සම්බන්ධයෙන් ජෝර්ජ් ඩබ්ලිව් බුෂ්, කොලින් පවෙල්, ටෝනි බ්ලෙයාර් , කොෆී අන්නන් වැනි රාජ්‍ය නායකියන්් මෙන්ම එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ ලේකම් දක්වන අදහස් විශ්ලේෂණයේදී පෙනි යන්නේ ඇමරිකාව හා බි්‍රතාන්‍ය රජයන් විසින් ඉරාක ආක්‍රමණය කිරීම සාධාරණීකරනය කිරිමට උත්සාහ ගන්නා අතර එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය මැදිහත් විමේදි උපරිම උත්සාහයක් දරා තිබුණද ආරක්ෂක මන්ඩලයේ අක්‍රිය ක්‍රියා පිළිවෙතක් අනුගමනය කරන බවකි. ඉරාකය තුල ආඥාදායක පාලනයක් මහා මිනිස් ඝාතනයක් සිදු වේ නම් එය වෙනස් කිරීම ලෝක ප්‍රාජවගේ වගකීමයි. නමුත් එහිදී එම රට ආක්‍රමණයකර මහා මනුෂ්‍ය ඝාතන සිදුකිරිම යුක්ති සහගත නොවන්නේය. <gallery> Image:Bush at podium 20050428.jpg|ජෝර්ජ් බුෂ් Image:President Vladimir Putin with UN Secretary General Kofi Annan.jpg|කොෆි අන්නන්/ පුටින් Image:Tony Blair WEF09.jpg|ටෝනි බෙ‍ලෙයාර් Image:Colin powell (official portrait).png|කොලින් පාවල් </gallery> ==ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ == *'''එක්සත්ජාතීන්ගේ ප්‍රඥප්තිය'''.(2004)(Basic Facts About the united Nations ISBN:92-1-100850-6)කොළඔ 07:එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිශ්‍රය *කරුණාදාස.ඩබ්ලිව්.එම්.9(2000).'''ජාත්‍යන්තර සංවිධානය'''.දෙහිවල:ඉමේජ් ලංකා ප්‍රකාශකයෝ. *කටුගම්පොල,රජා(2007).'''එක්සත්ජාතීන්ගේ සංවිධානය.'''කොළඔ: ඇස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ. * මලාන්සුක්,පීටර්(2002).'''ඇක්හර්ටස්ගේ නුතන ජාත්‍යන්තර නීති ප්‍රවේශය''',නු‍ෙග්ගොපෙියසිරි සින්ටමින්. * ෆාරුක්, ලතීෆ් (2007). '''ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි යුද්ධයේ සැබෑ මුහුණුවර''' (සිංහල පරිවරත්නය කේ.ඒ.එන්. පෙරේරා) මහරගම: රාවය ප්‍රකාශකයෝ. *Ashraf.F., Rafique, N., &Rahaman, F.U.(2000). '''STRATEGC STUDIES'''. Islamabad: Institute of Stratergic Studies. * Cortright, D., Millar, A. & Lopes, G.A. (2001). '''Smart Sanctions'''. Indiana: TheFourth Freedom Forum. * Kramer, steven philip (2003). '''FOREIGN AFFAIRS AFTER SADAM'''. New york: 58 East 68th Street. * Pickering, Thomas R. (2008). '''Servial-global politics and strategy'''. Uk: Routledge Journals. * Robert, Adam (2003). Survial – T'''he 11ss quarterly'''. UK:oxford university press. * '''The united Nations Today''' (2008). New york: united Naitons Department of public Informations. * Vignard, Kerstin (2001). '''The Middle East'''. Switzerland: united Nations Institute. * World Report (2001). '''Iraq and Iraqi Kurdufstan'''. Human Rights Watch. * World Report (2002). '''Iraq and Iraqi kurdistan.''' * http://cesistri.info/iraque/imagens/faluja_15nov0404.jpg{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == ආශ්‍රිත ලිපි == {{div col|colwidth=27em}} * [[1973 Samita border skirmish]] * [[2003 invasion of Iraq]] * [[United Nations Iraq–Kuwait Observation Mission]] * [[Iraq–Russia relations]] * [[SIPRI Arms Transfers Database, Iraq 1973–1990]] * [[Loss of Strength Gradient]] * [[Military history of the United States]] * [[Post–World War II air-to-air combat losses]] * [[Organization of United States Air Force Units in the Gulf War]] * [[The Gulf War Did Not Take Place]] {{div col end}} == සටහන් == {{reflist |group=lower-alpha |refs= <ref name=numbering> The numbering of Persian Gulf conflicts depends on whether the [[Iran–Iraq War]] (1980–1988) is referred to as the First (Persian) Gulf War (English language sources prior to the start of the Kuwait war in 1990 usually called it the Gulf War), which would make the 1990 war the Second (Persian) Gulf War. Different sources may call the conflicts by different names. The name '[[Persian Gulf]]' is itself a subject of [[Persian Gulf naming dispute|dispute]]. The start date of the Kuwait War can also be seen as either August 1990 (when Iraq's [[Saddam Hussein]] invaded [[Kuwait]]) or as January 1991 (the start of Operation Desert Storm, when the US-led coalition forced Iraq out of Kuwait), so that the war is also often called the 1991 Gulf War, the 1990–1991 Gulf War, the 1990s Gulf War, etc ... This dating is also used to distinguish it from the other two 'Gulf Wars'.</ref> }} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|24em|refs= <ref name="VUA Citation">Desert Storm/Shield Valorous Unit Award Citations.{{full citation needed|date=May 2022}}</ref> }} == භාහිර සබැඳි == {{sister project links|c=Category:Gulf War|d=yes|q=yes|n=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|s=no|species=no}} * http://mediculture.blogspot.com/2007_11_01_archive.html [http://mediculture.blogspot.com/2007_11_01_archive.html] * http://sannasa.org/index.php?option=com_content&task=view&id=4525&Itemid=30[http://sannasa.org/index.php?option=com_content&task=view&id=4525&Itemid=30{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}] * [https://www.youtube.com/watch?v=dUAY4hwufkI Barbara Walters Interview with General Schwarzkopf, Coalition commander in the Persian Gulf War] (Video: ABC, 1991) * [//repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552642 Gulf War Discussion] from the [//repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494/browse?type=title Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives] * [//repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552703 Historical Context] from the [//repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494/browse?type=title Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives] * [http://archives.cbc.ca/IDD-1-71-593/conflict_war/gulf_war/ CBC Digital Archives{{snd}}The 1991 Gulf War] * [http://www.history.army.mil/reference/Finding%20Aids/DSMI.htm Master Index of Desert Storm Oral History Interviews] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101231231437/http://www.history.army.mil/reference/Finding%20Aids/DSMI.htm |date=31 December 2010 }} by the [[United States Army Center of Military History]] * [https://web.archive.org/web/20071212214924/http://www.history.army.mil/reference/gulfbib.htm Bibliography of the Desert Shield and Desert Storm] compiled by the [[United States Army Center of Military History]] {{link note|note=via Wayback Machine}} * [http://cdm16635.contentdm.oclc.org/cdm/search/collection/p16635coll2!p16635coll25!p16635coll13!p16635coll18!p16635coll20!p16635coll15!p16635coll27!p16635coll3!p16635coll11!p16635coll8!p16635coll28!p16635coll23!p16635coll29!p16635coll10!p16635coll12!p16635coll5!p16635coll4!p16635coll14!p16635coll9!p16635coll21!p16635coll1!p16635coll22/searchterm/XVIII%20Airborne%20Corps%20History%20Office/field/all/mode/all/conn/and/order/nosort/ad/asc, Desert Shield/Desert Storm Photographs] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151017021409/http://cdm16635.contentdm.oclc.org/cdm/search/collection/p16635coll2!p16635coll25!p16635coll13!p16635coll18!p16635coll20!p16635coll15!p16635coll27!p16635coll3!p16635coll11!p16635coll8!p16635coll28!p16635coll23!p16635coll29!p16635coll10!p16635coll12!p16635coll5!p16635coll4!p16635coll14!p16635coll9!p16635coll21!p16635coll1!p16635coll22/searchterm/XVIII%20Airborne%20Corps%20History%20Office/field/all/mode/all/conn/and/order/nosort/ad/asc, |date=17 October 2015 }} US Army Heritage and Education Center, Carlisle, Pennsylvania * [https://web.archive.org/web/20140505181504/http://www.history.com-archive.info/topics/persian-gulf-war Persian Gulf War] * [http://www.defensemedianetwork.com/stories/20th-anniversary-of-desert-storm-in-photos/ 20th Anniversary of Desert Storm in Photos] * [https://web.archive.org/web/20150714171711/http://waronline.org/mideast/iraq_airforce.htm Air Force and Air Defense of Iraq before the war (not translated) exact list of the technical details] * [https://purl.fdlp.gov/GPO/gpo52758 Liberating Kuwait] [[United States Marine Corps]] * [http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm Friendly-fire Incidents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130601053948/http://www.gulflink.osd.mil/du_ii/du_ii_tabh.htm |date=1 June 2013 }}{{snd}}www.gulflink.osd.mil * [https://web.archive.org/web/20120915090951/http://www.history.army.mil/html/forcestruc/vua_citations.html Operations Desert Shield and Desert Storm: Valorous Unit Award Citations] by the [[United States Army Center of Military History]] {{Navboxes|list= {{Gulf War}} {{Middle East conflicts}} {{American conflicts}} {{George H. W. Bush}} {{Saddam Hussein}} {{Iraq topics}} {{US history}} {{Cold War}} {{Gulf Cooperation Council}} }} {{Portal bar|Iraq|Kuwait|United States|War|1990s}} {{Authority control}} <!-- Don't add {{Link GA|lv}} – there hasn't been discussion about the status of article. --> [[ප්‍රවර්ගය:ගල්ෆ් යුද්ධය| ]] [[Category:Cold War conflicts]] [[Category:1990 in the United States]] [[Category:1991 in the United States]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉරාකය තුළ 1990 වසර]] [[Category:1991 in Iraq]] [[Category:1990 in Saudi Arabia]] [[Category:1991 in Saudi Arabia]] [[Category:1990 in Kuwait]] [[Category:1991 in Kuwait]] [[Category:20th-century military history of the United States]] [[Category:Operations involving special forces]] [[Category:Proxy wars]] [[Category:Presidency of George H. W. Bush]] [[Category:United States Marine Corps in the 20th century]] [[Category:Gulf Cooperation Council]] [[Category:Wars involving Argentina]] [[Category:Wars involving Australia]] [[Category:Wars involving Bahrain]] [[Category:Wars involving Bangladesh]] [[Category:Wars involving Belgium]] [[Category:Wars involving Canada]] [[Category:Wars involving Czechoslovakia]] [[Category:Wars involving Denmark]] [[Category:Wars involving Egypt]] [[Category:Wars involving France]] [[Category:Wars involving Greece]] [[Category:Wars involving Hungary]] [[Category:Wars involving Iraq]] [[Category:Wars involving Italy]] [[Category:Wars involving Kuwait]] [[Category:Wars involving Luxembourg]] [[Category:Wars involving Morocco]] [[Category:Wars involving the Netherlands]] [[Category:Wars involving New Zealand]] [[Category:Wars involving Niger]] [[Category:Wars involving Norway]] [[Category:Wars involving Oman]] [[Category:Wars involving Pakistan]] [[Category:Wars involving the Philippines]] [[Category:Wars involving Poland]] [[Category:Wars involving Qatar]] [[Category:Wars involving Romania]] [[Category:Wars involving Saudi Arabia]] [[Category:Wars involving Senegal]] [[Category:Wars involving Sierra Leone]] [[Category:Wars involving South Korea]] [[Category:Wars involving Spain]] [[Category:Wars involving Sweden]] [[Category:Wars involving Syria]] [[Category:Wars involving Turkey]] [[Category:Wars involving the United Arab Emirates]] [[Category:Wars involving the United Kingdom]] [[Category:Wars involving the United States]] rchvt6nx7vfe6zq4zkxi8cyp6ql8xf3 ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් 0 14224 800077 798299 2026-09-25T00:25:54Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800077 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි |name = ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් |office = [[ජර්මනියෙහි ෆියුරර්වරයා | ජර්මානු රාජ්‍යයෙහි ෆියුරර්වරයා]] |image = Hitler portrait crop.jpg |caption = 1938 ආලේඛ්‍ය රූපය |country = ජර්මනිය |predecessor = [[පවුල් ෆන් හින්ඩ්න්බර්ග්]]<br />([[ජර්මනියෙහි ජනාධිපතිවරයා (1919–1945)|ජර්මානු රාජ්‍යයෙහි ජනාධිපතිවරයා]] ලෙසින්) |successor = [[කාල් ඩියුනිට්ස්]]<br />(ජනාධිපතිවරයා ලෙසින්) |footnotes = |signature = Hitler’s signature (1944).svg |deputy2 = {{සරලලැයිස්තුව| *[[ෆ්‍රාන්ස් ෆන් පාපන්]]<br />(1933–1934) *[[හර්මන් ගූරින්]]<br />(1941–1945)}} |office2 = [[ජර්මනියෙහි චාන්සලර්වරයා#නාසි ජර්මනියෙහි චාන්සලර්වරයා (1933–1945)|ජර්මානු රාජ්‍යයෙහි චාන්සලර්වරයා]] |predecessor2= [[කූට් ෆන් ෂ්ලයිෂර්]] |president2 = {{සරලලැයිස්තුව| *[[ පවුල් ෆන් හින්ඩ්න්බර්ග්]]<br />(1933–1934; ජනාධිපතිවරයා ලෙසින්) *තමන්ම<br />(1934–1945; [[ෆියුරර්වරයා]] ලෙසින්)}} |party = [[ජාතික සමාජවාදී ජර්මානු කම්කරු පක්ෂය]] (1921–1945) |successor2 = [[යෝසෆ් ගබෙල්ස්]] |birth_date = {{උපන් දින |1889|4|20|df=yes}} |birth_place = [[බ්‍රවුනෝ අම් ඉන්]], [[ඔස්ට්‍රියා-හංගේරියා රාජධානිය]] |death_date = {{මරණ දින හා වයස |1945|4|30|1889|4|20|df=yes}} |death_place = [[බර්ලනිය]], [[නාසි ජර්මනිය]] |citizenship = {{සරලලැයිස්තුව | *ඔස්ට්‍රියානු (1889–1925) *ජර්මානු (1932–1945) }} }} '''ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්''' ( ඉංග්‍රීසි: Adolf Hitler ) ඔස්ට්‍රියාවේ උපත ලද ජර්මන් දේශපාලඥයෙක් හා ජර්මන් නාසි පක්ෂයේ නායකයා විය. තවද ඔහු 1933 සිට 1945 දක්වා ජර්මනියේ චාන්සල්වරයා වශයෙන් කටයුතු කරන ලදී. එම කාලයේ නාසී ජර්මනියක් පිහිටුවා ඒකාධිපති පාලනයක් ගෙන ගියේ ය. හිට්ලර්, ඔස්ට්‍රියාවේ එවකට ඔස්ට්රියා-හංගේරියා කොටසක් වූ Linz හිදි උපත ලැබී ය. ඔහු 1913 දී ජර්මනියට ගොස් ලෝක සංග්‍රාමය සඳහා ජර්මානු යුද හමුදාවට බැඳුනි. ඔහුගේ සේවා කාලය තුළ, 1919 දී ජර්මානු කම්කරු පක්ෂයේ, එන්. එස්. ඩී. ඒ. පී පුරෝගාමියා ලෙස සම්බන්ධ වූ අතර 1921 දී එන්. එස්. ඩී. පී නායකයා බවට පත් වූ හිට්ලර් 1923 දී ඔහු මියුනිච් බලය අල්ලා ගැනීමට කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කළේ ය. අසාර්ථක වූ කුමන්ත්‍රණය නිසාවෙන් හිට්ලර් සිරගත කරන ලදි, එම කාලය තුලදී ඔහු සිය ස්වයං චරිතාපදානය හා දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනය '''මේන් කාම්ෆ්''' ({{lang-de|Mein Kampf|මේන් කාම්ෆ්|මගේ අරගලය}}) පළමු වෙළුම නිකුත් කළේය. 1924 දී ඔහු නිදහස් කිරීමෙන් පසු හිට්ලර්, ජර්මනිය විසින් ඇතිකරගත් වර්සායි ගිවිසුම් පහර පිළිබඳව ප්‍රතාපවත් කථිකයෙකු ලෙස නාසි ප්‍රචාරක ක්‍රියා හා පෑන්-ජර්මානු, යුදෙව් විරෝධය, සහ ප්‍රති-කොමියුනිස්ට්වාදය ප්‍රවර්ධනය කිරීම මගින් මහජන සහයෝගය තමන් වෙත ඈදා ගත්තේ ය. හිට්ලර් නිතර යුදෙව් කුමන්ත්‍රණයක කොටසක් ලෙස ජාත්‍යන්තර ධනවාදය හා කොමියුනිස්ට්වාදය හෙලා දුටුවේ ය. 1933 දී නාසි පක්ෂය, 1933 ජනවාරි 30 දා කුලපති වශයෙන් හිට්ලර්ගේ පත් වීමට තුඩු දුන් ඔහුගේ සභාගය විසින් හා හා පුරා කියා පැවැත් වූ නැවුම් මැතිවරණයෙන් පසුව ජර්මනියේ විශාල ඡන්දයක් ලබා තේරී පත්වූ නාසි පක්ෂය, නාසීහු හැරවීමේ ක්‍රියාවලිය ආරම්භ කළ මෙම නාසි ජර්මනිය වෛමාර් සමූහාණ්ඩුව තුළ ජාතික සමාජවාදයේ ඒකාධිපති සහ අත්තනෝමතික මතවාදය මත පදනම් වූ ඒක-පාක්ෂික ඒකාධිපති සක්‍රීය පනත සම්මත කිරීය. හිට්ලර් ජර්මනියෙන් යුදෙව්වන් තුරන් කිරීමට ඔහු බ්‍රිතාන්‍යය හා ප්‍රංශය විසින් දැක්වූ පශ්චාත් ආධිපත්‍යය දෙවන ලෝක මහා යුද්ධය ජාත්‍යන්තර පර්යාය අසාධාරණය ලෙස දුටු දේ පොර බැදීමේ නව න්‍යාය තහවුරු කිරීමට අරමුණු කර ඇත. ඔහුගේ ප්‍රථම ධූර කාලය වසර හයකි. මහා අවපාතයක් ලැබූ පළමුවන ලෝක මහා යුද්ධයෙන් පසු ජර්මනිය මත පනවා ඇති සීමාවන් අතහැර සීඝ්‍ර ආර්ථිකමය වර්ධනය සඳහා ඔහුට මහජනයා දුන් සහයෝගය, ජනවාර්ගික ජර්මානු-ක්‍රියා මිලියන ගණනක් වූ බව භූමි ප්‍රදේශ වල ඈඳා ප්‍රතිඵලයක්. ජර්මානු ජනතාව සඳහා හිට්ලර් විසින් වාසාවකාශය ( "ජීවන අවකාශය") ඉල්ලා සිටියේය. ඔහුගේ දඩබ්බර විදේශ ප්‍රතිපත්තිය යුරෝපය තුල දෙවන ලෝක යුද්ධය පුපුරා යාමට බලපාන මූලික හේතුව ලෙස සැලකේ. ඔහු මහා පරිමාණ ලෙස ප්‍රති සන්නද්ධ අධ්‍යක්ෂණය කොට 1939 සැප්තැම්බර් මස 1 වන දින ජර්මනිය මත යුද්ධයේ තිබූ බ්‍රිතාන්‍යය සහ ප්‍රංශ ප්‍රකාශ නිසා, පෝලන්තය ආක්‍රමණය කළේ ය. 1941 ජූනි මාසයේ දී හිට්ලර් සෝවියට් සංගමය ආක්‍රමණය කිරීමට නියෝග කළේ ය. 1941 ජර්මානු හමුදා හා යුරෝපීය අක්ෂ බලවතුන් අවසන් වන විට යුරෝපයේ හා උතුරු අප්‍රිකාවේ බොහෝ කළෝ ය. සෝවියට් දේශය පරාජය කිරීමට අසමත් වීම හා යුද්ධය බවට එක්සත් ජනපදයේ පිවිසුම් ආරක්ෂක මතට ජර්මනිය බල හා එය උත්සන්න පරාජයන් මාලාවකින් දුක් වින්දා ය. යුද්ධයේ අවසන් දින තුළ, 1945 දී [[බර්ලින්]] හි යුද සමයේ දී හිට්ලර් තම දිගු කාලීන පෙම්වතිය, [[ඊවා බ්‍රෝන්]] හා විවාහ විය. 1945 අප්‍රේල් මස 30 වන දින, දින දෙකකට වඩා අඩු පැය කාලයක් එකට ජීවත් ව සියදිවි නසා ගත්තේ ය. ඔවුන්ගේ මල සිරුරු හිට්ලර්ගේ හමුදා විසින් පුළුස්සා දමන ලදී. හිට්ලර්ගේ නායකත්වය සහ වාර්ගික ගැන්වුණු මතවාද යටතේ, නාසි තන්ත්‍රය ඔහු සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් Untermenschen ( "උප-මිනිසුන්") සමාජීය වශයෙන් කා හට වත් අනවශ්‍ය වෙනත් වින්දිතයින් ලෙස සළකනු ලැබූ යුදෙව්වන් අවම වශයෙන් මිලියන 5.5 ක මිනිස් සංහාරය සඳහා වගකිව යුතු විය. හිට්ලර් හා ඔහුගේ නාසි පාලනයේ දී යුද ඇස්තමේන්තුගත මිලියන 19.3 සිවිල් වැසියන් හා සිරකරුවන් ඝාතනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් වගකිව යුතු විය. මීට අමතරව, සොල්දාදුවන් හා සිවිල් වැසියන් මිලියන 29 ක් දෙවන ලෝක මහා යුද්ධය දී යුරෝපීය රඟහල හමුදා ක්‍රියාමාර්ගයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මිය ගියේ ය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ මිය ගිය සිවිල් වැසියන්ගේ සංඛ්‍යාව යුද්ධයේදී පෙර නොවූ විරූ වූ අතර, මානව ඉතිහාසයේ දරුණුතම ගැටුම එයයි. == ළමාවිය සහ තරුණවිය == === සම්භවයක් === හිට්ලර් ගේ පියා ඇලොයිස් හිට්ලර්, කන්‍යා (1837-1903) මරියා ඇනා ස්චිකර්ගෘබර් වන අවජාතක දරුවා විය. බෞතීස්ම ලේඛනයේ ඔහුගේ පියාගේ නම පෙන්නුම් කෙළේ නැත, ඇලොයිස් හට මුලින් තම මවගේ වාසගම "ස්චිකල්ගෘබර්" දායාද කළාය. 1842 දී යොහාන් ජෝර්ජ් හෙඩ්ලර් ඇලොයිස් මව මරියා ඇනා සමඟ විවාහ විය. ඇලොයිස් හෙඩ්ලර් සහෝදරයා, ජොහාන් නොපොමුක් හෙයිඩ්ලර් පවුලේ ගෙන එන ලදී. 1876 ​​දී, ඇලොයිස් legitimated කරන ලද අතර බෞතීස්ම ලේඛනය ඇලොයිස් පියා ලෙස ජොහාන් ජෝර්ජ් හෙයිඩ්ලර් ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා පූජකයා ( "ජෝර්ජ් හිට්ලර්" ලෙස සටහන් කිරීය.) විසින් ලියූ නාමය වෙනස් විය. ඇලොයිස් පසුව හෙයිඩ්ලර්, හට්ලර්, හෝ හූට්ලර් ලෙස අක්ෂර වින්‍යාස සහිතව, "හිට්ලර්" යන වාසගම භාර ගන්නා ලදී. හිට්ලර් වාසගම බොහෝ විට "පැල්පතක ජීවත් වන එක්" ( "පැල්පතක" හි ජර්මානු වචනය "Hütte") මත පදනම් වේ. නාසි නිල හාන්ස් ෆ්රෑන්ක් ඇලොයිස් මව ග්‍රේස් යුදෙව් පවුලක ගෘහ පාලිකාවක් ලෙස සේවය කර ඇති බව, හා පවුලේ 19 හැවිරිදි පුත් ලියෝපෝල්ඩ් ෆ්‍රැන්කෙන්බර්ග් ඇලොයිස් දාව උපත ලබා ඇති බවට ඔවුන් යෝජනා කරයි. කිසිදු ෆ්‍රැන්කෙන්බර්ගර්, එම කාල සීමාව තුළ දී ග්‍රේස් තුළ ලියාපදිංචි විය, හා වාර්තාවන් අනුව ලියෝපෝල්ඩ් ෆ්‍රැන්කෙම්බර්ක්ගේ පැවැත්ම පිළිබඳ ඉතිහාසඥයන් ඉදිරිපත් කර ඇති නිර්වචන අනුව ඇලොයිස් පියා යුදෙව් ජාතිකයෙකු බව කියා පායි. === ළදරු විය හා පාසල් අවදිය === 1889 අප්‍රේල් මස 20 වන දා, එකල ඔස්ට්‍රියා හංගේරියාවේ නගරයක වු ද ජර්මානු අධිරාජයේ අසන්න මායිමේ පිහිටි නගරයක් වු ද බ්‍රෝනාවූ හි දි ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් උපත ලැබිය. 52 හැවිරිදි සැර පරුෂ ඔස්ට්‍රියානු රේගු නිලධරයකු වූ ඇලෝයිස් හිට්ලර්, ඔහුගේ ගේ පියා වු අතර මව ඒ වනවිට වයස විසි ගණනක් වූ ක්ලේරා පෝල්සල් නම් ගැමි කාන්තාවක වූවා ය. ඇය ඇලෝසියස් හිට්ලර්ගේ තෙවන බිරිඳ ලෙසද පැවසෙයි. {{multiple image | align = left | direction = horizontal | image1 = Klara Hitler.jpg | width1 = 140 | caption1 = හිට්ලර්ගේ මව, [[:en:Klara Hitler|ක්ලාරා]] | image2 = Alois Hitler in his last years.jpg | width2 = 155 | caption2 = හිට්ලර්ගේ පියා, [[:en:Alois Hitler|ඇලෝසිස්]] }} ඇලෝයිස් ගේ දිවිය එතරම් ප්‍රසන්න වූවක් නොවී ය. ඔහුගේ පළමු බිරිය වූ ඇනා ග්ලසල් රෝගී ව සිට මිය ගියා ය. ඉන්පසු ඔහු විවාහ වූයේ ඒ වනවිටත් ඔහුට දාව දරුවකු ලබා සිටි ෆ්‍රන්සිස්කා මත්සෙල්බර්ගර් සමඟ ය. ඇය ද ක්ෂය රෝගය වැළඳී මිය ගියා ය. ඉන් පසු සිය නෑනා වූ, ඔහුට වඩා විසිතුන් වසරක් බාල ක්ලේරා පෝල්සල් හා විවාහ විය. ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් ගේ ද මව වූ ඇය ඇලොයිස්ට දාව දරුවන් පස් දෙනෙකු ම බිහි කළා ය. ගුස්ටාව්, අයිඩා, ඇඩොල්ෆ්, එඩ්මන්ඩ් හා පෝලා එම දරුවන් විය. ඉන් තිදෙනෙකු ම මිය ගියේ ඇඩොල්ෆ් හා ඔහුගේ නැඟණිය වූ පෝලා පමණක් ඉතිරි කරමිනි. අනෙක් දරුවන්ට වඩා වෙනස් ගති පැවතුමෙන් හෙබි ඇඩොල්ෆ් කෙතරම් මවගේ ආදරයට පාත්‍ර වූවත් නිතර ම අසන්තෝෂයෙන් යුත් කලකිරීමෙන් හා නපුරුකමින් ජීවත් වූ දරුවෙක් විය. සිය සැමියා සමඟ පැවැති නොහොඳ නෝක්කාඩු සහිත කනස්සලු ජීවිතයට ක්ලේරා නොදැනුවත් ව ම හෝ තම පුතු යොමු කර තිබුණා ය. එය ඔහු වෙතින් සමස්ත ලෝකයට ම දායාද කෙරුණි. ඇඩොල්ෆ්ගේ රුදුරු ජීවන දැක්මට, නොහික්මුණු රළු පරළු ඔහුගේ පියා ඔහුට බෙහෙවින් බලපෑවේ ය. පියා, ඇඩොල්ෆ් බෙහෙවින් බියට පත් කළේ ය. අසාර්ථක විවාහ තුනකින් කනස්සල්ලට හා හුදකලාවට පත් ඇලොයිස් අස්වැසිල්ලක් ලැබුවා නම් ඒ මත්පැනින් පමණි. 1895 ඇඩොල්ෆ් හය හැවිරිදි ව සිටිය දී, නිසි කාලය එළඹීමටත් කලින් 58 හැවිරිදි පියා රජයේ සේවයෙන් විශ්‍රාම ගත්තේ ය. වහා කිපෙන සුළු කුරිරු මිනිසකු බවට පත් හේ, තම දරුවන්ට නිතර ම පහර දුන්නේ ය. පසු කලෙක ඇඩොල්ෆ් තුළ සමාජය කෙරෙහි පැන නැඟුණු බද්ධ වෛරය ඔහු පියා කෙරෙහි දැක්වූ සතුරු ආකල්පය මෝරා යාමක් ලෙස සැලකිය හැකි ය. එමෙන් ම ඔහු ළමාවියේ දී ම උගත් එක් දෙයක් විය. එනම් යුක්තිය සැමවිට ම ශක්තිවන්තයාගේ පැත්තේ බව ය. කලක්‌ ගොවිතැන හා මීමැසි පාලනය රැකියාව කොටගෙන සිටි තම පියා හට හිට්‌ලර් කුඩා කල නිතර සහයෝගය දැක්‌වූයේය. ප්‍රාථමික අවධියේදී හිට්‌ලර් දක්ෂ දරුවකු වූ අතර ඔහු ආගමට බෙහෙවින් ලැදි හික්‌මුණු අයකු ද විය. කතෝලික පූජකවරයකු වීම එකල ඔහුගේ බලාපොරොත්තුව වී තිබිණි. ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය හමාර වෙත්ම හිට්‌ලර්ගේ අපේක්ෂාව වූයේ කලාකරුවකු වීමටයි. ඔහු පල්ලියේ ගීතිකා කණ්‌ඩායමේ කැපී පෙණුනු සාමාජිකයකු වූ අතර, චිත්‍ර ඇඳීම ඔහුගේ ප්‍රියතම විනෝදාංශය විය. චිත්‍ර ශිල්පියකු වීමට ඇඩොල්ෆ් තුළ තිබූ කැමැත්ත ඔහුගේ මව තුළ කනස්සල්ලක් ඇති කළේ ය. දැඩි ආගමික ශක්තියෙන් යුක්ත වූ කාන්තාවක වූ ඕ, තම පුත්‍රයා ලම්බාක්හි ආගමික පාසලකට යැව්වේ ඇඩොල්ෆ් පූජකයකු වනු දැකීමට ඈ තුළ වූ අපේක්ෂාව මුදුන්පත් කර ගන්නට ය. එහෙත් එවැනි ආකල්පයක් ඇඩොල්ෆ් තුළ නොවී ය. එම පාසලේ දුම්පානය කොට අසුවීම නිසා ඔහු පාසලින් පලවා හරිනු ලැබිණි. ඇඩොල්ෆ් පියා හට වුවමනා වී තිබුණේ තම පුතු රේගුවේ උසස්‌ නිලධාරියකු වනු දැකීමට වුවත් හිට්‌ලර් ජර්මනියේ උසස්‌ කාර්මික විද්‍යාලයකට ඇතුළත් කරනු ලැබුවේ ඔහුගේ බලවත් විරෝධය නොසලකා හරිමිනි. එතැන් පටන් හිට්‌ලර් තම පියාටද, පාසලේ ගුරුවරුන්ටද විරුද්ධව කැරලි ගසන්නට පටන් ගැනීය. එම පාසලේදී ඔහු දුර්වල සිසුවකු ලෙස හංවඩු ගැසිණි. හිට්‌ලර් හට වයස 14 වන විට පියා හට පෙනහලුවලට ලේ ගැලීමේ රෝගයක් නිසාවෙන් 1903 වසරේ ජනවාරි 03 දා අවුරුදු 65ක්ව තිබියදී හදිසියේ මිය ගියේය. සිය වැන්දඹුව හා ජීවත් වූ දරු දෙදෙනාට ඉතිරි කර ගිය එකම ධනය ඔහුගේ සුළු විශ්‍රාම වැටුප පමණකි. වයස 15 වන විට ඔහු පාසල් මිතුරන් සමඟ මත්පැන් පානය කරමින් විනෝද වන නාස්‌තිකාර හා කරදරකාර පුත්‍රයකු වීය. එකල්හි තම ඔස්‌ට්‍රියනු සම්භවය අමතක කළ සිටි හිට්‌ලර් නිතරම පක්‍ෂපාතී වූයේ ජර්මන් රජයටයි. ඔස්‌ට්‍රියානු ජාතික ගීතය(Anthem) වෙනුවට ඔහු ගායනා කරනු ලැබූයේ ජර්මන් ජාතික ගීතයයි. ඔහු එසේ කරණු ලැබූයේ ඔස්‌ට්‍රියානු රජයට බොහෝ සේ ලැදි තම පියාගෙන් පළිගැනීමේ චේතනාවෙන් යැයි පැවැසේ. මිතුරන් සමඟ විනෝදවෙමින් සිටිනා විටෙක ඔහු පාසල් සහතිකය ඉරා දමා එය වැසිකිළි කඩදාසියක්‌ ලෙස (Toilet Paper) භාවිත කළේය. කෙසේ හෝ මේ ආරංචිය විදුහල්පතිතුමාගේ දැනගැනීමට ලැබුණු අතර එයින් බොහෝ සේ කෝපයට පත් විදුහල්පති හිට්‌ලර් හට දඬුවම් කොට ඔහු විදුහලෙන් නෙරපා දමන ලදි. එය ජීවිතයේ අතිශය වේදනාත්මක අත්දැකීමක්‌ කොට සැලකූ හෙයින් ඔහු නැවත කිසිදාක පාසල් ගියේ නැත. දහසය හැවිරිදි වත්ම හිට්‌ලර් ඔස්‌ට්‍රියානු අගනුවර වූ වියානාවෙහි අපිළිවෙළැති "බොහිමියන්" නම් ජීවන රටාවට හුරුවී සිටියේය. නටමින් ගයමින් නිදහසේ විනෝද වෙමින් සිටි නමුත් කලාකරුවකු වීමේ සිහිනය ඒ වන විටත් ඔහු සිත තුළ සැඟවී තිබුණි. 1907 දී ඔහු වියානා සෞන්දර්ය ඇකඩමියට ඇයෑදුම්පතක්‌ යැවීය. එහිදී ඔහුට චිත්‍ර ඇඳීමේ හැකියාව ප්‍රමාණවත් තරම් නැතැයි කියා ඔහුව ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදි. 1908 දී එම ආයතනයටම ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය හැදැරීම සඳහා ඔහු අයෑදුම්පතක් ඉදිරිපත් කිරීය. එම ඉල්ලීම ප්‍රතික්‍ෂේප වූයේ ඔහු සතුව පාසල් සහතිකයක්‌ නොතිබූ නිසාවෙනි. [[File:Adolf Hitler Der Alte Hof.jpg|thumb|දකුණ|''[[:en:The Courtyard of the Old Residency in Munich|The Alter Hof in Munich]]''. ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ දියසායම් චිත්‍රයක්, 1914]] සෞන්දර්ය ආයතනයෙන් හිට්‌ලර් ප්‍රතික්‍ෂේප වීමෙන් අනතුරුව ඔහු යොමු වූයේ හමුදාව දෙසටයි. ඔහු යුද හමුදාවට බැඳීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් අයෑදුම් කළේය. විසිපස්‌ වියේදී ඔහු කම්කරුවකු, පින්තාරකරුවකු සහ තීන්ත අලෙවි කරන්නකු ව සිටියේය. මවගේ වියෝවෙන් පීඩා විඳිමින් සිටි ඔහු ඒ දිනවල පියාට අයත්ව තිබූ ජර්මනියේ මියුනිච් නුවර කුඩා වත්තක තනිව ජීවත් වෙමින් සිටියේය. ===පළමු ලෝක යුද්ධය=== [[File:Hitler 1921.jpg|thumb|upright|left|පළමු ලෝක යුද්ධය අතරතුර දී යුද හමුදා සෙබලෙකු ලෙස ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර් (1914-1918) ]] පළමු ලෝක යුද්ධය ආරම්භ වන වකවානුවේ හිට්ලර් මියුනිච් හි ජිවත් වු අතර ඒ අනුව ඔහු ඔස්ට්‍රියනුවෙක් වශයෙන් බැව්රියාවේ හමුදාවට ස්වේච්ඡාවෙන් එක්විය. මුල්ම වරට ඔහු යුධ හමුදාවට යෑවූ අයෑදුම් පත්‍රය නිෂ්ඵල වූයේය. තවද, 1914 පෙබරවාරි මාසයේ දී හමුදා සේවයට සුදුසු ද යන්න පරික්ෂා කර බැලීම සඳහා හිට්ලර් තාවකාලික ව ඔස්ට්‍රියාවට කැඳවන ලද නමුදු අවි දැරීමට තරම් ශක්තියක් නොමැති දුර්වලයකු සේ සලකා ඒ සඳහා ඔහු තෝරා නො ගැනිණ. 1914 අගෝස්තු මස යුද්ධය ආරම්භ වූ පසු බැව්රියාවේ රජුට ලිපියක් යවමින් ඔහුගේ හමුදාවෙහි සේවය කිරීමට ඉඩ දෙන ලෙස හිට්ලර් ඉල්ලා සිටියේ ය. ඒ ශාරීරික-සෞඛ්‍ය අයහපත් වීම හේතුවෙනි. එනමුදු පසුව 1914 වර්ෂයේදී පළමුවන ලෝක යුද්ධය සඳහා ඒ කිසිවකුත් නොසලකා හිට්‌ලර් යුධ හමුදාවට කැඳවාගැනීය. 1914 අගෝස්‌තු මසදී "බාබ්රියන්" රෙජිමේන්තුවට බැඳුණු හිට්‌ලර් ප්‍රංශයේ හා බෙල්ජියමේ බටහිර පෙරමුණෙහි සොල්දාදුවකු ලෙස සේවය කරනු ලැබීය. එම රෙජිමේන්තු මූලස්ථානයේදී තම කාලය අඩක් පමණ වැයකරමින් බැවේරියන් රක්ෂිතයේ 16 වන පාබල රෙජිමේන්තුවේ (මෙම ලැයිස්තුව රෙජිමේන්තුවේ 1 සමාගම), ඔහු ප්‍රංශයේ හා බෙල්ජියමේ බටහිර පෙරමුණ හි f මත මනුව අනුශූරතාවය ලෙස සේවය, වෙත ගන්න Fournes-en-Weppes දී, හොඳින් සටන් බිමේ පිටුපස. ඔහු Ypres හි ප්‍රථම සටන වන Somme සටනේ, Arras සටනින්, සහ Passchendaele සටන්වලට සහභාගී වූ අතර, Somme දී ඔහු තුවාල ලැබීය. නිර්භීත සොල්දාදුවකු ලෙස දෙවතාවක්‌ම අයන් ක්‍රොස්(Iron Cross) පදක්කම් දිනූ හිට්‌ලර් පසුව ඉහළ හමුදා නිලධාරියකුද විය. 1914 දී ඔහු තම පළමු වන පදක්කම වන යකඩ කුරුසය (දෙවැනි පන්තිය) දිනා ගත්තේ ය. ඔහුගේ වීරත්වය සඳහා ලුතිනන් හියුගෝ ගට්මන් විසින් පිරිනැමීය. ඉන්පසු ජර්මන් අධිරාජ්‍යවාදී හමුදාවේ සාමාන්‍ය සෙබළෙකුට ලැබිය හැකි දුලබ සම්මානයක් වූ යකඩ කුරුසය (පළමු පන්තිය) 1918 අගෝස්තු 4 දා ඔහුට හිමි විය. දෙවැන්න ඔහුට හිමිවූයේ සතුරු නිලධාරියකු හා පුද්ගලයන් 15 දෙනෙකු අත්අඩංගුවට ගැනීම නිසා ය. හිට්ලර්ගේ යුදෙව් සුපිරි මහතාගේ නිර්දේශ මත 1918 අගෝස්තු 4 වන දින හිට්ලර් හට Gefreiter නිලය ද කලාතුරකින් ප්‍රදානය කරනු ලැබීය. එහෙත් අනෙකුත් හමුදා නිලධරීන් ඔහු ගැන සඳහන් කළේ 'නායකත්ව ගුණාංගයන්ගෙන් හීන වූ නිලදරුවකු' ලෙසය. කෙසේ වෙතත් ලාන්ස් කෝප්රල් නිලයෙන් ඔබ්බට හිට්ලර් කිසි දිනෙක උසස් කරනු නො ලැබී ය. ඔහුට 1918 මැයි 18 වන දින කළු තුවාල බැජය ද ලැබීය. ඒ අනුව බෙහෙවින් ශිෂ්‍ය ස්වේච්ඡා භටයන්ගෙන් සමන්විත වූ 16 වැනි බැවේරියානු පාබල හමුදාවට ඔහු බඳවා ගනු ලැබීය. සති කීපයක පුහුණුවකින් පසු ඔහු යුද පෙරමුණට යවන ලදී. එහි දී තමා දක්ෂ හා නිර්භීත සෙබළකු බව ඔහු තහවුරු කළේ ය. මූලස්ථානයේ ඔහුගේ සේවා කාලයේ දී යුධ හමුදාව මගින් මුද්‍රණය කරනු ලැබූ පුවත්පතකට කාටුන් චිත්‍ර අඳිමින් හිට්‌ලර් නිදහස්‌ පුවත් පත් කලාවේදියකුද ව සිටියේය. 1916 වනතුරු හිට්ලර් හමුදා පණිවුඩකරුවකු ලෙස සේවය කළ අතර පසුව පණිවුඩ යවන්නකු ලෙස කටයුතු කළේ ය. සිව් වසරක් තුළ ඔහු සටන් 47 කට සහභාගි විය. මේවායින් වැඩි ප්‍රමාණයක් දරුණු සටන් විය.දෙවරක් ම ඔහු තුවාල ලැබී ය. [[ලෝක යුද්ධය I|පළමුවන ලෝක යුද්ධය]] තුළදී විටෙකදී ඔහු බරපතළ ලෙස තුවාල ලැබුවේය. 1916 ඔක්තෝබර් මාස Somme වල යුද්ධ සමයේ, 'ෂෙල් පිටත් අනු අවකාශයක්' පුපුරා ඔහුගේ වම් කලව තුවාල විය. හිට්ලර් 1917 මාර්තු 05 දින Beelitz රෝහලේ මාස දෙකක් රෝහල්ගත වී නැවත ඔහුගේ රෙජිමේන්තු වෙත පැමිණියේ ය. 1918 ඔක්තෝබර් මස 15 දින, අබ ගෑස් ප්‍රහාරයක් නිසාවෙන් තාවකාලිකව අන්ධ භාවයට පත් වී Pasewalk රෝහලෙහි රෝහල් ගත විය. එහි දී හිට්ලර් ජර්මනියේ පරාජය පිළිබඳව ප්‍රවෘත්ති පිට ප්‍රවෘත්ති ලබමින් සිටියදී, ඔහු දෙවන අන්ධ භාවයට ද ගොදුරු විය. හිට්ලර් යුද්ධය "සියලු අත්දැකීම් ලත් ශ්‍රේෂ්ඨතම‍යා" ලෙස විස්තර කොට, ඔහුගේ වීරත්වය සඳහා ඔහුගේ අණ දෙන නිලධාරීන් විසින් පැසසුමට ලක් විය. සිය යුදකාලීන අත්දැකීම් ඔහුගේ ජර්මානු දේශප්‍රේමය තවදුරටත් ශක්තිමත් විය. ඔහු 1918 නොවැම්බර් මස ජර්මනියේ යටත් වීම විශ්මයට පත් වූ යුද ප්‍රයත්නයට බිඳ වැටීම කෙරෙහි තමන්ගේ මතවාදය හැඩගැස් විය. වෙනත් ජර්මානු ජාතිකවාදීන් මෙන් ඔහු ද ජර්මන් යුද හමුදාවට, "ක්ෂේත්‍රයේ තුන් වේලම", සිවිල් නායකයන් විසින් ගෙදර ඉදිරිපස "පිටුපස පිහියෙන් ඇන" කර ඇති බව කියා සිටි Dolchstoßlegende (මෙය ආරම්භ-in-the-නැවත මිථ්යාව), විශ්වාස මාක්ස්වාදීන්, පසුව "නොවැම්බර් අපරාධකරුවන්" ලෙස නම් පට බැඳුණි. ජර්මනිය ඇතිකරගත් වර්සායි ගිවිසුම නිසා එහි භූමි කිහිපයක් ජර්මනිය අතහැර දැමිය යුතු සහ Rhineland නිරායුධ කළ යුතු බව නියම කරන ලදි. මෙම ගිවිසුම ආර්ථික සම්බාධක පනවන හා රට දැඩි වන්දි මුදලක් ගෙවීමට වූ බොහෝ ජර්මානුවන් අසාධාරණ නින්දාවට-විශේෂයෙන් ව්‍යවස්ථාවේ 231, ඔවුන් යුද්ධය සඳහා ජර්මනිය වගකිව යුතු බව ලෙස අර්ථ ප්‍රකාශය ට විරෝධය පළ කර මෙම ගිවිසුම හෙලා දැක්කා හ. වර්සායි ගිවිසුමට හා යුද්ධයට පසුව දේශපාලන වාසි සඳහා හිට්ලර් විසින් මහපොළොවෙන් පසුව, ජර්මනියේ ආර්ථික, සමාජ, දේශපාලන හා කොන්දේසි. දේශපාලන ක්‍ෂේත්‍රයට හිට්‌ලර් හට ආරාධනය ලැබුණේ ඔහු සතුව තිබූ දක්‍ෂ කථිකත්වය නිසාවෙන්මය. ජර්මන් සේවක පක්‍ෂයෙහි (German Worker's Party) 55 සාමාජිකයා ලෙස ඔහුගේ නම සටහන් වනූයේ 1919 දී ය. 1921 දී පක්‍ෂයේ නායකත්වය ලබන හිට්‌ලර් 1923 වසරේදී පවතින රජයට විරුද්ධව කැරලි ගැසීම හේතුවෙන් සිරගත කෙරිණි. මේ සියලු දැ අතර ගැටවර වියෙහි සිටම ඔහුගේ සිත තුළ රෝපණය වී තිබූ යුදෙව් විරෝධාකල්පයන් ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වෙමින් තිබිණි. යුදෙව්වන්ගෙන් තොර වූ ජර්මන් අධිරාජ්‍යයක්‌ පිළිබඳ කුරිරු සිහිනයක්‌ ඔහු සිත තුළ තිබෙන්නට ඇත. ==දේශපාලන දිවිය== පළමුවන ලෝක යුද්ධයෙන් ජර්මනිය අන්ත පරාජයක් ලැබීමෙන් පසු හිට්ලර් යළි මියුනික් බලා ආවේ ය. ජර්මනියේ සිදුවූ ආණ්ඩු පෙරළිය හා වියෙමාර් ජනරජයේ නැඟීමෙන් කුපිත වූ හෙතෙම වර්සේල්ස් ගිවිසුමට හා නව ජර්මන් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට එරෙහිව ක්‍රියාත්මක වීමට දේශපාලනයට පිවිසියේ ය. [[File:Bundesarchiv Bild 146-1974-082-44, Adolf Hitler im Ersten Weltkrieg.jpg|thumb|හිට්ලර් (''දකුණු පස පුටුවෙහි හිඳගෙන'') සමඟ සෙබළුන් {{nbsp}}16 (ක්‍රි.ව.&nbsp;1914–18)]] තම පැරණි රෙජිමේන්තුවේ රාජකාරි ලේඛනයට ඇතුළත්ව සිටි ඔහුට දේශපාලන පක්ෂ ගැන ඔත්තු බැලීමේ කාර්යය පැවරිණි. ජර්මානු කම්කරු පක්ෂයේ ජාතිකවාදී ප්‍රවීණයන්ගෙන් යුත් සුළු කණ්ඩායමක් ගැන සොයා බැලීමට 1919 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී ඔහුට අණ ලැබිණි. මේ පක්ෂයට කිසිදු වැඩ පිළිවෙළක් හා ක්‍රියාත්මක සැලැස්මක් නොවී ය. (එය රජයට එරෙහි වූවක් පමණක් විය) පක්ෂ භාණ්ඩාගාරයේ මුළු වත්කම ඩොලර් දෙකක් පමණක් විය. එහෙත් පක්ෂයේ නිශ්චිත මතවාද කීපයක් බෙහෙවින් ඔහු සිත් ගත්තේ ය. ඒ ඒවා ඔහුගේ අදහස් හා සමාන වූ බැවිනි. ඒ අනුව ඔත්තු බැලීම පසෙක තබා ඔහු එම පක්ෂයේ අංක 55 හිමි සාමාජිකයා ලෙස පක්ෂයට එකතු වූයේ ය. පසුව එම පක්ෂයේ විධායක කමිටුවේ හත්වැනියා ලෙස ඔහු පත් විය. දේශපාලන උද්ඝෝෂණ හා සංවිධාන කටයුතු පිළිබඳ ව තමා සතු හැකියාව යෙදවිය හැකි සුදුසු ම ස්ථානය, අවසානයේ දී ඔහුට හමු වී තිබිණි. පිරිසක් එක් රොක් වූ ඕනෑ ම තැනක දී ඔවුන් ඇමතීමට ලත් අවස්ථාව ඔහු අත් නො හළේ ය. දෙවරකදී හිට්ලර් මේ කුඩා පක්ෂයේ නායකත්වය කරා ළඟා වූයේ ය. එහි නම ජාතික සමාජවාදී ජර්මන් කම්කරු පක්ෂය ලෙස ඔහු වෙනස් කළේ ය. පසුව එය ප්‍රසිද්ධ වූයේ ව්ඉච්ඒර්‍ථ යනුවෙනි. නට්සි යන වචනය ද ව්චබඪදචත ඉධලතචතඪඵබ) යන්නේ මුලකුරුවලින් සැදුනක් විය. හිට්ලර් හමුදාවෙන් ඉවත් වූයේ නව පක්ෂය ගොඩනැඟීමට ඔහුගේ පූර්ණ කාලීන දායකත්වය ලබාදෙනු පිණිස ය. ඒ වනවිට පැවති තත්ත්වය ඔවුනට වාසිදායක විය. ආර්ථිකමය වශයෙන් රටේ කලකිරීමක් පැතිර තිබිණ. 1920 පෙබරවාරි 24 දා ප්‍රකාශයට පත් කළ කරුණු 25 කින් යුත් ඔහුගේ වැඩ පිළිවෙළේ දී වියනාවේ සිටිය දී ඔහු තුළට කා වැඳී තිබූ අදහස් හිට්ලර් අවධාරණය කළේ ය. ඒ අනුව සෙමිටික් විරෝධය, අන්ත ජාති මමත්වය, ආර්යයන් ගේ වාර්ගික ශ්‍රේෂ්ඨත්වය පිළිබඳ සංකල්පය, මධ්‍යස්ථ, (ලිබරල්) ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය කෙරෙහි ඇති පිළිකුල හා නායකත්වයේ මූලධර්මය වැනි දෑ එහි අඩංගු විය. හිට්ලර්ගේ බොහෝ අදහස් නව සංකල්ප නොවී ය. එහෙත් ඔහු ඒවා අසාමාන්‍ය අලංකාරණයකින් හා ව්‍යක්ත බවින් වර්ණවත් කළේ ය. නට්සි පක්ෂයට ස්වස්තික සංකේතය මෙන් ම ආචාර කිරීමේ නව ක්‍රමය ද ඔහු නිර්මාණය කළේ ය. එහෙත් ඒ දෙක ම පැරණි වාර්ගික කණ්ඩායම්වලින් ණයට ගත් ඒවා විය. ඔහුගේ රැස්වීම්වල ආරක්ෂාව සඳහා ‘කුණාටු බලඇණිය’ නම් දුඹුරු කමිස හමුදාවක් නිර්මාණය කළේ ය. ඔහු තමාගේ පෞද්ගලික ආරක්ෂක හමුදාවක් ලෙස දැඩි විනයකින් යුත් ‘කළු කමිසධාරි’ (ss) ආරක්ෂක බලඇණිය නමින් දෙවන ඒකකයක් ද නිර්මාණය කළේ ය. එම බලඇණිය දිවි හිමියෙන් තම නායකයා රැකීමට ප්‍රතිඥා දී තිබිණි. [[File:Standarte Adolf Hitlers.svg|thumb|upright|[[:en:Personal standard of Adolf Hitler|හිට්ලර්ගේ ඒකාධිපති රාජ්‍යය]]]] 1923 නොවැම්බර් 8 දා මියුනිච්හි පැවති බීරහල් කුමන්ත්‍රණයේදී අත්අඩංගුවට පත් හිට්ලර් 1924 පෙබරවාරි 26 දා රාජද්‍රෝහිවීමේ චෝදනාව යටතේ අධිකරණය ඉදිරියට පමුණුවන ලදී. මෙහි දී මෙම නඩු විභාගය තම ප්‍රචාරාත්මක ජයග්‍රහණයක් බවට පෙරළා ගැනීමට හිට්ලර් සමත් වූයේ ය. නඩු විභාගයෙන් හිට්ලර් ට පස් අවුරුදු සිර දඬුවමක් නියම විය. නඩුවේ දී ඔහු ඊට මුහුණ දුන් විලාසය ජර්මන් ජනතාව තුළ දැඩි හැඟීමක් ඇති කිරීමට හේතු වූයෙන් ජනතාව ඔහු ජාතික වීරයකු කොට සලකන්නට පටන් ගත්හ. පසුකලෙක නට්සි ව්‍යාපාරයේ දේශපාලන බයිබලය බවට පත් ‘මගේ සටන’ (Mein Kampf) හි පළමු වෙළුම, සිය සගයා වූ රුඩොල්ෆ් හෙස්ට ලිවීම සඳහා කියවන ලද්දේ ලෑන්ඩ්ස්බර්ග් සිරගෙදරදී ය. ‘මගේ සටන’ අන්තර්ගතය කුමක් වුව ද එය ලොව වැඩියෙන් ම අලෙවි වන ග්‍රන්ථය බවට පත් විය. 1939 වනවිට එය භාෂා 11 කට පරිවර්තනය වී පිටපත් පනස් දෙලක්ෂයක් පමණ අලෙවි විය. එහි කර්තෘභාගයෙන් ලත් ආදායම හිට්ලර් ධනවතකු කළේ ය. 1930 වනවිට නට්සි ව්‍යාපාරයේ අවිවාදාත්මක ව පිළිගත් නායකයා ඔහු විය. 1928 පැවැති පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී කොමියුනිස්ට්වාදීන් ලබාගත් ආසන 54 කට එරෙහි ව නට්සි පක්ෂයට දිනාගත හැකි වූයේ ආසන 12 ක් පමණි. එහෙත් 1930 මැතිවරණයේදී NSDAP ය ඡන්ද 60 ලක්ෂයක් පමණ දිනා ගනිමින් ව්‍යවස්ථාදායක මණ්ඩලයට (රයිෂ්ටාගයට) ජනතා නියෝජිතයන් 107 ක් යැවීමට සමත් විය. එමඟින් එය රටේ දෙවන ප්‍රධාන පක්ෂය බවට ද පත් විය. මෙහි දී කොමියුනිස්ට්වාදී නියෝජිතයන් 77 දක්වා ඉහළ නැංගේ ය. හිට්ලර් තම උපදේශකයන් ඉදිරියේ කථා පවත්වමින් ජනතාවගේ සිත් ඇද බැඳ ගන්නා ලෙස ජනතාව ඇමතීමට පෙරපුහුණුවීම් පවා කළ බව වාර්තා වේ. හිට්ලර් 1933දී බලයට පත්වූයේ එරට පාර්ලිමේන්තුවේ තවත් මන්ත්‍රීවරුනගේ සහය ලබාගනිමිනි. එහෙත් ක්‍රමයෙන් තම බලය ස්ථාවර කර ගත් හෙතෙම ඒකාධිපති බලතල රැස් කරන්නට විය. ඔහු ජර්මනියේ '''චාන්සලර්''' ධූරයට පත් වන විට ''වොන් හිඩෙන්බර්ග්'' ජර්මනියේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. මහලු ජනාධිපති හිඩෙන්බර්ග් ටික කලකින් මිය ගිය අතර හිට්ලර් විසින් ජනාධිපති බලතල තමන් වෙත පවරා ගන්නා ලදි. මැතිවරණයක් ආසන්නව තිබිය දී අනුගාමිකයන් ලවා ජර්මන් පාර්ලිමේන්තු ගොඩනැගිල්ලට ගිනි තැබ්බවූ හෙතෙම එහි වරද කොමිනිස්ට්වරුන් වෙත පැවරී ය. අනතුරුව ඔහු සියලු දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කොට කොමියුනිස්ට්වාදීන් හා යුදෙව්වන් වැනි විරුද්ධවාදීන් සංහාරය කිරීමට පටන් ගත්තේ ය. මෙහිදී ඔහුගේ '''එස් එස් හමුදාව''' හා ගෙස්ටාපෝ නැමති රහස් පොලිසිය ම්ලේච්ඡ ඝාතන වල යෙදුණි. හිට්ලර් යනු ජනමාධ්‍ය උපරිම මට්ටමින් තමාට වාසිදායක අයුරින් යොදා ගත් අයෙකි. ඔහුගේ මාධ්‍ය කටයුතු භාරව සිටි '''ගොබෙල්ස්''' ඇමැතිවරයා මාධ්‍ය සාරධර්ම උල්ලංඝනය කරමින් හිට්ලර්ට පක්ෂපාතී ජන මතයක් ඇති කිරීමට ජන මාධ්‍ය යොදා ගත්තේ ය. හිට්ලර් විසින් ජර්මනිය තුළ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී නිදහස සම්පූර්ණයෙන් ම අහුරා දමන ලදි. පුවත්පත් නිදහස, රැස්වීම් පැවැත්වීමේ නිදහස, අදහස් ප්‍රකාශ කිරීමේ නිදහස තහනම් කෙරිණි. හිට්ලර් පොරොන්දු වූ උතුම් ජර්මනිය ගොඩනැගීම වෙනුවෙන් සමකාලීන ජර්මානුවෝ මෙබඳු දේ ඉවසා සිටියහ. හිට්ලර් ජර්මනිය තුළ කොමියුනිස්ට්වාදීන් මර්දනය කරනු දුටු බටහිර ධනවාදී රටවල් කොමියුනිස්ට් වාදය විනාශ කිරීමෙන් තෘප්තිමත් වී හිට්ලර්ට එරෙහිව කටයුතු කිරීමෙන් වැලකුණි. මේ නිසා හිට්ලර් තවත් මුරණ්ඩු වූ බව පෙනේ. {| class="messagebox" |[[File:Mein Kampf dust jacket.jpeg|වම|100px|<small>හිට්ලර්ගේ ''[[:en:Mein Kampf|මයින් කාම්ෆ්]](මගේ සටන)''</small>]] |<font size = 2 >නට්සිවාදය යනු * <small>ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට කමියුනිස්ට්වාදයට මෙන් ම ධනවාදයට විරුද්ධ දර්ශනයක් වූ නට්සිවාදයෙහි මූලික ඉගැන්වීම වූයේ ජර්මන් ජාතිය නිර්මල ආර්යන්ගෙන් පැවත එන ලොව උතුම් ම ජාතිය බවයි.</small> * <small>යුදෙව්වන් හෙළා දැකීම නට්සිවාදයේ විශේෂ ලක්ෂණයකි.</small> * <small>හිට්ලර් විසින් රචනා කරන ලද '''මයින් කාම්ෆ්'''(මගේ සටන) නම් කෘතියේ නට්සිවාදය විස්තර කොට ඇත.</small> * <small>නට්සිවාදය යනු පක්ෂයේ ඒකාධිපතිත්වය පදනම් කර ගත් දේශපාලන ක්‍රමයකි.</small> |} == හිට්ලර්ගේ බලප්‍රාප්තිය == {{main|ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ බලප්‍රාප්තිය}} 1919 සැප්තැම්බරයේදී ජර්මනියේදී ඩොයිෂ් ඇල්බර්ටාපාර්ටයි (කෙටි නම ඩීඒපී – ජර්මානු කම්කරු පක්ෂය) නම් දේශපාලන පක්ෂයට හිට්ලර් බැඳීමක් හා සමගම; ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්ගේ බලප්‍රාප්තිය ඇරඹුනු අතර, වසර 1920 දී මෙම පක්ෂයෙහි නම නැටිසියොනාලසෝෂියලිට්ස්ෂසර් ඩොයිෂ් ඇල්බර්ටාපාර්ටයි – එන්එස්ඩීඒපී (ජාතික සමාජවාදී ජර්මානු කම්කරු පක්ෂය, පොදුවේ ව්‍යවහාර නම නාසි පක්ෂය) වෙත වෙනස් කෙරිණි. මෙම දේශපාලන පක්ෂය සංස්ථාපනය කොට දියුණු කරනු ලැබුවේ පහ්චාත්-පඵමුවන ලෝක යුද්ධ යුගයෙහිදීය. එම පක්ෂය මාක්ස්වාදී-විරෝධි වූ අතර, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදි පශ්චාත්-යුද්ධ වයිමාර් ජනරජ රජයට සහ වර්සේල්ස් ගිවිසුමට විරුද්ධවූ එය, අත්‍යන්ත ජාතිකවාදය සහ සමස්ත-ජර්මානුවාදය මෙන්ම උග්‍ර යුදෙව්-විරෝධිතාව නිර්දේශනය කලහ. රයිස්ටාග් විසින් 1933 බලදායි පණත එම මාසයේදී සම්මත කිරීමෙන් පසුව, හිට්ලර්ගේ "බලප්‍රාප්තියේ" උච්චතම අවධිය 1933 මාර්තු මසදී එළඹුනු බවක් සැලකෙයි; පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණ මාලාවක් සහ ඒවා හා බැඳි තිරයෙන් පසුපස කූටෝපායයන් වලින් පසුව, ජනාධිපති පෝල් ෆන් හින්ඩ්න්බර්ග් විසින් 1933 ජනවාරි 30 වත්ම චාන්සලර් ලෙසින් හිට්ලර් පත් කර තිබුණි. නෛතික විරෝධයකින් තොරව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාදායක ලෙසින් ඒකාධිපති බලය පවත්වාගෙන යෑමේ වරය, බලදායි පණත—නිර්දය ලෙසින් සහ අධිකාරයක් සහිතව භාවිතා කල විට—විසින්, හිට්ලර් වෙත,අතථ්‍ය ලෙසින් සහතික කර ප්‍රදානය කොට තිබුණි. ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්, ප්‍රමුඛ තලයකට පිවිසුනේ, පක්ෂයෙහි මුල් අවධියෙහිය. පක්ෂය තුල සිටි දක්ෂතම කථිකයා වූ හෙතෙම, අනෙකුත් පක්ෂ සමාජිකයන්ට කියා සිටියේ තමා පක්ෂ නායකත්වයට පත් කරන ලෙස හෝ ඔහු පක්ෂය හැර යන බවය. ඔහුගේ දේශපාලන අභිමතාර්ථයන් මුදුන් පමුණුවාගැනුම පිණිස, ප්‍රචණ්ඩත්වය භාවිතා කිරීමට ඔහු තුල වූ රුචිය සහ එවැනි රුචිකත්වයක් ඇත්තන් පක්ෂයට බඳවා ගැනුම, ඔහු හට අර්ධ වශයෙන් සහය වූ බව පෙනෛයි. 1923 නොවැම්බරයෙහි පැවති බියර් හල් පුච් සහ පසුව නිකුත්වූ ඔහුගේ ග්‍රන්ථය මයින් කම්ෆ් (මගේ අරගලය ලෙසින් සාමන්‍යෙයෙන් පරිවර්තනය කෙරෙයි) විසින් හිට්ලර් පුළුල් ග්‍රාහක පිරිසක් වෙත නිරාවරණය කෙරිණි. 1920 ගණන් වල මැද භාගයෙහිදී, පක්ෂය මැතිවරණ සටන් කිහිපයකට මුහුණ දුන් අතර, එහිදී කථිකයෙක් සහ‍ සංවිධායකයෙන් ලෙසින් මෙන්ම, රෝට්ෆ්‍රොන්ට්කෙම්ෆර්බුන්ඩ් සහ නාසි පක්ෂයේ ස්ටූමබ්ටයිලුන් (SA) අතර වීදි සටන් සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය සඳහාද හිට්ලර් දායකත්වය සැපයීය. 1920 ගණන් වල අග භාගයෙහිදී මෙන්ම 1930 ගණන් වල මුල් භාගයෙහිදී, අවශ්‍ය තරමේ මැතිවරණ සහාය ලැබූ නාසිහූ රයිස්ටාග් තුල විශාලතම දේශපාලන පක්ෂය බවට පත්වූ අතර, හිට්ලර්ගේ ‍දේශපාලන තික්ෂණතාව, වංචකභාවය සහ කපටබව යන්නන්ගේ සංකලනය තුලින්, පක්ෂයේ බහුතර-නොවන වුවද බහුත්ව තත්ත්වය, 1933 වසරෙහිදී පැවැති ආබාධිත වෙයිමාර් ජනරජය තුල කාර්යසාධක රාජ්‍ය පාලන බලයක් බවට පෙරලා ගැනුමට සමත් විය. [[File:Bundesarchiv Bild 102-10460, Adolf Hitler, Rednerposen.jpg|left|thumb|Hitler poses for the camera, 1930]] බලයට පත්වූ පසුව, නාසිවරුන් බලප්‍රාප්තිය පිළිබඳව මිථ්‍යා ප්‍රවාදයක් තැනූ අතර, දළ වශයෙන් මෙම ලිපියෙහි විෂය පථයය අදාළ කාල පරිච්ඡේදය, ඔවුන් විසින් හැඳින්වුනේ කැම්ප්ෆ්සයිට් (අරගල කාලසීමාව) හෝ කැම්ෆියාරර් (අරගල වසර ගණන) ලෙසිනි. [[File:Hitler's DAP membership card.png|thumb|හිට්ලර්ගේ ජර්මන් කම්කරු පක්ෂයේ සාමාජික කාඩ්පත]] 1932 ජූලි මස පැවති මහා මැතිවරණයේදී නට්සි පක්ෂය රයිෂ්ටාගයේ ආසන 230 දිනා ගනිමින් ජර්මනියේ ප්‍රබල ම දේශපාලන පක්ෂය බවට පත් විය. 1933 ජනවාරි 30 දා ෆොන් හින්ඩර්බර්ග් දැඩි නොකැමැත්තෙන් වුව සභාග ඇමැති මණ්ඩලයක් සහිත ව හිට්ලර් ජර්මන් චාන්සලර් ලෙස නම් කළ අතර ඔහුට අසාමාන්‍ය ලෙස බලතල ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කළේ ය. හිට්ලර් තම සහායකයන් ගැන දැඩි සෙවිල්ලෙන් සිටි අතර කිසිදු පෞද්ගලික සංවිධානයකට ඔහුගේ බලයට අභියෝග කිරීමට තරම් වන ශක්තියක් ඇති නො වීමට වග බලා ගත්තේ ය. සමස්ත ජර්මානු රාජ්‍යය ම දැවැන්ත සිරකඳවුරක් බවට පත් විය. නට්සි රහස් පොලිසිය (Gestapo) මැදියම් රැයේ නිවාසවලට කඩා පැන මිනිසුන් අත්අඩංගුවට ගන්නට වූහ. [[File:Buchenwald Corpses 60623.jpg|thumb|හිට්ලර්ගේ යුදෙව් සංහාරය]] ත්‍රස්තවාදයෙන් ජර්මනිය තුළ සිය නායකත්වය වර්ධනය කරගත් හිට්ලර් ‘මගේ සටන’ කෘතියෙන් දැක්වුණු ඔහුගේ අරමුණු සපුරා ගනිමින් යුරෝපය පුරා ජර්මන් බලය ව්‍යාප්ත කිරීම ඇරඹුවේ ය. ඔහුගේ මුල් ම අවධානය යොමු වුණේ රට යළි සන්නද්ධ කිරීමට ය. 1937 අවසාන වනවිට හිට්ලර්ගේ ව්‍යාප්තවාදී ප්‍රතිපත්තිය මුළුමනින් ම ක්‍රියාත්මක වෙමින් පැවතිණි. පෝලන්තය, හිටිලර්ගේ මීළඟ ගොදුර බවට පත්වෙමින් තිබුණේ ය. 1939 සැප්තැම්බර් 1 දා ජර්මානු හමුදා පෝලන්තය ආක්‍රමණය කිරීමත් සමඟ වසර පහමාරක් තිස්සේ ඇවිලුණු, මිලියන 55 කට අධික ජනතාවකට මරු කැඳවූ, දෙවන ලෝක යුද්ධය ආරම්භ විය. ඔහු බොහෝ රටවල් තම රාජ්‍යයට ඈදා ගත්තේ ය. [[File:Hitler house in Leonding.jpg|thumb|[[:en:Leonding|Leonding]] හි හිට්ලර්ගේ නිවස (ක්‍රි.ව.{{nbsp}}1984)]] ==දෙවන ලෝක යුද්ධය== පළමුවෙනි ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු බටහිර රටවල් මැදිහත් වීමෙන් ජර්මනියේ නව ආණ්ඩුවක් පිහිටවූ අතර එය '''වෛමාර් සමූහාණ්ඩුව''' ලෙස හැඳින්වේ. සමකාලීනව ජර්මනිය මුහුණ දුන් ප්‍රශ්නවලට විසඳුම් ලබාදීමට වෛමාර් සමූහාණ්ඩුව අසමත් වීම නිසා ජර්මනිය තුළ හිට්ලර් වැන්නෙකුට බලය ලබාගත හැකි තත්ත්වයක් සකස් විය. '''වර්සෙල්ස් ගිවිසුම''' අනුව ජර්මනියට විශාල යුධ වන්දියක් ගෙවීමට සිදු විය. 1920 වර්ෂයෙන් පසු ජර්මනියේ ප්‍රාග්ධනය සම්පූර්ණයෙන් යුධ වන්දි ගෙවීමට වැය වීම නිසා වෛමාර් සමූහාණ්ඩුව ශීඝ්‍රයෙන් මුදල් අච්චු ගැසීමට පෙළඹුණි. මේ නිසා මුදලේ අගය ශීඝ්‍රයෙන් පහත වැටී රට තුළ ඉහළ උද්ධමනයක් නිර්මාණය විය. රටේ භාණ්ඩ මිල ඉතා අධික ලෙස ඉහළ ගිය අතර විරැකියාව ද අතිවිශාල විය. හිට්ලර්ගේ අනුගාමිකයෝ මෙම තත්ත්වය තම වාසියට හරවා ගත්හ. 1929 වර්ෂයේදී ඇති වූ ලෝක ආර්ථික පරිහානිය ජර්මනියට ද තදින් බලපෑවේය. මේ නිසා ජර්මනියේ රැකියා හිඟය ඉහළ ගිය අතර භාණ්ඩ මිල ද වැඩි විය. ඇතැම් නගරවල කම්කරු වැඩවර්ජන පවා ඇති විය. ලෝකයේ බොහෝ රටවල් මෙම ආර්ථික පරිහානියට මුහුණ දුන් නමුත් හිට්ලර්ගේ අනුගාමිකයෝ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වෛමාර් රජයට ප්‍රශ්න විසඳිය නො හැකි බව හුවා දැක්වූහ. 1934 වර්ෂයේ දී ජාතීන්ගේ සංගමයෙන් ඉවත් වූ හිට්ලර් ජර්මනිය නැවත යුද්ධයක් කරා මෙහෙයවිය. 1938 දී අසල්වැසි ඕස්ට්‍රියාව ආක්‍රමණය කළ හිට්ලර් එය ජර්මනියට ඈඳා ගෙන එහි නට්සිවාදී පාලනයක් ආරම්භ කළේ ය. අනතුරුව චෙකොස්ලොවැකියාව කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ හිට්ලර් එහි සිටි චෙකොස්ලොවැකියානු හා ජර්මන් ජාතිකයන් වෙන් කරමින් '''සුඩෙටන්ලන්තය''' යනුවෙන් වෙන ම ඒකකයක් පිහිටුවීමට උදව් කළේ ය. අනතුරුව සුඩෙන්ටන්ලන්තය පමණක් නොව චෙකොස්ලොවැකියාව ද ආක්‍රමණය කළ හිට්ලර් එරට ජර්මන් බලයට යටත් කළේ ය. හිට්ලර් '''පෝන්ලන්තය''' ආක්‍රමණය කරන තෙක් බටහිර රටවලින් ඔහුට සැලකිය යුතු විරෝධයක් මතු නො වුණි. එහෙත් හිට්ලර්ගේ පෝන්ලන්ත ආක්‍රමණයත් සමඟ බ්‍රිතාන්‍ය සහ ප්‍රංශය වැනි රටවල් හිට්ලර්ට විරුද්ධව සටනට පැමිණුණි. එය දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ ආරම්භය විය. 1933 වර්ෂයේ දී බලයට පැමිණි හිට්ලර් වසර 6ක් තුළ ජර්මනිය බලවත් කොට දෙවන ලෝක සංග්‍රාමය ඇරඹූ අතර හිට්ලර් පරාජය කොට ජර්මන් නට්සිවාදය ලොවෙන් අතුගා දැමීමට [[ඇමරිකාව]], [[එංගලන්තය]], [[රුසියාව]] ඇතුළු මිත්‍ර ජාතීන්ට වසර හයක් හිට්ලර් සමඟ සටන් කිරීමට සිදු විය. මේ කාලයේ දී හිට්ලර් විසින් වධ කඳවුරු පිහිටුවා අහිංසක යුදෙව්වන් හා රුසියානුවන් ලක්ෂ ගණනින් ඝාතනය කරවනු ලැබීය. අවුට්විට්ස්, බර්ගර් බෙල්සන්, බෙල්ෂෙග්, සොමිබොර් එවැනි කඳවුරුවලට උදාහරණ වේ. මෙසේ හිට්ලර් හා නට්සිවාදී නායකයන්ගෙන් ගෙන ගිය ආක්‍රමණකාරී ප්‍රතිපතීන් නිසා දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ දී සමස්ත ලෝක වාසීන්ට ම දුක් විඳීමට සිදු විය. මුලු ලෝකයේ ම ප්‍රමුඛ අවධානය යුද්ධයට යොමු වීම හේතුවෙන් සමස්ත ලෝකයේ සංවර්ධනය වසර ගණනකින් පසු පසට ගියේ ය. පළමුවන ලෝක සංග්‍රාමයෙන් පසු සිදු වූ විශාල ම විනාශය දෙවන ලෝක සංග්‍රාම කාලයේදී සිදු විය. ===දෙවන ලෝක යුද්ධයේ ව්‍යාප්තිය=== ජර්මනියේ හිට්ලර් ක්‍රි.ව. 1939 සැප්තැම්බර් 01 දින පෝන්ලන්තය ආක්‍රමණය කිරීමත් සමඟ දෙවන ලෝක සංග්‍රාමය ආරම්භ විය. පෝන්ලන්තය ආරක්ෂා කිරීමට ගිවිසගෙන සිටි බ්‍රිතාන්‍යය හා ප්‍රංශය ජර්මනියට විරුද්ධව යුධ ප්‍රකාශ කරමින් දෙවන ලෝක මහා සංග්‍රාමයට අවතීර්ණ විය. ජර්මනිය සති හතරක් ඇතුළත පෝන්ලන්තය පරාජයට පත් කළේ ය. සිය රණකාමි පිළිවෙත ඉදිරියට ගෙන යමින් හිට්ලර් විසින් '''නෝර්වේ, ඩෙන්මාර්කය, ඕලන්දය, බෙල්ජියම''' යන රටවල් අල්ලා ගන්නා ලදි. 1940 ජුනි මාසයේදී ප්‍රංශයට පහර දී හිට්ලර් එහි අගනුවර වූ පැරිසිය අල්ලා ගත්තේ ය. [[ගොනුව:Hitlermusso2 edit.jpg|thumb|left|[[බෙනිටෝ මුසෝලිනී]] සහ ඇඩොල්ෆ් හිට්ලර්]] ජර්මන් සේනා පැරිසියට ඇතුළු වීමත් සමඟ [[බෙනිටෝ මුසෝලිනී|මුසෝලිනී]] ද යුද්ධයට සම්බන්ධ වෙමින් ඉතාලි දේශ සීමා දෙසින් සිය සේනා ප්‍රංශයේ විවිධ ප්‍රදේශ ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා මෙහෙයවී ය. මෙසෙර් ජර්මන්-ඉතාලි හමුදා ප්‍රංශය යටත් කිරීමෙන් පසු ඇති කර ගත් ගිවිසුම අනුව ප්‍රංශය, ජර්මනිය යටතට පත් විය. ජර්මනියේ මීලඟ ඉලක්කය වූයේ බ්‍රිතාන්‍යය යි. හිට්ලර් ගුවන් හමුදාව මගින් බ්‍රිතාන්‍යය ආක්‍රමණය කිරීමට තීරණය කළේය. ඉන්පසු ජර්මන් ගුවන් හමුදාව බ්‍රිතාන්‍ය ගුවතොටුපළවලට හා නගරවලට බෝම්බ හෙළීය. බ්‍රිතාන්‍යයට ප්‍රබල නාවුක හා ගුවන් බලයක් තිබිණි. බ්‍රිතාන්‍යය ද එම ශක්තිය යොදාගෙන සතුරු ගුවන් යානා විනාශ කිරීම සඳහා ප්‍රහාරක ගුවන් යානා යෙදවී ය. 1940 සැප්තැම්බර් මස 14 දින දෙපාර්ශවය අතර ඉතා දරුණු ගුවන් සටන් සිදු විය. එහි දී බ්‍රිතාන්‍යය ගුවන් හමුදාව විසින් ජර්මන් ගුවන් යානා 56ක් පමණ බිම හෙලන ලදැයි වාර්තා වේ. තමන් සිතුවාට වඩා බ්‍රිතාන්‍යය යුධ ශක්තිය බොහෝ ඉදිරියෙන් සිටින බවත් එහි ප්‍රබල කාර්ය ශූරත්වය වටහා ගත් හිට්ලර් බ්‍රිතාන්‍යයට පහර දීම නවතා දැමී ය. අනතුරුව හිට්ලර් විසින් කිසිදු පැහැදිලි හේතුවක් නො දක්වා රුසියාව ආක්‍රමණය කරන ලදි. අපහසුතාවකින් තොරව රුසියාව අල්ලා ගත හැකි වෙතැයි හිට්ලර් කල්පනා කළේ ය. ප්‍රංශ මහා අධිරාජ්‍යයා වූ නැපෝලියන් බොනපාට් මීට පෙර රුසියාව ආක්‍රමණය කොට අන්ත පරාජයක් ලබා දස දහස් ගණනක් තුවාලකරුවන් සමඟ පසු බැස ගියේ ය. වසර 125කට පසු හිට්ලර් ද එබඳු පරාජයක් අභිමුවට පැමිණියේ ය. සෝවියට් හමුදාව කල්තියාම ජර්මනිය සමඟ මෙබඳු සටනකට සූදානම්ව සිටියේ ය. එබැවින් මෙහි දී සතුරා මුලා කිරීමට අවශ්‍ය සියලු උපායන් යොදන ලදි. දැඩි සීත සතෘව එළඹෙන තෙක් ජර්මන් හමුදාව රඳවා ගැනීම රුසියාව අනුගමනය කළ එබඳු උපායකි. එදා නැපෝලියන් හමුදාව සීත සෘතුවේ දී මුහුණ දුන් ඉරණමට නාට්සි හමුදාවට ද මුහුණ දීමට සිදු විය. ජර්මන් හමුදාව සීත සෘතුවකට සූදානම්ව සිටෙයේ නැත. මේ නිසා අධික සීතල, ආහාර හිඟය, ලෙඩ රෝග ආදිය අතිවිශාල වශයෙන් ජර්මන් හමුදා මිය යාමට හේතුවක් විය. උපායශීලීව තම හමුදා පසුපසට ගැනීමට තරම් විචක්ෂණ භාවයක් හිට්ලර් තුළ නො තිබුණි. රුසියන් භූමියේ දී තම හමුදා මුහුණ දී ඇති සැබෑ දුෂ්කරතාව පිළිබඳ අනවබෝධයෙන් පසු වූ හිට්ලර් සිය හමුදා ඉදිරියටම මෙහෙයවීමට අණ දුන්නේය. එහි දී ජර්මන් හමුදා දරුණු පරාජයකට ලක් කිරීමට රුසියාවේ රුසියාවේ '''රතු හමුදාවට''' හැකියාව ලැබුණි ==මරණය== {{main|හිට්ලර්ගේ මරණය}} [[File:Bundesarchiv B 145 Bild-F051673-0059, Adolf Hitler und Eva Braun auf dem Berghof.jpg|thumb|හිට්ලර් සහ පසුව ඔහුගේ භාර්යාව වූ ඔහුගේ දීර්ඝකාලීන පෙම්වතිය, [[:en:Eva Braun|ඒවා බ්‍රවුන්]] සමඟ ක්‍රි.ව. 1942 දී]] ක්‍රි.ව. 1942 උදාවත් ම සියල්ල ආපසු හැරී නැවත ගමන් කිරීම ඇරඹෙන්නට විය. මිත්‍ර හමුදා විසින් හිට්ලර් පරාජය කිරීමේ දැවැන්ත මෙහෙයුම අරඹා තිබිණි. [[:en:Red Army|රතු හමුදාවේ]] ශක්තිය හා අධිෂ්ඨානය හඳුනා ගත් හිට්ලර්, ඇමරිකානු හා බ්‍රිතාන්‍යය හමුදාවන්ට එරෙහිව ඔහුගේ ඉතිරි ජංගම සංචිත භාවිතා කිරීමට තීරණය කර ඈත.{{sfn|Weinberg|1964}} හිට්ලර්ගේ කීර්තිමත් කාලය කෙමෙන් අවසානය කරා ළඟා වෙමින් තිබුණේ ය. අනපේක්ෂිත ලෙස යුද්ධයෙන් පරාජය වූ හිට්ලර් ඔහුගේ මූලස්ථානය බර්ලිනයට ගෙන ගියේ ය. එහි චාන්සලර් මන්දිර භූමියේ තැනූ භූගත බංකරයට වී සිය අවසන් දින කිහිපය ගත කළේ ය. [[File:Bundesarchiv Bild 102-04062A, Nürnberg, Reichsparteitag, SA- und SS-Appell.jpg|thumb|left|]] සිය දිවි නසා ගැනීමට හිට්ලර් තීරණය කළේ ය. ඔහු විසින් ඉටු කළ යුතු තවත් කාර්යයන් දෙකක් ඉතිරි ව තිබිණි. 1945 අප්‍රේල් 29 දින උදයේ එහෙත් ඔහුගේ පෙම්වතිය වූ ඊවා බ්‍රොන් විවාහ කර ගත්තේ ය. ඒ සමඟ ම තම අන්තිම කැමැති පත්‍රය හා දේශපාලන අන්තිම කැමැති පත්‍රය ලියා ගැනීම සඳහා කියැවී ය. එහි දී සිය ජීවිත කාලය තුළ ඔහු කළ කී දෑ යුක්තියුක්ත කළේ ය. [[File:Mahnstein.JPG|thumb|right]] 1944 දෙසැම්බර් 16 වැනිදා, ඔහු බටහිර මිත්‍ර පාක්ෂිකයන් අතර සමඟිය බිඳීමට ඇවිස්සීමට හා සෝවියට් දේශයට එරෙහිව සටනට එක්වන ලෙස ඔවුන්ට ඒත්තු ගැන්වීමට ආඩින්ස් ප්‍රයත්න ආරම්භ කරන ලදී. ප්‍රහාරයේ සමහර තාවකාලික ජයග්‍රහණක් ද පසුව අසාර්ථක විය.{{sfn|Crandell|1987}}{{sfn|Bullock|1962|p=778}} 1945 ජනවාරි මාසයේ දී ජර්මනියෙන් වැඩි කොටසක් නටබුන් විය. ඔහුගේ ගුවන් විදුලි සාකඡාවක දී මෙසේ කීය: "අර්බුදයට මේ මොහොතේ සොහොන් ලෙස විය හැකිය. කෙසේ වෙතත් ඒ හැම දෙයක් ම තිබුණත් අපේ කැමැත්ත වෙනස් කිරීමට හැකියාව ප්‍රගුණ කරනු ලැබේ." {{sfn|Rees|Kershaw|2012}} හිට්ලර්ගේ බලාපොරොත්තුව වූයේ එක්සත් ජනපදය හා බ්‍රිතාන්‍යය සමඟ සාමය සාකච්ඡා කිරීමට ය. 1945 අප්‍ර්‍රේල් 12 වන දින "[[:en:Franklin D. Roosevelt|ෆ්රෑන්ක්ලින් ඩී රූස්වෙල්ත්]]" මිය යාමත් සමඟ ඔහුගේ බලාපොරොත්තු වලට පටහැනිව මේ මිත්‍ර පාක්ෂිකයන් අතර භේදයක් ඇති විය.{{sfn|Crandell|1987}}{{sfn|Bullock|1962|pp=753, 763, 780–781}} ජර්මනියේ හමුදා අසාර්ථක වී එය ජාතියක් ලෙස ජීවත් වීමේ සිය අයිතිවාසිකම් අහිමි කර ගත් හ. ඔහුගේ අදහස මත ක්‍රියා කල එය සම අතට වැටිය හැකි පෙර හිට්ලර් සියලු ජර්මානු කාර්මික යටිතල පහසුකම් විනාශ කිරීමට නියෝග කළේය.{{sfn|Bullock|1962|pp=774–775}} 'සංවධ ඇල්බට් ස්පියර්' සඳහා අමාත්‍යවරයා මේ බැවින් වියළී ගියේ පොළොව ප්‍රතිපත්තිය ක්රියාත්මක පැවරී, නමුත් ඔහු රහසින් ඒ සඳහා අකීකරු වුණා.{{sfn|Bullock|1962|pp=774–775}}{{sfn|Sereny|1996|pp=497–498}} ඔහුගේ 56 වැනි උපන් දිනය වූ අප්‍රේල් 20 දා, අවසන් චාරිකාව සඳහා හිට්ලර් ''[[:en:Führerbunker|Führerbunker]]'' (ෆියුරර් ගේ නවාතැන) සිට මතුපිටට පැමිණි ය. රීචය චාන්සලර් ඇති නටබුන් වූ උයනේ දී, ඔහු බර්ලින් යුද්ධ පෙරමුණේ රතු හමුදාව ට එරෙහිව සටන් කරන, [[:en:Hitler Youth|තරුණ සොල්දාදුවන්]] හට [[:en:Iron Cross|යකඩ කුරුස]] ප්‍රදානය කෙරිණි.{{sfn|Beevor|2002|p=251}} අප්‍රේල් 21 වන විට, [[:en:Georgy Zhukov|ගෙග්‍රරි ෂුකොව්]] ගේ [[:en:1st Belorussian Front|1 වන බෙලොරුසියන් පෙරමුණ]] සීලොව් හයිට්ස් වල යුද සමයේ [[:en:Gotthard Heinrici|ගොතාර්ඩ් හින්රිසි]] සාමාන්‍ය [[:en:Army Group Vistula|විස්ටුලා සමූහ හමුදාව]] කළ ආරක්ෂක බැමි බිඳ බර්ලින් දොරකඩ දක්වා ඉදිරියට පැමිණියේ ය. භයංකර තත්ත්වය පිළිබඳව ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, හිට්ලර් Waffen එස්.එස් (SS) සාමාන්‍ය නිලධාරි [[:en:Felix Steiner|ෆීලික්ස් ස්ටේනර්]] විසින් පාලනය කරනු ලබන undermanned හා පහළ සමන්විත Armeeabteilung Steiner ([[:en:Army Detachment Steiner|ස්ටේනර් යුධ හමුදාව කඳවුරක්]]), මත තම [[:en:Salients, re-entrants and pockets|බලාපොරොත්තු]] තබා තිබෙනවා. ජර්මානු නවවැනි යුද හමුදාව විසින් [[:en:pincer attack|pincer ප්‍රහාරයෙන්]] උතුරු ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට නියෝග කර ඇති අතර හිට්ලර් Steiner, එම කඩාවැටීමේ උතුරු දෙසින් ප්‍රහාර එල්ල කිරීමට නියෝග කර ඇත.{{sfn|Le Tissier|2010|p=45}} {{multiple image | align = right | direction = horizontal | image1 =Adolf Hitler, 20. april 1945.jpg (2).jpg | width1 = 150 | caption1 = රීච් චාන්සලරි උද්‍යානයේදී වොක්ස්ස්ටර්ම් හි හිට්ලර් යෞවන සාමාජිකයින්ට උපහාර දක්වමින් හිට්ලර් ඔහුගේ අවසන් රූගත කිරීමේ දර්ශනයේදී. | image2 = Stars & Stripes & Hitler Dead2.jpg | width2 = 150 | caption2 = එක්සත් ජනපද සන්නද්ධ හමුදා පුවත්පතේ මුල් පිටුවේ, තරු සහ ඉරි වැටුණු, 2 මැයි 1945, හිට්ලර්ගේ මරණ නිවේදනය }} අප්‍රේල් මස 22 වන දින මිලිටරි සාකච්ඡාවක දී හිට්ලර් Steiner ප්‍රහාරය ගැන ඇසී ය. ඔහු මෙම ප්‍රහාරය දියත් කොට නොමැති බවත් සෝවියට් සංගමය බර්ලින් ඇතුළු කළ බව ද ඔහු පැවසුවේ ය. හිට්ලර් තම ප්‍රකාශය සඳහා පළමු කාලය බව කළ ආකාරයත් ඔහුගේ අණ ද්‍රෝහිත්වය සහ අදක්ෂතාවය එරෙහිව තේරීපත්ව බවට දියත් කළ ඉඩ දිය විල්හෙල්ම් Keitel, [[:en:Alfred Jodl|ඇල්ෆ්රඩ් Jodl]], [[:en:Hans Krebs (Wehrmacht general)|හාන්ස් ක්රෙබ්ස්]], සහ [[:en:Wilhelm Burgdorf|විල්හෙල්ම් Burgdorf]] හැර සෑම ඉල්ලා,{{sfn|Dollinger|1995|p=231}} පසුව " සෑම දෙයක්ම අහිමි වූ"{{sfn|Jones|1989}} ඔහු අවසනය වන තුරු ම බර්ලින් සිට ඉන්පසු තමා ම වෙඩි තියාගෙන ඇති බව නිවේදනය කළේ ය {{sfn|Beevor|2002|p=275}} අප්රේල් මස 23 වන විට රතු හමුදාව බර්ලින් වටකොට{{sfn|Ziemke|1969|p=92}} හා ගොබෙල්ස් නගරය ආරක්ෂා කිරීමට එහි වූ පුරවැසියන් අල්ලා ප්‍රකාශයක් කළේය.{{sfn|Dollinger|1995|p=231}} එම දවසේ, ගෝරිංට විදුලි පණිවිඩයකින්, හිට්ලර් බර්ලින් හි හුදෙකලා වූ බැවින් ගෝරිංට ජර්මනියේ නායකත්වය බාර ගත යුතු බවට තර්ක කර [[:en:Berchtesgaden|Berchtesgaden]] සිට පැමිණියේ ය. ගෝරිංට වූ පසු ඔහුට හිට්ලර් ආබාධිත සලකා බලන අවසාන දිනය තැබුවා. හිට්ලර් ගෝරිංට අත්අඩංගුවට සහිත විසින් ප්‍රතිචාර, ඔහුගේ [[:en:last will and testament of Adolf Hitler|අන්තිම කැමති පත්‍රයෙන්]] අප්රේල් 29 වන දින ලිඛිතව ඔහු සියලු ම රජයේ තනතුරු වලින් ගෝරිංව ඉවත් කර ඇත.{{sfn|Bullock|1962|pp=787, 795}}{{sfn|Bullock|1962|p=787}}{{sfn|Butler|Young|1989|pp=227–228}} අප්‍රේල් 28 වන දින හිට්ලර් අප්‍රේල් 20 වන දින බර්ලින් ඉතිරි කළ හිම්ලර්, බටහිර මිත්‍ර{{sfn|Kershaw|2008|pp=923–925, 943}}{{sfn|Bullock|1962|p=791}} කිරීමට යටත් සාකච්ඡා කිරීමට උත්සාහ කරන ලදී. ඔහු සොයා නිගමනය අත්අඩංගුවට නියෝග සහ [[:en:Hermann Fegelein|හර්මන් Fegelein]] (බර්ලින් හිට්ලර්ගේ මූලස්ථානයේ පැවැත් හිම්ලර් ගේ එස්.එස් නියෝජිත) වෙඩි විය.{{sfn|Bullock|1962|pp=792, 795}} අප්‍රේල් මස 29 වන දින මධ්‍යම රාත්‍රියෙන් පසු හිට්ලර්, '''ෆියුරිර්බංකරයේ''' කුඩා සිවිල් උත්සවයක [[ඊවා බ්‍රෝන්]] සමඟ විවාහ වුණා. ඔහුගේ නව බිරිඳ සමඟ උදෑසන ආහාරය සඳහා හිට්ලර් ඔහුගේ ලේකම් [[:en:Traudl Junge|Traudl Junge]] ද ආරාධනා කිරීය.{{sfn|Beevor|2002|p=343}}{{efn|name=will and marriage}} මෙම අවස්ථාවට සහභාගී වූ ක්‍රෙබ්ස්, Burgdorf, ගොබෙල්ස්, සහ බොර්මන් විසින් විවිධ ලේඛන සඳහා අත්සන් තබන ලදී.{{sfn|Bullock|1962|p=795}} එදින සවස් වරුවේ හිට්ලර් අනුමාන කල ලෙස ඔහුගේ අධිෂ්ඨානය වැඩි වන කල [[බෙනිටෝ මුසෝලිනී#මරණය|මුසෝලිනිගේ, ඝාතනය]] අනාවරණය විය.{{sfn|Bullock|1962|p=798}} 1945 අප්රේල් මස 30 වන දින, සෝවියට් හමුදා ජර්මන් රාජ්‍ය චාන්සලර් බාධක එකක් හෝ දෙකක් වූ මෑත සිටියේ ය. පසුදින තම කුටියට වැදුණු හිට්ලර් වෙඩි තබාගෙන සිය දිවි හානි කර ගත් අතර ඊවා බ්‍රොන් ද වස පානය කොට දිවියෙන් සමුගත්තා ය. හිට්ලර්ගේ උපදෙස් අනුව මළ සිරුරු දෙක ම චාන්සලරි උයනේ පිහිටි සතුන්ගේ ආහාර වළකට ඇද දමා ඉන්ධන වත්කොට ගිනි තබන ලදී.{{sfn|Linge|2009|p=199}}{{sfn|Joachimsthaler|1999|pp=160–182}} ඔවුන්ගේ මෘත ශරීර ඔවුන් බෝම්බ ආවාටයක තබා පෙට්රල් දමා ගිනි තැබීය.{{sfn|Joachimsthaler|1999|pp=217–220}} ව සිටි ජර්මන් රාජ්‍ය චාන්සලර්, පිටුපස බෝම්බ හෙලූ-ඉවත් උයනට පිටත සිදු කරන ලදී. රතු හමුදාව ෂෙල් වෙඩි ප්‍රහාර එල්ල දිගටම ලෙස මල සිරුරු ගිනි තබා ඇත.{{sfn|Linge|2009|p=200}}{{sfn|Bullock|1962|pp=799–800}} ග්‍රෑන්ඩ් අද්මිරාල් [[Karl Dönitz|කාල් ඩොනිට්ස්]] සහ [[Joseph Goebbels|ජෝසප් ගොබෙල්ස්]] පිළිවෙලින් රාජ්‍ය හා චාන්සලර් ප්‍රධානියා ලෙස හිට්ලර්ගේ චරිත උපකල්පනය කළ හැකිය.{{sfn|Kershaw|2008|pp=949–950}} බර්ලිනය මැයි 2 දා යටත් විය. හිට්ලර්, ඊවා, යෝසෙප් හා [[:en:Magda Goebbels|Magda ගොබෙල්ස්]] දේහය මේ [[:en:Goebbels children|ගොබෙල්ස් දරුවන්]] හය, සාමාන්‍ය හාන්ස් ක්‍රෙබ්ස්, [[:en:Blondi|හිට්ලර්ගේ සුනඛයන්]] නැවත නැවතත් තැන්පත් හා ගොඩගෙන ඇති බව සෝවියට් සංගමය රාජ්ය වැටීමෙන් පසු ලබා ගත් සෝවියට් ලේඛනාගාරයෙහි වාර්තා.{{sfn|Vinogradov|2005|pp=111, 333}} 1970 අපේ්රල් 4 වැනි දා සෝවියට් [[:en:KGB|KGB]] කණ්ඩායම [[:en:Magdeburg|මැග්ඩබර්ග්හි]] දී [[:en:SMERSH|SMERSH]] පහසුකම ලී පෙට්ටි පහක් ගොඩගැනීම සවිස්තරාත්මක සුසාන ප්රස්ථාර භාවිතා. කොටු සිට දේහය, පුළුස්සා දමන ලදී තලා, සහ Biederitz ගඟ ආශ්රිතව, [[:en:Elbe|Elbe]] ගංඟාවක් බවට විසිරී.{{sfn|Vinogradov|2005|pp=335–336}} කර්ෂෝ අනුව, රතු හමුදාව ඔවුන් හමු වූ විට බ්රෝන් හිට්ලර්ගේ මළ සිරුරු සම්පූර්ණයෙන්ම පුලුස්සා හා එකම දන්ත වැඩ සහිත පහල හකු හිට්ලර්ගේ දේහය ලෙස හඳුනා ගත හැකිය ලදී.{{sfn|Kershaw|2000b|p=1110}} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|15em}} ==සටහන්== {{notes | refs =30em {{efn | name = will and marriage | {{harvnb|MI5, ''Hitler's Last Days''}}: "Hitler's will and marriage" on the website of [[MI5]], using the sources available to Trevor-Roper (a World War II MI5 agent and historian/author of ''The Last Days of Hitler''), records the marriage as taking place after Hitler had dictated his last will and testament. }} }} ===Bibliography=== {{main|List of books by or about Adolf Hitler}} {{refbegin|30em}} *{{cite book | last = Aigner | first = Dietrich | editor1-last = Koch | editor1-first = H. W. | title = Aspects of the Third Reich | url = https://archive.org/details/aspectsofthirdre001933 | year = 1985 | publisher = MacMillan | location = London | chapter = Hitler's ultimate aims&nbsp;– a programme of world dominion? | isbn = 978-0-312-05726-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Bauer | first = Yehuda | title = Rethinking the Holocaust | url = https://archive.org/details/rethinkingholoca0000baue | publisher = Yale University Press | year = 2000 | page = [https://archive.org/details/rethinkingholoca0000baue/page/5 5] | isbn = 978-0-300-08256-2 | ref = harv }} *{{cite book | last = Beevor | first = Antony | authorlink = Antony Beevor | title = [[Berlin: The Downfall 1945]] | year = 2002 | publisher = Viking-Penguin Books | location = London | isbn = 978-0-670-03041-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Bendersky | first = Joseph W | title = A History of Nazi Germany: 1919–1945 | year = 2000 | publisher = Rowman & Littlefield | isbn = 978-1-4422-1003-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Bloch | first = Michael | title = Ribbentrop | url = https://archive.org/details/ribbentrop0000bloc | location = New York | publisher = Crown Publishing | year = 1992 | isbn = 978-0-517-59310-3 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Bonney | first = Richard | authorlink = Richard Bonney | title = The Nazi Master Plan, Annex 4: The Persecution of the Christian Churches | journal = Rutgers Journal of Law and Religion | year = 2001 | url = http://www.leics.gov.uk/the_nazi_master_plan.pdf | accessdate = 28 March 2016 | ref = harv }} *{{cite book | last = Bullock | first = Alan | authorlink = Alan Bullock | title = Hitler: A Study in Tyranny | url = https://archive.org/details/hitlerstudyintyr0000bull_c8v9 | location = London | publisher = Penguin Books | year = 1962 | origyear = 1952 | isbn = 978-0-14-013564-0 | ref = harv }} *{{cite book | last = Bullock | first = Alan | authorlink = Alan Bullock | title = Hitler: A Study in Tyranny | year = 1999 | origyear = 1952 | publisher = Konecky & Konecky | location = New York | isbn = 978-1-56852-036-0 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Butler | first1 = Ewan | last2 = Young | first2 = Gordon | title = The Life and Death of Hermann Göring | url = https://archive.org/details/lifedeathofherma0000butl | publisher = [[David & Charles]] | location = Newton Abbot, Devon | year = 1989 | isbn = 978-0-7153-9455-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Carr | first = William | title = Arms, Autarky and Aggression | url = https://archive.org/details/armsautarkyaggre0000carr | publisher = Edward Arnold | location = London | year = 1972 | isbn = 978-0-7131-5668-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Conway | first = John S. | author-link = John S. Conway (historian) | title = The Nazi Persecution of the Churches 1933–45 | url = https://archive.org/details/nazipersecutiono0000jsco_m7j1 | year = 1968 | location = London | publisher = Weidenfeld & Nicolson | isbn = 978-0-297-76315-4 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Crandell | first = William F. | title = Eisenhower the Strategist: The Battle of the Bulge and the Censure of Joe McCarthy | url = https://archive.org/details/sim_presidential-studies-quarterly_summer-1987_17_3/page/487 | journal = Presidential Studies Quarterly | year = 1987 | volume = 17 | issue = 3 | pages = 487–501 | jstor = 27550441 | ref = harv }} *{{cite book | last = Deighton | first = Len | authorlink = Len Deighton | title = Fighter: The True Story of the Battle of Britain | url = https://archive.org/details/isbn_9781845951061 | publisher = Random House | location = New York | year = 2008 | isbn = 978-1-84595-106-1 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Del Testa | first1 = David W | last2 = Lemoine | first2 = Florence | last3 = Strickland | first3 = John | title = Government Leaders, Military Rulers, and Political Activists | url = https://archive.org/details/governmentleader0000delt | year= 2003 | publisher = Greenwood Publishing Group | page = [https://archive.org/details/governmentleader0000delt/page/83 83] | isbn = 978-1-57356-153-2 | ref = harv }} *{{cite book | last = Dollinger | first = Hans | title = The Decline and Fall of Nazi Germany and Imperial Japan: A Pictorial History of the Final Days of World War II | isbn = 978-0-517-12399-7 | year = 1995 | origyear = 1965 | publisher = Gramercy | location = New York | ref = harv }} *{{cite book | last = Dorland | first = Michael | title = Cadaverland: Inventing a Pathology of Catastrophe for Holocaust Survival: The Limits of Medical Knowledge and Memory in France | publisher = University Press of New England | series = Tauber Institute for the Study of European Jewry series | location = Waltham, Mass | year = 2009 | isbn = 1-58465-784-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Downing | first = David | title = The Nazi Death Camps | year = 2005 | publisher = Gareth Stevens | series = World Almanac Library of the Holocaust | isbn = 978-0-8368-5947-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Ellis | first = John | title = World War II Databook: The Essential Facts and Figures for All the Combatants | url = https://archive.org/details/worldwariidatabo0000elli | year = 1993 | publisher = Aurum | location = London | isbn = 1-85410-254-0 | ref = harv }} *{{cite book | last = Evans | first = Richard J. | authorlink = Richard J. Evans | title = [[The Coming of the Third Reich]] | year = 2003 | publisher = Penguin Group | isbn = 978-0-14-303469-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Evans | first = Richard J. | title = The Third Reich in Power | url = https://archive.org/details/thirdreichinpowe0000evan_q2i7 | year = 2005 | publisher = Penguin Group | location = New York | isbn = 978-0-14-303790-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Evans | first = Richard J. | title = The Third Reich At War | url = https://archive.org/details/thirdreichatwar00evan_1 | year = 2008 | publisher = Penguin Group | location = New York | isbn = 978-0-14-311671-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Fest | first = Joachim C. | author-link = Joachim Fest | title = The Face of the Third Reich | url = https://archive.org/details/faceofthirdreich0000fest_t9z2 | location = London | publisher = Weidenfeld & Nicolson | year = 1970 | isbn = 978-0-297-17949-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Fest | first = Joachim C. | title = Hitler | url = https://archive.org/details/hitler0000joac | location = London | publisher = Weidenfeld & Nicolson | year = 1974 | origyear = 1973 | isbn = 978-0-297-76755-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Fest | first = Joachim C. | title = Hitler | url = https://archive.org/details/hitler0000fest_f2e9 | year = 1977 | origyear = 1973 | publisher = Penguin | location = Harmondsworth | isbn = 978-0-14-021983-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Fischer | first = Klaus P. | title = Nazi Germany: A New History | url = https://archive.org/details/nazigermanynewhi0000fisc_h7i6 | location = London | publisher = Constable and Company | year = 1995 | isbn = 978-0-09-474910-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Fromm | first = Erich | authorlink = Erich Fromm | title = The Anatomy of Human Destructiveness | url = https://archive.org/details/anatomyofhumande0000eric_u1c1 | year = 1977 | origyear = 1973 | publisher = Penguin Books | location = London | isbn = 978-0-14-004258-0 | ref = harv }} *{{cite book | last = Fulda | first = Bernhard | title = Press and Politics in the Weimar Republic | year = 2009 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-954778-4 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Gellately | first = Robert | authorlink = Robert Gellately | title = Reviewed work(s): Vom Generalplan Ost zum Generalsiedlungsplan by Czeslaw Madajczyk. Der "Generalplan Ost". Hauptlinien der nationalsozialistischen Planungs- und Vernichtungspolitik by Mechtild Rössler; Sabine Schleiermacher | journal = Central European History | volume = 29 | issue = 2 | year = 1996 | pages = 270–274 | ref = harv | doi = 10.1017/S0008938900013170 |issn = 0008-9389 }} *{{cite book | last = Gellately | first = Robert | title = Social Outsiders in Nazi Germany | year = 2001 | publisher = Princeton University Press | location = Princeton, NJ | isbn = 978-0-691-08684-2 | ref = harv }} *{{cite book | last = Ghaemi | first = Nassir | title = A First-Rate Madness: Uncovering the Links Between Leadership and Mental Illness | url = https://archive.org/details/firstratemadness00ghae | year = 2011 | publisher = Penguin Publishing Group | location = New York | isbn = 978-1-101-51759-8 | ref = harv}} *{{cite book | last = Goldhagen | first = Daniel | authorlink = Daniel Goldhagen | title = [[Hitler's Willing Executioners|Hitler's Willing Executioners: Ordinary Germans and the Holocaust]] | year = 1996 | publisher = Knopf | location = New York | isbn = 978-0-679-44695-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Haffner | first = Sebastian | authorlink = Sebastian Haffner | title = The Meaning of Hitler | url = https://archive.org/details/meaningofhitler00haff | year=1979 | publisher = Harvard University Press | location = Cambridge, MA | isbn = 0-674-55775-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Hakim | first = Joy | authorlink = Joy Hakim | series = [[A History of US]] | title = War, Peace, and All That Jazz | volume = 9 | publisher = Oxford University Press | year = 1995 | location = New York | isbn = 978-0-19-509514-2 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Halperin | first1 = Samuel William | title = Germany Tried Democracy: A Political History of the Reich from 1918 to 1933 | url = https://archive.org/details/germanytrieddemo00halp | publisher = W.W. Norton | location = New York | year = 1965 | origyear = 1946 | isbn = 978-0-393-00280-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Hamann | first = Brigitte | title = Hitler's Vienna: A Portrait of the Tyrant as a Young Man | url = https://archive.org/details/hitlersviennadic0000hama_j7f5 | publisher = Tauris Parke Paperbacks | location = London; New York | year = 2010 | origyear = 1999 | others = Trans. Thomas Thornton | isbn = 978-1-84885-277-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Hancock | first = Ian | authorlink = Ian Hancock | editor1-last = Stone | editor1-first = Dan | title = The Historiography of the Holocaust | url = https://archive.org/details/historiographyof0000unse_b1p8 | year = 2004 | publisher = Palgrave Macmillan | location = New York; Basingstoke | isbn = 978-0-333-99745-1 | chapter = Romanies and the Holocaust: A Reevaluation and an Overview | ref = harv }} *{{cite book | last = Heck | first = Alfons | authorlink = Alfons Heck | title = A Child of Hitler: Germany In The Days When God Wore A Swastika | url = https://archive.org/details/childofhitlerger0000heck | origyear = 1985 | year = 2001 | publisher = Renaissance House | location = Phoenix, AZ | isbn = 978-0-939650-44-6 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Heston | first1 = Leonard L. | last2 = Heston | first2 = Renate | title = The Medical Casebook of Adolf Hitler: His Illnesses, Doctors, and Drugs | url = https://archive.org/details/medicalcasebooko0000hest | year = 1980 | origyear = 1979 | publisher = Stein and Day | location = New York | isbn = 978-0-8128-2718-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Hildebrand | first = Klaus | author-link = Klaus Hildebrand | title = The Foreign Policy of the Third Reich | location = London | publisher = Batsford | year = 1973 | isbn = 978-0-7134-1126-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Hitler | first = Adolf | title = [[Mein Kampf]] | location = Boston | publisher = Houghton Mifflin | year = 1999 | origyear = 1925 | others = Trans. [[Ralph Manheim]] | isbn = 978-0-395-92503-4 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Hitler | first1 = Adolf | last2 = Trevor-Roper | first2 = Hugh | author2-link = Hugh Trevor-Roper | title = [[Hitler's Table Talk|Hitler's Table-Talk, 1941–1945: Hitler's Conversations Recorded by Martin Bormann]] | location = Oxford | publisher = Oxford University Press | year = 1988 | origyear = 1953 | isbn = 978-0-19-285180-2 | ref = harv }} *{{cite book | last = Hitler | first = Adolf | title = Hitler's Table Talk, 1941–1944 | location = London | publisher = Enigma | year = 2000 | origyear = 1941–1944 | isbn = 1-929631-05-7 | url =https://archive.org/details/hitlerstabletalk0000hitl | format = | ref = harv }} *{{cite book | last = Jetzinger | first = Franz | authorlink = Franz Jetzinger | title = Hitler's Youth | year = 1976 | origyear = 1956 | publisher = Greenwood Press | location = Westport, Conn | isbn = 978-0-8371-8617-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Joachimsthaler | first = Anton | others = Trans. Helmut Bögler | title = The Last Days of Hitler: The Legends, the Evidence, the Truth | url = https://archive.org/details/lastdaysofhitler0000joac_o3a8 | year = 1999 | origyear = 1995 | publisher = Brockhampton Press | location = London | isbn = 978-1-86019-902-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kee | first = Robert | authorlink = Robert Kee | title = Munich: The Eleventh Hour | url = https://archive.org/details/municheleventhho0000keer | publisher = Hamish Hamilton | location = London | year = 1988 | isbn = 978-0-241-12537-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Keegan | first = John | authorlink = John Keegan | title = The Mask of Command: A Study of Generalship | url = https://archive.org/details/maskofcommandstu0000keeg | publisher = Pimlico | location = London | year = 1987 | isbn = 978-0-7126-6526-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Keller | first = Gustav | title= Der Schüler Adolf Hitler: die Geschichte eines lebenslangen Amoklaufs | trans_title = The Student Adolf Hitler: The Story of a Lifelong Rampage | publisher = LIT | language = German | location = Münster | year = 2010 | isbn = 978-3-643-10948-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kellogg | first = Michael | title = The Russian Roots of Nazism White Émigrés and the Making of National Socialism, 1917–1945 | url = https://archive.org/details/russianrootsofna0000kell | publisher = Cambridge University Press | year = 2005 | isbn = 978-0-521-84512-0 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kershaw | first = Ian | author-link = Ian Kershaw | title = Hitler: 1889–1936: Hubris | url = https://archive.org/details/hitlerhubris00kers | location = New York | publisher = [[W. W. Norton & Company]] | year = 1999 | origyear = 1998 | isbn = 978-0-393-04671-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kershaw | first = Ian | title = The Nazi Dictatorship: Problems and Perspectives of Interpretation | url = https://archive.org/details/nazidictatorship00kers | edition = 4th | location = London | publisher = Arnold | year = 2000a | origyear = 1985 | isbn = 978-0-340-76028-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kershaw | first = Ian | title = Hitler, 1936–1945: Nemesis | url = https://archive.org/details/hitler193645neme0000kers_n4x3 | location = New York; London | publisher = W. W. Norton & Company | year = 2000b | isbn = 978-0-393-32252-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kershaw | first = Ian | title = Hitler: A Biography | url = https://archive.org/details/hitlerbiography0000kers | publisher = W. W. Norton & Company | location = New York | year = 2008 | isbn = 978-0-393-06757-6 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kershaw | first = Ian | title = The End: Hitler's Germany, 1944–45 | url = https://archive.org/details/endhitlersgerman0000kers_i7u7 | year = 2012 | publisher = Penguin | location = London | isbn = 978-0-14-101421-0 | edition = Paperback | ref = harv }} *{{cite journal | last = Koch | first = H. W. | title = Operation Barbarossa&nbsp;– The Current State of the Debate | url = https://archive.org/details/sim_historical-journal_1988-06_31_2/page/377 | journal = [[The Historical Journal]] | volume = 31 | issue = 2 | date = June 1988 | pages = 377–390 | doi = 10.1017/S0018246X00012930 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kolb | first = Eberhard | authorlink = Eberhard Kolb | title = The Weimar Republic | origyear = 1984 | year = 2005 | isbn = 978-0-415-34441-8 | publisher = Routledge | location = London; New York | ref = harv }} *{{cite book | last = Kolb | first = Eberhard | year = 1988 | origyear = 1984 | title = The Weimar Republic | url = https://archive.org/details/weimarrepublic0000kolb | location = New York | publisher = Routledge | isbn = 978-0-415-09077-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kressel | first = Neil J. | title = Mass Hate: The Global Rise Of Genocide And Terror | url = https://archive.org/details/masshateglobalri0000kres | year = 2002 | publisher = Basic Books | location = Boulder | isbn = 978-0-8133-3951-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kubizek | first = August | title = The Young Hitler I Knew | url = https://archive.org/details/younghitleriknew0000kubi | authorlink = August Kubizek | year = 2006 | origyear = 1953 | publisher = MBI | location = St. Paul, MN | isbn = 978-1-85367-694-9 | ref = harv }} *{{cite book | last = Kurowski | first = Franz | authorlink = Franz Kurowski | title = The Brandenburger Commandos: Germany's Elite Warrior Spies in World War II | url = https://archive.org/details/brandenburgerger0000kuro | publisher = Stackpole Books | series = Stackpole Military History series | location = Mechanicsburg, PA | year = 2005 | isbn = 978-0-8117-3250-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Langer | first = Walter C. | authorlink = Walter Charles Langer | title = [[The Mind of Adolf Hitler|The Mind of Adolf Hitler: The Secret Wartime Report]] | year = 1972 | origyear = 1943 | publisher = Basic Books | location = New York | isbn = 978-0-465-04620-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Larson | first = Erik | title = In the Garden of Beasts: Love, Terror, and an American Family in Hitler's Berlin | url = https://archive.org/details/ingardenofbeasts0000lars_a2r9 | publisher = Random House/Crown Publishing Group | location = New York | year = 2011 | isbn = 978-0-307-40884-6 | ref = harv }} *{{cite book | last = Lichtheim | first = George | author-link = George Lichtheim | title = Europe In The Twentieth Century | url = https://archive.org/details/europeintwentiet0000lich | location = London | publisher = Sphere Books | year = 1974 | isbn = 978-0-351-17192-5 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Linge | first1 = Heinz | authorlink1 = Heinz Linge | others = Intro. [[Roger Moorhouse]] | title = With Hitler to the End: The Memoirs of Adolf Hitler's Valet | url = https://archive.org/details/withhitlertoendm00ling | year = 2009 | origyear = 1980 | publisher = Skyhorse Publishing | location = New York | isbn = 978-1-60239-804-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Maiolo | first = Joseph | title = The Royal Navy and Nazi Germany 1933–39: Appeasement and the Origins of the Second World War | year = 1998 | publisher = Macmillan Press | location = London | isbn = 978-0-333-72007-3 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Manvell | first1 = Roger | author1-link = Roger Manvell | last2 = Fraenkel | first2 = Heinrich | author2-link = Heinrich Fraenkel | title = Heinrich Himmler: The Sinister Life of the Head of the SS and Gestapo | url = https://archive.org/details/heinrichhimmlers0000manv | year = 2007 | origyear = 1965 | publisher = Greenhill; Skyhorse | location = London; New York | isbn = 978-1-60239-178-9 | ref = harv }} *{{cite book | last = Maser | first = Werner | title = Hitler: Legend, Myth, Reality | url = https://archive.org/details/hitler0000mase | year = 1973 | publisher = Allen Lane | location = London | isbn = 978-0-7139-0473-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Marrus | first = Michael | authorlink = Michael Marrus | title = The Holocaust in History | url = https://archive.org/details/holocaustinhisto0000marr_d3f8 | location = Toronto | publisher = Key Porter | year = 2000 | isbn = 978-0-299-23404-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = McGovern | first = James | title = Martin Bormann | publisher = William Morrow | location = New York | year = 1968 | oclc = 441132 | ref = harv }} *{{cite book | last = McNab | first = Chris | title = The Third Reich | publisher = Amber Books Ltd | year = 2009 | isbn = 978-1-906626-51-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Megargee | first = Geoffrey P. | title = War of Annihilation: Combat and Genocide on the Eastern Front, 1941 | url = https://archive.org/details/warofannihilatio0000mega | location = Lanham, Md | publisher = Rowman & Littlefield | year = 2007 | isbn = 978-0-7425-4482-6 | ref = harv }} *{{cite book | last = Messerschmidt | first = Manfred | title = [[Germany and the Second World War]] | volume = 1 | chapter = Foreign Policy and Preparation for War | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1990 | editor1-last = Deist | editor1-first = Wilhelm | isbn = 978-0-19-822866-0 | ref = harv }} *{{cite book | last = Mitcham | first = Samuel W. | title = Why Hitler?: The Genesis of the Nazi Reich | url = https://archive.org/details/whyhitlergenesis0000mitc | year = 1996 | publisher = Praeger | location = Westport, Conn | isbn = 978-0-275-95485-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Murray | first = Williamson | authorlink = Williamson Murray | title = The Change in the European Balance of Power | url = https://archive.org/details/changeineuropean0000murr | publisher = Princeton University Press | location = Princeton | year = 1984 | isbn = 978-0-691-05413-1 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Murray | first1 = Williamson | last2 = Millett | first2 = Allan R. | title = A War to be Won: Fighting the Second World War | year = 2001 | origyear = 2000 | publisher = Belknap Press of Harvard University Press | location = Cambridge, MA. | isbn = 978-0-674-00680-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Naimark | first = Norman M. | year = 2002 | title = Fires of Hatred: Ethnic Cleansing in Twentieth-Century Europe | url = https://archive.org/details/firesofhatred00norm | publisher = Harvard University Press | isbn = 978-0-674-00994-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Nicholls | first = David | title = Adolf Hitler: A Biographical Companion | year = 2000 | publisher = University of North Carolina Press | isbn = 0-87436-965-7 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Niewyk | first1 = Donald L. | last2 = Nicosia | first2 = Francis R. | title = The Columbia Guide to the Holocaust | url = https://archive.org/details/columbiaguidetot00niew | year = 2000 | publisher = Columbia University Press | location = New York | isbn = 978-0-231-11200-0 | ref = harv }} *{{cite book | last = O'Donnell | first = James P. | authorlink = James P. O'Donnell | title = [[The Bunker (book)|The Bunker]] | publisher = Da Capo Press | location = New York | year = 2001 | origyear = 1978 | isbn = 978-0-306-80958-3 | ref = harv }} *{{cite book | last1 = Overy | first1 = Richard | last2 = Wheatcroft | first2 = Andrew | author-link1 = Richard Overy | title = The Road To War | url = https://archive.org/details/roadtowar00over | publisher = Macmillan | location = London | year = 1989 | isbn = 978-0-14-028530-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Overy | first = Richard | editor1-last = Lukes | editor1-first = Igor | editor2-last = Goldstein | editor2-first = Erik | title = The Munich Crisis, 1938: Prelude to World War II | url = https://archive.org/details/munichcrisis193800igor | year = 1999 | publisher = Frank Cass | location = London; Portland, OR | chapter = Germany and the Munich Crisis: A Mutilated Victory? | oclc = 40862187 | ref = {{sfnRef|Overy, ''The Munich Crisis''|1999|p=207}} }} *{{cite book | last = Overy | first = Richard | editor1-last = Martel | editor1-first = Gordon | title = The Origins of the Second World War Reconsidered | url = https://archive.org/details/originsofsecondw00gord_0 | year = 1999 | publisher = Routledge | location = London | chapter = Misjudging Hitler | pages = [https://archive.org/details/originsofsecondw00gord_0/page/94 93]–115 | isbn = 978-0-415-16324-8 | ref = {{sfnRef|Overy, ''Origins of WWII Reconsidered''|1999}} }} *{{cite book | last = Overy | first = Richard | title = The Dictators: Hitler's Germany, Stalin's Russia | url = https://archive.org/details/dictators00rich | publisher = Penguin Books | year = 2005 | isbn = 978-0-393-02030-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Overy | first = Richard | title = Hitler As War Leader | publisher = Oxford: Oxford University Press | year = 2005 | isbn = 978-0-19-280670-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Payne | first = Robert | authorlink = Pierre Stephen Robert Payne | title = The Life and Death of Adolf Hitler | publisher = Hippocrene Books | location = New York | year = 1990 | origyear = 1973 | isbn = 978-0-88029-402-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Plating | first = John D. | title = The Hump: America's Strategy for Keeping China in World War II | year = 2011 | publisher = Texas A&M University Press | location = College Station | series = Williams-Ford Texas A&M University military history series, no. 134 | isbn = 978-1-60344-238-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Proctor | first = Robert | year = 1999 | title = The Nazi War on Cancer | url = https://archive.org/details/naziwaroncancer0000proc | publisher = [[Princeton University Press]] | location = Princeton, New Jersey | isbn = 0-691-07051-2 | ref = harv }} *{{cite book | last = Read | first = Anthony | authorlink = Anthony Read | year = 2004 | title = The Devil's Disciples: The Lives and Times of Hitler's Inner Circle | url = https://archive.org/details/devilsdisciplesl0000read_g2e6 | location = London | publisher = Pimlico | isbn = 0-7126-6416-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Redlich | first = Fritz R. | title = Hitler: Diagnosis of a Destructive Prophet | date = September 2000 | publisher = Oxford University Press | pages = | isbn = 978-0-19-513631-9 | ref = harv }} *{{cite book | last = Rees | first = Laurence | authorlink = Laurence Rees | title = [[The Nazis: A Warning from History]] | location = New York | publisher = New Press | year = 1997 | isbn = 978-0-563-38704-6 | ref = harv }} *{{cite book | last = Rißmann | first = Michael | title = Hitlers Gott. Vorsehungsglaube und Sendungsbewußtsein des deutschen Diktators | location = Zürich München | publisher = Pendo | year = 2001 | isbn = 978-3-85842-421-1 | language = German | ref = harv }} *{{cite book | last = Roberts | first = G. | title = Stalin's Wars: From World War to Cold War, 1939–1953 | url = https://archive.org/details/stalinswarsfromw0000robe | location = New Haven | publisher = Yale University Press | year = 2006 | isbn = 0-300-11204-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Roberts | first = J. M. | author-link = John Roberts (historian) | title = A History of Europe | url = https://archive.org/details/historyofeurope0000robe | location = Oxford | publisher = Helicon | year = 1996 | isbn = 978-1-85986-178-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Roberts | first = Martin | title = The New Barbarism&nbsp;– A Portrait of Europe 1900–1973 | url = https://archive.org/details/portraitofeurope0000unse_o6l1 | year = 1975 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-913225-6 | ref = harv }} *{{cite book | last = Robertson | first = Esmonde M. | title = Hitler's Pre-War Policy and Military Plans: 1933–1939 | url = https://archive.org/details/hitlersprewarpol0000esmo | publisher = Longmans | location = London | year = 1963 | oclc = 300011871 | ref = harv }} *{{cite book | last = Robertson | first = E. M. | editor1-first = Koch | editor1-last = H. W. | title = Aspects of the Third Reich | url = https://archive.org/details/aspectsofthirdre001933 | year = 1985 | publisher = Macmillan | location = London | chapter = Hitler Planning for War and the Response of the Great Powers | isbn = 978-0-312-05726-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Rosenbaum | first = Ron | authorlink = Ron Rosenbaum | title = [[Explaining Hitler: The Search for the Origins of His Evil]] | year = 1999 | publisher = Harper Perennial | isbn = 978-0-06-095339-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Rosmus | first = Anna Elisabeth | year = 2004 | title = Out of Passau: Leaving a City Hitler Called Home | url = https://archive.org/details/isbn_9781570035081 | publisher = University of South Carolina Press | location = Columbia, S.C | isbn = 978-1-57003-508-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Rothwell | first = Victor | title = The Origins of the Second World War | url = https://archive.org/details/originsofsecondw0000roth | year = 2001 | publisher = Manchester University Press | location = Manchester | isbn = 978-0-7190-5957-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Rummel | first = Rudolph | authorlink = Rudolph Rummel | title = Death by Government | url = https://archive.org/details/deathby_rum_1994_00_3431 | year = 1994 | publisher = Transaction | location = New Brunswick, NJ | isbn = 978-1-56000-145-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Ryschka | first = Birgit | title = Constructing and Deconstructing National Identity: Dramatic Discourse in Tom Murphy's the Patriot Game and Felix Mitterer's in Der Löwengrube | date = 29 September 2008 | publisher = Peter Lang | isbn = 978-3-631-58111-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Sereny | first = Gitta | authorlink = Gitta Sereny | origyear = 1995 | year = 1996 | title = Albert Speer: His Battle With Truth | url = https://archive.org/details/albertspeerhisba00sere | publisher = Vintage | location = New York; Toronto | isbn = 0-679-76812-2 | ref = harv }} *{{cite book | last = Shirer | first = William L. | authorlink = William L. Shirer | title = [[The Rise and Fall of the Third Reich]] | publisher = Simon & Schuster | location = New York | year = 1960 | isbn = 978-0-671-62420-0 | ref = harv }} *{{cite book | last = Snyder | first = Timothy | authorlink = Timothy D. Snyder | title = [[Bloodlands: Europe Between Hitler and Stalin]] | publisher = Basic Books | location = New York | year = 2010 | isbn = 978-0-465-00239-9 | ref = harv }} *{{cite book | last = Speer | first = Albert | authorlink = Albert Speer | origyear = 1969 | year = 1971 | title = [[Inside the Third Reich]] | publisher = Avon | location = New York | isbn = 978-0-380-00071-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Stackelberg | first = Roderick | title = The Routledge Companion to Nazi Germany | url = https://archive.org/details/routledgecompani0000stac | year = 2007 | publisher = Routledge | location = New York | isbn = 978-0-415-30860-1 | ref = harv }} *{{cite book | last = Steigmann-Gall | first = Richard | authorlink = Richard Steigmann-Gall | title = The Holy Reich: Nazi Conceptions of Christianity, 1919–1945 | url = https://archive.org/details/holyreichnazicon0000stei | location = Cambridge; New York | publisher = Cambridge University Press | year = 2003 | isbn = 978-0-521-82371-5 | doi = 10.2277/978-0-521-82371-5 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Steinberg | first = Jonathan | title = The Third Reich Reflected: German Civil Administration in the Occupied Soviet Union, 1941-4 | url = https://archive.org/details/sim_english-historical-review_1995-06_110_437/page/620 | journal = The English Historical Review | date = June 1995 | volume = 110 | issue = 437 | pages = 620–651 | oclc = 83655937 | doi = 10.1093/ehr/CX.437.620 | ref = harv }} *{{cite book | last = Steiner | first = John Michael | title = Power Politics and Social Change in National Socialist Germany: A Process of Escalation into Mass Destruction | url = https://archive.org/details/powerpoliticssoc0000stei | year = 1976 | publisher = Mouton | location = The Hague | isbn = 978-90-279-7651-2 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Stolfi | first = Russel | title = Barbarossa Revisited: A Critical Reappraisal of the Opening Stages of the Russo-German Campaign (June–December 1941) | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1982-03_54_1/page/27 | journal = [[The Journal of Modern History]] | date = March 1982 | volume = 54 | issue = 1 | pages = 27–46 | doi = 10.1086/244076 | ref = harv }} *{{cite book | last = Tames | first = Richard | title = Dictatorship | url = https://archive.org/details/dictatorship0000tame_g0o2 | publisher = Heinemann Library | location = Chicago | year = 2008 | isbn = 978-1-4329-0234-6 | ref = harv }} *{{cite book | last = Le Tissier | first = Tony | title = Race for the Reichstag | publisher = Pen & Sword | year = 2010 | origyear = 1999 | isbn = 978-1-84884-230-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Toland | first = John | authorlink = John Toland (author) | title = Adolf Hitler | publisher = Anchor Books | location = New York | year = 1992 | origyear = 1976 | isbn = 978-0-385-42053-2 | ref = harv }} *{{cite book | last = Vinogradov | first = V. K. | title = Hitler's Death: Russia's Last Great Secret from the Files of the KGB | url = https://archive.org/details/hitlersdeathruss0000vino | publisher = Chaucer Press | year = 2005 | isbn = 978-1-904449-13-3 | ref = harv }} *{{cite book | last = Waite | first = Robert G. L. | authorlink = Robert G. L. Waite | year = 1993 | origyear = 1977 | title = The Psychopathic God: Adolf Hitler | url = https://archive.org/details/psychopathicgoda00wait_0 | publisher = Da Capo Press | location = New York | isbn = 0-306-80514-6 | ref = harv }} *{{cite book | last = Weber | first = Thomas | title = Hitler's First War: Adolf Hitler, The Men of the List Regiment, and the First World War | url = https://archive.org/details/hitlersfirstwara0000webe | year = 2010 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford; New York | isbn = 978-0-19-923320-5 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Weinberg | first = Gerhard | authorlink = Gerhard Weinberg | title = Hitler's Private Testament of 2 May 1938 | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-modern-history_1955-12_27_4/page/415 | journal = The Journal of Modern History | date = December 1955 | volume = 27 | issue = 4 | pages = 415–419 | oclc = 482752575 | doi = 10.1086/237831 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Weinberg | first = Gerhard | title = Hitler's Image of the United States | url = https://archive.org/details/sim_american-historical-review_1964-07_69_4/page/1006 | journal = The American Historical Review | date = December 1964 | volume = 69 | issue = 4 | pages = 1006–1021 | doi = 10.2307/1842933 | jstor = 1842933 | ref = harv }} *{{cite book | last = Weinberg | first = Gerhard | author-link = Gerhard Weinberg | title = The Foreign Policy of Hitler's Germany Diplomatic Revolution in Europe 1933–1936 | publisher = University of Chicago Press | location = Chicago, Illinois | year = 1970 | isbn = 978-0-226-88509-4 | ref = harv }} *{{cite book | last = Weinberg | first = Gerhard | title = The Foreign Policy of Hitler's Germany Starting World War II | url = https://archive.org/details/foreignpolicyofh0000wein | publisher = University of Chicago Press | year = 1980 | isbn = 978-0-226-88511-7 | location = Chicago, Illinois | ref = harv }} *{{cite book | last = Weinberg | first = Gerhard | title = Germany, Hitler, and World War II: Essays in Modern German and World History | url = https://archive.org/details/germanyhitlerwor0000wein_b8f0 | year = 1995 | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | chapter = Hitler and England, 1933–1945: Pretense and Reality | isbn = 978-0-521-47407-8 | ref = harv }} *{{cite book | last = Welch | first = David | title = Hitler: Profile of a Dictator | url = https://archive.org/details/hitlerprofileofd0000welc | year = 2001 | publisher = Routledge | isbn = 978-0-415-25075-7 | ref = harv }} *{{cite book | last = Wheeler-Bennett | first = John | authorlink = John Wheeler-Bennett | title = The Nemesis of Power | location = London | publisher = Macmillan | year = 1967 | isbn = 978-1-4039-1812-3 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Wilt | first = Alan | authorlink = Alan F. Wilt | title = Hitler's Late Summer Pause in 1941 | journal = Military Affairs | date = December 1981 | volume = 45 | issue = 4 | pages = 187–191 | doi = 10.2307/1987464 | jstor = 1987464 | ref = harv }} *{{cite book | last = Winkler | first = Heinrich August | others = Sager, Alexander (trans.) | title = Germany: The Long Road West. Vol. 2, 1933–1990 | publisher = [[Oxford University Press]] | location = New York | year = 2007 | isbn = 978-0-19-926598-5 | ref = harv }} *{{cite book | last = Ziemke | first = Earl F. | title = Battle for Berlin: End of the Third Reich | series = Ballantine's Illustrated History of World War II | volume = Battle Book #6 | publisher = [[Ballantine Books]] | year = 1969<!--pre isbn--> | oclc = 23899 | ref = harv }} {{refend}} ===Online=== {{refbegin|30em}} *{{cite web | title = 1933&nbsp;– Day of Potsdam | publisher = City of Potsdam | url = http://www.potsdam.de/cms/beitrag/10000945/33981/ | accessdate=13 June 2011 | ref = {{sfnRef|City of Potsdam}} }} *{{cite web | last = Bazyler | first = Michael J. | title = Holocaust Denial Laws and Other Legislation Criminalizing Promotion of Nazism | date = 25 December 2006 | publisher = [[Yad Vashem]] | url = http://www1.yadvashem.org/yv/en/holocaust/insights/pdf/bazyler.pdf | format = PDF | accessdate = 7 January 2013 | ref = harv }} *{{cite journal | title = Der Hitler-Prozeß vor dem Volksgericht in München | trans_title = The Hitler Trial Before the People's Court in Munich | language = German | year = 1924 | postscript =. | ref = {{sfnRef|Munich Court, 1924}} }} *{{cite news | title = Documents: Bush's Grandfather Directed Bank Tied to Man Who Funded Hitler | date = 17 October 2003 | publisher = Fox News | url = http://www.foxnews.com/story/2003/10/17/documents-bush-grandfather-directed-bank-tied-to-man-who-funded-hitler/ | accessdate = 1 December 2014 | ref = {{sfnRef|Fox News, 2003}} | archive-date = 24 November 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141124052936/http://www.foxnews.com/story/2003/10/17/documents-bush-grandfather-directed-bank-tied-to-man-who-funded-hitler/ | url-status = dead }} *{{cite web | title = Eingabe der Industriellen an Hindenburg vom November 1932 | trans_title = Letter of the industrialists to Hindenburg, November 1932 | publisher=Glasnost–Archiv | url=http://www.glasnost.de/hist/ns/eingabe.html | accessdate =16 October 2011 | ref = {{sfnRef|Letter to Hindenburg, 1932}} }} *{{cite news | last = Evans | first = Richard J. | title = How the First World War shaped Hitler | newspaper = [[The Globe and Mail]] | date = 22 June 2011 | publisher = Phillip Crawley | url = http://www.theglobeandmail.com/arts/books-and-media/hitlers-first-war-by-thomas-weber/article4261721/ | accessdate =23 September 2012 | ref = harv }} *{{cite web | last = Frauenfeld | first = A. E | title = The Power of Speech | publisher = [[Calvin College]] | date = August 1937 | url = http://research.calvin.edu/german-propaganda-archive/machtrede.htm | accessdate =1 December 2014 | ref = harv }} *{{cite news | title = Germany: Second Revolution? | date = 2 July 1934 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,754321,00.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080417000456/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,754321-2,00.html | work = Time Magazine | publisher = Time | accessdate = 15 April 2013 | archivedate = 17 April 2008 | ref = {{sfnRef|''Time'', 1934}} }} *{{cite web | last = Glantz | first = David | authorlink = David Glantz | title = The Soviet‐German War 1941–45: Myths and Realities: A Survey Essay | publisher = Strom Thurmond Institute of Government and Public Affairs, [[Clemson University]] | format = PDF | location = Clemson, SC | date = 11 October 2001 | url = http://sti.clemson.edu/index.php?option=com_docman&task=doc_details&gid=189&Itemid=310 | accessdate = 12 December 2012 | ref = harv }} *{{cite web | last = Goebbels | first = Joseph | title = The Führer as a Speaker | publisher = [[Calvin College]] | year = 1936 | url = http://research.calvin.edu/german-propaganda-archive/ahspeak.htm | accessdate =1 December 2014 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Gunkel | first = Christoph | title = Medicating a Madman: A Sober Look at Hitler's Health | journal = Spiegel Online International | date = 4 February 2010 | url = http://www.spiegel.de/international/germany/medicating-a-madman-a-sober-look-at-hitler-s-health-a-675991.html | accessdate = 12 December 2013 | ref = harv }} *{{cite news | last = Hinrichs | first = Per | publisher = Spiegel Online | title = Des Führers Pass: Hitlers Einbürgerung | trans_title = The Führer's Passport: Hitler's Naturalisation | date = 10 March 2007 | language = German | url = http://www.spiegel.de/panorama/zeitgeschichte/hitlers-einbuergerung-des-fuehrers-pass-a-470844.html | accessdate =1 December 2014 | ref = harv }} *{{cite web | url = http://www.ns-archiv.de/personen/hitler/oesterreich/staatsbuergerschaft.php | title = Hitler ersucht um Entlassung aus der österreichischen Staatsangehörigkeit | trans_title = Hitler's official application to end his Austrian citizenship | date = 7 April 1925 | publisher= NS-Archiv | language = German | accessdate=13 April 2012 | ref = {{sfnRef|NS-Archiv, 7 April 1925}} }} *{{cite web | title = Hitler's Last Days | publisher = MI5 Security Service | work = mi5.gov.uk | url = https://www.mi5.gov.uk/home/about-us/who-we-are/mi5-history/world-war-ii/hitlers-last-days.html | accessdate =5 January 2012 | ref = {{sfnRef|MI5, ''Hitler's Last Days''}} }} *{{cite AV media | people = Hoffman, David (creator, writer) | year = 1989 | title = How Hitler Lost the War | medium = television documentary | url = http://www.ew.com/ew/article/0,,306902,00.html | accessdate = 27 August 2014 | time = | location = US | publisher = Varied Directions | ref = {{sfnRef|Hoffman|1989}} | archive-date = 12 November 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20141112192616/http://www.ew.com/ew/article/0,,306902,00.html | url-status = dead }} *{{cite web | title = Introduction to the Holocaust | publisher = [[United States Holocaust Memorial Museum]] | url = http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005143 | accessdate =1 December 2014 | ref = {{sfnRef|Holocaust Memorial Museum}} }} *{{cite AV media | people = Jones, Bill (creator, director) | year = 1989 | title = The Fatal Attraction of Adolf Hitler | medium = television documentary | url = https://www.youtube.com/watch?v=8onbm_8bcgQ | accessdate = 27 April 2016 | time = | location = England | publisher = [[BBC]] | ref = {{sfnRef|Jones|1989}} }} *{{cite web | last = Kotanko | first = Florian | title = House of Responsibility | publisher = HRB News | url = http://www.hrb.at/index.php?path=languages/english/body.php | accessdate = 8 January 2013 | ref = {{sfnRef|House of Responsibility}} }} *{{cite news | title = Leni Riefenstahl | date=10 September 2003 | work = [[The Daily Telegraph]] | publisher = [[Telegraph Media Group|TMG]] | location = London | issn = 0307-1235 | oclc = 49632006 | url = http://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/1440991/Leni-Riefenstahl.html?pageNum=3 | accessdate = 10 May 2013 | ref = {{sfnRef|''The Daily Telegraph'', 2003}} }} *{{cite journal | last = Longerich | first = Heinz Peter | authorlink = Peter Longerich | title = Hitler's Role in the Persecution of the Jews by the Nazi Regime | at = 15. Hitler and the Mass Shootings of Jews During the War Against Russia | publisher = Emory University | location = Atlanta | year = 2003 | url = http://www.hdot.org/en/trial/defense/pl1/15.html | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120722085727/http://www.hdot.org/en/trial/defense/pl1/15 | archivedate = 22 July 2012 | accessdate = 31 July 2013 | ref = {{sfnRef|Longerich, Chapter 15|2003}} }} *{{cite journal | last = Longerich | first = Heinz Peter | title = Hitler's Role in the Persecution of the Jews by the Nazi Regime | at = 17. Radicalisation of the Persecution of the Jews by Hitler at the Turn of the Year 1941–1942 | publisher = Emory University | location = Atlanta | year = 2003 | url = http://www.hdot.org/en/trial/defense/pl1/17 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20090709111759/http://www.hdot.org/en/trial/defense/pl1/17 | archivedate = 9 July 2009 | accessdate = 31 July 2013 | ref = {{sfnRef|Longerich, Chapter 17|2003}} }} *{{cite news | title = Man of the Year | work = Time Magazine | publisher = Time | date = 2 January 1939 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,760539-1,00.html | accessdate =22 May 2008 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080607103145/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,760539-1,00.html | archivedate= 7 June 2008 <!--DASHBot--> | url-status= live | ref = {{sfnRef|''Time'', January 1939}} }} *{{cite AV media | people = Martin, Jonathan (creator, writer) | year = 2008 | title = World War II In HD Colour | medium = television documentary | url = http://www.worldmediarights.com/index.php?hidAction=series&sid=8&name=World_War_Two_-_World_War_II_in_Colour_and_HD | accessdate = 27 August 2014 | time = | location = US | publisher = World Media Rights | ref = {{sfnRef|Martin|2008}} | archive-date = 28 February 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150228033513/http://www.worldmediarights.com/index.php?hidAction=series&sid=8&name=World_War_Two_-_World_War_II_in_Colour_and_HD | url-status = dead }} *{{cite web | last = McMillan | first = Dan | title = Review of Fritz, Stephen G., ''Ostkrieg: Hitler's War of Extermination in the East'' | publisher = H-Genocide, H-Net Reviews | date = October 2012 | url = http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=35868 | accessdate = 16 October 2012 | ref = harv }} *{{cite news | title = Parkinson's part in Hitler's downfall | publisher = BBC News | date = 29 July 1999 | url = http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/406713.stm | accessdate =13 June 2011 | ref = {{sfnRef|BBC News, 1999}} }} *{{cite web | last = Phayer | first = Michael | title = The Response of the Catholic Church to National Socialism | year = 2000 | work = The Churches and Nazi Persecution | publisher = Yad Vashem | format = PDF | url = http://www.yadvashem.org/yv/en/education/courses/life_lessons/pdfs/lesson8_4.pdf | ref = harv }} *{{cite web | title = Poles: Victims of the Nazi Era: The Invasion and Occupation of Poland | work = ushmm.org | publisher = United States Holocaust Memorial Museum | url = http://www.ushmm.org/education/resource/poles/poles.php | archiveurl = https://web.archive.org/web/20130303110620/http://www.ushmm.org/education/resource/poles/poles.php | archivedate = 3 March 2013 | accessdate=1 December 2014 | ref = {{sfnRef|US Holocaust Memorial Museum}} }} *{{cite web | last = Porter | first = Tom | title = Adolf Hitler 'Took Cocktail of Drugs' Reveal New Documents | work = IB Times | date = 24 August 2013 | url = http://www.ibtimes.co.uk/hitler-drugs-new-documentary-cocaine-501230 | accessdate = 22 November 2015 | ref = harv }} *{{cite journal | last = Redlich | first = Fritz C. | date = March 22, 1993 | title = A New Medical Diagnosis of Adolf Hitler: Giant Cell Arteritis—Temporal Arteritis | url = http://archinte.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=617130 | journal = Arch Intern Med | volume = 153 | issue = 6 | pages = 693–697 | doi = 10.1001/archinte.1993.00410060005001 | pmid = 8447705 | access-date = 22 November 2015 | ref = harv }} *{{cite AV media | people = [[Laurence Rees|Rees, Laurence]] (writer, director) [[Ian Kershaw|Kershaw, Ian]] (writer, consultant) | year = 2012 | title = The Dark Charisma of Adolf Hitler | medium = television documentary | url = http://www.bbc.co.uk/programmes/b01p01pm |accessdate = 6 September 2014 | time = | location = UK | publisher = [[BBC]] | ref = {{sfnRef|Rees|Kershaw|2012}} }} *{{cite news | last = Sharkey | first = Joe | title = Word for Word/The Case Against the Nazis; How Hitler's Forces Planned To Destroy German Christianity | newspaper = The New York Times | date = 13 January 2002 | url = http://www.nytimes.com/2002/01/13/weekinreview/word-for-word-case-against-nazis-hitler-s-forces-planned-destroy-german.html?pagewanted=all | accessdate =7 June 2011 | ref = harv }} *{{cite web | last = Weber | first = Thomas | title = New Evidence Uncovers Hitler's Real First World War Story | publisher = [[BBC|BBC History Magazine]] | work = Immediate Media Company | location = UK | date = 2010a | accessdate =27 August 2014 | url = http://www.historyextra.com/oup/new-evidence-uncovers-hitlers-real-first-world-war-story | ref = harv }} *{{cite web | last = Wilson | first = Bee | title = Mein Diat&nbsp;– Adolf Hitler's diet | publisher = [[Questia]] | work = New Statesman | location = UK | date = 9 October 1998 | accessdate =22 May 2008 | url = http://www.questia.com/library/1G1-21238666/mein-diat | archiveurl = https://web.archive.org/web/20131213032448/http://www.questia.com/library/1G1-21238666/mein-diat | archivedate = 13 December 2013 | url-status = live | ref = harv }} {{subscription required}} {{refend}} {{DEFAULTSORT:හිට්ලර්, ඇඩොල්ෆ්}} [[ප්‍රවර්ගය:1945 මරණ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජර්මනිය]] [[ප්‍රවර්ගය:1889 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:දේශපාලකයින්]] [[ප්‍රවර්ගය:ඒකාධිපතියෝ]] == මේවාද බලන්න == * [[ලෝක යුද්ධය II|දෙවන ලෝක යුද්ධය]] * [[ලෝක යුද්ධය I]] * [[බෙනිටෝ මුසෝලිනී]] * [[ඊවා බ්‍රෝන්]] == බාහිර ලිපි == {{IMDb name|id=0386944}}&nbsp;– real life footage in document {{Sister project links|wikt=Hitler|n=no|v=NAU-POS254-Fascism|s=Author:Adolf Hitler|b=World History/The Rise of Dictatorship and Totalitarianism|d=Q352}} *{{Internet Archive author |sname=Adolf Hitler}} *{{IMDb name|id=0386944}}&nbsp;– real life footage in documentaries *{{IMDb character|id=0027857|character=Adolf Hitler (Character)}}&nbsp;– as portrayed in film and TV *{{cite web|title=Adolf Hitler|url=http://vault.fbi.gov/adolf-hitler|work=The Vault|publisher=FBI Records}} *{{cite web|title=Hitler and his officers |url=http://www.ww2incolor.com/gallery/movies/hitler_color|work=World War II Movies in Color|publisher=WW2inColor}} {{DEFAULTSORT:හිට්ලර්, ඇඩොල්ෆ්}} 8l2a7apdxakn9uzd9x1890fopgagx27 කාලිංග මාඝ රජ 0 15151 800119 780636 2026-09-25T04:23:28Z ~2026-51666-49 81247 /* */ 800119 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:SL Anuradhapura asv2020-01 img24 Jetavanaramaya Stupa.jpg|right|thumb|250px|මාඝගේ පාලන සමයෙහිදී ප්‍රහාරයට ලක් වුනු බොහෝ විසල් ස්තූප අතුරින් එකක් වන ජේතවනාරාමය.]] '''කාලිංග මාඝ''' ({{බස-ta|கலிங்க மாகன்}}, {{බස-en|Kalinga Magha}}) සහ '''ක්‍රෑර මාඝ''' ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, '''මාඝ''' (රාජ්‍යත්වය 1215–1255), යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යතන යුගයේ රජෙකු වන අතර ඔහු සිහියට නැගෙන්නේ ප්‍රාථමික වශයෙන් ඔහුගේ ක්‍රෑර හා පීඩාකාරී පාලනය නිසාවෙනි. 1215දී නැගෙනහිර ඉන්දියාවේ [[කාලිංග (ඉන්දියාව)|කාලිංග]] ප්‍රදේශයේ සිට මාඝ මෙහි පැමිණ මෙම රට ආක්‍රමණය කර වන අතර [[පරාක්‍රම පාණ්ඩ්‍ය]] සිහසුනෙන් පහකර ලීය. ඔහුගේ රාජ්‍යත්වය තුලදී, දේශීය [[සිංහල ජනයා|සිංහලයන්]] ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශයන්ටද, රට අභ්‍යන්තරයෙහි මධ්‍ය කඳුකරයටද අතිමහත් වශයෙන් සංක්‍රමය වූයේ ඔහුගේ පීඩාකාරී පාලනයෙන් මිදීමටය.<ref>{{උපන්‍යාස පොත|last=චත්තෝපාධ්‍යය|first=හරප්‍රසාද්|title=එත්නික් අන්රෙස්ට් ඉන් මොඩර්න් ශ්‍රී ලංකා: ඇන් අකවුන්ට් ඔෆ් ටැමිල් -සිංහලීස් රේස් රිලේෂන්ස් |url=http://books.google.lk/books?id=MRU6QKPBTFQC&pg=PA7&lpg=PA7&dq=migration+of+sinhalese+magha&source=bl&ots=V9KKkOkRTh&sig=bK57j_KLGrh_ThtcQbeDXRUgBj0&hl=en&sa=X&ei=SYZET4KcN4HXrQe7qsy4Dw&ved=0CD8Q6AEwBQ%23v=onepage&q=migration_of_sinhalese_magha&f=false#v=onepage&q=migration_of_sinhalese_magha&f=false|publisher=එම්.ඩී. ප්‍රකාශන පුද්ග සමාගම|accessdate=24 පෙබරවාරි 2012}}</ref> [[රජරට]] නමින් හැදුන්වුනු පුරාණ උතුරු ප්‍රදේශයේ බලය ලබා ගත් අවසාන රජු වුයේ මාඝයි. ඔහු උතුරේ සිංහල බලය විනාශ කිරීමට ගත් පෘථුල උත්සාහය කොතරම් ප්‍රබල වීද යත් රජරටින් බලයට පත් වු සෑම සිංහල රාජ්‍යවංශක්ම පැවතුනේ ප්‍රධාන වශයෙන් දිවයිනේ දකුණු දිශාවේය.ඔහුගේ පියා ගංගා හුත්තංදේවය. == කාලිංග මාඝගේ ආක්‍රමණයෙන් රජරට මුදවා ගැනීම == වෙනසකට උත්ප්‍රේරකයක් වූ නමුදු මාඝ යනු ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයෙහි විවාදයට බඳුන් වූ සුවිශේෂී පාලකයෙකි. ඒ වන විට දිවයිනේ පාලන බලයේ හදවත බඳුව තිබූ රජරට රාජධානියට මාඝගේ ආක්‍රමණය විශාල විනාශයක් කළේය. පුරාණ රජදරුවන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද මහා නගර වනයට බිලි විය. ඒවා පසුව සොයා ගන්නා ලද්දේ 19 වෙනි ශත වර්ෂයේදීය. දේශීය පාලන බලය ඉන් පසු දකුණට සහ ලංකාවේ මධ්‍යම පළාත්වලට මාරු වූයේ කැලිඩොස්කෝපයක දර්ශන මාරුවන පරිද්දෙනි. උතුරු ප්‍රදේශය අන්තිමට යාපනය රාජධානිය ලෙස විකාශනය වුවද 1619 දී පෘතුග්‍රීසීන් විසින් එය යටත් කරගන්නා ලදී. පුරාණයේ සිට ශ්‍රී ලංකාව බෙදී තිබුණේ රජරට, දක්ඛිණ දේශය සහ රුහුණ වශයෙනි. පළමුවෙන් ඒවා වෙනස් වූයේ රජරට - පතිතදේශ වශයෙන්ද දක්ඛිණ දේශය - මායා රටද වශයෙනි. එහෙත් පසුව එක විටම වාගේ මෙම භාවිතාවන් නතර වී ඒ නම් යල් පිනූ ඒවා බවට පත් විය. ඉන් පසු එම ප්‍රදේශවල බිහි වූ රාජධානි භූගෝලීය වශයෙන් කුඩා වූ අතර යාපහුව - ගම්පොල වැනි ආරක්ෂිත බලකොටු නගර කේන්ද්‍ර කොට ගත්තේය. ඒවා "සීතාවක" රාජ්‍යය මෙන්ම කෙටි කාලයකට පමණක් සීමා විය. මාඝගේ ආක්‍රමණයේ අමිහිරි මතක සටහන් නිසා සිංහලයින් සහ දකුණු ඉන්දීය චෝල, කේරළ සහ පාන්ඩ්‍යයන් අතර කලින් තිබූ කිට්ටු සම්බන්ධතාවයන් පලුදු විය. පෘථුල ලෙස ඉන්දියාවේ සහ ලංකාවේ ශාඛාවන් අතර ඇති වූ විවාහ සම්බන්ධතා සමග රජරට උසස් පවුල් නොවරදවාම රාජකීය සම්බන්ධයක් සහිත වූ නිසා මධ්‍ය කාලීන රාජ්‍ය පවුල් වර්තමානයේ භාවිතා වන අර්ථයෙන්ම විශිෂ්ට සිංහලයෝ වූහ. කෙසේ වෙතත් ශ්‍රී ලංකා දේශපාලනයේ දකුණු ඉන්දීය බලපෑම නැති වී ගිය බවක් එයින් අදහස් නොකෙරේ. නුවර නායක්කර් රජ පරපුර ඊට සාක්ෂි වේ. කෙසේ වෙතත් මෞර්ය සහ ලම්බකර්ණ වැනි ඉන්දු ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨ වංශවල යුගය එයින් අවසාන විය. මාඝගේ ආක්‍රමණයට පෙර සිටම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය පාලන බලය ක්‍රමයෙන් පිරිහෙමින් තිබුණි. එකී ආක්‍රමණයෙන් පසුවද ශත වර්ෂ 3 ක පමණ කාලයක් රට අරාජිකව මෙන් පැවැතුණේය. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙම ඓතිහාසික යුගය අවසන් වන්නේ සතුරෙකුගේ පැමණීමත් සමගය. එම සතුරා පසුව දකුණු ඉන්දියාවේ මහා අධිරාජ්‍යය ද ලංකාවේ තිබුණු රාජ්‍යයන් ද තම අණසකට යටත් කර ගත්තේය. ඒ සතුරා අන් කවරෙකුවත් නොව යුරෝපීය අධිරාජ්‍යවාදීන්ය.උ පොන්නම්බලම් වංශ බෞද්ධවීරෝදී කෙනෙකි.ඔහු ගෝතයෙක් ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}} ==ආශ්‍රිත ලිපි== * [[සිංහලේ රාජාවලිය]] {{Monarchs of the Kingdom of Polonnaruwa}} {{SriLanka-hist-stub}} [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉතිහාසය]] dtixs1aincztpn6osse90zniidzfhrp ජීවීයා 0 15352 800122 797157 2026-09-25T04:32:21Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800122 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|thumb|right|''[[එස්ටරිකියා කෝලයි]]'' (''ඊ. කෝලයි'') යනු, [[ප්‍රොකේරියට්| ප්‍රොකේරියටයෙක්]] වන අතර, එය අන්වීක්ෂීය ඒකසෛලීය ජීවියෙකි.]] [[ගොනුව:Amoeba (Amöbe) 01.jpg|thumb|[[ඇමිබා]] යනු ඒකසෛලීය [[යුකේරියට්ස්| යුකේරියට්සයෙකි]]]] [[File:Fungi in Borneo.jpg|thumb|right|upright=0.8|[[බහුබීජාණු]] දිලීර සහ [[ආවෘත බීජකය|ආවෘත බීජක]] ශාක යනු විශාල බහුසෛලීය යුකේරියට්සයන් සඳහා උදාහරණ වෙති.]] [[ජීව විද්‍යාව|ජීව විද්‍යාවෙහි]], '''ජීවියෙක්''' යනු ( [[පුරාතන ග්‍රීක|ග්‍රීක]]: ὀργανισμός, ''ඔර්ගනිස්මෝස්'' වෙතින්) [[ජීවය#ජීව විද්‍යාව|ජීවයෙහි ගුණාංග]] මූර්තිමත් කරන ඕනෑම තනි ස්ථිතියකි. එය "[[ජීව රූපයන් පිළිබඳ සමාලෝචනය |ජීව රූපයක්]]" යන්නට පර්යාය පදයකි. [[වර්ගීකරණය (ජීව විද්‍යාව)|වර්ගීකරණයෙහිදී]], [[සත්ත්වයා|සත්ත්වයන්]], [[ශාකය|ශාකයන්]], සහ [[දිලීර]] වැනි [[බහුසෛලීය ජීවියා|බහු සෛලිකයන්]] ලෙසින් හෝ [[ප්‍රෝටිස්ට්|ප්‍රෝටිස්ටයන්]], [[බැක්ටීරියා]], සහ [[ආකියා]] වැනි [[ඒකසෛලීය ජීවියා|ඒක සෛලික]] [[ක්ෂුද්‍ර ජීවියා|ක්ෂුද්‍ර ජීවීන්]] ලෙසින් සමූහයන්ට ජීවීන් වර්ගීකරණය වෙයි.<ref>{{උපන්‍යාස පොත|last1=හයින්|first1=ආර්එස්.|title=අ ඩික්ෂනරි ඔෆ් බයලොජි |url=https://archive.org/details/dictionaryofbiol0000unse_t7m3|date=2008|publisher=ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය |location=ඔක්ස්ෆර්ඩ්|isbn=978-0-19-920462-5|page=[https://archive.org/details/dictionaryofbiol0000unse_t7m3/page/461 461]|edition=6වන}}</ref> [[ප්‍රජනනය|ප්‍රජනනය කිරීමට]], [[විකසන ජීව විද්‍යාව|වර්ධනයට සහ විකසනයට]], [[සමස්ථිතිය |පවත්වා ගැනීමට]], සහ [[උත්තේජනය (කායික විද්‍යාව)|උත්තේජනයන්ට]] කිසියම් මට්ටමක ප්‍රතිචාරයක් දැක්වීමට සියළු වර්ගයෙහි ජීවින් හට හැකියාවක් ඇත. [[විකසන ජීව විද්‍යාව|විකසනයෙහිදී]] විශේෂිත [[පටකය (ජීව විද්‍යාව)|පටක]] සහ [[ඉන්ද්‍රියය (ව්‍යුහ විද්‍යාව)|ඉන්ද්‍රියයන්]] ‌ [[සෛලමය විභේදනය|වෙනස් කොට දක්වන]] බහු සෛලික ජීවින් හට උදාහරණ ලෙසින් [[මානවයා|මානවයන්]], [[දැල්ලා|දැල්ලන්]], [[හත්ත|හතු]], සහ [[සනාල ශාකය|සනාල ශාකයන්]] දැක්විය හැකිය. සෛල වර්ගය අනුව සංවිධාන ඉයු හෝ ප්‍රෝ කැරියෝටාවන් බවට කාණ්ඩ කල හැක. ප්‍රෝකාරියාටාවන්ගේ ප්‍රධාන රාජධානි දෙකකි. බැක්ටීරියා හා ඒකීයා ඉයුකැරියෝටාවන් මෙන් ඉහත රාජධානි සමීප නොවේ.ඉයුකාරිගෝටාවන්ගේ පටල වලින් වට වූ න්‍යෂ්ඨියක් ද, ඉන්ද්‍රයිකාද මයිටොකන්ඩ්‍රියාද , ප්ලාස්ම ද ඇති අතර ඒවා අන්තර් සහජීවනය වූ බැක්ටීරියාවෙන් ලද්දක් විය හැකි බවට සලකයි. වෛරස නම් වූ ඉයුකාරිෙයාටාවන්ගේද ඉහත කියූ අන්න්‍යෝන්‍ය සහජීවනය දැකිය හැක. දිලීර සත්ව ,ශාක , ඉයුකාරිගෝටා විශේෂ වේ. තොමස් කැපලියර්-ස්මිත් විසින් ඒකියාවන් හා ඉයුකේරියාවන් එක්ව කාණ්ඩකරමින් නියොමසුරා නම් ඒකක හඳුන්වා ඇත. ඔහු තවදුරටත් නියෝමසුරා බැක්ටීරියාවන්ගෙන් සම්බවය වූ බවට ඇත්තවශයෙන්ම බැක්ටීරියාවන් හෝ ආබවට පවසයි. ==ව්‍යුහය== [[File:E. coli Bacteria (7316101966).jpg|thumb|right|]] සියළු ජීවින් [[සෛලය (ජීව විද්‍යාව)|සෛල]] නමින් හැඳින්වෙන ඒකාංක ඒකක වලින් සමන්විත වෙයි; සමහරක් එක් සෛලයක් සහිත (ඒකසෛලීය) වන අතර අනෙකුන් බොහෝ ඒකක සහිත (බහුසෛලීය) වෙති. විශේෂිත කාර්යයන් ඉටු කිරීමට සෛල විශේෂිකරණය කිරීමට බහුසෛලීය ජීවින්ට හැකියාව ඇත. එවැනි සෛල කාණ්ඩයක් [[ජීව විද්‍යාත්මක පටකය|පටකයක්]] ලෙසින් හැඳින්වෙන අතර, සත්ත්වයන් තුල ඒවා නාමික වශයෙන්, [[අපිච්ඡදය]], [[ස්නායු පටකය]], [[පේශිය|පේශි පටකය]], සහ [[සම්බන්ධක පටකය]] ලෙසින් වන, මූලික වර්ග සතරකින් යුතු වෙයි. විවිධ වර්ගයේ පටක එක්ව ක්‍රියා කරමින් [[ඉන්ද්‍රියය (ව්‍යුහ විද්‍යාව)|ඉන්ද්‍රියයක්]] තනන්නේ කිසියම් විශේෂිත කාර්යයක් සිදු කිරීම සඳහාය ([[හෘදය]] වෙතින් රුධිරය පොම්ප කිරීම සඳහා හෝ, [[සම]] වැන්නකින් පරිසරයට බාධකයක් සැපයීම සඳහා). මෙම රටාව ඉහළ තලයන් දක්වා පවත්වාගෙන යමින් ඉන්ද්‍රියයන් කිහිපයක් [[ඉන්ද්‍රියය පද්ධතිය|ඉන්ද්‍රියය පද්ධතියක්]] ලෙසින් ක්‍රියාත්මක වන්නේ [[ප්‍රජනන පද්ධතිය|ප්‍රජනන]], [[ජීරණ පද්ධතිය|ජීරණ]], ආදි කටයුතු සඳහාය. බොහෝ බහුසෛලීය ජීවින් ඉන්ද්‍රියය පද්ධතින් කිහිපයක් වෙතින් සමන්විත වෙමින් ජීවිය පවත්වාගෙන යෑමට සහයෝගී ලෙසින් ක්‍රියා කරති. ===සෛලය=== [[මතියස් යකොබ් ෂ්ලයිඩ්න්|ෂ්ලයිඩ්න්]] සහ [[තියොඩෝර් ෂ්වාන්|ෂ්වාන්]] විසින් 1839දී [[සෛල වාදය]] පළමුවෙන් එළිදක්වමින් කරමින් කියා සිටියේ, සියළු ජීවින් සමන්විත වන්නේ එක් සෛලයක් හෝ කිහිපයකින් බවයි; සියළු සෛල ඇතිවන්නේ දැනට පවතින සෛල වලිනි; ජීවියෙකුගේ සියළු වැදගත් කෘත්‍යයන් සිදුවන්නේ සෛල තුල වන අතර සෛල කාර්යයන් නියාමනය කිරීම සඳහා මෙන්ම සෛල වල තොරතුරු ඊළඟ පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සඳහාද අවශ්‍ය වන [[ප්‍රවේණි විද්‍යාව|ප්‍රවේණිගත තොරතුරු]] සෛල සතු වෙයි. සුන්‍යෂ්ටික සහ ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික යැයි සෛල වර්ග දෙකක් වෙති. ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛල සාමාන්‍යයෙන් තනිව පවතින අතර, සුන්‍යෂ්ටික සෛල සාමාන්‍යයෙන් හමුවන්නේ බහුසෛලීය ජීවින් තුලය. ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික සෛල තුල [[න්‍යෂ්ටි පටලය|න්‍යෂ්ටි පටලයක්]] නොමැකි හෙයින් සෛලය තුල ඩීඑන්ඒ සීමාවක කොටුවී නොමැති අතර, සුන්‍යෂ්ටික සෛල තුල න්‍යෂ්ටික පටල පවතියි. සුන්‍යෂ්ටික හෝ ප්‍රාග්න්‍යෂ්ටික හෝ ඕනෑම සෛල තුල, සෛලය වටා පිහිටි [[සෛල පටලය|පටලයක්]] පවතින අතර, එය විසින් සෛල අභ්‍යන්තරය අවට පරිසරයෙන් වෙන් කරමින්, එයට ඇතුළු වන හා පිටවන දෑ නියාමනය කරමින්, [[සෛල විභවය|සෛලයෙහි විද්‍යුත් විභවය]] පවත්වාගෙන යයි. සෛල පටලය තුල, [[ලවණ|ලවණමය]] [[සෛලප්ලාස්මයක්]] විසින් සෛල පරිමාවෙන් බොහෝ ප්‍රමාණයක් දරයි. සියළු සෛල තුල, [[ජානය|ජානයන්හී]] ප්‍රවේණිගත ද්‍රව්‍යය වන ඩීඑන්ඒ සහ,සෛලයක ප්‍රෘථමික ක්‍රියාවලිය වන [[එන්සයිමය|එන්සයිම]] වැනි විවිධ [[ප්‍රෝටීනය|ප්‍රෝටීන]] [[ජාන ප්‍රකාශනය |තැනීමට]] අවශ්‍ය තොරතුරු අඩංගු [[ආර්එන්ඒ]] අඩංගු වෙති. වෙනත් වර්ග වල [[ද්වි අණුව|ද්වි අණු]]ද සෛල තුල අඩංගු වෙති. සියළු සෛල සමසම ගුණාංග හුවා දක්වති:<ref name="AlbertsCh1">[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=%22all+cells%22+AND+mboc4%5Bbook%5D+AND+372023%5Buid%5D&rid=mboc4.section.4#23 දි යුනිවර්සල් ෆීචර්ස් ඔෆ සෙල්ස් ඔන් අර්ත්] බෲස් ඇල්බර්ට්ස් (2002) විසින් සංස්කරණය කොට ගාර්ලන්ඩ් සයන්ස් විසින් ප්‍රකාශිත ''[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/entrez/query.fcgi?cmd=Search&db=books&doptcmdl=GenBookHL&term=cell+biology+AND+mboc4%5Bbook%5D+AND+373693%5Buid%5D&rid=mboc4 මොලිකියුලර් බයලජි ඔෆ් ද සෙල්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140107042548/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books?cmd=Search&doptcmdl=GenBookHL&term=cell%20biology%20AND%20mboc4%5Bbook%5D%20AND%20373693%5Buid%5D&rid=mboc4 |date=2014-01-07 }}'' සතරවන සංස්කරණය, ග්‍රන්ථයේ පළමු පරිච්ඡේදයේ .</ref> * [[සෛල විභාජනය]] ([[ද්වි ඛණ්ඩනය]], [[අනූනන විභාජනය]] හෝ [[ඌනන විභාජනය]]) මගින් ප්‍රජනනය. * ඩීඑන්ඒ ජාන මගින් [[ජාන කේතය |කේතකරණය]] කරන ලද සහ [[දූතයා RNA]] අතරමැදියන් සහ [[රයිබොසෝමය|රයිබොසෝම]] විසින් තැනුනු [[එන්සයිමය|එන්සයිම]] සහ අනෙකුත් ප්‍රෝටීන භාවිතය. * අමු ද්‍රව්‍ය රැගෙනීම, සෛල සංරචක තැනීම, ශක්තිය, [[අණුව|අණු]] පරිවර්තනය කිරීම සහ [[අතුරු-නිෂ්පාදනය|අතුරු නිෂ්පාදන]] නිකුත් කිරීම අඩංගු පරිවෘත්තිය ක්‍රියා. කාබනික අණු වල ගැබ්වී ඇති රසායනික ශක්තිය උකහාගෙන භාවිතා කිරීමට එයට ඇති හැකියාව මත සෛලයක ක්‍රියාකාරිත්වය රඳා පවතියි. [[පරිවෘත්තික පථය|පරිවෘත්තික පථ]] වෙතින් මෙම ශක්තිය ව්‍යුත්පන්න කර ගනු ලැබේ. * උෂ්ණත්වය, [[pH]] හෝ පෝෂක මට්ටම් වැනි, බාහිර සහ අභ්‍යන්තර [[සංඥා පාරනයනය|උත්තේජක]] වෙත ප්‍රතිචාර දැක්වීම. * ප්‍රෝටීන සහ [[ලිපිඩ ස්තරය|ලිපිඩ ස්තරයක්]] අඩංගු [[සෛල පටලය |සෛල පෘෂ්ඨ පටලයක්]] වෙතින් සෛල අන්තර්ගතය සීමා කරනු ලබයි. == ජීවීන්ගේ විවිධත්වය == ජීවීන් පුළුල් පරාසයක විවිධත්වයක් පෙන්වයි. එනම්, තරම, හැඩය, ආකාරය සහ ව්‍යාප්තිය අනුව ඔවුන් විවිධ වේ. *තරම - [[බැක්ටීරියා]] 0.25 μm - 2 μm සිට යෝධ රෙඞ්වුඞ් ශාකය - 100 m *හැඩය - ජීවීන් හැඩයෙන් විවිධාකාර වේ. *ආකාරය - සෛලීය, ඒක සෛලීය, බහු සෛලීය, *ව්‍යාප්තිය - භෞමික, ජලජ, රුක්වාසී, වායව == ජීවීන් සතු ලාක්ෂණික ගතිගුණ == ;ක‍්‍රමවත් බව හා සංවිධානය ජෛව විද්‍යාත්මක කි‍්‍රයාවන්ගේ උපරිම කාර්යක්ෂමතාව පවත්වා ගැනීම සඳහා සෛලීය මට්ටමේ සිට ජෛව ගෝලය දක්වා ක‍්‍රමවත් බවක් හා සංවිධානයක් ජීවීන් සතුව ඇත. ;පරිවෘත්තිය ජීවීන් තුළ සිදුවන සියලූම රසායනික කි‍්‍රයාවලිවල සමස්තය පරිවෘත්තියයි. ඊට සංවෘත්තිය හා අපවෘත්තිය ප‍්‍රතිකි‍්‍රයා ඇතුළත් වේ ;වර්ධනය හා විකසනය සියලූම ජිවීන්ගේ ජිවිත ආරම්භ වන්නේ තනි සෛලයකිනි. අප‍්‍රතිවර්ත්‍ය ලෙස සිදුවන වියළි බරෙහි වැඩි වීම වර්ධනය යි. මෙය ජිවීන් තුළ පමණක් දැකිය හැකි ලක්ෂණයකි. ජීවියෙකුගේ ජීවිත කාලය තුළ දී සිදුවන සියලූම අප‍්‍රතිවර්ත්‍ය වෙනස්වීම් විකසනයයි. වර්ධනය හා විකසනය අනුගාමී කි‍්‍රයාවලි දෙකකි. ;උද්දීප්‍යතාව සහ සමායෝජනය බාහිර හා අභ්‍යන්තර පරිසරවලින් පැමිණෙන උත්තේජවලට ප‍්‍රතිචාර දැක්වීමට ඇති හැකියාව උද්දීප්‍යතාවයි. උද්දීප්‍යතාවයේ සහ සමායෝජනයේ ප‍්‍රතිඵලයක් ලෙස ජීවීන්ගේ චලන සිදු වේ. සතුන්ගේ මෙම කි‍්‍රයාව පේශී, ස්නායු, අන්තරාසර්ග හා අස්ථි පද්ධතිවල සමායෝජනයෙන් සිදු වේ. ;අනුවර්තනය ජීවියකු ජීවත් වන සුවිශේෂී පරිසරයට අනුකූල ව එම ජීවියාගේ පැවැත්ම හා ප‍්‍රජනනයට අනුබල දෙන ව්‍යුහමය, කායකර්මීය, හා චර්යාමය වෙනස්වීම් ය. *උදා: ශුෂ්ක ශාකවල ගිඵණු පූටිකා, කඩොලාන ශාකවල ජලාබුජ ඵල, වේෂාන්තරය, උණුසුම් පරිසරවල දී වැඩිපුර ඩහදිය දැමීම, සිනිඳු වැලිවල එරීම වළක්වන [[ඔටුවා]]ගේ පුඵල්ව විහිදුණු පාද ;ප‍්‍රජනනය විශේෂයක අඛණ්ඩ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා නව ජනිතයින් බිහි කිරීමේ හැකියාව. ;ආවේණිය හා පරිණාමය ජීවීන්ගේ කායික විද්‍යාත්මක, රූප විද්‍යාත්මක හා චර්යාත්මක ලක්‍ෂණ පාලනය කරන ජාන ජීවීන් සතුව ඇත. එම ජාන එක් පරම්පරාවක සිට අනෙක් පරම්පරාවට ගමන් කරයි. ප‍්‍රවේණික ද්‍රව්‍යවල සිදුවන වෙනස්වීම්වලට අනුකූල ව කාලයත් සමඟ ජීවීන්ට වෙනස්වීමට ඇති හැකියාව පරිණාමය යි. === අජීවී ද්‍රව්‍ය පෙන්වන ලක්ෂණ === අජීවී ද්‍රව්‍ය බොහොමයක් ඉහත ලක්ෂණ එකක් හෝ කිහිපයක් හෝ පෙන්වන නමුත්, සියලූම ලක්ෂණ නො පෙන්වයි. *උදා :- ස්ඵටික වර්ධනය, තරංග චලනය ඉහත ලක්‍ෂණ සියල්ල ම පෙන්වන්නේ ජීවීන් පමණී. ==ජීවය සහ ප්‍රාණය== {{main|ප්‍රාණියෝ}} [[ගොනුව:ප්‍රාණියෝ ජීවියෝ.svg|250px|thumbnail|දකුණ|ප්‍රාණියෝ සහ ජීවියේ හඳුනාගැනීම සඳහා සටහනක්]] ==සටහන්== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|3}} [[ප්‍රවර්ගය:ජීවීයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව]] 5ateeyoa5xtstp9v71c9zoj2ym7zgf1 මාර්ටින් වික‍්‍රමසිංහ 0 15945 800050 536944 2026-09-24T14:32:29Z ~2026-51376-08 81241 /* */ 800050 wikitext text/x-wiki {{mergewith|මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ}} [[රූපය:Martin_wikramasinha.jpg|right|thumb]] =='''''<big>ළමා කාළය</big>'''''== මාර්ටින් වික‍්‍රමසිංහ 1890 මැයි 29 වන දින ළමාහේවගේ දොන් බැස්ටියන් වික‍්‍රමසිංහ සහ මාගාල්ල බලපිටිය ලියනගේ තොචෝහිමි යුවලගේ එකම දරුවා ලෙස ශී‍්‍ර ලංකාවේ කොග්ගල ග‍්‍රාමයේදී උපත ලැබීය. කොග්ගල ග‍්‍රාමය එක් පැත්කින් ගල් පරයකින්ද, අනෙක් පසින් කොග්ගල ඔයේ අතුගංගාවන් විශාල ප‍්‍රමාණයකින් එකතුවන ජල ප‍්‍රවාහය විසින් නිර්මාණය කළ විශාල වැවකින්ද සමන්විත විය. මුහුද කුඩා දුපත්වලින් සමන්විත වූ වැව ශාක හා සතුන් ද පසෙකින් වූ වන ගහනයෙන් ද සුසැදි භූ දර්ශනයන් මෙන්ම ගම්මානයේ ජනතාවගේ වෙනස්වන ජීවන ක්‍රමයන් සහ සංස්කෘතිය ඔහුගේ පසුකාලීන නිර්මාණයන් කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කරන ලදී. වයස අවුරුදු පහේදී වික‍්‍රමසිංහ සිය නිවසේදී සහ ගමේ පන්සල් හාමුදුරුවන්ගෙන් සිංහල අකුරු උගත්තේය. ඔහු දේවනාගරී අක්‍ෂරද උගත් අතර හිතෝපදේශයේ පරිච්ජේයන් කටපාඩමින් කිවහැකි විය. අවුරුදු දෙකකට පසු ඔහුව ගමේ පාසැලට ඇතුලත් කරනු ලැබූ අතර ඔහු 1897 දක්වා එහි අධ්‍යාපනය ලැබීය. අනතුරුව ඔහුව ගාල්ලේ ඉංගී‍්‍රසි පාසැලක්වූ බොනවිස්ටා විද්‍යාලය වෙත ඇතුලත් කෙරින. එහි අධ්‍යාපනය ලැබූ වසර දෙක තුල වික‍්‍රමසිංහ ඉංගී‍්‍රසි මෙන්ම ලතින් භාෂාවන්ද ව්‍යයක්ත ලෙස හැසිරවීමට උගත්තේය. ඔහුගේ පියා මියයාමෙන් අනතුරුව ඔහු නැවතත් අහංගම පිහිටි සිංහල පාසැලට ඇතුලත් කරනු ලැබූ අතර එහිදී ඉගෙනීම කෙරෙහි වූ ඔහුගේ උනන්දුව වියැකී ගියේය. ==නිර්මාණකරුවා සහ පුරෝගාමී විචාරකයා== වික‍්‍රමසිංහ සිය සාහිත්‍ය ජීවිතය ආරම්භ කළේ ලීලා(1914) නවකථාව සහ සාහිත්‍ය විචාර ලිපි සංග‍්‍රහයක් වූ ශාස්තී‍්‍රය ලේඛන (1919) යන කෘතීන් එළිදක්වමිනි. ඒ කාළයේදීම සිංහල සාහිත්‍යයේ ප‍්‍රමිතීන් ඉහල නැංවීම සඳහා වූ ව්‍යාපාරයක් ඔහු විසින් ආරම්භ කරනු ලැබූ අතර එම අරමුණින් සම්පාදිත සාහිත්‍යෝදය කතා (1932) විචාර ලිපි (1941) ගුත්තිල ගීතය (1943) සිංහල සාහිත්‍යයේ නැගීම (1946) වැනි කෘතීන් තුලින් ඔහු උත්සාහ කළේ සාම්ප‍්‍රදායික සාහිත්‍ය උරුමය ඉන්දියානු සහ බටහිර සාහිත්‍ය විචාර සම්ප‍්‍රදායන් සංකලනය කිරීමෙන් නිර්මාණය කළ සාහිත්‍යමය මිනුම්දඬු යොදාගනිම්න් තක්සේරු කිරීමයි. 1940 ගණන් පුරාවටම වික‍්‍රමසිංහ සාහිත්‍ය විචාරකයකුගේ භූමිකාව මෙන්ම නිර්මාණාත්මක රචකයෙකුගේ භූමිකාවද ඉටුකළේය. අන්තර්ගතය සහ තාක්‍ෂණය අතින් නූතන ලෝක සාහිත්‍යයේ ශ්‍රේෂ්ඨ නවකථාවන් සමග සැසඳිය හැකි ප‍්‍රථම සිංහල නවකථාව වන්නේ 1944 දී පළවූ වික‍්‍රමසිංහගේ ගම්පෙරලිය යි. නූතනත්වය වෙතින් එල්ලවන පීඩනය හමුවේ සාම්ප‍්‍රදායික ගම කඩාහැලෙන ආකාරය ඉන් නිරූපනය විය. ගමේ සාම්ප‍්‍රදායික ආර්ථික හා සමාජ ව්‍යුහය වානිජකරණය වූ නගරය විසින් ක‍්‍රමයෙන් ආදේශකරනු ලැබීම නිරූපනය කිරීම සඳහා දකුණේ ගමක සාර්ථක පවුලක කථාන්තරයක් යොදාගැනින. වික‍්‍රමසිංහ විසින් පසුව රචනා කළ යුගාන්තය (1948) සහ කලියුගය (1957) සහ ගම්පෙරලිය විසින් තුන් ඈඳුතු නවකථාවක් නිර්මාණය කරනු ලැබින. සාම්ප‍්‍රදායික ජීවිතය ගරාවැටීමෙන් අනතුරුව නාගරික පදනමක් සහ ව්‍යාපාරික පෙළඹුමක් සහිත නාගරික පන්තියේ වර්ධනයත් ඒ සමඟ සිදුවන කම්කරු ව්‍යාපාරයේ සහ සමාජවාදී දර්ශනයේ ආරම්භයත් අවසානයේ නව සාමාජ පිලිවෙලක් පිලිබඳ අපේක්‍ෂාවත් මෙම නවකථා ති‍්‍රත්වයෙන් ඉදිරිපත් කෙරින. 50 දශකයේ මුල්භාගයේදී සාහිත්‍ය විචාරයේ වර්ධනයත් සමග වික‍්‍රමසිංහ සාහිත්‍ය කලාව (1950) සහ කාව්‍ය විචාර (1954) නම් කෘති දෙක රචනා කරන ලදී . වික‍්‍රමසිංහගේ විශිෂ්ඨතම කෘතිය වූ විරාගය 1965 දී ප‍්‍රකාශයට පත්කෙරින. එහි තේමාවේ සුවිශේෂීත්වය සහ එහි ශිල්පක‍්‍රමයේ සංකීර්ණත්වය හේතුකොටගෙන එය සිංහල ප‍්‍රබන්ධ සාහිත්‍යයේ විහිෂ්ඨතම නිර්මාණය ලෙසින් සැලකෙයි. සාම්ප‍්‍රදායික බෞද්ධ නිවසක හැදී වැඩුන සිංහල තරුණයකු සමාජය නූතනකරණය වීම තුල සංකීර්ණත්වයට පත්වූ වැඩිහිටි ජීවිතය සහ ඒ සමග එන වගකීම් හේතුවෙන් නිර්මාණය වන්නාවූ ගැටලූ සහගත තත්වය ඉන් නිරූපිතය. මෙහිදී කාලානුක‍්‍රමික පිලිවෙළකට නොව ප‍්‍රති-වීරයා විසින් ලියන ලද උපස්ථිතිවාදී ග‍්‍රන්ථාලංකාරයක් ලෙසින් ප‍්‍රථම පුරුෂ ආඛ්‍යාතයෙන් මෙම කෘතිය රචනාවී ඇත. මෙම කෘතියෙන් ඇතිවූ පෙළැඹුම මත විවිධ නවකථාකරුවන් අතින් මෙවැනි කෘතීන් රැසක්ම පසුව බිහිවූ නමුත් විරාගය ඒ සියල්ලටම ඉහලින් විශිෂ්ඨ ස්ථානයක වැජඹෙයි. [[en:Martin_Wickramasinghe]] pe3qzb2rmodkkxal0119sh6xtpubfnm 800051 800050 2026-09-24T14:37:46Z Pristome 77242 Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-51376-08|~2026-51376-08]] ([[User talk:~2026-51376-08|talk]]) to last version by Lee 800051 wikitext text/x-wiki {{mergewith|මාර්ටින් වික්‍රමසිංහ}} [[රූපය:Martin_wikramasinha.jpg|right|thumb|කොග්ගල මලලගම මාර්ටින් වික්‍රමසිංමයන්]] ==ළමා කාළය== මාර්ටින් වික‍්‍රමසිංහ 1890 මැයි 29 වන දින ළමාහේවගේ දොන් බැස්ටියන් වික‍්‍රමසිංහ සහ මාගාල්ල බලපිටිය ලියනගේ තොචෝහිමි යුවලගේ එකම දරුවා ලෙස ශී‍්‍ර ලංකාවේ කොග්ගල ග‍්‍රාමයේදී උපත ලැබීය. කොග්ගල ග‍්‍රාමය එක් පැත්කින් ගල් පරයකින්ද, අනෙක් පසින් කොග්ගල ඔයේ අතුගංගාවන් විශාල ප‍්‍රමාණයකින් එකතුවන ජල ප‍්‍රවාහය විසින් නිර්මාණය කළ විශාල වැවකින්ද සමන්විත විය. මුහුද කුඩා දුපත්වලින් සමන්විත වූ වැව ශාක හා සතුන් ද පසෙකින් වූ වන ගහනයෙන් ද සුසැදි භූ දර්ශනයන් මෙන්ම ගම්මානයේ ජනතාවගේ වෙනස්වන ජීවන ක්‍රමයන් සහ සංස්කෘතිය ඔහුගේ පසුකාලීන නිර්මාණයන් කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් ඇති කරන ලදී. වයස අවුරුදු පහේදී වික‍්‍රමසිංහ සිය නිවසේදී සහ ගමේ පන්සල් හාමුදුරුවන්ගෙන් සිංහල අකුරු උගත්තේය. ඔහු දේවනාගරී අක්‍ෂරද උගත් අතර හිතෝපදේශයේ පරිච්ජේයන් කටපාඩමින් කිවහැකි විය. අවුරුදු දෙකකට පසු ඔහුව ගමේ පාසැලට ඇතුලත් කරනු ලැබූ අතර ඔහු 1897 දක්වා එහි අධ්‍යාපනය ලැබීය. අනතුරුව ඔහුව ගාල්ලේ ඉංගී‍්‍රසි පාසැලක්වූ බොනවිස්ටා විද්‍යාලය වෙත ඇතුලත් කෙරින. එහි අධ්‍යාපනය ලැබූ වසර දෙක තුල වික‍්‍රමසිංහ ඉංගී‍්‍රසි මෙන්ම ලතින් භාෂාවන්ද ව්‍යයක්ත ලෙස හැසිරවීමට උගත්තේය. ඔහුගේ පියා මියයාමෙන් අනතුරුව ඔහු නැවතත් අහංගම පිහිටි සිංහල පාසැලට ඇතුලත් කරනු ලැබූ අතර එහිදී ඉගෙනීම කෙරෙහි වූ ඔහුගේ උනන්දුව වියැකී ගියේය. ==නිර්මාණකරුවා සහ පුරෝගාමී විචාරකයා== වික‍්‍රමසිංහ සිය සාහිත්‍ය ජීවිතය ආරම්භ කළේ ලීලා(1914) නවකථාව සහ සාහිත්‍ය විචාර ලිපි සංග‍්‍රහයක් වූ ශාස්තී‍්‍රය ලේඛන (1919) යන කෘතීන් එළිදක්වමිනි. ඒ කාළයේදීම සිංහල සාහිත්‍යයේ ප‍්‍රමිතීන් ඉහල නැංවීම සඳහා වූ ව්‍යාපාරයක් ඔහු විසින් ආරම්භ කරනු ලැබූ අතර එම අරමුණින් සම්පාදිත සාහිත්‍යෝදය කතා (1932) විචාර ලිපි (1941) ගුත්තිල ගීතය (1943) සිංහල සාහිත්‍යයේ නැගීම (1946) වැනි කෘතීන් තුලින් ඔහු උත්සාහ කළේ සාම්ප‍්‍රදායික සාහිත්‍ය උරුමය ඉන්දියානු සහ බටහිර සාහිත්‍ය විචාර සම්ප‍්‍රදායන් සංකලනය කිරීමෙන් නිර්මාණය කළ සාහිත්‍යමය මිනුම්දඬු යොදාගනිම්න් තක්සේරු කිරීමයි. 1940 ගණන් පුරාවටම වික‍්‍රමසිංහ සාහිත්‍ය විචාරකයකුගේ භූමිකාව මෙන්ම නිර්මාණාත්මක රචකයෙකුගේ භූමිකාවද ඉටුකළේය. අන්තර්ගතය සහ තාක්‍ෂණය අතින් නූතන ලෝක සාහිත්‍යයේ ශ්‍රේෂ්ඨ නවකථාවන් සමග සැසඳිය හැකි ප‍්‍රථම සිංහල නවකථාව වන්නේ 1944 දී පළවූ වික‍්‍රමසිංහගේ ගම්පෙරලිය යි. නූතනත්වය වෙතින් එල්ලවන පීඩනය හමුවේ සාම්ප‍්‍රදායික ගම කඩාහැලෙන ආකාරය ඉන් නිරූපනය විය. ගමේ සාම්ප‍්‍රදායික ආර්ථික හා සමාජ ව්‍යුහය වානිජකරණය වූ නගරය විසින් ක‍්‍රමයෙන් ආදේශකරනු ලැබීම නිරූපනය කිරීම සඳහා දකුණේ ගමක සාර්ථක පවුලක කථාන්තරයක් යොදාගැනින. වික‍්‍රමසිංහ විසින් පසුව රචනා කළ යුගාන්තය (1948) සහ කලියුගය (1957) සහ ගම්පෙරලිය විසින් තුන් ඈඳුතු නවකථාවක් නිර්මාණය කරනු ලැබින. සාම්ප‍්‍රදායික ජීවිතය ගරාවැටීමෙන් අනතුරුව නාගරික පදනමක් සහ ව්‍යාපාරික පෙළඹුමක් සහිත නාගරික පන්තියේ වර්ධනයත් ඒ සමඟ සිදුවන කම්කරු ව්‍යාපාරයේ සහ සමාජවාදී දර්ශනයේ ආරම්භයත් අවසානයේ නව සාමාජ පිලිවෙලක් පිලිබඳ අපේක්‍ෂාවත් මෙම නවකථා ති‍්‍රත්වයෙන් ඉදිරිපත් කෙරින. 50 දශකයේ මුල්භාගයේදී සාහිත්‍ය විචාරයේ වර්ධනයත් සමග වික‍්‍රමසිංහ සාහිත්‍ය කලාව (1950) සහ කාව්‍ය විචාර (1954) නම් කෘති දෙක රචනා කරන ලදී . වික‍්‍රමසිංහගේ විශිෂ්ඨතම කෘතිය වූ විරාගය 1965 දී ප‍්‍රකාශයට පත්කෙරින. එහි තේමාවේ සුවිශේෂීත්වය සහ එහි ශිල්පක‍්‍රමයේ සංකීර්ණත්වය හේතුකොටගෙන එය සිංහල ප‍්‍රබන්ධ සාහිත්‍යයේ විහිෂ්ඨතම නිර්මාණය ලෙසින් සැලකෙයි. සාම්ප‍්‍රදායික බෞද්ධ නිවසක හැදී වැඩුන සිංහල තරුණයකු සමාජය නූතනකරණය වීම තුල සංකීර්ණත්වයට පත්වූ වැඩිහිටි ජීවිතය සහ ඒ සමග එන වගකීම් හේතුවෙන් නිර්මාණය වන්නාවූ ගැටලූ සහගත තත්වය ඉන් නිරූපිතය. මෙහිදී කාලානුක‍්‍රමික පිලිවෙළකට නොව ප‍්‍රති-වීරයා විසින් ලියන ලද උපස්ථිතිවාදී ග‍්‍රන්ථාලංකාරයක් ලෙසින් ප‍්‍රථම පුරුෂ ආඛ්‍යාතයෙන් මෙම කෘතිය රචනාවී ඇත. මෙම කෘතියෙන් ඇතිවූ පෙළැඹුම මත විවිධ නවකථාකරුවන් අතින් මෙවැනි කෘතීන් රැසක්ම පසුව බිහිවූ නමුත් විරාගය ඒ සියල්ලටම ඉහලින් විශිෂ්ඨ ස්ථානයක වැජඹෙයි. [[en:Martin_Wickramasinghe]] no4ulcbdwqdqfhy0vp83uz5xd4xy6eg දන්ත කුමරු හේමමාලා කුමරිය 0 17442 800173 507033 2026-09-25T05:38:20Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800173 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width:2em;" |- style="text-align:center;" | colspan="3" |'''දන්ත කුමරු හේමමාලා කුමරිය''' <br>'''( Princess Hemamali Prince Dantha )''' |- style="text-align:center;" | colspan="2" |[[File:Princess Hemamali & Prince Dantha.JPG|250px|පින්තාරු කිරීම [[කැලණිය රජ මහා විහාරය]].]] |- style="vertical-align:center;" |''' අදාළ කොටස ''' | [[ශ්‍රී දළදා මාළිගාව]]<br>[[දළදා වහන්සේ]] |- style="vertical-align:top;" |'''ඉංග්රීසි''' | Princess Hemamali Prince Dantha<br> |- style="vertical-align:top;" |''' අදාළ ස්ථානය ''' | Wat Phra Mahathat Nakhon Si Thammarat <br>Wat Jathing Phra of Sathing Phra district , Songkhla Province<br>[[කැලණිය රජ මහා විහාරය]] |- style="text-align:center;" | |} [[File:117 Danta and Hemamala (19821922313).jpg|thumb|පින්තාරු කිරීම [[කැලණිය රජ මහා විහාරය]].]] '''දන්ත කුමරු හේමමාලා කුමරිය''' ({{lang-en|Princess Hemamali Prince Dantha}} ) == දන්ත ධාතුන් වහන්සේ ලංකාවට වැඩම කරවීම == [[දන්ත පථ|දන්ත]] ධාතුව අයිතිකර ගැනීම සඳහා ගුහාශිව සමග යුද්ධයක් කිරීමට අසල්වැසි රාජ්‍යයක් විසින් ගන්නා ලද අන්තිම උත්සාහය, මෙම පූජනීය ධාතුන් වහන්සේ ඉන්දීය භූමියෙන් පිටතට ගෙන යාමට හේතු විය. මෙම අවස්ථාව වන විට ලංකාවේ බුද්ධාගම ඉතා හොඳින් මුල් බැස ගෙන තිබුනේය. දිවයිනේ රජවරු බුද්ධාගම බිහි වූ ඉන්දියාවේ ප්‍රාන්තයන් සමග සමීප සබඳතා පවත්වාගෙන ගියහ. තමන් යුද්ධයෙන් පරාජය වීමට ආසන්න යැයි බියට පත් කාලිංග පාලකයා ලංකාවේ පැවති තත්වයද සළකා දන්තධාතුව ශ්‍රි ලංකාවේ රජු වෙත යැවීමට තීරණය කළේය. දන්තධාතුව සහ හේමමාලා වන්දනා කරුවන් සේ සැරසි දන්තධාතුව හේමමාලාගේ කේශ කලාපය තුල සඟවා ගෙන ඉන්දියාවේ සිට ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. ඉන්දියාවේ ශත වර්ෂ අටක් පමණ කාලයක් තිබුණ දන්තධාතුව, දන්ත සහ හේමමාලාවන් විසින් රැගෙන ඇත. මෙම දෙදෙනා ගුහාශිව රජුගේ පුතා සහ දියණිය බව කියැවේ. දාඨාවංශය, දළදා සිරිත සහ වංශකථාවක් වූ මහාවංශය ආදි ශාස්ත්‍රිය කෘතිවල ඉහත දෙපල දන්ත ධාතුව ලංකාවට රැගෙන ඒමේදි එය රැක ගැනීම සඳහා ඔවුන් මුහුණ පෑ දුෂ්කරතාවයන් සහ ඒවායින් මිදුණු ආකාරය විස්තර කර ඇත. කුමරා සහ කුමරිය සන්‍යාසියන් සේ වෙස් වලා ගෙන මග යන එන්නන් දකිතැයි බියෙන් දන්ත ධාතුව ආරක්ෂාව පිණිස කුමරියගේ කේෂ කලාපය තුල සඟවා ගෙන පැමිණි බව වාර්තා වේ. මෙම සිද්ධිය කොළඹට නොදුරු (කොළඹ සිට සැතපුම් 5 නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි) කැළණි විහාරයේ ඉතා රමනීය බිතුසිතුවමක් ලෙස සෝලියස් මැන්දිස් නම් කලාකරුවා විසින් විසි වැනි සිය වසේදී නිර්මාණය කර ඇත. දන්ත සහ හේමමාලා දෙදෙන ඉන්දියාවේ ගංගා නම් නදි මුව දොර පිහිටි කාර්ය බහුල පැරණි වරායක් වූ තාම්රලිප්තියෙන් නැව් නැගී වර්තමාන ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කයේ ලංකාපට්ටන (වර්තමාන ඉලංගෙයිතුරෙයි) නම් නැව් තොටට ගොඩ බැස්සාහ. එසේ ලංකාවට එන ගමනේදි දන්ත ධාතුන් වහන්සේ ප්‍රාතිහාර්යයන් කීපයක් පෑ බවත් ඒ දැක සාමාන්‍ය ජනයා සහ දේවි දේවතාවුන් නමස්කාර කළ බවත් වාර්තාවේ. අවසානයේ දන්ත ධාතුව ලංකාවේ අගනුවර වූ අනුරාධපුරයට වැඩම කරවා මහා මේඝ වනයේ මේඝගිරි විහාරයේ තැන්පත් කරන ලද බව සිංහල ග්‍රන්ථයක් වූ දළදා සිරිතෙහි සඳහන් වේ. දන්ත ධාතුව මෙහි ළඟා වන විට ඉන්දියන් පාලක ගුහාශිව ගේ මිතුරා වූ මහාසේන රජු මිය ගොස් තිබුනි. ඔහුගේ පුතා කීර්ති ශ්‍රී මේඝවර්න ඉන් පසු රජු බවට පත් විය. ඔහුද භක්තිමත් බෞද්ධයෙකු විය. එම රජතුමා විසින් දන්ත ධාතුව මහත් බැතියෙන් පිළිගෙන ඉතා ගරුසරු ලෙස තම සිංහාසනයේ වඩා හිඳවූයේය. රජතුමා දන්තධාතුන් වහන්සේ ධම්මචක්කගෙහ නම් මන්දිරයක තැන්පත් කල බව මහාවංශය කියයි. මෙම මන්දිරය දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා විසින් 3 වැනි සියවසේ මාළිගා පරිශ්‍රයේම (රාජවත්තු) ඉදි කර තිබුනු එකකි. රජතුමා විශේෂ විහාරයක් ඉදි කොට දන්ත ධාතුන් වහන්සේ එහි තැන්පත් කළහ. මහාපාලි නම් දාන ශාලාවට යාබදව තිබෙන නටබුන් වූ මන්දිරය මෙම විහාරය ලෙසට හඳුනාගෙන තිබේ. සෑම පසළොස්වක පෝය දිනකම විශේෂ ආගමික පූජාවන් මාළිගය තුල පවත්වනු ලැබේ. මෙම දිනපතා, සතිපතා, සහ මාස් පතා කරන උත්සව හැරුණු විට සෑම වසරකම පාහේ ප්‍රධාන උත්සව හතරක් පවත්වනු ලැබේ. ඒවා නම් අලුත් සහල් මංගල්‍යය, අවුරුදු මංගල්‍යය, ඇසල මංගල්‍ය සහ කාර්තික මංගල්‍යය යනුවෙනි. මේවායින් වඩාත් වැදගත් වන්නේ ඇසල මංගල්‍යයයි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2019/08/14/tmp.asp?ID=fea03 |access-date=2022-07-10 |archive-date=2022-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220710114650/https://www.budusarana.lk/budusarana/2019/08/14/tmp.asp?ID=fea03}}</ref> 'දාන් කෘයික්ෂැංක්' විසින් ඉදිරිපත් කළ එරවුන්ඩ් ද වර්ල්ඩ් ඉන් 80 ට්‍රෙෂර්ස් හි දැක්වෙන වටිනා සම්පත් 80 අතරට දන්ත ධාතුව ද ඇතුලත් වේ. == References == [[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම සහ බුද්ධාගම]] eil64dvr5rtu0hbe80nplk4hpgq0uvd බස් (ශටල්) මාර්ග අංක - ශ්‍රී ලංකා 0 18317 800047 767319 2026-09-24T13:13:25Z ~2026-51404-31 81237 800047 wikitext text/x-wiki මෙම ලිපිය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] බස් රථ වල මාර්ග අංක පිළිබඳව වෙයි.<ref>[http://www.ntc.gov.lk/Bus%20Fares%202008/Fare%20Revision%202008%20May%20English.pdf ජාතික ගමනාගමන කොමිසම]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==අංක 1 සිට 99 දක්වා== {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- |1 |[[කොළඹ]] |[[මහනුවර]] |- | 2 | [[කොළඹ]] | [[මාතර]] |- |3 | [[කොළඹ]] | [[කතරගම]] ([[ - පරණ පාර) |- | 4 | [[කොළඹ]] | [[මන්නාරම]] ([[හලාවත]] හරහා) |- | 5 | [[කොළඹ]] | [[කුරුණෑගල]] ([[මිනුවන්ගොඩ]] හරහා) |- |6 |[[කොළඹ]] |[[කුරුණෑගල]] ([[වරකාපොල]] හරහා) |- | 7 | [[කොළඹ]] | [[කල්පිටිය]] |- | 8 |[[කොළඹ]] |[[මාතලේ]] |- | 9 | [[කොළඹ]] | [[තෙල්දෙණිය]] / [[වත්තේගම]] |- |10 |[[කතරගම]] | [[මහනුවර]] |- |11 |[[රත්නපුර]] | [[මාතර]] ([[නෝනගම]] හරහා) |- |13 |[[කොළඹ ]] | [[වැලිමඩ]]([[හැටන්,පරණ පාර]] හරහා) |- |14 |[[මොණරාගල ]] | [[මහනුවර]] |- |15 |[[කොළඹ]] | [[යාපනය]] ([[දඹුල්ල]] හරහා) |- |16 |[[කොළඹ]] | [[නාවලපිටිය]]([[පේරාදෙණිය]] හරහා) |- |18 |[[කොළඹ]] | [[හැටන්]] ([[අවිස්සාවේල්ල]] හරහා) |- |19 |[[කොළඹ]] | [[ගම්පොල]]([[පේරාදෙණිය]] හරහා) |- |21 |[[මහනුවර]] | [[බදුල්ල ]] ([[රන්දෙනිගල හරහා]]) |- |22 |[[කොළඹ]] |[[අම්පාර]] |- |23 |[[අවිස්සාවේල්ල]] |[[ගිනිගත්හ]] |- |24 |[[කොළඹ]] |[[අවිත්තාව]] |- |30 |[[බදුල්ල]] |[[මඩකළපුව]] |- |31 |[[ගාල්ල]] |[[බදුල්ල]] |- |32 |[[කොළඹ]] |[[කතරගම]] ([[මාතර]] හරහා) |- |34 |[[මීගමුව]] |[[කුරුණෑගල]] |- |35 |[[ගාල්ල]] |[[මඩකළපුව]] |- |41 |[[මහනුවර]] |[[කදුරුවෙල]] |- |42 |[[මහනුවර]] |[[අනුරාධපුර]] |- |43 |[[මහනුවර]] | [[වව්නියාව]] |- |45 |[[මහනුවර]] | [[ත්‍රිකුණාමලය]] |- |46 |[[කෑගල්ල]] |[[කදුරුවෙල]] |- |47 |[[මහනුවර]] |[[නුවරඑළිය]] |- |48 |[[කොළඹ]] | [[කදුරුවෙල]] |- |49 |[[කොළඹ]] | [[ත්‍රිකුණාමලය]] |- |52 |[[මහනුවර]] | [[දියසෙන්පුර]] |- |57 |[[කොළඹ]] |[[යාපනය]] (ඇල්ල හරහා) |- |60 |[[කොළඹ]] |[[දෙණියාය]] |- |64 |[[පානදුර]] |[[අම්පාර]] |- |69 |[[මහනුවර]] | [[රත්නපුර ]] ([[කෑගල්ල]], [[අවිස්සාවේල්ල]] හරහා) |- |75 |[[පුත්තලම]] |[[මඩකළපුව]] |- |76 |[[ත්‍රිකුණාමලය]] |[[අම්පාර]] |- |78 |[[කොළඹ]] | [[නාවලපිටිය]] ([[අවිස්සාවේල්ල]] හරහා]] |- |79 |[[කොළඹ ]] | [[නුවරඑළිය]] [[වැලිමඩ]] ([[පේරාදෙණිය, ගම්පොල ]] හරහා) |- |81 |[[කුරුණෑගල]] | [[පුත්තලම]] ([[නිකවැරටිය]] හරහා) |- |84 |[[මන්නාරම]] |[[අම්පාර]] |- |86 |[[යාපනය]] |[[අම්පාර]] |- |87 |[[කොළඹ]] |[[යාපනය]] ([[පුත්තලම]] හරහා) |- |92 |[[කොළඹ]] | [[කුලියාපිටිය]] |- |98 |[[කොළඹ]] |[[කල්මුණේ]] (පරණ පාර) |- |99 |[[කොළඹ]] |[[බදුල්ල ]] (අලුත් පාර) |} ===කොළඹ- මහනුවර (1)=== [[කොළඹ]] - [[මහනුවර]] මාර්ගය([[A 1 මහාමාර්ගය (ශ්‍රී ලංකාව)|A1]]) වැටී ඇත්තේ [[පෑලියගොඩ]], [[කඩවත]], [[නිට්ටඹුව]], [[වරකාපොල]], [[අඹේපුස්ස]], [[කෑගල්ල]], [[මාවනැල්ල]], [[කඩුගන්නාව]] සහ [[පේරදෙණිය]] ඔස්සේය. {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- | 1 | කොළඹ | මහනුවර |- | 1-1 | කොළඹ | කෑගල්ල |- | 1-1/245 | කෑගල්ල | මීගමුව |- | 1-2 | කොළඹ | මාවනැල්ල |- | 1-3 | කොළඹ | වරකාපොල |- | 1-4 | කොළඹ | ගලපිටමඩ |- | 1/245 | මීගමුව | මහනුවර |- | 1/744 | කොළඹ | පැදියපලැල්ල |- | 1/744-3 | කොළඹ | රිකිල්ලගස්කඩ |} ===කොළඹ- මාතර (2)=== කොළඹ- [[මාතර]] මාර්ගය වැටී ඇත්තේ [[දෙහිවල]],[[ගල්කිස්ස]],[[රත්මලාන]],[[මොරටුව]], [[පානදුර]],[[වාද්දුව]],[[කළුතර]],[[බේරුවල]] [[අළුත්ගම]], [[බලපිටිය]],[[අම්බලන්ගොඩ]], [[හික්කඩුව]],[[ගාල්ල]] ,[[හබරාදුව]],[[ අහංගම]],[[වැලිගම]] සහ [[මාතර]] යන නගර ඔස්සේය. (මහාමාර්ගය A2) {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- | 2 | කොළඹ | මාතර |- | 2-1 | කොළඹ | ගාල්ල |- | 2-3 | කොළඹ | අම්බලන්ගොඩ |- | 2-4 | කොළඹ | යටියන |- | 2/4-3 | මාතර | අනුරාධපුරය |- | 2-6 | කොළඹ | දෙයියන්දර |- | 2-8 | කොළඹ | මීටියාගොඩ |- | 2-9 | කොළඹ | දෙයියන්දර |- | 2-10 | කොළඹ | දෙයියන්දර |- | 2-11 | කොළඹ | දෙයියන්දර |- | 2/1 | මාතර | මහනුවර |- | 2/8 | මාතර | මාතලේ |- | 2/17 | මාතර | ගම්පහ |- | 2/48 | කදුරුවෙල | මාතර |- | 2/187 | මාතර | කටුනායක |- | 2/353 | කොළඹ | පනාකඩුව |- | 2/366/368 | කොළඹ | පස්ගොඩ |- |} ===කොළඹ- කතරගම (3 - රත්නපුර ඔස්සේ)=== ඔරුගොඩවත්ත, වැල්ලම්පිටිය, කඩුවෙල, හංවැල්ල, අවිස්සාවේල්ල, ඇහැළියගොඩ, රත්නපුර, පැල්මඩුල්ල සහ ඇඹිලිපිටිය වැනි ප්‍රධාන නගර ඔස්සේ මෙම මාර්ගය වැටී ඇත. {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- | 3 | කොළඹ | කතරගම |- | 3-1 | කොළඹ | ඇඹිලිපිටිය |- | 3-6 | කොළඹ | රත්නපුරය |- | 3/497 | කොළඹ | සූරියවැව |- | 3/608 | කොළඹ | පනාවල |- | 3/610 | කොළඹ | අමිතිරිගල |- | 3/674 | කොළඹ | කොටියකුඹුර |- | 3/677 | කොළඹ | බුලත්කොහුපිටිය |- | 3/699 | කොළඹ | දැරණියගල |} ===කොළඹ-මන්නාරම (4)=== මෙම මාර්ගය වැටී ඇත්තේ [[මීගමුව]], [[හලාවත]], [[පුත්තලම]] ඔස්සේය. ( දැනට [[මැදවච්චිය]] ඔස්සේ ගමන් කරයි) {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- | 4 | කොළඹ | මන්ාරම |- | 4-1 | කොළඹ | තලෙයිමන්නාරම 4-2 මීගමුව මන්නාරම |- | 4-3 | කොළඹ | අනුරාධපුරය |- | 4-3/842-1 | කොළඹ | පුල්මුඩෙයි |- | 4-5 | මීගමුව | අනුරාධපුරය |- | 4-7 | කොළඹ | පුත්තලම |- | 4-8 | කොළඹ | කලාඔය |- | 4-9 | කොළඹ | ආනමඩුව |- | 4-9/916 | කොළඹ | ගල්ගමුව |- | 4-10 | කොළඹ | එළුවන්කුලම |- | 4-11 | කොළඹ | හලාවත |- | 4-12 | කල්පිටිය | මන්නාරම |- | 4-13 | පුත්තලම | මන්නාරම |- | 4/844 | කොළඹ | සිරිපුර |- | 4/926 | කොළඹ | බිංගිරිය |} ===5 - කොළඹ- කුරුණෑගල (මිනුවන්ගොඩ හරහා)=== මෙම මාර්ගය වැටී ඇත්තේ පෑලියගොඩ, වත්තල, ජෘ-ඇල, මිනුවන්ගොඩ, දිවුලපිටිය සහ ගිරිඋල්ල ඔස්සේය. {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- | 5 | කොළඹ | කුරුණෑගල |- | 5-1 | කොළඹ | නාරම්මල |- | 5-10 | කොළඹ | අනුරාධපුරය |- | 5/57/540 | ගල්නෑව | කටුනායක |- | 5/245 | කටුනායක | කුරුණෑගල |} ===6 - කොළඹ- කුරුණෑගල (වරකාපොල හරහා)=== {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- | 6 | කොළඹ | කුරුණැගල |- | 6/57/540 | කොළඹ | ගල්නෑව |} ===7 කොළඹ- කල්පිටිය=== මෙම මාර්ගය වැටී ඇත්තේ මීගමුව, හලාවත සහ පුත්තලම ඔස්සේය. {| class="wikitable" border="1" | 7 | කොළඹ | කල්පිටිය |- | 7-1 | මීගමුව | කල්පිටිය |- | 7-4 | ජා-ඇල | කල්පිටිය |} ===8 කොළඹ- මාතලේ=== කොළඹ- [[මාතලේ]] සහ කොළඹ- [[වත්තේගම]] යන මාර්ග දෙකම වැටී ඇත්තේ [[කෑගල්ල]], [[මහනුවර]] හා [[කටුගස්කොට]] ඔස්සේය. {| class="wikitable" border="1" | 8 | කොළඹ | මාතලේ |- | 8-580 | කොළඹ | මාතලේ- දෙහිඅත්තකණ්ඩිය |} ===කොළඹ- තෙල්දෙණිය=== මෙම මාර්ගය වැටී ඇත්තේ [[කෑගල්ල]], [[මහනුවර]] සහ [[කටුගස්තොට]] ඔස්සේය. {| class="wikitable" border="1" | 9 | කොළඹ | තෙල්දෙණිය |- | 9-1 | කොළඹ | වත්තේගම |- | 9-2 | කොළඹ | දිගන |} === කතරගම- මහනුවර=== මෙම මාර්ගය වැල්ලවාය, බණ්ඩාරවෙල, වැලිමඩ සහ නුවරඑළිය වැනි ප්‍රධාන නගර ඔස්සේ වැටී ඇත. {| class="wikitable" border="1" | 10 | කතරගම | මහනුවර |- | 10 | කතරගම | වැලිමඩ (ගස්වත ඔස්සේ බණ්ඩාරවෙල) |} === මාතර- රත්නපුරය=== {| class="wikitable" border="1" | 11 | මාතර | රත්නපුරය |- | 11-1 | මාතර | ඇඹිලිපිටිය |- | 11-2 | ඇඹිලිපිටිය | කරාපිටිය |- | 11-3 | මාතර | සූරියවැව |} === කොළඹ- වැලිමඩ === නුවරඑළිය, නානුඔය, තලවාකැලේ, හැටන්, ගිනිගත්හේන, කිතුල්ගල කරවනැල්ල, අවිස්සාවේල්ල පරණ පාර කොළඹ. {| class="wikitable" border="1" |13 |කොළඹ |වැලිමඩ |- | 13-2 | කොළඹ | ඩයගම |- | 13-4 | හැටන් | බදුල්ල |} === මහනුවර- මොණරාගල=== මෙම මාර්ගය වැටී ඇත්තේ [[බිබිල]] සහ [[මහියංගනය]] ඔස්සේය. {| class="wikitable" border="1" | 14 | මහනුවර | මොණරාගල |- | 14/1/458 | මතුගම | මොණරාගල |} ===කොළඹ- මැදවච්චිය=== {| class="wikitable" border="1" | 15 | කොළඹ | මැදවච්චිය |- | 15-1 | කොළඹ | අනුරාධපුරය |- | 15-1-1 | කොළඹ | අනුරාධපුරය |- | 15-2 | කොළඹ | සිරිපුර |- | 15-3 | කොළඹ | කැකිරාව |- | 15-4 | කොළඹ | ගල්නෑව |- | 15-5 | කුරුණෑගල | කැකිරාව |- | 15-5/544 | කුරුණෑගල | ගල්නෑව |- | 15-5/544-1 | කුරුණැගල | බුල්නෑව |- | 15-6 | කොළඹ | ගලෙන්බිඳුනුවැව |- | 15-7 | කොළඹ | වවුනියාව |- | 15-8 | කෑගල්ල | අනුරාධපුරය |- | 15-9 | කුරුණෑගල | ගලෙන්බිඳුනුවැව |- | 15-10 | ඉංගිරිය | අනුරාධපුරය |- | 15-11 | කොළඹ | ජානකපුර |- | 15-16 | හොරොව්පතාන | කුරුණෑගල |- | 15-17 | කුරුණෑගල | අනුරාධපුරය |- | 15-21/490 | කොළඹ | ගල්නෑව |- | 15/87 | කොළඹ | මන්නාරම |- | 15/835 | කොළඹ | හොරොව්පතාන |- | 15/825-1 | කුරුණෑගල | ගලෙන්බිඳුනුවැව |- | 15/968 | කොළඹ | වෑවල |} ===කොළඹ-නාවලපිටිය=== මෙම මාර්ගය [[අවිස්සාවේල්ල]], [[කිතුල්ගල]] සහ [[ගිනිගත්හේන]] ඔස්සේ වැටී ඇත. {| class="wikitable" border="1" | 78 | කොළඹ | නාවලපිටිය |} ===පානදුර-මහනුවර (17 නුගේගොඩ, කෝට්ටේ, කඩුවෙල සහ බැලුම්මහර ඔස්සේ)=== පානදුර - මහනුවර මාර්ගය මොරටුව, දෙහිවල, නුගේගොඩ, [[බත්තරමුල්ල]], [[මාලබේ]], [[කඩුවෙල]] සහ [[බැලුම්මහර]] ඔස්සේ යැවෙන ජනප්‍රිය මාර්ගයකි. {| class="wikitable" border="1" | 17 | පානදුර | මහනුවර |- | 17-1 | කුරුණෑගල | පානදුර |- | 17/15-01 | පානදුර | අනුරාධපුරය |} ===කොළඹ-හැටන්=== අවිස්සාවේල්ල, කිතුල්ගල සහ ගිනිගත්හේන ඔස්සේ යයි. {| class="wikitable" border="1" | 18-2 | කොළඹ | හැටන් |- | 18-5 | කොළඹ | පුන්ඩලුඔය |- | 18-6 | කොළඹ | බගවන්තලාව |- | 18/701 | කොළඹ | රාවණාගොඩ |} ===කොළඹ-ගම්පොළ=== [[කෑගල්ල]], [[පේරදෙණිය]] ඔස්සේ යයි. {| class="wikitable" border="1" | 19-2 | කොළඹ | ගම්පොළ |} ===මහනුවර-බදුල්ල (21- හාරගම මහවැලි රජ මාවත)=== මෙම මාර්ගය හාරගම සහ අධිකාරිගම ඔස්සේ යයි. {| class="wikitable" border="1" | 21 | මහනුවර | බදුල්ල |- | 21-6 | කොළඹ | බදුල්ල |- | 21/312 | බදුල්ල | මහනුවර |} ===මහනුවර - අම්පාර (22- මහියංගනය ඔස්සේ)=== හුන්නස්ගිරිය, හසලක, මහියංගනය, පදියතලාව සහ මහාඔය ඔස්සේ. විවිධ අවස්ථා වල මෙම බස් රථ හාරගම(රජ මාවත)ද භාවිතා කරයි. {| class="wikitable" border="1" | 22-1 | මහනුවර | අක්කරෙයිපත්තු |- | 22-2 | මහනුවර | අම්පාර |- | 22-3 | කෑගල්ල | අම්පාර |- | 22-4 | මහනුවර ටැම්පිටිය |- | 22-5 | මහියංගනය | අම්පාර |- | 22-6 | මහනුවර | මහියංගනය |- | 22-5/217 | අරලගංවිල | පදියතලාව |- | 22-7 | මහනුවර | සිරිපුර |- | 22-7-1 | මහනුවර | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය |- | 22-7-2 | මහනුවර | නුවරගල |- | 22-7-3 | කෙසෙල්පොත | මහනුවර |- | 22-8 | කොළඹ | කල්මුණේ |- | 22-9 | කොළඹ | අම්පාර |- | 22-10 | කොළඹ | නින්දවූර් |- | 22/75/218 | අම්පාර | අනුරාධපුරය |- | 22/314 | බදුල්ල | අම්පාර |} ===අවිස්සාවේල්ල - කිතුල්ගල=== {| class="wikitable" border="1" | 23 | අවිස්සාවේල්ල | කිතුල්ගල |- | 23-1 | අවිස්සාවේල්ල | ගිනිගත්හේන |- |} ===කොළඹ - හක්මණ=== {| class="wikitable" border="1" | 26 | කොළඹ | හක්මණ |- | 26-1 | කොළඹ | මිද්දෙනිය |- | 26-2 | කොළඹ | කිරින්ද |- | 26-3 | කොළඹ | දෙයියන්දර |- | 27-2 | ගාල්ල | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය |- | 27/218/058 | වැල්ලවාය | අනුරාධපුරය |- | 28 | කොළඹ | මාපලගම |} ===බදුල්ල - මඩකලපුව=== {| class="wikitable" border="1" | 30 | බදුල්ල | මඩකලපුව |- | 30-5 | බදුල්ල | මහාඔය |} ===මාතර - බණ්ඩාරවෙල=== {| class="wikitable" border="1" | 31 | මාතර | බණ්ඩාරවෙල |- | 31-1 | මාතර | නුවරඑළිය |- | 31-2 | මාතර | බදුල්ල |- | 31-3 | ගාල්ල | බදුල්ල |- | 31-4 | බෙලිඅත්ත | බණ්ඩාරවෙල |} ===කොළඹ - කතරගම (32 - ගාල්ල, මාතර සහ තංගල්ල ඔස්සේ)=== කළුතර, අම්බලන්ගොඩ, ගාල්ල සහ මාතර ඔස්සේ. {| class="wikitable" border="1" | 32 | කොළඹ | කතරගම |- | 32-1 | කොළඹ | හම්බන්තොට |- | 32-4 | කොළඹ | තංගල්ල |- | 32-5 | කොළඹ | මිද්දෙනිය |- | 32-7/1 | වලස්මුල්ල | මහනුවර |- | 32/17/49 | තංගල්ල | ත්‍රිකුණාමලය |- | 32/49 | තංගල්ල | ත්‍රිකුණාමලය |- | 32/87-2 | වවුනියාව | කතරගම |- | 32/493 | කොළඹ | අඟුණුකොළපැලැස්ස |} ===මීගමුව=== {| class="wikitable" border="1" | 34-3 | මීගමුව | කුරුණෑගල |- | 34-4 | මීගමුව | ගිරිඋල්ල |- | 34-10 | මීගමුව | ත්‍රිකුණාමලය |} ===ගාල්ල - අම්පාර=== {| class="wikitable" border="1" | 35 | ගාල්ල | අම්පාර |- | 35-1 | මාතර | අම්පාර |- | 35-3 | මාතර | මොණරාගල |- | 35-6 | ගාල්ල | මහාඔය |- | 35-7 | අම්පාර | අම්බලන්ගොඩ |- | 35-8 | මොණරාගල | කරාපිටිය |- | 35/303 | මාතර | පොතුවිල් |} ===මහනුවර - මහියංගනය=== {| class="wikitable" border="1" | 36-1 | මහනුවර | මහියංගනය |} ===කොළඹ - මහියංගනය - බිබිලෙ === {| class="wikitable" border="1" | 38 | කොළඹ | බිබිලෙ |- | 38-1 | කොළඹ | මහියංගනය |- | 38-3 | කොළඹ | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය |} ===මහනුවර - කදුරුවෙල=== {| class="wikitable" border="1" | 41-2 | මහනුවර | කදුරුවෙල |- | 41-2/686 | මහනුවර | බිම්පොකුණ |- | 41-2/962 | මහනුවර | සුංගවිල |- | 41-3 | මහනුවර | බුද්ධයාය |- | 41-10 | මහනුවර | ඔනේගම |- | 41-11 | මහනුවර | අරුණපුර |- | 41/48 | මහනුවර | මඩකලපුව |} ===කොළඹ - උඩුගම සහ මහනුවර - අනුරාධපුරය (42)=== {| class="wikitable" border="1" | 42 | කොළඹ | උඩුගම |- | 42-2 | මහනුවර | අනුරාධපුරය (මරදන්කඩවල පාර) |- | 42-5 | මහනුවර | නොච්චියාගම (කැකිරාව, එප්පාවල, තබුත්තේගම හරහා) |- | 42-8 | කොළඹ | මාපලගම |- | 42-8 | මහනුවර | හොරොව්පතාන |- | 42-9 | කොළඹ | තවලම |- | 42-13 | මාතලේ | ගල්නෑව |- | 42/430 | කොළඹ | මොරවක |- |} ===මහනුවර - අනුරාධපුරය - ත්‍රිකුණාමලය=== {| class="wikitable" border="1" | 43 | 43-1 | මහනුවර | මන්නාරම |- | 43-8 | වවුනියාව | හැටන් |- | 43/857 | මහනුවර | වවුනියාව |- | 44-6 | මහනුවර | නුවරගල |- | 45 | මහනුවර | ත්‍රිකුණාමලය |- | 45-1 | මාතලේ | ත්‍රිකුණාමලය |- | 45-2 | හැටන් | ත්‍රිකුණාමලය |- |} ===කෑගල්ල - කදුරුවෙල === [[පොල්ගහවෙල]], [[කුරුණෑගල]],[[දඹුල්ල]] සහ [[පොළොන්නරුව]] ඔස්සේ. {| class="wikitable" border="1" | 46 | කෑගල්ල | කදුරුවෙල |- |} ===මහනුවර - නුවරඑළිය - වැලිමඩ - බදුල්ල === [[ගම්පොළ]], [[පුස්සැල්ලෑව]] සහ [[රම්බොඩ]] ඔස්සේ. {| class="wikitable" border="1" | 47 | මහනුවර | බදුල්ල (පේරාදෙණිය,ගම්පොළ, නුවරඑළිය,වැලිමඩ, ඇටම්පිටිය,හාළිඇල හරහා) |- | 47 | මහනුවර | නුවරඑළිය |- | 47-3 | මහනුවර | වැලිමඩ |- | 47-3/328 | මහනුවර | ලුණුවත්ත |- | 47/1 | මහනුවර | බණ්ඩාරවෙල |- | 47/81 | බදුල්ල | කල්පිටිය (බදුල්ල-වැලිමඩ-නුවරඑළිය-ගම්පොල-මහනුවර-කුරුණෑගල-පුත්තලම-කල්පිටිය) |} ===කොළඹ - කල්මුණේ=== {| class="wikitable" border="1" | 48 | කොළඹ | කල්මුණේ |- | 48-1 | කොළඹ | මඩකලපුව |- | 48-1/962 | මඩකලපුව | සුංගවිල |- | 48-2 | කොළඹ | දියසෙන්පුර |- | 48-3 | කොළඹ | කදුරුවෙල |- | 48-4 | කොළඹ | මැදිරිගිරිය |- | 48-5 | කොළඹ | ඔඩ්ඩමවඩී |- | 48-6 | කොළඹ | හිඟුරක්ගොඩ |- | 48-8 | කුරුණෑගල | කදුරුවෙල |- | 48-9 | කුරුණෑගල | හිඟුරක්ගොඩ |- | 48-11 | කුරුණෑගල | හොරිවිල |- | 48-12 | කොළඹ | අක්කරෙයිපත්තු |- | 48-12/962 | අක්කරෙයිපත්තු | සුංගවිල |- | 48-13 | කොළඹ | තිරුක්කෝවිල් |- | 48-14 | කොළඹ | කාත්තන්කුඩි |- | 48-15 | කොළඹ | සුංගවිල |- | 48-16 | කොළඹ | මාදුරුඔය |- | 48-17 | කොළඹ | වැලිකන්ද |- | 48-18 | කදුරුවෙල | මඩකලපුව |- | 48-19 | කදුරුවෙල | කාත්තන්කුඩි |- | 48-20 | කොළඹ | අඹගස්වැව |- | 48-21 | කදුරුවෙල | අක්කරෙයිපත්තු |- | 48-22 | කුරුණෑගල | දියසෙන්පුර |- | 48-23 | කොළඹ | මීගස්වැව |- | 48-24 | කුරුණෑගල | මීගස්වැව |- | 48-25 | කුරුණෑගල | තුඩුවැව |- | 48-27 | කුරුණෑගල | වැලිකන්ද |- | 48-27/218 | මහියංගනය | කුරුලුබැද්ද |- | 48-28 | කුරුණෑගල | නුවරගල |- | 48-29 | කදුරුවෙල | කල්මුණේ |- | 48/218 | කොළඹ | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය |- | 48/218-1 | කොළඹ | සිරිපුර |- | 48/525 | හලාවත | මාදුරුඔය |- | 48/962 | සුංගවිල | කල්මුණේ |} ===කොළඹ - ත්‍රිකුණාමලය=== {| class="wikitable" border="1" | 49 | කොළඹ | ත්‍රිකුණාමලය |- | 49-1 | කුරුණෑගල | ත්‍රිකුණාමලය |- | 49/866 | කොළඹ | කින්නියා |- | 49/950 | කොළඹ | මුත්තූර් |- | 49/950-2 | කොළඹ | සේරුවිල |} ===මහනුවර - හිඟුරක්ගොඩ === මෙහිදී මහනුවර-අබගස්වැව මාර්ග අංක 52 ලෙසද ධාවනය වෙයි. {| class="wikitable" border="1" | 52-3 | මහනුවර | හිඟුරක්ගොඩ |- | 52-3/996-2 | මහනුවර | සියඹලාගස්හන්දිය |- | 52-6 | මහනුවර | අඹගස්වැව |- | 52-8 | මහනුවර | දියසෙන්පුර |- | 52-13 | මහනුවර | මීගස්වැව |- | 55/245 | මීගමුව | නුවරගල |} ===කොළඹ - අනුරාධපුරය=== {| class="wikitable" border="1" | 57 | කොළඹ | අනුරාධපුරය |- | 57-1 | කොළඹ | ගල්ගමුව |- | 57-2 | කුරුණෑගල | වවුනියාව |- | 57-5 | කුරුණෑගල | අනුරාධපුරය |- | 57-7 | අනුරාධපුරය | පොල්ගහවෙල |- | 57-9 | කෑගල්ල | අනුරාධපුරය |- | 57-10 | කුරුණෑගල | මැදවච්චිය |- | 57-11 | කොළඹ | ජානකපුර |- | 57-16 | කුරුණෑගල | විලච්චිය |- | 57-17 | කොළඹ | කැබිතිගොල්ලෑව |- | 57/978 | කොළඹ | කලාඔය |} ===කොළඹ - දෙනියාය === {| class="wikitable" border="1" | 60 | කොළඹ | දෙනියාය |- | 60-1 | කොළඹ | අකුරැස්ස |- | 60-3 | කොළඹ | දෙයියන්දර |} ===අළුත්ගම - පානදුර - බදුල්ල (64 - බණ්ඩාරගම, රත්නපුරය සහ බලංගොඩ ඔස්සේ)=== හොරණ, බණ්ඩාරගම, කිරිඇල්ල, රත්නපුරය, පැල්මඩුල්ල, බලංගොඩ සහ බණ්ඩාරවෙල ඔස්සේ. {| class="wikitable" border="1" | 64 <ref>{{Citation |title=දිවයින පුවත්පොතෙන් ලිපිය |url=http://www.divaina.com/2009/12/06/feature16.html |access-date=2010-01-30 |archive-date=2010-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100112210800/http://www.divaina.com/2009/12/06/feature16.html }}</ref> | පානදුර | බදුල්ල |- | 64/320 | පානදුර | ඇටම්පිටිය |- | 64 | අළුත්ගම | බදුල්ල |- | 64-3 | පානදුර | කැටවත්ත |- | 64/98 | පානදුර | අම්පාර |- | 64/3 | වැලිමඩ | ගාල්ල |- | 64/2 | බදුල්ල | ගාල්ල |} ===කොළඹ - රක්වාන=== {| class="wikitable" border="1" | 67 | කොළඹ | රක්වාන |} ===69 - අවිස්සාවේල්ල හරහා=== '''''ගලිගමුව - කොටියාකුඹුර - රුවන්වැල්ල - අවිස්සාවේල්ල හරහා දිවෙන මාර්ගය''''' {| class="wikitable" border="1" | | '''අවිස්සාවේල්ල''' | '''මහනුවර''' |- | | '''රත්නපුර''' | '''මහනුවර''' |- | |රඹුක්කන සිට '''රත්නපුර''' |'''මහනුවර''' කෑගල්ල සිට රඹුක්කන දක්වා |- | | '''ඇඹිලිපිටිය''' | '''මහනුවර''' |- | 69/122 | '''මහරගම''' ''අවිස්සාවේල්ල හරහා'' | '''මහනුවර''' |- |69/122 |'''නුගේගොඩ -''' ''මහරගම'' ''අවිස්සාවේල්ල හරහා'' |'''මහනුවර''' |- | |''අවිස්සාවේල්ල හරහා,'' '''මහරගම''' (අපේක්ෂා රෝහල, වේරහැර KDU රෝහල) |හදුන්ගමුව,'''ලග්ගල''' ''මාතලේ හරහා'' |- | |'''බලංගොඩ''' |'''මහනුවර''' |- | |'''කලවාන''' |'''මහනුවර''' |- | |'''තංගල්ල''' ''(ඇඹිලිපිටිය-අවිස්සාවේල්ල හරහා)'' |'''මහනුවර''' |- | |'''බලංගොඩ''' |'''මාවනැල්ල''' |- | |'''රත්නපුර''' |'''මාවනැල්ල''' |- | |රඹුක්කන සිට '''ඇඹිලිපිටිය''' |'''මාවනැල්ල''' සිට රඹුක්කන |- | |'''හම්බන්තොට''' ''(ඇඹිලිපිටිය-අවිස්සාවේල්ල -මහනුවර හරහා)'' |'''මාතලේ''' |- | |පානදුර ''(වර්තමානයේ ධාවනය නොවේ)'' |මාතලේ |- | |'''කලවාන''' |'''කුරුණෑගල''' |- | |'''කතරගම''' ''(ඇඹිලිපිටිය-අවිස්සාවේල්ල- හරහා)'' |කෑගල්ල - '''කුරුණෑගල''' |- | |''පඹහින්න -'' '''බලංගොඩ''' |'''කුරුණෑගල''' |- | |'''ඇඹිලිපිටිය''' |'''කෑගල්ල''' |- | |'''බලංගොඩ''' |'''කෑගල්ල''' |- | |'''රත්නපුර''' |'''කෑගල්ල''' |- | |'''රත්නපුර''' ''(අගුරුවැල්ල ගලපිටමඩ හරහා)'' |'''වරකාපොල''' |- | |'''වලස්මුල්ල''' (ඇඹිලිපිටිය, අවිස්සාවේල්ල හරහා) |'''යාපනය''' |- | |'''හම්බන්තොට''' |'''යාපනය''' |- | |'''ඇඹිලිපිටිය''' |'''යාපනය''' |- | |'''ඇඹිලිපිටිය''' |'''වව්නියාව''' |- | |'''හම්බන්තොට''' |'''වව්නියාව''' |- | |'''ඇඹිලිපිටිය''' |'''අනුරාධපුරය''' |- | |'''හම්බන්තොට''' |'''තිකුණාමලය''' |- | |ඇඹිලිපිටිය |මන්නාරම- ''තලෙයිමන්නාරම'' ( වර්තමානයේ ධාවනය නොවේ) |} * අනුරාධපුරය, යාපනය, වව්නියාව දෙසට දිවෙන බස්රථ කෑගල්ලට පෙර '''රංවල හන්දියෙන් පොල්ගහවෙල-කුරුණෑගල මාර්ගය''' ඔස්සේ ගමන් කරයි... * කතරගම - කුරුණෑගල | පඹහින්න (බලංගොඩ) කුරුණෑගල බස් රථ රංවල හන්දිය හරහා කෑගල්ල නගරයට පැමිණ ගමන් කරයි. ===අනුරාධපුරය - අම්පාර === {| class="wikitable" border="1" | 75 | අනුරාධපුරය | අම්පාර |} ===ත්‍රිකුණාමලය - අම්පාර - අක්කරෙයිපත්තු === {| class="wikitable" border="1" | 76 | ත්‍රිකුණාමලය | අක්කරෙයිපත්තු |- | 76-1 | ත්‍රිකුණාමලය | කල්මුණේ |- | 76-2 | ත්‍රිකුණාමලය | මඩකලපුව |- | 76-3 | ත්‍රිකුණාමලය | අම්පාර |- | 76-4 | ත්‍රිකුණාමලය | |- | 76/218/314 | ත්‍රිකුණාමලය | බදුල්ල |} ===කොළඹ - නාවලපිටිය=== {| class="wikitable" border="1" | 78 | කොළඹ | නාවලපිටිය |- |} ===කොළඹ - නුවරඑළිය (79 - පේරදෙණිය ඔස්සේ) === [[කෑගල්ල]], පේරදෙණිය, ගම්පොළ සහ පුස්සැල්ලෑව ඔස්සේ. {| class="wikitable" border="1" | 79 | කොළඹ | නුවරඑළිය |- | 79-1 | කොලඹ | වැලිමඩ |} ===පුත්තලම - මඩකලපුව- වවුනියාව - ත්‍රිකුණාමලය - අක්කරෙයිපත්තු=== {| class="wikitable" border="1" | 81/48 | පුත්තලම | මඩකලපුව |- | 86-1 | වවුනියාව | මඩකලපුව |- | 87-2 | කොළඹ | වවුනියාව |- | 88-2 | වවුනියාව | ත්‍රිකුණාමලය |- | 89 | වවුනියාව | තිරුක්කෝවිල් |- | 89-1 | වවුනියාව | අක්කරෙයිපත්තු |} ===කොළඹ - කුලියාපිටිය=== {| class="wikitable" border="1" | 92-4 | කොළඹ | කුලියාපිටිය |- | 92-5 | කුලියාපිටිය | මීගමුව |- | 92/929 | කොළඹ | කුලියාපිටිය |} ===ඇඹිලිපිටිය - බදුල්ල=== {| class="wikitable" border="1" | 97 | ඇඹිලිපිටිය | බදුල්ල |- |} ===කොළඹ - අක්කරෙයිපත්තු (98 - කඩුවෙල, හංවැල්ල, අවිස්සාවේල්ල සහ රත්නපුරය ඔස්සේ)=== මෙම මාර්ගය කඩුවෙල, හංවැල්ල, අවිස්සාවේල්ල රත්නපුරය, [[පැල්මඩුල්ල]] සහ [[මොණරාගල]] ඔස්සේ යයි. {| class="wikitable" border="1" | 98 | කොළඹ | අක්කරෙයිපත්තු |- | 98-1 | කොළඹ | අම්පාර |- | 98-2 | කොළඹ | මොණරාගල |- | 98-3 | කොළඹ | කල්මුණේ |- | 98-4 | කොළඹ | පොතුවිල් |- | 98-5 | කොළඹ | වැල්ලවාය |- | 98-6 | කොළඹ | බලංගොඩ |- | 98-8 | කොළඹ | පානම |- | 98-9 | මොණරාගල | කල්මුණේ |- | 98-10 | මොණරාගල | අක්කරෙයිපත්තු |- | 98-11 | කොළඹ | බඩල්කුඹුර |- | 98-13 | කොළඹ | අම්පාර |- | 98-14 | කොළඹ | මොණරාගල |- | 98-15 | කොළඹ | වැල්ලවාය |- | 98/469 | කොළඹ | කුඹල්ගම |- | 98/486-1 | කොළඹ | වැලිඔය |- | 98/488-4 | කොළඹ | පින්නවල |} ===කොළඹ - බදුල්ල (99 - හයි ලෙවල් පාර, අවිස්සාවේල්ල, රත්නපුරය සහ බලංගොඩ ඔස්සේ) === මෙම මාර්ගය මහරගම, අවිස්සාවේල්ල, රත්නපුරය, පැල්මඩුල්ල, [[බලංගොඩ]], [[බෙරගල]], [[හපුතලේ]], [[දියතලාව]] සහ [[බණ්ඩාරවෙල]] ඔස්සේ යයි. {| class="wikitable" border="1" | 99 | කොළඹ | බදුල්ල |- | 99-2 | කොළඹ | බණ්ඩාරවෙල |- |99-6 |ඇල්පිටිය |බදුල්ල |- | 99-4 | කොළඹ | බලංගොඩ |- | 99-8 | කොළඹ | පස්සර |- | 99-9 | කොළඹ | ලුනුගල |- | 99-10 | කොළඹ | වැලිමඩ |- | 99-10 | කොළඹ | වැලිමඩ - බණ්ඩාරවෙල ඔස්සේ ගස්වත්ත |- | 99/469 | කොළඹ | කුඹල්ගම |- | 99/488-4 | කොළඹ | පින්නවල |- | 99-19 | කොළඹ | ගුරුතලාව - (ඔස්සේ) 6 සැතපුම් කණුව |- | 99-320 | කොළඹ | ඇටම්පිටිය - (බණ්ඩාරවෙල හරහා) |} ==අංක 100 සිට 199 දක්වා== {| class="sortable wikitable" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''මාර්ගය''' |- | '''100''' | [[පානදුර]] - [[පිටකොටුව]] |- |'''101''' |[[මොරටුව]] - [[පිටකොටුව]] |- |'''102''' |මොරටුව - රත්මලාන - ගල්කිස්ස (ගල්කිස්ස ) - දෙහිවල - වැල්ලවත්ත - බම්බලපිටිය - කොල්ලුපිටිය - ගාලු මුවදොර - කොටුව - කොටහේන |- |'''103''' |[[නාරාහේන්පිට]] - [[කොටුව]] |- |'''104''' |ජාඇල - [[වත්තල]] - [[පෑලියගොඩ]] - නව කැළණි පාලම - ඔරුගොඩවත්ත - [[දෙමටගොඩ]] - බොරැල්ල - කනත්ත හන්දිය - බෞද්ධාලෝක මාවත- තුම්මුල්ල - බම්බලපිටිය |- |'''105''' |[[අත්තිඩිය]] - [[මැලිබන් හන්දිය]] - [[ගල්කිස්ස]] - [[දෙහිවල]] - [[වැල්ලවත්ත]] - [[බම්බලපිටිය]] - [[කොල්ලුපිටිය]] - [[ගාලු මුව දොර]] - [[කොටුව]] - [[කොටහේන]] |- |'''106''' |[[කොටහේන]] - [[මොරටුව]] |- |'''107''' |ඇලකන්ද - කොටුව |- |108 |[[කොටුව]] - [[රුක්මල්ගම]] |- |109 |[[මාලිගාවත්ත]] - [[බොරලැස්ගමුව]] |- |110 | |- |111 |[[පානදුර]] - [[පුරහල]] |- |'''112''' |[[මහරගම]] - කොටහේන |- |'''113''' |[[කොටුව]] - [[නුගේගොඩ]] |- |114 |[[පිටකෝට්ටේ]] - [[පිටකොටුව]] - [[මාලිගාවත්ත]] |- |'''115''' |<small>උඩහමුල්ල - ඇඹුල්දෙණිය හන්දිය - ජුබිලි කණුව (මිරිහාන) - </small> නුගේගොඩ - කිරුළපන - හැව්ලොක් ටවුන් - තිඹිරිගස්යාය හන්දිය - තිඹිරිගස්යාය පාර - ටොරිංටන් මාවත - නිදහස් චතුරස්‍රය - [[කුරුඳුවත්ත]] - ටවුන් හෝල් - ඉබ්බන්වල හන්දිය - ටී. බී. ජයා මාවත (ඩාලි පාර) - ගාමිණී හෝල් හන්දිය - ඩී. ආර්. විජේවර්ධන මාවත - ලේක් හවුස් - කොටුව - පිටකොටුව |- |116 |[[පිළියන්දල]] - [[මට්ටක්කුලිය]] |- |'''117''' |නුගේගොඩ - පරණ කැස්බෑව පාර - කට්ටිය හන්දිය - ගම්සභා හන්දිය - පැපිලියාන පාර - පැපිලියාන- බෙල්ලන්තොට හන්දිය - අත්තිඩිය පාර - රත්මලාන |- |'''118''' |දෙහිවල - කරගම්පිටිය - සත්තුවත්ත පාර - කළුබෝවිල - කොහුවල - නුගේගොඩ - ජුබිලි කණුව - පිටකෝට්ටේ - බැද්දගාන |- |'''119''' |<sup>1</sup>නුගේගොඩ - ජුබිලි කණුව (මිරිහාන) - පරණ කොට්ටාව පාර - ඇඹුල්දෙණිය හන්දිය - උඩහමුල්ල - නාවින්න (වත්තෙගෙදර හන්දිය) - මහරගම<br /><sup>2</sup>මහරගම - දෙහිවල පාර - බොරලැස්ගමුව - බෙල්ලන්තොට හන්දිය - හිල් වීදිය - නැදිමාල - හිල් වීදිය - දෙහිවල |- |'''120''' |හොරණ - පොකුණුවිට - ගෝනපොල - කහතුඩුව - කැස්බෑව - පිළියන්දල - බොරලැස්ගමුව - රත්තනපිටිය - පැපිලියාන- කොහුවල - දුටුගැමුණු වීදිය - පාමංකඩ - හැව්ලොක් ටවුන් - තිඹිරිගස්යාය හන්දිය - තුම්මුල්ල - ''((කුමාරතුංග මුණිදාස මාවත - කේම්බ්‍රිජ් පෙදෙස - මහජන පුස්තකාලය - ධර්මපාල මාවත)<sup>{ පිටකොටුව දෙසට}</sup>/(රීඩ් මාවත - කුරුඳුවත්ත)<sup>{ හොරණ දෙසට}</sup>)'' - ටවුන් හෝල් - ඉබ්බන්වල හන්දිය - ටී. බී. ජයා මාවත (ඩාලි පාර) - ගාමිණී හෝල් හන්දිය - ඩී. ආර්. විජේවර්ධන මාවත - ලේක් හවුස් - කොටුව - පිටකොටුව |- |'''121''' |විජේරාම හන්දිය - ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයය - එගොඩවත්ත - පිරිවෙන හන්දිය |- |'''122''' |<small>කතරගම - ඇඹිලිපිටිය - රත්නපුරය - </small> අවිස්සාවේල්ල - කොස්ගම - කලුඅග්ගල - පහත්ගම - මීපේ - වටරැක/මීගොඩ - ගොඩගම - හෝමාගම - මාකුඹුර - කොට්ටාව - පන්නිපිටිය - මහරගම - නාවින්න - දෙල්කඳ - නුගේගොඩ - කිරුළපන - හැව්ලොක් ටවුන් - තිඹිරිගස්යාය හන්දිය - තුම්මුල්ල - ''((කුමාරතුංග මුණිදාස මාවත - කේම්බ්‍රිජ් පෙදෙස - මහජන පුස්තකාලය - ධර්මපාල මාවත)<sup>{ පිටකොටුව දෙසට}</sup>/(රීඩ් මාවත - කුරුඳුවත්ත)<sup>{ අවිස්සාවේල්ල දෙසට}</sup>)'' - ටවුන් හෝල් - ඉබ්බන්වල හන්දිය - ටී. බී. ජයා මාවත (ඩාලි පාර) - ගාමිණී හෝල් හන්දිය - ඩී. ආර්. විජේවර්ධන මාවත - ලේක් හවුස් - කොටුව - පිටකොටුව |- |'''123''' |මහරගම - පන්නිපිටිය - කොට්ටාව - අතුරුගිරිය පාර - රුක්මල්ගම - වල්ගම - පරණ අතුරුගිරිය හන්දිය - අතුරුගිරිය |- |'''124''' |මහරගම - පන්නිපිටිය - කොට්ටාව - මාකුඹුර - හෝමාගම - ගොඩගම - වටරැක/මීගොඩ - මීපේ - ඉහළ බෝපේ |- |'''125''' |ඉංගිරිය - හඳපාන්ගොඩ - පාදුක්ක - මීගොඩ - ගොඩගම - හෝමාගම - මාකුඹුර - කොට්ටාව - පන්නිපිටිය - මහරගම - නාවින්න - දෙල්කඳ - නුගේගොඩ - කිරුළපන - හැව්ලොක් ටවුන් - තිඹිරිගස්යාය හන්දිය - තුම්මුල්ල - ''((කුමාරතුංග මුණිදාස මාවත - කේම්බ්‍රිජ් පෙදෙස - මහජන පුස්තකාලය - ධර්මපාල මාවත)<sup>{ පිටකොටුව දෙසට}</sup>/(රීඩ් මාවත - කුරුඳුවත්ත)<sup>{ පාදුක්ක/ඉංගිරිය දෙසට}</sup>)'' - ටවුන් හෝල් - ඉබ්බන්වල හන්දිය - ටී. බී. ජයා මාවත (ඩාලි පාර) - ගාමිණී හෝල් හන්දිය - ඩී. ආර්. විජේවර්ධන මාවත - ලේක් හවුස් - කොටුව - පිටකොටුව |- |126 | |- |'''127''' |පිළියන්දල - කැස්බෑව - කහතුඩුව - මොරගහහේන |- |'''128''' |<small>මහරගම - පන්නිපිටිය - </small> කොට්ටාව - මලපල්ල/මාකුඹුර - හෝමාගම - උඩුවන - පන්සල හන්දිය/මූණමලේ වත්ත/ගෝනපොල |- |'''129''' |කොට්ටාව - මාකුඹුර - හෝමාගම - පිටිපන - මොරගහහේන පාර - මොරගහහේන |- |130 |[[ගොතටුව]] නව නගරය - [[කොටුව]] |- |'''131''' |මහරගම - නාවින්න - දෙල්කඳ - නුගේගොඩ - කිරුළපන - හැව්ලොක් ටවුන් - උද්‍යාන පාර - ෂාලිකා පිටිය - ඇල්විටිගල පාර - නාරාහේන්පිට - කනත්ත හන්දිය - බොරැල්ල - දෙමටගොඩ - ඔරුගොඩවත්ත - වැල්ලම්පිටිය |- |132 |[[කරගම්පිටිය]] - [[මාවරමණ්ඩිය]] |- |133 |පානදුර/මොරටුව/ගල්කිස්ස - පිටකොටුව/ජාඇල |- |'''134''' |අංගොඩ - කොටිකාවත්ත - ඔරුගොඩවත්ත - කොටහේන - පිටකොටුව - කොටුව - ගාලු මුව දොර - කොල්ලුපිටිය - බම්බලපිටිය - වැල්ලවත්ත - දෙහිවල - ගල්කිස්ස (ගල්කිස්ස ) |- |'''135''' |කොහුවල - දුටුගැමුණු වීදිය - පාමංකඩ - හැව්ලොක් ටවුන් - තිඹිරිගස්යාය හන්දිය - තිඹිරිගස්යාය පාර - නාරාහේන්පිට - කනත්ත හන්දිය - බොරැල්ල - දෙමටගොඩ - ඔරුගොඩවත්ත - නව කැළණි පාලම - පෑලියගොඩ - බියගම පාර - කැළණිය |- |136 |[[කරගම්පිටිය]] - [[රාගම]] |- |137 |[[ජා-ඇල]] - විහාර මාවත |- |'''138''' |<sup>1</sup>([[හෝමාගම]] - මාකුඹුර)/(අතුරුගිරිය - වල්ගම - රුක්මල්ගම)/(මත්තේගොඩ - පිංහේන හන්දිය))- [[කොට්ටාව]] - [[පන්නිපිටිය]] - [[මහරගම]] - නාවින්න - දෙල්කඳ - නුගේගොඩ - කිරුළපන - හැව්ලොක් ටවුන් - තිඹිරිගස්යාය හන්දිය - තුම්මුල්ල - ''((කුමාරතුංග මුණිදාස මාවත - කේම්බ්‍රිජ් පෙදෙස - මහජන පුස්තකාලය - ධර්මපාල මාවත)<sup>{ පිටකොටුව දෙසට}</sup>/(රීඩ් මාවත - නිදහස් මාවත - ඇල්බට් චන්ද්‍රවංකය - මහජන පුස්තකාලය - ධර්මපාල මාවත)<sup>{ [[හෝමාගම]] දෙසට}</sup>)'' - ටවුන් හෝල් - ඉබ්බන්වල හන්දිය - කොම්පඤ්ඤවීදිය - ලේක් හවුස් - කොටුව - පිටකොටුව<br /><sup>2</sup>කිරිල්ලවල - කඩවත - කිරිබත්ගොඩ - දළුගම - [[පෑලියගොඩ]] - නව කැළණි පාලම - ඔරුගොඩවත්ත - සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මාවත (ග්‍රෑන්ඩ්පාස්) - [[සුගතදාස ක්‍රීඩාංගනය]] - ශ්‍රී සුමනතිස්ස පාර (ආමර් වීදිය) - කාර්මික විද්‍යාල හන්දිය - පිටකොටුව - කොටුව |- |'''139''' |කැස්බෑව - පිළියන්දල - බොරලැස්ගමුව - රත්තනපිටිය - පැපිලියාන- කොහුවල - කළුබෝවිල |- |'''140''' |වැල්ලම්පිටිය - කොලොන්නාව - දෙමටගොඩ - ශ්‍රී වජිරඥාන පාර - මරදාන පාර- පරණ වාඩිය - නොරිස් කැනෑල් පාර - ටවුන් හෝල් - ධර්මපාල මාවත - කොල්ලුපිටිය |- |'''141''' |වැල්ලවත්ත - ඩබ්. ඒ. සිල්වා පාර - පාමංකඩ පාර - කිරුළපන - බේස්ලයින් පාර - නාරාහේන්පිට |- |'''142''' |මොරටුව - එගොඩඋයන - පානදුර |- |'''143''' |හංවැල්ල - රණාල - කඩුවෙල - පිටකොටුව |- |'''144''' |රාජගිරිය - කෝට්ටේ පාර - [[බොරැල්ල]] - පුංචි බොරැල්ල - [[මරදාන]] - කාර්මික විද්‍යාල හන්දිය - පිටකොටුව - කොටුව |- |'''145''' |මට්ටක්කුලිය - කොටුව |- |'''146''' |වේළුවනපුර - කොටුව |- |'''147''' |ගල්කිස්ස - නුගේගොඩ |- |'''150''' |කැලණිමුල්ල - අංගොඩ - වල්පොළ - කොස්වත්ත පාර - කලපළුවාව - රාජගිරිය - පුංචි බොරැල්ල - පුරහල - සීමාමාලකය |- |'''151''' |අඹතලේ - කොටුව |- |'''152''' |1 කාණ්ඩය - බත්තරමුල්ල - කොස්වත්ත - අඹගහ හන්දිය - [[ගොතටුව නව නගරය|අයි.ඩී.එච්]] - ගොතටුව - [[කොළොන්නාව|කොලොන්නාව]] - දෙමටගොඩ - ග්‍රෑන්ඩ්පාස් - සෙන්ට්‍රල් රෝඩ් - ගුණසිංහපුර (පිටකොටුව) 2 කාණ්ඩය - අයි.ඩී.එච් සිට පිටකොටුව දක්වා |- |'''153''' |නුගේගොඩ - ජැටිය (වරාය) නව රෝහල බොරැල්ල |- |'''154''' |අඟුලාන - කිරිබත්ගොඩ |- |'''155''' |රත්මලාන - මට්ටක්කුලිය |- |'''156''' |දෙහිවල - නාරාහේන්පිට |- |'''157''' |ගෝනපොළ - පිළියන්දල |- |'''158''' |මොරටුව - පිළියන්දල |- |'''160''' |බත්තරමුල්ල - කොටුව |- |'''162''' |බන්ඩාරගම - පිළියන්දල |- |'''163''' |බත්තරමුල්ල - දෙහිවල |- |'''164''' |සල්මල් උයන (හිඹුටාන) - පුරහල |- |'''165''' |කඩුවෙල - පොල්හේන්ගොඩ |- |'''166''' |අංගොඩ - කොටුව |- |'''167''' |දෙහිවල - තොටළඟ |- |'''168''' |නුගේගොඩ - කොටහේන |- |'''169''' |නාවල - කොටුව |- |'''170''' |අතුරුගිරිය - කොටුව |- |'''171''' |බත්තරමුල්ල - ජැටිය (වරාය) |- |'''172''' |මොරගහමුල්ල - බොරැල්ල |- |'''173''' |පිටකෝට්ටේ - තොටළඟ |- |'''174''' |කොට්ටාව - බොරැල්ල - (කොටුව) |- |'''175''' |කොහිලවත්ත - කොටිකාවත්ත - [[ගොතටුව නව නගරය|අයි.ඩී.එච්]]. - කලපළුවාව - රාජගිරිය - බොරැල්ල - පුරහල - කොල්ලුපිටිය |- |'''176''' |කරගම්පිටිය - දෙහිවල - කොහුවල - නුගේගොඩ - පිටකෝට්ටේ - රාජගිරිය - බොරැල්ල කනත්ත - හෙට්ටියාවත්ත |- |'''177''' |කඩුවෙල - කොතලාවල - බත්තරමුල්ල - රාජගිරිය - බොරැල්ල - කොල්ලුපිටිය |- |'''178''' |නාරාහේන්පිට - මට්ටක්කුලිය |- |'''179''' |ජුබිලි කණුව (මිරිහාන) - බම්බලපිටිය |- |'''180''' |නිටිටඹුව - පිටකොටුව |- |'''183''' |පානදුර-නුගේගොඩ |- |'''184''' |බොරැල්ල - ජයවඩනගම (නව පාර්ලිමේන්තුව) |- |'''186''' |පූගොඩ - පුරහල |- |'''187''' |කටුනායක - කොටුව - (මොරටුව) |- |'''188''' |රද්දොළුව - කොටුව |- |'''190''' |මීගොඩ - පිටකොටුව |- |'''193''' |කඩවත - බම්බලපිටිය |- |'''194''' |රාගම - දෙහිවල |- |'''195''' |නුගේගොඩ - ලුණුපොකුණ |- |'''197''' |කැටවලමුල්ල - මොරටුව |- |'''198''' |ගල්කිස්ස - බත්තරමුල්ල |- ===කොළඹ - රත්නපුරය (122 - හයි ලෙවල් පාර ඔස්සේ)=== නුගේගොඩ, මහරගම, කොට්ටාව, හෝමාගම, ගොඩගම සහ මීපේ ඔස්සේ. {| class="wikitable" border="1" | 122 | කොළඹ | රත්නපුරය |- | 122/210 | කොළඹ | ඇඹිලිපිටිය |- | 122/210-1 | කොළඹ | සූරියවැව |- | 122/210-2 | කොළඹ | මිද්දෙනිය |- | 122/210-3 | කොළඹ | වලස්මුල්ල |- | 122/210-4 | කොළඹ | අඟුණුකොළපැලැස්ස |- | 122/210-5 | කොළඹ | සෙවනගල |- | 122/210/211 | කොළඹ | හම්බන්තොට |- | 122/467 | කොළඹ | රක්වාන |} === [[පිටකොටුව]] [[පාදුක්ක]]=== ==අංක 200 සිට 299 දක්වා== *201 [[නිට්ටඹුව]] [[ගම්පහ]] *201 [[නිට්ටඹුව]] [[ජා ඇළ|ජා-ඇල]] *201 [[ගම්පහ]] [[ජා ඇළ|ජා-ඇල]] *255 [[ගල්කිස්ස]] [[කොට්ටාව]] ===රත්නපුර - ඇඹිලිපිටිය (210)=== *210/2 [[ඇල්පිටිය]] [[ඇඹිලිපිටිය]] '''<big>බදුල්ල - කදුරුවෙල (218)</big>''' {| class="wikitable" border="1" | 218/314 | බදුල්ල | කදුරුවෙල |- | 218 | මහියංගණය | කදුරුවෙල |} ===බදුල්ල - බණ්ඩාරවෙල (296)=== {| class="wikitable" border="1" | 296 | බදුල්ල | බණ්ඩාරවෙල |- |} ==අංක 300 සිට 399 දක්වා== {| class="sortable wikitable" border="1" |- ===බණ්ඩාරවෙල - නුවරඑළිය (310)=== {| class="wikitable" border="1" | 310 | බණ්ඩාරවෙල | වැලිමඩ |- | 310/311 | බණ්ඩාරවෙල | නුවරඑළිය |} ===බදුල්ල - නුවරඑළිය (311)=== {| class="wikitable" border="1" | 311 | බදුල්ල | නුවරඑළිය |- | 311 | බදුල්ල | වැලිමඩ |- | 311 | වැලිමඩ | නුවරඑළිය |- | 314/218/311 | නුවරඑළිය | කදුරුවෙල (බදුල්ල,මහියංගණය හරහා) |- | 314/311 | වැලිමඩ | මහියංගණය (බදුල්ල හරහා) |- | 314/311 | වැලිමඩ | දිවුලපැලැස්ස (බදුල්ල,මහියංගණය හරහා) |- | 302/311 | වැලිමඩ | බිබිල (බදුල්ල හරහා) |- | 30/311 | නුවරඑළිය | මඩකලපුව (බදුල්ල හරහා) |- | 71/30/311 | හැටන් | මඩකලපුව- කල්මුණේ (නුවරඑලිය බදුල්ල) |} ==අංක 400 සිට 499 දක්වා== * 400 - අළුත්ගම - පිටකොටුව * 400/1 - කළුතර - පිටකොටුව * 401 - ඇල්පිටිය - කොළඹ * 401/1 - ඇල්පිටිය - අළුත්ගම (ඌරගහ හරහා) * 401/3 - ඇල්පිටිය - අළුත්ගම (මිරිස් වත්ත ගොනගල හරහා) * 402 - ඹබරවාන - ඇල්පිටිය * 403 - මතුගම - නෙළුව * 403/1 - පැලවත්ත - නෙළුව * 403/2 - තවලම - පිටිගල * 403/4 - බදුරලිය - නෙළුව * 404 - මාපලගම - ඇල්පිටිය (පිටිගල හරහා) * 405 - මතුගම - ඇල්පිටිය (වළල්ලාවිට හරහා) * 405/1 - බුළුගහහන්දිය - ඇල්පිටිය. * 420 කළුතර - හොරණ * 422 කළුතර - මොරොන්තුඩුව * 428 - වලල්ලාවිට - කොළඹ * 428/1 - අවිත්තාව - මතුගම (වලල්ලාවිට හරහා) * 428/2 - ගුලවිට - මතුගම (වලල්ලාවිට හරහා) * 428/3 - තොටහ - මතුගම (වලල්ලාවිට හරහා) * 428/430/1 - වලල්ලාවිට - නාගොඩ රෝහල * 430 මතුගම - කොළඹ - ගාලු පාර ඔස්සේ කළුතර, පානදුර, මොරටුව හරහා ගමන් කරන ප්‍රසිද්ධ ගමන් වාරයකි. * 431 - කුඩලිගම - කොළඹ * 431/1 කුඩලිගම - මතුගම * 433 - බදුරලිය - කොළඹ * 433/1 - අත්වැල්තොට - කොළඹ * 433/2 - කළුගල - කොළඹ * 433/3 - බදුරලිය -මතුගම * 433/4 - හැඩිගල්ල - කොළඹ * 433/6 - පැණිගල - මතුගම * 434 - ඩාර්ටන්ෆීල්ඩ් - කොළඹ * 434/1 - මූලටියන - මතුගම * 435 - පැලවත්ත - කොළඹ (අගලවත්ත හරහා) * 435/1 - පැලවත්ත - මතුගම (අගලවත්ත හරහා) * 435/2 - පහලහෙවෙස්ස - මතුගම (අගලවත්ත හරහා) * 435/3 - නැදුන්වත්ත - මතුගම (අගලවත්ත හරහා) * 435/4 - රත්මලේ - මතුගම (අගලවත්ත හරහා) * 436 - ඕමත්ත - කොළඹ * 436/1 - ඕමත්ත - මතුගම * 437 - මොල්කාව - කොළඹ * 437/1 - කෙලින්කන්ද - මතුගම ( මෝල්කාව හරහා) * 438 - කලවැල්ලාව - කොළඹ * 440 - තවාන - මතුගම * 440/1 - බටහේන - මතුගම * 441 - අළුත්ගම - මතුගම * 441/1 - සිරිකඳුර - මතුගම * 441/1/1 - සඳසිරිගම - මතුගම * 441/2 - මඩවල - මතුගම * 441/7 - මඩවල - කොළඹ ( අළුත්ගම හරහා ) * 443 - දික්හේන - මතුගම * 443/1 - දික්හේන - බදුරලිය * 443/2 - හැඩිගල්ල - මතුගම * 443/3 - බොල්ලුන්න - බදුරලිය * 450 - පානදුර - රත්නපුර * 437/2- පැළෑඳ - මතුගම ( මෝල්කාව හරහා) පැළෑඳ රජමහා විහාරය - මතුගම ==අංක 500 සිට 599 දක්වා== {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- |500 |[[මාතර]] |[[අකුරැස්ස]] (හොරගොඩ හරහා) |- |506 |[[ගාල්ල]] |[[හබරාදුව]](ලණුමෝදර හරහා) |- |507 |[[කුරුණෑගල]] |[[කෑගල්ල]] |- |508 |[[කුරුණෑගල]] |[[රඹුක්කන]] (කටුපිටිය හරහා) |- |509 |[[ගාල්ල]] |[[හබරාදුව]](පිලාන,හප්පාවල හරහා) |- |529 |[[ගාල්ල]] |[[ඉමදුව]] (කතළුව හරහා) |- |540 |[[කුරුණෑගල]] |[[දඹුල්ල]] |- |- |556 |[[කුරුණෑගල]] |[[මාතලේ]] |- |- |558 |[[කුරුණෑගල]] |[[මඩගල්ල]] |- |597 |[[ගලගෙදර]] |[[මහනුවර]] |} ==අංක 600 සිට 699 දක්වා== {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- |602 |[[මහනුවර]] |[[කුරුණෑගල]] |- |603 |[[මහනුවර]] |[[මැදවල]] |- |617 |[[දැරණියගල]] |[[මාළිබොඩ]] |- |617/A |[[දැරණියගල]] |[[උඩ මාළිබොඩ]] |- |632-9 |[[මහනුවර]] |[[වටිටාරන්තැන්න]] |- |643/1 |මහනුවර |වටදෙනිය |- |644/1 |මහනුවර |දවුලගල/ පිළිමතලාව |- |650/1 |මහනුවර |පරනපට්ටිය |- |654 |[[මහනුවර]] |[[දිගන]] |- |655 |[[මහනුවර]] |[[හන්තාන]] |- |662 |[[මහනුවර]] |[[කෑගල්ල]] |- |674 |[[කෑගල්ල]] |[[අවිස්සාවේල්ල]] |- |698 |[[මහනුවර]] |[[හාරගම]] |-  |651 |[[මහනුවර]] |[[හල්ඔලුව]] |- |651-1 |[[මහනුවර]] |[[ජයන්ති පාර]] |- |626 |[[මහනුවර]] |[[රිකිල්ලගස්කඩ]] |- |699 |[[මහනුවර]] |[[‍ෙදාඩම්‍වල]] |- |651-9 |[[මහනුවර]] |[[‍ෙබා්ගහ කන්ද]] |- |655-4 |[[මහනුවර]] |[[අමුණුගම]] |- |699 |[[අවිස්සාවේල්ල]] |[[දැරණියගල]] |- |} ==අංක 700 සිට 799 දක්වා== {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- |748 |[[වංකලාවඩි]] |([[නාගදීපය|නාගදීප]]) ජැටිය |- |777 |[[යාපනය]] |[[කයිට්ස්]] |- |744 |[[මහනුවර]] |[[පදියපැලැල්ල]] |- |} ==අංක 800 සිට 899 දක්වා== 823 '''| කෑගල්ල - අරන්දර, හරිගල හරහා මොරොන්තොට''' '''824 | කෑගල්ල - මල්වාන''' ( අරන්දර, හරිගල හරහා ) 848 '''| කෑගල්ල - තුංතොට ( පිටගල්දෙණිය හරහා )''' ==අංක 900 සිට 999 දක්වා== {| class="sortable wikitable" border="1" |- ! '''මාර්ග අංකය''' ! '''අන්තය 1''' ! '''අන්තය 2''' |- |993 | [[මහරගම]] | [[මාලබේ]] |- |998 |[[කුලියාපිටිය]] |[[කුරුණෑගල]] |- | 998 |[[බදුල්ල]] |[[වැල්ලවාය]] |- |} == ප්‍රාදේශීය මාර්ග == මෙම ලැයිස්තුවෙහි ප්‍රාදේශීය මාර්ගයන් ගෙන් බොහෝමයක් අඩංගු වෙයි. <ref>{{Citation |title=ජාතික ගමනාගමන කොමිසම |url=http://www.ntc.gov.lk/pdf/Bus_fare.pdf |access-date=2010-01-30 |archive-date=2010-02-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100215223052/http://www.ntc.gov.lk/pdf/Bus_fare.pdf }}</ref> {| class="wikitable" border="1" !මාර්ග අංකය !ඇරඹුම !අවසානය |- | 126/69 | පානදුර | මාතලේ |- |134 |වැලිමඩ |හපුතලේ |- | 210/363 | රත්නපුරය | වලස්මුල්ල |- | 211 | හම්බන්තොට | ඇඹිලිපිටිය |- | 218 | මහියංගනය | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය |- | 218-1 | මහියංගනය | හඟුරන්කෙත |- | 218-2 | මහියංගනය | කදුරුවෙල |- | 218-2/22 | කදුරුවෙල | මහාඔය |- | 218-3 | මහියංගනය | වැලිකන්ද |- | 218-4 | වෙහෙරගල | බදුල්ල |- | 218-5 | කුරුණෑගල | මහියංගනය |- | 218-6 | බදුල්ල | සිරිපුර |- | 218-7 | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය | කදුරුවෙල |- | 218/22 | අරලගංවිල | අම්පාර |- | 218/68 | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය | මොණරාගල |- | 218/314 | කදුරුවෙල | බදුල්ල |- | 218/580 | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය | දඹුල්ල |- | 218/580/042 | බදුල්ල | අනුරාධපුරය |- | 218/685 | දෙහිඅත්තකණ්ඩිය | හඟුරන්කෙත |- | 221-1 | සිරිපුර | මහියංගනය |- | 221/22 | සිරිපුර | මහාඔය |- | 221-1/22 | ගිරාඳුරුකෝට්ටේ | අම්පාර |- | 226 | බලංගොඩ | බණ්ඩාරවෙල |- | 228 | බණ්ඩාරවෙල | බෝරලන්ද |- | 245-1/182/18-2 | මීගමුව | හැටන් |- | 245/1/21 | කටුනායක | බදුල්ල |- | 301/218 | කදුරුවෙල | බිබිලෙ |- | 310 | වැලිමඩ | බණ්ඩාරවෙල |- | 311 | නුවරඑළිය | බදුල්ල |- | 311-2 | නුවරඑළිය | වැලිමඩ |- | 311/310 | නුවරඑළිය | බණ්ඩාරවෙල |- | 312/218 | ගලඋඩ | සූරියපොකුණ |- | 314/580(i)/42 | බදුල්ල | අනුරාධපුරය |- | 315/1 | හොරණ | මහනුවර |- | 334-1 | මාතර | කතරගම |- | 348 | නිට්ටඹුව | රුවන්වැල්ල |- | 363-6 | ඇඹිලිපිටිය | මිද්දෙනිය |- | 366-2 | කොළඹ | රදාවෙල |- | 377-2 | කොළඹ | උඩුගම |- | 393 | කොළඹ | යක්කලමුල්ල |- | 393-2 | කොළඹ | බද්දෙගම |- | 393-3 | කොළඹ | උඩුගම |- | 399 | මතුගම | පිටිගල |- | 401 | කොළඹ | ඇල්පිටිය |- | 403 | මතුගම | නෙළුව |- | 449 | හොරණ | කරන්දන |- | 450 | පානදුර | රත්නපුරය |- | 458/1 | මතුගම | මහනුවර |- | 470 | අවිස්සාවේල්ල | ඇහැළියගොඩ |- | 470-2 | අවිස්සාවේල්ල | රත්නපුරය |- | 473/7 | කොළඹ | කලවාන |- | 482 | මතුගම | කලවාන |- | 487 | දෙනියාය | බදුල්ල |- | 488 | බලංගොඩ | හැටන් |- | 493 | ඇඹිලිපිටිය | මාතර |- | 493-1 | ඇඹිලිපිටිය | බෙලිඅත්ත |- | 493-3 | ඇඹිලිපිටිය | හක්මණ |- | 493-4 | ගාල්ල | ඇඹිලිපිටිය |- | 497 | ඇඹිලිපිටිය | සූරියවැව |- | 504-2 | කොළඹ | හිරිගල්කැටිය |- | 507 | කුරුණෑගල | කෑගල්ල |- | 508 | කුරුණෑගල | රඹුක්කන |- | 509 | කුරුණෑගල | රඹුක්කන |- | 533 | කුරුණෑගල | වරකාපොල |- | 548 | කුරුණෑගල | කැකිරාව |- | 548-1 | කුරුණෑගල | ගල්නෑව |- | 549 | කුරුණෑගල | දඹුල්ල |- | 549-1 | කුරුණෑගල | වෑවල |- | 549-4 | කුරුණෑගල | ගල්කිරියාගම |- | 549/499 | කුරුණෑගල | සීගිරිය |- | 552/584 | මාතලේ | ගල්නෑව |- | 556 | කුරුණෑගල | මාතලේ |- | 564 | කුරුණෑගල | අංකුඹුර |- | 564-6 | කුරුණෑගල | මිරිස්සල |- | 566 | රඹුක්කන | මාවතගම |- | 581-1 | මාතලේ | කදුරුවෙල |- | 581-3 | මාතලේ | කදුරුවෙල |- | 602 | මහනුවර | කුරුණෑගල |- | 609 | අවිස්සාවේල්ල | දයිගල |- | 609-1 | අවිස්සාවේල්ල | නාපවල |- | 662 | මහනුවර | කෑගල්ල |- | 662-1 | මහනුවර | මාවනැල්ල |- | 670 | නිට්ටඹුව | වරකාපොල |- | 674-1 | කොළඹ | කොටියාකුඹුර |- | 674-3 | අවිස්සාවේල්ල | කෑගල්ල |- | 677 | කොළඹ | බුලත්කොහුපිටිය |- | 698 | මහනුවර | හාරගම |- | 677-4 | අවිස්සාවේල්ල | බුලත්කොහුපිටිය |- | 750/3 | ඇඹිලිපිටිය | හම්බන්තොට |- | 744 | පදියපැලැල්ල (රිකිල්ලගස්කඩ)හරහා | මහනුවර |- | 556-2 | සැලගම | මාතලෙ |- | 720-4 | මහවැලිගම | මහනුවර |- | 718 | ගම්පල | මහනුවර |- | 655-4 | යක්ගහපිටිය | මහනුවර |- |} {{෴}} ==ආශ්‍රීත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} ==මෙයද බලන්න == *[[ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලය]] *[[කොළඹ බස් මාර්ග]] *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ඒ-ශ්‍රේණියෙහි මහාමාර්ග ලැයිස්තුව]] [[Category:Transport in Sri Lanka]] [[Category:Lists of bus routes|කොළඹ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව හා සබැඳි ලැයිස්තු|බස් මාර්ග, කොළඹ]] [[Category:Highways in Sri Lanka]] [[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රවාහනය - ශ්‍රී ලංකාව]] kpf7z8f7e90r0lgacg4nswbuyzsq7m1 ගුණ කිරීමේ වගුව 0 18706 800108 591930 2026-09-25T03:44:46Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800108 wikitext text/x-wiki {{යළියොමුව|වරක් චක්‍රය |නික්මයාමේ හා පැමිණීමේ වේලාවන් දක්වන වගුවක් |කාල සටහන}} [[ගණිතය|ගණිතයෙහි]], '''ගුණ කිරීමේ වගුව'''ක් (සමහරවිට, අව භාවිතයෙන්, '''වරක් චක්‍රය'''ක්) යනු වීජීය ක්‍රමවේදයක් සඳහා ගුණ කිරීමෙහි [[ද්වීමය කර්මය|කර්මය]] අර්ථදැක්වීමට භාවිත වන [[ගණිතමය වගුව]]කි. මූලික අංක ගණිතයෙහි අත්‍යාවශ්‍ය අංගයක් ලෙසින් [[දශාංශික]] ගුණ කිරීමේ වගුව ලොව පුරා සාම්ප්‍රදායික ලෙසින් උගන්වන ලද්දේ අපගේ දහයේ-පාදය සංඛ්‍යා ක්‍රමයේ අංක ගණිතමය කර්මයන් සඳහා එය විසින් පදනම සපයන බැවිනි. බොහෝ අධ්‍යාපනඥයන් විශ්වාස කරනුයේ 9 × 9 දක්වා වගුව කටපාඩමින් දැන සිටීම අත්‍යාවශ්‍ය බවය. මිනුම් සඳහා [[අධිරාජ්‍ය සම්මත ක්‍රමය]] භාවිතා කරන එක්සත් ජනපදය වැනි රටවල දී, 12 × 12 දක්වා වගුව කටපාඩමින් දැන සිටීම ප්‍රයෝජනවත් යැයි බොහෝවිට සැලකෙයි. {| class="wikitable" style="text-align:right;" ! × ! 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 |- ! 1 | 1 || 2 || 3 || 4 || 5 || 6 || 7 || 8 || 9 || 10 || 11 || 12 || 13 || 14 || 15 || 16 || 17 || 18 || 19 || 20 |- ! 2 | 2 || 4 ||6 || 8 || 10 || 12 || 14 || 16 || 18 || 20 || 22 || 24 || 26 || 28 || 30 || 32 || 34 || 36 || 38 || 40 |- ! 3 | 3 || 6 || 9 || 12 || 15 || 18 || 21 || 24 || 27 || 30 || 33 || 36 || 39 || 42 || 45 || 48 || 51 || 54 || 57 || 60 |- ! 4 | 4 || 8 || 12 || 16 || 20 || 24 || 28 || 32 || 36 || 40 || 44 || 48 || 52 || 56 || 60 || 64 || 68 || 72 || 76 || 80 |- ! 5 | 5 || 10 || 15 || 20 || 25 || 30 || 35 || 40 || 45 || 50 || 55 || 60 || 65 || 70 || 75 || 80 || 85 || 90 || 95 || 100 |- ! 6 | 6 || 12 || 18 || 24 || 30 || 36 || 42 || 48 || 54 || 60 || 66 || 72 || 78 || 84 || 90 || 96 || 102 || 108 || 114 || 120 |- ! 7 | 7 || 14 || 21 || 28 || 35 || 42 || 49 || 56 || 63 || 70 || 77 || 84 || 91 || 98 || 105 || 112 || 119 || 126 || 133 || 140 |- ! 8 | 8 || 16 || 24 || 32 || 40 || 48 || 56 || 64 || 72 || 80 || 88 || 96 || 104 || 112 || 120 || 128 || 136 || 144 || 152 || 160 |- ! 9 | 9 || 18 || 27 || 36 || 45 || 54 || 63 || 72 || 81 || 90 || 99 || 108 || 117 || 126 || 135 || 144 || 153 || 162 || 171 || 180 |- ! 10 | 10 || 20 || 30 || 40 || 50 || 60 || 70 || 80 || 90 || 100 || 110 || 120 || 130 || 140 || 150 || 160 || 170 || 180 || 190 || 200 |- ! 11 | 11 || 22 || 33 || 44 || 55 || 66 || 77 || 88 || 99 || 110 || 121 || 132 || 143 || 154 || 165 || 176 || 187 || 198 || 209 || 220 |- ! 12 | 12 || 24 || 36 || 48 || 60 || 72 || 84 || 96 || 108 || 120 || 132 || 144 || 156 || 168 || 180 || 192 || 204 || 216 || 228 || 240 |- ! 13 | 13 || 26 || 39 || 52 || 65 || 78 || 91 || 104 || 117 || 130 || 143 || 156 || 169 || 182 || 195 || 208 || 221 || 234 || 247 || 260 |- ! 14 | 14 || 28 || 42 || 56 || 70 || 84 || 98 || 112 || 126 || 140 || 154 || 168 || 182 || 196 || 210 || 224 || 238 || 252 || 266 || 280 |- ! 15 | 15 || 30 || 45 || 60 || 75 || 90 || 105 ||120 || 135 || 150 || 165 || 180 || 195 || 210 || 225 || 240 || 255 || 270 || 285 || 300 |- ! 16 | 16 || 32 || 48 || 64 || 80 || 96 || 112 || 128 || 144 || 160 || 176 || 192 || 208 || 224 || 240 || 256 || 272 || 288 || 304 || 320 |- ! 17 | 17 || 34 || 51 || 68 || 85 || 102 || 119 || 136 || 153 || 170 || 187 || 204 || 221 || 238 || 255 || 272 || 289 || 306 || 323 || 340 |- ! 18 | 18 || 36 || 54 || 72 || 90 || 108 || 126 || 144 || 162 || 180 || 198 || 216 || 234 || 252 || 270 || 288 || 306 || 324 || 342 || 360 |- ! 19 | 19 || 38 || 57 || 76 || 95 || 114 || 133 || 152 || 171 || 190 || 209 || 228 || 247 || 266 || 285 || 304 || 323 || 342 || 361 || 380 |- ! 20 | 20 || 40 || 60 || 80 || 100 || 120 || 140 || 160 || 180 || 200 || 220 || 240 || 260 || 280 || 300 || 320 || 340 || 360 || 380 || 400 |} == සාම්ප්‍රදායික භාවිතය == ක්‍රි.ව. 493 දී [[ඇක්විටේන් හී වික්ටෝරියස්]] විසින් ලියැවුනේ, සියලු සංඛ්‍යාවන්හී 2 සිට 50 වරක් දක්වා ගුණිතයන් ( [[රෝම ඉලක්කම්]] වලින්) දැක්වුනු තීරු-98 කින් හා "එක් දහසින් ඇරඹී, සිය ගණන් වලින් අවරෝහණයව එක් සියයට පැමිණ, දස ගණන් වලින් අවරෝහණයව දහයට පැමිණ, ඉන්පසු 1/144 දක්වා භාග"දැක්වූ පේළි වලින් සමන්විත වූ ගුණ කිරීමේ වගුවකි. (මහේර් හා මකෝස්කි 2001, පිටුව.383) ගුණ කිරීමේ වගුව උගෙනගන්නාවූ සාම්ප්‍රදායික පිළිවෙල පදනම් ව තිබූයේ පහත අයුරින් වූ වගුවේ තීරු කටපාඩම් කිරීමෙහිය <div style="-moz-column-count:2;"> 1 × 10 = 10 2 × 10 = 20 3 × 10 = 30 4 × 10 = 40 5 × 10 = 50 6 × 10 = 60 7 × 10 = 70 8 × 10 = 80 9 × 10 = 90 10 x 10 = 100 11 x 10 = 110 12 x 10 = 120 13 x 10 = 130 14 x 10 = 140 15 x 10 = 150 16 x 10 = 160 17 x 10 = 170 18 x 10 = 180 19 x 10 = 190 100 x 10 = 1000 </div> පළමුව ඉහළින් දැක්වුනු නවීන ජාලකය වෙනුවට, සම්පූර්ණ සංඛ්‍යා වාක්‍යයන් අනුසාරයෙන් ගුණ කිරීමේ වගුවෙහි තීරු ලියා දැක්වීමේ ඉහත ක්‍රමය තවමත් සමහර රටවල භාවිතා වෙයි. == වගුවන්හී රටාවන් == දරුවන් විසින් වගුවන් මතක තබා ගැනුම සඳහා භාවිතා කරන රටාවක් ගුණ කිරීමේ වගුවෙහි දක්නට ඇත. පහත රූප සටහන බලන්න → → 1 2 3 2 4 ↑ 4 5 6 ↓ ↑ ↓ 7 8 9 6 8 ← ← 0 0 රූපය-1 රූපය-2 නිදසුනක් ලෙසින්, 7 හි සියලු ගුණාකාර මතක තබා ගැනුමට # ඉහත රූපයෙහි 7 දෙස බලා ඊතලය (පළමු තීරුවෙහි ඉහළට) අනුගමනය කරන්න. # ඊතලය දිශාවෙහි ඊලඟ සංඛ්‍යාව 4 වේ. එබැවින් 7 න් පසුව 4 න් අවසන් වන ඊලඟ සංඛ්‍යාව එනම් 14 සිහි කර ගන්න. # ඊතලය දිශාවෙහි ඊලඟ සංඛ්‍යාව 1 වේ. එබැවින් 14 න් පසුව 1 න් අවසන් වන ඊලඟ සංඛ්‍යාව එනම් 21 සිහි කර ගන්න. # පළමු තීරුව අවසන් වූ පසුව එම දිශාවටම (එනම් ඉහළට) දෙවන තීරුව අරඹන්න. හමු වන සංඛ්‍යාව 8 වේ. එබැවින් 21 න් පසුව 8 න් අවසන් වන ඊලඟ සංඛ්‍යාව එනම් 28 සිහි කර ගන්න. # මේ ආකාරයට යමින් අවසන් සංඛ්‍යාව වන 3 ට අනුරූප 63 දක්වා සිහි කර ගන්න. # ඊලඟට පහළ ඇති 0 වෙත අවධානය යොමු කරන්න. එය සිහි කරනුයේ 70 වේ. # ඊලඟට 7 වෙතින් නැවත අරඹමින් 77 සිහි කරන්න. # මෙලෙස දිගටම සිදු කරන්න. රූපය-1 භාවිතා කරනුයේ 1,3,7,9 හි ගුණාකාර සිහි ගැන්වුමට වන අතර රූපය-2 භාවිත වනුයේ 2,4,6,8 හි ගුණාකාර සිහි ගැන්වුමටය. මෙම රටාව භාවිතා කොට 5 සංඛ්‍යාව හැර 1 සිට 9 දක්වා ඕනෑම සංඛ්‍යාවක ගුණාකාර සිහි ගන්වා ගන්න. == අමූර්තිත වීජතණිතයෙහි == [[සමූහය(ගණිතය)|සමූහ]], [[ක්ෂේත්‍රය (ගණිතය)|ක්ෂේත්‍ර]], [[වක්‍රය (ගණිතය)|වක්‍ර]], සහ අනෙකුත් [[අමූර්තිත විජගණිතය|විජීය පද්ධති]]න්හි ද්වීමය කර්ම අර්ථදැක්වීමද ගුණ කිරීමේ වගුවලින් සිදු කල හැක. එවැනි සන්දර්භයන්හිදී ඒවා හැඳින්වෙන්නේ [[කේලේ වගුව|කේලේ වගු]] ලෙසිනි. නිදසුනක් සඳහා, [[ඔක්ටෝනියන්]] බලන්න. == ඇඑජ හි ප්‍රමිති-පදනම් වූ ගණිත ප්‍රතිසංස්කරණ == සියළු ශිෂ්‍යයන් විසින් උච්ච-තලයේ චින්තන කුසලතා උගෙන ගත යුතුය යන විශ්වාසය මත පදනම ව සිටි [[ගණිත ගුරුවරුන්ගේ ජාතික මණ්ඩලය]] (NCTM) විසින්, 1989 දී නව ප්‍රමිතීන් සකස් කරමින් නිර්දේශ කලේ ගුණ කිරීමේ වගුව වැනි කටපාඩම් කිරීම මත රඳා සිටින සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවේදයන් උගැන්වීම කෙරෙහි අව-අවධානයක් යොමු කල යුතු බවය. [[ඉන්වෙස්ටිගේෂන්ස් ඉන් නම්බර්ස්, ඩේටා, ඇන්ඩ් ස්පේස්]] (එහි නිර්මාතෘ ටෙක්නිකල් එඩියුකේෂන් රිෂර්ච් සෙන්ටර්ස් හි නාමය ඇසුරින් පුළුල් ලෙසින් [[TERC]] ලෙසින් හැඳින්වෙන) වැනි පුළුල් ලෙසින් භාවිතයට පත් පෙළ පොත් තුල ගුණ කිරීමේ වගු වැනි ආධාරක මුලදී අඩංගු නොකෙරිනි. ‍බොහෝ අය {{කවුද|date=නොවැම්බර් 2009}} සිතුවේ ඉලෙක්ට්‍රොනික් ගණන යන්ත්‍ර නිසාවෙන් ගුණ කිරීමේ වගුව කටපාඩමින් දැන ගැනීම සඳහා කාලය වැය කිරීම අනවශ්‍ය හා නිෂ්ඵලදායී බවය. 2006 දී ඔවුන්ගේ [[පාඨශාලා ගණිතය සඳහා මූලධර්ම සහ ප්‍රමිතීන් #විෂයමාලා අවධානගත කරුණු|අවධානගත කරුණු]] තුලින් NCTM විසින් පැහැදිලි කෙරුනේ මූලික ගණිත කරුණු උගෙන ගත යුතු වුවද, කට පාඩම් කිරීම හොඳම ක්‍රමයද යන්න පිළිබඳව එකඟතාවයක් නොමැති බවය. == මෙයද බලන්න == * [[වෛදික කොටුව]] == බාහිර සබැඳි == * [https://web.archive.org/web/20141006191158/https://itunes.apple.com/WebObjects/MZStore.woa/wa/viewSoftware?id=302586266&mt=8 අයිෆෝන් අයිෆොඩ් ටච් ඇප් ටු මෙමරයිස් මල්ටිප්ලිකේෂන්] * [http://www.smartflashcards.net වෙබ් බේස්ඩ් ප්‍රොගම් ටු මෙමරයිස් මල්ටිප්ලිකේෂන්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724073229/https://www.smartflashcards.net/ |date=2011-07-24 }} [[ප්‍රවර්ගය:ගුණකිරීම]] [[ප්‍රවර්ගය:ගණිත අධ්‍යාපනය]] [[ප්‍රවර්ගය:අංක ගණිතය]] j13rb76jnfvezgx0m27o8y9hfzaou61 ඔලිම්පික් 0 20516 800090 797211 2026-09-25T02:03:40Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800090 wikitext text/x-wiki {{about|නූතන ඔලිම්පික් තරගාවලියේ ප්‍රධාන තොරතුරු|ග්‍රීසියේ පැවති පුරාණ ඔලිම්පික් තරගාවලිය|පුරාණ ඔලිම්පික්|අනෙකුත් භාවිත|ඔලිම්පික් (වක්‍රෝත්තිහරණය)}} {{සැකිල්ල:Olympic games infobox}} '''ඔලිම්පික්''' යනු දහස් ගණන් ක්‍රීඩකයන් විවිධ ක්‍රීඩාවන් සඳහා සහභාගී වන ප්‍රමුඛ අන්තර්ජාතික උත්සවයකි. රටවල් 200කට අධික ප්‍රමාණයක ක්‍රීඩකයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන් පැවැත්වෙන මෙය, ලොව ප්‍රමුඛතම ක්‍රීඩා උළෙල බව අවිවාදයෙන්ම පිළිගැනේ.<ref name=EB>{{cite web|title= Overview of Olympic Games |author=|coauthor= |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/428005/Olympic-Games|publisher=බ්‍රිටැනිකා විශ්වකෝෂය|accessdate=2008-06-04}}</ref> වර්තමානයේ එක් ඍතුවකට අයත් ඔලිම්පික් උළෙලක් වසර හතර‍කට වරක් පැවැත්වෙන පරිදි [[ග්‍රීෂ්ම ඍතු ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා|ග්‍රීෂ්ම]] සහ [[ශීත ඍතු ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා]] දෙවසරකට වරක් ප්‍රත්‍යාවර්ථනය වෙමින් පැවැත්වේ. ක්‍රිස්තු පූර්ව 8 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවස දක්වා වූ ආරම්භක කාලයේ දී [[පුරාතන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා]] ග්‍රීසියේ ඔලිම්පියාහි දී පැවැත්විණ. ක්‍රීඩාවට මහත් ඇල්මක් දැක්වූ [[පියරේ ද කුබ(ර්)ටීන්]] නම් වංශාධිපතියා විසින් 1894 වර්ෂයේ දී [[අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව]] (IOC) පිහිටවනු ලැබීය. [[ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තිය|ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තියෙන්]] පනවා ඇති ව්‍යුහයට සහ ක්‍රියා පටිපාටියට අනුව කටයුතු කරන අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව එතැන් පටන් අද දක්වා ම ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල පවත්වාගෙන ඒමට කටයුතු කරයි. 20 වන සහ 21 වන සියවස තුළ ඔලිම්පික් පදනමෙහි සිදු වූ විකාශනයන් ඔලිම්පික් උළෙල සඳයා ද නොයෙක් ආකාරයෙන් බලපෑවේ ය. හිම ක්‍රීඩා සහ ශීත කාලයට ඔබින ක්‍රීඩාවන් වෙනුවෙන් ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල ඇරඹීම, ශාරීරික ආබාධයන්ගෙන් පෙලෙන්නවුන් සඳහා [[පැරාලිම්පික් ක්‍රීඩා|පැරාලිම්පික්]] තරගාවලිය හඳුන්වාදීම සහ නව යොවුන් ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් සඳහා [[යෞවන ඔලිම්පික්]] ක්‍රීඩා හඳුන්වාදීම එලෙස සිදු වූ වෙනස්කම් අතර වේ. කාලයත් සමග සිදුවන ආර්ථික, දේශපාලනික සහ තාක්ෂනික යථාර්ථයන්ට අනුගත ව අනුවර්තනය වීමට 20වන සියවසේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට සිදු විය. කුබර්ටීන්ගේ සංකල්පයකට අනුව හුදෙක් විනෝදාස්වාදයට පමණක් හෝ විවේකය ගත කිරීම සඳහා ක්‍රීඩා කරන්නවුන් වෙනුවෙන් අරඹන ලද ඔලිම්පික් උළෙල, පසුකාලයේ දී වෘත්තීමය ක්‍රීඩකයන්ට පමණක් සහභාගී විය හැකි පරිදි සැකසුනේ ඒ අනුව ය. ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන්නට වූ [[ජනමාධ්‍ය|ජන සන්නිවේදන මාධ්‍යයන්ගේ]] අවශ්‍යතාව, ක්‍රීඩාවට ඒකාබද්ධ ප්‍රතිඥාතෘත්වයක් <ref>ඒකාබද්ධ ප්‍රතිඥාතෘත්වය යනු corporate Sponsorship යන්නට සිංහල යෙදුමයි.</ref> අවශ්‍ය වීමට සහ ක්‍රීඩාව වාණීජ්‍යකරණයට ලක්වීමට හේතු විය .1916, 1940, සහ 1944 වසර වලට නියමිත ව තිබූ ඔලිම්පික් උළෙලවල් ලෝක යුද්ධයන් නිසා අවලංගු විය. 1980 සහ 1984 වසරවල [[සීතල යුද්ධය]] පැවති හෙයින් ඇතැම් රටවල් ක්‍රීඩා උළෙල වර්ජනය කළ අතර ඒ නිසාවෙන් ම තරගකරුවන්ගේ සහභාගීත්වය ද අඩු විය. [[අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සම්මේලන]] (IF), [[ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව|ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු]] (NOC), සහ එක් එක් වසරවල ඔලිම්පික් උළෙලවල සංවිධායක කමිටුවලින් ඔලිම්පික් ව්‍යාපාරය සමන්විත වේ. එක් එක් ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වීම සඳහා සත්කාරක නගර තෝරා ගැනීම, තීරණ ගැනීමේ බලතල සහිත අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ වගකීමකි. ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තියට අනුකූල වන පරිදි ඔලිම්පික් උළෙල සංවිධානය කිරීමේත් ප්‍රතිපාදන යෙදවීමේත් වගකීම එක් එක් උළෙලේ සත්කාරක නගරය විසින් දැරිය යුතු ය. උළෙල පුරා තරගවැදීමට නියමිත [[ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා|ක්‍රීඩා]] පෙළගැස්ම ද ඇතුලත් වන වැඩසටහන සම්පාදනය කිරීම, අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් සිදු කරනු ලබයි. [[ඔලිම්පික් ධජය]] සහ [[ඔලිම්පික් පහන]] මෙන් ම [[ඔලිම්පික් උත්සවය|සමාරම්භක සහ සමාප්ති උත්සව]] ද මෙම ක්‍රීඩා උළෙල සම්බන්ධ සංකේත වේ. විවිධ ක්‍රීඩා 33 ක ක්‍රීඩා අංග 400කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් සඳහා ග්‍රීෂ්ම සහ ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලවලදී තරගකරුවෝ 13000කට වැඩි පිරිසක් තරගවදිති. එක් එක් තරග අංගයේ පළමු, දෙවන සහ තෙවන ස්ථාන හිමි කර ගන්නා තරගකරුවන් වෙත පිළිවෙලින් රන්, රිදී, ලෝකඩ වශයෙන් [[ඔලිම්පික් පදක්කම්|පදක්කම්]] පිරිනැමේ. ලොව සෑම රටක්ම පාහේ මෙම උළෙලට සහභාගී වන තැන දක්වා වර්තමානය වන විට ඔලිම්පික් උළෙල දියුණු වී ඇත. එම වර්ධනය නිසාවෙන් ම ඔලිම්පික් වර්ජන, තහනම් උත්තේජක භාවිතයන්, නිළධාරීන්ගේ අල්ලස් ගැනීමේ සිද්ධි සහ ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියා වැනි අභියෝගයන්ට ද මෙම උළෙල නිරතුරු ව මුහුණදෙයි. සෑම දෙවසරකට ම වරක්, අප්‍රකට ක්‍රීඩකයන් වෙත ජාතික මට්ටමෙන් මෙන්ම ඇතැම් විට අන්තර්ජාතික මට්ටමෙන් ද කීර්තියක් අත් කර දීමට ඔලිම්පික් උළෙල ත් ඒ හා බැඳුණු ජනමාධ්‍ය ආවරණය ත් සමත් වෙයි. එමෙන් ම සත්කාරක රටට සහ නගරයට තමන්ගේ සුවිශේෂතා ලෝකය හමුවේ පෙන්වීමට ද ඔලිම්පික් උළෙල අවස්ථාවක් සලසා දෙයි. == පුරාතන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා == {{Main|පුරාණ ඔලිම්පික්}} [[File:Olympia-stadion.jpg|thumb|left|ඔලිම්පියාහි ක්‍රීඩාංගනය]] [[පුරාණ ග්‍රීසිය|පුරාණ ග්‍රීසියේ]] රාජධානි සහ නගර නියෝජනය කරමින් එක් වූ ක්‍රීඩකයන් අතර පැවැත්වූ පුරාතන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල, මූලික වශයෙන් [[මළල ක්‍රීඩා]]වලට ද සටන් සහ රථ ධාවන ක්‍රීඩාවලට ද අවස්ථාවක් ලබා දී තිබුණු තරග මාලාවකි. ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වෙන කාලය අතරතුර, තරග සඳහා සහභාගී වන රාජ්‍යයන් අතර ඇති අරගල, තරග නිම වන තුරු කල් තබන ලදී. <ref>{{cite book|last=Swaddling|first=Judith|title=The Ancient Olympic Games|publisher=University of Texas Press|location=Austin|year=2000|edition=2|page=54|isbn=0-292-70373-2|oclc=10759486|url=http://books.google.com/?id=2-HQMnDiLqIC&printsec=frontcover#PPA54,M1|accessdate=June 6, 2009}}</ref> ඔලිම්පික් උළෙලේ සම්භවය පිළිබඳ තොරතුරු අබිරහස් සහ පුරාවෘත්ත අතර සැඟව ගොස් ඇත.<ref>Young (2004), p. 12</ref> ඉතාම ප්‍රකට පුරාවෘත්තයකට අනුව ක්‍රීඩාවේ මුතුන්මිත්තන් වනුයේ [[හර්කියුලිස්]]<ref>ග්‍රීක උප දෙවියකු ලෙස සැලකෙන හෙරැකල්ස් රෝමානුවන් විසින් හඳුන්වනුයේ හර්කියුලිස් නමිනි. ඔහු සියුස් දෙවියන්ගේ පුත්‍රයා ලෙස ද සැලකේ.[http://en.wikipedia.org/wiki/Hercules]</ref> සහ ඔහුගේ පියා වන [[සියුස්]] ය.<ref name=elis1-7-9>Pausanias, "Elis 1", VII, p. [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160&layout=&loc=5.7.1 7, 9, 10]; Pindar, "Olympian 10", pp. [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162&layout=&loc=O.+10.1 24–77]</ref><ref>Richardson (1997), p. 227</ref><ref>Young (2004), pp. 12–13</ref> පුරාවෘත්තයට අනුව මෙම තරගමාලාව “ඔලිම්පික්” නමින් නම් කරනු ලැබ ඇත්තේත් එය වසර හතරකට වරක් පැවැත්වීමේ සම්ප්‍රදාය හඳුන්වා දෙනු ලැබ ඇත්තේත් හර්කියුලිස් විසිනි. <ref name=elis1-7-7>Pausanias, "Elis 1", VII, p. [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160&layout=&loc=5.7.1 9]; Pindar, "Olympian 10", pp. [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162&layout=&loc=O.+10.1 24&ndash;77]</ref> තව ද, පුරාවෘත්තයේ කියවෙන්නේ, හර්කියුලිස් තම [[හර්කියුලිස්ගේ වික්‍රම|වික්‍රම දොළොස]] සම්පූර්ණ කළ පසු සියුස්ට කරන ගෞරවයක් වශයෙන් [[ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනය]] තැනූ බවයි. තවද, ඉන් අනතුරු ව ඔහු පියවර 200ක් සරළ රේඛීය ව ගමන් කර, ඒ සලකුණු කළ දුර “ස්ටේඩියනය“ක් ලෙස නම් කළ බව ද සඳහන් වෙයි. ({{lang-el|στάδιον}}, [[ලතින්]]: ''stadium'', ''stage'' [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව]] : Stadion). එය පසුකලෙක ග්‍රීසියේ [[දිග මැනීමේ ඒකක]]යක් ලෙස ද යොදා ගැනුණි. පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙලේ ආරම්භය ලෙස බොහෝ දෙනා පිළිගන්නේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 776 වසරයි. ක්‍රි.පූ. 776 වන වසරෙන් ඇරඹී, වසර හතරකට වරක් පැවති ඇවිදීමේ තරගයක ජයග්‍රාහකයන්ගේ නම් ඇතුලත් ශිලා ලේඛනයක්, ඔලිම්පියා හිදී හමුවීමෙන් මේ බව තහවුරු කර ගෙන ඇත.<ref>{{cite web|title=Olympic Games|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/428005/Olympic-Games/59589/The-ancient-Olympic-Games|publisher=Encyclopædia Britannica|format=registration required|accessdate=2009-04-29}}</ref> පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල, දිවීමේ තරග, පංචප්‍රයාම (පැනීම, කවපෙත්ත විසි කිරීම, හෙල්ල විසි කිරීම, ඇවිදීම සහ මල්ලව පොර ඉසව් ඇතුලත් තරගයක්), [[බොක්සිං]], [[මල්ලව පොර]], සටන් තරග සහ තුරඟ තරගවලින් සමන්විත විය.<ref>Crowther (2007) pp. 59&ndash;61</ref><ref>{{cite web|title=Ancient Olympic Events|url=http://www.perseus.tufts.edu/Olympics/sports.html|publisher=Perseus Project of [[Tufts University]]|accessdate=2009-04-29}}</ref> එලිස් නම් නගරයේ කුරෝබස් නම් කෝකියා, පළමු ඔලිම්පික් ජයග්‍රාහකයා බව ජනප්‍රවාදයක කියවෙයි.<ref>Golden (2009), p. 24</ref> ඔලිම්පික්, ක්‍රීඩා උළෙලක් වුව ද තවත් පසෙකින් එය සියුස් දෙවියන්ට (ෆීඩියාස් විසින් කරන ලද සියුස් දේව ප්‍රතිමාවක් ඔලිම්පියාහි සියුස් දේවාලයේ ඇත.) සහ දිව්‍යමය වීර චරිතයක් වන පෙලොප්ස් (පුරාවෘත්තවලට අනුව ඔහු ඔලිම්පියා හි රජකෙනෙකි.) වෙනුවෙන් කෙරෙන ශාන්තිකර්ම පූජාවක් ද වන බැවින් ආගමික වැදගත්කමක් ද ඇත. පිසා හි ඕනමස් රජු හා යෙදුණු රථ ධාවන තරගය නිසා පෙලොප්ස් ප්‍රසිද්ධ ය.<ref name="Burkert">Burkert (1983), p. 95</ref> එවැනි ඉසව්වල ජයග්‍රාහකයින් අගය කරනු වස් ලියවෙන කවි සහ තැනෙන ප්‍රතිමා නිසා ඔවුහු අමරණීයත්වයට පත් වෙති. <ref>Swadling (1999), pp. 90&ndash;93</ref> පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල ද වසර හතරකට වරක් පැවැත්වුණු අතර එය පැවැත්වෙන කාල පරාසය ඔලිම්පියාඩ් ලෙස හැඳින්වුණි. ග්‍රීකයන් විසින් කාලය මිනුමට ගත් ඒකකයක් ලෙස “ඔලිම්පියාඩ්“ හැ‍ඳින්විය හැක. මෙම ක්‍රීඩා, Panhellenic ක්‍රීඩා යනුවෙන් හැඳින්වුණු චක්‍රයක කොටසක් වූ අතර එම චක්‍රයට Pythian ක්‍රීඩා, Nemean ක්‍රීඩා සහ Isthmian ක්‍රීඩා යන ඒවා අයත් විය.<ref>ඔලිම්පික් කෞතුකාගාරය, "The Olympic Games in Antiquity", p. 2</ref> පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල, එහි පරමෝත්කර්ශවත් අවධියට පැමිණියේ කිස්තු පූර්ව හයවන සහ පස්වන සියවස් වලදී ය. නමුත් ඉන් අනතුරු ව සිදුවූ [[රෝමානු අධිරාජ්‍යය|රෝම අධිරාජ්‍යයේ]] නැගී සිටීම ත් සමග ක්‍රමයෙන් එයට තිබූ ආකර්ශනය අඩු විය. පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල, කවදා කෙසේ නිළ වශයෙන් නිමා වූයේදැයි සාක්ෂියක් නොමැති වුවද බහුල ව පිළිගන්නා මතය වන්නේ එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 393 දී තියඩෝසියස් අධිරාජ්‍යයාගේ සමයේ දී සිදු වී ඇති බවයි. තියඩෝසියස් අධිරාජ්‍යයා විසින් සියලු ආගමික ඇදහීම් සහ වතාවත් කිරීම තහනම් කරමින් නීතියක් පැනවීම එසේ පිළිගැනීමට ප්‍රධානතම හේතුවයි. <ref>කෙසේ නමුත් තියඩෝසියස් අධිරාජ්‍යයාගේ අණපනත මගින් ඔලිම්පික් තහනම් කළ බවට ඍජුව ප්‍රකාශ නොවේ. (ක්‍රෝතර් (2007), පි. 54).</ref> තවත් පිළිගන්නා මතයක් වන්නේ තියඩෝසියස් රජුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා වූ දෙවන තියඩෝසියස් රජුගේ සමග වූ ක්‍රිස්තු වර්ෂ 426 දී ඔලිම්පික් නතර වූ බවයි. එයට හේතුව එම අධිරාජ්‍යයා විසින් සියලු ග්‍රීක ආගමික ස්ථාන විනාශ කිරීමට අණ කරනු ලැබීම යි. <ref>ක්‍රෝතර් (2007), පි. 54</ref> මේ අනුව, පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල නතර වූවායින් අනතුරු ව, 19 වන සියවසේ අග භාගය වනතුරු කිසිඳු අවස්ථාවක ලොවම එක් ස්ථානයකට එක් කරන ඔලිම්පික් උළෙලක් පැවැත්වී නැත. == නූතන ඔලිම්පික් == === පෙරගමන්කරුවෝ === [[File:Baron Pierre de Coubertin.jpg|thumb|upright|[[පියරේ ද කුබ(ර්)ටීන්]] වංශාධිපතියා]] පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙලට නව පණක් දෙමින් යළි ඇරඹීමට පළමු පියවර තැබුයේ ක්‍රි.ව. 1796 සිට 1798 දක්වා [[ප්‍රංශ විප්ලවය|විප්ලවකාරී ප්‍රංශයේ]] වාර්ෂික ව පැවති ''L'Olympiade de la République'' නම් වූ ජාතික ඔලිම්පික් උළෙල යි. <ref name=frencholympics>{{cite web |url= http://www.lepotentiel.com/afficher_supplement.php?id_article=68524&id_supplement=8&id_edition=4405 |title= Histoire et évolution des Jeux olympiques |work= Potentiel |year= 2005|language=French |accessdate= 2009-01-31}}</ref> එම තරගාවලියේ ද පැවති සමහර නීති රීති පුරාතන ඔලිම්පික් උළෙල අනුසාරයෙන් සැකසී තිබිණ. 1796 වසරේ දී පැවති තරගාවලියට පළමු වරට මෙට්‍රික් ඒකක ක්‍රමය හ‍ඳුන්වා දීම ද විශේෂ සිදුවීමක් විය. <ref name=frencholympics/> වර්ෂ 1850 දී වෛද්‍ය විලියම් පෙනී බ්‍රෘක්ස්, එංගලන්තයේ ශ්‍රොප්ෂයර් හි මච් වෙන්ලොක් නගරයේ ඔලිම්පික් උළෙලක් පැවැත්වීය. වර්ෂ 1859 දී එතෙක් වාර්ෂික ව පැවති තරගාවලිය “වෙන්ලොක් ඔලිම්පීය ක්‍රීඩා“ යනුවෙන් වෛද්‍ය බ්‍රෘක්ස් විසින් නම් කරන ලදී. <ref>යංග් (2004), පි. 144</ref> 1850 වසරේ නොවැම්බර් 15 දින වෛද්‍ය බ්‍රෘක්ස් වෙන්ලොක් ඔලිම්පීය සමාජය පිහිටුවීය. <ref name=Young>යංග් (1996)</ref>{{rp|28}} 1862 ත් 1867 ත් කාලය තුළ ලිවර්පූල් හි වාර්ෂික ව මහා ඔලිම්පික් උළෙලක් පැවැත්විණ. ප්‍රථම වතාවට, එම තරගාවලිය මුළුමනින් ම ආධුනික තරගකරුවන්ට පමණක් තරගවැදිය හැකි අයුරිනුත්, ජාත්‍යන්තර වශයෙන් කැපී පෙනෙන අයුරිනුත් සංවිධානය කරනු ලැබුයේ ජෝන් හලී සහ චාල්ස් මෙලී යන අය විසිනි. <ref>{{Cite book|last=Matthews|first=George R. |title=America's first Olympics: the St. Louis games of 1904|publisher=University of Missouri Press|location=|year=2005|url=http://books.google.co.uk/books?id=WKRUmep515oC&lpg=PP1&dq=America's%20first%20Olympics%3A%20the%20St.%20Louis%20games%20of%201904&pg=PA53#v=onepage&q=liverpool&f=false|isbn=978-0-8262-1588-8}}</ref><ref>Ingomar Weiler (2004). ''The predecessors of the Olympic movement, and Pierre de Coubertin'' European Review, Vol. 12, No. 3, Cambridge University Press</ref> 1896 දී ඇතැන්ස් හි පැවති පළමු නූතන ඔලිම්පික් උළෙලේ වැඩසටහන් සැකැස්ම බොහෝදුරට ලිවර්පූල් ඔලිම්පික් උළෙලට සමාන විය. <ref>{{Cite book|last=Craig Reedie, Jim Parry, Vassil Girginov|title=The Olympic Games Explained: A Student Guide to the Evolution of the Modern Olympic Games|publisher=Routledge |location=|year=2005|url=http://books.google.co.uk/books?id=vxAmyvh0ZsQC&lpg=PP1&dq=The%20Olympic%20Games%20Explained%3A%20A%20Student%20Guide%20to%20the%20Evolution%20of%20the%20Modern%20Olympic%20Games%20Routledge&pg=PA38#v=onepage&q=liverpool&f=false|isbn=978-0-415-34604-7}}</ref> බ්‍රිතාන්‍ය ඔලිම්පික් සංගමය පිහිටුවීමට පෙර, 1865 දී, හලී, බෘක්ස් සහ ඊ.ජී. රේව්ස්ටීන් විසින් ජාතික ඔලිම්පීය සංගමය ලිවර්පූල්හි දී පිහිටුවනු ලැබීය. එමෙන්ම වර්තමාන [[ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තිය]] සැකසීම ස‍ඳහා ද අඩිතාලම සැපයූයේ පෙර කී සංවිධානයේ ව්‍යවස්ථාවයි. <ref name=Young24>Young (1996), p. 24</ref> 1866 දී ජාතික ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල බ්‍රිතාන්‍යයේ ලන්ඩන් නුවර, The Crystal Palace. හි පැවත්විණි.<ref>{{cite web |url= http://www.wenlock-olympian-society.org.uk/william-penny-brookes/index.shtml |title= Much Wenlock & the Olympian Connection |publisher= Wenlock Olympian Society |accessdate= 2009-01-31 |archiveurl= http://web.archive.org/web/20090123183803/http://www.wenlock-olympian-society.org.uk/william-penny-brookes/index.shtml <!--Added by H3llBot--> |archivedate= 2009-01-23}}</ref> === පුනර්ජන්මය === [[File:Stamp of Greece. 1896 Olympic Games. 2l.jpg|thumb|upright|පළමු ඔලිම්පික් උළෙල සංකේතවත් කිරීම සඳහා සැකසුණු තැපැල් මුද්දර එකතුවෙන් එකක්]] 1821 දී ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයාගෙන් නිදහස ලැබීම සඳහා පැවති ග්‍රීක යුද්ධයෙන් පසුව ඔලිම්පික් උළෙලට යළි පණ දීම සඳහා ග්‍රීකයන්ගේ උනන්දුව වැඩි විණ. කවියකු හා පුවත්පත් සංස්කාරකවරයකු වූ Panagiotis Soutsos 1833 වසරේදී පළ කරන ලද "Dialogue of the Dead" කවිය තුළින් එය පළමු වරට යෝජනා කර තිබිණ. <ref name=Young/>{{rp|1}} Evangelis Zappas නම් ධනවත් ග්‍රීක - රෝමානු ජනහිතකාමියා 1856 දී ග්‍රීසියේ ඔටෝ රජු වෙත ලියා යවනු ලැබුවේ ඔලිම්පික් උළලේ පුබර්ජීවනය සදහා අරමුදලක් පිහිටුවීමට තමා කැමති බවයි. <ref name=Young/>{{rp|14}} ඒ අනුව 1959 වසරේ දී ඇතැන්ස් නුවර චතුරස්‍රයේ දී පළමු වරට පැවති Zappas Olympics නමින් හඳුන්වා ඇති ඔලිම්පික් උළෙලට Evangelis Zappas විසින් අනුග්‍රාහකත්වය දක්වන ලදී. ග්‍රීසියේ සහ ඔටෝමන් අධිරාජ්‍යයේ ක්‍රීඩකයෝ ඒ සඳහා සහභාගී වූහ. පැරණී ඇතැන්ස් නගරයේ වූ Panathenaic stadium නම් ක්‍රීඩාගාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට ද Zappas මූල්‍යමය දායකත්වය දැක්වූවේය. ඒමනිසා, එය පසු කාලයේ දී සියළු ඔලිම්පික් තරග පැවැත්වෙන ක්‍රීඩාගාරය ලෙස භාවිත කළ හැකි විය.<ref name=Young/>{{rp|14}} 1870 සහ 1875 ඔලිම්පික් උළෙලවල් Panathinaiko Stadium හි දී පැවැත්විණ.<ref name=Young/>{{rp|2, 13&ndash;23, 81}} 1870 ඔලිම්පික් උළෙල නැරඹීම සඳහා තිස් දහසක ප්‍රේක්ෂක ප්‍රමාණයක් පැමිණ ඇති බව සඳහන් වූව ත්, 1875 උළෙලේ ප්‍රේක්ෂක සහභාගීත්වය පිළිබඳ ව නිළ වාර්තා කිසිවක් නොමැත. <ref name=Young/>{{rp|44}} වෙන්ලොක් ඔලිම්පීය සමගමය විසින් 1890 දී පවත්වනු ලැබූ ඔලිම්පීය ක්‍රීඩා සඳහා සහභාගී වීමෙන් අනතුරුව, පියරේ ද කුබර්ටීන් වංශාධිපතිවරයා [[අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව]] (IOC) පිහිටුවීමට උද්යෝගීමත් ව ක්‍රියා කළේ ය. <ref name=wenlock>{{cite news|title=Rugby School motivated founder of Games|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2004/olympics/2004/07/07/bc.sport.olympics.coubertin/|work=Reuters|publisher=SI.com|date=2004-07-08|accessdate=2009-02-04|archive-date=2004-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20040823070741/http://sportsillustrated.cnn.com/2004/olympics/2004/07/07/bc.sport.olympics.coubertin/|url-status=dead}}</ref> කුබර්ටීන්ගේ නවමු අදහස්වලින් සහ Brookes සහ Zappas යන අයගේ දායකත්වයෙන් වසර හතරකට වරක් ලොව පුරා ගමන් කරන ඔලිම්පික් තරගාවලියක් නිර්මාණය විය.<ref name=wenlock/> අළුතින් පිහිටුවන ලද අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ පළමු සැසිවාරයේ දී තම ඔලිම්පික් අදහස් කුබර්ටීන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. 1894 වසරේ ජුනි 16 සිට 23 දක්වා කාලයේ දී, [[ප්‍රංශයේ|ප්‍රංශය]] [[පැරිස්]] නුවර [[සෝබෝන් විශ්වවිද්‍යාලය | සෝබෝන් විශ්වවිද්‍යාලයේ]] දී එම සමුළුව පැවැත්විණ. සමුළුවේ අවසන් දිනයේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ අනුග්‍රාහකත්වයෙන් 1896 වසරේ ඇතැන්ස් නුවර දී පළමු ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වීමට තීරණය විය. <ref>Coubertin, Philemon, Politis & Anninos (1897), Part 2, p. 8</ref> අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ පළමු සභාපතිවරයා ලෙස ග්‍රීක ලේඛක දිමිත්‍රියස් වික්ලාස් (Demetrius Vikelas) තේරී පත් වූවේ ය.<ref name=Young/>{{rp|100&ndash;105}} === 1896 පළමු ඔලිම්පික් උළෙල === {{Main|1896 ගිම්හාන ඔලිම්පික්}} [[File:1906 Intercalated Olympic Games Opening Ceremony.jpg|thumb| Panathinaiko Stadium හි පැවති සමාරම්භක උළෙල]] 1896 වර්ෂයේ [[ග්‍රීසිය|ග්‍රීසියේ]] [[ඇතන්ස්]] නුවර Panathenaic stadium හි දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ අනුග්‍රහයෙන් පළමු ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්විණ. ඒ සඳහා රටවල් 14 ක ක්‍රීඩකයෝ 241 දෙනෙක් තරග අවස්ථා 43 ක් සඳහා ඉදිරිපත් වූහ.<ref>{{cite web |url=http://www.olympic.org/en/content/Olympic-Games/All-Past-Olympic-Games/Summer/Athens-1896/ |title=Athens 1896 |publisher=The International Olympic Committee |accessdate=February 8, 2010}}</ref> අනාගත ඔලිම්පික් උළෙලවල් සඳහා ද තම මූල්‍යමය දායකත්වය ලබා දීමට හැකි වන පරිද්දෙන්, ග්‍රීක රජය තුළ තමන් කෙරෙහි විශ්වාසයක් ඇති කරවීමට Zappas සහ ඔහුගේ ඥාති සොහොයුරෙකු වූ Konstantinos Zappas සමත්වූහ. 1896 උළෙලේ මූල්‍යමය තත්ත්වය කෙරෙහි ඒම විශ්වාසය බලපෑවේ ය. <ref name=Young/>{{rp|117}}<ref>Memoire sure le conflit entre la Grece et la Roumanie concernant l'affaire Zappa - Athens 1893, by F. Martens</ref><ref>L'affaire Zappa - Paris 1894, by G. Streit</ref>උළෙල පැවැත්වීමට පෙර සිදු කළ ක්‍රීඩාගාරයේ නවීකරණ කටයුතු සඳහා George Averoff නොමසුරු ව දායකත්වය දැක්වූයේ ය.<ref name=Young/>{{rp|128}} ඔලිම්පික් උළෙලේ ප්‍රවේශපත් වලින් සහ පළමු ඔලිම්පික් උළෙල සැමරුම සඳහා නිකුත් කළ මුද්දර පෙළ විකිණීමෙන් ලැබෙන ආදායමෙන් පියවා ගන්නා අටියෙන් ග්‍රීක රජය ද අරමුදල් ලබා දුන්නේ ය. <ref name=Young/>{{rp|128}} තම රටෙහි ඔලිම්පික් උළෙල පවත්වන්නට යෙදීම සම්බන්ධයෙන් ග්‍රීක රජය සහ ජනතාව බෙහෙවින් ම උද්යෝගයට පත්වූහ. සෑම ඔලිම්පික් උළෙලක් ම ඇතැන්ස් නුවර ම පැවැත්විය යුතු යැයි ඇතැම් ක්‍රීඩකයෝ ද යෝජනා කරන්නට වූහ. නමුත්, ඒ සඳහා අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව එකහෙලාම විරුද්ධ වූ අතර නූතන ඔලිම්පික් උළෙල ලොව වටා ගමන් කළ යුතු ය යන්න ඔවුන්ගේ මතය විය. ඒ අනුව 1900 දී දෙවන ඔලිම්පික් උළෙල ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවර දී පැවැත්වීමට තීරණය විය. <ref>{{cite web |url= http://www.sports-reference.com/olympics/summer/1896/ |title= 1896 Athina Summer Games |publisher= Sports Reference |accessdate= January 31, 2009}}</ref> === වෙනස්වීම් සහ එකතුවීම් === 1896 තරගාවලිය සාර්ථක වුව ද ඉන් අනතුරුව, ඔලිම්පික් උළෙල මුහුණදුන්නේ එක තැන පල් වන තත්ත්වයකට ය. ඔලිම්පික් උළෙලෙහි පැවැත්මට ද එම තත්ත්වය බලපාන සුළු විය. 1900 වසරේදී පැරිසියේ පැවති වෙළඳ ප්‍රදර්ශනය අතර පැවැත්වුණු ඔලිම්පික් උළෙල ත්, 1904 වසරේ දී ශාන්ත ලුවිස් හි පැවති ජගත් සල්පිල අතරතුර පැවති ඔලිම්පික් උළෙලත් සුළු අංගයන් පමණක් ම විය. පැරිසියේ පැවති උළෙලට ක්‍රීඩාගාරයක් ද භාවිතා නොකළ අතර කෙසේ වුව ද පළමු වරට ඔලිම්පික් සඳහා කාන්තාවන් සහභාගී වී ඇත්තේ මෙම ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ය. ශාන්ත ලුවිස් ඔලිම්පික් උළෙල සඳහා සහභාගී වූ ක්‍රීඩකයන් 650 දෙනාගෙන් 580 දෙනෙක් ම [[ඇමරිකානු එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකානුවෝ]] වූහ. සෑම උත්සවයක ම තිබී ඇති ඒකාකාරීභාවය පිළිබඳ ඔලිම්පික් පදනම සැලකිල්ලක් දක්වා නැත. <ref>{{cite web |url= http://proxy.espn.go.com/oly/summer08/fanguide/history?year=1904 |title= St. Louis 1904 – Overview |publisher= ESPN |accessdate=31 January 2009}}</ref> 1906 දී ඇතැන්ස් හි පැවති අතරමැදි ඔලිම්පික් උළෙලේදී නැවත එය පරිවර්තනයකට ලක් ව පැවැත්වූවේ ය. තෙවැනි ඔලිම්පියාඩ් කාල පරාසය තුළ පැවති දෙවැනි ඔලිම්පික් උළෙල වන නිසා අතරමැදි තරගාවලිය ලෙස හඳුන්වන එය, අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් නිළ උළෙලක් වශයෙන් පිළිනොගන්නා අතර එවැනි අතරමැදි උළෙලක් එතැන් සිට මේ දක්වා පවත්වා නැත. ඇතැන්ස් හි Panathinaiko ක්‍රීඩාගාරයේ පැවැත්වුණු ඔලිම්පික් උළෙල ජාත්‍යන්තර තලයේ ඉහළ සහභාගීත්වයක් මෙන්ම විශාල ජනතා ආකර්ශනයක් ද දිනා ගැනීමට සමත් විය. එය, ඔලිම්පික් උළෙලේ ජනප්‍රියත්වය සහ විශාලත්වය වර්ධනය වීමේ ආරම්භය සනිටුහන් කරයි. <ref>{{cite news |url= http://www.cbc.ca/olympics/history/story/2008/05/05/f-olympics-feature-1906.html |title= 1906 Olympics mark 10th anniversary of the Olympic revival |publisher= Canadian Broadcasting Centre |date= 28 May 2008 |accessdate= 31 January 2009 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080603133925/http://www.cbc.ca/olympics/history/story/2008/05/05/f-olympics-feature-1906.html |archivedate= 3 June 2008 |url-status= live }}</ref> ==== ශීත ඍතු ඔලිම්පික් ==== {{Main|ශීත ඍතු ඔලිම්පික්}} [[File:Bundesarchiv Bild 102-05472, St. Moritz, Winterolympiade.jpg|upright=0.93|thumb|left|ශාන්ත මොරිට්ස් හි 1928 පැවති ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ [[අයිස් හොකී]] තරගයක් අතරතුර]] ග්‍රීශ්ම ඔලිම්පික් උළෙලකදී පැවැත්වීමට අපහසු වන හිම සහ අයිස් මත කරන ක්‍රීඩාවන්ට අවස්ථාවක් ලබා දීම සඳහා ම ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල සංවිධානය විය. හිම මත ලිස්සා යාම (1908 සහ 1920 උළෙලවල දී) සහ අයිස් හොකී (1920 උළෙලේ දී) ග්‍රීෂ්ම උළෙලවලදී පැවැත්වීමට මුල් කාලයේ දී කටයුතු යොදා තිබිණ. අනතුරුව තව තවත් එබඳු ක්‍රීඩා ඔලිම්පික්වල දී පැවැත්වීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව තීරණය කළේය. 1921 දී ලුසෑන් හි පැවති ඔලිම්පික් සැසියේ දී, ඔලිම්පික් උළෙලට සමගාමී ව ශීත ඍතු ක්‍රීඩා පැවැත්වීම සඳහා වෙනම ක්‍රීඩා උළෙලක් පැවැත්වීමට යෝජනා විය. ඒ අනුව 1924 ප්‍රංශයේ පැරිස් ඔලිම්පික් උළෙලට සමගාමීව, ඉන් තෙමසකට පසු, එම වර්ෂයේ ම ප්‍රංශයේ Chamonix හි දී ශීත ඍතු ක්‍රීඩා සතියක් (දින 11 ක්) පැවැත්විණි. එය [[ශීත ඍතු ඔලිම්පික්]] වල සමාරම්භය සනිටුහන් කරයි. <ref name="chamonix"/> ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් සඳහා සත්කාරකත්වය දරන රටම ඊට සමගාමී ව පැවැත්වෙන ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලට සත්කාරකත්වය දැක්විය යුතු බව පළමු ව තීරණය කර තිබුණ නමුත් කෙටි කලකින් ම එම අදහස අත්හැරදැමීමට සිදු විය. ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල ද, සෑම සිව් වසරකට ම වරක් ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් පැවැත්වෙන වසරේ ම පැවැත්වීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව සම්මතයකට එළඹුණේ ය.<ref>{{cite web |url= http://www.utah.com/olympics/history.htm |title= Winter Olympics History |publisher= Utah Athletic Foundation |accessdate=31 January 2009}}</ref> ප්‍රංශයේ Albertville හි පැවැත්වුණු 1992 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල දක්වා ම එම සම්මතය පැවතුණ ද, 1994 උළෙලේ සිට ව මේ දක්වා ශීත ඍතු ඔලිම්පික් පැවැත්වෙන්නේ ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් පවත්වා දෙවසරකට පසු එළඹෙන ශීත ඍතුවේ දී ය. ==== පැරාලිම්පික් ==== {{Main|පැරා ඔලිම්පික්}} [[දෙවන ලෝක යුද්ධය]] නිමා වීමෙන් අනතුරුව, 1948 වසරේ දී යුද්ධයට සහභාගී වූ සොල්දාදුවන් පුනරුත්තාපනය කිරීමේ වැඩසටහන පුචලිත කිරීමේ අරමුණෙන්, ශ්‍රීමත් ලුඩ්විග් ගට්මන් විසින් ක්‍රීඩා කිහිපයකින් යුත් ක්‍රීඩා උළෙලක් සංවිධානය කර රෝහල් කිහිපයක් අතර පවත්වන්නට කටයුතු කෙරිණි. එම උළෙල 1948 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලට සමගාමී ව පැවැත්විණ. ගට්මන් විසින් සංවිධානය කෙරුණු එම ක්‍රීඩා උළෙල පසුව ස්ටෝක් මැන්ඩවිල් ක්‍රීඩා උළෙල ලෙස වාර්ෂික ව පවත්වන්නට කටයුතු යෙදිණි. ඉන්පසු යෙදුණු දොළොස් වසරේ දී ම ගට්මන් සහ ඔහුගේ පිරිවර විසින්, යුධ සෙබළුන් සුව කිරීමේ මාර්ගයක් වශයෙන් ක්‍රීඩාව යොදා ගැනීමට කටයුතු කෙරිණි. [[රෝමය|රෝමයේ]] පැවැත්වුණු 1960 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල හා සමගාමීව ගට්මන්ගේ ක්‍රීඩා උළෙල පැවැත්වීම සඳහා ඔහු විසින් ක්‍රීඩකයෝ 400 දෙනෙක් රෝමයට ගෙන එන ලදී. එතැන් පටන් එම සමගාමී ක්‍රීඩා උළෙල "Parallel Olympics" යන අර්ථයෙන් පැරාලිම්පික් යනුවෙන් හඳුන්වන්නට විණි. එමෙන්ම පැරාලිම්පික් උළෙල ද සෑම ඔලිම්පික් උළෙලකට ම සමගාමීව වර්ෂ 4 කට වරක් පවත්වන්නට කටයුතු කෙරිණි. 1988 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් සඳහා සත්කාරකත්වය දැක්වූ දකුණු කොරියාවේ සියෝල් නගරය ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට එම වසරේ පැරාලිම්පික් සඳහා ද සත්කාරකත්වය දැක්වීය. <ref>{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/other_sports/disability_sport/7582206.stm |title= History of the Paralympics |publisher= [[BBC Sport]] |accessdate=2 February 2009 | date=4 September 2008}}</ref> ඉන් අනතුරුව ඔලිම්පික් උළෙල සඳහා සත්කාරකත්වය දක්වන නගරයට ම පැරාලිම්පික් උළෙල සඳහා ද සත්කාරකත්වය දැක්වීමට හැකි වන පරිදි, 2001 වසරේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව (IOC) සහ අන්තර්ජාතික පැරාලිම්පික් කමිටුව (IPC) විසින් ගිවිසුමකට එළඹෙන ලදී. <ref name="Parahist" /><ref>{{cite web|title=IPC-IOC Cooperation|publisher=International Paralympic Committee|url=http://oldwebsite.paralympic.org/IPC/IPC-IOC_Co-operation.html IPC-IOC Co-operation|accessdate=3 May 2010}}</ref> 2008 වසරේ [[චීනය | චීනයේ]] [[බීජිං]] හි පැවති ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලින් සහ 2010 වසරේ දී වැන්කුවර් හි පැවති ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලින් එම ගිවිසුම් ක්‍රියාත්මක කිරීම ඇරඹිණි. [[ලන්ඩන්]] ඔලිම්පික් උළෙලේ සංවිධායක කමිටුවේ සභාපතිවරයා වූ සෙබස්තියන් කෝ 2012 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල සහ පැරාලිම්පික් උළෙල සම්බන්ධව මෙසේ ප්‍රකාශ කර සිටියේ ය. {{quote|ඔලිම්පික් සහ පැරාලිම්පික් යනු දෙකක් නොව එකක් බව ජනතාවට ඒත්තු ගැන්වීමට අපට අවශ්‍ය යි. ආබාධිතයන් සම්බන්ධ ව ජනතාවගේ ඇති ආකල්ප වෙනස් කළ යුතුයි. පැරාලිම්පික් ක්‍රීඩාවේ විශිෂ්ටත්වය ද ඔලිම්පික් මෙන්ම ඔවුන් විසින් සැමරිය යුතුයි.<ref>{{cite news| url=http://www.guardian.co.uk/uk/2010/may/04/sainsburys-sponsors-paralympic-games | location=London | title=Sainsbury's announces sponsorship of 2012 Paralympics | date=4 May 2010 | work=The Guardian | first=Owen | last=Gibson}}</ref> }} ==== යෞවන ඔලිම්පික් ==== {{Main|තරුණ ඔලිම්පික්}} 2010 වසරේ දී ඔලිම්පික් උළෙලට එක් වූ යෞවන ඔලිම්පික් නම් විශේෂ ඔලිම්පික් උළෙල වසය අවුරුදු 14 සහ 18 අතර යෞවනයන් සඳහා වෙන්වූවකි. එබඳු තරගාවලියක් ඔලිම්පික් සඳහා එක් කිරීම 2001 වසරේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සභාපති ධුරය දැරූ ජැකස් රොජ්ගේ සිතිවිල්ලක් වන අතර එය අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ 119 වන සැසි වාරයේ දී සම්මත කර ගන්නා ලදී.<ref name="Rogge introduces" /><ref>{{cite news |last= Rice |first= John |url= http://www.usatoday.com/sports/olympics/2007-07-05-2774646336_x.htm |title=IOC approves Youth Olympics; first set for 2010 |agency= Associated Press |publisher= USA Today |date=5 July 2007 |accessdate=2 February 2009}}</ref> පළමු ග්‍රීෂ්ම යෞවන ඔලිම්පික් උළෙල 2010 වසරේ අගෝස්තු 14 සිට 26 දක්වා [[සිංගප්පූරුව|සිංගප්පූරුවේ]] පැවැත්වුණු අතර පළමු ශීත ඍතු යෞවන ඔලිම්පික් උළෙල 2012 වසරේ දී [[ඔස්ට්‍රියාව|ඔස්ට්‍රියාවේ]] ඉන්ස්බ්රුක් හි දී පැවැත්විණ.<ref>{{cite web|title=Innsbruck is the host city for the first Winter Youth Olympic Games|publisher=The Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games|date=12 December 2008|url=http://www.vancouver2010.com/en/news/feature-stories/-/61888/32574/1t8ch2t/innsbruck-is-the-host-city-for.html|accessdate=30 March 2009|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090610111938/http://www.vancouver2010.com/en/news/feature-stories/-/61888/32574/1t8ch2t/innsbruck-is-the-host-city-for.html|archivedate=10 June 2009}}</ref> යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් සාමාන්‍ය ඔලිම්පික් උළෙලකට වඩා කෙටි වෙයි; ග්‍රීෂ්ම ඍතු ‍යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් දින 12 ක් ද ශීත ඍතු යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් දින 9 ක් ද පැවැත්වෙයි. <ref name="CRIonYOG" /> ග්‍රීෂ්ම ඍතු යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් සඳහා ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් 3500 දෙනෙකු හා නිළධාරීන් 875 දෙනෙකු සහභාගී කරවීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව අවසර ලබා දී ඇත. එමෙන්ම ශීත ඍතු යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක් සඳහා ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් 970 දෙනෙකුට හා නිළධාරීන් 580 දෙනෙකුට සහභාගී විය හැක. <ref name="YOGisGo" /><ref name="No kidding" /> මෙම උළෙලක දී පැවැත්වෙන ක්‍රීඩා බොහෝ දුරට සාමාන්‍ය ඔලිම්පික් උළෙලකට සමාන වන නමුත් මිශ්‍ර යුගල සහ කණ්ඩායම් තරගවල දී සුළු සුළු වෙනස්කම් දක්නට හැක. සාමාන්‍ය ඔලිම්පික් උළෙලක දැකිය හැකි සියළුම තරග සහ පුහුණුවීම් යෞවන ඔලිම්පික් උළෙලක දී දක්නට නොලැබේ.<ref>{{cite news |url= http://www.usatoday.com/sports/olympics/summer/2007-07-05-olympic-notes_N.htm |title= IOC votes to start Youth Olympics in 2010 |first= Vicky |last= Michaelis |date= 5 July 2007 |work= USA Today |accessdate=2 February 2009}}</ref> === මෑත ඉතිහාසය === 1896 වසරේ පැවැත්වුණු පළමු ඔලිම්පික් තරගාවලියට රටවල් 14 ක් නියෝජනය කරමින් තරගකරුවන් 241 දෙනෙකු සහභාගී වූ අතර 2008 වන විට රටවල් 204 කින් තරගකරුවන් 10,500 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහභාගී වන තත්ත්වයට ඔලිම්පික් උළෙල දියුණු වූයේය.<ref name="iocfactsheet" /> මෙම සංඛ්‍යාත්මක අගයන් ශීත ඍතු ඔලිම්පික් ගැන සලකා බැලීමේ දී මීට වඩා අඩු ය. උදාහරණයක් ලෙස 2006 වසරේ ටියුරින් හි දී පැවති ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ ක්‍රීඩා ඉසව් 84 ක් සඳහා රටවල් 80 ක් නියෝජනය කරමින් තරගකරුවෝ 2508 දෙනෙක් සහභාගී වූහ. <ref>{{cite web |url= http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=2&OLGY=2006 |archiveurl= http://web.archive.org/web/20080822100911/http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=2&OLGY=2006 |archivedate= 22 August 2008 |title= Turin 2006 |publisher= International Olympic Committee |accessdate=26 August 2008}}</ref> තරගාවලිය පැවැත්වෙන මුළු කාලය පුරාවටම ක්‍රීඩකයෝ සහ නිළදාරීහු [[ඔලිම්පික් ගම්මානය|ඔලිම්පික් ගම්මානයේ]] නවාතැන් ගනිති. එම ගම්මානය සියළු ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට නවාතැන් ගත හැක වන පරිදි සෑදූ අංග සම්පූර්ණ නිවාසවලින් මෙන් ම භෝජනාගාර, සෞඛ්‍ය මධ්‍යස්ථාන සහ ආගමික කටයුතු කිරීමට සිද්ධස්ථාන වලින් ද සමන්විත වේ. <ref>{{cite web|title=Beijing to build convenient Olympic village|url=http://en.beijing2008.cn/cptvenues/venues/headlines/n214262207.shtml|publisher=The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad|accessdate=4 May 2009}}</ref> දේශපාලන ස්වෛරීත්වය තහවුරු කිරීම වෙනුවෙන් අනෙක් ජාත්‍යන්තර සංවිධානවලින් ඉල්ලා සිටින සාධනීය තත්ත්වයන් පෙන්වා සිටීමට නොහැකි වන රටවල් නියෝජනය කිරීම ස‍ඳහා ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු පිහිටුවීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව අවසර දී ඇත. ඒ අනුව ජනපද සහ යටත් විජිත වලට ද ඔලිම්පික් තරගාවලියට සහභාගී වීමට හැකියාව ලැබී ඇත. උදාහරණ ලෙස පෝට රිකෝ, බර්මියුඩා සහ [[හොංකොං]] වැනි ජනපද වෙනම ජාතියක් වශයෙන් තරග වදින අතර ඒවා වෙනත් රටක කොටසක් ලෙස ඔලිම්පික් තරගාවලිය තුළ දී නොසැලකේ. <ref>{{cite web|title=Olympic Charter|url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf|archiveurl=http://web.archive.org/web/20110723070003/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf|archivedate=26 April 2009|page=61|format=PDF|publisher=International Olympic Committee|accessdate=28 July 2011}}</ref> ජාත්‍යන්තර ප්‍රජාව විසින් නිදහස් රාජ්‍යයක් වශයෙන් පිළිගැනෙන ඕනෑම රටක් නියෝජනය කිරීම සඳහා ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවක් පිහිටුවා ගැනීමට ඔලිම්පික් ප්‍රඥ්ඥප්තියේ නව අනුවාදය මගින් ඉඩ කඩ සලසා ඇත.<ref>{{cite web|title=The Olympic Charter|url=http://www.asksam.com/ebooks/releases.asp?doc_handle=135969&file=Olympic-Charter.ask&query=recognised%20by%20the%20international%20community&search=yes|publisher=International Olympic Committee|accessdate=17 July 2012}}</ref> === සත්කාරක නගර සහ රටවල් කෙරෙහි බලපාන ආර්ථික සහ සාමාජීය බලපෑම=== ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය දැරීමෙන්, දිගු කාලීන ව නියත වශයෙන්ම ප්‍රතිලාභයන් කිහිපයක් ලැබුව ද, එවැනි දැවැන්ත උළෙලක සංවිධාන කටයුතු වලට යන අධික පිරිවැය හා සැලකීමේදී සැබැවින්ම සත්කාරක රටවල්වලට ආර්ථික වාසියක් අත්වන්නේදැයි ආර්ථික විද්‍යාඥයෝ සැක පල කරති. ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය දැරීම හෝ ඒ සඳහා ඉල්ලුම් කිරීම වනාහි රටක ආර්ථික තත්ත්වය යහපත් බවට ලෝකයට කරන ඉඟි කිරීමක් වන බැවින් එවැනි අවස්ථාවක එම රටෙහි හෝ නගරයේ අපනයන ආර්ථිකය ඉහළ යෑම දැකිය හැකි වේ. <ref>Rose, A. K., & Spiegel, M. M. (2011). The Olympic Effect*. ''The Economic Journal,'' 121(553), 652-677.</ref> කිසියම් නගරයක් ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය දැරීම හේතුවෙන් එම නගරයේ ඇති සංස්ථාවල උපකාර නිසා එම ප්‍රදේශයේ ආදායම් නොලබන ජනතාවට වාසි ලැබිය හැකි වන බව පර්යේෂණයකින් සොයා ගෙන ඇත. එම ධනාත්මක බලපෑම ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වෙන වසරේ දී බහුල ව දැකීමට හැකි වන අතර සදාකාලිකව නොපැවතුණත්, ඇතැම් විට ඊට පසුව ද දිගු කාලයක් පුරා දැකිය හැකි වේ. ආදායම් නොලබන ජනතාව සහ සාමාන්‍ය ජනතාව වෙත වාසි අත් කර දීමට හැකි වන පරිදි දේශීය සංස්ථාවලට අනුබල දිය හැකි වන වටපිටාවක් ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය දැරීම නිසා නගරයකට හිමි වන බව ඉහත කී පර්යේෂණය මගින් තවදුරටත් පැහැදිලි කර ඇත. <ref>[http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=2028982 Tilcsik, A. and Marquis, C. 2013. “Punctuated Generosity: How Mega-events and Natural Disasters Affect Corporate Philanthropy in U.S. Communities.” ''Administrative Science Quarterly'', 58(1): 111-148.].</ref> එසේම, මෙ කී සත්කාරකත්වය දැරීම සැලකිය යුතු ඍණාත්මක බලපෑම් ද අදාල රට වෙත ඇති කරයි. == අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව == {{Main|ජාත්‍යන්තර ඔලිම්පික් කමිටුව}} [[File:Siege cio.jpg|thumb|ස්විට්සර්ලන්තයේ ලූසාන් හි පිහිටා ඇති අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු මූලස්ථානය]] විශාල සංඛ්‍යාවක් වූ ජාතික හා ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩා සංවිධාන, මාධ්‍ය සහකරුවන්, ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්, නිළධාරීන්, විනිසුරුවන් මෙන්ම ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තියේ අන්තර්ගත වන නීති රීති වලට එකඟ ව කටයුතු කරන සෑම පුද්ගලයකුම හා ආයතනයක් ම ඔලිම්පික් පදනමට අයත් වේ.<ref name="movement" /> ඔලිම්පික් උළෙලක් සංවිධානය කිරීමේ දී සත්කාරක නගර තෝරා ගැනීම, සංවිධාන කටයුතු කෙරෙන ආකාරය පිළිබඳ නිරතුරුව විමසිලිමත් වීම, ක්‍රීඩා වැඩසටහන් සඳහා අනුමැතිය ලබා දීම සහ යාවත්කාලීන කිරීම මෙන්ම අනුග්‍රාහක අයිතීන් සහ විකාශන අයිතීන් සම්බන්ධ කරුණුවලදී මැදිහත් වීම සම්බන්ධයෙන් ඔලිම්පික් පදනමෙහි මව් සංවිධානය වශයෙන් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව (IOC) වගකිව යුතු වෙයි. <ref name="movement roles" /> ඔලිම්පික් පදනම ප්‍රධාන කොටස් තුනකින් සමන්විත වෙයි: * අන්තර්ජාතික මට්ටමෙන් කිසියම් ක්‍රීඩාවක් අධීක්ෂණය කිරීමේ බලාධිකාරය වනුයේ එම ක්‍රීඩාව සඳහා වන අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සම්මේලනය යි. උදාහරණ ලෙස පාපන්දු ක්‍රීඩාව සඳහා එය ජාත්‍යන්තර පාපන්දු සම්මේලනය (FIFA) වන අතර වොලිබෝල් සඳහා එය අන්තර්ජාතික වොලිබෝල් සම්මේලනය (Fédération Internationale de Volleyball) නමින් හැඳින්වේ. මේ වන විට එක් එක් ක්‍රීඩා නියෝජනය කිරීම උදෙසා අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සම්මේලන 35 කින් ඔලිම්පික් පදනම සමන්විත වේ.<ref>{{cite web |title=For the Good of the Athletes|publisher=The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad|date=31 October 2007|url=http://en.beijing2008.cn/news/official/ioc/n214186786.shtml|accessdate=4 February 2009}}</ref> * එක් එක් රටවල් තුළ ඔලිම්පික් පදනම නියෝජනය කරනුයේ සහ හසුරවනුයේ එම රටෙහි ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව යි. (NOC) උදාහරණයක් ලෙස ශ්‍රී ලංකාව තුළ ඔලිම්පික් පදනම නියෝජනය කරනුයේ ශ්‍රී ලංකා ඔලිම්පික් කමිටුව යි. මේ වන විට ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු 205 ක් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ ලියාපදිංචි වී ඇත. <ref name="iocfactsheet" /> * එක් එක් වසරවල ඔලිම්පික් උළෙලවල් සංවිධාන කිරීම තාවකාලිකව භාර කරනුයේ ඒ සඳහා පත් කරන ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා සංවිධායක කමිටුවලට ය. (OCOGs) එවැනි සංවිධායක කමිටුවක් පත්කරනු ලබන්නේ කිසියම් ඔලිම්පික් උළෙලක සංවිධාන කටයුතු වලට පමණක් වන අතර එම ඔලිම්පික් උළෙල අවසන් වූ පසු අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට අවසන් වාර්තාව ලබා දීමෙන් අනතුරු ව එය විසුරුවා හරිනු ලබයි.<ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/ioc-governance-organising-committees|title=Organising Committees for the Olympic Games |publisher=Olympic Games|accessdate=18 July 2012}}</ref> [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] භාෂාවන් ඔලිම්පික් පදනම භාවිතා කරන ප්‍රධානතම භාෂාවන් දෙක ය. කිසියම් ඔලිම්පික් උළෙලක දී එම භාෂාවන් දෙකට අමතර ව තවත් භාෂාවක් (භාෂාවන්) භාවිතා කරයි නම්, ඒ අදාල සත්කාරක රටේ රාජ්‍ය භාෂාව (භාෂාවන්) විය යුතු ය. සෑම දැන්වීමක් ම (සමාරම්භක උළෙලේ දී, ආචාර පෙළපාලියේ යන විට කණ්ඩායම් පිළිබඳ නිවේදන කරන අවස්ථා වල, පදක්කම් ප්‍රදානයේ දී) ඉතහ කී භාෂා තුනෙන් (හෝ වැඩි ගණනින්) නිවේදනය කරනු ලබයි.{{sfn|Olympic Charter|2007|p=53|loc=Rule 24}} === විචාර === අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව, අන්තර්ජාතික සංවිධාන අතර ඇති එක් මුරණ්ඩු සංවිධානයක් ලෙස නිරතුරු ව චෝදනා ලබයි. ඇවෙරි බ්‍රන්ඩේජ් සහ ජුවාන් ඇන්ටෝනියෝ සැමරන්ච් යන සභාපතිවරුන්ගේ නිල කාලයන් දැඩිව මතභේදයන්ට ලක් ව ඇත. බ්‍රන්ඩේජ්, පුරා වසර 20 ක් මුළුල්ලේ එහි සභාපතිවරයා ව කටයුතු කරන අතර ඔහුගේ නිල කාලය තුළ ඔලිම්පික් උළෙල දේශපාලන ඇඟිලි ගැසීම්වලින් සහ වෙළඳ ප්‍රචාරණ බලපෑම්වලින් තොරව පවත්වා ගෙන යෑමට ඔහු කටයුතු කළේය. {{sfn|Maraniss|2008|pp=52–60}} [[දකුණු අප්‍රිකාව|දකුණු අප්‍රිකානු]] නියෝජිතයන් සම්බන්ධයෙන් සිදු වූ වර්ණ භේදය පිළිබඳ ගැටලුව විසඳූ ආකාරය ත්, යුදෙව් විරෝධවාදය සම්බන්ධව ඔහු කටයුතු කළ ආකාරය ත්, අන්තවාදී ලෙස සිදු කළේ යැයි ඔහුට චෝදනා එල්ල වී ඇත. {{sfn|Maraniss|2008|pp=60–69}} සැමරන්ච්ගේ සභාපතීත්වය යටතේල ඔහුගේ ඥාතීන් වෙත වැඩි සැලකිල්ලක් දැක්වූ බවටත්, විවිධ අක්‍රමිකතා සිදු වූ බවටත් චෝදනා එල්ල වී ඇත. <ref>{{cite news|title=Samaranch Defends Nominating Son for IOC Post|publisher=CBC Sports|date=18 May 2001|url=http://www.cbc.ca/olympics/story/2001/05/18/ioc010516.html|accessdate=4 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081205190231/http://www.cbc.ca/olympics/story/2001/05/18/ioc010516.html|archivedate=5 December 2008|url-status=live}}</ref> සැමරන්ච් සහ [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤයේ]] ෆ්‍රැන්කෝ ආධිපත්‍ය අතර තිබූ සම්බන්ධය ද විචාරයන්ට බඳුන් වෙයි. <ref>{{cite news|title=Olympics:Barcelona Profile; Samaranch, Under the Gun Shoots Back|last=Riding|first=Alan|date=30 June 1992|work=The New York Times|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E0CE3DB173FF933A05755C0A964958260|accessdate=30 January 2009}}</ref> 2002 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ සත්කාරකත්වය ලබා ගැනීම සඳහා 1998 වසරේ දී පැවැති ලංසු තැබීමේ දී සෝල්ට් ලේක් නගරයේ අදාල කමිටුවේ නිළධාරීන්ගෙන් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ නිළධාරීන් පිරිසක් අල්ලස් ගත් බවට හෙළි වී ඇත. ඒ සඳහා පැවැත්වූ පරීක්ෂණයකින් පසු ව නිළධාරීන් හතර දෙනෙකු ඉල්ලා අස් වූ අතර 6 දෙනෙකුගේ වැඩ තහනම් කරන ලදී. එම සිදුවීමෙන් අනතුරුව, අනාගතයේ තවදුරටත් එවැනි සිදුවීම් සිදු වීම වැළැක්වීමේ අරමුණෙන් සත්කාරක නගර තෝරා ගැනීම සඳහා අනුගමනය කරන ක්‍රියා මාර්ගය සංශෝධනය කිරීමට පියවර ගන්නා ලදී. <ref>{{cite news |title=Judge Drops Olympic Bid Case|work=Los Angeles Times|last=Abrahamson|first=Alan|date=6 December 2003|url=http://articles.latimes.com/2003/dec/06/sports/sp-saltlakecity6|accessdate=21 March 2009}}</ref> 2012 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලේ සත්කාරකත්වය ගැනීම සඳහා 2004 වසරේ දී පැවති ලංසු තැබීමේ දී සිදු වූ අල්ලස් ගැනීමක් සම්බන්ධව කළ විමර්ශනයක් ඇසුරින් BBC නාළිකාව නිෂ්පාදනය කළ වාර්තා වැඩසටහනක් ''Panorama: Buying the Games'', නමින් 2004 වසරේ අගෝස්තුවේදී විකාශය විය.<ref name="Buying the Games" /> එම වාර්තා වැඩසටහන හෙළි කළ පරිදි අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ නිළධාරීන්ට අල්ලස් ලබා දී කිසියම් නගරයකට ඡන්දය ප්‍රකාශ කරන ලෙස බලපෑම් කළ හැකි බවයි. 2012 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලේ සත්කාරකත්වය ලබා ගැනීම සඳහා ඔවුන්ගේ ලංසුව ඉතා සුළු අගයකින් පරාජය වීමෙන් අනතුරු ව<ref>{{cite news|first=Lynn|last=Zinser|title=London Wins 2012 Olympics New York Lags|work=The New York Times|date=7 July 2005|url=http://www.nytimes.com/2005/07/07/sports/othersports/07olympic.html?_r=2&pagewanted=1&oref=slogin|accessdate=4 February 2009}}</ref> [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] [[පැරිස්]] නුවර නගරාධිපතිවරයා විසින් එවකට බ්‍රිතාන්‍යයේ අගමැතිවරයා වූ [[ටෝනි බ්ලෙයාර්]] සහ හිටපු ඔලිම්පික් ශූරයකු වූ සෙබස්තියන් කෝ ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් ලන්ඩන් නුවර ලංසු තැබීමේ කමිටුව හට ලංසු තැබීමේ මූලික නීති රීති බිඳ දැමූ බවට ඍජුව චෝදනා කරන ලදී. ඒ සඳහා එවකට ප්‍රංශ ජනාධිපතිවරයා වූ [[ජැක් ෂිරාක්]] සාක්ෂි දරනු ඇති බවට ඔහු පැවසූ අතර, ජනාධිපතිවරයා විසින් ප්‍රවේශම්සහගත ව ප්‍රශ්න කිරීම්වලදී පිළිතුරු දෙන ලදී. <ref>{{cite news|title=Paris Mayor Slams London Tactics|publisher=Sportinglife.com|url=http://www.sportinglife.com/london2012/news/story_get.cgi?STORY_NAME=others/05/07/06/manual_125524.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110515073919/http://www.sportinglife.com/london2012/news/story_get.cgi?STORY_NAME=others/05/07/06/manual_125524.html|archivedate=15 May 2011|accessdate=4 February 2009|url-status=dead}}</ref> චෝදනාව සම්පූර්ණයෙන්ම පරීක්ෂණයකට ලක් නොකළ බව නම් නිසැකය. 2006 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල සඳවූ වූ ලංසු තැබීම ද මතභේදයකට ලක් ව සැඟව ගියේ ය. ටියුරින් සංවිධායක මණ්ඩලය විසින් දැඩිව චෝදනා කරන ලද්දේ ප්‍රතිවාදී ලංසුව තැබූ [[ස්විට්සර්ලන්තය]] අල්ලස් ලබා දුන් බවත් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ ප්‍රසිද්ධ නිලධාරියකු වන මාක් හෝල්ඩර් ද එයට සම්බන්ධ බවත් ය. එම චෝදනාව දීර්ඝ පරීක්ෂණයක් සිදු කිරීමට මුල පිරුවේ ය. තවද එම චෝදනාව නිසා අන්තර් ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ නිළධාරීන් ද කළකිරුණු අතර ස්විට්සර්ලන්තය කෙරෙහි අප්‍රසාදයට පත් ව සත්කාරකත්වය ටියුරින් නගරයට දිනා ගැනීමට ඔවුහු උදව් කළහ. <ref>{{cite news|first=Howard|last=Berkes|title=How Turin got the Games|publisher=National Public Radio|date=7 February 2006|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=5195274|accessdate=4 February 2009}}</ref> 1972 දී [[මියුනිච්]] ඔලිම්පික් උළෙලේ දී [[පලස්තීනය|පලස්තීන]] ත්‍රස්තවාදීන් අතින් ඝාතනය වූ [[ඊශ්‍රායලය|ඊශ්‍රායල]] ක්‍රීඩකයන් 11 දෙනා සිහි කර ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාරම්භක උත්සවයේ දී නිහඬතාවයක් පැවැත්වීමට කරන ලද ඉල්ලීම් සියල්ලම අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව දිගින් දිගටම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇත. ඒ වෙනුවෙන් 2012 ජූලි මාසයේ දී ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් The Anti-Defamation League (ADL) නම් සංවිධානය කියා සිටියේ එය අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ මුරණ්ඩු බව, දයාවිරහිත බව සහ හැඟීම් විරහිත බව දිගින් දිගටම ප්‍රදර්ශනය කිරීමක් බවයි. <ref>{{cite web|title=Olympic Committee's Refusal to Honor Munich 11 Mired in 'Stubborn Insensitivity and Callousness'|url=http://archive.adl.org/PresRele/TerrorismIntl_93/Olympic-Committee-Stubborn-Munich-11.htm|publisher=ADL|accessdate=26 January 2013}}</ref> == වාණිජකරණය == ආරම්භයේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව සංස්ථාපිත අනුග්‍රාහකත්වයන් වලට විරුද්ධත්වය දැක්වූවේ ය. 1972 දී ඇවෙරි බ්‍රන්ඩේජ් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සභාපති තනතුරෙන් විශ්‍රාම යනතුරු ම, රූපවාහිනී මාධ්‍ය සහ මූල්‍යමය වාසි ලබා දෙන ප්‍රචාරණ ක්‍රම භාවිත කළ හැකියාවක් පවතී දැයි සොයා බැලීමටවත් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව උත්සාහ නොකළේය. {{sfn|Cooper-Chen|2005|p=231}} තමන්ගේ නිෂ්පාදන ඔලිම්පික් සන්නාමය හා සබැඳීමට කැමැත්ත ප්‍රකාශ කළ ජාත්‍යන්තර අනුග්‍රාහකයන් වෙත ඔලිම්පික් උළෙල ඇදී යන්නට වූයේ ජුවාන් ඇන්ටෝනියෝ සැමරන්ච් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සභාපතීත්වය දරන සමයේ දී ය.<ref name="television" /> === අයවැය=== 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව පවත්වාගෙන යනු ලැබුවේ සුළු මූල්‍යමය තත්ත්වයක් යටතේ ය. <ref name="television" />{{sfn|Buchanon|Mallon|2006|p=ci}} 1952 සිට 1972 දක්වා කාලය තුළ එහි සභාපතිවරයාව සිටි ඇවෙරි බ්‍රන්ඩේජ් විසින් වාණිජ්‍යමය අරමුණු සමග ඔලිම්පික් සැසඳීමට ගත් සියළු උත්සාහයන් ව්‍යර්ථ කර දමන ලදී. {{sfn|Cooper-Chen|2005|p=231}} එයට හේතුව වූයේ වෙනත් පාර්ශවයන් හා සම්බන්ධ වුවහොත් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ තීරණ ගැනීම් එම පාර්ශවයන් නිසා අයුතු ලෙස බලපෑමට ලක් ව හැකි බව බ්‍රන්ඩේජ් විශ්වාස කිරීමයි.{{sfn|Cooper-Chen|2005|p=231}}ඔහුගේ එම ක්‍රියා පිළිවෙල නිසා අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට සිදු වූයේ අනුග්‍රාහක ගිවිසුම් ඉවත ලා කටයුතු කිරීමටයි. {{sfn|Cooper-Chen|2005|p=231}} බ්‍රන්ඩේජ්, අන්තර්ජාතික ඔල්ම්පික් කමිටු සභාපතීත්වයෙන් විශාම යන විට එහි වත්කම් ප්‍රමාණය [[ඇමරිකානු ඩොලර්]] මිලියන 2 ක් වූ අතර එයින් වසර 8 ක් ඉක්ම යද්දී භාණ්ඩාගාරය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 45 ක් දක්වා තර කර ගැනීමට හැකි විය. {{sfn|Cooper-Chen|2005|p=231}} මූලික වශයෙන්ම එය සිදු වූයේ, පාලනාධිකාරයෙහි ඇති වූ දාර්ශනික වෙනස් වීම මත, සයයෝගීතා අනුග්‍රාහකත්වයට සහ රූපවාහිනී විකාශන අයිතීන් අලෙවියට ඉඩ ප්‍රස්ථාව ලබා දෙමින් ඔලිම්පික් උළෙල ව්‍යාපත්තියට මග පෑදූ හෙයිනි. {{sfn|Cooper-Chen|2005|p=231}} ජුවාන් අන්තෝනියෝ සැමරන්ච් 1980 දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සභාපතීත්වයට තේරී පත් වන විට ඔහුගේ අරමුණ වූයේ එය ආර්ථික වශයෙන් ස්ථාවරත්වයකට පත් කිරීම ය.{{sfn|Buchanon|Mallon|2006|p=ci}} 1984 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල ඔලිම්පික් ඉතිහාසයේ නව පිටුවක් පෙරලීමට සමත් විය. [[ලොස් ඇන්ජලීස්]] සංවිධායක කමිටුව එම ඔලිම්පික් උළෙලින් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 225 ක ශුද්ධ ලාභයක් ලැබීමට සමත් වූ අතර එය පෙර නොවූ විරූ අන්දමේ ලාභයකි. {{sfn|Findling|Pelle|2000|p=209}} විශේෂිත අනුග්‍රාහකත්ව හිමිකම් විකිණීමෙන් එවන් ආදායමක් ලැබීමට ඔවුහු සමත් වූහ. {{sfn|Findling|Pelle|2000|p=209}} ඉන් අනතුරු ව එවැනි අනුග්‍රාහකත්ව අයිතීන් පාලනය කිරීම සම්බන්ධ ව අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව සොයා බැලීය. ඒ අනුව සැමරන්ච් විසින් 1985 දී ඔලිම්පික් සන්නාමය පිහිටුවීමේ අරමුණෙන්, ඔලිම්පික් වැඩසටහන (TOP) පිහිටුවීමට උපකාර කරන ලදී. <ref name="television" /> TOP හි සාමාජිකත්වය ඉතා විශේෂිත එකක් වූ අතර එය මිල අධික වූයේ ය. වසර හතරක සාමාජකත්වය ලබා ගැනීමට ඩොලර් මිලියන 50 ක් ගෙවීමට සිදු විය. {{sfn|Buchanon|Mallon|2006|p=ci}} තම නිෂ්පාදන ලෝකය පුරා ප්‍රචාරය කිරීම සඳහා විශේෂ අයිතියක් ද එහිදී ඔලිම්පික් සන්නාමය භාවිතා කිරීමේ අයිතිය ද, ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශන සහ වෙළඳ දැන්වීම්වල ඔලිම්පික් සංඛේතය භාවිතා කිරීමේ අයිතිය ද TOP සාමාජිකයන් සතුවේ.{{sfn|Slack|2004|p=194}} === රූපවාහිනියේ බලපෑම === [[File:Olympic Final 2000 (1936 cartoon).jpg|thumb|upright=1.35|1936 [[බර්ලින්]] ඔලිම්පික් උළෙල පැවැත්වෙන කාලයේ දී පල වුණු කාටූනයක්. 2000 වසරේ දී ඔලිම්පික් ප්‍රේක්ෂකාගාරවල සිටින ප්‍රේක්ෂකයන් රූපවාහිනිය සහ ගුවන් විදුලිය මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය විය හැකි බව නිර්මාණකරුවා උපකල්පනය කරයි. ප්‍රේක්ෂක ඔල්වරසන් වෙනුවට ශබ්ද විකාශන!]] 1936 වසරේ දී බර්ලිනයේ පැවැති ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට ජර්මනිය පුරා රූපවාහිනියෙන් විකාශය කෙරිණි. <ref>{{cite web|title=Berlin 1936|publisher=International Olympic Committee|url=http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1936|archiveurl=http://web.archive.org/web/20080822100804/http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=1&OLGY=1936|archivedate=22 August 2008|accessdate=31 March 2009}}</ref> ප්‍රථම වරට ලොව පුරා විකාශය කෙරුණු ඔලිම්පික් උළෙල වන්නේ 1956 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල යි. <ref>{{cite web|title=Cortina d'Ampezzo|publisher=International Olympic Committee|url=http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=2&OLGY=1956|archiveurl=http://web.archive.org/web/20080822213008/http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=2&OLGY=1956|archivedate=22 August 2008|accessdate=31 March 2009}}</ref> 1960 ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට තම විකාශන හිමිකම් විශේෂිත රූපවාහිනී නාළිකාවලට විකිණූ අතර ඒ සඳහා ඇමරිකානු හිමිකම් වෙනුවෙන් CBS නාළිකාව මගින් ඇමරිකානු ඩොලර් 394,000 ක් ද{{sfn|Slack|2004|p=192}} European Broadcasting Union (EBU) මගින් ඇමරිකානු ඩොලර් 660,000 ක් ද ගෙවන ලදී. <ref name="television" /> පසුව එළඹුණූ වසරවලදී [[සීතල යුද්ධය|සීතල යුද්ධයේ]] සංකල්පමය යුධ පෙරමුණ බවට ඔලිම්පික් උළෙල පරිවර්තනය විය. සුපිරි බලවතුන් විසින් දේශපාලනික ආධිපත්‍ය රැක ගනු වස් එය මෙහෙයවනු ලැබූ අතර, රූපවාහිනියෙන් ඔලිම්පික් උළෙල විකාශය වීම නිසා උද්දීපනය වූ මහජන උනන්දුව තම වාසියට යොදා ගැනීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව කටයුතු කළේය. {{sfn|Slack|2004|p=192}} විකාශන හිමිකම් විකිණීම නිසා ඔලිම්පික් උළෙල වඩාත් ජනතාව අතර ගෙන යාමෙන්, ඔවුන් තුළ ඔලිම්පික් කෙරෙහි ඇති වූ උන්මාදය දියුණු තියුණු කිරීමට හැකි වූ අතර ඒ නිසා ම එම විකාශයන්ට වෙළඳ දැන්වීම් සඳහා ඉල්ලීම් ගලා එන්නට විය. මෙම ක්‍රියා පිළීවෙල චක්‍රීය ව සිදු වීම නිසා නිරතුරුව ම අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව තම විකාශන හිමිකම් වල වටිනාකම ඉහළ දැමීය. {{sfn|Slack|2004|p=192}} උදාහරණයක් ලෙස CBS නිළිකාව 1998 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ විකාශන අයිතීන් වෙනුවෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 375 ක්{{sfn|Gershon|2000|p=17}} වියදම් කළ අතර NBC නාලිකාව 2000 සිට 2012 දක්වා ඔලිම්පික් උළෙල 4 ක විකාශන අයිතීන් වෙනුවෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 3.5 ක් වියදම් කර ඇත.<ref name="television" /> 1960 සිට සියවසේ නිමාව දක්වා ඔලිම්පික් නරඹන්නන්ගේ ප්‍රමාණය ඝාතීය ව ඉහළ ගියේය. 1964 දී චන්ද්‍රිකා තාක්ෂණය යොදා ගෙන වෙ පුරා සජීවී ව රූපවාහිනී විකාශයන් ඇරඹීම ත්, 1968 දී වර්ණ රූපවාහිනී ලොවට හඳුන්වාදීම ත් එයට හේතු වන්නට ඇත. <ref>Whannel, G. (1984) The television spectacular In A. Tomlinson & G. Whannel (Eds.), Five-ring circus (pp. 30–43). London: Pluto Press</ref> 1968 [[මෙක්සිකෝ සිටි]] ඔලිම්පික් උළෙල නරඹනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාව මිලියන 600 ක් වූ අතර 1984 ලොස් ඇසන්ජලීස් ඔලිම්පික් උළෙල නැරඹූ ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාව මිලියන 900 ක් විය. 1992 වසරේ [[බාසිලෝනා]] ඔලිම්පික් උළෙල වන විට මෙම සංඛ්‍යා තවදුරටත් වර්ධනය වෙමින් ලොව පුරා බිලියන 3.5 ක ජනකායක් ඔලිම්පික් උළෙල සජීවි ව නැරඹුවේ ය. {{sfn|Tomlinson|2005|p=14}} කෙසේ වෙතත්, 1968 වසරෙන් පසු ව NBC නාළිකාව ලබා ගත් අවම තක්සේරුව 2000 [[සිඩ්නි]] ඔලිම්පික් උළෙලින් වාර්තා විය. <ref>{{cite news|title=World Series TV ratings slump|url=http://www.cbsnews.com/stories/2000/10/27/sports/main244877.shtml|work=CBS News|agency=Associated Press|accessdate=4 May 2009 | date=27 October 2000}}</ref> ඒ සඳහා හේතු දෙකක් බලපාන්නට ඇත. කේබල් නාළිකාවල ශීඝ්‍ර වර්ධනය එක් හේතුවක් වූ අතර, අන්තර්ජාලයේ බලපෑම දෙවැන්න විය. රූපවාහිනී සමාගම් අනුගමනය කරන ක්‍රමවේදය වන්නේ පටිගත කර පසුව ප්‍රචාරය කිරීම වන නිසා ත්, අන්තර්ජාලය ඔස්සේ කිසියම් දෙයක් ඒ මොහොතේම නැරඹිය හැකි වීම නිසාත් තොරතුරු යුගයට එළඹෙත්ම රූපවාහිනී නාළිකාවන් අනුගමනය කරන ක්‍රමය යල් පැන ගිය එකක් බවට පත් විය. <ref>{{cite news|title=All fall down|last=Walters|first=Walters|work=Sports Illustrated|publisher=Time Inc.|date=2 October 2000|url=http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1020472/index.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110429222810/http://vault.sportsillustrated.cnn.com/vault/article/magazine/MAG1020472/index.htm|archivedate=29 April 2011|accessdate=2 April 2009|url-status=dead}}</ref> විකාශන හිමිකම්වල මිල අඩුවීම රූපවාහිනී නාළිකාවල වෙළඳ දැන්වීම් කාලය නොමිලේ ලබා දීමට සිදු වන තරම් බරපතල ගැටලුවක් උද්ගත කරන්නක් විය. <ref name="ratings" /> රූපවාහිනී විකාශයන්ගේ වියදම වැඩි වීමත්, අන්තර්ජාලයෙන් සහ කේබල් නාළිකාවලින් එල්ල වූ දැඩි තරගකාරීත්වය ත් නිසා අදාල විකාශන හිමිකම්වල මිල ඉහළ දැමීමක් රූපවාහිනිය අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවෙන් අපේක්ෂා කළේය.{{sfn|Slack|2004|pp=16–18}} ඔලිම්පික් වැඩසටහනට විවිධ වෙනස්කම් කිහිපයක් සිදු කරමින් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව ඒ ඉල්ලීම්වලට ප්‍රතිචාර දැක්වූවේ ය. දින හතක් පුරා පැවැත්වුණු ජිම්නාස්ටික් තරග දින 9ක් දක්වා දීර්ඝ කිරීම ත්, වැඩිදුර ආකර්ශනයක් ලබා ගැනීම සඳහා ජයග්‍රාහකයන් වෙනුවෙන් සැමරුම් සාදයක් පැවැත්වීමත් ඒ අතර වෙයි. {{sfn|Slack|2004|p=17}} රූපවාහිනිය ඔස්සේ විශාල ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් නරඹන පිහිනුම් සහ කිමිඳුම් ඉසව් පුළුල් කිරීම තවත් එක් පියවරකි. {{sfn|Slack|2004|p=17}} එම වෙනස් කිරීම් නිසා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ වැඩිම පිරිසක් රූපවාහිනී නරඹන කාල පරාසය තුළ ඔලිම්පික් තරග විකාශය කිරීමට ඇමරිකානු රූපවාහිනිය සමත් වූවේය. {{sfn|Cooper-Chen|2005|p=230}} මෙම සියලු ම ක්‍රියාමාර්ගවලන් ලැබෙන ප්‍රතිපල එක් මිශ්‍ර වීම රූපවාහිනී නරඹන්නන් ප්‍රමාණය කෙරෙහි විවිධ අයුරින් බලපා ඇත. 2006 [[ඉතාලිය|ඉතාලියේ]] [[ටොරිනෝ]] නුවර පැවති ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල නැරඹූ ප්‍රමාණය 2002 වසරේ ප්‍රේක්ෂක ප්‍රමාණයට වඩා සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයකින් අඩු වී ඇති අතර 2008 බීජිං ඔලිම්පික් උළෙල නැරඹීමේ යම් වැඩි වීමක් දක්නට ඇත. <ref name="ratings" />{{sfn|Woods|2007|p=146}} === මතභේදයන් === ඔලිම්පික් සන්නායමය අලෙවි කිරීම මතභේදයට තුඩු දුන් කාරණයකි. විවාදාත්මක කාරණය වූයේ ඔලිම්පික් සන්නායමය අලෙවි කිරීම නිසා වෙනත් වාණිජ්‍යකරණය වූ ක්‍රීඩා උත්සව අතරින් ඔලිම්පික් උළෙල වෙන් කර හඳුනාගත නොහැකි වන බවට අදහස් පළ වීමයි.{{sfn|Slack|2004|p=194}} 1996 [[ඇට්ලන්ටා]] සහ 2000 [[සිඩ්නි]] උළෙලවල් අතරතුර දී එම නගරයන්හි වෙළඳ ආයතන සහ බාහිර පුද්ගලයන් ඔලිම්පික් සම්බන්ධ ආයිත්තම් අලෙවි කිරීමට පටන් ගත් නිසා එය ප්‍රබල ලෙස විචාරයට බඳුන් විය.{{sfn|Buchanon|Mallon|2006|p=cii}} අනාගතයේ එවැනි දෙයක් සිදු නොවීමට වග බලා ගැනීමට අන්තර් ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව පියවර ගත යුතු බව අවධාරණය විය. {{sfn|Buchanon|Mallon|2006|p=cii}} අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව ඔලිම්පික් සංකේත වල හිමිකම් තමන් සතුව තබා ගනිමින් ඒ මගින් මුදල් ඉපැයීමක් කළ ද උළෙලේ සංවිධාන කටයුතුවලට කිසිඳු වියදමක් නොදරන බවටත්, සංවිධාන කටයුතුවල වියදම් සියල්ල සත්කාරක නගරයට සහ අදාළ රටේ රජයට පවරා ඇති බවටත් තවත් චෝදනාවක් මතු විය. අන්‍රගාහකත්ව සහ විකාශන හිමිකම් වලින් ලැබෙන ආදායමෙන් කිසියම් ප්‍රතිශතයක් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට හිමිවේ.{{sfn|Slack|2004|p=194}} ඔලිම්පික් උළෙලකින් ලැබෙන ආදායමෙන් අදාල රට සංවිධාන කටයුතුවලට ආයෝජනය කළ මුදල පියවා ගැනීමට හැකි වෙතැයි විශ්වාසයක් නැති වුවද සියලු රටවල් ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය ලබා ගැනීමට තරග වදියි.{{sfn|Slack|2004|pp=194–195}} == වියදම== ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යාර්ථීන් දෙදෙනෙකු වන Bent Flyvbjerg සහ Allison Stewart විසින් ඔලිම්පික් උළෙලේ වියදම පිළිබඳ ව අධ්‍යයනය කරන ලදී.<ref name="autogenerated1960" /> ඔවුන් සොයා ගත් පරිදි පසුගිය පනස් වරස තුළ පැවති ඔලිම්පික් උළෙලවල් අතරින් වැඩිම වියදමක් දරා සංවිධානය කර ඇත්තේ 2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙල (ඇ. ඩො. බිලියන 14.8) ත්, 1992 බාසිලෝනා ඔලිම්පික් උළෙල (ඇ. ඩො. බිලියන 11.4) ත් 1976 මොන්ට්‍රියෙල් (ඇ. ඩො. බිලියන 6) ත් බවයි. 2008 බීජිං සංවිධායකයන් විසින් ඔවුන්ගේ අය වැය පිළිබඳ දත්ත එළි කිරීමට අකමැති වීම නිසා එහි වියදම සම්බන්ධ ව නිගමනයකට එළඹීමට පෙර කී විද්‍යාර්ථියන්ට හැකි ව නැත. මෙහිදී වියදම වශයෙන් සලකා බලා ඇත්තේ ක්‍රීඩා කටයුතු සඳහා යන වියදම පමණක් වන අතර අනෙකුත් වියදම් ද සැලකීම අත්‍යාවශය වුවත් ඒවා අදාළ නගරයේ තත්ත්වය අනුව නගරයෙන් නගරයට විශාල වශයෙන් වෙනස් වන නිසා සංසන්දනාත්මකව විග්‍රහ කිරීමේ අපහසුව සලකා බලා එම වියදම් ගැන සලකා බලා නැත. උදාහරණ ලෙස මෙහිදී වියදම් යටතට මහාමාර්ග, දුම්රිය මාර්ග, ගුවන් තොටුපල වැනි යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනයට යන වියදම වැනි රජයේ වියදම් ද, හෝටල් පහසුකම් වැඩි දියුණු කිරීම වැනි පෞද්ගලික වියදම් ද ගණන් බලා නැත. <ref name="autogenerated1960" /> පෙර කී විද්‍යාර්ථයින් දෙදෙනා තව දුරටත් සොයා ගෙන ඇත්තේ පෙර ගිණුම ඉක්මවා යන පරිදි වියදමක් දැරීමට සෑම ඔලිම්පික් උළෙලකදී ම සිදු වන බවයි: * ඔලිම්පික් උළෙලක දී වියදම්, අපේක්ෂිත වියදමඉක්මවා යාමේ සම්භාවිතාව 100% කි. එනම්, ඕනෑම ඔලිම්පික් උළෙලක වියදම, අපේක්ෂිත ප්‍රමාණය ඉක්මවා යන බවට ඉතාම නිවැරදි ව අනාවැකි පල කළ හැක. වෙනත් කිසිම මෙවැනි ව්‍යාපෘතියක් සඳහා එතරම් නිවැරදි ව අනාවැකියක් පල කළ නොහැක. ගොඩනැගිලි, යටිතල පහසුකම්, වාරිමාර්ග, තොරතුරු තාක්ෂණය සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතිවලදී අදාල පෙර ගිනුමට අනුව වියදම් සිදු කළ හැකි වුවත් ඔලිම්පික්වලදී එය එසේ නොවේ. <ref name="autogenerated1960" /> * මෙහිදී වියදම් ඉක්මවා යාමේ ප්‍රතිශතය 179% වන අතර නාම මාත්‍රිකව එය 324% ක් යැයි කියනු ලැබේ. එය අනෙක් ව්‍යාපෘති හා සැසඳීමේ දී අති විශාල අගයකි.<ref name="autogenerated1960" /> * මේ වන තෙක් විශාලතම වියදම් ඉක්මවා යාම් වන්නේ 1976 මොන්ට්‍රියල් (796%), 1992 බාසිලෝනා (417%) සහ 1980 ලේක් ප්ලේසිඩ් ශීත ඍතු ඔලිම්පික් (321%) යන උළෙලවල් හි දී ය. <ref name="autogenerated1960" /> * ඉහත දත්ත අනුව එළඹිය හැකි නිගමනය නම් කිසියම් රාජ්‍යයක් ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කාරකත්වය ලබා ගැනීමට තරග කිරීමට පෙර ඒ පිළිබඳ ව දෙවරක් සිතා බැලිය යුතු බවයි. එනම්, මෙම ව්‍යාපෘතිය (ඔලිම්පික් සත්කාරකත්වය) අන් සියලුම ව්‍යාපෘති අතරින් වැඩිම ආර්ථික අවදානමක් ගෙන ඇරඹිය යුතු ව්‍යාපෘතියක් ලෙස හඳුන්වා දිය හැක. එසේම එම අවධානම ගෙන සත්කාරකත්වය ලබා ගත් ඇතැම් රාජ්‍යයන් මේ වන විට එයින් පාඩම් ඉගෙන ගෙන ඇත. උදාහරණයක් ලෙස 2004 ඇතැන්ස් ඔලිම්පික් උළෙල සඳහා ණය ගැනීම සහ වියදම් ඉක්මවා යාම නිසා එවකට ග්‍රීසියේ පැවති ආර්ථික අර්බුධය සැලකිය යුතු මට්ටමකින් දරුණු තත්ත්වයකට පත් විය. 1976 මොන්ට්‍රියල් උළෙල සඳහා ගත් ණය පියවීමට ඔවුන්ට වසර 30 ක ගත වූ බව ද වාර්තා වේ. <ref name="autogenerated1960" /> අවසාන වශයෙන් Flyvbjerg සහ Stewart විසින් සොයා ගත් පරිදි පසුගිය දස වසරක කාලය තුළ වියදම ඉක්මවා යාම සාමාන්‍ය තත්ත්වයකට පත් ව ඇත. 2000 සිට 2010 දක්වා කාලය තුළ මධ්‍යන්‍ය වියදම ඉක්මවා යාමේ ප්‍රතිශතය 47% කි. ඊට පෙර එම අගය 258% කි. මෙම වියදම් ඉක්මවා යාමේ ප්‍රතිශතය පහත වැටීමේ ප්‍රවණතාව නැවත වැඩි කිරීමට 2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙල දායක වී ඇත. එහි දී අදාල අගය 101% ක් වූ බව වාර්තා වේ. <ref name="autogenerated1960" /> == සංකේත == {{Main|ඔලිම්පික් සංකේත}} [[File:Olympic-flag-Victoria.jpg|thumb|ඔලිම්පික් ධජය]] ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තිය තුළ මූර්තිමත් වී ඇති නියමයන් නිරූපණය කිරීම සඳහා ඔලිම්පික් පදනම විසින් විවිධ සංකේත භාවිතා කරනු ලබයි. ඔලිම්පික් වළළු ලෙසින් ප්‍රචලිත ඔලිම්පික් සංකේතය,[[ආසියාව]], [[අප්‍රිකාව]], ඇමරිකාව ([[උතුරු ඇමරිකාව]] සහ [[දකුණු ඇමරිකාව]]), [[යුරෝපය]] සහ [[ඕස්ට්‍රේලියාව (මහාද්වීපය)|ඕස්ට්‍රේලියාව]] යන ඔලිම්පික් තරග සඳහා සහභාගී වන මහාද්වීප පහ අතර සහයෝගය නිරූපණය කරන එකට බැඳුණු වළළු පහකින් සමන්විත වේ. නිල්, කහ, කළු, කොළ සහ රතු වර්ණයන්ගෙන් වර්ණ ගැන්වුණු එම වළළු පහ සුදු පසුතලයක දැක්වීමෙන් ඔලිම්පික් ධජය නිර්මාණය වී ඇත. එම වර්ණ පහ තෝරා ගෙන ඇත්තේ සෑම රටකම ජාතික කොඩියේ එම වර්ණ පහෙන් එකක්වත් අන්තර්ගත ව තිබීම නිසා ය. පළමු වරට 1914 වසරේ දී ඔලිම්පික් ධජය නිර්මාණය කළ ද, පළමු වරට එය භාවිතා කළේ 1920 වසරේ [[බෙල්ජියම|බෙල්ජියමේ]] ඇන්ට්වර්ප් හි පැවති ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ය. එදා සිට අද දක්වා සෑම ඔලිම්පික් උළෙලකදී ම ඔලිම්පික් ධජය අභිමානයෙන් යුතුව භාවිතා කරනු ලබයි. <ref name="olympicsymbols" /> “වඩා වේගවත් ව, වඩාත් ඉහළට, වඩා ශක්තිමත් ව“ යන අර්ථය සහිත ''Citius, Altius, Fortius'' යන [[ලතින්]] පාඨය ඔලිම්පික් ආදර්ශ පාඨය ලෙස භාවිතා කෙරේ. ඔලිම්පික් දර්ශනයේ ද කුබර්ටීන්ගේ කල්පිතයන් වඩාත් හොඳින් පැහැදිලි කර ඇත: {{quote|ජීවිතයේ දී වඩා වැදගත් දෙය වන්නේ ජයග්‍රහණය නොව සටන් වැදීමයි. එසේ ම ඔලිම්පික් තරගවල දී වඩා වැදගත් දෙය වන්නේ ජයග්‍රහණය නොව සහභාගීත්වය යි. ආධිපත්‍යයට පත් වීම අත්‍යාවශ්‍ය නොවුණත් වඩා හොඳින් සටන් වැදීම අත්‍යාවශ්‍ය වේ. <ref name="olympicsymbols" />}} ප්‍රරාණ ග්‍රීක සම්ප්‍රදායයන්ට ගරු කරමින් ඔලිම්පික් උළෙලකට මාස කිහිපයකට පෙර ඔලිම්පියා හි දී ඔලිම්පික් ගිණි සිළුව දල්වනු ලැබේ. පූජකවරියක් ලෙස පෙනී සිටින නිරූපණ ශිල්පිණයක විසින් සූර්ය කිරණ අභිසරණය කරන පරාවලයික දර්පණයක් තුළ ඔලිම්පික් ගිණිසිළුව තබා එය දල්වනු ලබයි. අනතුරුව ඇය විසින් ගිණිසිළුව ගෙන සංචාරයේ නිරත වන ප්‍රථම පුද්ගලයාගේ ගිණි සිළුව දල්වනු ලබයි. එසේ ඔලිම්පික් ගිණිසිළුව රැගෙන සංචාරයේ යෙදී අවසානයේ සමාරම්භක උත්සවය පැවැත්වෙන ක්‍රීඩා පිටිය වෙත එය රැගෙන එනු ලැබේ. එය ඔලිම්පික් සමාරම්භක උළෙලක වැදගත් අංගයක් ලෙස හැඳින්විය හැක. <ref name="torch" /> ඔලිම්පික් ගිණිසිළුව, ඔලිම්පික් සංකේතයක් ලෙස භාවිතා කිරීම ඇරඹුනේ 1928 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලේ සිට ය. නමුත් ඔලිම්පික් ගිණි සිළුව රැගෙන රට වටා යාම ආරම්භ කරන ලද්දේ 1936 ඔලිම්පික් උළෙලත් සමග ය. එසේ කිරීමට හේතු වූයේ [[නාසිවාදය]] ප්‍රචලිත කිරීමට [[ජර්මනිය|ජර්මානු රජයට]] ඇති වූ අවශ්‍යතාවයයි.<ref name="olympicsymbols" /> සත්කාරක රටේ සංස්කෘතිකමය උරුමයන් විදහා දක්වන පරිදි සත්වයෙකු හෝ මිනිස් රුවක් ඔලිම්පික් සුරතලා ලෙස යොදා ගනු ලැබේ. එසේ ඔලිම්පික් උළෙලක් සඳහා සුරතලෙකු නම් කිරීම ඇරඹුනේ 1968 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ය. 1980 උළෙලේ සිට ඔලිම්පික් සුරතලා, ඔලිම්පික් ප්‍රචාරණයේ දී වැදගත් මෙහෙයක් ඉටු කළේ ය. 2008 බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේ සුරතලුන් වූයේ චීනයේ සාම්ප්‍රදායික ෆෙන්ෂුයි කලාවේ දී කියවෙන මූල ද්‍රව්‍යයන් පහ නිරූපණය කරන ෆුවා (සුභ පැතුම් බෝනික්කන්) නම් සතුන් පස් දෙනා ය. <ref>{{cite web |title= The Official Mascots of the Beijing 2008 Olympic Games |url= http://en.beijing2008.cn/spirit/beijing2008/graphic/n214068254.shtml |publisher= The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad |accessdate=28 August 2008}}</ref>2024 පැරිස් ඔලිම්පික් උළෙලෙ සුරතලා ෆ්‍රිජියන් කැප්" ය<ref name=":0" group="ඔලිම්පික් සුරතලා ">ඔලිම්පික් සුරතලා </ref><ref name=":0" group="ඔලිම්පික් සුරතලා " /> == උත්සව== === සමාරම්භක උළෙල === [[File:2012 Summer Olympics opening ceremony (15).jpg|thumb|2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාරම්භක උළෙලේ අවස්ථාවක්]] ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තිය මගින් පනවා ඇති පරිදි ඔලිම්පික් සමාරම්භක උත්සවයක් තුළ අනිවාර්යයෙන්ම තිබිය යුතු අංග කිහිපයක් වෙයි. සමාරම්භක උත්සවය පැවැත්වෙනුයේ ඔලිම්පික් උළෙලක ක්‍රීඩා ඉසව් ආරම්භ කිරීමට පෙර ය. <ref name="OCFactSheetS" /><ref name="OCFactSheetW" /> මේ සම්ප්‍රදායයන් අතරින් බොහොමයක් ආරම්භ කෙරුණේ 1920 ඇන්ට්වර්ප් ඔලිම්පික් උළෙලින් පසු ය. <ref name="OCprotocol1" /> ඔලිම්පික් සමාරම්භක උත්සවය සාමාන්‍යයෙන් ඇරඹෙන්නේ සත්කාරක රටේ ජාතික ධජය ඔසවා ජාතික ගීය ගායනා කිරීමෙනි. <ref name="OCFactSheetS" /><ref name="OCFactSheetW" /> අනතුරුව සත්කාරක රට විසින් ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය විදහා දක්වමින් නැටුම්, රැඟුම්, ගැයුම්, වැයුම් ඇතුලත් සංස්කෘතික සංදර්ශනයක් පවත්වනු ලබයි. <ref name="OCprotocol1" /> වර්තමානය වන විට පෙර ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාරම්භක උළෙලට නොදෙවෙනි සමාරම්භක උළෙලක් ලොවට පෙන්වීමේ අභිප්‍රාය මත, සත්කාරක රටවල්, දිගු කලක් මතකයේ රැඳෙන සමාරම්භක උළෙලවල් ඉදිරිපත් කිරීමට උත්සාහ කරති. ඒ අනුව සමාරම්භක උළෙලේ විචිත්‍රත්වය සහ සංකීර්ණත්වය සෑම ඔලිම්පික් උළෙලකදීම අළුත් වන බව කිව හැක. බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාරම්භක උළෙල සඳහා ඇ. ඩො. මිලියන 100 ක් වියදම් වූ බව වාර්තා වී ඇත. ඒ වියදමෙන් වැඩි කොටසක් කලාත්මක නිර්මාණයන් වෙනුවෙන් කළ වියදම් වීම විශේෂත්වයකි. <ref>{{cite news |url= http://www.cbc.ca/olympics/story/2008/08/07/olympics-ceremonies.html |title= Beijing Dazzles: Chinese History, on Parade as Olympics Begin |publisher= Canadian Broadcasting Centre |date= 8 August 2008 |accessdate= 9 September 2008 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20080810214030/http://www.cbc.ca/olympics/story/2008/08/07/olympics-ceremonies.html |archivedate= 10 August 2008 |url-status= live }}</ref>මෙය අතිඋත්කර්ෂවත් ලෙස පවත්වනු ලබයි සමාරම්භක උළෙලේ සංස්කෘතික සංදර්ශනයෙන් පසුව එළඹෙන්නේ ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් සියළු දෙනා සහභාගී වන ආචාර පෙළපාලියයි. එක් එක් ජාතීන් තම ජාතික ධජයන් සමග වෙන වෙනම ක්‍රීඩාගාරයට ඇතුළු වෙමින් ගමන් කරන මෙම ආචාර පෙළපාලියට සිරිතක් වශයෙන් පළමුවෙන්ම ඇතුළු වන්නේ ග්‍රීසිය නියෝජනය කරන කණ්ඩායමයි. ඒ, ඔලිම්පික් උළෙලේ පුරෝගාමී රාජ්‍ය වශයෙන් ඔවුන්ට කරන ගරු කිරීමක් වශයෙනි. සත්කාරක රට විසින් තෝරා ගන්නා භාෂාවක අක්ෂර මාලාවේ අකාරාදී පිළිවෙලට නම් සඳහන් වන ජාතීන් ඉන් අනතුරුව පිළිවෙලින් ක්‍රීඩා පිටියට ඇතුළු වෙයි. සත්කාරක රටට අයත් කණ්ඩායම පිටියට ඇතුළු වන්නේ අවසානයට ය. 2004 වසරේ ග්‍රීසියේ ඇතැන්ස් හි පැවති ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාරම්භක උළෙලේ දී ආචාර පෙළපාලිය සඳහා ග්‍රීසියේ ධජය පළමුවෙන් පිටියට ඇතුළු වූ අතර ග්‍රීක නියෝජිත පිරිස පෙළපාලියේ අවසානයට පැමිණනෙමින් සම්ප්‍රදාය බිඳ නොදැමීමට කටයුතු කළේය. අනතුරු ව නිළ වශයෙන් ඔලිම්පික් උළෙල ඇරඹීමේ නිවේනය නිකුත් කිරීම සඳහා අදාල බලධාරීන් සහ සත්කාරක රටේ රාජ්‍ය නායකයන් විසින් කතා පවත්වනු ලැබේ. අවසානයේ ඔලිම්පික් ගිණි සිළුව ක්‍රීඩාගාරයට ගෙන ඒම සිදු කරනු ලබයි. ගිණි සිළුව අවසාන වශයෙන් අතට ගනු ලබන්නේ සත්කාරක රටෙන් බිහි වූ ලොව පුරා නමක් රැන්දූ ක්‍රීඩකයකු වන අතර ඔහු හෝ ඇය විසින් ක්‍රීඩාගාරයේ කල්දේරමේ ඇති ඔලිම්පික් පහන දල්වනු ලබයි.<ref name="OCFactSheetS" /><ref name="OCFactSheetW" /> === සමාප්ති උළෙල === [[File:Birdsclosing.jpg|thumb|2008 බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාප්ති උත්සවය සඳහා ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් පෙළ ගැසී සිටි අයුරු]] ඔලිම්පික් උළෙලේ සියලුම ක්‍රීඩා ඉසව් පවත්වා අවසන් වීමෙන් අනතුරු ව සමාප්ති උත්සවය පවත්වනු ලැබේ. පළමුව සෑම රටක්ම නියෝජනය කරමින් ධජයන් රැගත් නියෝජිතයන් ක්‍රීඩා පිටයට ඇතුළු වන අතර ඉන් අනතුරු ව කිසිම ජාතිකත්ව වෙනසකින් තොරව ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවෝ පිටියට ඇතුළු වෙති. <ref name="IOCclosingProtocol">{{cite web |title=Closing Ceremony Factsheet|publisher=The International Olympic Committee|date=5 June 2012|url=http://www.olympic.org/Documents/Reference_documents_Factsheets/Closing_Ceremony_of_the_Games.pdf|accessdate=12 August 2012}}</ref> ඉන් අනතුරුව රටවල් තුනක ධජ තුනක් ඔසවමින් ඔවුන්ගේ ජාතික ගී ගායනා කරනු ලැබේ. අදාල ඔලිම්පික් උළෙලේ සත්කාරකත්වය දැරූ රට, ඔලිම්පික් පුරෝගාමීත්වයට දක්වන ගරු කිරීමක් වශයෙන් ග්‍රීසිය සහ ඊලඟට නියමිතව ඇති ග්‍රීෂ්ම හෝ ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ සත්කාරකත්වය දරන රට, එම රටවල් තුනයි. <ref name="IOCclosingProtocol"/> සංවිධායක කමිටුවේ සභාපතිවරයා සහ අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සභාපතිවරයා තම සමාප්ති කතාවන් පවත්වමින් නිළ වශයෙන් ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාප්තිය සනිටුහන් කරන අතර ඉන් අනතුරුව ඔලිම්පික් පහන නිවා දමනු ලැබේ. <ref>{{cite web |title= Closing Ceremony |publisher= International Olympic Committee |date= 31 January 2002 |url= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_268.pdf |archiveurl= http://www.webcitation.org/5gKmkOYeD |archivedate= 26 April 2009 |format= PDF |accessdate=27 August 2008}}</ref> අවසානයේ දී වර්තමාන ඔලිම්පික් උළෙලේ සත්කාරකත්වය දැරූ නගරයේ නගරාධිපතිවරයා විසින් විශේෂ ඔලිම්පික් ධජයක් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු සභාපතිවරයාට ලබා දෙනු ලබන අතර ඔහු විසින් එය මීලඟ ඔලිම්පික් උළෙල පවත්වන නගරයේ නගරාධිපතිවරයාට භාර දීම සිදු කරනු ලබයි. <ref>{{cite web |url=http://www.vancouver2010.com/en/news/feature-stories/-/38344/32574/w6rlej/the-olympic-flags-and-emblem.html |title=The Olympic Flags and Emblem |publisher=The Vancouver Organizing Committee for the 2010 Olympic and Paralympic Winter Games|accessdate=10 February 2009|archiveurl=http://web.archive.org/web/20090426042147/http://www.vancouver2010.com/en/news/feature-stories/-/38344/32574/w6rlej/the-olympic-flags-and-emblem.html|archivedate=26 April 2009}}</ref> ඉන් අනතුරුව ඊලඟ ඔලිම්පික් උළෙල පවත්වන රට තමන්ව හඳුන්වාදීම සඳහා ඔවුන්ගේ සංස්කෘතිය විදහා දක්වමින් කුඩා සන්දර්ශනයක් පැවැත්වීම සිදුවේ. <ref name="IOCclosingProtocol"/> === පදක්කම් ප්‍රදානය === [[File:CyclingTeamPursuitBeijing2008.jpg|thumb|2008 ඔලිම්පික් උළෙලේ පදක්කම් ප්‍රදානය කිරීමේ අවස්ථාවක්]] සෑම ක්‍රීඩා ඉසව්වක්ම අවසානයේ පදක්කම් ප්‍රදානය කිරීම සිදු කරනු ලැබේ. පළමු, දෙවන සහ තෙවන ස්ථාන ලබා ගත් ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් හෝ කණ්ඩායම් විසින්, තට්ටු තුනකින් සමන්විත වේදිකාවක් මතට නැගී තම පදක්කම් ලබා ගනු ලැබේ. <ref>{{cite web |title= Olympic Games – the Medal Ceremonies |work= Encyclopædia Britannica |format=registration required|url= http://original.britannica.com/eb/article-249556/Olympic-Games |accessdate=29 August 2008}}{{subscription required}}</ref> අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු නිළධාරියෙකු විසින් පදක්කම් ප්‍රදානය කරනු ලැබීමෙන් අනතුරු ව පදක්කම් ලාභීන්ගේ රටවල් තුනෙහි ජාතික ධජ ඔසවන අතර රන් පදක්කම් ලාභියාගේ රටෙහි ජාතික ගීය වාදනය කරනු ලබේ. <ref name="otraditions" /> පදක්කම් ප්‍රදානය කරන නිළධාරියාට පදක්කම් ලබා දීම, ජාතික ධජ එසවීම වැනි කටයුතුවලට සත්කාරක රටෙහි ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වන්නන්ට අවස්ථාව ලබා දෙනු ලැබේ. <ref>{{cite news |title= Medal Ceremony Hostess Outfits Revealed |work= China Daily |date= 18 July 2008 |url= http://english.sina.com/china/p/1/2008/0718/172118.html |accessdate=29 August 2008}}</ref> == '''පුරාණ ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙල''' == [[ගොනුව:Olympia-stadion.jpg|thumb|ග්‍රීසියේ ඔලිම්පියා හි පුරාණ ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනය]] පුරාණ ඔලිම්පික් උළෙල (පුරාතන ග්‍රීක: τὰ Ὀλύμπια , ''ta Olympia'') යනු ග්‍රීසියේ ඔලිම්පියා හි සියුස් දෙවියන් වෙනුවෙන් සෑම වසර හතරකට වරක් පැවැත්වූ ආගමික හා මලල ක්‍රීඩා උත්සවයකි. '''කාලය තීරණය කිරීම''' මෙම උත්සවය පවත්වන දිනය තීරණය කරනු ලැබුවේ සංකීර්ණ ගණනය කිරීම් ක්‍රමයකට අනුවය. සාමාන්‍යයෙන් '''අගෝස්තු අග හෝ සැප්තැම්බර් මුල''' (ගිම්හාන සූර්යාලෝකයෙන් පසු එළඹෙන දෙවන පුර පසළොස්වක පොහොය දින) මෙය පැවැත්විණි. මෙය වාර්ෂික අස්වැන්න නෙලීමෙන් පසුවත්, ඔලිව් අස්වැන්න නෙලීමට පෙරත් යෙදෙන කාලසීමාවකි. උත්සවයේ දින වකවානු නිවේදනය කිරීම සඳහා එලිස් (Elis) සිට පණිවිඩකරුවන් පිටත් කර හරින ලදී. '''සහභාගීත්වය සහ ප්‍රේක්ෂකයින්''' * '''සුදුසුකම්:''' මුල් අවධියේදී සහභාගී විය හැකි වූයේ "නිදහස් ග්‍රීක දෙමව්පියන්ගේ නීත්‍යානුකූල පුතුන්ට" පමණි. * '''වෙනස්කම්:''' මැසිඩෝනියාව සහ රෝමය විසින් ග්‍රීසිය යටත් කර ගැනීමෙන් පසු, ග්‍රීක භාෂාව කතා කරන ඕනෑම අයෙකුට සහභාගී වීමට විනිසුරුවන් අවසර ලබා දුන්හ. * '''ප්‍රේක්ෂකයින්:''' දුෂ්කර ගමන් මාර්ග ඔස්සේ දස දහස් ගණනක් ජනයා මෙයට පැමිණි අතර, මූලාශ්‍රවලට අනුව 40,000 ක පමණ පිරිසක් සහභාගී වී ඇත. '''ඇතුළත් වූ ක්‍රීඩා ඉසව්''' මෙම උළෙල ප්‍රධාන වශයෙන් මලල ක්‍රීඩා සහ සටන් ක්‍රීඩාවලින් සමන්විත විය: * ධාවන තරඟ (Track events) * මල්ලවපොර (Wrestling) * පැන්ක්‍රේෂන් (Pankration) - සටන් කලාවකි. * අශ්ව සහ අශ්ව රථ ධාවන තරඟ. '''ඔලිම්පික් සටන් විරාමය: මිථ්‍යාව සහ සත්‍යය''' ක්‍රීඩා උළෙල පවතින කාලය තුළ නගර-රාජ්‍යයන් අතර යුද්ධ නතර වූ බවට පවතින මතය බොහෝ දුරට '''නූතන මිථ්‍යාවකි'''. සැබවින්ම සිදු වූයේ "සටන් විරාමය" මගින් ඔලිම්පියා වෙත ගමන් කරන වන්දනාකරුවන්ට කිසිදු කරදරයකින් තොරව ගමන් කිරීමට සියුස් දෙවියන්ගේ ආරක්ෂාව යටතේ අවස්ථාව ලබා දීමයි. ග්‍රීකයන් ඔවුන්ගේ යුද්ධ සම්පූර්ණයෙන්ම නතර කළේ නැත. '''ඔලිම්පික් උළෙලේ ආරම්භය: පුරාවෘත්ත සහ ඉතිහාසය''' පුරාණ ඔලිම්පික් උළෙලේ ආරම්භය පිළිබඳ තොරතුරු විවිධ පුරාවෘත්ත සහ ඓතිහාසික සාධකවලින් පෝෂණය වී ඇත. '''හර්කියුලීස් සහ ඔලිම්පික් පුරාවෘත්තය''' වඩාත් ප්‍රචලිත මිථ්‍යාවකට අනුව, ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලේ නිර්මාතෘවරයා වන්නේ '''හර්කියුලීස්''' (Hercules) ය. * හර්කියුලීස් තම "වැඩ දොළහ" සම්පූර්ණ කිරීමෙන් පසු, සිය පියා වන '''සියුස්''' දෙවියන්ට ගෞරව කිරීම සඳහා ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාංගනය ඉදි කළ බව පැවසේ. * ඔහු පියවර 200 ක් සරල රේඛාවක ඇවිද ගොස් එම දුර '''"ස්ටේඩියම්" (Stadium)''' ලෙස නම් කළ අතර, එය පසුකාලීනව දුර මැනීමේ ඒකකයක් බවට පත් විය. * ක්‍රීඩා උළෙල "ඔලිම්පික්" ලෙස නම් කිරීමේ සහ සෑම වසර හතරකට වරක් එය පැවැත්වීමේ සම්ප්‍රදාය ආරම්භ කරන ලද්දේ ද ඔහු විසිනි. '''ඓතිහාසික ආරම්භය: ක්‍රි.පූ. 776''' විද්වතුන් විසින් වඩාත් පිළිගත් මතය වන්නේ පුරාණ ඔලිම්පික් උළෙල '''ක්‍රි.පූ. 776''' දී ආරම්භ වූ බවයි. මෙම නිගමනයට එළඹ ඇත්තේ ඔලිම්පියා හි හමු වූ සෙල්ලිපි පදනම් කරගෙනය. එහි ක්‍රි.පූ. 776 සිට සෑම වසර හතරකට වරක් පවත්වන ලද ධාවන තරඟවල ජයග්‍රාහකයින්ගේ නාම ලේඛනයක් ඇතුළත් වේ. '''ක්‍රීඩා ඉසව් සහ පරිණාමය''' * '''මුල් අවධිය:''' පළමු ඔලිම්පික් උත්සව 13 ක් පුරාම පැවති එකම ක්‍රීඩා ඉසව්ව වූයේ '''"ධාවන තරඟය" (Foot race)''' පමණි. මෙම කෙටි දුර ධාවන තරඟයේ ජයග්‍රාහකයාට කොතරම් ගෞරවයක් හිමි වූවාද යත්, ඊළඟ වසර හතරක කාලසීමාව (ඔලිම්පියාඩ් එක) නම් කරන ලද්දේ ද එම ජයග්‍රාහකයාගේ නමිනි. * '''පසුකාලීන ඉසව්:''' කාලයත් සමඟ ක්‍රීඩාංගනයට නව ඉසව් එක් විය: ** '''පෙන්ටැත්ලෝන් (Pentathlon):''' පැනීම, කවපෙත්ත විසිකිරීම, හෙල්ල විසිකිරීම, ධාවනය සහ මල්ලවපොර යන ඉසව් පහේ එකතුවකි. ** '''සටන් ක්‍රීඩා:''' බොක්සිං, මල්ලවපොර සහ පැන්ක්‍රේෂන්. ** '''අශ්වාරෝහක ඉසව්:''' අශ්ව සහ අශ්ව රථ ධාවන තරඟ. '''සමාජ තත්ත්වය''' සම්ප්‍රදායික ඉතිහාසයට අනුව පළමු ඔලිම්පික් ශූරයා වූයේ '''කොරොබස් (Coroebus)''' නැමැති එලිස් නගරයේ සිටි කෝකියෙකි. මෙයින් පැහැදිලි වන්නේ මෙම ක්‍රීඩා උළෙල වංශාධිපති පන්තියට පමණක් සීමා නොවූ, සාමාන්‍ය ජනයාට ද විවෘත වූ එකක් බවයි. == ක්‍රීඩා == {{Main|ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා ඉසව්}} ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලක ක්‍රීඩා 35 ක් ද, අංශ 30 ක් ද ආසන්න වශයෙන් ඉසව් 400 ක් ද පැවැත්වේ. උදාහරණයක් ලෙස මල්ලවපොර, ඔලිම්පික් උළෙලක පැවැත්වෙන ක්‍රීඩාවක් වන අතර එය ග්‍රේකො-රෝමානු මල්ලවපොර සහ නිදහස් මල්ලවපොර වශයෙන් අංශ ද්විත්වයකින් යුක්ත වේ. විවිධ බර පන්තීන්ට අයත් වන ක්‍රීරීඩකයන් සඳහා ඉසව් 14 ක් ද ක්‍රීඩිකාවන් සඳහා ඉසව් හතරක් ද වශයෙන් තවදුරටත් එය බෙදා දැක්විය හැක.<ref>{{cite web|title=Wrestling|publisher=The Beijing Organizing Committee for the Games of the XXIX Olympiad|url=http://en.beijing2008.cn/sports/wrestling/|accessdate=25 March 2009}}</ref> ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලක් ක්‍රීඩා 26 කින් ද ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලක් ක්‍රිඩා පහළවකින් ද වර්ණවත් වේ. <ref name="Sports" /> [[මළල ක්‍රීඩා]], [[පිහිනීම|පිහිනුම්]], කඩු හරඹ සහ රිද්මයානුකූල ව්‍යායාම (ජිම්නාස්ටික්) යන ක්‍රීඩා හතර නූතන ඔලිම්පික් ඇරඹි වසරේ සිට සෑම ඔලිම්පික් උළෙලකම නොවරදවා දැකිය හැකි වූ ක්‍රීඩා හතරයි. එසේ ම Cross-country skiing (හිම ධාවනය), figure skating (හිමසරණය), ice hockey (අයිස් හොකී), Nordic combined, ski jumping (හිම මත පැනීමේ ක්‍රීඩාව) සහ speed skating (වේගවත් හිමසරණය) යන ක්‍රීඩා 1924න් ඇරඹි පසු සියලු ශීත ඍතු ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා උළෙලකම පවත්වා ඇත. බැඩ්මින්ටන්, [[වොලිබෝල්]] සහ [[පැසිපන්දු]] ක්‍රීඩා මුල් කාලයේ දී ප්‍රදර්ශන තරග ලෙස පමණක් තරගාවලියට එක් කොට තිබී ඇති අතර පසුකාලීන ව නිත්‍ය තරග වශයෙන් එක් කර ගෙන ඇත. මුල් කාලයේ පැවති ඇතැම් ක්‍රීඩා පසුකාලීන ව ඔලිම්පික් උළෙලවලින් ඈත් වීම ද සිදු ව ඇත.<ref>{{cite web |url=http://www.olympic.org/uk/sports/past/index_uk.asp |title=Olympic Sports of the Past |publisher=International Olympic Committee |accessdate=10 February 2009}}</ref> ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා පාලනය කරනු ලබන්නේ අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව මගින් ලෝක ව්‍යාප්ත ක්‍රීඩා අධීක්ෂකයන් වශයෙන් හඳුන්ගන්නා ලද අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සම්මේලනයන් (IFs) විසිනි. එවැනි සම්මේලන 35 ක් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව නියෝජනය කරයි. {{sfn|Olympic Charter|2007|pp=88–90}} ඔලිම්පික් කමිටුව මගින් හඳුනාගන්නා ලද නමුත් ඔලිම්පික් උළෙලේ තරග නොපැවැත්වෙන ක්‍රීඩා ද පවතී. එවැනි ක්‍රීඩා ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා ලෙස නොසලකන නමුත් කිසියම් ඔලිම්පික් උළෙලක් අවසානයේ පළමුව පැවැත්වෙන ඔලිම්පික් කමිටු සැසියේ දී වැඩසටහන් ප්‍රතිශෝධනය කිරීමේ අවස්ථාවක දී එම තරග ඔලිම්පික් තරග ලෙස නම් කිරීමේ හැකියාව ඇත. <ref>{{cite web |url=http://www.olympic.org/uk/organisation/if/index_uk.asp |title=International Sports Federations |publisher=International Olympic Committee |accessdate=8 February 2009}}</ref>{{sfn|Olympic Charter|2007|p=87}} එම ප්‍රතිශෝධන අවස්ථාවක දී ඔලිම්පික් කමිටු සාමාජිකයන්ගේ තුනෙන් දෙකක බහුතර ඡන්දයෙන් කිසියම් ක්‍රීඩාවක් ඔලිම්පික් ක්‍රීඩා යටතට ඇතුල් කිරීමට හෝ ඉන් ඉවත් කිරීමට පුළුවන. <ref>{{cite web |url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_942.pdf |archiveurl=http://web.archive.org/web/20110429094118/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_942.pdf |archivedate=29 April 2011 |title=Factsheet: The sessions |publisher=International Olympic Committee |format=PDF |page=1 |accessdate=8 February 2009}}</ref> [[චෙස්]] සහ රළ මත ලිස්සායාම වැනි සැලකිය යුතු ක්‍රීඩා කිසිම අවස්ථාවක ඔලිම්පික් උළෙලකට ඇතුලත් ව නොතිබීම විශේෂත්වයකි. <ref name="recognizedsports" /> 2004 වසරේ ඔක්තෝබර් සහ නොවැම්බර් මාසවලදී ඔලිම්පික් වැඩසටහනට ඇතුලත් විය යුතු සහ නොවිය යුතු ක්‍රීඩා පිළිබඳ විමර්ශනය කර බැලීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් ඔලිම්පික් වැඩසටහන් කමටුව නමින් කමිටුව් පත් කරන ලදී. එහි අරමුණ වූයේ සෑම ඔලිම්පික් උළෙලකම වැඩසටහන සඳහා ක්‍රමානූකූල ප්‍රවේශයක් සකසා ගැනීමයි. <ref name="factsheetsports" /> කිසියම් ක්‍රීඩාවක් ඔලිම්පික් සඳහා සුදුසු බව තීරණය කිරීම සඳහා නිර්ණායක හතකින් සමන්විත නිර්දේශයක් එම කමිටුව විසින් සකස් කරන ලදී.<ref name="factsheetsports" /> අදාල ක්‍රීඩාවේ ඉතිහාසය සහ සම්ප්‍රදාය, සර්වසාධාරණත්වය, ජනප්‍රියත්වය, ප්‍රතිරූපය, ක්‍රීඩකයන්ගේ සෞඛ්‍යසම්පන්න බව, එම ක්‍රීඩාව පාලනය කරනු ලබන අන්තර්ජාතික සාමූහිකයේ ප්‍රවර්ධනය සහ ක්‍රීඩාව පැවැත්වීමට වැය වෙන පිරිවැය එම නිර්ණායක හතයි.<ref name="factsheetsports" /> එම අධ්‍යයනයෙන් ගෝල්ෆ්, [[කරාතේ]], රග්බි, රෝලර් ක්‍රීඩා සහ ස්කෝෂ් යන ක්‍රීඩා පහ 2012 ඔලිම්පික් උළෙලේ ක්‍රීඩාවන්ට ඇතුලත් වීම සඳහා ඉල්ලුම් කිරීමට සුදුසුකම් ලැබීය. <ref name="factsheetsports" /> එම ක්‍රීඩා පහ අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ විධායක මණ්ඩලය විසින් පුනරීක්ෂණය කිරීමෙන් අනතුරුව 2005 වසරේ සිංගප්පූරුවේ පැවති ප්‍රධාන සැසිය වෙත යොමු කරන ලදී. එහිදී සුදුසුකම් ලැබීමේ තරගයට ඉදිරිපත් වූ ක්‍රීඩා පහෙන් කරාතේ සහ ස්කොෂ් යන ක්‍රීඩා දෙක පමණක් අවසාන වටයට සුදුසුකම් ලැබීය.<ref name="factsheetsports" /> නමුත් අවසානයේ දී අවශ්‍ය කරන තුනෙන් දෙකක බහුතර ඡන්දය නොලැබීම නිසා එම ක්‍රීඩා දෙකටම ඔලිම්පික් වැඩසටහනට ඇතුලත් වීමට අවස්ථාව නොලද හ. <ref name="factsheetsports" /> 2009 වසරේ ඔක්තෝබරයේ දී රග්බි සහ ගෝල්ෆ් ක්‍රීඩා 2016 සහ 2020 ඔලිම්පික් උළෙලවල් සඳහා ඇතුලත් කිරීමට හේතුදක්වමින් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව කැමැත්ත පල කළේය. <ref name="newosports" /> අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ 114 වැනි සැසි වාරයේ දී ග්‍රීෂ්ම ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලක පැවැත්විය හැකි උපරිම ක්‍රීඩා ගණන 28කට ත්, ඉසව් ගණන 301කට ත්, ක්‍රීඩකයින් සංඛ්‍යාව 10,500කට ත්, සීමා කළේය.<ref name="factsheetsports" /> වසර තුනකට පසු, 117 වන ඔලිම්පික් කමිටු සැසියේ දී පළමු වැඩසටහන් ප්‍රතිශෝධනය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී 2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලින් බේස්බෝල් සහ සැහැල්ලු පන්දු යන ක්‍රීඩා දෙක ඉවත් කිරීමට තීරණය කෙරිණ. ඉවත් කෙරුණ ක්‍රීඩා වෙනුවට වෙනත් ක්‍රීඩා ඒ තත්වයට උසස් කිරීමට සම්මුතියක් නොතිබුණු බැවින් 2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේ ක්‍රීඩා 26 ක් පමණක් පැවැත්විණ.<ref name="factsheetsports" /> 2016 සහ 2020 ඔලිම්පික් උළෙලවලදී රග්බි සහ ගෝල්ෆ් ක්‍රීඩා එක්වීමත් සමග නැවත ක්‍රීඩා 28 ක් දැක ගැනීමේ අවස්ථාව සැලසෙනු ඇත. <ref name="newosports" /> === ආධුනිකත්වයට එදිරිව වෘත්තීමය ක්‍රීඩාව === [[File:Nagano 1998-Russia vs Czech Republic.jpg|thumb|left|1998 ඇරඹි අයිස් හොකී තරගවලට වෘත්තීමය ජාතික රග්බි ලීගයේ ක්‍රීඩකයන්ට සහභාගීවීමට අවස්ථාව ලබා දෙන ලදී. (''1998 රුසියාව සහ චෙක් ජනරජය අතර රන්පදක්කම සඳහා වූ තරගය'').]] බ්‍රිතාන්‍යයේ පාසල්වල ඉගැන්වෙන පරිදි රදළයන්ගේ ගති පැවතුම් පියරේ ද කුබර්ටීන් හට ත් නොඅඩු ව බලපාන්නට ඇත. {{sfn|Eassom|1994|pp=120–123}} එම පාසල් විශ්වාස කරන ආකාරයට ක්‍රීඩාව අධ්‍යාපන ක්‍රියාදාමයෙහිලා අතිශය වැදගත් අංගයකි. මානසික යහ පැවැත්ම සඳහා කායික යහ පැවැත්ම වැදගත් වන බව ''mens sana in corpore sano'' යන ලතින් පාඨයෙන් කියවේ. එම කාලයේ පැවති තත්ත්වය අනුව පුරුෂයා වනාහි එක් විශේෂිත දෙයක් පමණක් ප්‍රගුණ කළ අයකු නොවන අතර සියලු කටයුත්තෙහි දක්ෂයෙකි. ක්‍රීඩාව සඳහා විශේෂයෙන් පුහුණු වීම, එම ක්‍රීඩාවට කරන අසාධාරණයක් බව ත්, එය වංචාවක් බවත්, එකල පැතිර තිබුණු මතයකි.{{sfn|Eassom|1994|pp=120–123}} හුදෙක් විනෝදාංශයක් ලෙස ක්‍රීඩාවට සහභාගී වූවන්ට වෘත්තීමය ලෙස පුහුණු වී ඉදිරිපත් වන ක්‍රීඩකයන්ගෙන් අසාධාරණයක් සිදු වන බව ඔවුන්ගේ පිළිගැනීම විය.{{sfn|Eassom|1994|pp=120–123}} නූතන ඔලිම්පික් උළෙලවල් වෘත්තීමය ක්‍රීඩකයන්ට තහනම් වූ අවස්ථාද ඉතිහාසයෙන් හමුවේ. එවන් අවස්ථා මත භේදයන්ට ද තුඩු දී ඇත. 1912 ග්‍රීෂ්ම ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ [[පංච ප්‍රයාම]] සහ [[දස ප්‍රයාම]] තරගවලින් ශූරතාව දිනූ ජිම් තෝර්ප් ඔලිම්පික් උළෙලට පෙර බේස්බෝල් ක්‍රීඩාවේ නිරත වී සිටි බව අනාවරණය වීමෙන් පසු ඔහුගේ පදක්කම් නැවත ලබා ගැණුනි. ඔහුගේ මරණයෙන් අනතුරු ව 1983 වර්ෂයේ දී එම පදක්කම් නැවත ඔහුට ලබා දීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව කටයුතු කළේ ය. <ref>{{cite web |title=Jim Thorpe Biography |publisher=Biography.com |url=http://www.biography.com/search/article.do?id=9507017 |accessdate=9 February 2009}}</ref> ස්විස්ටර්ලන්ත සහ ඔස්ට්‍රියානු හිම ධාවකයින් 1936 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල වර්ජනය කිරීමට හේතුව වූයේ ඔවුන්ගේ පුහුණුකරුවන් ක්‍රීඩාවෙන් මුදල් උපයන හෙයින් ඔවුන් වෘත්තීමය ක්‍රීඩකයන් යැයි සලකා ඔලිම්පික් උළෙල නියෝජනය කිරීමේ අවස්ථාව ලබා නොදීමයි.<ref>{{cite web |title=Garmisch-Partenkirchen 1936 |publisher=International Olympic Committee |url=http://www.olympic.org/garmisch-partenkirchen-1936-winter-olympics |accessdate=25 July 2011}}</ref> සමාජයේ පැවති පන්ති භේදය 20 වන සියවසේ දී විකසනයට ලක් වීම නිසා වෘත්තීමය නොවන ක්‍රීඩකයන් ශ්‍රේෂ්ඨත්වයෙහිලා සැලකීම යල් පැනගිය මතයක් බවට පත් විය.{{sfn|Eassom|1994|pp=120–123}} යමකු ආධුනික ද වෘත්තීමය ද යන්න තීරණය කරනු ලබන්නේ ඔහු ක්‍රීඩාවෙන් මුදලක් උපයනවාද යන සාධකය මත පමණි. ඒ අනුව රාජ්‍ය අනුග්‍රහය සහිත පූර්ණ කාලීන ආධුනික ක්‍රීඩකයන් නැගෙනහිර කාණ්ඩයේ රටවල්වලින් බිහිවීම ආරම්භ වීමත් සමග ම ආධුනිකත්වය යන සංකල්පය ක්‍රමයෙන් නැති වී යන්නට හේතු විය. <ref>{{cite journal |last=Schantz |first=Otto |title=The Olympic Ideal and the Winter Games Attitudes Towards the Olympic Winter Games in Olympic Discourses – from Coubertin to Samaranch |publisher=Comité International Pierre De Coubertin |url=http://www.coubertin.ch/pdf/schantz.pdf |format=PDF |accessdate=13 September 2008 |archive-date=5 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130505052232/http://www.coubertin.ch/pdf/schantz.pdf |url-status=dead }}</ref> 1970 වසරේ සිට ඔලිම්පික් සඳහා වූ “ආධුනිකත්ව අවශ්‍යතාවය“ ක්‍රමයෙන් ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තියෙන් ඉවත් කරන්නට කටයුතු කෙරිණ. 1988 ඔලිම්පික් උළෙලෙන් පසු සියලු වෘත්තීමය ක්‍රීඩකයන් හට ද අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සම්මේලනයන්ගේ අවසරය මත ඔලිම්පික් සඳහා සහභාගී වීමේ අවස්ථාව ලබා දීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව තීරණය කළේ ය.<ref name="Amateurism" /> 2012 වසරේ දී කිසිඳු වෘත්තීමය ක්‍රීඩකයකු ඉදිරිපත් නොවූ තරග ඉසව් වූයේ [[බොක්සින්]] සහ [[මල්ලවපොර]] පමණි. ඇතැම් බොක්සින් සහ මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයන් තම රටවල්වල ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු වෙතින් මූල්‍යමය දීමනා ලබන හෙයින් එම ඉසව්වලදී ද ගෙවීම මත නොව සටන් නීති අනුව ආධුනිකත්වය තීරණය කිරීමේ අවශ්‍යතාවයක් පවතී. == විවාදාත්මක සිදුවීම් == === වර්ජනයන් === [[File:Olympic boycotts 1976 1980 1984.PNG|thumb|upright=1.35|1976 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල (කහ), 1980 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල (නිල්) සහ 1984 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල (රතු) වර්ජනය කළ රටවල් පෙන්වන සිතියම]] 1986 වසරේ ඔලිම්පික් ඇරඹීමේ පටන් සෑම වසරක දී ම ඔලිම්පික් නියෝජනය කළ රටවල්වනුයේ ඔස්ට්‍රේලියාව, මහා බ්‍රිතාන්‍යය, ප්‍රංශය සහ ස්ටිට්සර්ලන්තය පමණි. සමහර රටවල්වලට සුදුසුකම් ලැබූ ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් නොමැතිකම නිසා ඇතැම් ඔලිම්පික් උළෙලවල් මග හැරී ගිය අතර ඇතැම්රටවල් විවිධ හේතු නිසා ඔලිම්පික් උළෙලවල් වර්ජනය කරන්නට ද යෙදුණහ. අයර්ලන්ත ඔලිම්පික් කවුන්සිලය 1936 බර්ලින් ඔලිම්පික් උළෙල වර්ජනය කළේ අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් අයර්ලන්ත දිවයිනටම ඔලිම්පික් වරම ලබා නොදී අයර්ලන්ත නිදහස් රාජ්‍යයට පමණක් ඔලිම්පික් සඳහා සහභාගී වන ලෙස සීමා පැනවීම හේතුවෙනි. {{r|Krüger Murray 2003 p230}} 1956 මෙල්බන් ඔලිම්පික් උළෙලේ වර්ජනයන් තුනක් සිදු විය : සෝවියට් එකමුතුව විසින් [[හංගේරියාව|හංගේරියාරියනු කැරැල්ල]] මැඩපැවැත්වීම නිසා [[නෙදර්ලන්තය]], [[ස්පාඤ්ඤය]] සහ [[ස්විට්සර්ලන්තය]] සහභාගීවීමප්‍රතික්ෂේප කළහ. නමුත් අශ්වාරෝහක නියෝජිතයකු ස්ටොක්හෝම් නගරයට යැවූහ ; සූවස් අර්බුධය නිසා [[කාම්බෝජය]], [[ඊජිප්තුව]], [[ඉරාකය]] සහ [[ලෙබනනය‍]] උළෙල වර්ජනය කළහ ; තායිවානයට, චීන ජනරජය යටතේ සහභාගී වීමට අවසර ලබා දීම නිසා චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව සහභාගී වීම ප්‍රතික්ෂේප කළේය. <ref name="Boycott 1" /> 1972 සහ 1976 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලවල දී බොහෝ අප්‍රිකානු රටවල්, වර්ගවාදී අර්බුද හේතුවෙන් දකුණු අප්‍රිකාවට සහ රොඩේෂියාවට ඔලිම්පික් උළෙල තහනම් කරන ලෙස ඉල්ලමින්, එසේ නොකළහොත් තම රටවල් තරගාවලිය වර්ජනය කරන බවට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට අනතුරු ඇඟවීම කළහ. නවසීලන්ත ජාතික රග්බි කණ්ඩායම වර්ණභේදවාදී පාලනයකින් යුත් දකුණු අප්‍රිකාවේ තරග සංචාරයක නිරත වීම නිසා නවසීලන්තය ද අප්‍රිකානු රටවල වර්ජනයට ඉලක්ක වූ රටක් විය. අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව පළමු යෝජනා දෙකට අවසර ලබා දුන් අතර රග්බි ක්‍රීඩාව ඔලිම්පික් ක්‍රීඩාවක් නොවූ බැවින් නවසීලන්තයට උළෙල තහනම් කිරීමට කටයුතු නොකළේය. <ref name="CBC boycott" /> එයින්, අනතුරු ඇඟවීම සනාථ කරමින් ගයනාව සහ ඉරාකය ද එක් වූ පසු සැදුණු අප්‍රිකානු රටවල් විස්සක් මොන්ට්‍රියෙල් ඔලිම්පික් උළෙල අතරමගදී තරගාවලිය වර්ජනය කරමින් එයින් ඉවත් වූහ. (ඒ වන විට ඔවුන්ගේ ඇතැම් ක්‍රීඩකයන් තරගවලට සහභාගී වී අවසන් ව තිබිය දී පවා) <ref name="CBC boycott" /><ref>{{cite journal |url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1976/ore109/ore109h.pdf |title=Africa and the XXIst Olympiad |journal=Olympic Review |issue=109–110 |pages=584–585 |date=November–December 1976 |publisher=International Olympic Committee |format=PDF |accessdate=6 February 2009 |archive-date=8 April 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080408184445/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1976/ore109/ore109h.pdf |url-status=dead }}</ref> චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව ([[People's Republic of China]] - PRC) විසින් චීන ජනරජය (Republic of China - ROC) යන නම යටතේ තායිවානයට තරග වැදීමට ඉඩ ලබා නොදෙන ලෙස ඉල්ලමින් චීනය මොනිට්‍රියෙල් ඔලිම්පික් කමිටුවට බලපෑම් කිරීම නිසා තායිවානය තරගාවලිය වර්ජනය කිරීමට තීරණය කළේ ය. පසුව තායිවානය වෙනත් නමකින් සහභාගී කරමින් නමුත් චීන ජනරජයේ ජාතික ගීය සහ ජාතික කොඩිය භාවිතා කිරීමට යෝජනා කරමින් ඔලිම්පික් කමිටුව ගෙන ආ යෝජිත ගිවිසුමට චීන ජනරජය විරුද්ධ විය. <ref>{{cite journal |url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1976/ore107/ore107i.pdf |title=Game playing in Montreal |work=Olympic Review |publisher=International Olympic Committee |pages=461–462 |issue=107–108 |date=October 1976 |format=PDF |accessdate=7 February 2009 |archive-date=25 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325013854/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1976/ore107/ore107i.pdf |url-status=dead }}</ref> අවසානයේ චීන තායිපේ නමින් වෙනම ජාතික ගීයක් සහ කොඩියක් යටතේ තරග වදින තුරු 1984 දක්වා කිසිඳු ඔලිම්පික් උළෙලකට තායිවානය සහභාගී නොවූවේ ය. <ref name="corbit" /> [[සීතල යුද්ධය|සීතල යුද්ධයේ]] විරුද්ධවාදීහු 1980 සහ 1984 එකිනෙකාගේ ඔලිම්පික් උළෙලවල් වර්ජනය කරන්නට යෙදුණහ. සෝවියට් දේශය ඇෆ්ගනිස්ථානය ආක්‍රමණය කිරීම හේතුවෙන් 1980 මොස්කව් ඔලිම්පික් උළෙල රටවල් 65 ක් විසින් වර්ජනය කරන ලදී. එය 1956 සිට ඒ දක්වා ඔලිම්පික් උළෙලකට ලද අඩුම සහභාගීත්වය යි. <ref>{{cite web |url=http://www.olympic.org/moscow-1980-summer-olympics |title=Moscow 1980|publisher=International Olympic Committee |accessdate=25 July 2011}}</ref> තම ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කළ නොහැති යයි පවසමින් සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව සහ තවත් රටවල් 15 ක් 1984 ලොස් ඇන්ජලීස් ඔලිම්පික් උළෙල වර්ජනය කළහ. “ඇමරිකාවේ උග්‍ර ජාතිවාදී මානසිකත්වය සහ සෝවියට් විරෝධී හිස්ටීරියා තත්ත්වය ඇමරිකානු භූමියේදීම කස පහරට ලක් කරන්නෙමු“ යනුවෙන් පවසමින් සෝවියට් නිලධාරීහු තම මතය වෙනුවෙන් පෙනී සිටියහ. <ref>{{cite news |last=Burns |first=John F. |title=Protests are Issue: Russians Charge 'Gross Flouting' of the Ideals of the Competition |work=The New York Times |publisher=New York Times Company |date=9 May 1984}}</ref> නැගෙනහිර කලාපයේ එම වර්ජකයන් එකතුව ජූලි සහ අගෝස්තු මාසවලදී මිත1ත්ව ක්‍රීඩා නමින් වෙනම ඉසව්වක් පැවැත්වූහ.<ref name="1980 Boycott" /><ref name="1980 Boycott 2" /> 2008 වසරේ ටිබේටයේ පැවති නොසන්සුන්කාරී වාතාවණය සහ චීනයේ මානව හිමිකම් කඩවීම පිළිබඳ තිබුණු චෝදනා නිසා චීන නිෂ්පාදන සහ 2008 බීජිං ඔලිම්පික් උළෙල වර්ජනය කිරීමට සූදානමක් ද තිබිණි. කෙසේ වුවද කිසිඳු රාජ්‍යයක් වර්ජනයට සහයෝගය නොදැක්වූහ. <ref>{{cite news |title=Australia: Calls to Boycott Beijing Olympics |work=Inter Press Service |url=http://ipsnews.net/news.asp?idnews=41699 Australia: Calls to Boycott Beijing Olympics |accessdate=10 September 2008}}</ref><ref name="EUTibet" /> 2008 වසරේ දකුණූ ඔසේෂියා යුද්ධයට රුසියාව එක්වීම නිසා, 2008 අගෝස්තුවේ දී ජෝර්ජියා රජය 2014 දී පැවැත්වීමට නියමිත සෝචි ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල වර්ජනය කිරීමට තීරණයක් ගෙන තිබිණි. <ref>{{Citation|title=Putin Faces Green Olympic Challenge: The Sochi 2014 Winter Games are threatened by a looming international boycott, environmental concerns, and public protests against local development|url=http://www.csmonitor.com/2008/0711/p06s01-woeu.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20110127092759/http://www.csmonitor.com/2008/0711/p06s01-woeu.html|access-date=2013-02-14|archive-date=2011-01-27}}, ''[[The Christian Science Monitor]]''. Retrieved 18 August 2008.</ref><ref>{{cite news|title=Olympic challenge for Sochi Games|publisher=The Guardian|url=http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2009/dec/05/winter-olympics-sochi-russia|accessdate=31 May 2011|location=London|first=Frederick|last=Bernas|date=5 December 2009}}</ref> === දේශපාලනය === [[File:Bundesarchiv Bild 183-G00630, Sommerolympiade, Siegerehrung Weitsprung.jpg|thumb|1936 ඔලිම්පික් උළෙලේ දුර පැනීමේ ශූරතාවය ලබා ගැනීමෙන් පසු ජෙසී ඔවෙන්ස් පීඨිකාව මත දී.]] ආරම්භයේ සිට ම ඔලිම්පික් තරගාවලිය විවිධ දේශපාලනික මතවාදයන් ප්‍රචලිත කිරීමේ වේදිකාවක් බවට පත් කර ගෙන තිබිණ. [[නාසි වාදය]], යහපත් හිතකාමී දෙයක් සහ සාමය අරමුණු කර ගත් දෙයක් ලෙස හුවා දැක්වීමට ඔවුන් ඔලිම්පික් උළෙලට සත්කාරකත්වය දැක්වූ 1936 වසරේ දී [[නාසි ජර්මනිය]] බලාපොරොත්තු වූවේය. නමුත් ඔවුන් ක්‍රීඩාව උපයෝගී කර ගත්තේ ආර්යයන්ගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය විදහා දැක්වීමට ය.{{sfn|Findling|Pelle|2004|p=107}} ආර්යයන්ගේ ආධිපත්‍යය ගැන කියා පෑමට මහත් වෙහෙසක් ගත් ජර්මනිය එම තරගාවලියේ දී වඩාත් සාර්ථක වූ කණ්ඩායම බවට පත් වූවේ ය. නමුත් අප්‍රිකානු ඇමරිකානු සම්භවයක් සහිත වූ ජෙසී ඔවෙන්ස් විසින් දිනා ගනු ලැබූ රන් පදක්කම් හතරත් හංගේරියානු [[යුදෙව්]]වකු වූ ඊබෝල්යා ක‘සැක් ගේ ජයග්‍රහණයත් එම මතය දියාරු කර දැමීමට හේතු වූවේය.{{sfn|Findling|Pelle|2004|pp=111–112}} 1952 හෙල්සිංකි උළෙල වන තුරු සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව ඔලිම්පික් උළෙලට සහභාගී වූයේ නැත. ඒ වෙනුවට ඔවුහු 1928 වර්ෂයේ සිට Spartakiad නම් වූ අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා උළෙලක් සංවිධානය කළහ. 1920 සහ 1930 අතර අන්තර් යුධමය කාල පරිච්ඡේදය තුළ දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ඇතුළු රටවල් කිහිපයක සමාජවාදී සහ කොමියුනිස්ට් සංගම් "කම්කරුවන්ගේ ඔලිම්පික්" සමගින් "ධනවාදී ඔලිම්පික්" යනුවෙන් ඔවුන් හැඳින්වූ ඔලිම්පික් උළෙලට එරෙහිව කටයුතු කළහ. <ref name="GSE" />{{sfn|Roche|2000|p=106}} සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව ක්‍රීඩා ක්ෂේත්‍රයේ සුපිරි බලවතකු ලෙස පිබිද ආවේ 1956 ඔලිම්පික් උළෙලේ ශූරතාවය දිනා ගැනීමෙන් අනතුරුව එයින් ලද ප්‍රචාරණය උපරිම ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගනිමින් ය. <ref>{{cite journal |url=http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1974/ore84/ore84k.pdf |title=The USSR and Olympism |journal=[[Olympic Review]] |publisher=[[International Olympic Committee]] |issue=84 |pages=530–557 |date=October 1974 |format=PDF |accessdate=4 May 2009 |archive-date=16 January 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130116214930/http://www.la84foundation.org/OlympicInformationCenter/OlympicReview/1974/ore84/ore84k.pdf |url-status=dead }}</ref> ඇතැම් අවස්ථාවලදී තනි තනි ක්‍රීඩකයෝ පවා තම දේශපාලනික මතවාදයන් ප්‍රචාරණය සඳහා ඔලිම්පික් වේදිකාවක් කොට ගත්හ. 1968 මෙක්සිකෝ සිටි ඔලිම්පික් උළෙලේ මීටර් 200 කෙටි දුර ධාවන ඉසව්වේ ප්‍රථම සහ තෙවන ස්ථාන දිනා ගත් ඇමරිකානු ජවන හා පිටිය මළල ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනා වූ ටොමී ස්මිත් සහ ජෝන් කාලොස්, පදක්කම් ප්‍රදානය කරන පීඨිකාව මත දී "කළු බලය උත්තමාචාරය" (Black Power salute) ඉදිරිපත් කළහ. දෙවන ස්ථානය දිනා ගත් ඕස්ට්‍රේලියානු ජාතික පීටර් නොමන් ද මානව හිමිකම් ලාංචනයක් පැළඳීමෙන් ස්මිත් සහකාලෝස් දෙදෙනාට සහය පල කළේය. එයට ප්‍රතිචාර වශයෙන් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ සභාපතිවරයා වූ ඇවරි බ්‍රන්ඩේජ් ඇමරිකානු ඔලිම්පික් කමිටුවට දන්වා සිටියේ එම ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනා නැවත සිය රට බලා පිටත් කර හැරීම හෝ ජවන හා පිටිය කණ්ඩායම තරගාවලියෙන් ඉවත් කර ගැනීම සිදු කරන ලෙසයි. එබැවින්, ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනා නැවත පිටත් කර හැරීමට ඇමරිකානු ඔලිම්පික් කමිටුවට සිදු විය. <ref name="Black Salute" /> එම ඔලිම්පික් උළෙලේදී ම චෙකොස්ලොවැකියාවේ ජිම්නාස්ටික් ක්‍රීඩිකාවක වූ වේරා කැස්ලවැස්කා Beam ඉසව්වෙන් රිදී පදක්කමක් සහ Floor ඉසව්වෙන් සම රන් පදක්කමක් දිනා ගැනීමෙන් අනතුරු ව, සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව සහ චෝ(ර්)සෝ ගිවිසුමේ මිත්‍ර පාර්ශව විසින් චෙකොස්ලොවැකියාව ආක්‍රමණය කිරීමට විරුද්ධව හඬ නැගුවාය. සෝවියට් සමූහාණ්ඩුවේ ජාතික ගීය වාදනය වන අවස්ථාවේ කැස්ලවැස්කා තම හිසබිමට නැඹුරු කර ගනිමින් ආක්‍රමණයට සහ ජිම්නාස්ටික් ක්‍රීඩාවට සෝවියට් දේශයේ බලපෑමට එරෙහිව හඩක් නැගුවාය. තරගාවලියෙන් අනතුරුව කැස්ලවැස්කා නින්දිත ක්‍රීඩිකාවකගේ තත්ත්වයට පත් කිරීමටත් තරග කිරීමේ සහ සංචාරය කිරීමේ තහනමක් පැනවීමටත් සෝවියට් රජය තීරණය කළේය. වර්තමානයේ, තම ක්‍රීඩකයන් [[ඊශ්‍රායලය|ඊශ්‍රායලයේ]] ක්‍රීඩකයන් හා තරගවැදීම වැළැක්වීම සඳහා ක්‍රියාමාර්ගයක් ගැනීමට [[ඉරානය‍|ඉරාන‍]] රජය පියවර ගනිමින් සිටියි. 2004 ඇතන්ස් ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ඉරාන ජූඩෝ ක්‍රීඩක අරාශ් මිරැස්මයීලි ඊශ්රායල ක්‍රීඩකයා සමග නියමිතව තිබූ තරගයට සහභාගී නොවූවේ ය. ඔහුගේබර වැඩි වීම නිසා ඔහු නිල වශයෙන් තරගාවලියෙන් ඉවත් වූවකු වුවත්, මිරැස්මයීලි හට ද ඇමරිකානු ඩොලර් 125,000 ක මුදලක් ප්‍රදානය කිරීමට ඉරාන රජය කටයුතු කළේය. එරට රන් පදක්කම් ලාභීන්ට ද ලබා දී ඇති ත්‍යාග මුදල එයයි. ඔහුට තරගය මග හැරීම සම්බන්ධයෙන් කිසිඳු ප්‍රශ්නයකට මුහුණු දීමට සිදු නොවූවත් එම ත්‍යාග මුදල පිළිගැනීම නිසා ඔහු කෙරෙහි සැකයක් ඇති කරවීමට එම සිදුවීම සමත් විය.<ref>{{cite news |title=Iranian Judoka rewarded after snubbing Israeli |agency=Associated Press |publisher=NBC Sports |date=8 September 2004 |url=http://nbcsports.msnbc.com/id/5942871/ |accessdate=7 February 2009 |archive-date=25 March 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090325034627/http://nbcsports.msnbc.com/id/5942871/ |url-status=dead }}</ref> === තහනම් උත්තේජක භාවිතය === [[File:Marathon Hicks1904.jpg|thumb|තෝමස් හික්ස් 1904 ඔලිම්පික් උළෙලේ මැරතන් ධාවන තරගය අතරතුර.]] 20 වන සියවසේ මුල් භාගයේ දී බොහෝ ක්‍රීඩකයෝ තම ක්‍රීඩා ශක්තිය වර්ධනය කර ගැනීමට ඖෂධ භාවිත කිරීමට පෙළඹුනහ. 1904 ඔලිම්පික් උළෙලේ මැරතන් ධාවන ශූරයා වූ තෝමස් හික්ස් හට ඔහුගේ පුහුණුකරුවා දිවි කඳුරු සාරය ලබා දුන්නේ ය. <ref>{{cite web|title=Tom Hicks|publisher=Sports-reference.com|url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/hi/tom-hicks-1.html|accessdate=30 January 2009}}</ref> ඩෙන්මාර්ක් ජාතික පාපැදි ධාවකයකු වූ ක්නුඩ් ඊන්මාර්ක් ජෙන්සන් පාපැදියෙන් ඇද වැටී මරණයට පත් වීම, ඔලිම්පික් තරගාවලියක මෙතෙක් ශක්ති වර්ධන ඖෂධ නිසා සිදු වූ එකම මරණයයි. හදිසි මරණ පරීක්ෂණ වාර්තාවෙන් කියැවුණේ ඔහු ඇම්පෙටමින් තත්ත්වයෙන් පෙළෙමින් සිට ඇති බවයි. <ref name="wadahistory" /> 1960 දශකයේ මැද භාගය පමණ වන විට ක්‍රීඩා සංගම් විසින් ශක්ති වර්ධන ඖෂධ තහනම් කිරීම අරඹන ලදී. ; 1967 දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව ද එම ක්‍රියා මාර්ගයට පිළීපන්නේ ය. <ref>{{cite news |first=Sharon|last=Begley|title=The Drug Charade|work=Newsweek|date=7 January 2008|url=http://www.newsweek.com/id/86079/output/print|accessdate=27 August 2008}}</ref> ස්වීඩන පංච ප්‍රයාම ක්‍රීඩකයකු වූ හෑන්ස් ගනර් ලිල්ජෙන්වල් හට 1968 ඔලිම්පික් උළෙලේ දී දිනා ගත් ලෝකඩ පදක්කම අහිමි වීමේ සිදුවීම, ප්‍රථම වරට ඔලිම්පික් උළෙලක දී තහනම් උත්තේජක පරීක්ෂණයකින් ක්‍රීඩකයකු අසමත් වූ අවස්ථාවයි. {{sfn|Porterfield|2008|p=15}} 1988 ඔලිම්පික් උළෙලේ දී නව ලෝක වාර්තාවක් සමගින් මීටර් 100 රන් පදක්කම දිනා ගත් කැනේඩියානු ජාතික කෙටි දුර ධාවන ක්‍රීඩක බෙන් ජොන්සන් හට ස්ටැනසොලොල් පරීක්ෂාවෙන් අසමත් වීම හේතුවෙන් රන් පදක්කම අහිමි වීමේ සිද්ධිය එතෙක් වැඩිම ප්‍රසිද්ධියකට පත් වූ තහනම් උත්තේජක භාවිතාව නිසා ක්‍රීඩකයකු සුදුසුකම් නොලැබීමේ අවස්ථාවයි. එම ඔලිම්පික් උළෙලට පෙර කළ පරීක්ෂණයකින් තහනම් උත්තේජක ලබා ගෙන ඇතැයි තහවුරු වූ ඇමරිකානු ක්‍රීඩක කාල් ලුවිස් එම තරගයේ දෙවන ස්ථානය ලබා ගත් නිසා ඔහුට රන් පදක්කම හිමි විය. <ref>{{cite news |first=Jacquelin|last=Magnay|title=Carl Lewis's positive test covered up|work=The Sydney Morning Herald|url=http://www.smh.com.au/articles/2003/04/17/1050172709693.html|date=18 April 2003|accessdate=28 August 2008}}</ref> ජොන්සන් පසුව ප්‍රකාශ කළේ ඔහුට විරුද්ධව සිදු කළ කුමන්ත්‍රණයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තහනම් උත්තේජක චෝදනාවට ලක්වූ බවයි. 1999 දී ලෝක තහනම් උත්තේජක පිටු දැකීමේ කාර්යාංශය (World Anti-Doping Agency - WADA) පිහිටුවමින් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව වඩාත් සංවිධානාත්මක ලෙස තහනම් උත්තේජ භාවිතයට විරුද්ධ ව සටන් කිරීම ඇරඹුවේ ය. ඉන් අනතුරුව 2000 සිඩ්නි ඔලිම්පික් උළෙලේ දී සහ 2002 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ දී වාර්තා වූ තහනම් උත්තේජක භාවිතා කිරීමේ සිද්ධි ගණනේ සියුම් වැඩි වීමක් දක්නට ලැබුණි. බර එසවීමේ සහ රට හරහා හිම මත ඇවිදීමේ තරගවල පදක්කම් ලාභීන් කිහිප දෙනකුටම තහනම් උත්තේජක භාවිතයන් නිසා පදක්කම් අහිමි විය. 2006 ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලේ දී තහනම් උත්තේජක පරීක්ෂණයෙන් අසමත් ව පදක්කම අහිමි කර ගත්තේ එක් ක්‍රීඩකයකු පමණි. අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් ස්ථාපනය කරන ලද තහනම් උත්තේජක සඳහා පරීක්ෂා කිරීමේ ක්‍රමවේදය (වර්තමානයේ එය හඳුන්වනු ලබන්නේ ඔලිම්පික් ප්‍රමිතිය නමිනි) ලොව පුරා අනෙකුත් ක්‍රීඩා සංගම් ද මූලාශ්‍රයක් කොට ගෙන භාවිතා කරයි. <ref>{{cite news|first=Zachary|last=Coile|title=Bill Seeks to Toughen Drug Testing in Pro Sports|date=27 April 2005|work=The San Francisco Chronicle|url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/04/27/MNGMICG0SS1.DTL|accessdate=3 September 2008|archive-date=16 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120316004931/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?file=/c/a/2005/04/27/MNGMICG0SS1.DTL|url-status=dead}}</ref> බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේ දී WADA අනුග්‍රහයෙන් අන්තර් ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව විසින් ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවෝ 3667 දෙනෙක් පරීක්ෂාවට ලක් කරනු ලැබූහ. තහනම් උත්තේජක පරීක්ෂාවට මුත්‍රා සහ රුධිර පරීක්ෂාවන් සිදු කරන ලදී. ඇතැම් ක්‍රීඩකයෝ ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ පරීක්ෂණයෙන් ම අසමත් ව සුදුසුකම් නොලැබූහ. බීජිං උළෙලේ තහනම් උත්තේජක භාවිතය නිසා සුදුසුකම් නාලැබූවේ ක්‍රීඩකයන් තිදෙනකු පමණි. <ref name="wadahistory" /><ref>{{cite web |title=Doping: 3667 athletes tested, IOC seeks action against Halkia's coach|date=19 August 2008|publisher=Express India Newspapers|url=http://www.expressindia.com/latest-news/Doping-3667-athletes-tested-IOC-seeks-action-against-Halkias-coach/350677/|accessdate=28 August 2008}}</ref> ලන්ඩන් ඔලිම්පික් සහ පැරාලිම්පික් උළෙලට පෙර පරීක්ෂාවට ලක් කළ 6000කට අධික ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් අතරින් 107 දෙනෙක් පරීක්ෂණවලින් අසමත් ව සුදුසුකම් නොලැබූ හ.<ref>{{cite web|title=Play True|publisher=World Anti-Doping Agency|year=2012|format=PDF|url=http://www.wada-ama.org/Documents/Resources/Publications/PlayTrue_Magazine/PlayTrue-2012-02-London-Games-web-EN.pdf|accessdate=13 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Anti-Doping Results Announced|publisher=New York Times|date=25 July 2012|url=http://www.nytimes.com/2012/07/25/sports/olympics/antidoping-results-announced.html?_r=0|accessdate=13 July 2013}}</ref> උළෙල අතරවාරයේ දී සහ උළෙලෙන් පසු ව තහනම් උත්තේජක භාවිතය තහවුරු වූ ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවෝ අට දෙනකුට තරාවලිය අත්හිටුවනු ලැබූ අතර යගුලිය විසිකිරීමේ ඉසව්වේ ශූරතාවය දිනා ගත් නඩ්සෙයා ඔස්ටප්චක් හට රන් පදක්කම අහිමි විය.<ref>{{cite web|title=IOC Orders Belarus to Return Gold|publisher=ESPN.com|date=13 August 2012|url=http://espn.go.com/olympics/summer/2012/trackandfield/story/_/id/8263960/2012-london-olympics-belarus-shot-putter-nadzeya-ostapchuk-stripped-gold-doping|accessdate=13 July 2013}}</ref> === කාන්තා සහභාගීත්වයට හිමි ව ඇති තැන === [[File:Charlotte Cooper.jpg|upright|thumb|මහා බ්‍රිතාන්‍යෙය් ටෙනිස් ක්‍රීඩිකා චාලට් කූපර් - ප්‍රථම කාන්තා ඔලිම්පික් ශූරිය - 1900 උළෙලේ දී]] ප්‍රථම වරට ඔලිම්පික් උළෙලකට කාන්තාවන්ට සහභාගී වීමේ අවස්ථාව ලබා දුන්නේ 1900 වර්ෂයේ දී වුව ද 1992 ඔලිම්පික් උළෙල වන විටත් කිසිඳු ඔලිම්පික් උළෙලකට ක්‍රීඩිකිවන් සහභාගී නොකරවූ රටවල් 35 ක් තිබී ඇත. <ref name="nytimes.com" /> පසු කාලයේ දී එම සංඛ්‍යාව ශීඝ්‍රෙයන් අඩු විය. 1996 ඇට්ලන්ටා උළෙලේ දී වෙඩි තැබීමේ ඉසව්වට සහභාගී වූ ලීටා ෆැරිමන්, [[ඉරානය]] වෙනුවෙන් ඔලිම්පික් නියෝජනය කළ ප්‍රථම ක්‍රීඩිකාවයි. <ref>Henderson, John. [http://www.denverpost.com/sports/ci_14481174 "Iranian Olympic skier Kalhor a pioneer"], ''Denver Post'', 27 February 2010</ref> 2000 වසරේ දී ෆාතිමා හමීඩ් ගරාෂි සහ මාරියම් මොහොමඩ් හාඩි අල් හිලි යන ක්‍රීඩිකාවෝ දෙදෙනා ප්‍රථම වරට බහරේනය නියෝජනය කරමින් ඔලිම්පික් උළෙලට සහභාගී වූහ. <ref>[http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ "Arab women make breakthrough at Games"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121022233057/http://sportsillustrated.cnn.com/olympics/news/2000/09/23/anderson_arab_women/ |date=2012-10-22 }}, CNN, 23 September 2000</ref> ඇෆ්ගනිස්ථානය නියෝජනය කරමින් ඔලිම්පික් උළෙලක තරග වැදීමට වරම් ලද ප්‍රථම ක්‍රීඩිකාවන් වූයේ රබීනා මුකිමයර් සහ ෆරීබා රෙසායි යන දෙදෙනායි. (2004 ඇතන්ස්) <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/3826673.stm "Afghan women's Olympic dream"], BBC, 22 June 2005</ref> 2008 වසරේ දී ටයිකොන්ඩෝ තරගයට සහභාගී වූ මයිතා බින්ට් මොහොමඩ් බින් රෂීඩ් අල් මක්ටූම් ක්‍රීඩිකාව සහ අශ්වාරෝහණ තරගයට සහභාගී වූ ලතීෆා අල් මක්ටූම් ක්‍රීඩිකාව එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍ය වෙනුවෙන් ප්‍රථම වතාවට ඔලිම්පික් නියෝජනය කළ ක්‍රීඩිකාවන් ය. ඔවුන් දෙදෙනාම ඩුබායි රජ පවුලේ සාමාජිකයන් වීම විශේෂත්වයකි. <ref>{{cite news |title=Should Saudi Arabia be Banned from the Olympics? |url=http://www.huffingtonpost.com/david-wallechinsky/should-saudi-arabia-be-ba_b_115736.html |publisher=''Huffington Post'' |date=29 July 2008 |first=David |last=Wallechinsky}}</ref> 2010 වන විටත් [[සවුදි අරාබිය]], බෘනෙයි සහ කටාර් රාජ්‍යය යන රටවල් කිසිඳු ඔලිම්පික් උළෙලකට ක්‍රීඩිකාවන් සහභාගී කර නොතිබිණ. බෘනෙයි රාජ්‍යය වරකට එක් ක්‍රීඩකයා බැගින් වසර තුනකදී පමණක් ඔලිම්පික් නියෝජනය කර තිබුණි. නමුත් සවුදි අරාබිය සහ කටාර් රාජ්‍යය නිරතුරු ව ඔලිම්පික් නියෝජනය කළේ පිරිමි කණ්ඩයම් සමග පමණි. 2010 වසරේ දී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ කාන්තා ක්‍රීඩා කමිටුවේ සභාපතිනිය වූ අනීතා ඩිෆ්‍රැන්ට්ස්, කාන්තාවන් සහභාගී නොකරවන්නේ නම් 2012 ඔලිම්පික් උළෙල නියෝජනය කිරීමේ අවස්ථාව ලබා නොදෙන බවට නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් සවුදි අරාබියට සහ කටාර් රාජ්‍යයට කාන්තාවන් සහභාගී කරවීමට බල කළාය. ඉන් අනතුරුව 2012 ඔලිම්පික් උළෙලේ වෙඩි තැබීම සහ කඩු හරඹ ඉසව්වලට ක්‍රීඩිකාවන් සහභාගී කරවීමට තමන් බලාපොරොත්තු වන බව කටාර් රාජ්‍යය දන්වා සිටියේ ය. 2008 වසරේ දී ගල්ෆ් කටයුතු සම්බන්ධ කාර්යාංශයේ අධ්‍යක්ෂවරයා වූ අල් අල්-අහමඩ්, සවුදි අරාබිය වෙතට ත් පෙර කී පරිදි අනතුරු ඇඟවීමක් කරමින් පැවසුවේ කාන්තාවන්ට ඔලිම්පික් සඳහා සහභාගී වීමට අවස්ථවක් නොදීම අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තිය උල්ලංගනය කිරීමක් බවය. තවදුරටත් ඔහු සඳහන් කළේ පසුගිය වසර 15ක කාලය පුරාම ලොව පුරා ඇති විවිධ අන්තර්ජාතික රාජ්‍ය නොවන සංවිධාන විසින් සවුදි අරාබියට ඔලිම්පික් තහනම් කිරීම සඳහා නීති ගෙන ඒමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට බලපෑම් කරනු ලබන බව ය. ඔලිම්පික් සඳහා කාන්තාවන්ගේ සහභාගීත්වය වැඩි කර ගැනීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව ගත් පියවර සාර්ථක විය. එනමුත් රටවල්වලට අනතුරු අඟවමින් ඔවුන්ගේ ඔලිම්පික් තත්ත්වය පහත හෙලීමේ හෝ අවලංගු කිරීමේ ස්ථාවරයක සිටීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව අකමැති විය. <ref name="nytimes.com" /> 2010 ජූලි මාසයේ දී ''The Independent'' සඟරාව ඒ සම්බන්ධව මේ අයුරින් වාර්තා කර තිබිණි. "සවුදි අරාබියට ඔලිම්පික් තහනම් කිරීමට අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට කෙරෙන බලපෑම් එන්න එන්නම වැඩි වන අයුරු දක්නට ලැබේ. 2012 වසර වන විට කාන්තාවන්ට ඔලිම්පික් වරම් ලබා ගැනීම අවහිර කරන එකම ප්‍රධාන රාජ්‍යය සවුදි අරාබියයි. 2012 වසරේ දී ත් පිරිමි පමණක් සමන්විත වන කණ්ඩායමක් ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලට යවන්නේ නම්, කාන්තා අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සංවිධානවල උද්ඝෝෂණයන්ට මුහුණ දීමට ඔවුන්ට සිදු වනු ඇත.“<ref name="independent.co.uk" /> ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට 2012 ලන්ඩන් ඔලිම්පික් උළෙලේ දී සහභාගී වූ සියලු රටවල් කාන්තාවන් සහභාගී කරවීම කැපී පෙනුන සිදුවීමකි.<ref>{{cite web|title=Saudis to send 2 women to London, make history|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2012/olympics/2012/07/12/saudi-arabia-women-london-olympics.ap/index.html|publisher=SI.com|accessdate=13 July 2012}}</ref> සවුදි අරාබියෙන් ක්‍රීඩිකාවන් දෙදෙනක ද කටාර් රාජ්‍යයෙන් සිව් දෙනකු ද, බෘනෙයි දේශයෙන් එක් ක්‍රීඩිකාවක ද (මීටර් 400 කඩුළු පැනීමට සහභාගි වූ මාසියා මහුසින්) සහභාගී කරවූහ. කටාර් රාජ්‍යයයේ ඔලිම්පික් සඳහා ප්‍රථම කාන්තා නියෝජනය වූ බාහියා අල්-හමඩ් (වෙඩි තැබීම) විසින් 2012 ලන්ඩන් සමාරම්භක උළෙලේ කටාර් ධජය රැගෙන යන ලදී. <ref>[http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-18813543 "London 2012 Olympics: Saudi Arabian women to compete"], BBC, 12 July 2012</ref> ලන්ඩන් උළෙලේ මීටර් 1500 ධෘවන තරගයේ ලෝකඩ පදක්කම් දිනා ගත් බහරේන් ක්‍රීඩිකා මරියම් යුසුෆ් ජමාල්, ගල්ෆ් කලාපයේ ප්‍රථම ඔලිම්පික් පදක්කම් ලාභිනිය බවට පත් වූවාය.<ref>http://english.alarabiya.net/articles/2012/08/13/232068.html</ref> ඔලිම්පික් උළෙලක, ක්‍රීඩකයන් සහ ක්‍රීඩිකාවන් දෙපිරිසම එකට තරග වදින එකම ඉසව්ව අශ්වාරෝහණ තරග වේ. 2008 වසර වන විටත් ඔලිම්පික් උළෙලේ ක්‍රීඩකයන් සඳහා ඇති ක්‍රීඩා ඉසව් ගණන ක්‍රීඩිකාවන් සඳහා ඇති ක්‍රීඩා ඉසව් ගණනට වඩා බෙහෙවින් වැඩි විය. 2012 ඔලිම්පික් උළෙලේ කාන්තා බොක්සින් තරග ඇතුලත් වීම නිසා 2012 වසරේ සිට පිරිමි ක්‍රීඩකයන් තරග වදින සෑම ක්‍රීඩාවක් සඳහා ම කාන්තා ඉසව් ද තිබේ.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/olympic_games/8196879.stm "Women's boxing gains Olympic spot"], British Broadcasting Corporation, 13 August 2009</ref> නමුත් රිද්මයනුකූල ජිම්නාස්ටික් සහ සමමුහුර්ත පිහිනුම් ඉසව් පිරිමි ක්‍රීඩකයන් හට වෙන් වී නොමැත. === ත්‍රස්තවාදය සහ හිංසක ක්‍රියා === මේ වන විට යුධමය තත්ත්වයන් නිසා ඔලිම්පික්උළෙලවල් තුනක් අත් හැර දැමීමට සිදු වී ඇත. 1916 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙල පළමු ලෝක යුද්ධය හේතුවෙනුත්, 1940 සහ 1944 ග්‍රීෂ්ම සහ ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලවල් දෙවන ලෝකයුද්ධය හේතුවෙනුත් එසේ අත් හැර දැමුණි. 2008 බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේ සමාරම්භක දිනයේ දී ජෝර්ජියාව සහ රුසියාව අතර යුධමය තත්ත්වයක් ඇති විය. (දකුණු ඔසේෂියා යුද්ධය). ඔලිම්පික් සමාරම්භක උළෙලට සපැමිණි රාජ්‍ය නායකයන්ට චීන ජනපතිවරයා වූ හූ ජින්තාඕ විසින් පිළිගන්වනු ලැබූ දිවා භෝජන සංග්‍රහය අවස්ථාවේ දී ඇමරිකානු ජනාධිපති ජෝර්ජ් ඩබ්. බුෂ් සහ රුසියානු අගමැති ව්ලැඩමීර් පුටින් ගැටුම්කාරී තත්ත්තවය පිළිබඳ සාකච්ඡා කළහ. <ref name="MSNBC 2009-01-30" /> ජෝර්ජියානු වෙඩි තැබීමේ ක්‍රීඩිකා නිනෝ සැලුක්වේඩ්ස් මීටර් 10 වායු පිස්තෝල ඉසව්වේ ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගැනීමෙන් අනතුරුව පදක්කම් ප්‍රදානය කරන පීඨිකාවේ දී එම ඉසව්වේ රිදී පදක්කම දිනා ගත් රුසියානු ක්‍රීඩිකාව වූ නතාලියා පැඩරිනා වැළඳ ගැනීම බීජිං ඔලිම්පික් උළෙලේ මහත් කතාබහට ලක් වූ සිදුවීමක් විය. <ref>{{cite news |title=Olympic Shooters Hug as their Countries do Battle|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/08/10/olympic.embrace/|accessdate=10 August 2008 | date=10 August 2008}}</ref> ත්‍රස්තවාදය ඔලිම්පික් සඳහා බලපෑ ප්‍රධානතම සිදුවීම 1972 වසරේ දී මියුනිච් ඔලිම්පික් උළෙලේ දී වාර්තා විය. මියුනිච් සංහාරය ලෙස අද හැඳින්වෙන එම සිදුවීමේදී කළු සැප්තැම්බරය (Black September) නම් පලස්තීන ත්‍රස්ත කණ්ඩායමක් විසින් ඊශ්රායලයේ ක්‍රීඩකයන් 11 දෙනෙක් ප්‍රණ ඇපකරුවන් ලෙස තබා ගන්නා ලදහ. ක්‍රීඩකයන් දෙදෙනකු එම අවස්ථාවේ දී ම මරා දැමුණු අතර අනෙක් නවදෙනා නිදහස් වීමට උත්සහා දරන අවස්ථාවේදී ත්‍රස්තයන් අතින් මරුමුවට පත් වූහ. එම සිදුවීමෙන් ජර්මානු පොලිස් නිළධාරි‍යෙක් ද ත්‍රස්තවාදීහු පස් දෙනෙක් ද ජීවිතක්ෂයට පත් වූහ.<ref>{{cite news |title=Olympic archive|publisher=Canadian Broadcasting Corporation|url=http://archives.cbc.ca/IDC-1-41-1289-7332/sports/olympics_cbc/clip5|accessdate=29 August 2008}}</ref> ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පැවති අවසත් ඔලිම්පික් උළෙලවල් දෙකටම ත්‍රස්තවාදී බලපෑම් එල්ලවිය. 1996 වසරේ ඔලිම්පික් සියවස සැමරුණු ඇට්ලන්ටා ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ඔලිම්පික් ගම්මානයේ පුපරා ගිය බෝමබය දෙදෙනකුට මරු කැඳවූ අතර 111 දෙනෙක් තුවාල ලදහ. ඇමරිකානු අභ්‍යන්තර ත්‍රස්තවාදියකු වන එරික් රුඩොල්ෆ් නැමැත්තා විසින් එම බෝම්බය පුපුරුවා හරිනු ලැබූ අතර ඔහු මේ වන විට ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් විඳිමින් සිටියි.<ref>{{cite news |title=Olympic Park Bombing|publisher=CNN|url=http://www.cnn.com/US/9607/27/olympic.bomb.main|accessdate=29 August 2008}}</ref> 2001 සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරයෙන් මාස පහකට පසු ඇමරිකාවේ සෝල්ට් ලේක් නගරයේ පැවති ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලට එතෙක් ඔලිම්පික් උළෙලකට ලබා නොදුන් අන්දමේ දැඩි ආරක්ෂාවක් ලබා දී තිබුණි. එම උළෙලේ සමාරම්භක උළෙලේ දී සැප්තැම්බර් 11 ප්‍රහාරය සිහිපත් කෙරෙන මතකයන් ඉදිරිපත් කෙරුණි. ලෝක වෙළද මධ්‍යස්ථානයේ ලෙල දුන් ධජය, නිව් ජෝක් පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිළධාරියකු වූ ඩැනියෙල් රොඩ්‍රිගස් ගැයූ "God bless America" ගීතය, නිව් යෝර්ක් පොලිස් දෙපාර්තමේන්තුව හා ගිණි නිවීමේ අංශය සිහිපත් කිරීම එවැනි අංග කිහිපයකි.<ref>{{cite news|url=http://www.gazettenet.com/2011/05/03/ioc-bin-laden-killing-no-bearing-olympic-security|title=IOC on bin Laden killing: no bearing on Olympic security|date=3 May 2011|agency=Associated Press|work=Gazettenet.com|accessdate=25 July 2011}}</ref> == පුරවැසිභාවය == === පුරවැසිභාවය සම්බන්ධ අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව මගින් පනවා ඇති නීති === ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තියඅනුව කිසියම් ක්‍රීඩකයකුට ඔලිම්පික් උළෙලක දී කිසියම් රටක් නියෝජනය කළ හැක්කේ ඔහු හෝ ඇය එම රටේ ස්ථිර පුරවැසියකු නම් පමණි. රටවල් දෙකක පුරවැසිභාවය ඇති ක්‍රීඩකයකුට ඉන් තමන් කැමති එක් රටක් වෙනුවෙන් පමණක් ඉදිරිපත් විය හැකි අතර ඒ සඳහා ඔහුහෝ ඇය අනෙක් රට වෙනුවෙන් වසර තුනක් ඇතුලත කාලය තුළ ඉදිරිපත් නොවී තිබිය යුතු වේ. ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු සහ අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සම්මේලන එකඟ වන්නේ නම් එම වසර තුනක කාල සීමාව පිළිබඳ නීතිය ඉවත් කිරීමට අන්තර් ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට හැකියාව ඇත. {{r|Olympic Charter 2011}} එම කාල සීමාව පිළිබඳ නීතිය අදාල වන්නේ වසර තුනක් ඇතුලත එක් රටක් නියෝජනය කර ඉන් පසුව වෙනත් රටක් නියෝජනය කරන ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන්ට පමණි. වෙනත් ජාතිකත්වයක් ලැබූ පමණින් එම නීතිය අදාල කර නොගනී. එක් රටක් විසින් වෙනත් රටක ක්‍රීඩකයකුට පුරවැසිභාවය ලබා දුන් අවස්ථාවලදී පමණක් අන්තර් ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව ඒ සම්බන්ධව විමසා බැලීම් සිදු කරනු ලබයි. {{sfn|Shachar|2011|pp=2114–2116}} === පුරවැසිභාවය වෙනස් කිරීමට හේතු === බොහේ අවස්ථාවලදී ක්‍රීඩකයන් විසින් තම පුරවැසිභාවය වෙනස් කර ගනු ලබන්නේ ඔලිම්පික් සඳහා සුදුසුකම් ලැබීමේ අරමුණින් ය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වැනි රටක පරවැසිභාවය ලැබීම වඩා වැඩි පහසුකම් ප්‍රමාණයක් සහ අනුග්‍රාහකත්වයක් ලැබීමට හේතු වේ. තවත් හේතුවක් වන්නේ ඇතැම් ක්‍රීඩකයන්ට තමරටේ සිටියදී ඔලිම්පික් සඳහා සුදුසුකම් ලබා ගැනීමට පවා නොහැකි වීමයි. එසේ වන්නේ එමරටෙන් ඔහුට හෝ ඇයට වඩා සුදුසුකම් සම්පූර්ණ කළ තරගකරුවන් ඉදිරිපත් කිරීම නිසා ය. 1992 සහ 2008 අතර කාලය තුළ ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවෝ 50 දෙනෙක් පමණ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පුරවැසිභාවය ලබා ගෙන ඇමරිකානු කණ්ඩායම නියෝජනය කරමින් ඔලිම්පික් උළෙලවලට සහභාගී වූහ. <ref name="autogenerated1" /> === පුරවැසිභාවය වෙනස්කිරීම් සහ ඒ සම්බන්ධ ගැටලු === වර්ණභේදවාදය සම්බන්ධ සිදුවීම නිසා දකුණු අප්‍රිකාවට ඔලිම්පික් තහනමක් පනවා තිබූ කාලයේ දී, එක්සත් රාජධානියේ පුරවැසිභාවය ලබා ගෙන බ්‍රිතාන්‍ය කණ්ඩායම නියෝජනය කරමින් ඔලිම්පික් උළෙලට සහභාගී වූ දකුණූ අප්‍රිකානු ක්‍රීඩිකා සෝලා බඩ් සම්බන්ධ සිදුවීම වඩාත් කතාබහට ලක් වූ සිදුවීමකි. ඇයගේ සීයා බ්‍රිතාන්‍ය පුරවැසියකු වීම නිසා බඩ් හට බ්‍රිතාත්‍යයේ පුරවැසිභාවය ලැබී ඇත. ඇය වෙනුවෙන් පමණක් පුරවැසිභාවය ලබා දීමේ ක්‍රියාවලිය ඉක්මන් කළ බවට බ්‍රිතාන්‍යයෝ රජයට චෝදනා එල්ල කළහ. <ref>{{cite news|author=Rory Carroll |url=http://www.guardian.co.uk/sport/2003/feb/24/athletics.rorycarroll |title=What Zola Budd did next &#124; Sport |publisher=The Guardian |date= 24 February 2003|accessdate=27 November 2011 |location=London}}</ref> 2004 මැයි මාසයේ දී ඇමරිකානු පුරවැසිභාවය ලබා ගත් කෙන්යානු ක්‍රීඩක බර්නාඩ් ලගාට් සම්බන්ධ සිදුවීම තවත් එවැනි සිදුවීමකි. ඔහු ඇමරිකානු පුරවැසිභාවය ලබා ගැනීම හේතුවෙන් ඔහුගේ කෙන්යානු පුරවැසිභාවය අවලංගු කිරීමට කෙන්යානු රජයට අවශ්‍ය විය. 2004 ඇතන්ස් ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ලගාට් කෙන්යාව නියෝජනය කරමින් රිදී පදක්කමක් ලබා ගත් නමුත් ඔහු තවදුරටත් කෙන්යානු ජාතිකයකු නොවනබවඑරට රජය පැවසීමනිසා එම පදක්කම අවධානමට ලක් විය. නිදහසට කරුණු ඉදිරිපත් කරමින් ලගාට් කියා සිටියේ තමා 2003 වසර අවසාන භාගයේ දී ඇමරිකානු පුරවැසිභාවය ඉල්ලුම් කළත් ඔලිම්පික් උළෙල පසු වන තුරු පුරවැසිභාවය නොලැබෙනු ඇති බවට තමා විශ්වාස කළ බවයි. <ref>{{cite web|url=http://www.coolrunning.com/engine/3/3_1/lagat-a-runner-without-a-.shtml |title=Lagat a runner without a country |publisher=Cool Running |date= |accessdate=27 November 2011}}</ref> ඇමරිකානු පැසි පන්දු කණ්ඩායමට ක්‍රීඩා කිරීමේ බලාපොරොත්තුවෙන් සිටි බෙකී හැමන් හට එම අවස්ථාව අහිමි වීම නිසා ඈ රුසියාවට සංක්‍රමණය වූවාය. ඉන් අනතුරුව ඇමරිකානු ජාතික පැසි පන්දු පුහුණුකරු ඇතුළු බොහෝ පිරිස් ඇයව දෝශ දර්ශනයට ලක් කරමින්කියා සිටියේ ඇය දේශද්‍රෝහයක වූ බවයි. <ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/oly/news/story?id=3427182 |title=Olympics opportunity too much for Hammon to pass up – Olympics – ESPN |publisher=Sports.espn.go.com |date=5 June 2008 |accessdate=27 November 2011}}</ref> == ශූරයන් සහ පදක්කම්ලාභීන් == {{Main|ඔලිම්පික් පදක්කම් ලාභීන්}} ඔලිම්පික් ඉසව්වක ප්‍රථම, දෙවන සහ තෙවන ස්ථාන හිමි කර ගන්නා ක්‍රීඩක ක්‍රීඩිකාවන් හෝ කණ්ඩායම් වෙත පදක්කම් ප්‍රදානය කරනු ලැබේ. ශූරයන් වෙත රන් පදක්කම් ප්‍රදානය කරන අතර 1912 වසර වන තුරු එම පදක්කම තනි රත්තරනින් නිමවා තිබීම විශේෂත්වයකි. පසුව එය රන් ආලෝපිත රිදී පදක්කමක් වූ අතර වර්තමානයේ එය රන් තහඩුවක් මතුපිටින් සවි කර ඇති රිදියෙන් සෑදූ පදක්කමකි. කෙසේ වුවද සෑම රන් පදක්කමකම අවම වශයෙන් සංශුද්ධ රත්රන් ග්‍රෑම් 6ක් වත් අඩංගු විය යුතු වීම සම්මතය යි. <ref name="BeijingOlymp-1" /> අනුශූරයන් හට රිදී පදක්කම් සහ තෙවන ස්ථාන හිමි කර ගන්නා ක්‍රීඩකයන් හට ලෝකඩ පදක්කම් පිරිනැමේ. පිළිමළුන් පිටු දැකීමේ ආකාරයේ ඉසව් වලදී (බොක්සින් වැනි) තෙවන ස්ථානයක් තෝරා නොගන්නා අතර අවසන් පූර්ව තරගවලදී පරාජය වන ක්‍රීඩකයෝ දෙදෙනොටම ලෝකඩ පදක්කම් පිරිනැමෙති. 1896 ප්‍රථම ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ප්‍රථම සහ දෙවන ස්ථාවලට පමණක් පදක්කම් ප්‍රදානය කර ඇත්තේ ප්‍රථම ස්ථානයට රිදී පදක්කමක් සහ දෙවන ස්ථානය ලෝකඩ පදක්කමක් වන අයුරිනි. පදක්කම් තුනක් ප්‍රදානය කිරීම අරඹා ඇත්තේ 1904 ඔලිම්පික් උළෙලේ දී ය. <ref>{{cite web|url=http://www.olympic.org/st-louis-1904-summer-olympics|title=St Louis 1904|publisher=Olympic Games|accessdate=3 July 2012}}</ref> 1948 ඔලිම්පික් උළෙලේ සිට සිව් වැනි, පස් වැනි සහ හය වැනි ස්ථාන දිනා ගන්නා ක්‍රීඩකයන් වෙත සහතික පත්‍රයක් පිරිනැමීම ඇරඹුනි. එම සහතිකය ජයග්‍රහණය සහතික කිරීමක් ලෙස නිල වශයෙන් පිළිගැනේ. 1984 සිට එම සහතිකය හත් වැනි සහ අට වැනි ස්ථාන වලදට ලබා දීම ඇරඹුනි. 2004 ඇතන්ස් උළෙලේ දී ප්‍රථම, දෙවනහා තෙවන ස්ථානලබා ගත් ක්‍රීඩකයන්ට ඔලිව් කොළ ඔටුනු ද ප්‍රදානය කෙරුණි. <ref>{{cite web |title=The Modern Olympic Games|publisher=The Olympic Museum|url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_668.pdf|format=PDF|accessdate=29 August 2008}}</ref> එක් එක් රටවල් දිනා ගත් පදක්කම් සංඛ්‍යාවන් පිළිබඳ දත්තයන් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව රැස් නොකරන නමුත් ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු සහ ජනමාධ්‍ය විසින් එක් එක් රටවල සාර්ථකත්වය තීරණය කිරීම සඳහා දිනා ගත් පදක්කම් සංඛ්‍යා පිළිබඳ සංඛ්‍යාත්මක දත්ත රැස් කරනු ලබති. <ref>{{cite news|last=Munro|first=James|title=Britain may aim for third in 2012|publisher=BBC Sport|date=25 August 2008|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/olympics/london_2012/7579901.stm|accessdate=25 August 2008}}</ref> == සත්කාරක රටවල් සහ නගර == {{Main|ඔලිම්පික් සත්කාරක නගර}} [[File:Summer olympics all cities.PNG|thumb|upright=1.35|ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් සත්කාරකත්වය දැක්වූ රටවල් - එක් වරක් සත්කාරකත්වය දැරූ රටවල් කොළ පැහැයෙන් ද වැඩි වාර ගණනක් සත්කාරකත්වය දැක්වූ රටවල් නිල් පැහැයෙන් ද දැක්වේ. ]] [[File:Winter olympics all cities.svg|thumb|upright=1.35|ශීත ඍතු ඔලිම්පික් සත්කාරකත්වය දැක්වූ රටවල් - එක් වරක් සත්කාරකත්වය දැරූ රටවල් කොළ පැහැයෙන් ද වැඩි වාර ගණනක් සත්කාරකත්වය දැක්වූ රටවල් නිල් පැහැයෙන් ද දැක්වේ. ]] ඔලිම්පික් උළෙලක සත්කරක නගරය තේරීම, අදාල වසරට වසර හතක් හෝ අටක් පෙරාතුව සිදු කරනු ලබයි.<ref name="bidpro" /> එම තෝරා ගැනීමේ ක්‍රියාවලිය අදියර දෙකකින් සිදු වන අතර වසර දෙකක් පමණ ඒ සඳහා ගතවෙයි. සත්කාරකත්වය දැරීමට බලාපොරොත්තු වන නගර එම රටේ ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට ඒ සඳහා අයදුම් කළ යුතු ය. එකම රටක නගර කිහිපයක් අයදුම් කළහොත් ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව සිදු කරන තෝරා ගැනීමේ පරීක්ෂනයකින් පසු එක් රටකින් එක් නගරයක් පමණක් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට ඉල්ලුම් කළ යුතු ය. ඉල්ලුම් කිරීමේ කාලය අවසන් වූ විට සත්කාරක නගරය තෝරා ගැනීමේ පළමු අදියර ඇරඹේ. එහිදී සංවිධාන කටයුතු සම්බන්ධයෙන් වන ප්‍රධාන නිර්ණායකයන් ඇතුලත් වන ලෙස සැකසූ ප්‍රශ්නාවලියකට පිළිතුරු සැපයීමට අප්ක්ෂකයන්ට සිදු වේ. <ref name="hostcity" /> එම ඉල්ලුම් පත්‍රයේ, තමන් ඔලිම්පික් ප්‍රඥප්තියට අනුකූලව ක්‍රියා කරන බවට ත්, අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ විධායක මණ්ඩලය විසින් පනවා ඇති සියළු නීති රීතිවලට එකඟ බවටත් අපේක්ෂකයන් විසින් සනාථ කළ යුතුය. <ref name="bidpro" /> විශේෂ කණ්ඩායමක් විසින් අපේක්ෂකයන්ගේ පිළිතුරු පත්‍ර අගයනු ලැබීමෙන් පසු එක් එක් අපේක්ෂකයාට ඔලිම්පික් උළෙල සංවිධානය කිරීමට ඇති හැකියාව පිළිබඳ වාර්තාවක් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවට ලබා දීම සිදු කෙරේ. එම අදියරෙන් පසුව තෝරා ගත් අපේක්ෂකයන් පිරිසක් පමණක් ඊලඟ අදියර වෙත යොමු කෙරේ. <ref name="hostcity" /> එම අපේක්ෂකයන් තෝරා ගැනීමෙන් පසු අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව වෙත වඩාත් විස්තරාත්මක ව්‍යාපෘති යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කිරීමට ඔවුන්ට සිදු වේ. ඉන් අනතුරුව සෑම අපේක්ෂක නගරයක්ම ඉතා අවධානයෙන් යුතුව විශ්ලේෂණය කරනු ලබයි. එහිදී අදාල නගර වෙත සංචාරය කරමින්, අදාල ස්ථාන පරීක්ෂාවට ලක් කරමින් සහ සංවිධායක කමිටුවල නිලධාරීන් සමග සාකච්ඡා කරමින් අදාල නගරයේ යෝග්‍යතාව පරීක්ෂා කරනලු ලබයි. එසේ කිරීමෙන් අනතුරුව සකස් කරනු ලබන වාර්තාවක් අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුවේ අවසන් තීරණය ගැනීමේ දිනයට මාසයකට පමණ පෙරාතුව භාර දිය යුතු වේ. සම්මුඛ පරීක්ෂවලදී තම නගරයට ඔලිම්පික් සංවිධානය කිරීමේ බරපැන දැරිය හැකි බවට අපේක්ෂක නගරය තහවුරු කළයුතු වෙයි. <ref name="bidpro" /> ඇගයීම් කමිටුවේ කාර්යභාරය අවසන් වීමෙන් පසු කිසියම් දිනයක අපේක්ෂක නගරයක් නොමැති රටකදී සංවිධානය කෙරෙන සුහද හමුවකට අපේක්ෂක නගරවල නිලධාරීහු රැස් වෙත්. එහිදී අන්තර්ජාතික ඔලිම්පික් කමිටු නිලධාරීන් විසින් කරනු ලබන ඡන්ද විමසීමකදී සත්කාරක රට සහ නගරය තෝරා ගනු ලබයි. එසේ තෝරා ගැනීමෙන් පසුව සත්කාරක නගරයේ සංවිධායක කමිටුව සහ අදාල රටේ ජාතික ඔලිම්පික් කමිටුව එක්ව සත්කාරක නගර කොන්ත්‍රාත්තුව අත්සන් කරති. <ref name="bidpro" /> 2016 වන විට රටවල් 23 ක නගර 44 ක් ඔලිම්පික් සත්කාරකත්වය දරා තිබෙන නමුත් යුරෝපයෙන් සහ උතුරු ඇමරිකාවෙන් පිට රටක ඔලිම්පික් පවත්වා ඇත්තේ අවස්ථා අටකදී පමණි. 1988 දකුණු කොරියාවේ සෝල් නුවර ඔලිම්පික් පැවැත්වීමෙන් පසු තුන් වතාවක් ආසියාවේ සහ සසියානා කලාපයේ ඔලිම්පික් පවත්වා ඇත. එය ඊට පෙර වසර 92 සමග සසඳා බැලීමේ දී වැඩි අගයකි. 2016 බ්‍රසීලයේ රියෝ ද ජැනයිරෝ නගරයේ පැවැත්වෙන ඔලිම්පික් උළෙල දකුණු ඇමරිකානු මහාද්වීපයට ගමන් කරන ප්‍රථම අවස්ථාවයි. මෙතෙක් කිසිඳු අවස්ථාවක අප්‍රිකා මහාද්වීපයේ ඔලිම්පික් උළෙලක් පවත්වා නැත. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලවල් හතරකට ද ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලවල් හතරකට ද සත්කාරකත්වය දක්වා ඇත. එක්සත් රාජධානියේ ලන්ඩන් නගරය තුන් වරක් ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලට සත්කාරකත්වය දක්වා ඇත. එය වැඩිම වාර ගණනක් සත්කාරකත්වය දැක්වූ නගරයයි. ජර්මනිය, ඕස්ට්‍රේලියාව, ප්‍රංශය සහ ග්‍රීසිය යන රටවල් දෙවර බැගින් ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලට සත්තාරකත්වය දක්වා ඇත. ලොස් ඇන්ජලීස්, පැරිස් සහ ඇතන්ස් යන නගර දෙවර බැගින් ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික් උළෙලට සත්තාරකත්වය දක්වා ඇත. 2020 ඔලිම්පික් උළෙලෙන් පසු ජපානය සහ ටෝකියෝ නගරය ඉහත ලැයිස්තු දෙකට පිළිවෙලින් එකතු වේ. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය හැරුණු කොට ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල වැඩි ගණනකට සත්කාරකත්වය දක්වා ඇති රටවල් වන්නේ ප්‍රංශය (තුන් වරක්),ස්විට්සර්ලන්තය, ඔස්ට්‍රියාව, නෝර්වේ,ජපානය, කැනඩාව, ඉතාලිය සහ ජපානය (දෙවර බැගින්) යි. ලේක් ප්ලේසිඩ්, ඉන්ස්බ්‍රක් සහ ශාන්ත. මොරිට්ස් ශීත ඍතු ඔලිම්පික් සඳහා දෙවර බැගින් සත්කාරකත්වය දක්වා ඇත. 2010 වැන්කුවර් ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලත් සමග කැනඩාව තුන්වරක් ඔලිම්පික් සත්කාරකත්වය දැරූ රටවල් අතරට එක් විය. 2014 සෝචි ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙල රුසියාව ශීත ඍතු ඔලිම්පික් උළෙලක් සංවිධානය කරන ප්‍රථම අවස්ථාව වන අතර එය ඔවුන්ගේ දෙවැනි ඔලිම්පික් උළෙලයි. {{සටහන්ලැයිස්}} == පරිශීලන == {{reflist | colwidth = 30em | refs = <ref name="EB"> {{cite web | title= Overview of Olympic Games | author= | coauthors= | url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/428005/Olympic-Games | publisher=Encyclopædia Britannica | accessdate=4 June 2008 }} </ref> <ref name="elis1-7-9"> Pausanias, "Elis 1", VII, p. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 7, 9, 10]; Pindar, "Olympian 10", pp. [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162&layout=&loc=O.+10.1 24–77] </ref> <ref name="elis1-7-7"> Pausanias, "Elis 1", VII, p. [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 9]; Pindar, "Olympian 10", pp. [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162&layout=&loc=O.+10.1 24–77] </ref> <ref name="frencholympics"> {{cite web | url= http://www.lepotentiel.com/afficher_supplement.php?id_article=68524&id_supplement=8&id_edition=4405 | title= Histoire et évolution des Jeux olympiques | work= Potentiel | year= 2005 | language=French | accessdate=31 January 2009 }} </ref> <ref name=wenlock>{{cite news|title=Rugby School motivated founder of Games|url=http://sportsillustrated.cnn.com/2004/olympics/2004/07/07/bc.sport.olympics.coubertin/|work=Reuters|publisher=SI.com|date=2004-07-08|accessdate=2009-02-04|archive-date=2004-08-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20040823070741/http://sportsillustrated.cnn.com/2004/olympics/2004/07/07/bc.sport.olympics.coubertin/|url-status=dead}}</ref> <ref name="chamonix"> {{cite web | url= http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=2&OLGY=1924 | archiveurl= http://web.archive.org/web/20080802010902/http://www.olympic.org/uk/games/past/index_uk.asp?OLGT=2&OLGY=1924 | archivedate= 2 August 2008 | title= Chamonix 1924 | publisher= International Olympic Committee | accessdate=31 January 2009 }} </ref> <ref name="Parahist"> {{cite web | title=History of the Paralympic Games | publisher=Government of Canada | url=http://www.canada2010.gc.ca/101/histor/010203-eng.cfm | accessdate=7 April 2010 }} </ref> <ref name="Rogge introduces"> {{cite news | url= http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/other_sports/6467087.stm | title= Rogge wants Youth Olympic Games | date= 19 March 2007 | publisher= [[BBC Sport]] | accessdate=2 February 2009 }} </ref> <ref name="CRIonYOG"> {{cite web | url= http://english.cri.cn/2886/2007/04/25/1221@220491.htm | date=25 April 2007 | title= IOC to Introduce Youth Olympic Games in 2010 | publisher= CRIenglish.com | accessdate=29 January 2009 }} </ref> <ref name="YOGisGo"> {{cite web | url= http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2227 | archiveurl= http://web.archive.org/web/20080821232940/http://www.olympic.org/uk/news/olympic_news/full_story_uk.asp?id=2227 | archivedate= 21 August 2008 | title= IOC session: A "go" for Youth Olympic Games | publisher= International Olympic Committee | date= 5 July 2007 | accessdate=2 February 2009 }} </ref> <ref name="No kidding"> {{cite news | url= http://www.usatoday.com/sports/olympics/2007-04-25-2774646336_x.htm | title= No kidding: Teens to get Youth Olympic Games | work= USA Today | accessdate=27 August 2008 | date=25 April 2007 | first=Stephen | last=Wade }} </ref> <ref name="iocfactsheet"> {{cite web | url= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1138.pdf | archiveurl= http://web.archive.org/web/20110429094019/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1138.pdf | archivedate= 29 April 2011 | title= IOC Factsheet | publisher= International Olympic Committee | format= PDF | accessdate=2 February 2009 }} </ref> <ref name="movement"> {{cite web | url=http://www.olympic.org/uk/organisation/index_uk.asp | title=The Olympic Movement | publisher=International Olympic Committee | accessdate=2 May 2009 }} </ref> <ref name="movement roles"> {{cite web | url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_843.pdf | archiveurl=http://web.archive.org/web/20110429054311/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_843.pdf | archivedate=29 April 2011 | title=Roles and responsibilities during the Olympic Games | date=February 2008 | publisher=International Olympic Committee | pages=1–2 | accessdate=2 May 2009 }} </ref> <ref name="Buying the Games"> {{cite news | title=Buying the Games | last=Rowlatt | first=Justin | publisher=BBC | date=29 July 2004 | url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/panorama/3937425.stm | accessdate=16 April 2009 }} </ref> <ref name="television"> {{cite web | title=Issues of the Olympic Games | work=Olympic Primer | publisher=LA84 Foundation of Los Angeles | url=http://www.la84foundation.org/6oic/primer_text2.htm | accessdate=30 March 2009 }} </ref> <ref name="ratings"> {{cite news | title=A Surprise Winner at the Olympic Games in Beijing: NBC | last1=Carter | first1=Bill | last2=Sandomir | first2=Richard | work=The New York Times | publisher=NYTimes.com | date=17 August 2008 | url=http://www.nytimes.com/2008/08/18/sports/olympics/18nbc.html?ref=business | accessdate=2 April 2009 }} </ref> <ref name="autogenerated1960"> Flyvbjerg, Bent and Allison Stewart, 2012, "Olympic Proportions: Cost and Cost Overrun at the Olympics 1960–2012," Working Paper, Saïd Business School, University of Oxford. </ref> <ref name="olympicsymbols"> {{cite web | url= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1303.pdf | archiveurl= http://www.webcitation.org/5gKlcLlT9 | archivedate= 26 April 2009 | title= The Olympic Symbols | publisher= International Olympic Committee | format= PDF | accessdate=4 February 2009 }} </ref> <ref name="torch"> {{cite web | url= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_655.pdf | archiveurl= http://www.webcitation.org/5gKmh3MNF | archivedate= 26 April 2009 | title= The Olympic flame and the torch relay | work= Olympic Museum | publisher= International Olympic Committee | year= 2007 | page= 6 | format= PDF | accessdate=4 February 2009 }} </ref> <ref name="OCFactSheetS"> {{cite web | title= Fact sheet: Opening Ceremony of the Summer Olympic Games | publisher= International Olympic Committee | month= February | year= 2008 | url= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1134.pdf | archiveurl= http://web.archive.org/web/20110429094114/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1134.pdf | archivedate= 29 April 2011 | format= PDF | accessdate=14 August 2008 }} </ref> <ref name="OCFactSheetW"> {{cite web | title= Fact sheet: Opening Ceremony of the Winter Olympic Games | publisher= International Olympic Committee | month= February | year= 2008 | url= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1036.pdf | archiveurl= http://www.webcitation.org/5gKi2qxLe | archivedate= 26 April 2009 | format= PDF | accessdate=14 August 2008 }} </ref> <ref name="OCprotocol1">{{cite book | title= The Modern Olympic Games | chapter= The development of the Games – Between festival and tradition | publisher= International Olympic Committee | page= 5 | url= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_668.pdf | archiveurl= https://web.archive.org/web/20080824152446/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_668.pdf | archivedate= 24 August 2008 | chapterurl= http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_668.pdf#pages=5 | format= PDF | accessdate= 29 August 2008 | url-status= dead }}</ref> <ref name="otraditions"> {{cite news | title= Symbols and Traditions | work= USA Today | date= 12 July 1999 | url= http://www.usatoday.com/olympics/owg98/osytr03.htm | accessdate=29 August 2008 }} </ref> <ref name="Sports"> {{cite web | url=http://olympic.org/uk/sports/index_uk.asp | title=Sports | publisher=International Olympic Committee | accessdate=8 February 2009 }} </ref> <ref name="recognizedsports"> {{cite web | url=http://www.olympic.org/uk/sports/recognized/index_uk.asp | title=Recognised Sports | publisher=International Olympic Committee | accessdate=31 March 2009 }} </ref> <ref name="factsheetsports"> {{cite web | url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_1135.pdf | archiveurl=http://www.webcitation.org/5gKml7Xpv | archivedate=26 April 2009 | title=Factsheet: The sports on the Olympic programme | publisher=International Olympic Committee | year=2008 | month=February | format=PDF | accessdate=3 July 2012 }} </ref> <ref name="newosports"> {{cite news | title=Golf, rugby added for 2016 and 2020 | agency=Associated Press | publisher=ESPN.com | date=09–10–09 | url=http://sports.espn.go.com/oly/news/story?id=4545111 | accessdate=09–10–09 }} </ref> <ref name="Amateurism"> {{cite news | title=Amateurism | date=12 July 1999 | work=USA Today | publisher=Gannett Company | url=http://www.usatoday.com/olympics/owg98/osytr01.htm | accessdate=9 February 2009 }} </ref> <ref name="Boycott 1"> {{cite web | title=Melbourne/Stockholm 1956 | publisher=International Olympic Committee | url=http://www.olympic.org/melbourne-stockholm-1956-summer-olympics | accessdate=25 July 2011 }} </ref> <ref name="CBC boycott">{{cite news | url=http://www.cbc.ca/olympics/history/story/2008/05/09/f-olympics-history-1976.html | title=African nations boycott costly Montreal Games | publisher=[[CBC Sports]] | date=30 July 2008 | accessdate=6 February 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080603015923/http://www.cbc.ca/olympics/history/story/2008/05/09/f-olympics-history-1976.html | archivedate=3 June 2008 | url-status=live }}</ref> <ref name="corbit"> {{cite web | title=China-Olympic History | publisher=Chinaorbit.com | url=http://www.chinaorbit.com/2008-olympics-china/olympic-games-history.html | accessdate=27 August 2008 }} </ref> <ref name="1980 Boycott"> {{cite news | title=Moscow 1980:Cold War, Cold Shoulder | url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3524906,00.html | date=31 July 2008 | work=Deutsche Welle | publisher=DW-World.DE | accessdate=27 April 2009 }} </ref> <ref name="1980 Boycott 2"> {{cite web | title=Los Angeles 1984 | publisher=International Olympic Committee | url=http://www.olympic.org/los-angeles-1984-summer-olympics | accessdate=25 July 2011 }} </ref> <ref name="EUTibet"> {{cite news | title=Diplomats Visit Tibet as EU Split on Olympic Opening Boycott | date=29 March 2008 | work=The Economic Times | url=http://economictimes.indiatimes.com/News/PoliticsNation/Diplomats_visit_Tibet_as_EU_split_on_Olympic_opening_boycott_/articleshow/2908958.cms | accessdate=7 February 2008 }} </ref> <ref name="GSE"> {{cite encyclopedia | title=Spartakiads | encyclopedia=Great Soviet Encyclopedia | volume=Vol. 24 (part 1) | page=286 | year=1976 | work=Sovetskaya Entsiklopediya | location=Moscow }} </ref> <ref name="Black Salute"> {{cite news | title=1968: Black athletes make silent protest | publisher=BBC | url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/october/17/newsid_3535000/3535348.stm | accessdate=7 February 2009 | date=17 October 1968 }} </ref> <ref name="wadahistory"> {{cite web | title=A Brief History of Anti-Doping | publisher=World Anti-Doping Agency | url=http://www.wada-ama.org/en/About-WADA/History/A-Brief-History-of-Anti-Doping/ | accessdate=10 September 2008 }} </ref> <ref name="nytimes.com"> [http://www.nytimes.com/2008/05/19/opinion/19iht-edahmed.3.13017836.html "Bar countries that ban women athletes"], Ali Al-Ahmed, ''[[The New York Times]]'', 19 May 2008 </ref> <ref name="independent.co.uk"> [http://www.independent.co.uk/sport/general/others/inside-lines-protests-at-2012-if-saudis-say-no-girls-allowed-2017852.html "Inside Lines: Protests at 2012 if Saudis say 'no girls allowed'"], ''[[The Independent]]'', 4 July 2010 </ref> <ref name="MSNBC 2009-01-30">{{cite news | title = Bush turns attention from politics to Olympics | agency = Associated Press | publisher = MSNBC | date = 7 August 2008 | url = http://www.msnbc.msn.com/id/26081584/ | accessdate = 30 January 2009 | archive-date = 3 November 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121103155916/http://www.msnbc.msn.com/id/26081584/ | url-status = dead }}</ref> <ref name="autogenerated1">{{cite news | last=Larmer | first=Brook | url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1833856,00.html | title=The Year of the Mercenary Athlete | publisher=''[[Time (magazine)|Time]]'' | date=19 August 2008 | accessdate=27 November 2011 | archive-date=22 August 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130822202619/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1833856,00.html | url-status=dead }}</ref> <ref name="BeijingOlymp-1"> {{cite web | title=Medals of Beijing Olympic Games Unveiled | publisher=The International Olympic Committee | url=http://en.beijing2008.cn/67/83/article214028367.shtml | accessdate=3 September 2008 }} </ref> <ref name="bidpro"> {{cite web | title=Olympic Charter | publisher=International Olympic Committee | format=PDF | pages= 72–75 | url=http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf | archiveurl=http://web.archive.org/web/20110723070003/http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf | archivedate=28 July 2011 | accessdate=2 April 2009 }} </ref> <ref name="hostcity"> {{cite web | title=Choice of the host city | publisher=International Olympic Committee | url=http://www.olympic.org/uk/organisation/missions/cities_uk.asp | accessdate=2 April 2009 }} </ref> <ref name="Krüger Murray 2003 p230"> {{harvnb|Krüger|Murray|2003|p=[http://books.google.com/?id=s5ntIQv0W5IC&lpg=PA230&dq=1936%20olympics%20%22irish%20free%20state%22&pg=PA230#v=onepage&q=1936%20olympics%20%22irish%20free%20state%22 230]}} </ref> <!-- Unused citation. Removed at revision 506858076 <ref name="Nally2008"> {{cite book | author=T. H. Nally | title=The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations, p.61 | url=http://books.google.com/books?id=SObPJ02EiwMC | accessdate=31 July 2012 | date=30 June 2008 | publisher=Jesson Press | isbn=978-1-4097-8189-9 }} </ref> --> }} == මූලාශ්‍ර == {{refbegin|colwidth=30em}} * {{cite book | title = Historical Dictionary of the Olympic Movement | last1 = Buchanon | first1 = Ian | last2 = Mallon | first2 = Bill | publisher = Scarecrow Press | location = Lanham, MD | year = 2006 | isbn = 978-0-8108-5574-8 | url = http://books.google.com/?id=fH3hD3MkIMYC&pg=PR101&dq=commercialization+of+the+olympic+games | accessdate = 20 March 2009 | ref = harv }} * {{cite book | last = Burkert | first = Walter | authorlink = Walter Burkert | year = 1983 | title = Homo Necans | url = https://archive.org/details/homonecansanthro0000burk_t1x6 | chapter = Pelops at Olympia | publisher = University of California Press | isbn = 978-0-520-05875-0 | ref = harv }} * {{cite book | title = Global entertainment media | last = Cooper-Chen | first = Anne | publisher = Lawrence Erlbaum Associates | location = Mahwah, New Jersey | year = 2005 | isbn = 978-0-8058-5168-7 | url = http://books.google.com/?id=1Su8jRiVVdoC&pg=PA228&dq=tv+influence+on+olympic+games#PPA230,M1 | accessdate = 21 March 2009 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Coubertin | first1 = Pierre de | authorlink = Pierre de Coubertin | last2 = Philemon | first2 = Timoleon J. | last3 = Politis | first3 = N.G. | last4 = Anninos | first4 = Charalambos | title = The Olympic Games: BC 776 – AD 1896 | work= The Olympic Games in 1896 – Second Part | publisher = Charles Beck | format = PDF | location = Athens | year = 1897 | url = http://www.la84foundation.org/6oic/OfficialReports/1896/1896.pdf | accessdate = 2 February 2009 | ref = harv }} * {{cite book | last = Crowther | first = Nigel B. | year = 2007 | chapter = The Ancient Olympic Games | title = Sport in Ancient Times | url = https://archive.org/details/sportinancientti0000crow_y8b3 | publisher = Greenwood Publishing Group | isbn = 978-0-275-98739-8 | ref = harv }} * {{cite book | title = Architecture of Greece | last = Darling | first = Janina K. | year = 2004 | publisher = Greenwood Publishing Group | location = Santa Barbara, California | isbn = 978-0-313-32152-8 | chapter = Panathenaic Stadium, Athens | url = http://books.google.com/?id=4F-v35--l_gC&dq=Panathenaic+Stadium,+Averoff,+Constantine | accessdate = 30 January 2009 | ref = harv }} * {{cite book | last = Eassom | first = Simon | year = 1994 | title = Critical Reflections on Olympic Ideology | publisher = The Centre for Olympic Studies | location = Ontario | isbn = 978-0-7714-1697-2 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Krüger | first1 = Arnd | last2 = Murray | first2 = William J. | year = 2003 | title = The Nazi Olympics: sport, politics and appeasement in the 1930s | publisher = University of Illinois Press | isbn = 978-0-252-02815-1 | url = http://books.google.com/?id=s5ntIQv0W5IC | accessdate = 3 July 2012 | ref = harv }} * {{cite book | title = | last1 = Findling | first1 = John E. | last2 = Pelle | first2 = Kimberly D. | publisher = | location = | year = 2000 | isbn = | url = | accessdate = | ref = harv }} {{full | date = July 2012 | ref = harv }} * {{cite book | title = Encyclopedia of the Modern Olympic Movement | last1 = Findling | first1 = John E. | last2 = Pelle | first2 = Kimberly D. | publisher = Greenwood Press | location = Westport CT | year = 2004 | isbn = 978-0-313-32278-5 | url = http://books.google.com/?id=QmXi_-Jujj0C&pg=PA283&dq=winter+games+at+the+1912+summer+olympics | accessdate = 30 March 2009 | ref = harv }} * Flyvbjerg, Bent and Allison Stewart, 2012, "Olympic Proportions: Cost and Cost Overrun at the Olympics 1960–2012," Working Paper, Saïd Business School, University of Oxford. * {{cite book | last = Gershon | first = Richard A. | title = Telecommunications Management:Industry structures and planning strategies | year = 2000 | publisher = Lawrence Erlbaum Associates | location = Mahwah, NJ | isbn = 978-0-8058-3002-6 | url = http://books.google.com/?id=H3cu_PFsFYwC&pg=PA17&dq=1998+winter+olympics | accessdate = 21 March 2009 | ref = harv }} * {{cite book | last = Golden | first = Mark | year = 2009 | chapter = Helpers, Horses, and Heroes | title = Greek Sport and Social Status | url = https://archive.org/details/greeksportsocial0000gold | publisher = University of Texas Press | isbn = 978-0-292-71869-2 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Girginov | first1 = Vassil | last2 = Parry | first2 = Jim | year = 2005 | title = The Olympic Games Explained: A Student Guide to the Evolution of the Modern Olympic Games | publisher = Routledge | location = | isbn = 978-0-415-34604-7 | url = http://books.google.co.uk/books?id=vxAmyvh0ZsQC | accessdate = 3 July 2012 | ref = harv }} * {{cite web | url = http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_122.pdf | title = Olympic Charter | author = International Olympic Committee | publisher = International Olympic Committee | year = 2007 | format = PDF | accessdate = 12 February 2009 | ref = {{sfnRef|Olympic Charter|2007}} }}{{dead link | date = July 2012 | ref = harv }} * {{cite book | title = Rome 1960 | url = https://archive.org/details/rome1960olympics0000mara | last = Maraniss | first = David | year = 2008 | publisher = Simon & Schuster | location = New York | isbn = 978-1-4165-3407-5 | ref = harv }} * {{cite book | last = Matthews | first = George R. | year = 2005 | title = America's first Olympics: the St. Louis games of 1904 | publisher = University of Missouri Press | location = | isbn = 978-0-8262-1588-8 | url = http://books.google.co.uk/books?id=WKRUmep515oC&lpg=PP1&dq=America's%20first%20Olympics%3A%20the%20St.%20Louis%20games%20of%201904&pg=PA53#v=onepage&q=liverpool&f=false | ref = harv }} * {{cite web | url = http://multimedia.olympic.org/pdf/en_report_658.pdf | archiveurl = http://www.webcitation.org/5gKmnnDyw | archivedate = 26 April 2009 | title = The Olympic Games in Antiquity | author = Olympic Museum | publisher = International Olympic Committee | year = 2007 | format = PDF | accessdate = 2 February 2009 | ref = harv }} * {{cite book | author = Pausanias | authorlink = Pausanias (geographer) | others = translated by W. H. S. Jones and H. A. Ormerud | title = Description of Greece | url = http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160 | chapter = Elis 1 | chapterurl = http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0160&query=book%3D%235 | volume= Vol. 2 | date = 1 January 1926 | series = Loeb Classical Library | publisher = W. Heinemann | location = London | oclc= 10818363 | isbn = 978-0-674-99207-8 | accessdate = 9 January 2009 | ref = harv }} * {{cite book | author = Pindar | authorlink = Pindar | others = translated by William H. Race | title = Olympian Odes | url = http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162&query=head%3D%231 | chapter = Olympian 10 | chapterurl = http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0162&layout=&loc=O.+10.1 | year = 1997 | series = Loeb Classical Library | publisher = Harvard University Press | isbn = 978-0-674-99564-2 | accessdate = 25 March 2009 | ref = harv }} * {{cite book | title = Doping:Athletes and Drugs | last = Porterfield | first = Jason | year = 2008 | publisher = Rosen Publishing Group | location = New York | isbn = 978-1-4042-1917-5 | page = 15 | url = http://books.google.com/?id=YXWa6ll5GxoC&pg=PA15&dq=Hans-Gunnar+Liljenwall, | accessdate = 30 January 2009 | ref = harv }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * {{cite book | title = The Fifth Century BC | last = Richardson | first = N.J. | year = 1992 | publisher = Cambridge University Press | editor=Lewis, D.M.; Boardman, John; Davies, J.K. | isbn = 978-0-521-23347-7 | chapter = Panhellenic Cults and Panhellenic Poets | ref = harv }} * {{cite book | title = | last = Richardson | first = | year = 1997 | publisher = | editor = | isbn = | chapter = | ref = harv }} {{full | date = July 1997}} * {{cite book | title = Mega-Events and Modernity | last = Roche | first = Maurice | publisher = Routledge, Taylor & Francis Group | location = New York | year = 2000 | url = http://books.google.com/?id=aldh2YTO7XQC&printsec=copyright&dq=spartakiads+and+the+olympics | isbn = 978-0-415-15711-7 | accessdate = 30 January 2009 | ref = harv }} * {{cite book | title = Olympics at the Millennium | last1 = Schaffer | first1 = Kay | last2 = Smith | first2 = Sidonie | publisher = Rutgers University Press | location = New Jersey | year = 2000 | isbn = 978-0-8135-2819-9 | url = http://books.google.com/?id=nMzYdZpk8qMC&printsec=copyright&dq=olympics | accessdate = 30 January 2009 | ref = harv }} * {{cite book | title = The Commercialisation of sport | last = Slack | first = Trevor | publisher = Routledge | location = New York | year = 2004 | isbn = 978-0-7146-8078-1 | url = http://books.google.com/?id=Kd7ieYncwxIC&pg=PA192&dq=television+and+the+olympic+games | accessdate = 31 March 2009 | ref = harv }} * {{cite book | title = The Fifth Century BC | last = Spivey | first = Nigel Jonathan | year = 2004 | publisher = Oxford University Press | isbn = 978-0-19-280433-4 | chapter = Olympia: the Origins | ref = harv }} * {{cite book | last = Swaddling | first = Judith | year = 1999 | title = The Ancient Olympic Games | url = https://archive.org/details/ancientolympicga00swad | publisher = University of Texas Press | isbn = 978-0-292-77751-4 | ref = harv }} * {{cite book | last = Swaddling | first = Judith | year = 2000 | title = The Ancient Olympic Games | edition = 2 | publisher = University of Texas Press | location = Austin | isbn = 978-0-292-70373-5 | oclc = 10759486 | url = http://books.google.com/?id=2-HQMnDiLqIC | accessdate = 6 June 2009 | ref = harv }} * {{cite book | title = Sport and leisure cultures | last = Tomlinson | first = Alan | publisher = University of Minnesota Press | location = Minneapolis MN | year = 2005 | isbn = 978-0-8166-3382-1 | url = http://books.google.com/?id=JphFoBnq2R8C&pg=PA14&dq=olympic+games+television+ratings | accessdate = 2 April 2009 | ref = harv }} * {{cite journal | last = Weiler | first = Ingomar | year = 2004 | title = The predecessors of the Olympic movement, and Pierre de Coubertin | journal = European Review | volume = 12 | issue = 3 | publisher = Cambridge University Press | ref = harv }} * {{cite book | title = Social Issues in Sport | last = Woods | first = Ron | publisher = Human Kinetics | location = Champaign IL | year = 2007 | isbn = 978-0-7360-5872-8 | url = http://books.google.com/?id=Krclca7m_z0C&pg=PA146&lpg=PA146&dq=television+ratings+decline+olympic+games+torino | accessdate = 2 April 2009 | ref = harv }} * {{cite book | title = A Brief History of the Olympic Games | url = https://archive.org/details/briefhistoryofol0000youn | last = Young | first = David C. | year = 2004 | publisher = Wiley-Blackwell | isbn = 978-1-4051-1130-0 | chapter = The Beginnings | ref = harv }} * {{cite book | title = The Modern Olympics: A Struggle for Revival | last = Young | first = David C. | year = 1996 | location = Baltimore | publisher = Johns Hopkins University Press | isbn = 978-0-8018-7207-5 | ref = harv }} {{refend}} == වැඩිදුර කියවීමට == {{refbegin}} * {{cite book |last=Buchanan |first=Ian |authorlink= |coauthors= |title=Historical dictionary of the Olympic movement |url=https://archive.org/details/historicaldictio00buch_0 |year=2001 |publisher=Scarecrow Presz |location=Lanham |isbn=978-0-8108-4054-6}} * {{cite book |last=Kamper |first=Erich |authorlink= |coauthors=Mallon, Bill |title=The Golden Book of the Olympic Games |year=1992 |publisher=Vallardi & Associati |location=Milan |isbn=978-88-85202-35-1}} * {{cite book |last=Preuss |first=Holger |authorlink= |coauthors=Marcia Semitiel García |title=The Economics of Staging the Olympics: A Comparison of the Games 1972–2008 |url=https://archive.org/details/economicsofstagi0000preu_j6y4 |year=2005 |publisher=Edward Elgar Publishing |location= |isbn=978-1-84376-893-7}} * {{cite book |last=Simson |first=Vyv |authorlink= |coauthors=Jennings, Andrew |title=Dishonored Games: Corruption, Money, and Greed at the Olympics |url=https://archive.org/details/dishonoredgamesc0000sims |year=1992 |publisher=S.P.I. Books |location=New York |isbn=978-1-56171-199-4}} * {{cite book |last=Wallechinsky |first=David |authorlink=David Wallechinsky |title=The Complete Book of the Summer Olympics, Athens 2004 Edition |url=https://archive.org/details/completebookofsu0000wall_r8l2 |year=2004 |publisher=SportClassic Books |location= |isbn=978-1-894963-32-9}} * {{cite book |last=Wallechinsky |first=David |title=The Complete Book of the Winter Olympics, Turin 2006 Edition |url=https://archive.org/details/completebookofwi0000wall_2006 |year=2005 |publisher=SportClassic Books |location= |isbn=978-1-894963-45-9}} {{refend}} == බාහිර සබැඳි == {{wikiquote}} {{commons|Olympic Games}} * [http://www.olympic.org/ ඔලිම්පික් නිල වෙබ් අඩවිය] * [http://sathsamudura.blogspot.com/2012/07/olympic-secrets.html ඔලිම්පික් ගැන දන්නා නොදන්නා තොරතුරු] * [http://www.nytimes.com/interactive/2008/08/04/sports/olympics/20080804_MEDALCOUNT_MAP.html New York Times Interactive of all the medals in the Modern Olympics] * [http://www.insidethegames.biz/ insidethegames – the latest and most up to date news and interviews from the world of Olympic, Commonwealth and Paralympic Games] * [http://www.aroundtherings.com/ ATR – Around the Rings – the Business Surrounding the Olympics] * [http://www.gamesbids.com/eng/ GamesBids.com – An Authoritative Review of Olympic Bid Business (home of the BidIndex™)] * [http://www.databaseolympics.com/index.htm Database Olympics] * [http://ezine.pk/?Olympic-Games--From-History-of-Olympics-to-the-Present-Day&id=820 History of Olympics to the Present Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130313013906/http://ezine.pk/?Olympic-Games--From-History-of-Olympics-to-the-Present-Day&id=820 |date=2013-03-13 }} * [http://www.dicolympic.com/?s=&l=en Dicolympic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929095743/http://www.dicolympic.com/?s=&l=en |date=2008-09-29 }} – ඔලිම්පියා හි සිට2014 සෝචි දක්වා ඔලිම්පික් සම්බන්ධ ශබ්දකෝෂය * [http://www.olympicgameswinners.com/ Reference book about all Olympic Medalists of all times] {{Featured article}} [[ප්‍රවර්ගය:ඔලිම්පික්]] 08nsoutpep7hbl7l4qb45edg2y01jny වතිකානු පුරය 0 20638 800246 792714 2026-09-25T09:50:42Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800246 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |native_name ={{native name|it|Stato della Città del Vaticano|icon=no}}<ref>[http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2614/TrattatoSantaSedeItalia.pdf Treaty between the Holy See and Italy], article 26.</ref> |conventional_long_name =වතිකානු පුර රාජ්‍යය<ref>[http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm Vatican City State homepage]</ref> |common_name =Vatican City |image_flag =flag of the Vatican City.svg |image_coat =Coat of arms of the Vatican City.svg |symbol_type =Coat of arms |image_map =Location Vatican City Europe.png |map_caption ={{Map caption|location_color=green|region=Europe|region_color=dark grey|legend=Location Vatican City Europe.png}} |national_motto = |ethnic_groups =[[ඉතාලිය|ඉතාලි ජාතිකයින්]], [[ස්විට්සර්ලන්තය|ස්විට්සර්ලන්ත ජාතිකයින්]] ([[ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂක බලකාය]]), වෙනත්<ref name="factbook"/> |national_anthem ="[[Pontifical Anthem|Inno e Marcia Pontificale]]"{{Spaces|2}}<small>(ඉතාලි භාෂාවෙනි)<br />"Pontifical Anthem and March"</small><br /><center>[[ගොනුව:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> |capital =වතිකානු නගරය<ref>Vatican City is a [http://en.wikipedia.org/wiki/City-state city-state]</ref> |official_languages =[[ඉතාලිය|ඉතාලි භාෂාව]]<!--Vatican City uses ONLY Italian; Vatican City is ''not'' the Holy See, which uses Latin.--><ref>1929 ජූනි 2 නිකුත් වූ ''Legge sulle fonti del diritto'' හි දෙවන ඡේදයට අනුව of 7 June 1929, Acta Apostolicae Sedis ට අයත් ''Supplemento per le leggi e disposizioni dello Stato della Città del Vaticano'' හී සියළු නිති හා රෙගුලාසි ඉතාලි භාෂාවෙන් පලවිය යුතුවේ. එම ඌනපූර්ණයේ පලවූ පළමු කොටස් හත මෙහි [http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2615/Supplemento.pdf දී ඇත.] භාෂාව ලෙස ඉතාලි යොදා ගනු ලැබුවද [[ශුද්ධාසනය]], [[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය|ස්විට්සර්ලන්ත ජාතික සුදොතුම් පිය ආරක්ෂක බලකාය]], සහ [[සුදොතුම්පිය විද්‍යා ඇකඩමිය]] වැනි වතිකානු රාජ්‍යය තුල පිහිටා ඇති ආයතන විවිධ භාෂා භාවිතා කරනු ලබයි. ශුද්ධාසනයේ [[ලතින්]] නිල භාෂාව ලෙස හා ප්‍රංශ භාෂාව මෙන්ම එහි [[ශුද්ධාසනයේ රාජ්‍ය ලේකම්|රාජ්‍ය ලේකම්] විසින් ඉංග්‍රීසි, ජර්මන්, ඉතාලි, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි හා ස්පාඤ්ඤ භාෂාව භාවිතා කරනු ලබයි. ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂක හමුදාව තම පෙළපාලි හී අණදීම සඳහා ජර්මානු භාෂාව හා තම නිල උත්සව සඳහා ප්‍රංශ හා ඉතාලි භාෂා යොදා ගනී. ශුද්ධාසනයේ අර්ධ-නිල පුවත්වත වන L'Osservatore Romano විසින් ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ, ජර්මානු, ඉතාලි, මලයාල, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි හා ස්පාඤ්ඤ භාවිත කරනු ලබයි. [http://www.radiovaticana.org/inglese/enindex.html වතිකානු ගුවන්විදුලිය] ඇල්බේනියානු, අමරික්, අරාබි, ආමේනියානු, බෙලරුසියානු, බල්ගේරියානු, චීන, ක්‍රොයේෂියානු, චෙක්, එස්පෙරාන්තෝ, ඉංග්‍රීසි, පිලීපීන, ප්‍රංශ, ජර්මානු, හින්දි, හන්ගේරියානු, ඉතාලි, ලැට්වියානු, ලිතුවේනියානු, මලයාල, පෝලන්ත, පෘතුග්‍රීසි, රුමේනියානු, රුසියානු, ස්ලෝවැකියානු, ස්ලෝවියානු, සෝමාලි, ස්පාඤ්ඤ, ස්වාහිලී, දෙමළ, ටික්‍රිග්නා, යුක්‍රේනියානු හා වියට්නාම ඇතුලු භාෂා 40 ක් භාවිතා කරයි. </ref><ref>http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/apost_constitutions/documents/hf_p-vi_apc_19670815_regimini-ecclesiae-universae_it.html</ref> |latd=41 |latm=54.2 |latNS=N |longd=12 |longm=27.2 |longEW=E| |government_type =[[පූජක]],<ref name="factbook"/><br />රාජකීය පූජකයින් පිළිබඳ,<ref name=pages/><br />[[ඒකාධීපති]], සහ [[ඡන්දයෙන් පත්වන ඒකාධිපති]]<ref>{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/StateDepartments/index.htm |title=Internet portal of Vatican City State |publisher=Vatican City State |accessdate=9 July 2011}}</ref><br /> හෝ [[පූජක තන්ත්‍රය]]<ref>[http://www.staff.ncl.ac.uk/nick.megoran/pdf/theocracy.pdf International Encyclopedia of Human Geography] p.226</ref> |leader_title1 =[[පාප් තුමා]] |leader_name1 =[[1 ප්‍රැන්සිස්]] |leader_title2 =[[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම|වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති]] |leader_name2 =[[ජුසෙප්පේ බෙර්තෙල්ලෝ]] |legislature =[[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම|පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම]] |area_rank =250th |area_magnitude =1 E5 |area_km2 =0.44 |area_sq_mi =0.17 |percent_water =0 |population_estimate =832<ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201223203905/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |date=2020-12-23 }}, ''The World Factbook'', CIA. Retrieved 25 January 2012.</ref> |population_estimate_rank= 236th |population_estimate_year= July 2011 |population_census = |population_census_year = |population_density_km2 =1877 |population_density_sq_mi= 4859 |population_density_rank=6th |GDP_PPP = |GDP_PPP_rank = |GDP_PPP_year = |GDP_PPP_per_capita = |GDP_PPP_per_capita_rank = |sovereignty_type =[[ස්වෛරී]] |sovereignty_note =[[ඉතාලි රාජධානිය (1861–1946)|ඉතාලි රාජධානිය]] වෙතින් |established_event1 =[[ලැටරන් ගිවිසුම]] |established_date1 =11 පෙබරවාරි 1929 |currency =යූරෝ (€)<ref>Since 1 January 2002. [http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html#Valuta www.vatican.va] [[Holy See Press office]] – General Information. Retrieved 23 October 2009.</ref><ref>Before 2002, the [http://en.wikipedia.org/wiki/Vatican_lira Vatican lira] (on par with the Italian lira)</ref> |currency_code =EUR |country_code =<!-- ? SCV --> |time_zone =[[Central European Time|CET]] |utc_offset =+1 |time_zone_DST =[[Central European Summer Time|CEST]] |utc_offset_DST =+2 |drives_on =දකුණ<ref group="note">සංචාරකයින් හා නරඹන්නන් හට වතිකානුව ඇතුලත අවසරයකින් තොරව රිය පැදවිය නොහැක. සාමාන්‍යයෙන් අවසර දෙනු ලබන්නේ වතිකානුව තුල තිබෙන සමහර කාර්යයාල වල කටයුතු ඇති අය සඳහා පමණි.</ref> |cctld =[[.va]] |calling_code =[[Telephone numbers in Vatican City|+379]]<ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/ITU-T ITU-T] assigned code 379 to Vatican City. However, Vatican City is included in the Italian telephone numbering plan and uses the Italian country code 39, followed by 06 (for Rome) and 698.</ref> |ISO_3166-1_alpha2 =VA |ISO_3166-1_alpha3 =VAT |ISO_3166-1_numeric =336 |sport_code = |vehicle_code =V<ref>[http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html#Targa www.vatican.va] [[Holy See Press office]]&nbsp;— General Information. Retrieved 23 October 2009.</ref> }} වතිකානුව'''(Vatican City)''' {{IPAc-en|audio=en-us-Vatican City.ogg|ˈ|v|æ|t|ɨ|k|ən|_|ˈ|s|ɪ|t|i}}, හෝ වතිකානු රාජ්‍ය '''Vatican City State''',<ref>{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm |title=Homepage of Vatican City State |publisher=Vaticanstate.va |accessdate=15 October 2010}}</ref> (නිල ඉතාලි භාෂාවෙන් '''Stato della Città del Vaticano''' <ref>"Stato della Città del Vaticano" යනු ඉතාලිය හා ශුද්ධාසනය අතර වතිකානුව පිහිට වූ [[ව්‍යවස්ථාව|ගිවිසුමේ] භාවිතා කල [http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/FBFEA0E8-B43A-452A-AAA0-1AF49590F658/2614/TrattatoSantaSedeItalia.pdf නාමය] වේ. 26 වන ජේදය.</ref> යනු [[භූමියෙන් වටවූ රට|භූමියෙන් වටවූ]] [[ස්වෛරීභාවය|ස්වෛරී]] [[නගර-රාජ්‍ය]]කි. එය [[ඉතාලිය|ඉතාලියේ]] [[රෝමය|රෝම]] නගරය ඇතුලත පිහිටා ඇත. එය ආසන්න වශයෙන් හෙක්ටයාර 44 ක් වන අතර එහි ජනගහනය 800 ට මදක් ඉහලය.<ref name="factbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html|title=Holy See (Vatican City)|accessdate=9 July 2011|work=CIA—The World Factbook}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm|title=Vatican City State|publisher=Vatican City Government|accessdate=28 November 2007}}</ref> මේ අනුව වතිකානුව භූමිය මෙන්ම ජනගහනය අතින්ද ලොව කුඩාම ස්වෛරී රාජ්‍ය වේ. වතිකානු රාජ්‍යය 1929 දී [[IX පියුස් පාප්තුමා]] වෙනුවෙන් රාජ්‍ය ලේකම් කාදිනල් [[පියෙත්‍රෝ ගැස්පාරී]] විසින් හා [[III වන වික්ටර් එම්මානුවෙල්]] රජ වෙනුවෙන් [[ඉතාලි අගමැති|ඉතාලි අගමැති හා රජයේ ප්‍රධානියා වූ]] [[බෙනීටෝ මුසොලීනී]] විසින් අත්සන් තැබූ [[ලැටරන් ගිවිසුම]] මඟින් පිහිටවනු ලැබීය.<ref name=Preamble>[http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2528/LateranTreaty.pdf Preamble of the Lateran Treaty]</ref> වතිකානු රාජ්‍ය [[මුල් ක්‍රිස්තියානු]] කාලයේ සිට පැවත එන ශුද්ධාසනයෙන් වෙනස් වන අතර<ref>{{cite web | url = http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see | work = UK Foreign and Commonwealth Office | title = Living and working abroad - Holy See |archiveurl=http://web.archive.org/web/20100429085609/http://www.fco.gov.uk/en/travel-and-living-abroad/travel-advice-by-country/country-profile/europe/holy-see|archivedate=2010-04-29}}</ref>ලොව වටා සිටින බිලියන 1.2 පමණ වන [[ලතින් වතාවත්|ලතින්] හා [[නැගෙනහිර කතෝලික පල්ලිය|නැගෙනහිර කතෝලික]] බැතිමතුන්ගේ මූලස්ථානය වේ. වතිකානුවේ ආඥාවන් ඉතාලි භාෂාවෙන් ප්‍රකාශයට පත්කරන අතර ශුද්ධාසනයේ ලේඛණ ප්‍රධාන වශයෙන් [[ලතින්]] භාෂාවෙන් නිකුත් වේ. රටක් නොවන ශුද්ධාසනය රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා සේවා ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර හා වතිකානුව සාමාන්‍ය ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර නිකුත් කරනු ලබයි. මෙම අවස්ථා දෙකේදීම නිකුත් කරනු ලැබ ඇත්තේ සුළු ගුවන්ගමන් බලපත්‍ර සංඛ්‍යාවක් පමණි. 1929 දී වතිකානුව පිහිටවනු ලැබූ [[ලැටරන් ගිවිසුම]] හි සඳහන් වන්නේ නව නිර්මාණයක් ලෙස (පූර්විකාවේ හා තෙවන ඡේදයේ) මිස කලින් මධ්‍යම ඉතාලිය පුරා විහිදී පැවති විශාල පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ (756-1870) ලකුණක් නොවන බවය. පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ විශාල කොටසක් 1860 දී ඉතාලි රාජධානියට ඈදා ගත් අතර අවසාන කොටස 1870 දී රෝම නගරය ඇතුළු Lazio ප්‍රාන්තය ඈදාගන්නා ලදී. වතිකානුව රෝමයේ අගරදගුරු වූ පාප්තුමා විසින් පාලනය කරනු ලබන [[පැවිදිසි]]<ref name="factbook"/> හෝ [[කතෝලික පූජක]]-[[ඒකාධිපති රාජ්‍යක්]] වේ.<ref name=pages>{{cite web|url=http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp |title=catholic-pages.com |publisher=catholic-pages.com |accessdate=9 July 2011}}</ref> ඉහල නිලධාරීන් සියලු දෙනාම විවිධ ජාතීන්ට අයත් කතෝලික පූජකයින් වේ. එය [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] (''Sancta Sedes'') ස්වෛරී භූමියක් සහ [[අපෝස්තලික නිවහන]] ලෙස හඳුන්වන පාප්තුමා ගේ නිල නිවස පිහිටි ස්ථානය වේ. 1377 [[ඇවිඥ්නොන් හී පාප් සමය|Avignon හී]] සිට ආපසු ආ කාලයේ පටන් පාප්තුමා වාසය කරන ලද්දේ 1929 දී වතිකානුව බවට පත්වූ ප්‍රදේශයේම විය. එහෙත් සමහර කාලවල රෝමයේ [[Quirinal මන්දීරය|Quirinal මන්දීරයේ]] හා තවත් තැන් වල වාසය කොට ඇත. ඊට පෙර ඔවුන් වතිකානයට වඩා රෝමයේ ඈතට වන්නට පිහිටි [[Caelian කඳුගැටයේ]] [[ලැටරන් මන්දිරය|ලැටරන් මන්දීරයේදී]] වාසය කොට ඇත. [[I වැනි කොන්ස්ටන්ටයින්|කොන්ස්ටන්ටයින් අධිරාජ්‍යා]] මෙම භූමිය [[මිල්තියාදෙස් පාප්තුමා]] හට ක්‍රි.ව. 313 දී ලබා දී ඇත. 1929 දි මෙම ගිවිසුම අත්සන් කරන ලද්දේ ලැටරන් ගොඩනැඟිල්ලේ නිසා ගිවිසුමට [[ලැටරන් ගිවිසුම|ලැටරන් පැක්ට්ස් (Lateran Pacts)]] යන නාමය ලැබෙන ලදී. == පිහිටීම == {{මූලික|වතිකානුවේ පිහිටීම}} [[ගොනුව:Vatican panorama from St. Peters Basilica.jpg|thumb|300px|right|ශා. පීතර බැසිලිකාවේ සිට පෙනෙන භූමි දර්ශණයක්.]] වතිකානුවේ [[දේශගුණය]] රෝමයේ දේශගුණයට සමානය. සැප්තැම්බර් සිට මැයි මැද දක්වා පවතින මෘදු, වැසිබර ශීත සෘතුවකින් හා මැයි සිට අගෝස්තු දක්වා වියලි සෘතුවකින් සමන්විත [[මධ්‍යධරණීය දේශගුණය]]ක් පවතී. වතිකානුවට පමණක් අදාල විශේෂ ලක්ෂණයන් නම් ප්‍රමානත්වයෙන් විශාල ශා.පීතර බැසිලිකාව නිසා ඇතිවන මීදුම හා තුෂාරය, උන්නතාංශය, වතුරමල් හා ගල් ඇතිරූ විශාල චතුරශ්‍රය වේ. වතිකානුව හෙක්ටයාර 44 සමන්විත ලොව කුඩාම රාජ්‍ය වේ. 2007 ජූලි මාසයේදී වතිකානුව ප්‍රථම [[කාබන් හරිත]] රාජ්‍ය වීමට එකඟවිය. මෙය කිරීම සඳහා ඔවුන් [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_countries_by_carbon_dioxide_emissions කාබන් ඩයොක්සයිඩ් නිකුත්කිරීමට] හිලව්වක් ලෙස හන්ගේරියාවේ [[වතිකානු දේශගුණ වනය]] නිර්මාණය කිරීමෙන් බලාපොරොත්තු වේ.<ref>{{cite web|url=http://www.physorg.com/news103554442.html |title=The Vatican to go carbon neutral |publisher=United Press International |date=13 July 2007 |accessdate=12 September 2009}}</ref> === භූමි ප්‍රදේශය === [[ගොනුව:Vatican City annex.jpg|thumb|250px|[[ලැටරන් ගිවිසුම]]ට අනුව වතිකානුවේ පිහිටීම]] ක්‍රිස්තියානි යන අදහස ගැබ් ව තිබෙන ''වතිකානුව'' යන නාමය සෑදී ඇත්තේ [[වතිකානු කඳුගැටය]] යන අරුතින් යුතු ලතින් වචනයක් වන Mons Vaticanus වචනයෙනි.<ref>{{cite web|url=http://dictionary.reference.com/browse/Vatican|title=Vatican (search)|publisher=Online Dictionary|accessdate=28 November 2007}}</ref> වතිකානු භූමිය ''Mons Vaticanus'' හී කොටසක් වන අතර පැරණි වතිකානු ගොවි භූමියට යාබදව පිහිටා ඇත. [[ශා. පීතර බැසිලිකාව]], [[අපෝස්තලික මන්දීරය]], [[සිස්ටීන් දෙව්මැදුර]], කෞතුකාගාර හා තවත් විවිධ ගොඩනැඟිලි මෙම භූමියේම පිහිටා ඇත. මෙම භූමිය 1929 තෙක් රෝම [http://en.wikipedia.org/wiki/Borgo_(rione_of_Rome) බෝර්ගෝ] [http://en.wikipedia.org/wiki/Rione රියෝනයේ] කොටසක්ව රෝම නගරයෙන් වෙන්ව [[ටයිබර් නදිය|ටයිබර් නදියේ]] බටහිර කොටසේ පවතින ලදී. මුල් කාලයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Leo_IV IV වන ලියෝ පාප්තුමා]] (847-55) විසින් ඉදිකරන ලද බිත්ති වලින් සහ පසුව [http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Paul_III III වන පාවුලු පාප්තුමා] (1534–49), [http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Pius_IV IV වන පියුස් පාප්තුමා] (1559–65) හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Pope_Urban_VIII VIII වන උර්බානු පාප්තුමා] (1623–44) විසින් ඉදිකරන ලද වර්තමාන ආරක්ෂිත කොටුපවුරු දක්වා පුළුල් වී ඇත. [[ලැටරන් ගිවිසුම]] මඟින් 1929 දී මෙයට රාජ්‍යක තත්වය පවරන විට එහි යෝජිත සීමාවන් සඳහා මම කොටුපවුරු වල අභාෂය ගෙන ඇත. සමහර සීමාවන් සඳහා පවුරක් නොමැතිව නිශ්චිත ගොඩනැඟිලි හා කුඩා පෙදෙසක් සඳහා පසුව ඉදිකල බිත්තිද උපකාරී කොටගෙන ඇත. භූමියට අයත්වන [[ශා. පීතර චතුරශ්‍රය]] ඉතාලි දේශ සීමාවෙන් වෙන්වන්නේ, සුදු රේඛාවකින් හා චතුරශ්‍රයේ සීමාව, Pio XII චතුරශ්‍රයේ සීමාව හා ගැටෙන ස්ථානයෙනි. ටයිබර් නදිය ආසන්නයේ සිට චතුරශ්‍රය දක්වා දිවෙන [[Via della Conciliazione]] මාර්ගය මඟින් චතුරශ්‍රයට පිවිසිය හැක. මෙම මාර්ගය ලැටරන් ගිවිසුමේ නිගමනයක් අනුව [[බෙනීටෝ මුසොලීනි]] විසින් තනවන ලදී. ලැටරන් ගිවිසුමට අනුව ඉතාලි භූමියේ තිබෙන සමහර [[ශුද්ධාසනයේ දේපල]], විශේෂයෙන්ම [[කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ]] හා [[සුදොතුම් පිය බැසිලිකා|ප්‍රධාන බැසිලිකා]], හට තානාපති කාර්යයාල]] වලට සමාන විදේශ හි පිහිටි දේශභූමි තත්වයන් ලැබීතිබේ.<ref name="treaty"/><ref name="treaty text"/> රෝමය හා ඉතාලිය පුරා විසිර ඇති මෙම දේපල ශුද්ධාසනයේ ධර්මදූතික සේවා මෙන්ම ස්වරූපයට අවශ්‍ය කාර්යයාල හා ආයතන වේ.<ref name="treaty text"> 1929 ලැටර්න් ගිවිසුමට අනුව [[විදේශ හී පිහිටි දේශභූමි අධිකරණ බලය]] උපුටාගැනීම්: ; ජේදය 13 : ප්‍රධාන බැසිලිකා වන [[ශා ජෝන් ලැටරන් බැසිලිකාව]], Sta. Maria Maggiore බැසිලිකාව හා ශා. පාවුලු බැසිලිකාව හා ඒවාට අයත් ගොඩනැඟිලි වල සම්පූර්ණ හිමිකාරීත්වය ශුද්ධාසනය සතු බව ඉතාලිය පිළිගනු ලබයි. : ශා. පාවුලු බැසිලිකාව හා එහි තාපසාරාමයේ ස්වාධීන කළමණාකරණය හා පාලනය ශුද්ධාසනය වෙත පවරණ අතර එය වෙත අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ අයවැය මඟින් අවුරුදු පතා වෙන්කරනු ලැබූ මුදල්ද ගෙවනු ලැබේ : එලෙසම ත්‍රස්තේවරේ හී පිහිටි Sta. Maria මන්දීරයේ හා යාබද S. Callisto මන්දීරයේ පරම භාරකරු ශුද්ධාසනය ලෙස පිළිගනු ලබයි. ; ජේදය 14 : දැනටම ශුද්ධාසනය සන්තකයේ තිබෙන [[කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ]] හී සුදොතුම්පිය මන්දීරය හා එහි උරුමයේ, අනුබැඳි දේපලවල හා එයට යටත් ප්‍රදේශ හී සම්පූර්ණ අයිතිය ඉතාලිය පිළිගන්නා අතර මෙම ගිවිසුම බලපැවැත්වූ දා සිට සය මසක් ඇතුලත කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ හි තිබෙන Villa Barberini හා එහි උරුමයේ, අනුබැඳි දේපලවල හා එයට අයත් ප්‍රදේශ හී සම්පූර්ණ අයිතිය පැවරීමට පොරොන්දු වේ. : ජනිකුලම් කඳුවැටියේ උතුරු කොනේ පිහිටා තිබෙන [http://en.wikipedia.org/wiki/Congregation_for_the_Evangelization_of_Peoples සුභාරංචිය පැතිරවීමේ සමූහය] හා අනෙකුත් පැවිදි ආයතන තිබෙන භූමිය, ශුද්ධාසනය වෙත හෝ එමඟින් පත්කරනු ලබන මණ්ඩලයක් වෙත ලබා දීමට වතිකානුවට ඈදා ගැනීම සඳහා රජයට හෝ තෙවන පාර්ශවයකට අයත් භූමිය පවරාදීමට රජය භාරගනු ලබයි. එකී සමූහයට හා එම ආයතන වලට අයත් භූමිය හා එම පවරනු ලබන භූමිය ඒකාබද්ධ සිතියමක දැක්විය යුතුයි. :අවසාන වශයෙන් වර්තමාන ගිවිසුම බලපැවැත්වන දිනයේ සිට එක් අවුරුද්දක් ඇතුලත අපෝස්තුළු වරු දොළොස් දෙනාහට කැපකල බැසිලිකාවට, San Andrea della Valle පල්ලිවලට හා S. Carlo ai Catinari හට අයත් කන්‍යාරාම ගොඩනැඟිලි හා සියළුම නිවාස හා එයට අයත් ප්‍රදේශ වල සම්පූර්ණ හා ස්වාධීන දේපල, පදිංචිකරුවන් නොමැතිව ඉතාලිය විසින් ශුද්ධාසනය වෙත පැවරිය යුතු වේ. ; ඡේදය 15 : 13 වැනි ඡේදයේ සඳහන් දේපල හා 14 වැනි ජේදයේ වැකි (1) හා (2) ට සඳහන් දේපල මෙන්ම ශුද්ධාසනය වෙනත් කාර්යයාල හා දෙපාර්තමේන්තු පිහිටුවීමට බලාපොරොත්තු වන Dataria මන්දීරය, Cancelleria මන්දීරය, [http://en.wikipedia.org/wiki/Spanish_Steps ස්පාඤ්ඤ චතුරශ්‍රයේ] තිබෙන සුභාරංචිය පැතිරවීමේ සමූහයට අයත් මන්දීරය, S. Offizio මන්දීරය හා එහි නිවෙස්ද Piazza Scossacavalli හී තිබෙන Convertendi (වර්තමානයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Eastern_Christianity නැගෙනහිර ක්‍රිස්තියානි පල්ලිය]), Vicariato හා අනෙකුත් සියළුම මන්දීරද, ඒවා ඉතාලි භූමිය තුල තිබෙනවා වුවද විදේශ රටවල තිබෙන රාජ්‍යත්‍රාන්තික කාර්යාල වෙත [[අන්තර්ජාතික නීතිය]] අනුව ලැබෙන මුක්තිය ලැබිය යුතුය. ඊට සමාන මුක්තියක් වෙනත් ඕනෑම පල්ලියක් වෙත (ඒවා රෝමයෙන් පිටත පිහිටා ඇති වුවද) ඒවා තුල ජනයා සහභාගී නොවන [http://en.wikipedia.org/wiki/Pontifex_Maximus Supreme Pontiff] ආගමික උත්සව සැමරෙනු ලබන කාලයේ දී ලැබිය යුතුය. ; ජේදය 16[[ගොනුව:Ponte - piazza s Apollinare e ex collegio germanico 1060303.JPG|thumb|right|Saint Apollinaris Building (Palazzo sant'Apollinare)]] : ඉහත කී ඡේද තුනේ සඳහන් දේපල මෙන්ම, පහත සඳහන් සුදොතුම් පිය ආයතන වල මූලස්ථාන ලෙස පාවිච්චියට ගැනෙන [http://en.wikipedia.org/wiki/Pontifical_Gregorian_University ග්‍රෙගෝරියානු විශ්වවිද්‍යාලය], බයිබලය හා සම්බන්ධ, පෙරදිග, හා පුරාවිද්‍යාත්මක ආයතන, රුසියානු සෙමනේරිය, [http://en.wikipedia.org/wiki/Lombard_College ලොම්බාර්ඩ් විද්‍යාලය], ශා. අපොලිනේරියස් හා ශා. පාවුළු හා ශා. ජුවාම් හට කැපවූ තාපස පන්තියේ මන්දිර දෙක යන ආයතන කලින් ශුද්ධාසනය සමඟ ඇතිකර ගත් එකඟතා වලට ගරුකරමින් ගාස්තු වලට හෝ මහජන උපයුක්තතාවට ලක් නොවිය යුතුය. එසේම සාමාන්‍ය හෝ අසාමාන්‍ය හා රජයට හෝ අනෙකුත් ආයතනයක හෝ ගෙවිය යුතු කවරාකාර දායකත්වයකින් හෝ බදුවලින් නිදහස් විය යුතුය. : ඉහල සඳහන් කල හෝ ඉහත ජේද තුනේ සඳහන් ගොඩනැඟිලි යැයි සැලකිය හැකි ගොඩනැඟිලි හී රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ උසස් කලාත්මක සංස්කෘතියට මුළුමනින්ම අදාල යැයි විශ්වාසය තැබිය හැකි ක්‍රියා සඳහා ඉතාලි රජයේ, පළාත්, හෝ නගර සභා අනුමැතියක් ලබාගැනීමකින් තොරව කටයුතු කිරීමට ශුද්ධාසනයට අවසර ඇත.</ref> කස්තෙල් ගන්දොල්ෆෝ හා සඳහන් කල බැසිලිකා හී ආරක්ෂක කටයුතු සිදුකරනු ලබන්නේ වතිකානු රාජ්‍ය පොලිස් පරීක්ෂකයින් මිස [http://en.wikipedia.org/wiki/Law_enforcement_in_Italy ඉතාලි පොලිසිය] නොවන අතර ශා.පීතර චතුරශ්‍රය සාමාන්‍යයෙන් දෙපිරිසේම සහභාගීත්වයෙන් සිදු වේ.<ref name='treaty'>{{PDFlink|[http://www.vaticanstate.va/NR/rdonlyres/3F574885-EAD5-47E9-A547-C3717005E861/2528/LateranTreaty.pdf ශුද්ධාසනය හා ඉතාලිය අතර ගිවිසුම]}}</ref> [[ගොනුව:Vatican StPeter Square.jpg|center|thumb|700px|ශා. පීතර චතුරශ්‍රය, බැසිලිකාව හා ඔබිලිස්කය, Pio XII චතුරශ්‍රයේ සිට]] {{-}} === උද්‍යාන === [[ගොනුව:Vatican Gardens.jpg|thumb|වතිකානු උද්‍යාන වල කොටසක්]] {{මූලික|වතිකානු උද්‍යාන }} වතිකානුවේ මුළු භූමිභාගයෙන් භාගයකට වඩා ඇත්තේ [[වතිකානු උද්‍යාන]] වේ. ({{බස-it|Giardini Vaticani}}),<ref name="VaticanMap">{{cite web|url=http://www.saintpetersbasilica.org/vaticancity-map.htm |title=Map of Vatican City |publisher=www.saintpetersbasilica.org |accessdate=11 October 2009}}</ref> උද්‍යාන [http://en.wikipedia.org/wiki/Renaissance Renaissance] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Baroque Baroque] යුගයේ පිහිටුවා ඇති අතර මූර්ති හා වතුර මල් වලින් සරසා ඇත. [[වතිකානු කඳුගැටය|වතිකානු කඳුගැටයේ]] විශාල ප්‍රදේශයක් පුරා විහිදුනු උද්‍යාන ආසන්න වශයෙන් හෙක්ටයාර 23 ක පමණ භූමිභාගයක් ආවරණය කරනු ලබයි. උසම ස්ථානය [[මුහුදු මට්ටම|මුහුදු මට්ටමේ]] සිට මීටර් 60 පමණ වේ. උතුරු, දකුණු හා බටහිර ප්‍රදේශ ගල් බිත්තිවලින් ආවරණය වී පවතී. මධ්‍යතන යුගයේදී [[අපෝස්තලික නිවහන|අපෝස්තලික නිවහනේ]] සිට උතුරු දෙසට විහිදුනු මිදි වතු හා පලතුරු වතු උද්‍යානය ගැන ඇති මුල් සටහන් වේ.<ref name="Pellegrino">{{cite web|url=http://www.pellegrinocattolico.com/ctv/gardens.htm|title=Al Pellegrino Cattolico: ''The Vatican Gardens''|accessdate=21 November 2008 |publisher=2008 Al Pellegrino Cattolico s.r.l. Via di Porta Angelica 81\83 (S.Pietro) I- 00193 Roma, Italy}}</ref> 1279 දී [[III වන නිකලස් පාප්තුමා]] (Giovanni Gaetano Orsini, 1277–1280) විසින් තම වාසස්ථානය [[ලැටරන් මන්දීරය|ලැටරන් මන්දීරයේ]] සිට වතිකානුව වෙත ගෙන යන විට මෙම ප්‍රදේශය බිත්ති වලින් වටකරන ලදී.<ref name="Vatican">{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/Monuments/The_Vatican_Gardens/|title=Official Vatican City State Website: ''A Visit to the Vatican Gardens''|accessdate=21 November 2008 |publisher=2007–08 Uffici di Presidenza S.C.V.}}</ref> ඔහු පලතුරු වත්තක් ''(pomerium)'', තණකොල සහිත පිට්ටනියක් ''(pratellum)'' හා උද්‍යානයක් ''(viridarium)'' පිහිටුවන ලදී.<ref name="Vatican"/> == ඉතිහාසය == {{Infobox World Heritage Site |WHS =වතිකානුව |Image =[[ගොනුව:St Peter's Square, Vatican City - April 2007.jpg|250px|View of St. Peter's Square from the top of Michelangelo's dome.]] |State Party= [[ශුද්ධාසනය]] |Type =සංස්කෘතික |Criteria =i, ii, iv, vi |ID =286 |Region =[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_World_Heritage_Sites_in_Europe යුරෝපය] |Year =1984 |Session =8th |Link =http://whc.unesco.org/en/list/286 }} === මුල් පිහිටීම === {{මූලික|පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය|පාප් පදවියේ ඉතිහාසය}} මුල්කාලයේ ජනශූන්‍ය ව (the ''ager vaticanus'') [[ටයිබර් නදිය|ටයිබර් නදියෙන්]] රෝමයට ප්‍රතිවිරුද්ධ ඉවුරේ පිහිටි මෙම භූමිය, ක්‍රි.ව. පළමු ශතවර්ශයේ මුල් භාගයේදී [http://en.wikipedia.org/wiki/Agrippina_the_Elder Agrippina the Elder](ක්‍රි.පූ 14 – ක්‍රි.ව. 33 ඔක්තෝබර් 18) විසින් කඳු හා තදාසන්න පෙදෙස් අඩු කොට ඇයගේ උද්‍යාන ලෙස සකසා ගන්නා ලදී. [http://en.wikipedia.org/wiki/Caligula Caligula අධිරාජ්‍යා] (ක්‍රි.ව. 12 අගෝස්තු 31 - ක්‍රි.ව. 41 ජනවාරි 24; පා. 37–41) විසින් මෙහි සංදර්ශණ පිටියක් සෑදීමට පටන් ගත් අතර (ක්‍රි.ව. 40) පසුව නීරෝ විසින් එය සදා නිම කරන ලදි. ''Circus Gaii et Neronis'',<ref>Lanciani, Rodolfo (1892). [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Gazetteer/Places/Europe/Italy/Lazio/Roma/Rome/_Texts/Lanciani/LANPAC/3*.html#sec16 Pagan and Christian Rome] Houghton, Mifflin.</ref> යන නමින් හැඳින්වූ සාමාන්‍ය ලෙස [http://en.wikipedia.org/wiki/Circus_of_Nero නීරෝ ගේ සංදර්ශණ පිටිය] යන නාමයෙන් හැඳින්වේ. ක්‍රි.ව. 69 දී [http://en.wikipedia.org/wiki/Year_of_the_Four_Emperors අධිරාජ්‍යවරු සතර දෙනාගේ වසරේදී], [http://en.wikipedia.org/wiki/Aulus_Vitellius Aulus Vitellius] ව බලයට ගෙන ආ උතුරු හමුදාව රෝමයට ආ විට "ඉන් බොහෝ පිරිසක් සෞඛ්‍ය සම්පන්න නොවූ මෙම ප්‍රදේශයේ වාඩි ලෑ අතර එමනිසා සාමාන්‍ය හේවායින් බොහෝ දෙනෙක් මිය යන ලදී. ටයිබර් නදියට ආසන්න වීම හේතුකොට ගෙන උෂ්ණත්වය දරා ගැනීමට අපහසු වු ගෝල් වරු හා ජර්මානු ජාතිකයින් මෙම වතුර බීමට ගත් නිසා ඔවුන්ගේ ශරීර දුර්වල වී ලෙඩ රෝග සඳහා පහසු ගොදුරක් වන ලදී. <ref>Tacitus, ''The Histories'', II, 93, translation by Clifford H. Moore (The Loeb Classical Library, first printed 1925)</ref> වතිකානුවේ ඇති [http://en.wikipedia.org/wiki/Obelisk ඔබෙලිස්කය] Caligula විසින් ඊජීප්තුවේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Heliopolis_(ancient) හෙලියෝපොලිස්]] හී සිට තම සංදර්ශණ භූමියේ spina එක සැරසීම සඳහා ගෙන එන ලද අතර එහි එකම අවශේෂය වශයෙන් පවතී. මෙම ප්‍රදේශය ක්‍රි.ව. 64 දී ඇතිවූ [http://en.wikipedia.org/wiki/Great_Fire_of_Rome රෝමයේ මහා ගින්න] ට පසු බොහෝ ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයින්ගේ ප්‍රාණ පරිත්‍යාගී වූ භූමියක් බවට පත්වන ලදී. පැරණි ජනප්‍රවාද වලට අනුව මෙම සංදර්ශණ භූමියේදි [[ශා. පීතර තුමා]] උඩු යටිකුරු කරන ලද කුරුසියක ඇණ ගැසූ බවද සැලකේ. සංදර්ශණ භූමියට විරුද්ධ පසින් [http://en.wikipedia.org/wiki/Via_Cornelia කොර්නේලියා පාරෙන්] වෙන්වූ සුසාන භූමියක්ද පැවතී ඇත. ස්මාරක, සොහොන් කොත් හා කුඩා සොහොන් ගෙවල් මෙන්ම බහුදේව වාදීන්ගේ සියළු ආකාර මිත්‍යාදෘෂ්ටික දෙවිවරු සඳහා සෑදූ අල්තාර හතර වන ශතවර්ශයේ ශා. පීතර කොන්ස්තන්තීනු බැසිලිකාව සාදන තෙක්ම මෙහි පැවතී ඇත. ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා විවිධ පාප්තුමන්ලා විසින් සිදුකල අලුත්වැඩියාවන් හිදී මෙම පෞරාණික [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_necropoleis විශාල සුසාන භූමියේ] කොටස් එලිකරගන්නා ලද අතර [පුනරුද සමය|පුනරුද සමයේදී] එම වාරගණන වැඩිවී 1939 සිට 1941 දක්වා සිටි [[XII වන පියුස් පාප්තුමා]] විසින් නියමාකාර කැණිම් කිරීමට අණ දෙන ලදී. ක්‍රි.ව. 326 දී පළමු දේවස්ථානය වූ කොන්ස්තන්තීනු බැසිලිකාව ඉදිකරන ලද්දේ මුල් කාලීන ක්‍රිස්තු භක්තිකයින් (පළමු ශතවර්ශයේ සිට) ගේ සුසාන භූමියක් මත බව හා ඉතාලි පුරාවිද්‍යාඥයන්ට අනුව [[ශා.පීතර මුනි සොහොන|ශා. පීතර තුමාවද]] භූමදාන කලේ අසල තිබූ සුසාන භූමියක බැවින් එතුමාගේ සොහොනද මත බැසිලිකාව ඉදිකල බවයි. එතැන් සිට අදාල ප්‍රදේශය ජනාකීර්ණ විය. එහෙත් බොහෝවිට එහි වාසය කරන්නට ඇත්තේ ශා.පීතර තුමාගේ මඟ ගත් පවුල් පමණකි. 5 ශතවර්ශයේ පමණ ඈත කාලයේ [[Symmachus පාප්තුමා]] (පදවි කාලය 498–514) ඉදිකල මන්දීරයක්ද බැසිලිකාව ආසන්නයේ ඇත.<ref>[http://www.bartleby.com/65/va/Vatican.html Columbia Encyclopedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060207064352/http://www.bartleby.com/65/va/Vatican.html |date=2006-02-07 }}, Sixth Edition, 2001–2005</ref> පාප්තුමන් ක්‍රම ක්‍රමයෙන් අසල්වැසි ප්‍රදේශයන් තම පාලනයට ගනිමින් 19 වැනි ශතවර්ෂයේ මැදභාගය වනතෙක් අවුරුදු දහසකට වැඩි කාලයක් [[ඉතාලිය|ඉතාලි අර්ධද්වීපයේ]] විශාල කොටසක්වූ [[පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය]] පාලනය කරන ලදී. [[ඉතාලිය එක්සත් වීම|ඉතාලිය එක්සත් වීමේදී]] අලුතින් පිහිටුවා ගත් ඉතාලි රාජධානිය මඟින් පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යය තම පාලනයට නතුකර ගන්නා ලදී. මෙම කාලයෙන් වැඩිහරියක් වතිකානු ප්‍රදේශය පාප් තුමන්ගේ නිත්‍ය වාසස්ථානය නොවීය. [[ලැටරන් මන්දීරය]], මෑත ශතවර්ෂ වල [[Quirinal මන්දීරය]] හා 1309-1377 දක්වා ප්‍රංශයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Avignon Avignon]] හී පාප් තුමන්ලා වාසය කරන ලදී. === ඉතාලිය එක්සත් වීම === {{මූලික|රෝම ගැටළුව}} 1870 දී පාප් ආරක්ෂක බලකායේ ඉතා සුළු ප්‍රතිරෝධයෙන් පසු [http://en.wikipedia.org/wiki/Piedmont පියෙද්මොන්ට්] ගේ හමුදා විසින් එක්සත් කල ඉතාලිය වෙත රෝමය ඈදා ගත් විට පාප්තුමා සතු දේ අවිනිශ්චිත තත්වයකට පත්විය. 1861 සිට 1929 දක්වා කාලයේ පාප්තුමන්ගේ තත්වය ''[[රෝම ගැටළුව]]'' ලෙස හැඳින්වේ. අනුප්‍රාප්තික පාප්වරුන් හට ඔවුන් ගේ මන්දීර වල නිදහසේ විසීමට ඉඩ දුන් අතරම [[සහතික වීමේ නීතිය]] යටතේ තානාපතිවරු පත්කිරීමේ හා පිළිගැනීමේ බලය වැනි බලයන් ලබාදෙන ලදී. නමුත් පාප්වරුන් විසින් ඉතාලියේ රජුට රෝමය පාලනය කිරීමේ බලය පිළිනොගත් අතර මතභේදය 1929 දී විසඳෙන තුරුම [[වතිකානුවේ සිරකරුවෙක් වීම|වතිකානුවෙන් බැහැර වීම]] ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. අනිකුත් රාජ්‍ය විසින් ශුද්ධාසනය ස්වාධීන අස්තිත්වයක් ලෙස දිගටම පිළිගන්නා ලදී. ප්‍රායෝගිකව වතිකානු බිත්ති තුල ශුද්ධාසනය වෙත කිසිම බලපෑමක් නොකරන ලදී. කෙසේවුවද අනෙකුත් බොහෝ තැන්වල පල්ලියේ දේපල රාජසන්තක කරන ලදී. ඒ අතරින් පාප්තුමාගේ නිල නිවස්නය වූ [[Quirinal මන්දීරය]] කැපී පෙනේ. පාප්වහන්සේගේ රාජ්‍යයේ අවසාන පාලක වූ [[IX පියුස් පාප්තුමා]] රෝමය ඈදා ගැනීමෙන් පසු ඔහු, තමා [[වතිකානුවේ සිරකරුවෙක් වීම|වතිකානුවේ සිරකරුවෙක් වූ බව]] නිවේදනය කරන ලදී. === ලැටරන් ගිවිසුම === {{මූලික|ලැටරන් ගිවිසුම}} [[ගොනුව:Watykan Plac sw Piora kolumnada Berniniego.JPG|thumb|250px|right|[[අපෝස්තලික නිවහන]].]] මෙම තත්වය විසඳුනේ 1929 පෙබරවාරි 11 වැනිදා ශුද්ධාසනය හා ඉතාලි රාජධානිය අතර [[ලැටරන් ගිවිසුම]] අත්සන් කිරීමත් සමඟය. [[IX පියුස් පාප්තුමා]] වෙනුවෙන් රාජ්‍ය ලේකම් කාදිනල් [[පියෙත්‍රෝ ගැස්පාරී]] විසින් හා [[III වන වික්ටර් එම්මානුවෙල්]] රජ වෙනුවෙන් [[ඉතාලි අගමැති|ඉතාලි අගමැති හා රජයේ ප්‍රධානියා වූ]] [[බෙනීටෝ මුසොලීනී]] විසින් එය අත්සන් කරන ලදී.<ref name=Preamble/> ගිවිසුම බලපැවැත්වෙන දිනය වූ 1929 ජුනි 07 දා සිට ස්වෛරී වතිකානු රාජ්‍ය ස්ථාපිත වූ අතර ඉතාලියේ රෝමානු කතෝලිකත්වයේ විශේෂ තත්වයක් උදා විය.<ref>[http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/archivio/documents/rc_seg-st_19290211_patti-lateranensi_it.html Lateran Treaty, article 1]</ref> === II ලෝක යුද්ධ සමය === {{මූලික|දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේ වතිකානුව}} [[XII පියුස් පාප්තුමා]] යටතේ වතිකානුව [[II ලෝක යුද්ධය]] සමයේ මැදිහත් පිළිවෙතක් අනුගමනය කරනු ලැබීය. රෝම නගරය 1943 දී ජර්මනිය විසින් හා 1944 දී මිත්‍ර හමුදා විසින් අත්කරගනු ලැබූවද වතිකානුව නිදහස්ව පැවතිනි. XII වැනි පියුස් පාප්තුමාගේ ප්‍රධාන රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ප්‍රමුඛතාවය වූයේ රෝමය බෝම්බ වැටීමෙන් වලක්වා ගැනීමය. ඔහු ඒ සඳහා කොයිතරම් සංවේදී වූවාද කිවහොත් බ්‍රිතාන්‍ය රෝමයට ඉහලින් පත්‍රිකා බෙදීමේදී සමහරක් වතිකානුවට වැටීම වතිකානුවේ මැදහත් කම උල්ලංඝනය කිරීමක් බවට පවසා විරෝධය පාන ලදී.<ref>Chadwick, 1988, p. 222</ref> ඇමරිකාව යුද්ධයට එලඹීමට කලින් එවැනි බෝම්බ හෙලීමේ යුද්ධෝපායේ වාසිය ගැන බ්‍රිතාන්‍ය දැක්වූ අඩු තක්සේරුව නිසා එසේ වීමට තිබුනේ අඩු ඉඩකඩකි.<ref>Chadwick, 1988, pp. 222–32</ref> ඇමරිකාව යුද්ධය එලඹීමෙන් පසු ඇමරිකාව තම කතෝලික සොල්දාදුවන් අමනාප කරගැනීමට අකමැති නිසා එවැනි බෝම්බ හෙලීමකට අකමැති වූවත් එවිට බ්‍රිතාන්‍ය එයට කැමැත්ත දැක්වීය.<ref>Chadwick, 1988, pp. 232–36</ref> එසේම XII වැනි පියුස් පාප්තුමා රෝමය [[විවෘත නගරයක්]] ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලෙස 1943 අගෝස්තු 14 උපදෙස් දුන්නත් ඒ වන විට රෝමයට දෙවරක්ම බෝම්බ හෙලා තිබිණි.<ref>Chadwick, 1988, pp. 236–44</ref> ඉතාලිය වතිකානුවේ ප්‍රකාශය සැලකූ නමුත් එම වෙනස් වීම වතිකානුවට බලපෑවේ අල්ප ලෙසිනි.<ref>Chadwick, 1988, pp. 244–45</ref> === මෑත ඉතිහාසය === 1984 දී [[ශුද්ධාසනය]] හා ඉතාලිය අතර නව එකඟතාවයකින් පැරණි ගිවිසුමේ සමහර කොටස් වෙනස් කරන ලදී. කතෝලික දහම රාජ්‍ය ආගමෙන් ඉවත් කිරීමද ඒ අනුව සිදුවිය. == පාලනය == {{මූලික|වතිකානුවේ දේශපාලනය}} වතිකානුවේ දේශපාලනය ඡන්දයෙන් තේරීපත්වන අධිකාරීත්ව ආකාරයකින් එනම් රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ නායකයා බලය ලබා ගන්නා ආකාරයෙන් ක්‍රියාත්මක වේ. පාප්තුමා විසින් ප්‍රධාන ව්‍යවස්ථාදායක, විධායක හා අධිකරණ බලයන් වතිකානුව තුල ([[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයෙන්]] පරිභාහිර අස්තිත්වයකි) ක්‍රියාත්මක කරවයි. එය පරම්පරාගත අධිකාරීත්වයක් නොවන දුර්ලභ තත්වයකි.<ref name="nationsencyclopedia1">{{cite web|url=http://www.nationsencyclopedia.com/economies/Europe/Vatican-City-POLITICS-GOVERNMENT-AND-TAXATION.html|title=Vatican City (Politics, government, and taxation)|publisher=Nations Encyclopedia|accessdate=28 November 2007}}</ref> වතිකානුව එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජිකත්වය නොදරන එකම පිළිගත් ස්වෛරී රාජ්‍ය වේ. වතිකානුවෙන් වෙනස් වන [[ශුද්ධාසනය]] හට එකසත් ජාතීන්ගේ ස්ථීර නිරීක්ෂක තත්වය හා එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මේලනයේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම හැරුණුකොට සම්පූර්ණ සාමාජික වරප්‍රසාද ලබා සිටී. === දේශපාලන ව්‍යූහය === වතිකානු රජය හට එයටම ආවේනික සැකිල්ලක් පවතී. පාප් තුමා රාජ්‍ය නායකයා වේ. ව්‍යවස්ථාදායක බලධාරීන් [[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම]] ට අයිති වන කාදිනල් වරු වන අතර පස් අවුරුදු කාලයකට ඔවුන්ව පාප්තුමා විසින් පත්කරනු ලබයි. එම කොමිසමේ සභාපති හට විධායක බලතල හිමිවන අතර සාමාන්‍ය ලේකම් හා උප සාමාන්‍ය ලේකම් ඔහුට සහාය වේ. රාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] [[ශුද්ධාසනයේ රාජ්‍ය ලේකම්|රාජ්‍ය ලේකම්]] හට හා එහි තනාපති සේවා හට පවරා ඇත. කෙසේවුවද පාප්තුමා හට වතිකානුව කෙරෙහි සම්පූර්ණ විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක හා අධිකරණ බලය ඇත. ඔහු දැනට යුරෝපයේ සිටින එකම ඒකාධිපති බලයක් හිමි පාලකයා වේ. සෞඛ්‍ය, ආරක්ෂාව, තොරතුරු සන්නිවේදනය වැනි දෙපාර්තමේන්තුද පවතී.<ref>{{cite web|url=http://www.catholic-pages.com/vatican/vatican_city.asp|accessdate=4 March 2007|title=Vatican City|work=Catholic-Pages.com}}</ref> [[පාප් තනතුර පුරප්පාඩු වීම|පාප් තනතුර පුරප්පාඩු වී]] තිබෙන කාලය ඇතුලත [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] ලෞකික අයිතින් ආරක්ෂිත කිරීම හා දේපල පාලනය කිරීම සහතික කිරීම පැවරෙන්නේ [[අපෝස්තලික මණ්ඩලය|අපෝස්තලික මණ්ඩලයේ]] මුලසුන දරන [[ශු. රෝමානු කතෝලික පල්ලියේ කමෙර්ලෙන්ගෝ|කාදිනල් කමෙර්ලෙන්ගෝ]] තනතුර දරන්නාට හිමිවේ. (මෙම කාලය තුල වතිකානුව පවතින්නේ වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම යටතේය.) එම තනතුර දරන්නා තවත් කාදිනල් වරු තිදෙනෙක් සමඟ (ඔවුන් තිදෙනා සෑම දින 3කටම වරක් සංචිතයක් තුලින් තෝරාගැනෙන අතර cardinal bishop, cardinal priest, සහ cardinal deacon යන නම්වලින් හැඳින්වේ) රාජ්‍ය නායක අර්ථයෙන් එම තනතුර දරනු ලබයි. මෙම සතර දෙනා ගනු ලබන තීරණ [http://en.wikipedia.org/wiki/College_of_Cardinals College of Cardinals] සම්පූර්ණයෙන් අනුමත විය යුතුය. පාප් රාජ්‍ය සමයේ ශුද්ධාසනය ලඟින් ඇසුරු කල රදළවරු එම භූමිය නැතිවූ පසුවද හුදෙක් නාම මාත්‍රික කටයුතු වලට සීමා වෙමින් ඇසුරු කිරීම කරගෙන් යන ලදී. (වැඩිදුර: [http://en.wikipedia.org/wiki/Master_of_the_Horse#Papal_Master_of_the_Horse Papal Master of the Horse], [http://en.wikipedia.org/wiki/Prefecture_of_the_Pontifical_Household Prefecture of the Pontifical Household], [http://en.wikipedia.org/wiki/Hereditary_officers_of_the_Roman_Curia Hereditary officers of the Roman Curia], [http://en.wikipedia.org/wiki/Black_Nobility Black Nobility]). එසේම ඔවුන් උත්සවානුකූල රදළ ආරක්ෂකයින් ලෙසද ක්‍රියාකරන ලදී. වතිකානු රාජ්‍යයේ පළමු දශක තුල විධායක කාර්යයන්ද ඔවුන් සමහරකට පවරා තිබිනි. වර්තමානයේ වතිකානුව පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති දරනු ලබන වතිකානු රාජ්‍ය නියෝජිත තනතුරද අයත් විය. නමුත් 1968 මාර්තු 28 දින [[VI වැනි පාවුලු පාප්තුමා]] විසින් නිකුත් කරන ලද [http://en.wikipedia.org/wiki/Motu_proprio motu proprio] ''[http://en.wikipedia.org/wiki/Pontificalis_Domus Pontificalis Domus]'' ලියවිල්ල මඟින්<ref>[http://www.vatican.va/holy_father/paul_vi/motu_proprio/documents/hf_p-vi_motu-proprio_19680328_pontificalis-domus_lt.html ''Pontificalis Domus''], 3</ref> එතෙක් පැවති [http://en.wikipedia.org/wiki/Quartermaster_general Quartermaster general] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Master_of_the_Horse Master of the Horse] වැනි ගෞරවාන්විත තනතුරු අහෝසි කරනු ලැබීය<ref>The site [http://www.chivalricorders.org/vatican/pplcourt.htm Hereditary Officers of the Papal Court] continues to present these functions and titles as still in use, several decades after their abolition.</ref> 1929 දී [[ලැටරන් ගිවිසුම]] මඟින් නිර්මාණය කරනු ලැබූ වතිකානු රාජ්‍ය හේතුවෙන් [[ශුද්ධාසනය]] හට කුඩා භූමියක ස්වෛරීභාවය හා අධිකරණ බලයක් පවරා දෙනු ලැබීය. එය ශුද්ධාසනයෙන් වෙන්ව පවතී. මෙසේ මෙම රාජ්‍ය ශුද්ධාසනය හට වැදගත් මෙවලමක් මිස අත්‍යාවශ්‍ය මෙවලමක් නොවන බව සැලකේ. ශුද්ධාසනය අධිකරණ අස්තිත්වයක් ලෙස රෝම අධිරාජ්‍ය සමයේ සිට පැවති අතර ජාත්‍යන්තරව ස්වෛරී හා බලවත් අස්තිත්වයක් ලෙස [http://en.wikipedia.org/wiki/Late_Antiquity පුරාතන සමයේ] සිට වර්තමානය දක්වා තම භූමිය අහිමි වූ (1870 - 1929) විට පවා නොකැඩී පැවතීමට සමත් වී ඇත. [[ශුද්ධාසනය]] සතුව ලොව පැරණිම ක්‍රියාකාරී තානාපති සේවය පවතී. එය අඩුම වශයෙන් ක්‍රි.ව. 325 තරම් අතීතයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/First_Council_of_Nicaea නිකෙයා හී පලමු කවුන්සිලය]ට දූත පිරිසක් යැවීම දක්වා දිවයයි.<ref>[http://www.catholic-pages.com/vatican/diplomacy.asp Vatican Diplomacy, Catholic-Pages.com], retrieved 15 Mar. 2007</ref> තානාපතිවරු සම්බන්ධයෙන් ශුද්ධාසනයට මිස වතිකානු රාජ්‍යට බලයක් නොමැත. === රාජ්‍ය ප්‍රධානියා === {{මූලික|පාප්තුමා}} [[ගොනුව:Vatican City OSM 20110615.png|thumb|වතිකානුව]] වතිකානුවේ රාජ්‍ය නායකයා ([http://en.wikipedia.org/wiki/Ex_officio_member ex officio])<ref>One of the titles of the Pope listed in the [http://en.wikipedia.org/wiki/Annuario_Pontificio Annuario Pontificio] is "Sovereign of Vatican City State" (page 23* in recent editions).</ref> පාප් තුමාය. එම උත්සවය ගනු ලබන්නේ [[රෝම රදගුරු පදවිය|රෝම රදගුරු පදවියේ]] රදගුරුවරයා ලෙස අභිෂේක ලැබීමය. [[ශුද්ධාසනය]] යන්නෙන් වතිකානුව අදහස් නොවේ. එයින් අදහස් වන්නේ පාප්තුමාගේ අධ්‍යාත්මික හා එඬේරාත්මක පාලනය වන අතර එය මෙහෙයවන්නෙ [[රෝම කියුරියාව]] හරහා වේ.<ref>[http://www.intratext.com/IXT/ENG0017/_P19.HTM Code of Canon Law, canon 361] and [http://www.intratext.com/IXT/LAT0758/_P7.HTM Code of Canons of the Eastern Churches, canon 48]</ref> ඔහු ගේ වතිකානුවට අදාල නිල තනතුරු නාමය වන්නේ "වතිකානු රාජ්‍යයේ රාජේ‍යශ බලධාරීයා" (Sovereign of the State of the Vatican City) වේ. වතිකානු රාජ්‍යයේ ඔහුගේ ප්‍රධාන උප රාජ්‍ය නිලධාරියා වන්නේ [[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම|වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ]] සභාපති වේ. 1952 ට කලින් එම වගකීම බාරව තිබුනේ [[වතිකානු රාජ්‍යයේ ආණ්ඩුකාරවරයා]] හටය. 2001 සිට වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති ට වතිකානු රාජ්‍යයේ Governorate හී සභාපති කමද ලැබේ. පාප්තුමා වාසය කරන්නේ ශා. පීතර චතුරශ්‍රයට පසුපසින් පෙනෙන [[අපෝස්තලික නිවහනේ]] තිබෙන [[පාප්තුමාගේ කාමර]] වල වේ. මෙහි සිට ඔහුගේ කටයුතු හා විදේශ නියෝජිතයින්ව මුණගැසීම සිදුවේ. වර්තමාන පාප්තුමා වන්නේ [[ජර්මනිය|ජර්මනියේ]] බවාරියා හී Joseph Alois Ratzinger නමින් උපත ලැබූ [[XVI වන බෙනඩික් පාප්තුමා]] වේ. ඉතාලි ජාතික කාදිනල් [http://en.wikipedia.org/wiki/Giovanni_Lajolo Giovanni Lajolo] වරයා වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපතිවරයා සේවය කරනු ලබයි. ඔහුව පත්කරනු ලැබුවේ XVI වෙනි බෙනඩික් පාප්තුමන් විසින් 2006 සැප්තැම්බර් 11 වෙනිදා වේ. === පරිපාලනය === [[ව්‍යවස්ථාදායකය|ව්‍යවස්ථාදායක]] ක්‍රියාවලි අභිනියෝජනය කරනු ලබන්නේ සභාපතිවරයෙක් ප්‍රධානීත්වය දරන තනි මණ්ඩලයකින් යුත් [[වතිකානු රාජ්‍යයේ පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම]] මඟිනි. එහි සාමාජිකයින් සත් දෙනා පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලයකට පත්කරනු ලබන කාදිනල්වරු වේ. කොමිසමේ ක්‍රියා [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] [[රාජ්‍ය ලේකම් (වතිකානුව)|රාජ්‍ය ලේකම්]] හරහා පාප්තුමා අනුමත කල යුතු අතර බලාත්මක වීමට පෙර ''[[Acta Apostolicae Sedis]]'' හි විශේෂ උපග්‍රන්ථයක් ලෙස ප්‍රකාශ කල යුතු වේ. මෙම උපග්‍රන්ථයේ අඩංගු වන බොහෝ අන්තර්ගතය, නව මුද්දර නිකුතුවක් වැනි චර්යානුගත පාලක තීන්දු වේ. [[විධායක අධිකාරීන් (රජය)|විධායක අධිකාරීත්වය]] අහිනියෝජනය කරනු ලබන්නේ වතිකානුවේ Governorate වේ. Governorate සමන්විත වන්නේ පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලයකට පත් කරනු ලබන පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසමේ සභාපති,(නිල නාමය ""President of the Governorate of Vatican City"), මහ ලේකම් හා උප ලේකම් Governorate හී වැදගත් කාර්යයන් පාප්තුමා පිළිබඳ කොමිසම හා රාජ්‍ය ලේකම් හරහා පාප්තුමා විසින් අනුමත කල යුතු වේ. දෙපාර්තමේන්තු හා කාර්යාල හරහා Governorate විසින් මධ්‍යම රජයක ක්‍රියාවලීන් පාලනය කරයි. මෙම කාර්යාලවල අධ්‍යක්ෂක වරුන් හා සේවකයින් පාප්තුමා විසින් පස් අවුරුදු කාලසීමාවකට පත් කරනු ලබයි. මෙම කොටස් විසින් රාජ්‍යයේ භූමිය, දේශීය ආරක්ෂාව, වාර්තා, ප්‍රවාහනය හා මුදල් වැනි භෞතික ප්‍රශ්න කෙරෙහි අවධානය යොමුකරනු ලබයි. Governorate විසින් නවීන ආරක්ෂක කටයුතු හා පොලිස් සේවා වන [http://en.wikipedia.org/wiki/Corps_of_Gendarmerie_of_Vatican_City Corpo della Gendarmeria dello Stato della Città del Vaticano] පාලනය කරනු ලබයි. [[අධිකරණය|අධිකරණ]] ක්‍රියාවලි [[ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය]], [[අභියාචනාධිකරණය]], [[වතිකානු අධිකරණ පර්ෂදය]] අභිනියෝජනය වේ.<ref>''See:'' [http://en.wikipedia.org/wiki/Outline_of_Vatican_City#Judicial_branch_of_the_government_of_Vatican_City Outline of Vatican City#Judicial branch of the government of Vatican City].</ref> රාජ්‍ය තුල මේ සියළු ක්‍රියාවන් වලදී ඉහල නීතී සම්පාදනය, ක්‍රියාවේ යෙදවීමට පාප්තුමා හට ඕනෑම වේලාවකදි පුළුවන. රාජ්‍යයේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Postal_code#Country_code_prefixes තැපැල් සංකේතාක්ෂරය] ''SCV'' වන අතර තැපැල් සංකේතාංකය ''00120'' වේ. එක්ව සැලකීමේදී ''SCV-00120'' වේ.<ref>"International postal code: SCV-00120." [http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html#Targa www.vatican.va] [[Holy See Press office]] – General Information. Retrieved 23 October 2009.</ref> === ආරක්ෂක හමුදාව හා පොලීසිය === {{මූලික|වතිකානුවේ ආරක්ෂක අංශ|වතිකානුව තුල අපරාධ}} විවිධ යූරෝපීය බලයන් ලෙසම කලින් සිටි පාප්වරු ස්විස් ජාතික [[කුලීහේවායා|කුලී හේවායින්]] තම හමුදාව ලෙස යොදාගනු ලැබුවත් 1506 දී [[II වන ජූලියස් පාප්තුමා]] තම පෞද්ගලික ආරක්ෂකයින් ලෙස කටයුතු කිරීමට [[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය|ස්විට්සර්ලන්ත ජාතික සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක කණ්ඩායම]] පිහිටුවනු ලැබූ අතර අද දක්වාම එමඟින් එම කාර්යය ඉටුකරනු ලබයි. එය "වතිකානුව" යටතේ නොව "ශුද්ධාසනය" යටතේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Annuario_Pontificio Annuario Pontificio] හි ලයිස්තුගත වී ඇත. 2005 අගභාගය වන විට එය ආරක්ෂකයින් 134 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත විය. නව බඳවාගැනීම් [[ශුද්ධාසනය]] හා [[ස්විස්ටර්ලන්තය]] අතර විශේෂ එකඟතාවක් මත සිදුවේ. සියළු බඳවාගනු ලබන්නන් අවුරුදු 19 ත් 30 ත් අතර උස සෙ.මි. 175 (අඩි 5 අඟල් 9) කට නොඅඩු ස්විස් ජාතික, කතෝලික, අවිවාහක පුරුෂයින් වන අතර [[ස්විස් හමුදාව]] යටතේ තම [[මූලික පුහුණුව]] යහපත් කල්ක්‍රියාවෙන් යුතුව සම්පූර්ණ කල අයවලුන් වේ. සාමාජිකයින් [[සැහැල්ලු අවි]] හා සාම්ප්‍රදායික [http://en.wikipedia.org/wiki/Halberd Halberd] (Swiss voulge ලෙසද හැඳින්වේ) අවි දරමින් සිටින අතර ශරීරාරක්ෂක උපාක්‍රම පුහුණු කරනු ලබයි. [[ගොනුව:Pontifical_Swiss_Guards_in_their_traditional_uniform.jpg|thumb|upright|[[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය]] ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික නිල ඇඳුම]] [[ගොනුව:Vatican Gardens 4.jpg|thumb|right|වතිකානු රාජ්‍යයේ Governorate මන්දීරය]] [[VI වැනි පාවුලු පාප්තුමා]] විසින් 1970 දී [[පාප් රාජ්‍ය]] සමයේ සිට පැවතුනු වතිකානු ආරක්ෂක කණ්ඩායම් වූ [[පලතීනු ආරක්ෂකයින්]] හා [[වතිකානු ප්‍රභූ ආරක්ෂකයින්]] විසුරවා හරිනු ලැබූහ. වතිකානුව තුල ඒවායේ කාර්යයභාරය උත්සවවලට පමණක් සීමාවී තිබුණි.<ref name="Vatican State">{{cite web|url=http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/History/Vatican_City_today.htm|title=Vatican City Today|publisher=Vatican City Government|accessdate=28 November 2007}}</ref> පොලිස් සේවා සිදුකරනු ලබන්නේ [[වතිකානු ජෙන්දාමෙරියා සේනාංකය]]යි. එය සමහර විටෙක ''Vigilanza'' ලෙස එහි පැරණි කෙටි නාමයෙන් හැඳින්වනු ලැබූවද එහි සම්පූර්ණ නාමය Corpo della Gendarmeria dello Stato della Città del Vaticano වේ. වතිකානුව තුල සාමය රැකීම, නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම, ජනතාව හා රථවාහන පාලනය හා අපරාධ පරීක්ෂණය ජෙන්දාමරියා සේනාංකය හට පැවරී තිබේ.<ref name="Vatican State"/> වතිකානුව [[ඉතාලිය|ඉතාලි ජනරජයෙන්]] වටවී තිබීම මත යුධ හමුදා ආරක්ෂාව ඉතාලිය හා එහි [[ඉතාලි ආරක්ෂක අංශ|ආරක්ෂක අංශ]] සපයනු ලබයි. වතිකානුව හට හමුදා අංශ නොමැති අතර [[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය]]ට බාරව තිබෙන්නේ පාප්තුමාගේ ආරක්ෂාව වේ. === විදේශ සබඳතා === {{See also|ශුද්ධාසනයේ විදේශ සබඳතා}} වතිකානු රාජ්‍යය අන්තර්ජාතික නීතිය අනුව දේශීය තත්වයේ ලා පිළිගැනෙනු ලැබූවද, [[ශුද්ධාසනය]] විසින් තම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික කටයුතු වලට අමතර වතිකානුව වෙනුවෙන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා හා [[අන්තර්ජාතික ගිවිසුම|අන්තර්ජාතික ගිවිසුම්]] වලට එලඹීම ඉටු කරනු ලබයි. වතිකානු රාජ්‍යට තමන්ට ම අයිති තානාපති සේවාවක් නොමැත. ඉඩකඩ සීමා මත ලෝකයේ තානාපති කාර්යයාල පිහිටා නොමැති රටවල් ස්වල්පයට වතිකානුවද අයිති වේ. ශුද්ධාසනයේ විදේශ තානාපති කාර්යයාල රෝම නගරයේ පිහිටා ඇත. දෙවන ලෝක යුධ සමයේදී ශුද්ධාසනය විසින් වතිකානුවේ පටු සීමා තුල තම තානාපති කාර්යයාල සේවකයින්ට හැකි පමණ ආරක්ෂාව සපයන ලදී. උදාහරණ ලෙස ජර්මනිය විසින් රෝමය යටත් කරගත් විට බ්‍රිත්‍යානය තානාපති කාර්යාලයට හා මිත්‍රපාක්ෂිකයින් රෝමය පාලනය කරන විට ජර්මනියේ තානාපති කාර්යයාල සේවකයින්වද දැක්විය හැක. මෙලෙස රාජ්‍යකට වඩා පැහැදිලි අස්තිත්වයක් වන ශුද්ධාසනය විසින් ඉටු කරනු ලබන ලෝකව්‍යාප්ත පුළුල් පැතිරීමට වතිකානු රාජ්‍යයේ ප්‍රමාණය බලනොපානු ලබයි.<ref>[http://ukinholysee.fco.gov.uk/resources/en/news/2007/4485113/gregorian The Holy See and Diplomacy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090521105212/http://ukinholysee.fco.gov.uk/resources/en/news/2007/4485113/gregorian |date=2009-05-21 }}, ''[http://en.wikipedia.org/wiki/Foreign_and_Commonwealth_Office Foreign and Commonwealth Office]''</ref> කෙසේවුවද [[ශුද්ධාසනය]] වැනි හෞමික නොවන පුද්ගලතාවකට අදාල නොවන භූගෝලමය ලෙස රාජ්‍යයකට අදාලව ක්‍රියාත්මක වන සමහර ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වලට වතිකානු රාජ්‍ය සහභාගි වනු ලබයි. සාමාජිකයෙක් ලෙස හෝ නිරීක්ෂකයෙක් ලෙස ශුද්ධාසනය සහභාගී වන සංවිධාන වලට වඩා මෙම සංවිධාන සංඛ්‍යාව අඩු වේ. පහල දැක්වෙන සංවිධාන සතේ වතිකානු රාජ්‍යය සාමාජිකත්වය දරනු ලබයි.:<ref name=Participation>[http://www.vaticanstate.va/EN/State_and_Government/Internationalrelations/Participation_with_international_Organizations.htm Vatican City State: Participation in International Organizations]</ref><ref>See also appendix at end of [http://www.vatican.va/roman_curia/secretariat_state/documents/rc_seg-st_20010123_holy-see-relations_en.html Bilateral Relations of the Holy See]</ref> *[http://en.wikipedia.org/wiki/European_Conference_of_Postal_and_Telecommunications_Administrations යුරෝපීය තැපැල් හා විදුලි සංදේශ සම්මන්ත්‍රන මණ්ඩලය (European Conference of Postal and Telecommunications Administrations)](CEPT) *[http://en.wikipedia.org/wiki/Eutelsat යුරෝපීය චන්ද්‍රිකා විදුලිසංදේශ සංවිධානය (European Telecommunications Satellite Organization)] (Eutelsat IGO) *[http://en.wikipedia.org/wiki/International_Grains_Agreement ජාත්‍යන්තර ධාන්‍ය කවුන්සිලය (International Grains Council)] (IGC) *[http://en.wikipedia.org/wiki/International_Institute_of_Administrative_Sciences ජාත්‍යන්තර පාලක විද්‍යා ආයතනය (International Institute of Administrative Sciences)] (IIAS) *[http://en.wikipedia.org/wiki/International_Telecommunication_Union ජාත්‍යන්තර විදුලි සංදේශ සංගමය (International Telecommunication Union)] (ITU) *[http://en.wikipedia.org/wiki/International_Telecommunications_Satellite_Organization ජාත්‍යන්තර චන්ද්‍රිකා විදුලිසංදේශ සංවිධානය (International Telecommunications Satellite Organization)] (ITSO) *[http://en.wikipedia.org/wiki/Universal_Postal_Union ලෝක තැපැල් සංගමය (Universal Postal Union)] (UPU) එලෙසම මෙම සංවිධාන වලට සහභාගී වනු ලබයි:<ref name=Participation/> *[http://en.wikipedia.org/wiki/World_Medical_Association ලෝක වෛද්‍ය සංගමය (World Medical Association)] *[http://en.wikipedia.org/wiki/World_Intellectual_Property_Organization ලෝක බුද්ධිමය දේපල සංවිධානය (World Intellectual Property Organization)] (WIPO) == ආර්ථිකය == {{මූලික|වතිකානුවේ ආර්ථිකය}} වතිකානු රාජ්‍යයේ අයවැයට<ref>මෙය ආයෝජන, දේපල ආදායම්, හා කතෝලික පුද්ගලයින්ගෙන්, රදගුරුවසම්,හා ආයතන වලින් ලැබෙන පරිත්‍යාග වැනි විව්ධ මූලාශ්‍ර වලින් ආධාර ලැබෙන ශුද්ධාසනයේ අයවැයට වඩා වෙනස් වේ. මෙමගින් රෝම කියුරියාවට (වතිකානු පාලක නිලධාරීන්), තනාපති කාර්යයාල වලට හා මාධ්‍ය නිවේදන වලට මුදල් වෙන්වේ. තවද රදගුරුවසම් වලින් හා සෘජු පරිත්‍යාග අයවැයට අදාල නොවන අරමුදලක් වන Peter's Pence වෙත බැරවේ. මෙම මුදල් පාප්තුමා විසින් පුණ්‍යක්‍රියා, ආපදාසහන හා දියුණු වන රටවල දේවස්ථාන සඳහා යොමු කරනු ලබයි.</ref> අයත් වන්නේ [[වතිකානු කෞතුකාගාර]] හා තැපැල් කාර්යයාල වන අතර එයට අරමුදල් ලැබෙන මාර්ග අතරට [[වතිකානුවේ තැපැල් ඉතිහාසය හා මුද්දර|මුද්දර]] අලවිය, [[වතිකානු යූරෝ කාසි|කාසි] අලවිය, පදක්කම් හා සිහිවටන අලවිය මඟින් හා කෞතුකාගාර ඇතුලුවීමේ ගාස්තු හා ප්‍රකාශන අලවි මුදල් අයත් වේ. ගෘහස්ථ සේවකයකුගේ අදායම් හා ජීවන තත්වය රෝම නගරයේ ඒ හා සමාන සේවකයෙකුට සමාන වේ.<ref name="economy factbook">{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html|title=Holy See (Vatican City): Economy|work=CIA – The World Factbook|accessdate=10 October 2010}}</ref> වෙනත් කර්මාන්ත අතරට මුද්‍රණය, මොසායික් නිර්මාණය හා කාර්යයමණ්ඩල නිල ඇඳුම් නිපදවීම ගත හැක. IOR යන (''Istituto per le Opere di Religione'') සංකේතනාමය දරණ [[ආගමේ කාර්යය පිළිබඳ ආයතනය]](Institute for Works of Religion) හෙවත් වතිකානු බැංකුව යනු ලොවපුරා වානිජ්‍ය කටයුතුවල නිරතවෙන වතිකානුවේ පිහිටා ඇති බැංකුවකි. එය සතුව [[ලතින්]] භාෂාවෙන් උපදෙස් නිකුත් කරන [[ස්වංක්‍රීය ටෙලර් යන්ත්‍රය]]ක් ඇත. සමහරවිට ලෝකයට ඇති එකම ලතින් භාෂාවෙන් ක්‍රියාත්මක වන ටෙලර් යන්ත්‍රය එය වීමට පුළුවන.<ref>{{cite web|url=http://www.cardinalseansblog.org/?p=232|title=A Glimpse Inside the Vatican & Msgr. Robert Deeley’s Guest Post|author=Seán P. O'Malley|date=28 September 2006|accessdate=30 January 2008|authorlink=Seán Patrick O'Malley}}</ref> වතිකානුව [[වතිකානු යූරෝ කාසි|කාසි]] නිකුත් කරනු ලබයි. 1999 ජනවාරි 1 සිට යුරෝපියානු සංගමය හා සමඟ ඇතිකර ගත් විශේෂ එකඟතාවක් (council decision 1999/98/CE) මත යූරෝ භාවිතය අරඹන ලදී. යූරෝ කාසි හා නෝට්ටු හඳුන්වා දෙන ලද්දේ 2002 ජනවාරි පළමුවැනිදා වන අතර වතිකානුව [[යූරෝ නෝට්ටු]] නිකුත් නොකරයි. ගිවිසුම මඟින් යූරෝ කාසි නිකුත් කිරීමට අවසර දී ඇත්තේ බොහෝ අඩුප්‍රමාණයක් වන අතර පාප් පදවියේ වෙනසක් සිදුවන විට සාමාන්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් නිකුත් කිරීමට අවසර ඇත.<ref>{{cite web|url=http://europa.eu/legislation_summaries/economic_and_monetary_affairs/institutional_and_economic_framework/l25040_en.htm|title=Agreements on monetary relations (Monaco, San Marino, the Vatican and Andorra)|accessdate=23 February 2007|work=Activities of the European Union: Summaries of legislation}}</ref> එම කාසි වල දුර්ලභත්වය නිසා වතිකානු යූරෝ කාසි වලට මුදල් එකතුකරන්නන් ගෙන් අධික ඉල්ලුමක් පවතී.<ref>{{cite web|url=http://www.cathnews.com/news/604/100.php|title=Benedict Vatican euros set for release|accessdate=23 February 2007|work=Catholic News|date=21 April 2006}} {{Dead link|date=September 2010|bot=H3llBot}}</ref> යූරෝ භාවිතයට ගැනීමට පෙරාතුව වතිකානු කාසි හා මුද්දර සඳහා භාවිතා කරනු ලැබුවේ ඉතාලි [[ලීරා]] වලට සමාන [[වතිකානු ලීරා]] වේ. මිනිසුන් 2,000 ක් පමණ සේවය කරන වතිකානු රාජ්‍යයේ 2007 දී මිලියන 6.7 ක අතිරික්තයක් තිබූ නමුත් 2008 දී මිලියන 15 ක හිඟයක් ඇතිවුණි.<ref>[http://www.christiantelegraph.com/issue6216.html Christian Telegraph: Holy See's budget shortfall shrinks in 2008.] වාර්තාව උපුටාදක්වන්නේ ප්‍රධාන කොටම ශුද්ධාසනයේ ආදායම් හා වියදම් වන අතර වතිකානුවේ මුදල් තත්වය ගැන දක්වන්නේ කෙටියෙනි.</ref> 2012 දී ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ මත්ද්‍රව්‍ය පාලන මූලෝපාය වාර්තාවේ කළු සල්ලි ජාවාරම් කිරීමට හැකියාව ඇති ජාතීන් අතරට ප්‍රථම වරට වතිකානුව එක් කරන ලද අතර එහි අයර්ලන්තය වැනි රටවල් සමඟ මධ්‍යම පරිමාණ කාණ්ඩයට අයත් විය. එම වාර්තාවේ බොහෝ අවධානම ඇති රටවල් ලෙස ගැනෙන්නේ ඇමරිකාව, ජර්මනිය, ඉතාලිය හා රුසියාව වේ.<ref>Pullella, Philip. [http://www.reuters.com/article/2012/03/08/us-vatican-laundering-idUSBRE82710J20120308 "U.S. adds Vatican to money-laundering 'concern' list."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130316022305/http://www.reuters.com/article/2012/03/08/us-vatican-laundering-idUSBRE82710J20120308 |date=2013-03-16 }} ''Reuters''. March 8, 2012.</ref> == ජන විකාශනය == === ජනගහනය හා භාෂාවන් === [[ගොනුව:Rome Vatican Museums.jpg|thumb|[[වතිකානු කෞතුකාගාර]]]] {{මූලික|වතිකානුවේ භාෂාවන්}} වතිකානු රාජ්‍යයේ පුරවැසියන් 826<ref>{{cite web|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/vt.html |title=CIA – The World Factbook – Holy See (Vatican City) |publisher=Cia.gov |accessdate=28 March 2010}}</ref> දෙනාම පාහේ වතිකානු ඇතුලත ජීවත් වන හෝ [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] ලෝකය පුරා තම තානාපති කාර්යාල ([[ඉංග්‍රීසි|ඉංග්‍රීසියෙන්]]:Apostolic Nunciature) වල [[ශුද්ධාසනයේ තානාපති කාර්යාල ලයිස්තුව|තානාපති සේවයේ]] යෙදන [[අපෝස්තලික තානාපති|අපෝස්තලික තානාපතිවරු]] වේ. (පාප්තුමාගේ දූතයින් [[ඉංග්‍රීසි|ඉංග්‍රීසියෙන්]]:Nuncio) වතිකානු පුරවැසියන් ප්‍රධාන වශයෙන් කාණ්ඩ දෙකකට අයත් වේ: පූජකයින්, වැඩිකොටස ශුද්ධාසනයේ සේවයේ යෙදෙන අතර ඉතා ස්වල්පයක් රාජ්‍ය නිලධාරීන් ලෙස සේවය කරයි. අනික් කොටසනම් ස්ව්ට්සර්ලන්ත ජාතික ආරක්ෂකයින් වේ. වතිකානු ශ්‍රම බලකායේ වැඩි කොටසක් වන (2,400 පමණ වන) ගෘහස්ථ සේවකයින්ගෙන් වැඩි කොටස වතිකානුවෙන් පිටත ඉතාලි පුරවැසියන් වන අතර ස්වල්පයක් වෙනත් ජාතීන්ට අයත් වේ. එම නිසා වතිකානුවේ සැබෑ ජනගහනය කතෝලිකයන් වේ. වතිකානුව නිල වශයෙන් භාෂාවක් යොදා නොමැත. නමුත් බොහෝවිට [[ලතින්]] භාෂාව තම නිල ප්‍රකාශන සඳහා යොදා ගන්නා [[ශුද්ධාසනය]] මෙන් නොව වතිකානුව තම ව්‍යවස්ථා සම්පාදනය හා නිල සන්නිවේදනය සඳහා ඉතාලි භාෂාව යොදාගනී.<ref>The Vatican City State appendix to the [http://en.wikipedia.org/wiki/Acta_Apostolicae_Sedis Acta Apostolicae Sedis] is entirely in Italian.</ref>වතිකානු රාජ්‍ය තුල රැකියාව කරන බොහෝ දෙනා භාවිතා කරන්නේ ඉතාලි භාෂාව වේ. ස්විට්සර්ලන්ත ආරක්ෂකයින් අණ දීම සඳහා ජර්මානු භාෂාව භාවිතා කරන අතර එකිනෙකා තම පක්ෂපාතීත්වයේ දිවුරුම දීම සඳහා තම තමුන්ගේ භාෂා වන ජර්මන්, ප්‍රංශ, [http://en.wikipedia.org/wiki/Romansh_language රොමාන්ෂ්] හෝ ඉතාලි භාවිතා කරනු ලබයි. වතිකානුවේ නිල වෙබ් අඩවිය ඉතාලි, ඉංග්‍රීසි, ප්‍රංශ. ජර්මන් හා ස්පාඤ්ඤ භාෂා යොදා ගන්නා අතර [[ශුද්ධාසනය]] තම වෙබ් අඩවිය සඳහා මෙම භාෂාවලට අමතරව පෘතුග්‍රීසි, 2008 මැයි 9 සිට [[ලතින්]] හා 2009 මාර්තු 18 සිට චීන භාවිතා කරනු ලබයි. === පුරවැසිභාවය === ;2011 මාර්තු මාසයට පෙර වෙනත් රාජ්‍යවල [[පුරවැසිභාවය]] ලබා දීමට පාදක වන ''jus sanguinis'' (රටවැසියෙකුගෙන් උපත ලබන, අදාල රටෙන් පිට වුවද) හෝ ''jus soli'' (රට තුල උපත ලබන), නිර්නායක මෙන් නොව වතිකානුව තුල පාදක වන්නේ ''jus officii'' මත පාදකවය. එනම් ශුද්ධාසනය තුල නිශ්චිත ප්‍රමාණයක සේවයක් කිරීම පිණිස පත්කිරීම තුලය. සාමාන්‍යයෙන් පත්වීමේ කාලය අවසාන වීමේදී පුරවැසිභාවය අහෝසි වේ. පුරවැසිභාවය බිරිඳට, දෙමාපියන්ට හා එම පුරවැසිභාවය ලැබූ තැනැත්තා හා ජීවත් වන එම පෙලපතෙන් පැවතෙන්නන්ටද හිමිවේ.<ref>{{cite web|author=United Nations High Commissioner for Refugees |url=http://www.unhcr.org/refworld/category,LEGAL,,LEGISLATION,VAT,3ae6b52f10,0.html |title=Law on Citizenship and Residence, 7 June 1992 |publisher=Unhcr.org |date=7 June 1992 |accessdate=15 October 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/cittadinanza_it.html |title=Cittadinanza vaticana |publisher=Vatican.va |date=31 December 2001 |accessdate=15 October 2010}}</ref> වතිකානු පුරවැසිභාවය අහිමි වන කවෙරකුට හෝ වෙනත් පුරවැසිභාවයක්ද නොමැතිනම් ඉතාලි නීතිය අනුව ස්වයංක්‍රීයව ඉතාලි පුරවැසිභාවය ලැබේ.<ref name='treaty'/> 2005 දෙසැම්බර් 31 වන විට පුරවැසිභාවය ඇති පාප්තුමා හැරනුකොට මිනිසුන් 557 දෙනෙක් වතිකානු පුරවැසිභාවය දරනු ලැබූ අතර පුරවැසිභාවය නොමැති පුද්ගලයින් 246 ක් ද එහි වාසය කරනු ලැබ සිටිති. එම පුරවැසියන් 557 දෙනාගෙන් 74% පූජකවරුන් විය. ඔවුන් අතරින්: * 58 දෙනෙක් බොහෝ දෙනා වතිකානුවෙන් පිට රෝමයේ වසන [[කතෝලික කාදිනල් වරයා|කාදිනල්වරු]] විය. * 293 දෙනෙක් වෙනත් රටවල ශුද්ධාසනයේ තනාපති කාර්යයාල සාමාජික පූජකවරු වූ අතර පුරවැසියන්ගෙන් භාගයකට වඩා ඉහල අගයකින් සමන්විත විය. * 62 වෙනත් පූජකවරු, වැඩකරන නමුත් වතිකානුවේ ජීවත් වීම අවශ්‍යම නොවේ. සාමාජිකයින් 101 ක් වූ [[සුදොතුම්පිය ආරක්ෂක බලකාය]] මුළු සංඛ්‍යාවෙන් 18% ක් වූ අතර වතිකානු පුරවැසිබව ලැබූ ගෘහස්ථ සේවකයින් සිටියේ 43 ක් පමණි.<ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/cittadini-vaticani_en.html|title=Vatican citizenship|accessdate=3 December 2006|publisher=Holy See Press Office}}</ref> ;2011 පෙබරවාරි මාසයට පසු 2011 පෙබරවාරි 22 වැනිදා [[XVI බෙනඩික්ට් පාප්තුමා]] විසින් වතිකානුවේ "පුරවැසිභාවය, පදිංචිය හා ඇතුළුවීම පිළිබඳ නව නීතියක්" ගෙන එන ලද අතර එය මාර්ති 01 වැනිදා සිට බලපැවැත්වේ. එය 1929 දී ඇතිකරගත් "පුරවැසිභාවය හා පදිංචිය පිළිබඳ නීතිය" වෙනුවට බලපැවෙන්වෙන ලදී.<ref>{{cite web|title=Law on Citizenship, Residency and Access to the Vatican|date=1 March 2011|publisher=VIS – Vatican Information Service|url=http://visnews-en.blogspot.com/2011/03/law-on-citizenship-residency-and-access.html|accessdate=1 March 2011}}</ref> පැරණි නීතියේ ඡේද 33 තිබූ අතර නව නීතියේ ඇත්තේ ඡේද 16 ක් පමණි. <ref name=LawNowAllows>{{cite web|title=Law Now Allows for Vatican Residents: 1929 Code Replaced|date=2 March 2011|publisher=Innovative Media, Inc.|work=ZENIT|url=http://www.zenit.org/article-31900?l=english|accessdate=2 March 2011}}</ref> නව නීතිය අනුව වතිකානු පුරවැසිභාවය කාණ්ඩ සතරකට බෙදා පවතී. (1) පාප්තුමා, (2) වතිකානුවේ වාසය කරන කදිනල් වරු, (3) [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ තානාපති අංශයේ සජීවි සමාජිකයින් හා (4) වතිකානු කාර්යයාල හා සේවා වල වෙනත් අධ්‍යක්ෂක වරුන් වේ.<ref name=LawNowAllows/> එසේම නව නීතිය විසින් නිල වතිකානු "පදිංචිකරුවන්" ලෙස නව කාණ්ඩයක් නිර්මාණය කරන ලදී. එනම් පුරවැසියන් නොවන වතිකානුවේ වාසය කරන පුදගලයින් වේ.<ref name=LawNowAllows/> 2011 මාර්තු 01 වනදා වන විට වතිකානු පුරවැසියන් 572 ක් සිටි අතර ඉන් වතිකානුව තුල ජීවත් වන්නේ 220 ක් පමණි.<ref name=LawNowAllows/> ඉතිරි පුරවැසියන් 352 දෙනා [[අපෝස්තලික තානාපති|අපෝස්තලික තානාපතිවරු]] හා තානාපති කාර්යමණ්ඩලය වේ.<ref name=LawNowAllows/> ඒ අනුව වතිකානුව තුල වාසය කරන පුද්ගලයින් 800 වඩා වැඩි සංඛ්‍යාව අතරින් පුරවැසියන් සිටින්නේ 220 ක් පමණි.<ref name=LawNowAllows/> [[ගොනුව:View from Stpeters.jpg|center|700px|thumb|[[ශා. පීතර බැසිලිකාව|ශා.පීතර බැසිලිකාවේ]] ශිඛරයේ සිට අංශක 360 දර්ශණය. [[ශා. පීතර චතුරශ්‍රය]] (මැද), වතිකානුවේ බොහෝ ප්‍රදේශයක් සමඟ රෝම නගරය . දර්ශණය වේ.]] == සංස්කෘතිය == [[ගොනුව:Michelangelo's Pieta 5450.jpg|thumb|''මයිකල් ආන්ජලෝගේ [[පියෙටා මූර්තිය|පියෙටා (Pietà)]]'' මූර්තිය වතිකානු චිත්‍රකලාවේ එක් ප්‍රසිද්ධ අංගයකි.]] {{මූලික|වතිකානුවේ සංස්කෘතිය}} වතිකානුව ලොව ප්‍රසිද්ධම චිත්‍ර සඳහා නිවහනක් වී ඇත. [http://en.wikipedia.org/wiki/Renaissance_architecture පුනරුද සමයේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පයේ] කීර්තිමත් නාමයක් දරණ [[ශා. පීතර බැසිලිකාව]] නිර්මාණය කිරීමට දායක වී ඇති වාස්තු විද්‍යාඥයින් අතරට [http://en.wikipedia.org/wiki/Bramante බ්‍රාමන්තේ], [[මයිකල් ආන්ජලෝ]], [http://en.wikipedia.org/wiki/Giacomo_della_Porta ජාකොමෝ දෙල්ලා පෝර්තා], [http://en.wikipedia.org/wiki/Carlo_Maderno කාර්ලො මදේර්නෝ] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Bernini බෙර්නීනි] සඳහන් කල හැක. [[සිස්ටීන් ආසන දෙව්මැදුර]] එහි frescos නිසා ප්‍රසිද්ධ වී ඇත. ඒ සඳහා [http://en.wikipedia.org/wiki/Perugino පෙරුජීනෝ], [http://en.wikipedia.org/wiki/Domenico_Ghirlandaio දොමේනිකෝ ගිර්ලන්දායියෝ] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Sandro_Botticelli සාන්ද්‍රෝ බොත්තිචෙල්ලි] යන නිර්මාණ ශිල්පීන් මෙන්ම [[සිස්ටීන් ආසන දෙව්මැදුරු සීලීම]] හා [[අවසන් විනිශ්චය (මයිකල් ආන්ජලෝ)|අවසන් විනිශ්චය]] නිර්මාණය කර ඇත්තේ [[මයිකල් ආන්ජලෝ]] විසිනි. වතිකානු අභ්‍යන්තරය සැරසූ නිර්මාණ ශිල්පීන් අතරට [http://en.wikipedia.org/wiki/Raphael රෆායෙල්] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Fra_Angelico ෆ්‍රා ඇන්ජලිකෝ] දැක්විය හැකිය. [[වතිකානු පුස්තකාලය]] හා [[වතිකානු කෞතුකාගාර]] එකතුව විශාල ඓතිහාසික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වැදගත්කමක් ගනු ලබයි. 1984 දී [[යුනෙස්කෝව]] විසින් වතිකානුව [[ලෝක සංස්කෘතික උරුමය]]ක් ලෙස නම්කරනු ලැබූ අතර එය සම්පූර්ණ රාජ්‍යයක් එසේ නම්කරනු ලැබූ එකම අවස්ථාව වේ.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/286 |title=Vatican City – UNESCO World Heritage Centre |publisher=whc.unesco.org |accessdate=10 October 2009}}</ref> තවද 1954 දී සම්මත කර ගැණුනු [http://en.wikipedia.org/wiki/Hague_Convention_for_the_Protection_of_Cultural_Property_in_the_Event_of_Armed_Conflict යුධ අවස්ථාවකදී සංස්කෘතික දේපල ආරක්ෂාව පිළිබඳ හේග් සම්මුතියට] අනුව "විශේෂ ආරක්ෂාව යටතේ තිබෙන සංස්කෘතික දේපල පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර ලේඛනයේ," "ස්මාරක අඩංගු මධ්‍යස්ථානයක්" ලෙස යුනෙස්කෝව ලේඛනගත කොට ඇති එකම ස්ථානය වන්නේද වතිකානුවයි.<ref name="UNESCO"/> == යටිතල පහසුකම් පද්ධතිය == [[ගොනුව:0 Gare du Vatican.JPG|thumb|[[වතිකානුවේ දුම්රිය ගමනාගමනය|වතිකානු දුම්රිය ස්ථානය]]]] [[ගොනුව:Stamp vending machine (Poste Vaticane).jpg|thumb|upright|වතිකානු තැපැල් සේවයේ මුද්දර විකුණුම් යන්ත්‍රය.]] === ප්‍රවාහනය === {{මූලික|වතිකානුව තුල ප්‍රවාහනය}} වතිකානුවේ භූමි ප්‍රමාණය අනුව ගත්විට සෑහෙන දියුණු ප්‍රවාහන පද්ධතියක් පවතී.(ඇවිදීමේ මාර්ග හා ගොඩනැඟිලි බොහෝ අඩංගු වේ.) දිග කි.මී. 1.05 හා පළල කි.මී. 0.85 <ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/press/documentazione/documents/sp_ss_scv/informazione_generale/sp_ss_scv_info-generale_en.html|title=Holy See – State of the Vatican City|publisher=Vatican Papal Conclave|accessdate=28 November 2007}}</ref> ලෙස පවතින රටක් ලෙස සැලකීමේදී එය සතුව ගුවන්තොටපලවල් හෝ අධිවේගී මාර්ග නොමැති කුඩා ප්‍රවාහන පද්ධතියක් පවතී. එය සතුව හෙලිකොප්ටර් නැවතුම් තොටුපලක් හා රෝම ශා. පීතර දුම්රිය ස්ථානය හරහා ඉතාලි දුම්රිය පද්ධතිය හා සම්බන්ධවන මීටර් 852 ක් දිග සම්මත ප්‍රමාණයේ දුම්රිය මඟක් පවතී. ඉන් වතිකානු රාජ්‍ය තුල වැටී ඇති දුම්රිය මගේ සම්පුර්ණ දිග මීටර් 300ක් වේ. <ref name="Sinfin">{{cite web|url=http://www.sinfin.net/railways/world/vatican/vaticanrail.html#Origini Vatican City State Railway|title=Railways of the World|publisher=Sinfin.net|accessdate=8 August 2006}}</ref> [[XXIII වැනි ජුවාම් පාප්තුමා]] මෙම දුම්රිය මඟ මුලින්ම භාවිතා කල පාප්තුමා වන අතර [[II ජුවාම් පාවුලු පාප්තුමා]] ද මෙය භාවිතාකරන ලදී. එසේවුවද භාවිතය ඉතා කලාතුරකින් විය. දුම්රිය මගේ ප්‍රධාන භාවිතය භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය වේ.<ref name="Sinfin"/> වතිකානුව තුල ගුවන්තොටුපලක් නොමැති හේතුවෙන් (කලින් සඳහන් කල හෙලිකොප්ටර් නැවතුම් තොටුපල හැරුනුකොට වතිකානුව ලොව පවතින ස්වල්පයක් වූ [[ගුවන්තොටුපලක් නොමැති රටවල්]] වලින් එකක් වේ.) එය රෝමයේ තිබෙන ගුවන්තොටුපල වල සේවය ලබාගනී. නම්වශයෙන් ගත්කල [http://en.wikipedia.org/wiki/Leonardo_da_Vinci-Fiumicino_Airport ලියනාඩෝ ඩාවින්චි-ෆියුමිචීනෝ ගුවන්තොටුපොල] හා මද වශයෙන් [http://en.wikipedia.org/wiki/Rome_Ciampino_Airport රෝම චිම්පියානෝ ගුවන්තොටුපල] පාප්තුමාගේ අන්තර්ජාතික බැහැදැකීම් සඳහා පිටත් වීමේ පර්යන්ත ලෙස ක්‍රියා කරනු ලබයි.<ref name="Sinfin"/> === සන්නිවේදනය === වතිකානුව තුල ස්වාධීන නවීන දුරකථන පද්ධතියක්,<ref>[http://www.catholic.org/international/international_story.php?id=20631 On call 24/7: Vatican phone system directs thousands of call each day], 24 July 2006.</ref> [[වතිකානු ෆාමසිය]]ක් හා තැපැල් ස්ථානයකින් සමන්විත වේ. තැපැල් පද්ධතිය පිහිටුවන ලද්දේ 1929 පෙබරවාරි 11 වැනිදා වන අතර දින දෙකකින් පසු ක්‍රියාකාරී විය. අගෝස්තු පලමු වැනිදා [[වතිකානු මුද්දර හා කාසි කාර්යාලය]] යටතේ තමුන්ගේම මුද්දර නිකුත් කිරීම ඇරඹිනි. <ref>{{cite web|url=http://www.vaticanphilately.org/vc.htm|title=The Early Definitives|publisher=Vatican Philatelic Society|accessdate=28 November 2007 |archiveurl= http://web.archive.org/web/20071211191109/http://www.vaticanphilately.org/vc.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate= 11 December 2007}}</ref> එහි තැපැල් සේවය විටෙක "ලොව හොඳම" සේවය <ref name="NYT">{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=950CEFDE1738F934A15755C0A9629C8B63&n=Top/News/World/Countries%20and%20Territories/Vatican%20City|title=Hail Marys Not Needed: Vatican Mail Will Deliver|work=New York Times |accessdate=28 November 2007 |first=Al |last=Baker |date=27 June 2004}}</ref> ලෙස ඇගයීමට පාත්‍රව ඇති අතර රෝමයේ තැපැල් සේවයට වඩා ඉක්මනින් ලැබිය යුත්තාට ලැබෙන බව සඳහන්ව ඇත.<ref name="NYT"/> වතිකානුව තම අන්තර්ජාල ඩොමේනයක් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Top-level_domain TLD])ද භාවිතා කරනු ලබන අතර එය [http://en.wikipedia.org/wiki/.va .va] වේ. වතිකානුව තුල පුළුල්පරාස අන්තර්ජාල සේවා ද ලබා දී ඇත. වතිකානුව හට ගුවන්විදුලි [http://en.wikipedia.org/wiki/ITU_prefix ITU prefix], HV ලබා දී ඇති අතර මෙය බොහෝ විට ආධුනික ගුවන්විදුලි ක්‍රියාකරුවන් විසින් භාවිතා කරනු ලබයි. [http://en.wikipedia.org/wiki/Guglielmo_Marconi ගුග්ලියෙල්මෝ මාකෝනි] විසින්ම සංවිධානය කල [[වතිකානු ගුවන්විදුලිය]] තුලින් [[කෙටි තරංග]], [[මධ්‍යම තරංග]], [[FM තරංග]] විකාශනයන් මෙන්ම අන්තර්ජාලය තුලින්ද විකාශ කටයුතු සිදුකරනු ලබයි.<ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/radio/index.htm |title=Vatican Radio – Index |publisher=Vatican.va |date=2 September 2005 |accessdate=6 May 2009}}</ref> එහි ප්‍රධාන සම්ප්‍රේෂණ ඇන්ටෙනාව ඉතාලි භූමිය තුල පිහිටා ඇත. රූපවාහිනී සේවා වෙනත් අස්තිත්වයක් වන [[වතිකානු රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානය]] මඟින් සපයනු ලබයි.<ref>{{cite web|url=http://www.vatican.va/news_services/television/index.htm |title=Vatican Television Center – Index |publisher=Vatican.va |accessdate=6 May 2009}}</ref> ''[http://en.wikipedia.org/wiki/L%27Osservatore_Romano L'Osservatore Romano]'' යනු ශුද්ධාසනයේ බහු භාෂා අර්ධ-නිල පුවත්පත වේ. එය නිල තොරතුරු මත රෝමානු කතෝලික ගිහි අධ්‍යක්ෂකයෙක් යටතේ පෞද්ගලික සංස්ථාවකින් ප්‍රකාශනය කරනු ලබන්නකි. කෙසේ වුවද නිල ලේඛන ශුද්ධාසනයේ නිල ගැසට් පත්‍රය වන [http://en.wikipedia.org/wiki/Acta_Apostolicae_Sedis Acta Apostolicae Sedis] හී පලවන අතර වතිකානු රාජ්‍ය ලේඛන සඳහා උපග්‍රන්ථයක් එහි අඩංගුවේ. වතිකානු ගුවන් විදුලිය, වතිකානු රූපවාහිනී මධ්‍යස්ථානය සහ L'Osservatore Romano යනු [[ශුද්ධාසනය|ශුද්ධාසනයේ]] අංගයන් මිස වතිකානු අංගයින් නොවේ. [http://en.wikipedia.org/wiki/Annuario_Pontificio Annuario Pontificio] හී ඒවා ශුද්ධාසනයේ විදෙස් තානාපති සේවා හා තානාපති කණ්ඩායම වලට ඉහලින් ''ශුද්ධාසනයට බැඳී ඇති ආයතන" යටතේ දක්වා ඇත. මෙම කොටස් වලට පසු වතිකානු රාජ්‍යයේ කොටස් දක්වා ඇත. == අපරාධ == {{මූලික|වතිකානුව තුල අපරාධ}} [[ශුද්ධාසනය]] හා [[ඉතාලිය]] අතර 1929 දි අත්සන් කල [[ලැටරන් ගිවිසුම|ලැටරන් ගිවිසුමේ]] 22 දරණ ඡේදයට අනුව ශුද්ධාසනයේ ඉල්ලීම මත වතිකානුවේ වියදමට යටත්ව ඉතාලි රජය විසින් අපරාධ සැකකරුවන්ව සිරභාරයේ තැබීම හා නඩු පවත්වාගෙන යෑම ඉටුකරනු ලබයි.<ref name='treaty'/> ඉතාලි නීතිය අනුව 1929 දී මරණ දඬුවම පැමිණවීමට නීති සම්පාදනය කෙරෙනු ලැබුවත් එය වතිකානුව එම දඬුවම කිසිදාක පණවා නොමැති අතර 1969 දී එය අහෝසි කර ඇත. == වැඩිදුර තොරතුරු == *[http://en.wikipedia.org/wiki/Outline_of_Vatican_City වතිකානුවේ සීමා මායිම්] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Outline_of_Vatican_City වතිකානුව සම්බන්ධ ලිපි ලැයිස්තුව] *[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_diplomatic_missions_of_the_Holy_See ශුද්ධාසනයේ තානාපති කාර්යයාල ලයිස්තුව] *[http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_Popes සුදොතුම්පිය නාමාවලිය]] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Music_of_Vatican_City වතිකානු සංගීතය] *[http://en.wikipedia.org/wiki/Passetto_di_Borgo Passetto di Borgo] *[http://en.wikipedia.org/wiki/The_Vatican_Today_News_Portal The Vatican Today News Portal] == මූලාශ්‍ර == === ග්‍රන්ථ නාමාවලිය === * Morley, John. 1980. ''Vatican diplomacy and the Jews during the Holocaust, 1939–1943''. New York : KTAV Pub. House. ISBN 0-87068-701-8 *{{cite book|last=Nichols|first=Fiona|title=Rome and the Vatican|url=http://books.google.com/books?id=S-TekVnvyx4C&pg=PA85|accessdate=4 March 2010|date=1 August 2006|publisher=New Holland publishers|isbn=9781845375003|pages=85–|ref=Nichols69}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[[Owen Chadwick|Chadwick, Owen]]. 1988. ''Britain and the Vatican During the Second World War''. [[Cambridge University Press]] *{{cite book|last=Kent|first=Peter|year=2002|title=The Lonely Cold War of Pope Pius XII: The Roman Catholic Church and the Division of Europe, 1943–1950|place=Ithaca|publisher=McGill-Queen's University Press|ISBN=0-7735-2326-X}} * Ricci, Corrado. ''Vatican: Its History Its Treasures'' <small>Contributor Ernesto Begni. 2003 Published by Kessinger Publishing, ISBN 0-7661-3941-7, ISBN 978-0-7661-3941-1</small> === පසු සටහන් === {{reflist|group=note}} {{clear}} === සටහන් === {{reflist|colwidth=30em}} == බාහිර සබැඳි == {{Sisterlinks}} {{Div col|2}} *[http://www.vaticanstate.va/EN/homepage.htm Vatican City State]—නිල වෙබ් අඩවිය *[https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/holy-see-vatican-city.html Chief of State and Cabinet Members] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081210073743/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-h/holy-see-vatican-city.html |date=2008-12-10 }} *{{dmoz|Regional/Europe/Vatican_City}} *[http://eudocs.lib.byu.edu/index.php/History_of_Vatican_City:_Primary_Documents History of Vatican City: Primary Documents] *[http://www.religlaw.org/template.php?id=578 Agreement Between the Italian Republic and the Holy See] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081006133915/http://www.religlaw.org/template.php?id=578 |date=2008-10-06 }}, 18 February 1984 *[http://www.pellegrinocattolico.com/foto/vaticano/city_map.jpg වතිකානු සිතියම] {{Webarchive|url=http://webarchive.nationalarchives.gov.uk/20120802141255/http%3A//www.pellegrinocattolico.com/foto/vaticano/city_map.jpg |date=2012-08-02 }} *[http://mises.org/journals/scholar/lottieri2.pdf The Vatican as a Free Society by Carlo Lottieri] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090621073918/http://mises.org/journals/scholar/lottieri2.pdf |date=2009-06-21 }} *[http://nolli.uoregon.edu/wallsOfRome.html Walls of Rome] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190221014613/http://nolli.uoregon.edu/wallsOfRome.html |date=2019-02-21 }} {{Wikiatlas|Vatican City}} *[http://www.worldheritagesite.org/sites/vaticancity.html ලෝක සංස්කෘතික උරුමයන්] *[http://www.vaticanstate.va/IT/Monumenti/webcam/ වතිකානු සජීවි වෙබ් කැමරා දර්ශණ] {{Div col end}} [[ප්‍රවර්ගය:වතිකානුව]] [[ප්‍රවර්ගය:වතිකානු රාජ්‍යය]] [[ප්‍රවර්ගය:කතෝලික සිද්ධස්ථාන]] [[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපයේ කතෝලික දහම]] [[ප්‍රවර්ගය:වර්ථමාන ඒකාධිපති රාජ්‍ය]] [[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපය තුළ රටවල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශුද්ධවූ නගර]] [[ප්‍රවර්ගය:රටකින් වටවූ රටවල්]] [[ප්‍රවර්ගය:රෝමය]] po8hch1csh7qib9wxb5qk7si7k2yniw චීන ඉතිහාසය 0 20927 800113 797410 2026-09-25T04:04:25Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800113 wikitext text/x-wiki {{Redirect|චීන අධිරාජ්‍යය|යුවාන් ෂිකායි විසින් පිහිටු වූ අධිරාජ්‍යය සඳහා|චීන අධිරාජ්‍යය (1915–16)|ග්‍රන්ථය|Imperial China: 900–1800}} [[File:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|300px|චීන ඉතිහාසය පුරා [[චීන ඉතිහාසයේ රාජවංශ|විවිධ රාජවංශ]] විසින් පිහිටුවන ලද රාජධානි]] '''චීන ඉතිහාසය''' පිළිබඳ ප්‍රථම ලිඛිත වාර්තා හමුවන්නේ ක්‍රි. පූ. 1500 තරම් ඈතදී <ref name="William">William G. Boltz, Early Chinese Writing, World Archaeology, Vol. 17, No. 3, Early Writing Systems. (Feb., 1986), pp. 420–436 (436).</ref><ref>David N. Keightley, "Art, Ancestors, and the Origins of Writing in China", ''Representations'', No. 56, Special Issue: The New Erudition. (Autumn, 1996), pp.68–95 (68).</ref> [[ෂෑං රාජවංශය]] යටතේ දී (ක්‍රි. පූ.1600–1046 පමණ) ය.<ref name="state1">{{cite web|url=http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215094418/http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|archivedate=15 December 2007|title=Public Summary Request Of The People's Republic Of China To The Government Of The United States Of America Under Article 9 Of The 1970 Unesco Convention|publisher=Bureau of Educational and Cultural Affairs, U.S. State Department|accessdate=12 January 2008}}{{Dead link|url=http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|date=December 2008}}</ref> ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ සටහන්]]'' (ක්‍රි.පූ. 100 පමණ) සහ ''[[උණ අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' වැනි ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල ෂෑං රාජවංශයට පෙරපැවති ස්ථිර ලිඛිත මාධ්‍යයක් නොමැති වූ [[ශියා රාජවංශය]] (ක්‍රි.පූ. 2070–1600 පමණ) නම් රාජවංශය පිළිබඳ සඳහන් වේ.<ref name="state1"/><ref name="The Ancient Dynasties">{{cite web|url=http://www-chaos.umd.edu/history/ancient1.html|title=The Ancient Dynasties|publisher=University of Maryland|accessdate=12 January ආචිචිගේ, රෙද්ද2008}}</ref> සහස්‍රයකට පෙර [[නියෝලිතික]] යුගයේ කහ ගඟ සහ [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්න අවට විවිධ ස්ථාන කේන්ද්‍ර කරගනිමින් සංස්කෘතිය ගොඩනැගුණත්, [[කහ ගඟ]] චීන ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල ලෙස සැලකෙයි. වසර දහස් ගණනක අඛණ්ඩ ඉතිහාසයක් සහිත [[චීනය]] ලොව පැරණිතම [[ශිෂ්ටාචාරය|ශිෂ්ටාචාරවලින්]] එකක් ලෙස සැලකෙයි.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1287798.stm |title=China country profile |publisher=BBC News |date=18 October 2010 |accessdate=7 November 2010}}</ref> එසේම එය [[ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල|ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිලිවලින්]] එකක් ලෙස ද හඳුන්වයි.<ref>''Cradles of Civilization-China: Ancient Culture, Modern Land'', Robert E. Murowchick, gen. ed. Norman: University of Oklahoma Press, 1994</ref> {{History of China}} [[චීන සංස්කෘතිය|චීන සංස්කෘතියේ]], [[චීන සාහිත්‍යය|සාහිත්‍යයයේ]] සහ [[චීන දර්ශනය|දර්ශනයේ]] වැඩි ප්‍රගමනයක් සිදු වූයේ [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු රාජවංශ]] (ක්‍රි.පූ. 1046–256) සමයේ ය. නමුත් ක්‍රි.පූ. 8වන සියවස වන විට ෂෝවු රාජවංශය අභ්‍යන්තර සහ බාහිර පීඩනයන්ට ලක්ව කුඩා රාජ්‍යවලට කැඩී ගියේ ය. මෙය [[වසන්ත සහ සරත් සමය|වසන්ත සහ සරත් සමයේ]] ඇරඹුම වූ අතර එය අනතුරුව [[සතුරු රාජ්‍ය යුගය]] දක්වා විහිදිණි. මෙය චීන රාජවංශයේ දුර්වල රාජ්‍ය සමයන් අතුරින් එකක් ලෙස සැලකෙන අතර මෑතක දී එනම් 1927දී ඇරඹුණු [[චීන සිවිල් යුද්ධය]] ද එවැනි අවස්ථාවකි. බහු රාජධානි සහ යුධඅධිපතිවරුන්ගේ යුගයන්හි දී, [[චීන ඉතිහාසයේ රාජවංශ|චීන රාජවංශ]] විසින් චීනයේ විවිධ ප්‍රදේශ පාලනය කර ඇත. සමහර යුගයන්හි දී පාලනය නූතන [[ෂින්ජියෑං]] සහ [[ටිබෙටය]] වැනි පදේශ දක්වා ද විහිදිණි. ක්‍රි.පූ. 221දී [[ක්වින් රාජවංශය|චින් රාජවංශ‍යේ]] [[ක්වින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]] විසින් විවිධ [[සතුරු රාජ්‍ය සමය|සතුරු රාජ්‍ය]] එක්සත් කර "[[චීන අධිරාජයා|අධිරාජයා]]" (''හුවාංඩි'') යන විරුද නාමය ආරූඪ කර ගන්නා ලදී. මෙය මහේශාක්‍ය චීන අධිරාජ්‍යයේ ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. අනතුරුව බලයට පැමිණි රාජවංශ විසින් අධිරාජයාට විශාල භූමි ප්‍රදේශ ඍජුවම පාලනය කළ හැකිවන පරිදි පරිපාලන ක්‍රම ගොඩනගන ලදී. චීනයේ අවසන් රාජවංශය වූයේ [[ක්විං රාජවංශය|චිං]] (1644–1912) රාජවංශයයි. ඉන් අනතුරුව 1912දී [[චීන සමූහාණ්ඩුව (1912-1949)|චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් ද, 1949දී [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් ද මහා චීන භූමියේ පාලනය ගෙන යන ලදී. ක්‍රි.පූ. 206 සිට ක්‍රි.ව. 1912 දක්වා වූ සියවස් 21ක කාලය තුළ චීන රාජ්‍යය තුළ එදිනෙදා පාලනය ගෙනයාමට ''[[විද්වත් නිලධාරීන්]]'' නම් වූ විශේෂ නිලධාරීහු උපකාර වූහ. අක්ෂර කලාවට සහ දර්ශනය පිළිබඳ හසල දැනුමක් තිබූ තරුණ නිලධාරීන් අපහසු විභාග මාලාවක් ඔස්සේ ප්‍රවේශමෙන් මෙම තනතුර සඳහා තෝරාගන්නා ලදී. චීන ඉතිහාසය විචාරීමේ දී පෙනී යන කරුණක් වන්නේ මාරුවෙන් මාරුවට එළැඹි දේශපාලන ස්ථාවර සහ අස්ථාවර යුගයන්වල දී චීනය නිතර ස්ටෙප්ස් භූමියේ ජනයාගේ ආක්‍රමණවලට ලක් වූ බවයි. අනතුරුව ඔවුන්ව [[හන් චීන]] ජනගහනය විසින් අධිශෝෂණය කරගනු ලැබිණි. ආසියාවේ අනෙක් පෙදෙස් සහ බටහිර ලෝකයෙන් සිදු ළුූ සංස්කෘතික සහ දේශපාලන බලපෑම් නිසා සිදු වූ සංක්‍රමණ, සංස්කෘතික ආභාසයන්, ව්‍යාප්තිය, සහ විදේශ සබඳතා නූතන චීන සංස්කෘතිය හැඩගැස්වීමට මහෝපකාරී විය. == ප්‍රාග්ඓතිහාසික යුගය == {{Prehistoric cultures of China}} ===පේලියොලිතික=== {{see also|චීනයේ පේලියොලිතික ස්ථාන}} මීට අවුරුදු මිලියන ගණනකට පෙර ''[[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්|හෝමෝ ඉරෙක්ටස්ගෙන්]]'' චීනය ජනාවාස වන්නට ඇතැයි සැලකේ.<ref name="MagnetostratigraphicDating">{{cite journal|author1=Rixiang Zhu|author2=Zhisheng An|author3=Richard Pott|author4=Kenneth A. Hoffman|title=Magnetostratigraphic dating of early humans of in China|journal=Earth Science Reviews|volume=61|date=June 2003|pages=191–361|url=http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|format=PDF|issue=3–4|access-date=2016-09-03|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724001314/http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|url-status=dead}}</ref>[[ෂියාඕචංලියාං]] භූමියේ කැණීම්වලින් සොයාගත් ගල් ආයුධ මීට අවුරුදු මිලියන 1.36 ට පෙර ඒවා බව චුම්බක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් සොයාගෙන ඇත.<ref name="Xiaochangliang">{{cite web|url=http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813201519/http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|archivedate=13 August 2007|title=Earliest Presence of Humans in Northeast Asia|publisher=[[Smithsonian Institution]]|accessdate=4 August 2007}}</ref> ෂාන්ෂි පළාතේ [[ෂිහූඩු|ෂිහූඩු]] පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්'' ගින්දර භාවිතා කළ බවට (මීට අවුරුදු මිලියන 1.27 කට ඉහත) ආදිතම වාර්තා හමු වේ.<ref name="MagnetostratigraphicDating" />[[යුවාන්මූ මන්|යුවාන්මූ]] සහ පසුව [[ලැන්ටියන් මන්|ලැන්ටියන්]] ප්‍රදේශවල කැනීම් මගින් ආදිතම ජනාවාස වීම් හදුනාගත හැක. චීනයෙන් සොයාගනු ලැබූ වඩාත් ප්‍රසිද්ධම ''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්'' නිදර්ශකය [[පීකිං මිනිසා]] ලෙස හදුන්වනු ලබන අතර එය 1923–27 කාලයේ සොයාගෙන තිබේ. [[හුනාන්|හුනාන් හි]] [[‍දාඕ ප්‍රාන්තය|දාඕ ප්‍රාන්තයේ]] [[ෆුයාන් ගුහාව|ෆුයාන් ගුහාවෙන්]] සොයා ගන්නා ලද ෆොසිලභවනය වූ ''හෝමෝ සේපියන්ස්''ගේ දත් ක්‍රි. පූ. 125,000–80,000 පමණ කාලයට අයත් යැයි සැලකේ.<ref>{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/science-environment-34531861|title=Fossil teeth place humans in Asia '20,000 years early'|publisher=[[:en:BBC News|]]|accessdate=14 October 2015}}</ref> ===නියෝලිතික=== {{see also|චීනයේ නියෝලිතික සංස්කෘතීන් ලැයිස්තුව}} ක්‍රි.පූ.10000 අවට කාලය චීනයේ නියෝලිතික (නව ශිලා) යුගය පැවති සමයයි .<ref name="neolithic period in china">{{cite web|title=Neolithic Period in China|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/cneo/hd_cneo.htm|work=Timeline of Art History|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]| date= October 2004|accessdate=10 February 2008}}</ref> පැරණි සාක්ෂි [[විකිරණශීලී කාබන් දිනැයුම|විකිරණශීලී කාබන් කාලනිර්ණයට]] අනුව චීනයේ [[මෙනේරි ]] වගාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ.7000 පමණ දක්වා දිවෙයි.<ref>{{cite web| title=Rice and Early Agriculture in China|url=http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/anthro2003/legacy/banpo/banpo.html|work=Legacy of Human Civilizations|publisher=Mesa Community College|accessdate=10 February 2008}}</ref> යැංසි ගංගාවෙන් හමු වූ වී වගාකළ බවට ඇති පැරණිතම සාක්ෂිය කාබන්-දිනැයුම අනුව වසර 8,000ක් පමණ පැරණි බව හෙළි වී ඇත.<ref name="Pringle" /> ගොවිතැන [[ජියාහු]] සංස්කෘතියේ පිබිදීමට හේතු විය. (ක්‍රි. පූ. 7000 සිට 5800). නිංෂියා හි, [[දමයිඩි]] ප්‍රදේශයෙන් [[චීනයේ නියෝලිතික සලකුණු|ගල් කැටයම්]] 3,172ක් හමු වී ඇති අතර ඒවා ක්‍රි. පූ. 6000–5000 අතර කාලයට අයත් යැයි සැලකේ. "ඒ අතරින් තනි සංකෙත් 8,453 ක් මගින් හිරු, සදු, තාරකා, දෙවියන්, දඩයම් සහ තෘණ උලාකන දර්ශන නිරූපණය වෙයි." මෙම රූප පැරණි චීන අක්ෂරවලට සමාන බවක් දක්වයි.<ref>{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|title=Carvings may rewrite history of Chinese characters|publisher=[[Xinhua]] online|date=18 May 2007|accessdate=19 May 2007|archive-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303223737/http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|url-status=dead}}</ref> චීන [[පූර්ව-ලිවීම්]] ක්‍රි. පූ. 7000 අවට ජියාහු වලින්,<ref name= "earliest writing">{{cite news |title='Earliest writing' found in China |first=Paul |last=Rincon |date=17 April 2003 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2956925.stm |work=BBC News }}</ref> ක්‍රි. පූ. 5800 – 5400 පමණ [[දඩිවන් සංස්කෘතිය|දඩිවන්]] ප්‍රදේශයේන ද, ක්‍රි. පූ. 6000 පමණ දමයිඩි ප්‍රදේශයෙන් සහ.<ref>[[Qiu Xigui]] (2000). ''Chinese Writing''. English translation of 文字學概論 by Gilbert L. Mattos and [[Jerry Norman (sinologist)|Jerry Norman]]. Early China Special Monograph Series No. 4. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley. ISBN 978-1-55729-071-7</ref>[[බන්පෝ|බන්පෝ හි]] පස්වන සහස්‍රය අවට හමු වේ. සමහර විද්‍යාර්ථීන් යොජනා කරන්නේ [[ජියාහු සංකේත]] (ක්‍රි. පූ. 7වන සහස්‍රය) පැරණි චීන ලේඛන ක්‍රමයක් බවයි.<ref name= "earliest writing"/> [[හෙනාන්|හෙනාන්හි]] [[ෂින්හෙං]] ප්‍රාන්තයේ [[පෙයිලිගැං සංස්කෘතිය|පෙයිලිගැං සංස්කෘතික]] භූමියකින් ක්‍රි.. පූ. 5,500 සිට 4,900 අතර කාලයට අයත් ජනාවාස හමු වූ අතර එම ස්ථා‍නයේ කෘෂිකර්මය පිළිබද සාක්ෂි, ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම්, කුඹල් කර්මාන්තය සහ මියගිය පුද්ගලයන් භූමදානය කිරීම වැනි අභිචාර ක්‍රම පැවතී ඇත.<ref>{{cite web|title=Peiligang Site | url=http://www.chinaculture.org/gb/en_artqa/2003-09/24/content_39079.htm | publisher=[[Ministry of Culture of the People's Republic of China]]|year=2003|accessdate=10 February 2008}}</ref> ජනගහන වර්ධනයත් සමග කෘෂිකර්මාන්තය දියුණුවට පත් විය. බෝග ගබඩා කිරීම, බෙදා හැරීම ද දියුණු විය.<ref name = "Pringle">{{cite journal| last= Pringle| first= Heather| title= The Slow Birth of Agriculture| url= http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm| work= [[Science (journal)|Science]]| year= 1998| volume= 282| page= 1446| doi= 10.1126/science.282.5393.1446| access-date= 2016-09-03| archive-date= 2011-01-01| archive-url= https://web.archive.org/web/20110101201656/http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm| url-status= dead}}</ref> පසුකාලීන [[නියෝලිතික]] සමයේ, [[කහ ඟ|කහ ගංගා]] නිම්නය [[යැංෂාඕ සංස්කෘතිය|යැංෂාඕ සංස්කෘතික]] මධ්‍යස්ථානයක් (5000 BC to 3000 BC) ලෙස වර්ධනය වූ අතර, පළමු ගම් හමු විය. ඒ අතරින් පුරාවිද්‍යාත්මකව වඩාත් වැදගත් ස්ථානය වන්නේ ‍[[ෂියාන්|ෂියාන්හි]] [[බැන්පෝ]] නම් ස්ථානයයි.<ref>{{cite web|last=Wertz|first=Richard R.| title= Neolithic and Bronze Age Cultures| url=http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/02cul/c03s04.html|work=Exploring Chinese History| publisher=[[ibiblio]] |year= 2007| accessdate=10 February 2008}}</ref> පසුව යැංෂාඕ සංස්කෘතිය අභාවයට පත් කරමින් [[ලොංෂාන් සංස්කෘතිය]] ක්‍රි.පූ. 3000 සිට 2000 දක්වා කහ ගංගා නිම්නයේ මධ්‍යගත විණි. ===ලෝකඩ යුගය=== {{see also|චීනයේ ලෝකඩ යුගයේ ස්ථාන ලැයිස්තුව}} ලෝකඩ යුගයට අයත් නිර්මාණ [[මජියායාඕ සංස්කෘතිය|මජියායාඕ සංස්කෘතියෙන්]] (ක්‍රි.පූ. 3100 සහ 2700 අතර) හමු වේ.<ref>{{cite book|author=Martini, I. Peter|title=Landscapes and Societies: Selected Cases|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|year=2010|isbn=90-481-9412-1|page=310}}</ref><ref>{{cite book|author=[[Charles Higham (archaeologist)|Higham, Charles]]|title=Encyclopedia of ancient Asian civilizations|url=https://archive.org/details/encyclopediaofan0000high|publisher=[[Infobase Publishing]]|year=2004|isbn=0-8160-4640-9|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofan0000high/page/200 200]}}</ref> මීට අමතරව ලෝකඩ යුගයට අයත් මෙවලම් ඊසානදිග චීනයේ [[පහළ ෂියාජියාඩියන් සංස්කෘතිය|පහළ ෂියාජියාඩියන් සංස්කෘතියෙන්]] (ක්‍රි.පූ. 2200 - 1600<ref>''Leadership Strategies, Economic Activity, and Interregional Interaction: Social Complexity in Northeast China'', pp.&nbsp;89</ref>)ද හමු වේ. == පුරාතන චීනය<!--'Ancient China' redirects here--> == ===ශියා රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 2100 – 1600 පමණ)=== {{main|ශියා රාජවංශය}} [[සිමා චියාන්]] ඉතිහාසඥයාගේ (ක්‍රි.පු 145 – 90) ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා]]'' හා ''[[උණ අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' යන ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන් [[ ශියා රාජවංශය]] (ක්‍රි.පූ. 2100 සිට 1600 දක්වා) චීනයේ ඓතිහාසික වාර්තාවල විස්තර වන පැරණිම රාජවංශය ලෙස සැලකේ..<ref name="state1"/><ref name="The Ancient Dynasties"/> රාජවංශයේ සැබවින්ම පැවතියේද යන්න පිළිබඳ නොයෙකුත් මතවාද ඇත. නමුත් එවැනි රාජවංශයක් පැවති බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි පවතී. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ වාර්තා අනුව සිමා චියාන් පවසන්නේ ශියා රාජවංශයේ ආරම්භය ක්‍රි.පූ. 2200 අවට සිදු වී ඇතිබවයි. එය තවමත් සනාථ වී නොමැත. දැන් බොහෝ පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් ශියා සහ මධ්‍යම [[හෙනාන්]] පළාතේ [[අර්ලිටොවු සංස්කෘතිය|අර්ලිටොවු]] කැනීම් සමග සම්බන්ධයක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ දරනු ලබයි.<ref>[http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm Bronze Age China] at [http://www.nga.gov/ National Gallery of Art]</ref> ඊට හේතුව ක්‍රි. පු. 2000 ට පමණ අයත් ලෝකඩ උණු කළ මෙවලම් එම පෙදෙසින් සොයා ගැනීමට හැකිවී තිබීමය. මෙම භූමියෙන් සොයාගත් මැටි බඳුන් සහ කවචවල ඇති සලකුණු නූතන චීන අක්ෂරවල පූර්වජයන් ලෙස සැක කෙරේ.<ref>[https://web.archive.org/web/20050213035644/http://www.gog.com.cn/gz/art0402/ca615230.htm Scripts found on Erlitou pottery] (written in [[Simplified Chinese]])</ref> [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑංහි]] [[දිවැස් අස්ථි]] සහ [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු]] ෂෝවු ලෝකඩ බඳුන් වල කළ ලේඛන අනුව ශියා යුගය ගැන සුළු වශයෙන් තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත. මිථ්‍යාවන්ට අනුව, මෙම රාජවංශය ක්‍රි.පූ. 1600 අවට [[මිංටියාඕ හි සටන]]ට සමගාමීව මෙම රාජවංශය අවසන් වන්නට ඇත. ===ෂෑං රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 1600–1046 පමණ)=== [[File:Shang_dynasty_inscribed_tortoise_plastron.jpg|right|size|150px|thumb|ෂෑං රාජවංශ සමයට අයත් දිවැස් අස්ථි]] {{main|ෂෑං රාජවංශය}} {{further|චීන ලෝකඩ යුගය}} :''අගනුවර: [[යින්ෂු|යින්]], [[අන්යං]] අසල'' ක්‍රි.පු. 1600 – 1046 කාලයේ දී ෂෑං රාජවංශයේ පැවැත්ම ගැන කියවෙන පුරාවිද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් කොටස් දෙකකි. මුල් කොටස අයත් වන්නේ ආදි ෂෑං යුගය (ක්‍රි.පු 1600 – 1300 ශ. ව) ට වන අතර එම මූලාශ්‍ර සොයා ගන්නා ලද්දේ [[අර්ලිගෑං සංස්කෘතිය|අර්ලිගෑං]], [[ෂෙංෂොවු]] සහ ෂැංචෙං වලින්ය.{{Citation needed|date=May 2012}} දෙවන කොටස අයත් වන්නේ පශ්චාත් ෂෑං හෙවත් යින් (殷) යුගයට වන අතර ඒවායේ නිමිති කියන ඇටකටු වල කළ ලේඛන විශාල ලෙස කර ඇත. ෂෑං හි අග නගර නවය අතුරින් අන්තිම අගනගරය වුයේ [[අන්යං]] (වර්තමානයේ [[හෙනාන්]]) ය. ඒ ක්‍රි.පු. 1300 – 1046 අතර කාලවකවානුවයි.අන්යංවලින් හමු වූ සොයාගැනීම් අතර චීන ඉතිහාසය පිළිබඳ ලියැවුණු පැරණිම වාර්තා ද වෙයි: එනම් සත්ත්ව අස්ථි හෝ කවච මත අනාවැකි සටහන් අන්තර්ගත පැරණි චීන සටහන් ය. ක්‍රි.පූ. 1500අවට යුගයට කාලනිර්ණය කොට ඇති මේවා "[[දිවැස් අස්ථි]]" ලෙස ප්‍රසිද්ධ ය.<ref name="William"/> [[File:China 1.jpg|left|thumb|කහ ගංගා නිම්නයෙන් සොයා ගන්නා ලද ෂෑං යුගයට අයත් උසස් සමාජවල නටබුන්]] ෂෑං රාජවංශයේ රජවරු 31 දෙනෙක් රජකම් කළහ. මෙම සමයේ ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා]]'' අනුව මෙහි අගනුවර සය වරක් මාරු කර ඇත.{{Citation needed|date=April 2014}} ක්‍රි.පූ. 1350දී අවසන් අගනුවර (සහ වැදගත්ම) ලෙස [[යින්ෂු|යින්]] තෝරා ගැනුණු අතර එය රාජවංශයේ ස්වර්ණමය යුගය විය.{{Citation needed|date=April 2014}} ඉතිහාසය අනුව යින් රාජවංශය යන පදය ෂෑං රාජවංශයේ පර්යාය නාමයක් ලෙස සැලකෙන අතර එය විශේෂයෙන් ෂෑං රාජවංශයේ පසු භාගය සඳහන් කිරීමට යොදනු ලබයි.{{Citation needed|date=April 2014}} පසුකාලීන චීන ඉතිහාසඥයන් පැවසීමට පුරුදුව සිටියේ එක් රාජවංශයකට පසු තවත් රාජ වංශයක් වශයෙන් පැවත එන්නේ යැයි කියන මතය ය. නමුත් අතීත චීනය තුළ සත්‍ය දේශපාලනික තත්ත්වය මීට වඩා බොහෝ සංකිර්ණ එකක් වු බව දැනගන්නට ලැබේ. මේ නිසා, සමහර චීන උගතුන් ප්‍රකාශ කරන පරිදි ශියා හා ෂෑං රාජවංශ සමකාලීනව පැවති දේශපාලනික වස්තූ බීජයන් වීමට හැකිය. එය හරියට පුර්ව ෂෝවු රාජවංශය (ෂෑං රාජ වංශයෙන් පසු බලයට පැමිණි), ෂෑං රාජවංශය පැවති කාලයේම පැවතියැයි කියන්නාක් වැනි ය.{{Citation needed|date=April 2014}} අන්යංවලින් සොයා ගන්නා ලද ලේඛන ගත වාර්තා, ෂෑං රාජවංශයේ පැවැත්ම තහවුරු කළ ද,{{Citation needed|date=November 2012}} බොහෝ බටහිර විද්වත්හු ෂෑං රාජවංශය සහ අන්යංහි සොයැගැනීම් අතර සම්බන්ධය පිළිගැනීමට මැලි වෙති. උදාහරණයක් වශයෙන් [[සැන්ෂිංඩුයි|සැන්ෂිංඩුයිහි]] සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් වලින් අන්යංවල නොපැවති තාක්ෂණයෙන් උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් ගැන පැහැදිලි වේ. ෂෑං රාජවංශය අන්යං සිට කොපමණ දුරකට විහිදී තිබුණ ද යන්න පිළිබඳව සැපයීමට තරම් ප්‍රබල සාක්ෂි නැත. ප්‍රබලම තර්ක මාත්‍රය වන්නේ, නිල ඉතිහාසයේ සදහන් ෂෑං රාජ වංශය විසින්ම පාලනය කරන ලද අන්යං නගරය, ප්‍රදේශයේ වෙනත් බොහෝ නානාප්‍රකාර සංස්කෘතික ජනාවාස සමග සමකාලීනව පැවතුණු බව හා ඔවුනොවුන් අතර වෙළෙදාමද සිද්ධ වුණු බවය.{{Citation needed|date=April 2014}} ===ෂෝවු රාජවංශය (ක්‍රි.පූ.1046–256)=== [[File:You with zigzag thunder pattern.jpg|thumb|[[චීන ලෝකඩ නිර්මාණ|ලෝකඩ]] චාරිත්‍ර බඳුනක් ([[යූ (බඳුන)|යූ]]), බටහිර ෂෝවු රාජවංශය]] {{main|ෂෝවු රාජවංශය|චීනයේ යකඩ යුගය}} :''අගනුවරවල්: [[ෂියැන්]], [[ලුවෝයැං]]'' ෂෝවු රාජවංශය (ක්‍රි.පූ 1046 – 256 පමණ දක්වා) චීනයේ වැඩිම කාලයක් පැවති රාජවංශය ලෙස සැලකෙයි. ෂෝවු රාජ වංශයයි. ක්‍රි.පූ. 2වන සහස්‍රය වන විට [[කහ ගඟ|කහ ගංගා]] නිම්නයේ ෂෝවු රාජවංශය නැගී විත් ෂෑං රාජ්‍යය පුරා පැතිර ගියේ ය. ෂෝවු රාජවංශය යටතේ [[වැඩවසම් ක්‍රමය|අර්ධ වැඩවසම් කුමයක්]] පැවති බව සැලකෙයි. ෂෝවුවරු ෂෑංවරුනට බටහිරින් ජීවත් වූහ. ෂෑං රාජවංශය විසින් ෂෝවු නායකයා බටහිර ආරක්ෂකයා ලෙස පත්කර ඇත. ෂෝවුහි පාලකයා වූ [[ෂෝවුහි වු රජු|වු රජු]] සිය සොහොයුරා වූ [[ෂෝවුහි ආදිපාද|ෂෝවුහි ආදිපාදවරයාගේ]] ආධාර ඇතිව [[මුයේහි සටන|මුයේහි සටනේදී]] ෂෑංවරුන්ව පරාජය කළේ ය ‍සිය පාලනය නීත්‍යානුකූල කිරීම සඳහා ෂෝවු රජු [[ස්වර්ග වරම|ස්වර්ග වරම හෙවත් දිව්‍ය ආඥාව]] ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙය ඉන්පසු බලයට පත් වූ සෑම රාජවංශයක් විසින්ම භාවිතා කරන ලදී.{{citation needed|date=January 2016}} ෂෑංඩි මෙන් සෙසු දෙවිවරුන් පාලනය කළ දෙව්ලොව (''ටියෑන්'') විසින් චීනය පාලනය කළ යුතු තැනැත්තා තීරණය කරන බව ඉන් පැවසිණි. පාලකයාහට ස්වර්ග වරම නොමැති වූ විට නොයෙකුත් ස්වාභාවික විපත් සිදු වන බව පැවසිණි. එනිසා පාලකයාට සිය ජනතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමට සිදු විය. නැතිනම් රාජකීය නිවසෙන් කිරුළ ගිලිහී නව නිවසක් වෙත ස්වර්ග වරම හිමිවනු ඇත. ෂෝවුවරු අනතුරුව සිය අගනුවර බටහිර දෙසට කහ ගංගාවේ ශාඛාවක් වූ [[වෙයි ගඟ]] අසල නූතන [[ෂියෑන්]] ආසන්න පෙදෙසකට විස්ථාපනය වූ අතර එය [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්නය තෙක් ව්‍යාප්ත විය. මෙය චීන ඉතිහාසයේ උතුරේ සිට අකුණට සිදු වූ සංක්‍රමණ අතරින් ප්‍රථම සංක්‍රමණය ලෙස සැලකෙයි. ===වසන්ත සහ සරත් සමය (ක්‍රි.පූ. 722–476)=== [[File:Pu with openwork interlaced dragons design.jpg|thumb|[[චීන මකරා|මකර]] සැරසිලි සහිත චීන පු බඳුනක්, [[වසන්ත සහ සරත් සමය]]]] {{main|වසන්ත සහ සරත් සමය}} :''අගනුවරවල්: බීජිං {{smaller|([[යැන් රාජ්‍යය]])}}; [[ෂියෑන්]] {{smaller|([[ක්වින් රාජ්‍යය]])}}'' 8 වන ශතවර්ෂයේ [[වසන්ත සහ සරත් සමය|වසන්ත සහ සරත් සමයේ]] දී බලය විමධ්‍යගත විය. මෙම යුගය නම් කෙරුණේ ''[[වසන්ත සහ සරත් අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' අනුවයි. මේ කාලයේදී ෂෝවු රාජවංශය විසින් යෙදවු ප්‍රාදේශීය හමුදා නායකයෝ නායකත්වය සඳහා සිය බලය යෙදවුහ. වයඹ දිගින් පැමිණි [[ක්වින් (රාජ්‍යය)|චින්]] ජනයා වැනි ආක්‍රමණිකයන්ගේ පැමිණීමත් සමඟ මෙම තත්ත්වය උග්‍රවිය. මේ නිසා ෂෝවු අගනගරය නැගෙනහිර පිහිටි [[ලුවෝයැං]] වෙත ගෙන යාමට සිදු විය. එයින් ‍ෂෝවු රාජවංශයයේ දෙවන විශාලතම අවධිය වු නැගෙනහිර ෂෝවු බිහිවිය. වසන්ත සහ රසත් සමය මගින් මධ්‍යගත ෂෝවු බලය බිඳවැටීමක් පෙන්නුම් කරයි. එහි ප්‍රාන්ත සිය ගණනක් ඇති විණි. ඒවායෙහි විසු දේශීය බලවතුන් දේශපාලන බලය ලබා ගත් අතර, ‍ෂෝවු රජුට නාමික වශයෙන් පමණක් සේවය ක‍ළේය. ඇතැම් ප්‍රාදේශීය බලවත්හු රාජකීය නාමයන් පවා ආරූඪ කරගත්හ. චීන දර්ශනයේ [[සිතුවිලි පාසල් සියය]] මෙම යුගයේ මල්ඵල ගැන්වුණු අතර එය [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]], [[තාවෝවාදය]], [[නීතිගරුකවාදය (චීන දර්ශනය)|නීතිගරුකවාදය]] සහ [[මොහිවාදය]] සඳහා පදනම දමමින් වෙනස්වන දේශපාලන ලෝකයට ප්‍රතිචාර ලෙස ඇති විය. ===සතුරු රාජ්‍ය කාලය (ක්‍රි.පූ.476–221)=== {{main|සතුරු රාජ්‍ය කාලය}} :''අගනුවරවල්: [[චීනයේ පැරණි අගනුවරවල්|කිහිපයකි]] {{smaller|(බහු රාජ්‍ය)}}'' දේශපාලන ‍නැඹුරුතාවයකින් අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 5වන ශතවර්ෂයෙන් පසු මුලික රාජ්‍යයන් 7ක් ඉතිරි විණි. එම රාජ්‍යයන් හකිනෙකා සමග සටන් කළ කාල වකවානුව [[සතුරු රාජ්‍ය කාලය]] ලෙස හැඳින්විය. ක්‍රි. පු. 256 තෙත් නාමික [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු]] රජවරයෙක් සිටියේය. ඔහුට තිබුණේ සීමිත බලයකි. මෙම සතුරු රාජ්‍යයන් අතර, වර්තමාන [[සිචුවාන්]], හා [[ලියාඕනිං]] විය. මේවා පාලනය වන ලද්දේ ආඥාපති හා ආණ්ඩුකාරයකු විසින් පාලනය කරනු ලබන ප්‍රාන්තයක් ලෙසිනි. (郡縣/郡县) වසන්ත හා සරත් කාලයේ භාවිතා වු මෙම පද්ධතියේ ශේෂයන් වර්තමානයේ [[චීන මහජන සමූහාණ්ඩුවේ පරිපාලන කොට්ඨාස|ෂෙං සහ ෂියෑන්]] ප්‍රාන්තවල දක්නට ඇත. (පළාත් සහ ප්‍රාන්ත, 省縣/省县) මෙහි අවසාන ව්‍යාප්ත කිරීම චින්හි රජු වූ [[යිං ෂෙං]]ගේ වකවානුවේ දී සිදු විය. මොහු තවත් ප්‍රාන්ත 6 ක් එක්සත් කළ අතර ක්‍රි.පූ. 214දී වර්තමාන [[ෂේජියෑං]], ෆූජියෑන්, [[ග්වැංදොං]] සහ [[ගුවැංෂි]] ප්‍රදේශවලට අයත් භූමි ඈඳාගෙන තමන් [[ක්වින් ෂි හුවාං|පළමු අධිරාජයා]] (චින් ෂි හුවාං) ලෙස නිවේදනය කළේ ය. == මහේශාක්‍ය චීනය == <!--[[මහේශාක්‍ය චීනය]] redirects here--> ===චින් රාජවංශය (ක්‍රි.පූ.221–206)=== [[File:Qinshihuang.jpg|thumb|[[චින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]]]] {{main| චින් රාජවංශය}} :''අගනුවර: [[ෂියෑන්යෑං]]'' ඉතිහාසඥයෝ චින් රාජවංශයේ සිට [[චිං රාජවංශය|චිං රාජවංශය]] අවසානය දක්වා සමය මහේශාක්‍ය චීනය (Imperial China) ලෙස හඳුන්වයි. [[චින් ෂි හුවාං|පළමු චින් අධිරාජයාගේ]] එක්සත් සමය වසර 12ක් පමණක් පැවතුණ ද, ඔහු [[හන් චීන]] මුල්බිම සිට යටතට ගෙන ඔවුන්ව [[ෂියෑන්යෑං]] (නූතන [[ෂියෑන්]] පෙදෙසට ආසන්න) ප්‍රදේශයේ පිහිටු වූ දැඩි මධ්‍යගත [[නීතිගරුකවාදය (චීන දර්ශනය)|නීතිගරුකවාදී]] රජයකට යටත් කර ගැනීමට සමත් විය. නීතිගරුකවාදය පිළිබඳ විශ්වාසය, චින් රාජ්‍යය දැඩි නීතිමය රාමුවක් යටතට සහ අධිරාජයාගේ අසීමිත බලතල කෙරෙහි යොමු කළේ ය. මෙම දර්ශනය අධිරාජ්‍යය යුධ ස්වරූපයෙන් ව්‍යාප්ත වීමට බලපෑවේ ය. චින් අධිරාජයා දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් සාහසික ලෙස නිහඞතාවේ පවත්වා ගත් අතර මෙම සිද්ධිය [[පොත් ගිනිතැබීම සහ විද්වතුන් භූමදානය]] යන සිදුවීම මගින් පැහැදිළි කෙරේ. මෙය පසුකාලීණ හන් නැගී ඒමේ දී දේශපාලන ය පිළිබඳ වඩා මධ්‍යස්ථ පාසල් බිහිවීමට හේතුවන්නට ඇත. [[File:Terracotta Army-China2.jpg|thumb|[[චින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාංගේ]] [[ටෙරාකොටා හමුදාව]].]] වසන්ත සහ සරත් සමයන් හා සතුරු රාජ්‍ය යුගවල පීඩාවන්ගෙන් පසු චින් රාජවංශයේ වැදගත් සංසිද්ධීන් අතර මධ්‍යගත රජයක සංකල්පය හඳුන්වා දීම, නීතිමාලාව ඒකාබද්ධ කිරීම, ලිඛිත භාෂාවේ ප්‍රගමනය, මිනුම්කිරීම, සහ චීනයේ මුදල් භාවිතය දියුණු වීම යන සිදුවීම් වැදගත් වේ. මීට අමතරව මූලිකව මාර්ගවලට ගැලපීම සඳහා කරත්තවල අක්ෂ දණ්ඩේ දිග වෙනස් විණි. එය අධිරාජ්‍යය ජීව්‍ය වෙළඳ පද්ධතියක් සඳහා හේතු විණි. මධ්‍යගතවීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චින් රාජ්‍යය උතුරු සීමා ප්‍රාකාරය සම්බන්ධ කළ අතර මෙය [[චීන මහා ප්‍රාකාරය|චීන මහා ප්‍රාකාරයේ]] ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. 1912වන තෙක්ම පැවති චින් නිර්මාණයක් ලෙස විද්වතුන් කෙරෙහි විශ්වාසය තහවුරු කරමින් ආරම්භ වූ ''[[විද්වත්-නිලධාරියා|විද්වත්-නිලධාරි]]'' ("විද්වත්-මහතා") තනතුර දැක්විය හැක. ඔවුහු සිවිල් සේවකයන් වූ අතර අධිරජුට දිනපතා පාලනය රැගෙන යාමට උපකාරී වූහ. දක්ෂ තරුණ පිරිමින් රාජකීය විභාගයක් පැවත්වීමෙන් අනුතුරුව මෙම තනතුර සඳහා පත්කෙරිණි. මෙම නිලධාරීන් [[අක්ෂර කලාව]] සහ කොන්ෆියුසියානු දර්ශනය උගත යුතු විය. ඉතිහාසඥ විං-ට්සිට් චන් පවසන්නේ: :සාමාන්‍ය කථනයේ දී, මෙම විද්වත්-මහත්මාගේ වාර්තා ඉතා අගනේ ය. එය ප්‍රශංසා කිරීමට තරම් අගනා අතර එය 18වන සියවසේදී යුරෝපයේ ද අනුකරණයට ලක් විය. එසේවුවත්, එයට විශාල බාධාවක් වූයේ චීන රජයේ වූ පෞද්ගලික සලකාබැලීම් ය.<ref>{{cite book|author=Charles Alexander Moore, ed.|title=The Chinese Mind: Essentials of Chinese Philosophy and Culture|url=https://books.google.com/books?id=_DoyN2h56ucC&pg=PA22|year=1967|publisher=U of Hawaii Press|page=22}}</ref> ===හන් රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 202–ක්‍රි.ව. 220)=== {{main|හන් රාජවංශය}} :''අගනුවරවල්: [[චැන්ග්ඈන්]], [[ලුවෝයෑං]], [[ලියෑං]], [[ෂුචං]]'' ====බටහිර හන්==== [[File:ChangXingongdeng.jpg|thumb|දණගසා සිටින සේවිකාවකගේ හැඩය ගත් සර්පණ පියනක් සහිත [[හන් රාජවංශය|හන් රාජවංශ]] [[තෙල් පහන|තෙල් පහනක්]] (ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස)]] කෙටිකලක් පැවති ඒකාබද්ධ [[ක්වින් රාජවංශය|චින් රාජවංශය]], [[චු-හන් සටන|සිවිල් යුද්ධ‍යකින්]] පරාජය කොට [[හන් රාජවංශය]] ආරම්භ කරනු ලැබුවේ [[හන් හි ගඔෂු අධිරාජයා|ලියු බං]] විසිනි. හන් රාජවංශයේ දිගු පාලන සමය චීන ඉතිහාසයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස සැලකෙයි. එහි දිගු කාලීන සෞභාග්‍යමත් ස්ථාවර පාලනය එක්සත් චීන රාජ්‍යයක් සඳහා පදනම යෙදී ය. හන් රාජවංශ සමයේ චීන රාජ්‍යය වඩාත් ව්‍යාපත් වූ එය ඈත බටහිර පෙදෙස් දක්වා ද ව්‍යාප්ත විය. [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]] දර්ශනයක් ලෙස ඔසවා තැබුණු අතර එය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ කලාව, සංස්කෘතිය සහ විද්‍යාවේ දියුණුවට හේතු විය. මෙම සමයේ චීන ඉතිහාසයේ සිදු වූ බලපෑම නිසා රාජවංශයේ නාමය වූ "හන්" යන්න නූතන චීනයේ [[හන් චීන| බහුලව වෙසෙන ජනවර්ගය]] විසින් ආදේශ කොටගෙන ඇත. මෙය චීන භාෂාව සහ [[චීන අක්ෂර|ලිඛිත අක්ෂර]] හැඳින්වීමට නිතර භාවිතා වේ. [[හන් හි වෙන් අධිරාජයා|වෙන්]] සහ [[හන් හි ජිං අධිරාජයා|ජිං]] අධිරාජවරුන්ගේ රාජ්‍ය නිර්බාධ ප්‍රතිපත්තිය නිසා [[හන් හි වු අධිරාජයා|වු අධිරාජයාට]] අධිරාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට ගෙන ඒමට හැකි විය. ඔහුගේ බලය ශක්තිමත් කිරීමට කොන්ෆියුසියානුවාදය බෙහෙවින් උපකාරී විය. එහි අධ්‍යයන සහ දියුණුව සඳහා [[ටායිෂුඒ|රාජකීය විශ්වවිද්‍යාල]] පිහිටුවන ලද අතර වෙනත් [[සිතිවිලි පාසල් සියය|චින්තන පාසල්]] අධෛර්යයට ලක්කෙරිණි. සංචාරක [[ෂියොන්ග්නු අධිරාජ්‍යය]] දුර්වල කිරීමට [[හන්-ෂියොන්ග්නු යුද්ධය|ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර]] දියත් කෙරුණු අතර ඔවුන්ගේ බලපෑම උතුරින් චීන මහා ප්‍රාකාරය දක්වා සීමා කරන ලදී. [[ෂෑං ක්වියැන්]]ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදු වූ විද්වත් උත්සාහයන් නිසා හන් අධිරාජ්‍යය [[බටහිර ප්‍රදේශ|ටරිම් ද්‍රෝණියේ රාජ්‍ය]] දක්වා ව්‍යාප්ත වූ අතර චීනය සහ බටහිර යා කළ [[සේද මාවත]] විවෘත විය. මෙය ද්වි පාර්ශ්වික වෙළඳාම සහ සංස්කෘතික හුවමාරුවක් සඳහා හේතු විය. දකුණින් [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්නයේ වූ විවිධ කුඩා රාජ්‍ය ද අධිරාජ්‍යයට ඈඳා ගැනිණි. මීට අමතරව වු අධිරාජයා [[බේයුඒ]] ගෝත්‍රයට එරෙහිව [[හන් රාජවංශයේ නිරිතදිග ව්‍යාප්තිය|යුධ ව්‍යාපාර මාලාවක්]] දියත් කළේ ය. එසේම ඔහු [[මින්යුඒ එරෙහි හන් ව්‍යාපාර|ක්‍රි.පූ. 135දී මින්යුඒ]] ද, [[හන්-නාන්යුඒ යුද්ධය|ක්‍රි.පූ.111දී නාන්යුඒ]], සහ [[ඩියෑන් එරෙහි හන් ව්‍යාපාර:ය|ක්‍රි.පූ. 109දී ඩියෑන්]] පෙදෙසත් ඈඳාගන්නා ලදී.<ref>{{cite book|first=Yingshi|last=Yu|editor=Denis Twitchett|editor2=Michael Loewe|title= Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220|year=1986|publisher=University of Cambridge Press|isbn=978-0-5212-4327-8|pages=455–458}}</ref> සංක්‍රමණය සහ යුධ ව්‍යාපාර නිසා දකුණෙහි සංස්කෘතිය උරා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite book|first=Pingfang|last=Xu|title=The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective|url=https://archive.org/details/formationofchine0000chan|year=2005|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-09382-7|page=[https://archive.org/details/formationofchine0000chan/page/281 281]}}</ref> එසේම මෙය හන් රාජ්‍යයට අග්නිදිග ආසියානු රටවල් සමග වෙළඳ සම්බන්ධතා පැවැත්වීමට ආධාර විය.<ref>{{cite book|first=Jacques|last=Gernet|title=A History of Chinese Civilization|url=https://archive.org/details/historyofchinese00gern_0|year=1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-49781-7|pages=[https://archive.org/details/historyofchinese00gern_0/page/127 126]–127}}</ref> [[හන් හි වු අධිරාජයා|වු අධිරාජයාගෙන්]] පසු අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තිය නතර වූ අතර එය ක්‍රමයෙන් පිරිහෙන්නට පටන්ගත්තේ ය. ආර්ථිකව අධික යුධ ව්‍යාපාර සහ ව්‍යාපෘති නිසා රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරය දුර්වල විය. ප්‍රබල පවුල් විසින් භූමි අත්පත් කරගැනුම නිසා බදු පදනම අඩු විය. විවිධ අගබිසෝවරුන්ගේ වංශිකයින් අදක්ෂ පාලකයන්ව මෙහෙයවීමට උත්සාහගත් අතර [[වැං මැං]] විසින් රාජ්‍ය පැහැරගැනීමෙන් පසු රාජවංශය බිඳවැටිණි. ====ෂින් රාජවංශය==== ක්‍රි.ව. 9දී [[වැං මැං]] [[ස්වර්ග වරම|ස්වර්ග වරම]] අනුව හන් රාජවංශයේ අවසානය සනිටුහන් කළ යුතු බවත්, සිය නැගී ඒම සිදුවන බවත් ය. ඔහු කෙටිකාලයක් පැවති [[ෂින් රාජවංශය|ෂින් ("නව") රාජවංශය]] ආරම්භ කළේ ය. වැං මැං පුළුල් භූමි සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේ ය. ඒ අතර වහල් සේවය අහෝසි කිරීම, ඉඩම් ජනසතු කිරීම සහ බෙදා දීම ප්‍රධාන විය. නමුත් මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ඉඩම්හිමි විද්වතුන් සහාය නොවූයේ ඔවුන් ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමයට ප්‍රියකළ නිසායි. මේ නිසා බලය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර භූමිය අඩු විය. මෙය තවත් සංකීර්ණ කරමින් [[කහ ගඟ]] පිටාර ගලන්න‍ට වූ අතර එහි රොන්මඩ තැන්පත් වීම නිසා එය ශාඛා දෙකකට බෙදී විශාල ගොවීන් සංඛ්‍යාවක් මරණයට පත් විය. පසුව ක්‍රි.ව. 23දී [[වෙයෑං මාලිගය]] තුළ දී කලහකාරී ගොවීන් පිරිසක් විසින් වැං මැං මරා දමන ලදී. ====නැගෙනහිර හන්==== පැරණි අගනුවර වූ [[ෂියෑන්]] පෙදෙසට ''නැගෙනහිරින්'' පිහිටි [[ලුවෝයැං]]හි ඉඩම්හිමි වෙළඳ පවුල්වල උපකාරයෙන් [[හන් හි ගුවංවු අධිරාජයා|ගුවංවු අධිරාජයා]] හන් රාජවංශය නැවත ස්ථාපනය කළේ ය. මෙම නව යුගය [[නැගෙනහිර හන් රාජවංශය]] ලෙස හඳුන්වයි. [[හන් හි මිං අධිරාජයා|මිං]] සහ [[හන් හි ෂෑං අධිරාජයා|ෂෑං]] අධිරාජවරු අධිරාජ්‍යයේ පැරණි සංස්කෘතික සහ යුධ විභූතිය නැවත ගොඩනැගූහ. [[ෂියොන්ග්නු අධිරාජ්‍යය]] ද [[හන්-ෂියොන්ග්නු යුද්ධය#අවසාන අදියර|තීරණාත්මකව පරදවන ලදී]]. විද්වතකු සහ ජනරාල්වරයකු වූ [[බැන් චාඕ]] පසුව ආක්‍රමණ [[පාමීර්]] සිට [[කැස්පියන් මුහුද|කැස්පියන් වෙරළබඩ]] ප්‍රදේශ දක්වා ව්‍යාප්ත කරන ලදී.<ref>[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440601/Ban-Chao Ban Chao], Britannica Online Encyclopedia</ref> මෙලෙස [[සේද මාවත]] නැවත විවෘත වූ අතර විදේශීය සංස්කෘතීන් සහ වෙළඳම ඒකාබද්ධ විය. එසේම [[චීන බුදුදහම|බුදුදහමේ පැමිණීම]] ද සිදුවිය. මෙලෙම බටහිර සමග පැවති සංකීර්ණ සබඳතා නිසා මුහුදු මාර්ගයෙන් සිදු වූ පළමු [[රෝම-චීන සබඳතා|චීනය වෙත රෝම දූත ගමන]] පිළිබඳ චීන වාර්තා ක්‍රි.ව. 166දීත්, දෙවන දූත ගමන ක්‍රි.ව. 284දීත් සඳහන් වේ. පැරණි චීනයේ විද්‍යාවේ සහ තාක්ෂණයේ විශාලම ප්‍රගමනය සිදු වූ රාජවංශය නැගෙනහිර හන් රාජවංශය ලෙස සැලකෙයි. [[කායි ලුන්]] විසින් [[කඩදාසි]] සොයාගැනීම, සහ මහා ප්‍රාඥයකු වූ [[ෂැං හෙං]] ජීවත්වූයේ ද මෙම සමයේ ය.. ===තුන් රාජධානි (ක්‍රි.ව. 220–280)=== {{main|තුන් රාජධානි}} :''අගනුවරවල්: [[ලුවෝයෑං]] {{smaller|([[චාඕ වෙයි]] සහ බටහිර ජින්)}}; [[චෙංදු]] {{smaller|([[ෂු හන්]])}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|([[නැගෙනහිර වු]])}}; [[චංආන්]] {{smaller|(බටහිර ජින්)}}'' 2වන සියවස වන විට ඉඩම් අත්පත් කරගැනුම, ආක්‍රමණ, අගබිසෝවරුන්ගේ වංශිකයින් සහ [[පණ්ඩක#චීනය|පණ්ඩකවරුන්]] විසින් සිදුකළ බල අරගල නිසා රාජවංශය බිඳවැටිණි. ක්‍රි.ව. 184දී යුධනායකයන්ගේ සමයක [[කහ තලප්පා කැරැල්ල]] ඇරඹිණි. මෙම ආරවුලේ දී රාජ්‍ය ත්‍රිත්වයක් බලය වර්ධනය කරගත් අතර මෙම යුගය [[තුන් රාජධානි]] ලෙස හඳුන්වයි. මෙම යුගය තුළ බොහෝ ප්‍රේමණීය නිර්මාණ බිහි වී ඇත. 208දී [[කාඕ කාඕ]] විසින් උතුර එක්සත් කළ පසු ඔහුගේ පුත්‍රයා 220දී [[චාඕ වෙයි|වෙයි]] රාජවංශය ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. පසුව වෙයිහි සතුරන් වූ [[ෂු හන්|ෂු]] සහ [[නැගෙනහිර වු|වු]] රාජ්‍ය විසින් සිය ස්වාධීනත්වය ප්‍රකාශයට පත්කොට චීනය තුන් රාජධානි යුගයයක් කරා යොමුකළහ. මෙම යුගයේ බලට විකේන්ද්‍රගතව පැවති අතර විශාල පවුල්වල බලය වර්ධනය විණි. 265දී, [[ජින් රාජවංශය (265–420)|ජින් රාජවංශය]] වෙයි පරාජය කොට 280දී රට එක්සත් කළේ ය. නමුත් මෙම එක්සත් බව පැවතියේ කෙටි කාලයකි. ===ජින් රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 265–420)=== {{main|ජින් රාජවංශය (265–420)|රාජධානි දහසය}} :''අගනුවරවල්: [[චංආන්]] {{smaller|(බටහිර ජින්)}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|(නැගෙනහිර ජින්)}}'' ජින් රාජවංශය [[කුමාරවරුන්‍ අටදෙනාගේ යුද්ධය|රාජකීය කුමාරවරුන්ගේ අභ්‍යන්තර බල අරගලය]] හේතුවෙන් දුර්වල වූ අතර උතුරු චීනයේ පාලනය [[පස් ම්ලේච්ඡයන්|හන්-නොවන චීන පුරවැසියන්ගේ]] කැරලි හේතුවෙන් අහිමි වූ අතර ඔවුහු ලුවොයෑං සහ චංආන් අල්ලාගත්හ. 317දී නූතන [[නැන්ජිං]] ප්‍රදේශයේ [[ජින් හි යුවාන් අධිරාජයා|ජින් කුමරු]] අධිරාජයා බවට පත්ව රාජවංශය ඉදිරියට ගෙන ගිය අතර එය නැගෙනහිර ජින් ලෙස හඳුන්වයි. මෙය දකුණු චීනය පාලනය කළේ ය. මෙම රැගෙන යාමට පෙර ජින් රාජවංශය, ඉතිහාසඥයින් විසින් බටහිර ජින් ලෙස හඳුන්වයි. උතුරු චීනය [[රාජධානි දහසය|ස්වාධීන රාජධානි මාලාවකට]] කැඩී ගියේ ය. ඒ අතරින් බොහෝමයක් [[ෂියොන්ග්නු]], [[ෂියෑන්බෙයි]], [[ජියේ ජනයා|ජියේ]], [[ඩි (පස් ම්ලේච්ඡයන්)|ඩි]] සහ [[ක්වියෑං (ඓතිහාසික ජනයා)|ක්වියෑං]] පාලකයින් විසින් පාලනය කරන ලදී. මෙම හන්-නොවන ජනයා [[තුර්කි ජනයා|තුර්කි]], [[මොංගෝලියානුවන්]], සහ [[ටිබෙට්වරුන්]] ය. මේ අතරින් සමහර ජනයා විශේෂයෙන් [[ක්වියෑං ජනයා|ක්වියෑං]] සහ ෂියොංනු ජනයාට හන් සමයේ සිට මහා ප්‍රාකාරය ඉදිරිස පෙදෙස්වල වාසයට අවසර දී තිබණි. [[දහසය රාජධානි]] උතුරේ සිදු වූ යුද්ධ නිසා [[යැංසි ගඟ|යැංසි]] ගංගා ද්‍රෝණියෙන් සහ ඩෙල්ටාවෙන් දකුණ කරා මහා පරිමාණයේ හන්-චීන සංක්‍රමණ සිදු විය. [[File:Chinese Boddhisattva statue.jpg|thumb|upright|[[හුනුගල්|හුනුගලින්]] නිම වූ [[බෝධිසත්ත්ව]] ප්‍රතිමාවක්, [[උතුරු ක්වි|උතුරු ක්වි රාජවංශය]], ක්‍රි.ව. 570, මෙය නූතන [[හෙනාන්]] පළාතෙන් හමු විය.]] ===උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ (ක්‍රි.ව. 420–589)=== {{main|උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ}} :''අගනුවරවල්: [[යේ, චීනය|යේ]], [[චංආන්]] {{smaller|([[උතුරු රාජවංශ]])}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|([[දකුණු රාජවංශ]])}}'' 5වන සියවසේ උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ නැමැති යුගයක් කරා චීනය එළැඹියේ ය. මෙමගින් රටේ උතුරු සහ දකුණු ප්‍රදේශ පාලනය කෙරිණි. දකුණින් නැගෙනහිර ජින් රාජ්‍යය නිසා [[ලියු සොං රාජවංශය|ලියු සොං]], [[දකුණු ක්වි]], [[ලියෑං රාජවංශය|ලියෑං]] සහ අවසානයේ [[චෙන් රාජවංශය|චෙන්]] රාජවංශ බිහි විය. මෙම සෑම දකුණු රාජවංශයක්ම පාලනය කළේ හන් චීන පාලන පවුල්වලින් වන අතර ඔවුහු සිය අගනුවර ලෙස [[ජියෑන්කාං]] (නූතන නැන්ජිං) අගනුවර ලෙස තෝරාගත්හ. ඔවුහු උතුරු ආක්‍රමණ මැඬපැවැත්වූ අතර චීන ශිෂ්ටාචාරයේ බොහෝ අපේක්ෂාවන් ඉටු කළහ. උතුරෙහි රාජවංශ දහයෙන් අවසාන රාජවංශය වූ උතුරුචීන සංචාරක පිරිසක් වූ [[ෂියෑන්බෙයි]] ජනයා විසින් පිහිටුවූ [[උතුරු‍ වෙයි]] රාජවංශය 439දී අවසන් විය. උතුරු වෙයි රාජවංශය ක්‍රමයෙන් දෙකඩ වී [[නැගෙනහිර වෙයි|නැගෙනහිර]] සහ [[බටහිර වෙයි]] රාජධානි බිහි වූ අතර එය අනතුරුව [[උතුරු ක්වි]] සහ [[උතුරු ෂෝවු]] බිහි විය. මෙම රාජ්‍යයන් ෂියෑන්බෙයිවරුන් හෝ ෂියෑන්බෙයි පවුල් සමග විවාහ ළුූ හන්වරුන්ගෙන් සමන්විත විය. රට බෙදීගියද, භූමිය පුරා බුදුදහම පැතිර ගියේ ය. දකුණුදකුණු චීනය තුළ වරින්වර රාජ සභාව සහ වංශවත් පුද්ගලයන් අතර [[බුදුදහම]]පැවතීමට ඉඩ හල යුතු ද යන්න පිළිබදව දැඩි විවාදයක් පැවැතිණි. අවසානයේදී දකුණු සහ උතුරු රාජ වංශ යුගයෙහි අවසාන භාගයේදී බෞද්ධාගමික සහ [[තාවෝවාදියා|තාවෝවාදී]] අනුගාමිකයෝ එකිනෙකා කෙරෙහි වඩාත් ඉවසන සුළු ආකල්ප දැරීමට හුරුවූහ 589දී චීන ඉතිහාසයේ දිගු බෙදුණු කාලපරිච්ඡේදය අවසන් කරමින් [[සුයි රාජවංශය]] නැවත චීනය එක්සත් කළේ ය. හන් සහ සුයි රාජවංශ අතර සියවස් හතරක කාලපරිච්ඡේදය තුළ බටහිර ජින් රාජවංශය විසින් චීනය එක්සත් කළේ වසර 24ක් සඳහා පමණි. ===සුයි රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 589–618)=== {{main|සුයි රාජවංශය}} :''අගනුවර: [[චංආන්|දක්සිං]] {{smaller|(නිල)}}; [[ලුවෝයැං|දොංදු]] {{smaller|(ද්විතීයික)}}'' වසර 29ක් පැවති [[සුයි රාජවංශය]], එය පැවති කාලසීමාවට වඩා වැඩි වැදගත්කමකින් යුත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරන ලදී. සුයි රාජවංශය නැවත වරක් චීනය එක්සත් කර නොයෙකුත් ආයතන පිහිටුවූ අතර එය ඔවුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයන් වූ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑංවරුන්]] විසින් වර්ධනය කරන ලදී. මේ අතරට [[දෙපාර්තමේන්තු ත්‍රිත්වය සහ අමාත්‍යාංශ සය]] ඇතුළත් පරිපාලන ක්‍රමය, [[පැරණි චීන කාසි ක්‍රමය|සම්මත කාසි ක්‍රමය]], වැඩිදියුණු කළ ආරක්ෂක හමුදාව සහ මහා ප්‍රාකාරයේ ව්‍යාප්තිය, බුදුදහමට නිල අනුග්‍රහය ලබා දීම ප්‍රධාන විය. චින්වරුන් මෙන් සුයිවරුන් සිය සම්පත් අධිභාවිතය නිසා පරිහානියට පත් වූහ. ===ටෑං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 618–907)=== [[File:Tang horse.jpg|thumb|චීන [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] ත්‍රිත්ව වර්ණ ඔපදැමූ [[පෝසිලේන්]] අශ්වරුවක් (ක්‍රි.ව. 700 පමණ)]] {{main|ටෑං රාජවංශය}} :''අගනුවරවල්: [[චංආන්]], [[ලුවෝයැං]]'' ඉතිහාසඥ මාක් එඩ්වඩ් ලුවිස් අනුව: :බොහෝ චීනුන්ටෑං රාජවංශය (618-907) මහේශාක්‍ය චීනයේ දේශපාලන සහ සංස්කෘතික උච්චස්ථානය ලෙස සලකනු ලබයි. මැංචු චිං රාජවංශයට ප්‍රථම අධිරාජ්‍යය එහි උපරිම විශාලත්වයට ළඟා වූ අතර ආගමික, අක්ෂර, සහ බොහෝ ආර්ථික සහ දේශපාලන ආයත අතින් නැගෙනහිර ආසියාවේ මධ්‍යස්ථානය බවට පත් විය. මීට අමතරව ටෑං රචකයෝ චීනයේ මහා කාව්‍ය සම්ප්‍රදායේ උසස්ම කාව්‍ය රචනා කළෝ ය.<ref>Mark Edward Lewis, ''China's Cosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). p. 1</ref> [[ටෑං රාජවංශය]] පිහිටුවන ලද‍්දේ [[ටෑං හි ගඔෂු අධිරාජයා|ගඔෂු අධිරාජයා]] විසින් 618 ජූනි 18වන දින ය. මෙය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙන අතර කලාව, සාහිත්‍යය, ප්‍රධානව [[ටෑං කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය|කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය]], සහ තාක්ෂණයේ වැදගත් සංවර්ධනයන් රැසක් සිදු විය. සමානා්‍ය ජනයා අතර බුදුදහම ප්‍රධාන ආගම ලෙස පැතිරගියේ ය. ජාතික අගනුවර වූ [[චංආන්]] (නූතන [[ෂියෑන්]]) එකල ලොව විශාලතම නගරය විය.<ref>Mark Edward Lewis, ''China'sCosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). [http://www.amazon.com/Chinas-Cosmopolitan-Empire-Dynasty-Imperial/dp/0674064011/ excerpt].</ref> දෙවන අධිරාජයා වූ [[ටෑං හි ටයිෂොං අධිරාජයා|ටයිෂොං]], සංචාරක ගෝත්‍රවලින් එල්ල වන තර්ජන වැළැක්වීමට යුධ ව්‍යාපාරයක් සංවිධානය කළ අතර සීමාවන් පුළුල් කරමින් යාබද රාජ්‍ය [[රාජකීය චීන කප්පම් ක්‍රමය|කප්පම් ක්‍රමයකට]] එකඟ කර ගත්තේ ය. [[ටරිම් ද්‍රෝණිය|ටරිම් ද්‍රෝණියේ]] සිදු වූ බොහෝ ජයග්‍රහණ මගින් [[සේද මාවත]] විවෘතව තබා ගනිමින් චංආන් මධ්‍ය ආසියාවේ සිට බටහිර දෙසට සම්බන්ධ විය. දකුණු දෙසින් වාසිදායක මුහුදු වෙළඳාම [[ගුවාන්ෂූ]] වැනි වෙළඳ නගරවල ව්‍යාප්ත විය. බොහෝ විදෙස් රටවල් සමග පැතිරුණු වෙළඳාමක් පැවති අතර බොහෝ විදේශීය වෙළඳුන් චීනය වෙත සංචාරය කර සාර්වභෞම සංස්කෘතිය ප්‍රචලිත කළහ. ටෑං සංස්කෘතිය සහ සමාජ ක්‍රමය [[නාරා යුගය|ජපානය]] වැනි රටවල් විසින්ද අනුගමනය කරන ලදී. අභ්‍යන්තරව [[මහා ඇල මාර්ගය (චීනය)|මහා ඇලමාර්ගය]] මගින් දේශපාලන මධ්‍යස්ථානය වූ චංආන් සහ අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර සහ දකුණු පෙදෙස්වල වූ ආර්ථික සහ කෘෂිකාර්මික මධ්‍යස්ථාන යා කරන ලදී. පැරණි සමෘද්ධිමත් ටෑං රාජවංශය ශක්තිමත් මධ්‍යගත පාලනක්‍රමයක් සහ ප්‍රතිපත්ති මත ගොඩනැගුණි. රජය "[[දෙපාර්තමේන්තු ත්‍රිත්වය සහ අමාත්‍යාංශ සය]]" යනුවෙන් සංවිධානය කෙරිණි. මෙම දෙපාර්තමේන්තු රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයන් මෙන්ම විද්වත් නිලධාරීන් විසින් ද පාලනය කරන ලදී. මෙම විද්වත් නිලධාරීන් [[රාජකීය විභාගය|රාජකීය විභාග]] එගින් තෝරා ගැනිණි. ටෑං රාජවංශ සමයේ ක්‍රියාවට නැංවුණු මෙම ප්‍රතිපත්ති පසුකාලීන රාජවංශ විසින් නවීකරණයන් සමග අනුගමනය කරන ලදී. ‍ටෑං "[[සම-භූමි පද්ධතිය]]" අනුව සියලු බිම් අධිරාජයාට අයත් වූ අතර නිවසේ ප්‍රමාණය අනුව ජනයාට ප්‍රදානය කොට තිබිණි. මිනිසුන් ප්‍රදානය කළ භූමි සෑම වසරකම යුධ සේවාවන් සඳහා නිශ්චිත කාලයක් සඳහා යොදාගැනිණි. මෙම ප්‍රතිපත්තීන් නිසා නිෂ්පාදනය ශීඝ්‍ර ලෙස ඉහළ ගිය අතර රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයට එතරම් බරකින් තොරව හමුදාව නඩත්තු කිරීමටද හැකි විය.නමුත් රාජවංශයේ මධ්‍ය සමයේදී ස්ථාවර හමුදා මෙම තත්ත්වය ප්‍රතිස්ථාපනය කළ අතර ඉඩම් අයිතිය පුද්ගලික හිමිකරුවන් අතට පත් විය. චීන ඉතිහාසයේ එකම රාජ්‍යාධිකාරී [[අධිරාජිනිය]] වූ [[වු සේටියැන්]] අධිරාජිනිය යටතේ අධිරාජ්‍යය වැජඹුණු අතර පැසිෆික් සාගරයේ සිට [[ඒරල් මුහුද]] දක්වා අධිරාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කළ [[ටෑං හි ෂුවාන්සොං අධිරාජයා|ෂුවාන්සොං අධිරාජ‍යාගේ]] සමයේ අධිරාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට පත් විය. මෙකල අවම වශයෙන් ජනගහනය මිලියන 50ක් පමණ වන්නට ඇතැයි සැලකේ. අධිරාජ්‍යයේ සෞභග්‍යයේ උච්චස්ථානයේදී, 755 සිට 763 දක්වා ඇති වූ [[අන් ලුෂාන් කැරැල්ල]] නිසා ජනගහනය බෙහෙවින් අඩු විය. මධ්‍යම රජයේ බලය ද ක්‍රමයෙන් හීන විය. කැරැල්ල මැඬලීමත් සමග, [[ජියේදුෂි]] යනුවෙන් හැඳින්වුණු ප්‍රාදේශීය හමුදා පාලකයෝ ස්වයං පාලන තත්ත්වයක් ඉසිලූහ. ඉඩම් බදුවලින් ලැබුණු ආදායම මඳ වූ හෙයින් මධ්‍යම රජය ලුණු ඒකාධිකාරය මත අධිකව රඳා පැවතිණි. එසේවුවත්, සිවිල් සමාජය දියුණුවට පත් වූ අතර දුර්වල රාජ්‍ය පාලනය තුළ වර්ධනයට ලක් විය. බාහිරව පැරණි අවනත රාජ්‍ය අධිරාජ්‍යය ආක්‍රමණය කළ අතර ඉදිරි සියවස් තුළ අධිරාජ්‍යයේ විශාලත්වය ද අඩු විය. පසු ටෑං යුගයේදී රාජසභාවේ උදාසීන දූෂිත පාලනය සහ ප්‍රාදේශීය යුධනායකයන්ගේ නැගී ඒම නිසා නොයෙකුත් කැරලි ඇති විය. මේ අතරින් වඩාත්ම ව්‍යසනකාරී වූයේ 874 සිට 884 දක්වා පැවති [[හුවෑං චාඕ|හුවෑං චාඕ කැරැල්ල]] යි. මෙය දශකයක් පුරාවට අධිරාජ්‍යය වටලන ලදී. 879දී [[ගුවාන්ෂූ]] දකුණු වරාය සේවකයන් අස්කිරීම එම ප්‍රදේශවාසීන් බොහෝමයක් [[ග්වාන්ෂූ සමූලඝාතනය|සමූලඝාතනය]] සඳහා හේතු විය.<ref>{{cite book |editor=Gabriel Ferrand |year=1922 |title=Voyage du marchand arabe Sulaymân en Inde et en Chine, rédigé en 851, suivi de remarques par Abû Zayd Hasan (vers 916) |url=https://archive.org/details/voyagedumarchand00sirauoft |page=[https://archive.org/details/voyagedumarchand00sirauoft/page/76 76]}}</ref><ref>{{cite web |url=http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/judaism/kaifung.html |title=Kaifung Jews |publisher=University of Cumbria, Division of Religion and Philosophy}}</ref> 881දී [[ලුවෝයැං]] සහ [[චංආන්]] යන නගර ද්විත්වයම බිඳ වැටිණි‍. [[හන් චීන|හන්]] සහ [[ෂටුඕ|තුර්කි]] යුධඅධිපතීන් මෙම කැරැල්ල මැඬපැවැත්වීමෙන් සිය බලය වර්ධනය වෙතැයි අදහස් කළහ. මීට සමගාමීව [[ෂු වෙන්]] විසින් රාජ්‍’ය පැහැරගැනීම නිසා රාජවංශය බිඳ වැටිණි. අනතුරුව [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය|රාජ්‍යය කැබලිවීමේ යුගයක්]] එළැඹිණි. ===පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය (ක්‍රි.ව. 907–960)=== {{main|පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය}} :''අගනුවරවල්: [[කයිෆෙං]], [[ලුවෝයැං]] (පංච රාජවංශ), විවිධ නගර (දස රාජධානි)'' ටෑං සහ සොං යුග අතර පැවති දේශපාලන අසමගිය 907 සිට 960 දක්වා පැවතිඅතර මෙය [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය]] ලෙස හඳුන්වයි. මෙම අර්ධ ශතවර්ෂය තුළ චීනය බහු රාජ්‍ය පද්ධතියකින් සමන්විත විය. (පසුව) [[පසුකාලීන ලියෑං (පංච රාජවංශ)|ලියෑං]], [[පසුකාලීන ටෑං|ටෑං]], [[පසුකාලීන ජින් (පංච රාජවංශ)|ජින්]], [[පසුකාලීන හන් (පංච රාජවංශ)|හන්]] සහ [[පසුකාලීන ෂෝවු|ෂෝවු]] යනුවෙන් හැඳින්වූ පංච රාජවංශක් එකකින් පසුව අනෙක වශයෙන් උතුරු චීනයේ ප්‍රධාන භූමිය පානය කරන ලදී. මෙම රාජ්‍ය අතුරින් [[පසුකාලීන ටෑං|ටෑං]], [[පසුකාලීන ජින් (ධානිවල (පසුකාලීන) පාලකයෝ පංච රාජවංශ)|ජින්]] සහ [[පසුකාලීන හන් (පංච රාජධානි)|හන්]] රාජධානිවල රජවරු (පසුකාලීන) [[ෂටුඕ|ෂටුඕ තුර්කිවරුන්ගේ]] ආක්‍රමණවලට ලක්වූහ. [[හන් චීන|හන්]] ගෝත්‍රයට අයත් ස්ථාවර කුඩා රාජ්‍යවල පාලකයෝ දකුණු සහ බටහිර චීනයේ සහයෝගයෙන් පාලනය කළහ‍. මෙලෙසින් "දස රාජධානි" බිහිවිය. උතුරේ පැවති අවුල්සහගත තත්ත්වය මධ්‍යයේ යුධ දිස්ත්‍රික්ක දහසය (නූතන [[චීන මහා ප්‍රාකාරය|මහා ප්‍රාකාරය]] දිගේ ප්‍රදේශය) නැගී එමින් පැවති [[ලියාඕ රාජවංශය|ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් පවරාගත් අතර මෙය මෙය උතුරු සංචාරක අධිරාජ්‍යවල ආක්‍රමණවලින් චීනය දුර්වල කරවීමට සමත් විය. දකුණින් [[වියට්නාමය]] සිය නිදහස දිනාගත්තේ ය. චීනයේ සංස්කෘතික සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානවල පැවති යුද්ධ නිසා [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය|මෙම යුගය]] අවසන් විය. හෙය ප්‍රධාන වශයෙන්ම [[පසුකාලීන ෂෝවු]] සෙන්පතියකු වූ [[සොං හි ටයිෂු අධිරාජයා|ෂාඕ කුවාංයින්ගේ]] කුමන්ත්‍රණයකින් සිදු වූ අතර 960දී [[සොං රාජවංශය]] ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙලෙසින් එක්සත් චීනයක් ගොඩනැගුණු අතර "දස රාජධානි" ක්‍රමයෙන් මැකීගියේ ය. ===සොං, ලියාඕ, ජින්, සහ බටහිර ශියා රාජවංශ (ක්‍රි.ව. 960–1234)=== [[File:Li Di, Homeward Oxherds in Wind and Rain.jpg|thumb|''සුළඟ සහ වර්ෂාව මධ්‍යයේ නිවෙස් බලා යන ගව රැළ'' ලි ඩි (12වන සියවස) විසිනි.]] {{main|සොං රාජවංශය|ලියාඕ රාජවංශය|බටහිර ශියා|ජින් රාජවංශය (1115–1234)}} {{further|සොං රාජවංශයේ ඉතිහාසය}} :''අගනුවරවල්: [[කායිෆෙං]] සහ [[හංෂොවු|ලින්‍’අන්]] {{smaller|(සොං රාජවංශය)}}; [[අචෙං පළාත|ෂැංජිං]], [[බීජිංහි ඉතිහාසය#ලියාඕ සහ ජින් රාජවංශ|නැන්ජිං]], [[ටොක්මොක්]] {{smaller|([[ලියාඕ රාජවංශය]])}}; [[අචෙං පළාත|ෂැංජිං]], [[බීජිංහි ඉතිහාසය#ලියාඕ සහ ජින් රාජවංශ|ෂෝංඩු]], [[කායිෆෙං]] {{smaller|([[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]])}}; [[යින්චුවාන්]] {{smaller|(බටහිර ශියා රාජවංශය)}}'' 960දී [[සොං රාජවංශය]] පිහිටුවන ලද්දේ [[සොං හි ටයිෂු අධිරාජයා|ටයිෂු අධිරාජයා]] විසිනි. එහි අගනුවර [[කායිෆෙං|කායිෆෙංහි]] ([[බියෑන්ජිං]] ලෙසද හඳුන්වයි) පිහිටුවන ලදී. 979දී, සොං රාජවංශය චීනයේ බොහෝ ප්‍රදේශ එක්සත්කළේ ය. නමුත් පිටත බොහෝ තෘණබිම් සංචාරක අධිරාජ්‍යය විසින් අල්ලා ගැනිණි. 907 සිට 1125 දක්වා පැවති [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් [[මැංචූරියාව]], [[මොංගෝලියාව|මොංගෝලියාව]], සහ [[උතුරු චීනය|උතුරු චීනයේ]] ඇතැම් ප්‍රදේශ පාලනය කරන ලදී. මේ අතර 1032 සිට 1227දක්වා [[ටංගුට්ජනයා|ටංගුට්]] ගෝත්‍රය විසින් පිහිටුවන ලද [[බටහිර ශියා|බටහිර ශියා රාජවංශය]] මගින් වර්තමාන වයඹ දිග චීනයේ [[ගන්සු]], ෂාන්ෂි, සහ [[නිංෂියා]] පළාත්වලට අයත් බිම් පාලනය කරන ලදී. [[සොං හි ටයිෂොං අධිරාජයා|මුල් සොං යුගයේ]], [[පසුකාලීන ජින් (පංච රාජවංශ)|පෙර රාජවංශයේ]] සමයේ නැති වී ගිය යුධ ප්‍රාන්ත දහසය නැවත අත්පත් කරගැනීමට [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ රාජවංශයට]] එරෙහිව [[ගඔලියෑං ගංගාවේ සටන|යුධ ව්‍යාපාර]] කිහිපයක්ම දියත් කළ නමුත් ඒවා අසාර්ථක විය. අනතුරුව 1004දී [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] අශ්වාරෝහක හමුදාව [[උතුරු චීන තැන්න|උතුරු චීන තැන්න]] ඔස්සේ ගොස් [[කායිෆෙං]]හි පිටත සීමාවට ළඟා වූ අතර සොං හි යටත් වීම ප්‍රකාශයට පත්කරමින් [[චන්යුවාන් ගිවිසුම|චන්යුවාන් ගිවිසුමට]] අත්සන් තැබීමට සොං රාජ්‍යයට බලකෙරිණි. මෙමගින් වාර්ෂිකව සොං භාණ්ඩාගාරයෙන් විශාල කප්පම් මුදලක් ගෙවීමට නිටම කෙරිණි. මෙම ගිවිසුම චීන [[රාජකීය චීන කප්පම් ක්‍රමය|කප්පම් ක්‍රමයේ]] වැදගත් පූර්වජයෙක් ලෙස සැලකෙයි. මෙලෙසින් [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] දේශය වෙත සොං දේශයෙන් ගලා ගිය රිදී සඳහා හිලව් ලෙස චීන භාණ්ඩ සහ නිෂ්පාදන හුවමාරු වූ අතර මෙලෙසින් සොං ආර්ථිකය පුළුල් කරමින් භාණ්ඩාගාරයේ පාඩුව අවම විය. මෙය [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] රාජ්‍යයට එරෙහි සොං ආක්‍රමණයක් සඳහා උපකාර විය. මෙයට සමාන ගිවිසුම් සහ සමාජයීය-ආර්ථික සබඳතා යාබද [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] සමග ද පැවිතිණි. [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ අධිරාජ්‍යය]] තුළ [[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්]] ගෝත්‍රික ජනයා 1115දී වංශාධිපතීන්ට එරෙහිව කැරලි ගසා [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] පිහිටුවූහ. 1125දී පරිහානියට යමින් පැවති [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] රාජ්‍යය විසින් [[ලියාඕ රාජවංශය]] සහමුලින්ම අතුගා දමන ලදී. [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] රාජසභාවේ සෙසු සාමාජිකයන් මධ්‍යම ආසියාව වෙත පලා ගොස් [[ක්වාරා ඛිටායි|ක්වාරා ඛිටායි අධිරාජ්‍යය (බටහිර ලියාඕ රාජවංශය)]] පිහිටුවූහ. නොබෝකලකින්ම [[ජින්-සොං යුද්ධ|ජින්වරුන්ගේ සොං රාජවංශය ආක්‍රමණය]] සිදු විය. 1127දී, [[කායිෆෙං]] අල්ලාගැනීමත් සමග [[උතුරු සොං රාජවංශය|උතුරු සොං රාජවංශ]] යුගය අවසන් කරමින් [[ජිංකං සිද්ධිය]] නැමැති මහත් ව්‍යසනකාරී සිදුවීම සිදු විය. පසුව සම්පූර්ණ උතුරු චීනයම ආක්‍රමණය කෙරිණි. සොං රාජ මාලිගයේ ‍ඉතිරිව සිටි සාමාජිකයන් රැස් වී නව අගනුවර ලෙස [[හංෂොවු]] (杭州) කේන්ද්‍රකර ගනිමින් [[දකුණු සොං රාජවංශය|දකුණු සොං රාජවංශ]] යුගය ආරම්භ කළහ. එමගින් [[හුවායි ගඟ]] අසල ප්‍රදේශ පාලනය කෙරිණි. ඉදිරි වසර තුළ චීන ජනගහනය සහ ජනාවාස සොං රාජවංශය, [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] සහ [[බටහිර ශියා|බටහිර ශියා රාජවංශය]] අතර බෙදී ගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් 1227දී [[මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා [[බටහිර ශියා]] රාජවංශය බිඳවැටිණි. අනතුරුව [[මොංගෝලියානුවන්ගේ ජින් රාජවංශ ආක්‍රමණය|ජින් රාජවංශය]] 1234දී ද, අවසානයේ [[මොංගෝලියානුවන්ගේ සොං රාජවංශ ආක්‍රමණය|දකුණු සොං රාජවංශය]] 1279දී ද බිඳවැටිණි. එහි යුධ දුර්වලතාවය හැරෙන්නට සොං රාජවංශය සම්භාව්‍ය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ උච්චස්ථානය ලෙස පුළුල්ව පිළිගැනෙයි. තාක්ෂණයෙන් සවිබල ගැන්වූ [[සොං රාජවංශයේ ආර්ථිකය|සොං ආර්ථිකය]] ‍එකල ලෝක ඉතිහාසයේ කිසිදු රටක නොවූ විරූ අයුරින් විදග්ධතාවයට පැමිණියේ ය. ජනගහනය මිලියන 100 ඉක්මවූ අතර වී වගාවේ දියුණුව, නිෂ්පාදන සඳහා බහුලව ගල්අඟුරු භාවිතා කළ හැකි වීම ආදිය නිසා සාමාන්‍ය ජනයාගේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවිණි. [[කායිෆෙං]], සහ අනතුරුව අගනුවර වූ [[හංෂොවු]] යන නගර ද්විත්වයම එකල ලොව වඩාත් ජනාකීර්ණම නගර විය. බටහිර සමග ගොඩබිම් මගින් වෙළඳාම සංචාරක අධිරාජ්‍ය මගින් අවහිර කළද, යාබද රාජ්‍ය සමග පැතිරුණු [[මුහුදු සේද මාවත|මුහුදු වෙළඳමක්]] පරවතිණි. සොං කාසි භාවිතය ප්‍රචලිත වූ අතර [[මාලිමාව|මාලිමා]] වලින් බලගැන්වුණු විශාල දැව යාත්‍රා චීන මුහුදු සහ උතුරු [[ඉන්දියානු සාගරය]] වටා යාත්‍රාකළේ ය. [[රක්ෂණය|රක්ෂණ ක්‍රමය]] පිළිබඳ සංකල්පය පැතිරයාම නිසා වෙළඳුන්හට අවදානමකින් තොරව දිගුදුර මුහුදු ගමන්වල යෙදීමට හැකි විය. සමෘද්ධිමත් ආර්ථික කටයුතු සමග පළමුවරට [[ජියාඔෂි (මුදල්)|මුදල් නෝට්ටු]] භාවිතය පළමුවරට බටහිර පෙදෙසේ නගරයක් වූ [[චෙංදු]]හි ඇරඹිණි. මෙය තඹ [[කාසි]] සඳහා ආදේශකයක් විය. විද්‍යාව සහ තාක්ෂණයඅතින්ගත් විට නව අදහස් ඇති නිලධාරීන් වූ [[සු සොං]] (1020–1101) සහ [[ෂෙන් කුවෝ]] (1031–1095) ආදීන් ප්‍රකට විය. මාලිගය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්ගේ දේශපාලන සතුරන් සහ [[වං අන්ෂි]] සහ [[සිමා ගුවාං]] වැනි අධිපතීන්ගේ සහායලත් මධ්‍යස්ථ මතධාරීන් අතර අරවුල් ඇති විය. 13වන සියවසේ මධ්‍ය සිට අවසාන දක්වා කාලය තුළ [[ෂු ක්සි]] විසින් ගෙනහැර පෑ [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානු]] දර්ශනයට ‍චීන අනුග්‍රහය හිමි විය. සොං රාජවංශ සමයේ විශිෂ්ට සාහිත්‍ය නිර්මාණ බිහි විය. උදාහරණ ලෙස ''[[සිෂි ටොංජියෑන්|සිෂි ටොංජියෑන්ගේ]]'' ඓතිහාසික කෘතීන් ("දේශපාලනයට සහාය වීමට විස්තීර්ණ කැඩපතක්") යන්න දැක්විය හැක. [[ලී අච්චු මුද්‍රණ ක්‍රමය|චලනය කළ හැකි මුද්‍රණ ක්‍රමයේ]] සොගැනීමත් සමග දැනුම පුළුල්ව ව්‍යාප්ත විය. කලාව සහ සංස්කෘතිය වැජඹිණි. ''[[ක්විංමිං උත්සවය සමයේ ගංගාව දිගේ|චිංමිං උත්සවය සමයේ ගංගාව දිගේ]]'' සහ ''[[සංචාරක නළාවක ගීත දහ අට]]'' වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ කලා නිර්මාණ බිහි වූ අතර [[ලින් ටිංගුයි]] වැනි බෞද්ධ චිත්‍රශිල්පීන් ප්‍රකට විය. [[සොං රාජවංශය|සොං රාජවංශයේ]] තවත් ප්‍රධාන සොයාගැනීමක් පිළිබඳ යුධ ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] සමයේ පළමුවරට නිපදවන ලද [[වෙඩිබෙහෙත්]] පළමුවරට යුද්ධ සඳහා භාවිතා කළේ සොං හමුදා විසිනි. එසේම ඔවුන් විසින් නව ගිනි අවි සහ වටලෑම් යන්ත්‍ර ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී. [[දකුණු සොං රාජවංශය|දකුණු සොං රාජවංශ සමයේ]] එහි පැවැත්ම දැඩිව රඳා පැවතුණේ උතුරේ අශ්වාරෝහක හමුදා වෙතින් [[යැංසි]] සහ [[හුවායි ගඟ]] ආරක්ෂාකර ගැනීම මතයි. චීනයේ පළමු නාවික බලඇණිය 1132දී පිහිටුවන ලද අතර එහි අද්මිරාල්වරයා සමගින් ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය [[ඩිංඝායි]]හි පිහිටුවන ලදී. හබල්සක සහිත යුධනැව් මගින්<nowiki/> [[වෙඩිබෙහෙත්]] සහ හුනුවලින් සමන්විත ගිනිබෝම්බ දියත්කළ හැකි විය. මෙය සොං රාජවංශය විසින් 1161දී [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] දේශයට එරෙහිව මෙහෙය වූ ආක්‍රමණයේදී [[නැගෙනහිර චීන මුහුද|නැගෙනහිර චීන මුහුදේ]] [[ටංඩාඕහි සටන]] සහ [[යැංසි|යැංසි ගංගාවේ]] [[කයිෂිහි සටන]] ජයගැනීමට උපකාරී විය. සොං රාජවංශය යටතේ වර්ධනය වෙමින් පැවති මහා ශිෂ්ටාචාරය [[මොංගෝලියානුවන්ගේ සොං රාජවංශ ආක්‍රමණය|මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා පරිහානියට පත්වන්නට විය. මේ සමයේ ජනගහනය ශීඝ්‍රයෙන් අඩු වූ අතර ආර්ථිකය ද හායනය විය. දශක තුනකට වඩා මෝංගෝලියානු ප්‍රතිරෝධී සටන පැවතිය ද, 1276දී [[හංෂොවු]] අල්ලාගැනීමත් සමග 1279දී පැවති [[යාමෙන්හි සටන|යාමෙන්හි සටනේ දී]] සොං නාවික හමුදාව පරාජයට පත්වීමත් සමග සොං රාජවංශයේ අවසානය උදා විය. ===යුවාන් රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1271–1368)=== {{main|යුවාන් රාජවංශය}} [[File:Ch'ien Hsüan 002.jpg|thumb|අසකු මෙහෙයවන ''[[යැං ගුයි‍ෆෙයි]]''. මෙය [[ක්වියෑන් ෂුවාන්]] (ක්‍රි.ව. 1235–1305) විසින් සිතුවම්කරන ලද්දකි.]] :''අගනුවරවල්: [[ෂෑංග්ඩු|ෂැනඩු]], [[ඛාන්බලික්|දාඩු]]'' [[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්වරුන්]] විසින් පිහිටුවූ [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]], මොංගෝලියානුවන් විසින් පරාජය කරන ලදී. අකතුරුව දරුණු දිගුකාලීන ලේ පිපාසිත යුද්ධයකින් අනතුරුව දකුණු සොං අධිරාජ්‍යය යටත්කරගන්නා ලදී. මෙහිදී ගිනිඅවි බෙහෙවින් වැදගත් විය. යුද්ධයෙන් පසු එළැඹුණු මෙම යුගය පසුකලෙක ''[[:en:Pax Mongolica|පැක්ස් මොංගොලිකා]]'' ලෙස හඳුන්වන ලදී. [[මාර්කෝ පෝලෝ]] වැනි ගවේෂණාත්මක යුරෝපීයයන් මෙකල චීනය වෙත සංචාරය කළ අතර යුරෝපය වෙත එහි විශ්මයන් පිළිබඳ වාර්තා ගෙන යන ලදී. යුවාන් රාජවංශ සමයේදී මොංගෝලියානුවන් බෙදීමකට ලක් වූ අතර සමහරුනට ස්ටෙප්ස් මුල්බිම්වල වාසය කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර සමහරුනට චීනයට අනුගත වීමට අවශ්‍ය විය. [[ජෙංඝිස් ඛාන්|ජෙංඝිස් ඛාන්ගේ]] මුණුපුරා වූ [[කුබ්ලයි ඛාන්]] චීන සම්ප්‍රදායයන්ට අනුගත වීමට නතර විය. ඔහු චීනයේ [[යුවාන් රාජවංශය]] ස්ථාපනය කළේ ය‍. මෙය බීජිං අගනුවර කරගනිමින් සමස්ත චීනයම පාලනය කළ ප්‍රථම අධිරාජ්‍යයයි. ක්‍රි.ව. 938දී පිහිටුවූ යැන් යුන්ගේ ප්‍රාන්ත දහසය යටතේ බීජිං ලියාඕ යටතේ පාලනය විය. මීට පෙර එය මුළු චීනයම පාලනය නොකළ [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] රාජ්‍යයේ අගනුවර විය. මොංගෝලියානු ආක්‍රමණයට ප්‍රථම චීන රාජවංශ අනුව මිලියන 120ක ජනගහනයක් වාර්තා වී ඇත. ආක්‍රමණයෙන් පසු 1279දී සම්පූර්ණ කළ සමීක්ෂකවරුන් 1300ක් යටතේ කළ සංගණනයේදී වාර්තා වූයේ ජනගහනය දළ වශයෙන් මිලියන 60ක් බවයි.<ref>{{cite journal | first=Ping-ti |last= Ho | title=An Estimate of the Total Population of Sung-Chin China | journal = Études Song | series= 1 | issue=1 | year=1970 | pages=33–53}}</ref> මෙම අඩුවීම මුළුමණින්ම මොංගෝලියානු ඝාතන නිසා සිදුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩබ්. මෝට් වැනි විද්වතුන්ගේ අදහස වන්නේ එය සැබෑ අඩුවීමකට වඩා වාර්තා කිරීමේදී සිදු වූ පරිපාලන දුර්වලතාවන් නිසා සිදුවන්නට ඇති බවයි. [[ටිමොති බෲක්]] වැනි පුද්ගලයන් පවසන්නේ මොංගෝලියානුවන් හඳුන්වා දුන් දාස ක්‍රමයක් නිසා බොහෝ චීන පුද්ගලයන් සංගණනයෙන් ඉවත් වන්නට ඇති බවයි. විලියම් මැක්නීල් සහ ඩේවිඩ් මෝගන් වැනි ඉතිහාසඥයින් පවසන්නේ මෙම ජනගහන අඩුවීම පසුපස පවතින ප්‍රධාන සාධකය [[මහාමාරිය]] බවයි. 14වන සියවසේ චීනය මහාමාරිය වැනි වසංගතවලින් පීඩා විඳි අතර මිලියන 25ක පමණම ජනයා, එනම් චීන ජනගහනයෙන් 30%ක් පමණම මරණයට පත් විය.<ref>{{cite web|url = http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&topic=1 |title = Course: Plague |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071118121009/http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&topic=1 | archivedate = 18 November 2007}}{{dead link|date=September 2012}}</ref> ===මිං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1368–1644)=== [[File:Court Ladies of the Former Shu by Tang Yin.jpg|thumb|upright|''පැරණි ෂුහි මාලිග ස්ත්‍රීන්'' [[ටෑං යින්]] (1470–1523) විසිනි.]] {{main|මිං රාජවංශය}} {{further|මිං රාජවංශයේ ඉතිහාසය}} :''අගනුවරවල්: [[නැන්ජිං]], බීජිං'' [[File:明太祖.jpg|left|thumb|upright|[[මිං රාජවංශය|මිං රාජවංශයේ]] ආරම්භකයා වූ [[හොංවු අධිරාජයා]].]] ශතවර්ෂයකටත් අඩුවෙන් පැවති යුවාන් රාජවංශයේ පාලන සමයේ මොංගෝලියානු පාලනයට විරුද්ධව පොදු ජනයා තුළ දැඩි මතයක් පැවතිණි. 1340 සිට ඇති වු නිරතුරු ස්වභාවික විපත් හේතුවෙන් ගැමි ජනයා කැරළි ගැසූහ. අවසානයේ 1368දී [[මිං රාජවංශය]] විසින් යුවාන් රාජවංශය බලයෙනක් පහකරන ලදී. නාගරීකරණය වැඩි වීමත්, ජනගහනය වැඩිවීමත් නිසා කම්කරු පක්ෂය වඩාත් සංකීර්ණ විය. [[නැන්ජිං]] හා බීජිං යනු පෞද්ගලික කර්මාන්තවල වර්ධනයට දායක වූ විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන දෙකකි. මෙනිසා කුඩා කර්මාන්ත වර්ධනය වු අතර කඩදාසි, සේද, කපු සහ පෝසිලේන් භාණ්ඩ මේ අතර විය. කුඩා වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන ශීඝ්‍රයෙන් රටපුරා ඇති විය. නාගරික වෙළෙඳපොලවල් ප්‍රධාව වශයෙන් ආහාර සඳහා විවෘත වු අතර ඇතැම්විට තෙල් සහ ඇණ වැනි අත්‍යාවශ්‍ය නිෂ්පාදනද අලෙවි කෙරිණි. විදේශිකයන් නුරුස්නා බව සහ ජනප්‍රිය වෙමින් පැවති [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානුවාදී]] පාසලේ විද්වතුන්ගේ අදහස් අභිබවා මිං රාජවංශය යටතේ චීනය හුදකලා නොවී ය. විශේෂයෙන් ජපානය හා බාහිර ලෝකය සමඟ වෙළෙඳ හා අනිකුත් ගිවිසුම් වර්ධනය වු අතර චීන වෙළෙඳුන් විසින් ඉන්දියානු සාගරය හා නැගෙනහිර අප්‍රිකාව තෙක් [[නිධන් සෙවුම|ෂෙං හීගේ චාරිකා]] වැනි ගවේෂණ දියත් කරන ලදී. රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ [[ෂු යුවාන්ෂෑං]] (හොංවු අධිරාජයා) වානිජ අංශයට වඩා කෘෂිකාර්මික අංශයෙන් වැඩි ආදායමක් ලැබෙන රාජ්‍යයකට මුල්ගල තැබී ය. සොං සහ මොංගෝලියානු යුගවලට වඩා කෘෂිකාර්මික අංශය දියුණුවීමට සමහරවිට ෂුගේ ගොවි පසුබිම ද හේතු වන්නට ඇත. මොංගෝලියානු සහ සොං යුගවල පැවති නව-වැඩවසම් භූමි මිං පාලකයන් විසින් පවරාගන්නා ලදී. ඉඩහ් රජයට පවරාගැනුණු අතර ඒවා කැබලි කර කුලී පදනමට ලබා දෙන ලදී. පෞද්ගලික වහල් සේවය තහනම් කෙරිණි. [[යොංග්ලේ අධිරාජයා|යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ]] මරණින් පසු ස්වාධීන ඉඩම්හිමි ගොවීහු චීන කෘෂිකර්මයේහි ප්‍රමුඛත්වය ගත්හ. මෙම නීති පෙර රාජ්‍යවල පැවති දිළිඳුභාවය අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. [[File:Map of Ming Chinese empire 1415.jpg|left|thumb|[[යොංග්ලේ අධිරාජයා|යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ]] සමයේ මිං චීනය.]] මෙම රාජවංශය යටතේ ශක්තිමත් සංකීර්ණ මධ්‍යම රජයක් පැවතිණි. එය අධිරාජ්‍යය එක්සත් කර පාලනයට උපකාරී විය. අධිරජුගේ තනතුර වඩාත් ඒකාධිපති ස්වරූපයක් ගත් නමුත් ෂු යුවාන්ෂැං විසින් "[[ප්‍රධාන ලේකම්]]"හට නිලධාරි මඬුල්ලේ කඩදාසි ගොනු සම්බන්ධව සහාය ලබාගන්නා ලදී. එහිදී සිහිකැඳවීම් (සිහසුන පිළිබඳ පෙත්සම් සහ නිර්දේශ), රාජකීය ආඥා, විවිධ වාර්තා, සහ බදු වාර්තා පිළිබඳ සහාය ලබා ගැනිණි. ජනතාවගේ වෙනස්වීම්වලට අනුගත නොවෙමින් මිං අධිරාජ්‍යය විනාශය කරා ගෙනගියේ ද මෙම නිලධාරි මඬුල්ල විසිනුයි. යොංග්ලේ අධිරාජයා දේශසීමා අවට චීනයේ බලය පැතිරවීමට දැඩි පරිශ්‍රමයක් දැරූ අතර ඔහු සෙසු රටවලට සිය රාජ්‍යය වෙත තුටුපඬුරු පුදකිරීමට තානාපතීන් පිටත්කර හැරියේ ය. විශාල නාවික හමුදාවක් නිර්මාණය කෙරිණි. ඒ අතරට කුඹගක් හතරකින් යුත් ටොන් 1,500ක් පමණ දැරිය හැකි නැව්, මිලියන 1‍ක සෙබලුන්ගෙන් යුත් ක්‍රියාකාරී හමුදාව (සමහරුන් මෙය මිලියන 1.9ක් ලෙස ඇස්තමේන්තුගත කර ඇත) අන්තර්ගත විය. වසර 20ක් ඇතුළත චීන හමුදාව [[මිං-හෝ යුද්ධය|වියට්නාමය ආක්‍රමණය]] කළහ. මේ අතර චීන මුහුදු කණ්ඩායම් චීන මුහුදු සහ ඉන්දියානු සාගරය වෙත ගමන්කළ අතර එය අප්‍රිකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ දක්වා ද විහිදිණි. චීන ජනයා නැගෙනහිර [[මොඝුලිස්ථානය|මොඝුලිස්ථානයේ]] ද බලය පැතිරවූහ. ආසියානු රාජ්‍ය කිහිපයක්ම චීන අධිරාජයා වෙත දූතයන් එවන ලදී. අභ්‍යන්තරව ප්‍රධාන ඇලමාර්ගය පුළුල් වූ අතර අභ්‍යන්තර වෙළඳාමේ උන්නතියට එය හේතු විය. වසරකට ටොන් 100,000කට අධික යකඩ නිෂ්පාදනය කෙරිණි. චලනය කළ හැකි ක්‍රමය ආධාරයෙන් බොහෝ පොත් මුද්‍රණය කෙරිණි. බීජිංහි [[තහනම් නගරය|තහනම් නගරයේ]] චීන රාජමාලිගාව වර්තමාන පවත්නා අයුරින් තේජසට පත් විය. මෙම ශතවර්ෂ තුළ දකුණු චීනයේ සම්පත් සූරාකනු ලැබිණි. නව බෝග වගාවන් පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ අතර [[පෝසිලේන්]] නිපදවීම සහ පේෂකර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය. 1449දී [[එසෙන් ටයිසි|එසෙන් ටයිසිගේ]] නායකත්වය යටතේ [[ඔයිරත්වරු|ඔයිරත්]] මොංගෝලියානුවන් විසින් උතුරු චීනය වෙත ආක්‍රමණයක් දියත් කර [[ටුමු බලකොටුවේ සටන|ටුමු හිදී]] [[ෂෙංටොං අධිරාජයා|ෂෙංටොං අධිරාජයාව]] අල්ලාගන්නා ලදී. මෙලෙසින් මිං රාජ්‍යය උතුරු පෙරමුණේ යුද්ධයට පැටලුණු අතර [[මිං මහා ප්‍රාකාරය]] ඉදිවීම ද සිදු විය. අදවන විට චීන මහා ප්‍රාකාරයේ ඉතිරිව ඇති කොටස්වලින් බොහෝමයක් මිං යු‍ගයේ ඉදිකරන ලද හෝ පිළිසකර කරන ලද ඒවායි. ගඩොල් සහ ග්‍රැනයිට් නිර්මාණ විශාල කෙරිණි. අටොලු නැවත නිර්මාණය කෙරුණු අතර කාලතුවක්කු සවිකරන ලදී. යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ මරණින් පසු මිං දේශය මුහුදු මාර්ගයේ හුදකලා විය. ඉන්දියානු සාගරයේ නිධන් සෙවීමේ චාරිකා ද නැවතිණි. මුහුදු තහනම් පැනවීම මගින් චීනුන් මුහුදු මාර්ගයෙන් වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කෙරිණි. මේ අතර යුරෝපීය වෙළඳුන් වෙළඳාමට කළ ඉල්ලීම් ද දැඩිව ප්‍රතික්ෂේප කෙරිණි. 1521දී [[ටුවෙන් මුන්|ටුවෙන් මුන්හිදී]] පෘතුගීසීන්ව [[ටුන්මෙන්හි සටන|මිං නාවික හමුදාව විසින් පලවා හරින ලද]] අතර නැවත [[ටැමාඕහි දෙවන සටන|1522දී]] ද පලවා හරින ලදී. අභ්‍යන්තර සහ විදේශ ඉල්ලුම නිසා මුහුදු වෙළඳාම නීත්‍යානුකූල නොවන අයුරින් පැතිර ගිය අතර [[ජියාජිං අධිරාජයා|ජියාජිං අධිරාජයාගේ]] (1507-1567) සමයේ අග්නිදිග වෙරළ තීරයේ ''[[වොකොවු]]'' කොල්ලකෑම් බහුලව පැතිරගියේ ය. ගුවාංදොං සහ ෆූජියෑන්හි වරායයන් විවෘත කිරීමෙන් පසු එය මර්දනය විණි.<ref>"China > History > The Ming dynasty > Political history > The dynastic succession", ''Encyclopædia Britannica Online'', 2007</ref> 1557දී පෘතුගීසින්හට [[මැකාවු]] වෙත යාත්‍රා කිරීමට අවසර ලැබිණි. 1999 වන තෙක්ම එහි වෙළඳාම පෘතුගීසීන් අතෙහි රැඳිණි. චීන මුහුදු වෙත ලන්දේසීන් ඇතුළු වීමටද දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් එල්ල විය. 1622-1624 කාලයේ [[චීන-ලන්දේසි ගැටුම්]] මගින් ලන්දේසීන්ව [[පෙංඝු|පෙංඝු දූපත්වලින්]] ඈතට පලවා හැරිණි. ලන්දේසීන්හට තායිවානය වෙත යාමට පමණක් අවසර ලැබිණි. [[ලන්දේසි ෆොර්මෝසා|තායිවානයේ ලන්දේසීන්]] මිං සමග සටන් කළ අතර 1633 [[ලියාඕලුවෝ බොක්කේ සටන|ලියාඕලුවෝ බොක්කේ සටනේ දී]] ඔවුනට පරාජය අත් වූ අතර පසුකාලීනව මිං රාජවංශයේ බිඳවැටීමෙන් පසු 1662දී ඔවුහු මිං රාජපාක්ෂිකයකු වූ [[කොෂිංගා|කොෂිංගාට]] යටත් වූහ. 1556දී [[ජියාජිං අධිරාජයා|ජියාජිං අධිරාජයාගේ]] සමයේ දී සිදු වූ [[1556 ෂාන්සි භූමිකම්පාව|ෂාන්සි භූමිකම්පාව]] නිසා 830,000 පමණම ජනයා මරණයට පත් විය. ===චිං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1644–1911)=== [[File:The Reception.JPG|thumb|left|''පීකින් රාජමාලිගයේ දී රාජ්‍යදූතයා ([[ජෝර්ජ් මැකාර්ට්නි, 1වන මැකාට්නි අර්ල්වරයා|මැකාර්ට්නි]]) සහ ඔහුගේ පිරිවර පිළිගැනීම'',කැටයම් කොට සිතුවම් කරන ලද්දේ [[ජේම්ස් ගිල්රේ]] විසිනි (ප්‍රකාශනය 1792 සැප්තැම්බර්).]] [[File:Qing china.jpg|thumb|300px|1892දී [[චිං රාජවංශය| චිං චීනයේ]] ව්‍යාප්තිය.]] {{main|චිං රාජවංශය}} :''අගනුවරවල්: [[ෂෙන්යැං]], බීජිං'' චීනයේ අවසාන රාජවංශය [[චිං රාජවංශය]] (1644–1911) ලෙස සැලකේ. මෙය [[මැංචු ජනයා|මැංචුවරුන්]] විසින් පිහිටුවන ලද අතර එය මුළු චීනයම සහ එහි ජනයාව පාලනය කළ දෙවන ආක්‍රමණික රාජවංශය ලෙස සැලකේ. මිං රාජ්‍යයේ ඊසානදිග පෙදෙසේ මහා ප්‍රාකාරයට පිටතින් ජීවත් වූ මෙම ජනයා මුලින් [[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්වරුන්]] ලෙස හැඳින්විණි. [[නුර්හාකි]] විසින් සියලු ජුර්චෙන් ගෝත්‍ර එක්සත් කර ස්වාධීන රාජ්‍යයක් පිහිටුවූ පසු ඔවුන් මිං රාජ්‍යයට ඉමහත් තර්ජනයක් විය. කෙසේනමුත් [[ලි ෂෙං|ලි ෂෙංහි]] ගොවි අරගලය මගින් [[මිං රාජවංශය]] සිහසුනෙන් පහකෙරුණු අතර 1644දී බීජිං අල්ලා ගැනීමත් සමග අවසාන මිං අධිරාජයා වූ [[චොංෂෙන් අධිරාජයා]] සියදිවි නසාගන්නා ලදී. මැංචුවරු පැරණි මිං සෙන්පතියකු වූ [[වු සංගුයි]] සමග මිත්‍රශීලීව කටයුතු කර බීජිං අල්ලාගත් අතර චිං රාජවංශයේ අගනුවර එහි පිහිටුවන ලදී. අනතුරුව [[දකුණු මිං රාජවංශය|දකුණේ විසූ සෙසු මිං සාමාජිකයන්]] මැඬපවත්වන ලදී. මැංචු ආක්‍රමණ සමය ඉමහත් ජීවිත විනාශයකට හේතු වූ අතර චීන ආර්ථිකයේ ශීඝ්‍ර බිඳවැටීමට හේතු විය. සමස්තයක් ලෙස ගත් විට මිං දේශයේ චිං ආක්‍රමණ නිසා මිනිස් ජීවිත මිලියන 25ක් පමණම විනාශ විය.<ref>John M. Roberts (1997). ''[https://books.google.com/books?id=3QZXvUhGwhAC A Short History of the World]''. Oxford University Press. p. 272. ISBN 0-19-511504-X.</ref> මීට අමතරව මැංචු ජනයා සම්ප්‍රදායික චීන රජයේ කොන්ෆියුසියානු අදහස් අනුව හැඩගැසුණු අතර ඔවුන ද චීන රාජවංශයක් ලෙස සලකනු ලැබී ය. මැංචුවරු හන් චීන ජනයාට මැංචු [[ක්යුවේ (කොණ්ඩාමෝස්තරය)|ක්යුවේ කොණ්ඩාමෝස්තරය]] අනුගමනය කරන ලෙස නියෝග කළහ. නිලධාරීන්හට මැංචු-ආරේ ''[[චංෂැන්]]'' වස්ත්‍රය (පතාකකරුවන්ගේ වස්ත්‍රය සහ ''[[ටැංෂුවාං]]'') ඇඳීමට සිදු වූ නමුත් සාමාන්‍ය හන් ජනයාට සම්ප්‍රදායික හන් ඇඳුම හෙවත් ''[[හන්ෆු]]'' ඇඳීමට අවසර හිමි විය. බොහෝ හන් ජනයා සිය කැමැත්තෙන්ම ක්විපාඕ වස්ත්‍රය අඳින ලදහ. [[කාංෂි අධිරාජයා]] ''[[කාංෂි ශබ්දකෝෂය]]'' නිර්මාණයට නියෝග කළේ ය. මෙය එකල බොහෝදුරට සම්පූර්ණ වූ [[චීන අක්ෂර]] ඇතුළත් ශබ්දකෝෂය විය. චිං රාජවංශය විසින් [[:en:Eight Banners|අෂ්ට පතාක පද්ධතිය]] හඳුන්වා දුන් අතර මෙය චිං යුධ හමුදාවේ අඩිතාලම ලෙස සැලකිණි. මෙම පතාකකරුවන් වෙළඳාම හෝ කම්කරු සේවය සඳහා යෙදිය නොහැකි වූ අතර පතාකකරුවන්ගේ තත්ත්වයෙන් මිදීමට පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළ යුතු විය. ඔවුන් වංශවත් පිරිසක් ලෙස සැලකුණු අතර වාර්ෂික විශ්‍රාම වැටුපක්, ඉඩම්, සහ වස්ත්‍ර හිමි වීම වැනි විශේෂ වරප්‍රසාද ද හිමි විය. [[File:China imperialism cartoon.jpg|left|thumb|1890 දශකයේ අගභාගයේ බ්‍රිතාන්‍යය, ජර්මනිය, රුසියාව, ප්‍රංශය සහ ජපානය අතර චීනය බෙදාගැනීමට දරන උත්සාහය නිරූපිත බ්‍රංශ දේශපාලන කාටූනයක්.]] ඊළඟ අඩසියවස තුළ [[මිං රාජවංශය]] යටතේ පැවති සියලු ප්‍රදේශ චිං රාජ්‍යය යටතේ ඒකාබද්ධ කෙරිණි. [[ෂින්ජියෑං]], ටිබෙටය, සහ [[මොංගෝලියාව]] ද චීන රාජ්‍යයට ඇතුළත් කෙරිණි. [[ෂුන්ෂි අධිරාජයා|පෙරසිටි අධිරාජයා]] විසින් නින්දගම් ලෙස දී තිබූ විශාල භූමි පුදේශ ප්‍රවේණි භූක්තියට ලබා නොදීම නිසා 1673 සහ 1681අතර කාලයේදකුණු චීන සෙන්පතීන් තිදෙනකු විසින් මෙහෙයවූ කැරැල්ල කාංෂි අධිරාජයා විසින් මර්දනය කරන ලදී. 1662දී දකුණු මිං රාජවංශය බිඳවැටීමෙන් පසු මිං රාජපාක්ෂිකයකු වූ [[කොෂිංගා]] (ෂෙං චෙංගොං) විසින් මෙහෙයවන ලද කැරලිකාර [[ටුංග්නිං රාජධානිය]] පරාජය කිරීමෙන් පසු 1683දී චිං රාජ්‍යය දකුණු [[තායිවානය|තායිවා‍නයේ]] උභය පාලනයක් ගෙගියේ ය. චිං රාජ්‍යය විසින් [[චීන-රුසියන් දේශසීමා ගැටුම|ඇල්බසින්හි දී රුසියානුවන් පරාජය කරන]] ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස [[නර්චින්ස්ක් ගිවිසුම]] ඇති විය. [[ක්වියැන්ලොං අධිරාජයා|ක්වියැන්ලොං අධිරාජයාගේ]] දිගු පාලන සමයේ අවසාන කාලයේ චිං රාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට පත් විය. චීනය ලෝක ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකටත් වඩා පාලනය කළේ ය. ලොව විශාලතම ආර්ථිකය එය සතු විය. භූමි ප්‍රමාණය අතින් සැලකූ විට එය ලොව මෙතෙක් පැවති විශාලතම අධිරාජ්‍යවලින් රකක් විය. 19වන සියවස වනවිට අධිරාජ්‍යය අභ්‍යන්තරව ව්‍යාකූලත්වයට බත් වූ අතර බාහිරින් බටහිර ජාතීන්ගේ තර්ජනවලට ලක් විය. [[පළමු අබිං යුද්ධය|පළමු අබිං යුද්ධයේ දී]] (1840) [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය|බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට]] පරාජය වීමත් සමග, [[නැන්කිං ගිවිසුම]] (1842) අත්සන් කෙරුණු අතර එමගින් [[හොං කොං]] දේශයට [[අබිං]] (බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍ය යටත් විජිතවල නිපදවුණු) ආනයනයට අවසර ලැබිණි. පසුකාලීනව සිදු වූ යුධ පරාජයන් හමුවේ අසමාන ගිවිසුම් අත්සන් කෙරුණු අතර චිං රාජවංශය බිඳවැටීමත් සමග යුරෝපීය බලය වර්ධනය විණි. අභ්‍යන්තරව "දිව්‍යමය රජකු" යැයි කියාගත් [[හොං ෂියුක්වාන්]] විසින් මෙහෙය වූ අර්ධ-ක්‍රිස්තියානි ආගමික ව්‍යාපාරය නිසා ඇති වූ [[තායිපිං අරගලය]] (1851–1864) දළ වශයෙන් චීන දේශයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ පුරා පැතිර ගිය අතර එය 1864දී [[නැන්කිංහි දෙවන සටන|නැන්කිං දෙවන සටනේ දී]] සම්ඵූර්ණයෙන් විනාශ කෙරිණි. මෙය 19වන සියවසේ පැවති විශාලම සටන්වලින් එකක් වූ අතර දැවැන්ත මිනිස් ජීවිත ප්‍රමාණයක් විනාශ විය. මෙහි දී මිලියන 2දක් පමණ මියයන්නට ඇතැයි සැලකේ.<ref>{{cite web | first=Matthew | last=White |url = http://necrometrics.com/wars19c.htm | title = Statistics of Wars, Oppressions and Atrocities of the Nineteenth Century |accessdate=11 April 2007}}</ref> මෙය අනුව යමින් සිවිල් කෝලාහල රාශියක් ඇති වූ අතර [[පුන්ටි-හකා වංශික යුද්ධය]], [[නියාන් අරගලය]], [[දුංගන් කැරැල්ල (1862–1877)|දුංගන් කැරැල්ල]], සහ [[පැන්තායි අරගලය]] ඒ අතරින් කිහිපයකි.<ref>{{cite book | first=Damsan |last=Harper | first2=Steve |last2=Fallon |first3=Katja |last3=Gaskell |first4=Julie |last4=Grundvig |first5= Carolyn |last5=Heller | first6=Thomas |last6=Huhti |first7=Bradley |last7=Maynew |first8=Christopher | last8=Pitts | title=Lonely Planet China | url=https://archive.org/details/lonelyplanetchin00dami_1 | edition=9 | year=2005 | ISBN=1-74059-687-0}}</ref> මෙම සියලු අරගල මැඬපැවැත්වුණු නමුත් මේ සඳහා දැවැන්ත වියදමක් සිදු වූ අතර මධ්‍යම රාජකීය බලය දුර්වල විය. මැංචුවරුන් විසින් හඳුන්වා දුන් [[:en:Eight Banners|පතාක ක්‍රමය]] අසාර්ථක විය. පතාක හමුදා කැරලි මැඬපැවැත්වීමට අපොහාසත් වූ අතර රජය විසින් "නව හමුදා" පැවති පළාත් නිලධාරීන්ගේ සහාය පතන ලදී. ඔවුහු සාර්ථකව චිං රජයට එරෙහි කැරලි මැඬපැවැත්වූහ. නැවත චීනය ශක්තිමත් මධ්‍යම හමුදාවක් ගොඩනැගීමට අපොහොසත් වූ අතර බොහෝ දේශීය නායකයෝ යුධ අධිපතීන් බවට පත්ව සිය පළාත් ස්වාධීනව පාලනය කළහ.<ref>Philip Kuhn, ''Rebellion and its Enemies in Late Imperial China: Militarization and Social Structure, 1796-1864'' (1970) ch 6</ref> අධිරාජ්‍යය තුළ පැවති නොයෙකුත් ව්‍යසනයන් සහ අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පැවති තර්ජනවලට ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1800 සියවසේ අගභාගයේ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස [[ස්වයං-ශක්තිමත් වීමේ ව්‍යාපාරය]] ඇරඹිණි. මෙහි අරමුණ වූයේ අධිරාජ්‍යය නවීකරණය කිරීමයි. එසේම යුධ හමුදාව ශක්තිමත් වීම අරමුණු කෙරිණි. නමුත් මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය දූෂිත නිලධාරීන්, නරුමාවාදීන් පීඩාවට පත් කළ අතර රාජකීය පවුලේ ගැටුම් ඇති විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස [[ප්‍රථම චීන-ජපන් යුද්ධය|පළමු චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895) "[[බෙයෑං නාවික හමුදාව]]" ප්‍රබලව පරාජය කෙරිණි. අනතුරුව [[ගුවාංෂු අධිරාජයා]] සහ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් එක්ව පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරයක් ලෙස [[දින සියයේ ප්‍රතිසංස්කරණය]] (1898) සිදු විය. නමුත් නොබෝකලකින්ම එය වැන්දඹු [[සික්සි මව් අධිරාජිනිය]] සහ ඇගේ ආධාරකරුවන් විසින් මෙහෙයවන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් පරාජය කරන ලදී. 20වන සියවසේ ආරම්භයත් සමග උතුරු චීනයේ විදේශ මැදිහතවීම්වලට විරෝධය දක්වමින් [[බොක්සර් අරගලය]] ඇති විය. ඔවුහු චීන ක්‍රිස්තියානුවන් සහ මිෂනාරිවරුනට පහරදුන්හ. බොක්සර්වරුන් බීජිංවලට ඇතුළු වූ පසු චිං රජය සියලු විදේශිකයන්ට පිටව යන ලෙස නියෝග කළේ ය. නමුත් ඒ වෙනුවට බොහෝ චීනුන් සහ විදේශ තානාපති නිවාස වටලන ලදී. [[අෂ්ට-ජතික සන්ධානය]] මගින් [[සෙයිමූර් ගවේෂණය]] මගින් මෙම තත්ත්වය මුදවා ගැනීමට ජපන්, රුසියානු, ඉතාලි, ජර්මන්, ප්‍රංශ, ඇමරිකන් සහ ඔස්ට්‍රියානු හමුදා එවන ලදී. නමුත් එම හමුදාව බොක්සර්වරුන් විසින් [[ලැංෆෙංහි සටන|ලැංෆෙංහි සටනේ දී]] පරාජය කරන ලදී. නමුත් සන්ධානය විසින් [[දාගු බලකොටුවේ සටන (1900)|දාගු බලකොටුවට පහරදීම]] නිසා චිං රජය බොක්සර්වරුන්ගේ පාර්ශ්වය ගනිමින් සන්ධානයට එරෙහිව යුධ ප්‍රකාශ කළේ ය. එහිදී [[ටියෙන්ට්සින්හි සටන|ටියෙන්ට්සින්හි දරුණු සටන්]] ඇවිලිණි. මෙම සන්ධානය අනතුරුව දෙවන විශාලතම [[ගැසෙලී ගවේෂණය]] සිදු කළ අතර [[පීකිංහි සටන (1900)|අවසානයේ බීජිං වෙත ළඟා විය]]; චිං රජය [[ෂියෑන්]] වෙත පලාගියේ ය. [[බොක්සර් සන්ධානය]] මගින් යුද්ධය අවසන් විය. == චීන සමූහාණ්ඩුව සහ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව == <!--[[ජනරජ චීනය]] redirects here--> ===චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)=== {{main|චීන සමූහාණ්ඩුවේ ඉතිහාසය|චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)}} :''අගනුවරවල්: [[නැන්ජිං]], [[බීජිං]], [[චොංක්විං|චොංචිං]], several short-lived wartime capitals, [[:en:Taipei|Taipei]] {{smaller|(after 1949)}}'' [[File:Sunyatsen1.jpg|thumb|upright|චීන සමූහාණ්ඩුවේ නිර්මාතෘ සහ පළමු ජනපතිවරයා වූ [[ සුන් යත්-සෙන්]]]] ප්‍රතිසංස්කරණ කෙරෙහි චිං රාජසභාව දැක්වූ ප්‍රතිරෝධය සහ චීනයේ දුර්වලතාවය හේතුවෙන් තරුණ නිලධාරින්, හමුදා නිලධාරීන්, සහ ශිෂ්‍යයන් එක්ව චිං රාජවංශය බලයෙන් පහකර සමූහාණ්ඩුවක් නිර්මාණය කළ යුතු ය යන මතය ප්‍රචාරණය කළහ. [[සුන් යත්-සෙන්|සුන් යත්-සෙන්ගේ]] විප්ලවීය අදහස් ඔවුනව පෙළඹවී ය. 1911 ඔක්තෝම්බර් 10 දින [[වුහාන්|වුහාන් හි දී]] විප්ලවීය යුධමය පිබිදීමක් වූ [[වුචාං පිබිදීම]] ඇරඹිණි. 1912 මාර්තු 12වන දින [[නැන්ජිං|නැන්ජිං හි දී]] [[චීන සමූහාණ්ඩුවේ තාවකාලික රජය (1912)|චීන සමූහාණ්ඩුවේ තාවකාලික රජය]] පිහිටුවන ලදී. ෂින්හායි විප්ලවය මගින් වසර 2,000ක් පැවති රාජවංශ පාලනය නිමා විය. චිං රාජවංශය බලයෙන් පහ කළ පසුව [[සුන් යත්-සෙන්]] විසින් [[චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපති|ජනාධිපතිවරයා]] ලෙස දිව්රුම් දෙන ලදී. නමුත් සුන් හට නව හමුදාවේ ප්‍රධානියා වූ [[යුවාන් ෂිකායි|යුවාන් ෂිකායි]] වෙත බලය පැවරීමට සිදු වූ අතර [[පුයි|පැරණි චිං පාලකයාට]] සිහසුන අත්හැරීමට අවස්ථාව දීමේ ‍කොන්දේසිය (මෙය පසුව සුන් පසුතැවීමට ලක්කළේ ය) මත චිං රජය යටතේ අගමැති තනතුර හිමි විය. ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ යුවාන් විසින් ජාතික සහ පළාත් මට්ටමේ රැස්වීම් පැවැත්වීම තහනම් කර 1915දී තමන් අධිරාජයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. යුවාන්ගේ මෙම බල අපේක්ෂාවන් ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ගේ අප්‍රසාදයට හේතු විය. ඔහුට එරෙහි කැරැල්ලක් නිසා 1916 මාර්තු මස යුවාන්ට බලය අත්හැරීමට සිදු වූ අතර එම වසරේ ජූනි මස ඔහු මියගියේ ය. 1916 යුවාන්ගේ මරණය නිසා චීනයේ බල ඌනතාවක් ඇති වූ අතර සමූහාණ්ඩුව දෙදරා ගියේ ය. මෙය තරගකාරී ප්‍රාදේශීය යුධ නායකයන් මගින් රාජ්‍යයේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය ගෙන ගිය යුධනායකයන්ගේ සමයකට හේතු විය. 1919දී [[පළමු ලෝක යුද්ධය|පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු]] ඇති කරගත් [[වර්සේල්ස් ගිවිසුම|වර්සේල්ස් ගිවිසුම]] මගින් යෝජිත වැඩපිළිටවලට විරෝධය පාමින් [[මැයි හතර ව්‍යාපාරය]] ඇරමුණු අතර නොබෝ කලකින්ම එය චීනය පුරාම විරෝධතා ව්‍යාපාරයක් ලෙස පැතිර ගියේ ය. මෙම විරෝධතාවන් සාර්ථක වූ අතර කැබිනට් මණ්ඩලය බිඳවැටුණු අතර ජපානය ජර්මන් ග්‍රහණයට ලක් වීමට හේතු වූ වර්සේල්ස් ගිවිසුමට අත්සන් තැබීම චීනය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මැයි හතර ව්‍යාපාරයෙන් උත්තේජනය වී ඇරඹුණු [[නව සංස්කෘතික ව්‍යාපාරය]] 1920 සහ 1930 දශකවල ශක්තිමත් විය. අබ්‍රේ පවසන පරිදි: :"ජාතිකවාදය, දේශානුරාගය, අභිවෘද්ධිය, විද්‍යාව, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සහ නිදහස මෙහි අරමුණු විය; අධිරාජ්‍යවාදය, වැඩවසම් ක්‍රමය, යුධ අධිපතිවාදය, ඒකාධිපතිවාදය, කුල ජ්‍යෙෂ්ඨවාදය, සහ අන්ධ සම්ප්‍රදායික විශ්වාස මෙහි සතුරන් විය. ශක්තිමත්භාවයට සහ නවීකරණයට ලක්වන්නේ කෙසේදැයි ව්දවතුන් තර්ක කළ අතර ඔවුනට ලොව අනෙක් තරගකාරී ජාතීන් මෙන් චීනයේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වයක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය විය."<ref>Patricia Buckley Ebrey, ''Cambridge Illustrated History of China'' (1996) p 271</ref> [[File:Flag of the Republic of China.svg|alt=Blue Sky White Sun Wholly Red Earth|thumb|1928 සිට මේ දක්වා භාවිතා වන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ධජය.]] බටහිර නිදහස් දර්ශනය කෙරෙහි එතරම් ප්‍රසාදයක් නොදැක්වූ වාමාංශික චීන විද්වත්හු රුසියානු විප්ලවයෙන් ආභාසය ලබා විප්වවාදී මතදැරූහ. මොස්කව් සිට චීනයට එවන ලද කොමින්ටර්න් නියෝජිතයන්ගේ සහාය ද ඔවුනට හිමි විය. මෙය සියවසේ ඉදිරි කාලය තුළ පැවතුණු චීනයේ වම් සහ දකුණු පාර්ශ්ව අතර අරගලයකට මූලබීජය විය. 1920දී සුන් යත්-සෙන් භේද වූ ජාතිය එක්සත් කරමින් දකුණු චීනයේ විප්ලවකාරී පදනමක් දැමී ය. [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයේ]] (සමාජවාදී පිබිදීමකින් යුත්) ආධාර ඇතිව ඔහු අදක්ෂ [[චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] (CPC) සමග සන්ධානයකට එළැඹියේ ය. 1925දී පිළිකාවක් නිසා සිදු වූ සුන්ගේ මරණයත් සමග ඔහුගේ ආරක්ෂකයකු වූ [[චියැං කායි‍-ෂෙක්]] විසින් ''[[ක්වෝමින්ටාං]]'' (ජාතිකවාදී පක්ෂය හෙවත් KMT) පක්ෂයේ බලය ලබාගෙන [[උතුරු ගවේෂණය]] (1926–1927) නම් වූ යුධ ව්‍යාපාරයක් මගින් දකුණු සහ මධ්‍යම චීනයේ බොහෝ ප්‍රදේශ එහි පාලනයට නතු කර ගත්තේ ය. යුධ බලය මගින් දකුණු සහ මධ්‍යම චීන යුධ ප්‍රධානීන් පරාජය කළ චියැංට උතුරේ යුධ ප්‍රධානීහු පක්ෂපාතීත්වය දැක්වූහ. 1927දී වියැං විසින් CPC දෙසට සිය අවධානය යොමුකළ අතර දකුණු සහ නැගෙනහිර චීනයේ එහි පදනම වූ CPC හමුදාවන් සහ නායකයින් නිර්දය ලෙස හඹායන ලදී. 1934දී [[චීන සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව]] වැනි සිය මූලස්ථාන මෙහෙයවන ලදුව CPC හමුදා [[දීර්ඝ පා ගමන]] මෙහෙයවූහ. මෙය චීනයේ බොහෝ ජනශූන්‍ය දුෂ්කර ප්‍රදේශවල සිට වයඹදිග චීනය තෙක් විහිදිණි. ෂාන්සි පළාතේ [[යන්ආන්]]හි ඔවුන් විසින් ගරිල්ලා මූලස්ථානයක් ද අරඹන ලදී. දීර්ඝ පා ගමනේ දී කොමියුනිස්ට්වාදීන් නව නායකයකු වූ [[මාඕ සේඩොං]] (මාඕ සේ-තුං) යටතේ ප්‍රතිසංවිධානය විය. [[File:Chinese civilians to be buried alive.jpg|thumb|210px|1937 [[නැන්කිං සංහාරය|නැන්කිං සංහාරයේ දී]] චීන සාමාන්‍ය ජනයා පණපිටින් වැළලීම]] වර්ෂ 14ක් පුරා රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල ජපනුන් පාලනය ගෙනගිය සමයන්හි ද (1931–1945) විවෘතව හෝ රහසිගත අයුරින් KMT සහ CPC පක්ෂ අතර අමිහිරි අරගලය පැවතිණි. [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයට]] සමගාමීව පැවති [[දෙවන චීන-ජපන් යුද්ධය|දෙවන චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1937–1945) චීනයේ මෙම ප්‍රධාන පක්ෂ දෙක ජපානයට විරුද්ධව 1937දී නාමිකව එක්සත් පෙරමුණක් ගොඩනැගූහ. ජපන් හමුදා චීන ජනයාට එරෙහිව විවිධ යුධ ව්‍යාපාර දියත් කළ අතර ජෛව සංහාරය (බලන්න [[:en:Unit 731|Unit 731]]) සහ [[:en:Three Alls Policy|තුන් සියලු ප්‍රතිපත්තිය]] (''සන්කො සකුසෙන්'') ඒ අතර ප්‍රධාන විය. එම තුන් සියලු ප්‍රතිපත්තිය වූයේ: ''"සියල්ලන්ව මරන්න, සියල්ලන්ව පුළුස්සන්න සහ සියල්ලන්ව කොල්ලකන්න"'' යන්නයි.<ref>{{cite book |last1=Fairbank |first1=J. K. |last2=Goldman |first2=M. |year=2006 |title=China: A New History |edition=2nd |publisher=Harvard University Press |page=320 |isbn=9780674018280 |url=https://books.google.com/books?id=nBDC2cqb6I0C&pg=PA320}}</ref> 1945 ජපානයේ පරාජයෙන් පසු සමාධාන සාකච්ඡා අසාර්ථක වීමෙන් පසු ජාතිකවාදී රාජ්‍ය හමුදා සහ CPC අතර නැවතත් අරගල ඇති විය. 1949 වන විට CPC පක්ෂය රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල බලය පතුරුවා තිබිණි. ''(බලන්න [[චීන සිවිල් යුද්ධය]])'' වෙස්ටඩ් පවසන්නේ චියැංට වඩා යුධ වැරදි අඩුවෙන් සිදු කළ නිසා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය සිවිල් යුද්ධය ජයගත් බවයි. එසේම බලවත් මධ්‍යගත රජයක් තැනීමේ අපේක්ෂාවෙන් චියැං රටේ බොහෝ කණ්ඩායම්වලට විරුද්ධව කටයුතු කිරීම ද එයට හේතු විය. මීට අමතරව ජපනුන්ට එරෙහි යුද්ධය නිසා ඔහුගේ පක්ෂය බෙහෙවින් දුර්වල විය. මේ අතර කොමියුනිස්ට්වාදීන් ගොවීන් වැනි විවිධ කණ්ඩායම්වලට ඔවුනට අසන්නට අවශ්‍ය වූ දෑ පවසා චීන ජාතිකවාදීන් මෙන් පෙනී සිටියහ.<ref>Odd Arne Westad, ''Restless Empire: China and the World Since 1750'' (2012) p 291</ref> සිවිල් යුද්ධයේ දී ජාතිකවාදීන් මෙන්ම කොමියුනිස්ට්වාදීන්ද යුධ ප්‍රවණ්ඩක්‍රියා සිදු කළ අතර දෙපාර්ශ්වයම විසින් සටන් නොවැදි ජනයා මිලියනයක් පමණ මරණයට පත් කළහ.<ref>Rummel, Rudolph (1994), Death by Government.</ref> මේ අතරට බලෙන් හමුදාවට බඳවා ගැනීම නිසා සිදු වූ මරණ මෙන්ම ජන සංහාර ද අයත් විය.<ref>Valentino, Benjamin A. Final solutions: mass killing and genocide in the twentieth century Cornell University Press. December 8, 2005. p88</ref> 1949දී චීනයේ CPC හමුදා අතින් ජාතිකවාදී රාජ්‍ය හමුදාව පරාජයට පත් වූ විට චියැං සහ බොහෝ KMT නායකයන් ඇතුළු ජාතිකවාදීහු [[තායිවානය]] වෙත පලාගියහ; දෙවන ලෝක යුද්ධයේ අවසානයත් සමග තායිවානයේ ජපන් හමුදා චීන සමූහාණ්ඩුවට යටත් වීමත් සමග ජාතිකවාදී හමුදා තායිවානයේ පාලනය අතට ගත්හ.<ref>[http://www.taiwandocuments.org/ghq.htm Surrender Order of the Imperial General Headquarters of Japan], 2 September 1945, "(a) The senior Japanese commanders and all ground, sea, air, and auxiliary forces within China (excluding Manchuria), [[Formosa]], and [[French Indochina]] north of 16 degrees north latitude shall surrender to Generalissimo Chiang Kai-shek."</ref> ===මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව (1949 සිට)=== {{main|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ඉතිහාසය}} 1949දී [[චීන සිවිල් යුද්ධය]] නිමාවට පත්වූයේ [[ක්වෝමින්ටාං]] (KMT) පක්ෂය මහා චීන භූමියෙන් ඉවත් කරමිනි. ක්වෝමින්ටාං පක්ෂය සිය රජය [[තායිපෙයි]] වෙත රැගෙන ගිය අතර ඔවුනට පාලනයට ඉතිරි වූයේ කූඩා දූපත් ස්වල්පයක් පමණි. [[චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] චීන මහා භූමියේ පාලනය සියතට ගත්තේ ය. 1949 ඔක්තෝබර් 1දා [[මාඕ සේ-තුං]] විසින් මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.<ref name="Ref_c">[http://www.isop.ucla.edu/eas/documents/mao490921.htm The Chinese people have stood up]. UCLA Center for East Asian Studies. Retrieved 16 April 2006. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906133423/http://www.isop.ucla.edu/eas/documents/mao490921.htm |date=6 September 2015 }}</ref> "කොමියුනිස්ට් චීනය" සහ "රතු චීනය" යනු PRC සඳහා භාවිතා වූ අන්වර්ථ නාමයන් දෙකකි.<ref name="Ref_d">Smith, Joseph; and Davis, Simon. [2005] (2005). The A to Z of the Cold War. Issue 28 of ''Historical dictionaries of war, revolution, and civil unrest''. Volume 8 of ''A to Z guides''. Scarecrow Press publisher. ISBN 0-8108-5384-1, ISBN 978-0-8108-5384-3.</ref> [[File:Mao proclaiming the establishment of the PRC in 1949.jpg|thumb|left|1949දී සභාපති [[මාඕ සේ-තුං]] විසින් [[චීනය|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව]] පිහිටුවීම නිවේදනය කිරීම.]] PRC පක්ෂය ඔපමට්ටම් වූයේ යුධ ව්‍යාපාර මාලාවක් සහ [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ පස් අවුරුදු සැලසුම්|පස්-අවුරුදු සැලසුම්]] මගිනි. මෙහි ආර්ථික සහ සමාජයීය සැලැස්ම වූ [[මහා ඉදිරි පිම්ම]] මරණ මිලියන 45ක් සඳහා හේතු වී යැයි ඇස්තමේන්තුගත කර ඇත.<ref name="Akbar2010">{{Cite news|url =http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/maos-great-leap-forward-killed-45-million-in-four-years-2081630.html |title= Mao's Great Leap Forward 'killed 45 million in four years'|accessdate=30 October 2010 |publisher=The Independent|location=London|first=Arifa|last=Akbar|date=17 September 2010}}</ref> මාඕගේ රජය ඉඩම්හිමියන්හට දරුණු දඬුවම් පැන වූ අතර ජනසතු ව්‍යාපාර සහ [[ලාඕගායි]] කඳවුරු පද්ධතිය හඳුන්වා දෙන ලදී. මාඕ යටතේ දඬුවම්, ශ්‍රමය සැපයීම සහ යුධ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා නිසා මිලියන ගණන් ජනජීවිත විනාශ විය. 1966දී මා‍ඕ සහ ඔහුගේ ආධාරකරුවන් විසින් [[සංස්කෘතික විප්ලවය]] අරඹන ලද අතර එය දශකයකට පසු මාඕගේ මරණය තෙක් ක්‍රියාත්මක විය. මෙම සංස්කෘතික විප්ලවය පක්ෂය තුළ බල අරගල සහ [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයට]] දැක්වූ භීතිය මැදින් ක්‍රියාත්මක වූ අතර එය චීන සමාජයේ මහත් විප්ලවයක් විය. 1972දී [[චීන-සෝවියට් බෙදීම|චීන-සෝවියට් බෙදීමේ උච්චස්ථානයේ දී]] මාඕ සහ [[ෂොවු එන්ලායි]] එක්සත් ජනපද ජනපති වූ [[රිචඩ් නික්සන්]] බීජිං නුවරදී හමු වී එක්සත් ජනපදය සමග සබඳතා ස්ථාපනය කරගත්හ. එම වර්ෂයේම චීන සමූහාණ්ඩුව වෙනුවට මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවට එක්සත් ජාතීන්ට ඇතුළු වීමට අවසර හිමි විය. එසේම ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර සාමාජිකත්වය ද හිමි විය. 1976 මාඕගේ මරණින් පසුව බල අරගලයක් පැවතිණි. [[සතර දෙනාගේ කල්ලිය]] අත්අඩංගුවට ගැනුණු අතර සංස්කෘතික විප්ලවය ඉක්මවා කටයුතු කිරීම පිළිබඳ ඔවුනට දෝෂාරෝපණය කෙරිණි. මෙලෙසින් චීනයේ ආකූල දේශපාලන යුගය නිමා විය. මාඕ විසින් පත්කළ අනුප්‍රපාප්තික සභාපතිවරයා වූ [[හුවා ගුඕෆෙං]] අභිබවා යමින් [[ඩෙං ෂියාඕපිං]] ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ නායකයා ලෙස බලයට පත් විය. 1978 සිට 1992 දක්වා ඩෙං ෂියාඕපිං චීනයේ නායකයා විය. නමුත් ඔහු කිසිදින සිය පක්ෂයේ හෝ ප්‍රාන්තයේ නායකයා වූයේ නැත. පක්ෂය තුළ රාජ්‍යයේ [[චීන ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණය|වැදගත් ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ]] සඳහා මුල් විය. කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ රාජ්‍ය පාලනයෙන් ක්‍රමයෙන් ජන ජීවිත ලිහිල් වන්නට විය. [[ජනතා කොමියුන|කොමියුන]] විසුරුවා හැරි අතර බොහෝ ගොවීන්ට බොහෝ ඉඩම් බදු දුන් අතර මෙය කෘෂිකර්මාන්තය දිරිගන්වමින් කෘසි නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවී ය. මෙම හැරවුම් ලක්ෂ්‍ය සමග චීනයේ අපේක්ෂිත ආර්ථිකය මිශ්‍ර ආර්ථිකයක් බවට පත් විය. එසේම විවෘත වෙළඳපොල පරිසරයක් ගොඩනැගෙන්නට විය.<ref name="Ref_e">{{cite web | last=Hart-Landsberg | first=Martin | last2=Burkett | first2=Paul | url= http://www.monthlyreview.org/chinaandsocialism.htm | title =China and Socialism: Market Reforms and Class Struggle | publisher = Monthly Review Press | ISBN=1-58367-123-4 | date=March 2010 | accessdate=30 October 2008}}</ref> මෙය "වෙළඳපොල සමාජවාදය" ලෙස ද හඳුන්වයි. 1982 දෙසැම්බර් 4වන දින මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව අද පවතින ව්‍යවස්ථාව ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. <!-- Commented out: [[File:Tianasquare.jpg|thumb|Left|''[[:en:Tank man|]]'' temporarily stops the advance of a column of tanks on June 5, 1989, in Beijing|]] --> 1989දී පැරණි සෙන්පති ලේකම් [[හු යාඕබැං|හු යාඕබැංගේ]] මරණින් පසු එම වර්ෂයේ [[1989 ටියැනන්මෙන් චතුරස්‍රයේ විරෝධතා|ටියැනන්මෙන් චතුරස්‍රයේ විරෝධතා]] ඇති විය. දූෂණය මැඬලීම සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතීන්, සහ කතාකිරීමේ නිදහස ඇතුළත්ව මහා දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමේ අරමුණින් ශිෂ්‍යයන් සහ සෙස්සන් විසින් මෙය සිදුකරන ලදී. කෙසේනමුත් ජූනි 4වනදා [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව|PLA]] හමුදා විසින් මෙය ව්‍යර්ථ කරන ලදී. එලෙස වාහන බොහෝ සංඛ්‍යාවක් චතුරස්‍රයට ඇතුළු වී ජනයා විසිරුවන ලදී. මෙම සිද්ධිය පුළුල්ව වාර්තා වූ අතර ලෝකයේම අවධානය ඒ දෙසට යොමු විය. ආණ්ඩුව කෙරෙහි දෝෂාරෝපණ පැනනැගිණි.<ref name="Ref_f">Youngs, R. ''The European Union and the Promotion of Democracy.'' Oxford University Press, 2002. ISBN 978-0-19-924979-4.</ref><ref name="Ref_g">Carroll, J. M. ''A Concise History of Hong Kong.'' Rowman & Littlefield, 2007. ISBN 978-0-7425-3422-3.</ref> මෙම සිද්ධිය ආශ්‍රයෙන් නිමැවුණු "[[:en:tank man|tank man]]" ලොවපුරා ප්‍රදර්ශනය විය. CPCහි ජනරාල් ලෙකම්වරයා සහ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනපතිවරාය වූ [[ජියෑං ෂෙමින්]] සහ අගමැති [[ෂු රොංජි]] යන දෙදෙනාම ෂැංහයිහි හිටපු නගරාධිපතිවරුන් වූ අතර ඔවුන් 1990 දශකයේ පශ්චාත්-ටියැනන්මෙන් මහජන චීන සඹූහාණ්ඩුව සඳහා පෙරමුණ ගත්හ. ජියෑං සහ ෂුගේ දස වසරක පාලනය තුළ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ අනුව ගොවීන් මිලියන 150ක් පමණ දරිද්‍රතා‍වයෙන් මුදවා ගැනීමට හැකි විය. එසේම දළ ජාතික නිෂ්පාදනය 11.2%ක වේගයක් අත්කර ගත්තේ ය.<ref name="Ref_h">{{cite news | url =http://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-07/11/content_244499.htm | title = Nation bucks trend of global poverty | date=11 July 2003 | newspaper=China Daily}}</ref><ref name="Ref_i">{{cite news | url = http://english.people.com.cn/english/200003/01/eng20000301X115.html | title = China's Average Economic Growth in 90s Ranked 1st in World | date= 1 March 2000 | newspaper = People's Daily}}</ref> අනතුරුව රට 2001දී [[ලෝක වෙළඳ සංවිධානය|ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ]] සාමාජිකත්වය ලබාගන්නා ලදී. කෙසේවෙතත් මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව සිය ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වන විට එමගින් සිදුවන රටේ පරිසර හානිය සහ සම්පත් හායනය පිළිබඳ සිතන්නට විය. ඔවුන්ගේ අවධානය යොමු වූ තවත් කාරණයක් වූයේ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථික වර්ධනයෙන් වාසි නොලබන සමාජ කොට්ඨාස ද පවතින බවයි. උදාහරණයක් ලෙස නාගරික සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ අතර පවතින වෙනස දැක්විය හැක. එහි ප්‍රතිඵලයක්‍ ලෙස CPCහි හිටපු ලේකම් ජනරාල්වරයා සහ ජනාධිපතිවරයා වූ [[හු ජින්තාඕ]] සහ අගමැති [[වෙන් ජියාබාඕ]] යටතේ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව විසින් සම්පත් සමානව බෙදී යන පරිදි නීති සම්මත කරන ලදී. නමුත් 2014වන විටත් එහි ප්‍රතිඵලය දැනගත නොහැකි විය.<ref name="Ref_j">{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4913622.stm | title = China worried over pace of growth | publisher=BBC | accessdate=16 April 2006}}</ref> මිලියන 40කට අධික ගොවීහු සිය බිම්වලින් ඉවත් විණි.<ref name="Ref_k">{{cite journal | url = http://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=3166_0_3_0 | title = China: Migrants, Students, Taiwan | journal = Migration News | date=January 2006 | volume=13 |issue=1}}</ref> එය ආර්ථික සංවර්ධනය නිසා සිදු විය. 2005දී චීනය පුරා 87,000 විරෝධතා පැවැත්විණි.<ref name="Ref_l">{{cite news | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/27/AR2006012701588.html |title = In Face of Rural Unrest, China Rolls Out Reforms | newspaper = The Washington Post | date=28 January 2006}}</ref> මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනගහණයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයකගේ ජීවන තත්ත්ව‍ය ගුණාත්මකව ඉහළ ගියේ ය. නිදහස ඉහළ ගිය අතර දේශපාලන බැමි තද වූ අතර ග්‍රාමීය පෙදෙස්වල එය දුර්වල විය.<ref>{{cite web |last=Thomas | first=Antony | url= http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tankman/etc/transcript.html | title=''Frontline'': ''The Tank Man'' transcript | accessdate=12 July 2008 |date=11 April 2006 |work=Frontline |publisher=PBS }}</ref> == සටහන් == {{reflist|30em}} == ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය == {{refbegin}} ===සමීක්ෂණ=== * Blunden, Caroline, and Mark Elvin. ''Cultural Atlas of China'' (2nd ed 1998) [http://www.amazon.com/Cultural-Atlas-China/dp/0816038147/ උද්ධෘත සහ පාඨ සෙවුම] * Catchpole, Brian. ''Map History of Modern China'' (1977) * Eberhard, Wolfram. ''A History of China'' (1950; 4th edition, revised 1977), 380 pages' [https://books.google.com/books?id=mUofeN6WW_IC&printsec=frontcover&dq=editions:ISBN160303420X#v=onepage&q=editions%3AISBN160303420X&f=false full text online free] * Ebrey, Patricia Buckley, and Kwang-ching Liu. ''The Cambridge Illustrated History of China'' (1999) 352 pages * Elvin, Mark. ''The Pattern of the Chinese Past'' (Stanford Up, 1973) * [[:en:John K. Fairbank|Fairbank, John King]] and Goldman, Merle. ''China: A New History.'' 2nd ed. Harvard U. Press, (2006). 640 pp. * Gernet, Jacques, J. R. Foster, and Charles Hartman. ''A History of Chinese Civilization'' (1996), called the best one-volume survey; * [[:en:Cho-yun Hsu|Hsu, Cho-yun]]. ''China: A New Cultural History'' (Columbia University Press; 2012) 612 pages; stress on China's encounters with successive waves of globalization. * Hsü, Immanuel Chung-yueh. ''The Rise of Modern China,'' 6th ed. (Oxford University Press, 1999), highly detailed coverage of 1644–1999, in 1136pp. * Huang, Ray. ''China, a Macro History'' (1997) 335pp, an idiosyncratic approach, not for beginners; [http://www.questia.com/library/book/china-a-macro-history-by-ray-huang.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]] * Keay, John. ''China: A History'' (2009), 642pp * Latourette, Kenneth Scott. ''The Development of China'' (1917) 273 pages; [https://books.google.com/books?id=fSIPAAAAYAAJ&dq=inauthor:latourette&num=30&as_brr=1 full text online] outdated survey* Franz, Michael. ''China through the Ages: History of a Civilization.'' (1986). 278pp; [http://www.questia.com/library/book/china-through-the-ages-history-of-a-civilization-by-franz-michael.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]] * Mote, Frederick W. ''Imperial China, 900–1800'' Harvard University Press, 1999, 1,136 pages, the authoritative treatment of the Song, Yuan, Ming, and Qing dynasties. * Needham, Joseph. ''The Grand Titration'' (London, 1969) * Perkins, Dorothy. ''Encyclopedia of China: The Essential Reference to China, Its History and Culture.'' Facts on File, 1999. 662 pp. * Roberts, J. A. G. ''A Concise History of China.'' Harvard U. Press, 1999. 341 pp. * Schoppa, R. Keith. ''The Columbia Guide to Modern Chinese History.'' Columbia U. Press, 2000. 356 pp. [http://www.questia.com/library/book/the-columbia-guide-to-modern-chinese-history-by-r-keith-schoppa.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]] * Spence, Jonathan D. ''The Search for Modern China'' (1999), 876pp; survey from 1644 to 1990s [http://www.questia.com/read/98946348 complete edition online at [[:en:Questia|Questia]]] * Ven, Hans van de, ed. ''Warfare in Chinese History.'' E. J. Brill, 2000. 456 pp. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=109282565 online edition] * Wang, Ke-wen, ed. ''Modern China: An Encyclopedia of History, Culture, and Nationalism.'' Garland, 1998. 442 pp. * Wright, David Curtis. ''History of China'' (2001) 257pp; [http://www.questia.com/library/book/the-history-of-china-by-david-curtis-wright-john-e-findling-frank-w-thackeray.jsp online edition] * Wills, Jr., John E. ''Mountain of Fame: Portraits in Chinese History'' (1994) ===ප්‍රාග්ඉතිහාසය=== * Chang, Kwang-chih. ''The Archaeology of Ancient China,'' Yale University Press, 1986. *Discovery of residue from fermented beverage consumed up to 9,000 years ago in Jiahu, Henan Province, China. By Dr. Patrick E McGovern, University of Pennsylvania archaeochemist and colleagues from China, Great Britain and Germany. *{{cite web|first=Rixiang|last=Zhu|author2=Zhisheng An |author3=Richard Potts |author4=Kenneth A. Hoffman |url=http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf |title=Magnetostratigraphic dating of early humans in China|doi=10.1016/S0012-8252(02)00132-0 |format=PDF |accessdate=23 January 2011}} *[http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf The Discovery of Early Pottery in China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614011439/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf |date=2007-06-14 }} by Zhang Chi, Department of Archaeology, Peking University, China. ===ෂෑං රාජවංශය=== * Durant, Stephen W. ''The Cloudy Mirror: Tension and Conflict in the Writings of Sima Qian'' (1995), ===හන් රාජවංශය=== *[[:en:Rafe de Crespigny|de Crespigny, Rafe]]. 1972. The Ch’iang Barbarians and the Empire of Han: A Study in Frontier Policy. ''Papers on Far Eastern History'' 16, Australian National University. Canberra. *de Crespigny, Rafe. 1984. ''Northern Frontier. The Policies and Strategies of the Later Han Empire''. Rafe de Crespigny. 1984. Faculty of Asian Studies, Australian National University. Canberra. *{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html|title=South China under the Later Han Dynasty|first=Rafe|last=de Crespigny|accessdate=23 January 2011|chapter=Chapter One from ''Generals of the South: the Foundation and early history of the Three Kingdoms state of Wu''|journal=Asian Studies Monographs, New Series No. 16|publisher=Faculty of Asian Studies, The Australian National University, Canberra|year=1990|archive-date=16 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116113351/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html|url-status=dead}} *{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html|journal=Asian Studies Monographs, New Series No. 21|title=Later Han Military Administration: An Outline of the Military Administration of the Later Han Empire|first=Rafe|last=de Crespigny|publisher=Faculty of Asian Studies, The Australian National University|year=1996|edition=Based on the Introduction to Emperor Huan and Emperor Ling being the Chronicle of Later Han for the years 189 to 220 AD as recorded in Chapters 59 to 69 of the Zizhi tongjian of Sima Guang|accessdate=23 January 2011|archive-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528225757/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html|url-status=dead}} *Dubs, Homer H. 1938–55. ''The History of the Former Han Dynasty by Pan Ku. '' (3 vol) * Hill, John E. (2009) ''Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd centuries CE''. ISBN 978-1-4392-2134-1. *Hulsewé, A. F. P. and Loewe, M. A. N., eds. ''China in Central Asia: The Early Stage 125 B.C. – A.D. 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty''. (1979) *Twitchett, Denis and Loewe, Michael, eds. 1986. ''The Cambridge History of China. Volume I. The Ch’in and Han Empires, 221 B.C. – a.d. 220''. Cambridge University Press. *Yap, Joseph P. (2009) ''Wars With the Xiongnu – A Translation From Zizhi tongjian'', AuthorHouse. ISBN 1-4900-0604-4 ===ජින්, ෂඩ් රාජධානි, සහ උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ=== *{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html|title=The Three Kingdoms and Western Jin: A History of China in the Third Century AD|first=Rafe|last=de Crespigny|journal=East Asian History|publisher=Faculty of Asian Studies, Australian National University, Canberra|year=1991|accessdate=23 January 2011|issue=1 June 1991, pp.&nbsp;1–36, & no. 2 December 1991, pp.&nbsp;143–164|archive-date=6 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110306102317/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html|url-status=dead}} *Miller, Andrew. ''Accounts of Western Nations in the History of the Northern Chou Dynasty.'' (1959) ===සුයි රාජවංශය=== *[[:en:Arthur F. Wright|Wright, Arthur F.]] 1978. ''The Sui Dynasty''. Alfred A. Knopf, New York. ISBN 0-394-49187-4, ISBN 0-394-32332-7 (pbk). ===ටෑං රාජවංශය=== *Benn, Charles. 2002. ''China's Golden Age: Everyday Life in the Tang Dynasty''. Oxford University Press. ISBN 0-19-517665-0. * Lewis, Mark Edward. 2012. ''China's Cosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). [http://www.amazon.com/Chinas-Cosmopolitan-Empire-Dynasty-Imperial/dp/0674064011/ excerpt]; A standard scholarly survey. *Schafer, Edward H. 1967. ''The Vermilion Bird: T’ang Images of the South''. University of California Press, Berkeley and Los Angeles. Reprint 1985. ISBN 0-520-05462-8. *Shaffer, Lynda Norene. 1996. ''Maritime Southeast Asia to 1500''. Armonk, New York, M.E. Sharpe, Inc. ISBN 1-56324-144-7. *Wang, Zhenping. 1991. "T’ang Maritime Trade Administration." Wang Zhenping. ''Asia Major'', Third Series, Vol. IV, 1991, pp.&nbsp;7–38. ===සොං රාජවංශය=== * Ebrey, Patricia. ''The Inner Quarters: Marriage and the Lives of Chinese Women in the Sung Period'' (1990) * Hymes, Robert, and Conrad Schirokauer, eds. ''Ordering the World: Approaches to State and Society in Sung Dynasty China,'' U of California Press, 1993; [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft1000031p/?&query=&brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *Shiba, Yoshinobu. 1970. ''Commerce and Society in Sung China''. Originally published in Japanese as ''So-dai sho-gyo—shi kenkyu-''. Tokyo, Kazama shobo-, 1968. Yoshinobu Shiba. Translation by Mark Elvin, Centre for Chinese Studies, University of Michigan. ===මිං රාජවංශය=== * Brook, Timothy. ''The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China.'' (1998). * Brook, Timothy. ''The Troubled Empire: China in the Yuan and Ming Dynasties'' (2010) 329 pages. Focus on the impact of a Little Ice Age on the empire, as the empire, beginning with a sharp drop in temperatures in the 13th century during which time the Mongol leader Kubla Khan moved south into China. * Dardess, John W. ''A Ming Society: T'ai-ho County, Kiangsi, Fourteenth to Seventeenth Centuries.'' (1983); uses advanced "new social history" [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft2s2004qh/?&query=&brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Farmer, Edward. ''Zhu Yuanzhang and Early Ming Legislation: The Reordering of Chinese Society Following the Era of Mongol Rule.'' E.J. Brill, 1995. * Goodrich, L. Carrington, and Chaoying Fang. ''Dictionary of Ming Biography.'' (1976). * Huang, Ray. ''1587, A Year of No Significance: The Ming Dynasty in Decline.'' (1981). * Mote, Frederick W. and Twitchett, Denis, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1.'' (1988). 976 pp. * Schneewind, Sarah. ''A Tale of Two Melons: Emperor and Subject in Ming China.'' (2006). * Tsai, Shih-shan Henry. ''Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle.'' (2001). * Mote, Frederick W., and Denis Twitchett, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 7, part 1: The Ming Dynasty, 1368–1644'' (1988). 1008 pp. [https://books.google.com/books?id=tyhT9SZRLS8C excerpt and text search] * Twitchett, Denis and Frederick W. Mote, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 8: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1.'' ** Twitchett, Denis and Frederick W. Mote, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 8: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 2. '' (1998). 1203 pp. ===ක්විං රාජවංශය=== * Fairbank, John K. and Liu, Kwang-Ching, ed. ''The Cambridge History of China. Vol. 2: Late Ch'ing, 1800–1911, Part 2.'' Cambridge U. Press, 1980. 754 pp. * Mann, Susan. ''Precious Records: Women in China's Long Eighteenth Century'' (1997) * Naquin, Sysan, and Evelyn S. Rawski. ''Chinese Society in the Eighteenth Century'' (1989) [http://www.amazon.com/Chinese-Society-Eighteenth-Century-Naquin/dp/0300046022/ excerpt and text search] * Peterson, Willard J., ed. ''The Cambridge History of China. Vol. 9, Part 1: The Ch'ing Dynasty to 1800.'' Cambridge U. Press, 2002. 753 pp. * Rawski, Evelyn S. ''The Last Emperors: A Social History of Qing Imperial Institutions'' (2001) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft8d5nb4v4/?&query=&brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Struve, Lynn A., ed. ''The Qing Formation in World-Historical Time.'' (2004). 412 pp. * Struve, Lynn A., ed. ''Voices from the Ming-Qing Cataclysm: China in Tigers' Jaws'' (1998) * Yizhuang, Ding. "Reflections on the '[[:en:New Qing History|New Qing History]]' School in the United States," ''Chinese Studies in History,'' Winter 2009/2010, Vol. 43 Issue 2, pp 92–96, It drops the theme of "sinification" in evaluating the dynasty and the non-Han Chinese regimes in general. It seeks to analyze the success and failure of Manchu rule in China from the Manchu perspective and focus on how Manchu rulers sought to maintain the Manchu ethnic identity throughout Qing history. ===චීන සමූහාණ්ඩු යුගය (1912-1949)=== * Bergere, Marie-Claire. ''Sun Yat-Sen'' (1998), 480pp, the standard biography * Boorman, Howard L., ed. ''Biographical Dictionary of Republican China.'' (Vol. I-IV and Index. 1967–1979). 600 short scholarly biographies [https://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC excerpt and text search] ** Boorman, Howard L. "Sun Yat-sen" in Boorman, ed. ''Biographical Dictionary of Republican China'' (1970) 3: 170–89, [https://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC&pg=PA172&lpg=PA172&dq=+YANG+CH'%C3%9C-Y%C3%9CN&source=web&ots=2vo5nB_pW4&sig=z9_ba59M35GI7n85WvjZR5zS3HU&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=1&ct=result#PPA170,M1 complete text online] * Dreyer, Edward L. ''China at War, 1901–1949.'' (1995). 422 pp. * Eastman Lloyd. ''Seeds of Destruction: Nationalist China in War and Revolution, 1937– 1945.'' (1984) * Eastman Lloyd et al. ''The Nationalist Era in China, 1927–1949'' (1991) * Fairbank, John K., ed. ''The Cambridge History of China, Vol. 12, Republican China 1912–1949. Part 1.'' (1983). 1001 pp. * Fairbank, John K. and Feuerwerker, Albert, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 13: Republican China, 1912–1949, Part 2.'' (1986). 1092 pp. * Fogel, Joshua A. ''The Nanjing Massacre in History and Historiography'' (2000) * Gordon, David M. "The China-Japan War, 1931–1945," ''The Journal of Military History'' v70#1 (2006) 137–182; major historiographical overview of all important books and interpretations; [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/journal_of_military_history/v070/70.1gordon.html online] * Hsiung, James C. and Steven I. Levine, eds. ''China's Bitter Victory: The War with Japan, 1937–1945'' (1992), essays by scholars; [http://www.questia.com/library/book/chinas-bitter-victory-the-war-with-japan-1937-1945-by-james-c-hsiung-steven-i-levine.jsp online from Questia]; * Hsi-sheng, Ch'i. ''Nationalist China at War: Military Defeats and Political Collapse, 1937–1945'' (1982) * Hung, Chang-tai. ''War and Popular Culture: Resistance in Modern China, 1937–1945'' (1994) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft829008m5/?&query=&brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *Lara, Diana. ''The Chinese People at War: Human Suffering and Social Transformation, 1937–1945'' (2010) * Rubinstein, Murray A., ed. ''Taiwan: A New History'' (2006), 560pp * Shiroyama, Tomoko. ''China during the Great Depression: Market, State, and the World Economy, 1929–1937'' (2008) * Shuyun, Sun. ''The Long March: The True History of Communist China's Founding Myth'' (2007) * Taylor, Jay. ''The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China.'' (2009) ISBN 978-0-674-03338-2 * Westad, Odd Arne. ''Decisive Encounters: The Chinese Civil War, 1946–1950.'' (2003). 413 pp. the standard history ===කොමියුනිස්ට් යුගය (1949–present)=== * Barnouin, Barbara, and Yu Changgen. ''Zhou Enlai: A Political Life'' (2005) * Baum, Richard D. "'Red and Expert': The Politico-Ideological Foundations of China's Great Leap Forward," ''Asian Survey,'' Vol. 4, No. 9 (Sep. 1964), pp.&nbsp;1048–1057 [http://links.jstor.org/sici?sici=0004-4687(196409)4%3A9%3C1048%3A%22AETPF%3E2.0.CO%3B2-%23 in JSTOR] * Becker, Jasper. ''Hungry Ghosts: China's Secret Famine'' (1996), on the "Great Leap Forward" of 1950s * Chang, Jung and Jon Halliday. ''Mao: The Unknown Story,'' (2005), 814 pages, ISBN 0-679-42271-4 * {{cite book|author=Davin, Delia|title=Mao: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=GfShg2lD8Y4C|year=2013|publisher=Oxford UP}} * Dittmer, Lowell. ''China's Continuous Revolution: The Post-Liberation Epoch, 1949–1981'' (1989) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft3q2nb24q/?&query=&brand=ucpress online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Dietrich, Craig. ''People's China: A Brief History,'' 3d ed. (1997), 398pp * Kirby, William C., ed. ''Realms of Freedom in Modern China.'' (2004). 416 pp. * Kirby, William C.; Ross, Robert S.; and Gong, Li, eds. ''Normalization of U.S.-China Relations: An International History.'' (2005). 376 pp. * Li, Xiaobing. ''A History of the Modern Chinese Army'' (2007) * MacFarquhar, Roderick and Fairbank, John K., eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 15: The People's Republic, Part 2: Revolutions within the Chinese Revolution, 1966–1982.'' Cambridge U. Press, 1992. 1108 pp. * [[:en:Maurice Meisner|Meisner, Maurice]]. ''Mao's China and After: A History of the People’s Republic,'' 3rd ed. (Free Press, 1999), dense book with theoretical and political science approach. * Spence, Jonatham. ''Mao Zedong'' (1999) * Shuyun, Sun. ''The Long March: The True History of Communist China's Founding Myth'' (2007) * Walder, Andrew G. ''China under Mao: A Revolution Derailed'' (Harvard University Press, 2015) 413 pp. [https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=43955 online review] * Wang, Jing. ''High Culture Fever: Politics, Aesthetics, and Ideology in Deng's China'' (1996) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft0489n683/?&query=&brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Wenqian, Gao. ''Zhou Enlai: The Last Perfect Revolutionary'' (2007) ====සංස්කෘතික විප්ලවය, 1966–76==== * Clark, Paul. ''The Chinese Cultural Revolution: A History'' (2008), a favorable look at artistic production [http://www.amazon.com/dp/0521875153 excerpt and text search] * Esherick, Joseph W.; Pickowicz, Paul G.; and Walder, Andrew G., eds. ''The Chinese Cultural Revolution as History.'' (2006). 382 pp. * Jian, Guo; Song, Yongyi; and Zhou, Yuan. ''Historical Dictionary of the Chinese Cultural Revolution.'' (2006). 433 pp. * MacFarquhar, Roderick and Fairbank, John K., eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 15: The People's Republic, Part 2: Revolutions within the Chinese Revolution, 1966–1982.'' Cambridge U. Press, 1992. 1108 pp. * MacFarquhar, Roderick and Michael Schoenhals. ''Mao's Last Revolution.'' (2006). * MacFarquhar, Roderick. ''The Origins of the Cultural Revolution. Vol. 3: The Coming of the Cataclysm, 1961–1966.'' (1998). 733 pp. * Yan, Jiaqi and Gao, Gao. ''Turbulent Decade: A History of the Cultural Revolution.'' (1996). 736 pp. ===ආර්ථික විද්‍’ාව සහ පරිසරය=== * Chao, Kang. ''Man and Land in Chinese History: An Economic Analysis'' (Stanford UP, 1986) * Chow, Gregory C. ''China's Economic Transformation'' (2nd ed. 2007)*Elvin, Mark. ''Retreat of the Elephants: An Environmental History of China.'' (2004). 564 pp. * Elvin, Mark and Liu, Ts'ui-jung, eds. ''Sediments of Time: Environment and Society in Chinese History.'' (1998). 820 pp. * von Glahn, Richard. ''The Economic History of China: From Antiquity to the Nineteenth Century'' (Cambridge UP, 2016). 461 pp. [http://eh.net/?s=von+Glahn%2C online review] * Ji, Zhaojin. ''A History of Modern Shanghai Banking: The Rise and Decline of China's Finance Capitalism.'' (2003. 325) pp. * Naughton, Barry. ''The Chinese Economy: Transitions and Growth'' (2007) * Rawski, Thomas G. and Lillian M. Li, eds. ''Chinese History in Economic Perspective,'' University of California Press, 1992 [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft6489p0n6/?&query=&brand=ucpress complete text online free]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Sheehan, Jackie. ''Chinese Workers: A New History.'' Routledge, 1998. 269 pp. * Stuart-Fox, Martin. ''A Short History of China and Southeast Asia: Tribute, Trade and Influence.'' (2003). 278 pp. ===ස්ත්‍රීන් සහ ලිංග භේදය=== * Ebrey, Patricia. ''The Inner Quarters: Marriage and the Lives of Chinese Women in the Sung Period'' (1990) * Hershatter, Gail, and Wang Zheng. "Chinese History: A Useful Category of Gender Analysis," ''American Historical Review,'' Dec 2008, Vol. 113 Issue 5, pp 1404–1421 * Hershatter, Gail. ''Women in China's Long Twentieth Century'' (2007), [http://escholarship.org/uc/gaia_gaia_books full text online] * Hershatter, Gail, Emily Honig, Susan Mann, and Lisa Rofel, eds. ''Guide to Women's Studies in China'' (1998) * Ko, Dorothy. ''Teachers of Inner Chambers: Women and Culture in China, 1573–1722'' (1994) * Mann, Susan. ''Precious Records: Women in China's Long Eighteenth Century'' (1997) * Wang, Shuo. "The 'New Social History' in China: The Development of Women's History," ''History Teacher,'' May 2006, Vol. 39 Issue 3, pp 315–323 {{refend}} ===විද්වත් ජර්නල=== * ''[[:en:Central Asian Survey|Central Asian Survey]]'' * ''Chinese Studies in History''<ref>See [http://www.tandfonline.com/toc/mcsh20/current website]</ref> * ''East Asian History''<ref>See [http://www.eastasianhistory.org/ website]</ref> * ''Journal of Modern Chinese History''<ref>See [http://tandfonline.com/rmoh website]</ref> * ''[[:en:Late Imperial China (journal)|Late Imperial China]]'' * ''Modern China: An International Journal of History and Social Science''<ref>See [http://mcx.sagepub.com/ website]</ref> * ''Sino-Japanese Studies''<ref>See [http://chinajapan.org/ website]</ref> * ''[[:en:T'oung Pao|T'oung Pao: International Journal of Chinese Studies]]'' == වැඩිදුර කියවීමට == *[http://www.princeton.edu/~classbib/ Classical Historiography For Chinese History] *Abramson, Marc S. (2008). ''Ethnic Identity in Tang China''. University of Pennsylvania Press, Philadelphia. ISBN 978-0-8122-4052-8. *Ankerl, G. C. ''Coexisting Contemporary Civilizations: Arabo-Muslim, Bharati, Chinese, and Western''. INU PRESS Geneva, 2000. ISBN 2-88155-004-5. *{{cite book|author=John W. Dardess|title=Governing China, 150-1850|url=https://books.google.com/books?id=IpXzmOuqiegC&printsec=frontcover&dq=john+dardess&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjBxOvugJbKAhWBHB4KHXC1BNMQ6AEIKDAC#v=onepage&q=john%20dardess&f=false|year=2010|publisher=Hackett Publishing|isbn=1-60384-311-6}} * Li, Xiaobing. ''China at War: An Encyclopedia'' (2012) in ebrary * [[:en:Endymion Wilkinson|Wilkinson, Endymion]], ''[[:en:Chinese History: A New Manual|Chinese History: A New Manual]]'', Harvard University, Asia Center (for the Harvard-Yenching Institute), 2013, 1128 (double-column) p., ISBN 978-0-674-06715-8. Supersedes Wilkinson (2000). * [[:en:Endymion Wilkinson|Wilkinson, Endymion]], [https://books.google.com/books?id=ERnrQq0bsPYC&printsec=frontcover ''Chinese history: a manual],'' (revised and enlarged. Harvard University, Asia Center (for the Harvard-Yenching Institute), 2000, 1181 p., ISBN 0-674-00247-4; ISBN 0-674-00249-0; for specialists.'' == බාහිර සබැඳි == <!----- PER WIKIPEDIA'S POLICIES, --DO--NOT-- USE GLOBAL CHINAWIKIPEDIA AND SIMILAR SITES AS SOURCES OR EXTERNAL LINKS. THEY WILL BE DELETED. ------> {{Commons category}} *{{zh icon}} [http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm චීන දත්තසමුදාය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090606/http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm |date=2016-11-20 }} by [[:en:Academia Sinica|ඇකඩමියා සිනිකා]]. *[http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552524 Modernizing China] from the [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives] *{{zh icon}} [http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm Manuscript and Graphics Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200506031332/http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm |date=2020-05-06 }} by ඇකඩමියා සිනිකා. *[http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm A universal guide for China studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121129203455/http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm |date=2012-11-29 }} *[http://chinese.dsturgeon.net/ Chinese Text Project], ඓතිහාසික චීන නිර්මාණවල පාඨ සහ පරිවර්තන. *[https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ History Forum] *:[http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html Asian History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512061404/http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html |date=2013-05-12 }} *:[http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ Chinese Siege Warfare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621201559/http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ |date=2007-06-21 }} *''[http://pem.org/yinyutang/ Yin Yu Tang: A Chinese Home]'', චිං රාජවංශ සමයේ චීන ගෘහ නිර්මාණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්. *[http://www.aall.ufl.edu/EMC/ ''Early Medieval China''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719230513/http://www.aall.ufl.edu/EMC/ |date=2006-07-19 }}, හන් සිට ටෑං යුගයේ ආරම්භය අතර කාලය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය ජර්නලය. *[https://web.archive.org/web/20080116175553/http://www.geocities.com/crmaozedong/index.html Cultural Revolution Propaganda Poster] *[http://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=4043 China Rediscovers its Own History], a 100-minute lecture on Chinese history given by Yu Ying-shih, Emeritus Professor of East Asian Studies and History at Princeton University. *[http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm Resources for Middle School students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080105233305/http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm |date=2008-01-05 }} (grades 5–9). *[http://www.gutenberg.org/files/17695/17695-h/17695-h.htm A history of China] by Wolfram Eberhard, [EBook #17695], ISO-8859-1 (7 February 2006). *[http://www.pbs.org/kqed/chinainside/ China from the Inside], a 2006 [[:en:PBS|PBS]] documentary. *[http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld Ancient Asian World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515023548/http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld |date=2012-05-15 }} *[http://www-chaos.umd.edu/history/toc.html History of China: Table of Contents] by the Chaos Group at the University of Maryland. *{{cite journal |journal=BMC Biology |last=Li |issue=1 |volume=8|doi=10.1186/1741-7007-8-15 |url=http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf |title=Evidence that a West-East admixed population lived in the Tarim Basin as early as the early Bronze Age |format=PDF |year=2010 |pmid=20163704 |pmc=2838831}} {{DEFAULTSORT:History Of China}} [[Category:ඉතිහාසය]] [[Category:චීනය]] [[Category:ඉතිහාසය - ලෝකය]] [[Category:ආසියාව]] [[Category:චීන ඉතිහාසය]] gcn7j64no8card3isv707di6tc68dbx ඉංජිනේරු පීඨය, පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලය 0 21052 800081 591433 2026-09-25T00:57:36Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800081 wikitext text/x-wiki {{Infobox_University |name = ඉංජිනේරු පීඨය, පේරාදෙණිය‍ විශ්ව විද්‍යාලය |established = 1950 |type = [[Public university|Public]] |dean = [[Professor|Prof.]] W.M.S.B.Weerakoon |city = [[Peradeniya]] |state = |country = [[Sri Lanka]] |students = 1500 |staff = 349 |newspaper = Gauge |colour = Pink {{color box|pink}} |campus = [[Suburban area|Subrban]] |website= [http://www.pdn.ac.lk/eng/ www.pdn.ac.lk/eng] }} [[Image:Entrance to the Faculty of Engineering, University of Peradeniya.jpg|thumb|right|230px|ඉංජිනේරු පීඨ ප්‍රධාන පිවිසුම් මාර්ගය අසල , පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලය]] ==ඉතිහාසය== 1950 ජූලි 1 දා පේරාදෙණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ ඉංජිනේරු පීඨය ආරම්භ විය. ආරම්භයේදී මෙය කොළඹ පිහිටා තිබූ අතර පසුව එය පේරාදෙණිය වෙත ගෙන යන ලදී. ==දෙපාර්තමේන්තු== [[Image:Pera efac3.jpg|thumb|right|250px|පාලක ගොඩනැගිල්ල]] දැනට මෙම පීඨය සතුව දෙපාර්තමේන්තු 8ක්<ref>{{Citation |title=Departments of study |url=http://www.pdn.ac.lk/eng/old/departments.html |access-date=2010-05-13 |archive-date=2010-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100325111532/http://www.pdn.ac.lk/eng/old/departments.html }}</ref> ඇත. ඒවා නම් *රසායනික සහ ක්‍රියාවලි ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුව<ref>{{Citation |title=Department of Chemical and Process Engineering |url=http://www.pdn.ac.lk/eng/chemical/ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907014138/http://www.pdn.ac.lk/eng/chemical/ }}</ref> *සිවිල් ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුව<ref>{{Citation |title=සිවිල් ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුවg |url=http://www.civil.pdn.ac.lk/ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2010-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100323231411/http://www.civil.pdn.ac.lk/ }}</ref> *පරිගණක ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුව<ref>[http://www.ce.pdn.ac.lk/ පරිගණක ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුව]</ref> *විද්යුත් හා ඉලෙක්ටොනික ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුව<ref>{{Citation |title=විද්යුත් හා ඉලෙක්ටොනික ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුng |url=http://www.ee.pdn.ac.lk/ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2015-11-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151116012423/http://www.ee.pdn.ac.lk/}}</ref> *ඉංජිනේරු ගණිත දෙපාර්තමේන්තුව<ref>{{Citation |title=ඉංජිනේරු ගණිත දෙපාර්තමේන්තු |url=http://www.pdn.ac.lk/eng/engmath/ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2010-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100102000333/http://www.pdn.ac.lk/eng/engmath/ }}</ref> *යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුව<ref>{{Citation |title=යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුව |url=http://www.pdn.ac.lk/eng/mechanical/ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2009-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091224130755/http://www.pdn.ac.lk/eng/mechanical/ }}</ref> *නිෂ්පාදන ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තුව<ref>{{Citation |title=නිෂ්පාදන ඉංජිනේරු දෙපාර්තමේන්තු |url=http://www.pdn.ac.lk/eng/production/ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2009-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090907153527/http://www.pdn.ac.lk/eng/production/ }}</ref> ==ඉංජීනේරු විද්‍යාව උපාදිධාරීන්== {| class="wikitable" |- ! දෙපාර්ත‍මේන්තු ! උපාධිධාරීන් ගණන |- | සිවිල් ඉංජිනේරු | 5297 |- | විදුලි හා විද්‍යුත් ඉංජිනේරු | 1680 |- | යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු | 1255 |- | නිෂ්පාදන ඉංජිනේරු | 826 |- | රසායනික සහ ක්‍රියාවලි ඉංජිනේරු | 286 |- | පරිගණක ඉංජිනේරු | 283 |- | '''මුලු ගණන''' | '''9627''' |} ==පීඨාධිපතින්ගේ නම් ලැයිස්තුව== *[[මහාචාර්ය]] [[E.O.E. පෙරේරායි]] (1950-65 & 1966-69) *[[මහාචාර්ය]] R.H. Paul (1965–66) *[[මහාචාර්ය]] J.C.V. Chinnappa (1969–71) *[[මහාචාර්ය]] H.B. de Silva (1972–75) *[[මහාචාර්ය]] A. Thurairajah (1975-77 & 1982-85) *[[මහාචාර්ය]] W.P. Jayasekara (1977–82) *[[මහාචාර්ය]] [[C.L.V. Jayathilake]] (1985-86 & 1988-89) *[[මහාචාර්ය]] M. Amaratunga (1986–88) *[[මහාචාර්ය]] M.P. Ranaweera (1989–94) *[[මහාචාර්ය]] S. Ranatunga (1994–99) *[[මහාචාර්ය]] W.J.N. Fernando (1999–2002) *[[මහාචාර්ය]] S.D. පතිරණ (2002–2005) *[[මහාචාර්ය]] S.B.S.අබේකෝන්(2005–2009) *[[මහාචාර්ය]] W.M.S.B.වීරකෝන්(2009–present) ==පහසුකම්== මෙම විශ්ව වි‍ද්‍යාලය සතුව නොයෙකුත් ශාස්ත්‍රීය පහසුකම්ද සේවා පහසුකම්ද පවතී. ===ශාස්ත්‍රීය පහසුකම්=== *ඉංජීනේරු පුස්තකාලය *ඉංජීනේරු වැඩ පොළ *Industrial Training and Career Guidance Uනිට් *පරිගණනක කේන්ද්‍රය *ඉලෙක්ට්‍රෝනික වැඩ පොළ *English Language Teaching Unit (ELTU) **The Language Laboratory *Engineering Education Unit **Audio Visual Facility *Research and Development Units **Engineering Design Centre (EDC) **Centre for Engineering Research and Postgraduate Studies (CERPS) ==ඉංජිනේරු ප්‍රදර්ශනය ''EngEx2010''== 60 වන සංවත්සරය වෙනුවෙන් පේරාදෙණිය විද්‍යාලය, ඉංජිනේරු පීඨය විසින් සංවිධානය කරන ලද EngEx2010, 2010 සැප්තැම්බර් මස ඉමහත් ජන සහභාගීතවයක් යටතේ නිමාවිය. දින 6 ක් මුලුල්ලේ පැවති ප්‍රදර්ශනය සදහා 100,000 අධික පිරිසක් සහභාගී වූ අතර දිවයින පුරා පාසැල් දරු දැරියන් මෙය නැරඹිමට පැමිණියා.<ref>{{Citation |title=EngEx2010 Engineering: The Future |url=http://www.ce.pdn.ac.lk/EngEx2010/ |access-date=2010-05-13 |archive-date=2010-05-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100508005558/http://www.ce.pdn.ac.lk/EngEx2010/ }}</ref> == මේවාද බලන්න== *[[පේරාදෙණිය‍ විශ්ව විද්‍යාලය]] ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist|2}} ==බාහිර සබැඳි== *[http://www.pdn.ac.lk/eng/ Faculty of Engineering, University of Peradeniya official website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100516054936/http://www.pdn.ac.lk/eng/ |date=2010-05-16 }} {{University of Peradeniya}} [[ප්‍රවර්ගය:පේරාදෙණිය‍ විශ්වවිද්‍යාලය]] rvc2kwfqzkrgtfxwsv3rwl2yxipixq8 අන්තර්ජාතික ඉන්දීය සිනමා සම්මාන උළෙල 0 21584 800066 591223 2026-09-24T23:48:03Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800066 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සම්මානය | name = IIFA සම්මාන | image =Iifa logo.jpeg | description = [[බොලිවුඩ්]] සඳහා [[චිත්‍රපට|සිනමාමය]] මස්තකප්‍රාප්තීන් හී විශිෂ්ටත්වය | presenter = [[අන්තර්ජාතික ඉන්දීය සිනමා ඇකඩමිය]] | country = [[ඉන්දියාව]] | year = 1999 | website = [http://www.iifa.com/ අයිෆා නිල වෙබ් අඩවිය] }} '''අන්තර්ජාතික ඉන්දීය සිනමා සම්මාන උළෙල''', (International Indian Film Academy (IIFA) Awards) පවත්වනු ලබන්නෙ වාර්ෂිකව අන්තර් ජාතික ඉන්දීය විත්‍රපට ආයතනය මගිනි. ඉන්දීය සිනමාවේ උදාරභාවය කලාත්මක සහ තාක්ෂණික විශිෂ්ටත්වය සදභා වෘත්තීයවේදියෝභට මෙය පිරිනමයි. [[ඉන්දීය සිනමා]], [[හින්දි භාෂාව]] චිත්‍රපටිය කර්මාන්තය. 2000ස්ථාපිතය, මෙම මංගල්‍යය ලෝකය පුරා රටවල් වල වසරකට වරක් පවත්වයි. == ඉතිහාසය == අයිෆා සංකල්පය සහ නිෂ්පාදනය විස්‌ක්‍රාෆ්ට්‌ එන්ටර්ටේන්මන්ට්‌ සමාගමෙනි. දකුණු ආසියාවේ ප්‍රධානතම සිනමා ඇකඩමියක්‌ වන අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමිය (International Indian Film Academy/ IIFA) මේ සඳහා පූර්ණ සහාය ලබාදෙයි. මෙම සම්මාන උළෙල ආරම්භ වුයේ 2000 වසරේ ලන්ඩන් නුවරිනි. එම සම්මාන උළෙල වසරින් වසර ගෙවී යද්දී දැන් වඩාත් පුළුල් වී ඇත. එනම් සිනමා සම්මාන උළෙලට සමගාමීව තවත් ඉසව් රැසකින් මෙය සමන්වීත වී තිබේ. මේ අනුව සිනමා උත්සව, වැඩමුළු, ප්‍රදර්ශන, චිත්‍රපට දර්ශන, ව්‍යාපාරික සමුළු, ක්‍රීඩා තරග ආදිය අන්තර්ගත වන අයිෆා සම්මාන උළෙල ලෝකයේ අංක එකේ ඉසව්වක්‌ බවට වර්ධනය වී තිබේ. ලංකාවේදී පැවැත්වෙන්නේ අයිෆා 11 වන සම්මාන උළෙලයි. මීට පෙර [[ලන්ඩන්]], [[සන්සිටි]], [[ජොහැන්නස්‌බර්ග්]], [[සිංගප්පූරුව]], [[මැලේසියාව]], [[ඩුබායි]], [[ඇමැස්‌ටර්ඩෑම්]], [[යෝක්‌ෂයර්]] [[බැංකොක්]]‌ සහ [[මැකාවූ]] යන නගරවලදී සහ රටවලදී මෙම සම්මාන උළෙල පවත්වා ඇත. {|class="wikitable" align="center" style="margin:.5em;" |- !colspan="3" align="center" | IIFA සම්මාන ලැයිස්තුව |- !වසර !නගරය !රට |- | 2000 || [[ලන්ඩනය]] || {{ධජනිරූපකය|එක්සත් රාජධානිය}} [[එක්සත් රාජධානිය]] |- | 2001 || [[සන් සිටි, නෝත් වෙස්ට්|සන් සිටි]] || {{ධජනිරූපකය|දකුණු අප්‍රිකාව}} [[දකුණු අප්‍රිකාව]] |- | 2002 || [[ජෙන්ටිං හයිලන්ඩ්ස්]] || {{ධජනිරූපකය|මලයාසියාව}} [[මලයාසියාව]] |- | 2003 || [[ජොහැනස්බර්ග්]] || {{ධජනිරූපකය|දකුණු අප්‍රිකාව}} [[දකුණු අප්‍රිකාව]] |- | 2004 || [[සිංගප්පූරුව]] || {{ධජනිරූපකය|සිංගප්පූරුව}} [[සිංගප්පූරු ජනරජය]] |- | 2005 || [[ඇම්ස්ටර්ඩෑම්]] || {{ධජනිරූපකය|නෙදර්ලන්තය}} [[නෙදර්ලන්තය]] |- | 2006 || [[ඩුබායි]] || {{ධජනිරූපකය|එක්සත් අරාබි එමිරේට්ස්}} [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]] |- | 2007 || [[ෂෙෆීල්ඩ්]] || {{ධජනිරූපකය|එක්සත් රාජධානිය}} [[එක්සත් රාජධානිය]] |- | 2008 || [[බැංකොක්]] || {{ධජනිරූපකය|තායිලන්තය}} [[තායිලන්තය]] |- | [[2009 IIFA Awards|2009]] || [[මකාවෝ]] || {{ධජනිරූපකය|මකාවෝ}} [[මකාවෝ]] |- | 2010 || [[කොළඹ]] || {{ධජනිරූපකය|ශ්‍රී ලංකාව}} [[ශ්‍රී ලංකාව]] |- | 2011දී || [[ටොරන්ටෝ]] || {{ධජනිරූපකය|කැනඩාව}} [[කැනඩාව]]<ref>[http://in.news.yahoo.com/139/20100326/874/twl-sri-lanka-to-host-international-indi.htmlSri Lanka to host International Indian Film Academy Awards in July]</ref> |} == සම්මාන == ===ජනප්‍රිය සම්මානය=== * [[IIFA විශිෂ්ට චිත්‍රපට සම්මානය|විශිෂ්ට චිත්‍රපටිය]] * [[IIFA විශිෂ්ට අධ්‍යක්ෂසම්මානය|හොඳම අධ්‍යක්ෂක]] * [[IIFA විශිෂ්ට නළුවා සම්මානය|හොඳම නළුවා]] * [[IIFAවිශිෂ්ට නිළිය සම්මානය|හොඳම නිළිය]] * [[IIFA විශිෂ්ට සහාය නළුවා සම්මානය|හොඳම සහාය නළුවා]] * [[IIFA විශිෂ්ට සහාය නිලිය සම්මානය|හොඳම සහාය නිළිය]] * [[IIFA විශිෂ්ට දුෂ්ටයා සම්මානය|හොඳම නළුවා ඉතා දුෂ්ට භූමිකාව]] * [[IIFA විශිෂ්ට විකටයා සම්මානය|හොඳම නළුවා විහිළු භූමිකාව]] * [[IIFA විශිෂ්ට සංගීතය අධ්‍යක්ෂ සම්මානය|හොඳම සංගීත අධ්‍යක්ෂ]] * [[IIFA විශිෂ්ට ගීත රචකයා සම්මානය|හොඳම භාව ගීතය]] * [[IIFA විශිෂ්ට පිරිමි පසුබිම් සම්මානය|හොඳම පසුබිම් ගායකයා පුරුෂ]] * [[IIFA විශිෂ්ට ස්ත්‍රි පසුබිම් සම්මානය|හොඳමපසුබිම් ගායකයා ගැහැනු]] ===විශේෂ සම්මාන=== * [[IIFA Style Icon of the Year Award|Style Icon of the Year]] * [[IIFA Style වසරේ ප්‍රසිද්ධ ගායිකාව of the Award|Style Diva of the Year]] * [[IIFA Sony faces of the year Award|Faces of the Year]] * [[IIFA අලංකාරවත් තාරුකාව සම්මානය|අලංකාරවත් තරු සම්මානය]] * [[IIFA තරු මංගලාවතරණය සම්මානය|තරු මංගලාවතරණය සම්මානය]] * විශිෂ්ට සම්මානය ලෝකව්‍යාප්ත බලපෑම උදෙසා *විශිෂ්ට දායකත්වය ඉන්දීය සිනමාව වෙත *විශිෂ්ට ජයග්‍රහණය ඉන්දීය සිනමාව වෙත *විශිෂ්ට ජයග්‍රහණය කරණකොට ඉන්දීය ජාත්‍යන්තර සිනමාව තුළ *[[කලාකරුවා දසකය සම්මානය]] ===ශිල්පීය සම්මාන=== * [[IIFA විශිෂ්ට කලා අධ්‍යක්ෂණය|හොඳම කලා අධ්‍යක්ෂණය]] * [[IIFA විශිෂ්ටt සටන|හොඳම ක්‍රියාව]] * [[IIFA විශිෂ්ට පසුතලය |හොඳම පසුතලය ]] * [[IIFA විශිෂ්ට සිනෙමාරූපණය|හොඳම සිනෙමාරූපණය]] * [[IIFA විශිෂ්ට නර්තන රචනය|හොඳම නෘත්‍ය විද්‍යාව]] * [[IIFA විශිෂ්ට ඇඳුම් පැළඳුම් සැලසුම් නිර්මාණය|හොඳම ඇඳුම් පැළඳුම් නිර්මාණය]] * [[IIFA විශිෂ්ට දෙබස් සම්මාන|හොඳම දෙබස]] * [[IIFA විශිෂ්ට සංස්කරණය කිරීම|හොඳම සංස්කරණය කිරීම]] * [[IIFA විශිෂ්ටවේශනිරූපන|හොඳම වේශනිරූපන]] * [[IIFA විශිෂ්ට තිර රචනය|හොඳම තිර රචනය]] * [[IIFA විශිෂ්ට ශබ්ද සැටැහීම|හොඳම ශබ්ද සැටැහීම]] * [[IIFA විශිෂ්ට ශබ්ද නැවත-සැටැහීම|හොඳම ශබ්ද ප්‍රති-සැටැහීම]] * [[IIFA විශිෂ්ට විශිෂ්ට රංගප්‍රයෝග|හොඳම විශේෂ රංගප්‍රයෝග]] * [[IIFA විශිෂ්ට කථාසම්මානය|හොඳම කතන්දරය]] ==Records and facts== *'''Most awards to a single film''' **[[3 Idiots]] (2009) - 16 **[[Kal Ho Naa Ho]] (2003) - 14 **[[Jodhaa Akbar]] (2008) - 11 *'''Most acting awards - male (Best Actor + Best Supporting Actor)''' **[[Hrithik Roshan]] (4+0) = 4 **[[Shahrukh Khan]] (3+0) = 3 **[[Amitabh Bachchan]] (2+1) = 3 *'''Most acting awards - female (Best Actress + Best Supporting Actress)''' **[[Rani Mukerji]] (3+1) = 4 **[[Aishwarya Rai]] (2+0) = 2 **[[Kareena Kapoor]] (2+0) = 2 *'''Most directing awards''' **[[Sanjay Leela Bhansali]] - 3 **[[Ashutosh Gowariker]] - 2 **[[Rakesh Roshan]] - 2 **[[Rajkumar Hirani]] - 2 *'''Most best music director awards''' **[[A.R.Rahman]] - 6 **[[Shankar-Ehsaan-Loy]] - 2 == මේවාද බලන්න== * [[බොලිවුඩ්]] * [[ඉන්දීය සිනමාව]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} ==බාහිර සබැඳි == * [http://www.iifa.com/ IIFA.com] නිල ජාලය * [http://www.indya.com/ indya.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611174353/http://www.indya.com/ |date=2010-06-11 }} Star Plus - නිල ප්‍රචාරකයා IIFA * [https://web.archive.org/web/20110319122215/http://www.bbc.co.uk/asiannetwork/bollywood/iifa/2009/ IIFA on BBC ආසියාවට අයත් ජාලය] 6slxm66zee8oqx5jhc8nrudca0dor8e ටෝනාඩෝ 0 21628 800141 734615 2026-09-25T05:06:51Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800141 wikitext text/x-wiki {{About|කාලගුණ සංසිද්ධිය}} {{For|මෙම වසර තුළ ටෝනාඩෝ|{{CURRENTYEAR}} වසර තුළ ටෝනාඩෝ}} {{copyedit}} {{Infobox weather type |name = ටෝනාඩෝ |image = F5 tornado Elie Manitoba 2007.jpg |caption = 2007 ජුනි මස දී [[Canada|කැනඩාවේ]], [[Elie, Manitoba]] වෙත ලඟාවෙමින් පවතින ටෝනාඩෝවක්. |area of occurrence= |season= Primarily [[Spring (season)|spring]] and [[summer]], but can occur at any time of year with the right atmospheric conditions |effect = [[Enhanced Fujita scale|Wind damage]] }} {{Weather|Storms}} {{commons category|Tornadoes}} {{commons category|Pictures of tornadoes}} [[ගොනුව:Stoughton Tornado.jpg|thumb|300px|right|ටෝනාඩෝ වලාවක්]] '''ටෝනාඩෝ''' කුණාටුවක් ({{en|Tornado}}) යනු විශාල කුණාටු වලාකුලක පහල මායිමේ සිට භූමිය දෙසට ගිලා බසින, එමෙන්ම වේගයෙන් කැරකෙන සුළං සහිත, ඇඹරෙන පුනීලයක් බඳු සුළං ප්‍රවාහයකි. ටෝනාඩෝව මධ්‍යයෙහි ඇත්‍‍‍තේ අඩු පීඩන සලාවකි.මෙම සලාව මගින් අවට වාතය වේගයෙන් ඒ දෙසට ඇද ගනී.වේගයෙන් භ්‍රමනය වෙමින් පැයට කි.මී 400-500 ත් අතර වේගයකින් හමායන මේ සුළං වලට නිවාස මුළුමනින්ම ගලවා දැමීමටත්, විශාල ට්‍රක් රථ,දුම්රිය පෙට්ටි වැනි දෑ ඉහලට ඔසවා විසි කිරීමටත් විශාල වෘක්ෂයන් උදුරා විනාශ කර දැමීමටත් හැකිය. ටෝනාඩෝ යුරෝපයේ , ආසියාවේ, ඕස්ට්‍රේලියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ වල බහුලව හා ප්‍රචණ්ඩව ක්‍රියාත්මක වන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයෙහිය. ටෝනාඩෝ නිර්මාණය වනුයේ කොතැනද? කවර වේලාවකද? යන්න නිවැරදිව පුරෝකතනය කිරීමට තවමත් විද්‍යාඥයින්ට හැකියාවක් නොමැත.එහෙත් මෙතෙක් කර ඇති අධ්‍යන වලින් පැහැදිලි වනුයේ ඒවා ශීත වාතස්කන්ධයට යටින් පිහිටි උණුසුම් වාතය විසින් ඉහල නැගීමට දරන පහර දීම තුලින් නිර්මාණය වන බවයි.එකිනෙකට ප්‍රතිවිරුද්ධ ගුණාංග සහිත වාතස්කන්ධ හමුවීම කැළඹුම් සහිත කුණාටු වලාකුළු නිර්මාණයට අවශ්‍ය සුළිමය සුළං තත්වයක් බිහි කරයි.මේ සුළිමය ස්වභාවය තීව්‍රවෙත්ම,සලාව වලාකුලේ පත්ලෙන් මතුවී පොළව හා ගැටීම සිදුවනුයේ ටෝනාඩෝවක පරිද්දෙනි.සරළ ටෝනාඩෝවක් පුනීලයක හැඩය ගනී.එහෙත් එය සුන්බුන් රැස්කර ගන්නා තෙක් අහසේ තිබේදැයි දෘෂ්‍යමාන නොවේ.ටෝනාඩෝවට ඝණ අඳුරු පැහැය එක්වනුයේ එලෙස එකතු වන සුන්බුන් මගිනි.ටෝනාඩෝවක විනාශය රුඳෙනුයේ එහි සුළගේ වේගය හෝ විශ්කම්භය මත පමනක් නොවේ.එය බල පවත්වන කාලය හා එය ගැටෙන භූමියේ ස්වභාවය අනුවද වේ. ==ටෝනාඩෝ තීව්‍රතාවය මැනීම== ටෝනාඩෝ කුණාටු වල තීව්‍රතාවය මැනීම සඳහා Fujita පරිමාණය යොදා ගැනේ.( F-පරිමාණය ) යොදා ගැනේ. පරිමාණය සුළං වේගය අනුව F 0 සිටF 5 දක්වා වෙනස් වන සුළුය. F0යනු පැයට කි.මී 64 -116 අතර වේ.F 5යනු සුළං වේගය පැයට කි.මී 419 - 512 අතර වේ. ==ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ටෝනාඩෝ== 1950 -1999 අතර කාල පරිච්ඡේදයේදී එක්සත් ජනපදය විසින් ටෝනාඩෝ කුණාටු 40,522ක් වාර්තා කොට තිබේ. එම ප්‍රමාණයේ සාමාන්‍ය වසරක‍ට කුණාටු 810 කි.මේවා අතුරින් දළ වශයෙන් සියයට 43ක් වනාහි F2 (පැයට කි.මී 181 -253 වේගය ) හා F3 (පැයට කි.මී 254 -332 වේගය ) පරිමානයට අයත් ඒවාය.1916 සහ 2000 අතර කාලයේදී එක්සත් ජනපදයේ පුද්ගලයින් 12,766ක් ටෝනාඩෝ බලපෑමෙන් මිය ගියේය. [[ගොනුව:Occluded mesocyclone tornado5 - NOAA.jpg|right|300px]] ===එක්සත් ජනපදයට බලපෑ ප්‍රබල ටෝනාඩෝ=== *Tri-State ටෝනාඩෝව - එක්සත් ජනපදය 1925 1925 මාර්තු 18 වැනි දින ඉතාමත් වේගයෙන් චලනය වන ටෝනාඩෝවක් විසින් ඇමරිකානු ප්‍රාන්ත 3 ක් වන මිසුරි ,ඉලිනොයිස් සහ ඉන්දියානාවල 689 ක් ජීවිතක්ෂයට පත් කොට 1980 කට තුවාල සිදු කරන ලදී.ටෝනාටඩෝව ඇනාපොලිස් හරහා යන විට එහි මාර්ගය තරමක් පුළුල් සහිත වූ අතර එමගින් ප්‍රාන්තයට තරමක් හානි සිදු විය.ටෝනාඩෝව වටා අහස අඳුරු පැහැයකින් යුක්ත විය.අවසන් අවස්ථාව එළඹෙන තෙක් ටෝනාඩෝවේ පුනීල ලක්ෂණ දක්නට නොලැබිණ. *ජැරල් ටෝනාඩෝව - එක්සත් ජනපදය 1997 1997 මැයි 27 දින ජැරල් වලින් උතුරට වන්නට දරුණු අකුණු කුණාටු වර්ධනය වීමට පටන් ගත්තේය.ටෝනාඩෝව වැකෝ ආසන්නයේදී භූමිය හා ගැටී නිවාස කිහිපයක් විනාශ වී තිබිණ.මීට ටික වේලාවකට පසුව තවත් ටෝනාඩෝවක් භූමිය හා ගැටීමෙන් මැරිනාහි මුහුදු යාත්‍රා 50 ක් විනාශ විය. [[ගොනුව:Union City Oklahoma Tornado (mature).jpg|right|300px]] [[ගොනුව:Dimmitt Tornado1 - NOAA.jpg|right|300px]] ==ටෝනාඩෝ විපත් අවම කර ගැනීම== විනාශකාරී ටෝනාඩෝ කුණාටු වලින් සිදුවන විශාල විනාශය හා හානි අවම කර ගැනීම සඳහා ඒවා කල් තියා හඳුනා ගෙන ජනතාවට අනතුරු හැඟවීමේ උපක්‍රම දියුණු කරනු සඳහා එක්සත් ජනපද රජය(USA)විසින් ටෝනාඩෝ වලට භාජනය වන බොහෝ ප්‍රදේශයන්හි කාලයක සිට විශාල උත්සාහයක් දරමින් සිටී.1977 සිට කාලගුණ විද්‍යාඥයින් ලබා ඇති සාර්ථකත්වය නම් ටෝනාඩෝ වලාකුල තුලින් සලාව මතුව ඒමට විනාඩි 25 කට කලින් Droppler Radar මගින් එය හඳුනා ගැනීමට හැකියාව තිබීමයි.මෙය අනතුරුහැඟවීම් තරමක් කල්තියා ප්‍රකාශ කිරීමටත්, අනතුරට මුහුණ දෙන ජනතාව‍ට තම නිවෙස් ගම්බිම් අත්හැර ආරක්ෂිත ස්ථාන කරා යාමටත් තරමක් ඉඩකඩ සලසයි. [[ගොනුව:F2 tornado damage example.jpg|thumb|300px|ටෝනාඩෝ සිදුකල විපතක්]] ==ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ == * ධනපාල ඒ.එච්(2008) ස්වභාවික විපත් ,තරංජි ප්‍රින්ට්ස් ==අඩවියෙන් බැහැර පිටු== *[http://en.wikipedia.org/wiki/Tornado Tornado] *[http://www.nssl.noaa.gov/edu/safety/tornadoguide.html Tornadoes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624204058/http://www.nssl.noaa.gov/edu/safety/tornadoguide.html |date=2008-06-24 }} *[https://web.archive.org/web/20110429174402/http://www.fema.gov/hazard/tornado/index.shtm Tornado] *[http://www.howstuffworks.com/tornado.htm How Tornadoes Work] [[ප්‍රවර්ගය:කුණාටු]] ==පින්තූර ගැලරිය== ටෝනාඩෝ වලාවන් කිහිපයක් <gallery> Image:Piedmont and Mulhall tornadoes - NOAA.jpg Image:Occluded mesocyclone tornado1 - NOAA.jpg Image:Wea00214 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg Image:Tornado view, June 2, 1929, Hardtner, Kansas.jpg Image:Tornade002.jpg </gallery> ටෝනාඩෝ විපත් කිහිපයක් <gallery> Image:F2 tornado damage example.jpg Image:Woodward Iowa Tornado Damage.JPG Image:Birmingham_tornado_2005_damage.jpg Image:Omaha Tornado Damage 1913.jpg Image:Csptornado1.jpg </gallery> == ආශ්‍රිත ලිපි == {{portal|Tornadoes|කාලගුණය}} {{Div col|colwidth=25em}} * [[Cultural significance of tornadoes]] * [[Cyclone]] * [[Derecho]] * [[List of tornadoes and tornado outbreaks]] **[[List of F5 and EF5 tornadoes]] **[[List of F4 and EF4 tornadoes]] ***[[List of F4 and EF4 tornadoes (2020–present)]] * [[List of tropical cyclone-spawned tornadoes]] * [[List of tornadoes with confirmed satellite tornadoes]] * [[Secondary flow]] * [[Skipping tornado]] * [[Space tornado]] * [[Tornado preparedness]] * [[Tornadoes of {{#time:Y}}]] * [[Tropical cyclone]] * [[Hypercane]] * [[Typhoon]] * [[Whirlwind]] {{Div col end}} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == {{Sister project links |wikt= |commons= |b= |n= |q= |s= |v= |voy=Tornado safety |species=no |d=no |display=Tornado }} * [http://www.ncdc.noaa.gov/stormevents/ NOAA Storm Events Database 1950–present] * [http://www.essl.org/ESWD European Severe Weather Database] * [http://celebrating200years.noaa.gov/breakthroughs/tornadowarnings/welcome.html Tornado Detection and Warnings] * [http://www.ejssm.org/ Electronic Journal of Severe Storms Meteorology] * [https://web.archive.org/web/20080624204058/http://www.nssl.noaa.gov/edu/safety/tornadoguide.html NOAA Tornado Preparedness Guide] * [http://www.tornadohistoryproject.com/ Tornado History Project – Maps and statistics from 1950 to present] * "[http://scitation.aip.org/content/aip/magazine/physicstoday/article/67/9/10.1063/PT.3.2514 What we know and don’t know about tornado formation]", ''Physics Today'', September 2014 * [http://www.ncdc.noaa.gov/billions U.S. Billion-dollar Weather and Climate Disasters] {{Cyclones}} {{Nature}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:ටෝනාඩෝ| ]] [[Category:Weather hazards]] [[Category:Severe weather and convection]] [[Category:Types of cyclone]] [[Category:Wind]] [[Category:Spanish words and phrases]] [[ප්‍රවර්ගය:ස්වාභාවික ව්‍යසන]] [[ප්‍රවර්ගය:වීඩියෝ ක්ලිප ඇතුළත් ලිපි]] [[Category:Hazards of outdoor recreation]] hl14ii9orz2dve88xh340h4r8y1mdqb කුමාර් සංගක්කාර 0 24091 800099 800004 2026-09-25T02:53:30Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800099 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය | playername = කුමාර් සංගක්කාර | country = ශ්‍රී ලංකාව | country_adj = ශ්‍රී ලංකා | fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර | image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG | caption = | nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ) | living = true | dayofbirth = 27 | monthofbirth = 10 | yearofbirth = 1977 | placeofbirth = [[මාතලේ]] | countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | height= මීටර් 1.78 | batting = වමත් | bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]] | role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු | international = true | testdebutdate =ජූලි 20 | testdebutyear = 2000 | testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව | testcap = 84 | lasttestdate = ජනවාරි 3-7 | lasttestyear = 2015 | lasttestagainst = නවසීලන්තය | odidebutdate = ජූලි 5 | odidebutyear = 2000 | odidebutagainst = පකිස්ථානය | odicap = 93 | lastodidate = මාර්තු 18 | lastodiyear = 2015 | lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව | odishirt = 11 | club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]] | year1 = 1997–වර්තමානය | club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]] | year2 = 2008–2010 | club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]] | year3 = 2007 | club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]] | year4 = 2011 | club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]] | year5 = 2015–වර්තමානය | columns = 4 | column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග | matches1 = 130 | runs1 = 12,203 | bat avg1 = 58.66 | 100s/50s1 = 38/51 | top score1 = 319 | deliveries1 = 84 | wickets1 = 0 | bowl avg1 = – | fivefor1 = – | tenfor1 = – | best bowling1 = – | catches/stumpings1 = 178/20 | column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]] | matches2 = 404 | runs2 = 14,234 | bat avg2 = 41.98 | 100s/50s2 = 25/93 | top score2 = 169 | deliveries2 = – | wickets2 = – | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 402/99 | column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]] | matches3 = 230 | runs3 = 17,829 | bat avg3 = 51.07 | 100s/50s3 = 52/76 | top score3 = 319 | deliveries3 = 246 | wickets3 = 1 | bowl avg3 = 150.00 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 1/13 | catches/stumpings3 = 347/33 | column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]] | matches4 = 504 | runs4 = 18,141 | bat avg4 = 42.68 | 100s/50s4 = 34/114 | top score4 = 169 | deliveries4 = – | wickets4 = – | bowl avg4 = – | fivefor4 = – | tenfor4 = – | best bowling4 = – | catches/stumpings4 = 506/124 | date = 11 ජුනි | year = 2015 | source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ |Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}} '''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.<ref>http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html</ref> ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12) පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි 4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.<ref>http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html</ref> ==මුල් කාලය== කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.<ref name=teacher/> 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.<ref name=teacher>[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} <!-- Bot retrieved archive --> | date=20071202092104}</ref> මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී . == ආශ්‍රිත== මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී . mj0idhb8g1z5g78bj6o9nvqia9x7rz1 අම්ල වැස්ස 0 24564 800069 650105 2026-09-24T23:59:48Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800069 wikitext text/x-wiki {{Pollution sidebar|Air|image=[[File:Origins of acid rain.svg|upright=1.4|frameless]]|caption=Processes involved in acid deposition (only SO<sub>2</sub> and NO<sub>x</sub>) play a significant role in acid rain}} [[File:Cloud formation from refinery in Curacao.jpg|thumb|Acid clouds can grow on SO<sub>2</sub> emissions from refineries, as seen here in [[Curaçao]].]] {{external media | width = 210px | float = right | headerimage= | audio1 = [https://www.sciencehistory.org/distillations/podcast/whatever-happened-to-acid-rain "Whatever Happened to Acid Rain?"], [[Science History Institute]]}} අසාමාන්‍ය ලෙසින් [[අම්ලය|ආම්ලික]], එනම් ඉහළ නැංවුනු හයිඩ්‍රජන් අයන මට්ටමක් (අඩු [[pH]] අගයක්) සහිත, ඕනෑම ආකාරයක [[වැස්ස‍|වැස්සක්]] හෝ [[වර්ෂණය (කාලගුණ විද්‍යාව)|වර්ෂණයක්]] '''අම්ල වැස්සක්''' වෙයි. සල්ෆර් ඩයොක්සයිඩ් (SO<sub>2</sub>) හා සල්ෆර් ට්‍රයොක්සයිඩ් (SO<sub>3</sub>) ආම්‍ලික ඔක්සයිඩයන්ය. ඒවා ජලය සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර සල්ෆියුරස් අම්‍ලය හා සල්ෆියුරික් අම්‍ලය සාදයි. වායුගෝලයේ SO<sub>2</sub> හා SO<sub>3</sub> අණු වල සාන්‍ද්‍රනය වැඩි වීම හේතුවෙන් අම්‍ල වැසි නම්‍ අහිතකර වැසි ඇතිවේ. වායුගෝලයට SO<sub>2</sub> එකතු කරන ප්‍රභවයන් කීපයක් වේ. ගිනිකඳු පිපිරීම එවැනි ස්වාභාවික ප්‍රභවයකි. එසේම බොහෝ ලෝහ ස්‍වාභාවිකව පවතින්‍නේ සල්‍ෆර් සමඟ මිශ්‍ර වීය. මේවා පිරිපහදුවේදී උණු කිරීමට හෝ අධික ලෙස රත් කිරීමට ලක් කරන අතර; එවිට මෙම සල්‍ෆර්, ඔක්සිජන් සමඟ ප්‍රතික්‍රියා කර SO<sub>2</sub> සාදයි. බොහෝ විට මෙසේ නිකුත් වන SO<sub>2</sub> ; වාතයේ ඇති O<sub>2</sub> සමඟ එකතු වී SO<sub>3</sub> සාදයි. මෙම අම්‍ල වැසි; පාෂාණ ප්‍රතිමා, ගොඩනැගිලි, වනාන්තර හා ජලජ ජීවීන්ට ඉතා අහිතකර වේ. == නිර්වචනය == "අම්ල වැස්ස" යනු ෙතත්(සි, හිම, sleet, මීදුම, cloudwater, and dew) හා වියළි(acidifying particles සහ වායු) අාම්ලික සංරචක තැන්පත් වීම සදහා භාවිතා කරන යෙදුමකි. == ඉතිහාසය == [[ගොනුව:Waldschaeden_Erzgebirge_3.jpg|thumb|right|Trees killed by acid rain]] === මානුෂ ක්‍රියාකාරකම් === [[ගොනුව:Gavin Power Plant.jpg|thumb|The coal-fired [[Gavin Power Plant]] in [[Cheshire, Ohio]]]] == අම්ල deposition == === තෙත ( නිධිසාධනය ) === === වියළි deposition === == වළක්වා ගැනීමේ ක්‍රම == === තාක්‍ෂණික විසදුම් === == ආශ්‍රිත ලිපි == * [[Alkaline precipitation]] * [[Citizen science]] – one of two 'first uses' of the term was in an acid rain campaign in 1989. * [[Gene Likens]] * [[List of environmental issues]] * [[Lists of environmental topics]] * [[Ocean acidification]] * [[Rain dust]] (an ''alkaline rain'') * [[Soil retrogression and degradation]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|30em}} == භාහිර සබැඳි == {{commons category}} * [http://www.esrl.noaa.gov/csd/AQRS/reports/napapreport05.pdf National Acid Precipitation Assessment Program Report] – a 98-page report to Congress (2005) * [http://www.geography-site.co.uk/pages/environ/acid.html Acid rain for schools] * [https://web.archive.org/web/20080815095700/http://www.hubbardbrookfoundation.org/education_outreach/ Acid rain for schools – Hubbard Brook] * United States Environmental Protection Agency – [https://web.archive.org/web/20160415152327/http://www.epa.gov/region1/eco/acidrain/index.html New England Acid Rain Program] (superficial) * [https://web.archive.org/web/20060421175435/http://www.enviroliteracy.org/article.php/2.html Acid Rain] (more depth than ref. above) * U.S. Geological Survey – [http://pubs.usgs.gov/gip/acidrain/2.html What is acid rain?] * [https://web.archive.org/web/20070212003546/http://www.adirondackcouncil.org/acrapub.pdf Acid Rain: A Continuing National Tragedy] – a report from The Adirondack Council on acid rain in the Adirondack region (1998) * [http://chemconnections.org/modules/acidrain/ What Happens to Acid Rain?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110725161913/http://chemconnections.org/modules/acidrain/ |date=2011-07-25 }} * [https://web.archive.org/web/20111112093305/http://www.lakescientist.com/learn-about-lakes/water-quality/acid-rain.html Acid Rain and how it affects fish and other aquatic organisms] * [https://www.eanet.asia/resource/fourth-report-for-policy-makers-towards-clean-air-for-sustainable-future-in-east-asia-through-collaborative-activities/ Fourth Report for Policy Makers (RPM4): Towards Clean Air for Sustainable Future in East Asia through Collaborative Activities]- a report for policy-makers, Acid Deposition Monitoring Network in East Asia, EANET, (2019). {{Pollution}} {{Authority control}} [[Category:Rain]] [[Category:Air pollution]] [[ප්‍රවර්ගය:ජල දූෂණය]] [[Category:Forest pathology]] [[Category:Sulfuric acid]] [[ප්‍රවර්ගය:පාරිසරික රසායන විද්‍යාව]] [[ප්‍රවර්ගය:පරිසර දූෂණය]] eycq9b5jnvr7fiaf46z4pwqgosogj3z කැල්සියම් කාබයිඩ් 0 24860 800096 798059 2026-09-25T02:45:24Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800096 wikitext text/x-wiki {{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}} {{පරිවර්ථනය}} {{chembox | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 267279722 | Name = කැල්සියම් කාබයිඩ් | ImageFile = Calcium carbide formula.svg | ImageFile2 = BaO2structure.jpg | ImageName = කැල්සියම් කාබයිඩ් | IUPACName = කැල්සියම් කාබයිඩ් | OtherNames = | Section1 = {{Chembox Identifiers | CASNo = 75-20-7 | CASNo_Ref = {{cascite}} | PubChem = 6352 }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = CaC<sub>2</sub> | MolarMass = 64.099 g/mol | Appearance = White powder to grey/black crystals | Density = 2.22 g/cm<sup>3</sup> | MeltingPtC = 2160 | BoilingPtC = 2300 | Solubility = decomposes }} | Section3 = {{Chembox Structure | CrystalStruct = Tetragonal <ref>{{cite journal| doi = 10.1023/A:1015105922260| year = 2002| author = Massalimov, I. A.| journal = Inorganic Materials| volume = 38| pages = 363| last2 = Kireeva| first2 = M. S.| last3 = Sangalov| first3 = Yu. A.}}</ref> | SpaceGroup = D<sup>17</sup><sub>4h</sub>, I4/mmm, [[Pearson symbol|tI6]] | Coordination = 6 }} | Section7 = {{Chembox Hazards | FlashPoint = 305&nbsp;°C (acetylene) | EUClass = | EUIndex = | MainHazards = | NFPA-H = 3 | NFPA-F = 3 | NFPA-R = 2 | NFPA-O = W }} }} [[ගොනුව:Carbid.jpg|thumb|right|Calcium carbide.]] '''Calcium carbide''' is a [[chemical compound]] with the [[chemical formula]] of [[කැල්සියම්|Ca]][[Carbide|C<sub>2</sub>]]. The pure material is colorless, but most samples have a color ranging from black to grayish-white, depending on the grade. Its main use industrially is in the production of [[acetylene]] and [[calcium cyanamide]].<ref name=handbook>{{cite book | last =Patnaik | first =Pradyot | year = 2003 | title =Handbook of Inorganic Chemical Compounds | publisher = McGraw-Hill | pages = | isbn =0070494398 | url= http://books.google.com/?id=Xqj-TTzkvTEC&pg=PA243 | accessdate = 2009-06-06}}</ref> == Production == Calcium carbide is produced industrially in an [[electric arc furnace]] from a mixture of [[Lime (mineral)|lime]] and [[coke (fuel)|coke]] at approximately 2000&nbsp;°C. This method has not changed since its invention in 1888: :CaO + 3 C → CaC<sub>2</sub> + CO The high temperature required for this reaction is not practically achievable by traditional combustion, so the reaction is performed in an electric arc furnace with [[graphite]] electrodes. The carbide product produced generally contains around 80% calcium carbide by weight. The carbide is crushed to produce small lumps that can range a few mm up to 50&nbsp;mm. The impurities are concentrated in the finer fractions. The CaC<sub>2</sub> content of the product is assayed by measuring the amount of acetylene produced on hydrolysis. As an example, the British and German standards for the content of the coarser fractions are 295 L/kg and 300 L/kg respectively. Impurities present in the carbide include phosphide, which produces [[phosphine]] when hydrolysed.<ref name = Ullmans>[http://www.mrw.interscience.wiley.com/emrw/9783527306732/ueic/article/a04_533/current/pdf Calcium Carbide]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Bernhard Langhammer, Ullmann's Encyclopedia of Industrial Chemistry, Wiley Interscience. (Subscription required)</ref> This reaction was an important part of the [[industrial revolution]] in chemistry, and was made possible in the USA as a product of massive amounts of cheap [[hydro-electric power]] liberated from [[Niagara Falls]] before the turn of the 20th century. The method for the production in an [[electric arc furnace]] was discovered independently by [[Thomas Willson|T. L Willson]] and [[Henri Moissan|H. Moissan]] in 1888 and 1892.<ref>{{cite journal | title = The Manufacture of Calcium Carbide | url = https://archive.org/details/sim_american-chemical-society-journal_1896-04_18_4/page/311 | author = J. T. Morehead, G. de Chalmot | journal = Journal of the American Chemical Society | pages = 311–331 | doi = 10.1021/ja02090a001 | volume = 18 | issue = 4 | year = 1896}}</ref><ref>{{cite journal | title = Chimie Minérale.- Description d'un nouveau four électrique | author = H. Moissan | journal = Comptes rendus hebdomadaires des séances de l'Académie des sciences | year = 1892 | volume = 115 | pages = 1031 | url = http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k3071t/f1031.chemindefer }}</ref> == Crystal structure == Pure calcium carbide is a colourless solid. The common crystalline form at room temperature is a distorted rock salt structure with the C<sub>2</sub><sup>2<nowiki>&minus;</nowiki></sup> units lying parallel.<ref name = Greenwood/> == යෙදවුම් == === ඇසිටිලින් නිපැයුම === The reaction of calcium carbide with water was discovered by [[Friedrich Wöhler]] in 1862. :CaC<sub>2</sub> + 2 H<sub>2</sub>O → C<sub>2</sub>H<sub>2</sub> + Ca(OH)<sub>2</sub> This reaction is the basis of the industrial manufacture of [[acetylene]], and is the major industrial use of calcium carbide. In China, acetylene derived from calcium carbide remains a raw material for the [[chemical industry]], in particular for the production of [[polyvinyl chloride]]. Locally produced acetylene is more economical than using imported oil.<ref>{{cite web | author = Ya Dun | title = Troubles in the PVC industry | publisher = Hong Kong Trade Development Council | url = http://www.tdctrade.com/report/indprof/indprof_060106.htm | date = 2006-01-23}}</ref> Production of calcium carbide in China has been increasing. In 2005 output was 8.94 million tons, with the capacity to produce 17 million tons.<ref>{{cite news | title = Government takes measures to curb development of calcium carbide sector | publisher = BusyTrade.com | url = http://www.busytrade.com/news/newsinfo.php?id=2425 | date = 2007-05-16 | access-date = 2010-08-28 | archive-date = 2007-02-11 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070211125931/http://www.busytrade.com/news/newsinfo.php?id=2425 | url-status = dead }}</ref> In the USA, Europe and Japan consumption is generally declining.<ref>{{cite web | url = http://www.sriconsulting.com/CEH/Public/Reports/724.5000/ | author = Jamie Lacson, Stefan Schlag and Goro Toki | month = December | year = 2004 | title = Calcium Carbide | publisher = SRI Consulting}}</ref> Production levels in the USA in 1990s were 236,000 tons per year.<ref name = Greenwood>{{Greenwood&Earnshaw}}</ref> === කැල්සියම් cyanamide නිපැයුම === කැල්සියම් කාබයිඩ් reacts with nitrogen at high temperature to form කැල්සියම් cyanamide: :CaC<sub>2</sub> + N<sub>2</sub> → CaCN<sub>2</sub> + C Calcium cyanamide is used as fertilizer. It is hydrolysed to [[cyanamide]], H<sub>2</sub>NCN.<ref name = Greenwood/> === Steel නිපැයුම === කැල්සියම් කාබයිඩ් is used: *in the [[desulfurisation]] of iron (pig iron, cast iron and steel)<ref name = Ullmans/> *as a fuel in steelmaking to extend the scrap ratio to liquid iron, depending on economics. *as a powerful [[deoxidizer]] at [[ladle (metallurgy)|ladle]] treatment facilities. === කාබයිඩ් ලාම්පු === {{මූලික|Carbide lamp}}[[ගොනුව:Carbide lamp lit.jpg|thumb|right|Lit carbide lamp]] Calcium carbide is used in [[carbide lamp]]s, in which water drips on the carbide and the acetylene formed is ignited. These lamps were usable but dangerous in coal mines, where the presence of the flammable gas methane made them a serious hazard. The presence of flammable gases in coal mines led to the miner [[safety lamp]]. However, carbide lamps were used extensively in slate, copper and tin mines, but most have now been replaced by electric lamps. Carbide lamps are still used for mining in some less wealthy countries, such as in the silver mines near Potosi, Bolivia. Carbide lamps are also still used by some [[caver]]s [[caving|exploring caves]] and other underground areas,<ref>{{cite web| url = http://www.teara.govt.nz/TheBush/BushAndMountainRecreation/Caving/4/en | title =Caving equipment and culture (from [[Te Ara Encyclopedia of New Zealand]])}}</ref> though they are increasingly being replaced in this use by [[Light-emitting diode|LED]] lights. They were also used extensively as headlights in early automobiles, motorcycles and bicycles, although in this application they are also obsolete, having been replaced entirely by electric lamps.<ref>{{cite book| author = Clemmer, Gregg| title = American Miners' Carbide Lamps: A Collectors Guide to American Carbide Mine Lighting| url = https://archive.org/details/americanminersca0000clem| publisher = Westernlore Publications| year = 1987}}</ref> === Other uses === In the ripening of fruit, calcium carbide is used as source of acetylene gas, which is a ripening agent (similar to [[ethylene]]).<ref>{{cite journal | author = F. B. Abeles and H. E. Gahagan, III | title = Abscission: The Role of Ethylene, Ethylene Analogues, Carbon Dioxide, and Oxygen | year = 1968 | journal = [[Plant Physiol.]] | volume = 43 | issue = 8 | pages = 1255–1258 | url = http://www.plantphysiol.org/cgi/content/abstract/43/8/1255 | pmid = 16656908 | doi = 10.1104/pp.43.8.1255 | pmc = 1087003}}</ref> It is still used in the [[Netherlands]] for a traditional custom called ''Carbidschieten'' (Shooting Carbide). To create an explosion, carbide and water are put in a milk churn with a lid. Ignition is usually done with a torch. Some villages in the Netherlands fire multiple milk churns in a row as a New Year's Eve tradition.<ref>{{cite web|url = http://www.carbidbus.nl/Carbid1/Carbidschieten_The_dutch_favou/carbidschieten_the_dutch_favou.html| title =an explanation of Carbid Schieten|accessdate = 2009-06-06}}</ref> The tradition comes from an old [[Paganism|pagan]] religious practice intended to chase off spirits. It is used in toy cannons (see [[Big-Bang Cannon]]), as well as in [[bamboo cannon]]s. Together with [[calcium phosphide]], calcium carbide is used in floating, self-igniting naval [[flare (pyrotechnic)|signal flares]] (see [[Holmes' Marine Life Protection Association]]). Calcium carbide is also used in small carbide lamps called ''carbide candles'', which are used for blackening rifle sights to reduce glare. These "candles" are used due to the sooty flame produced by acetylene. == බාහිර සබැඳුම් == *[https://web.archive.org/web/20060408090920/http://www.epa.gov/ttn/chief/ap42/ch11/final/c11s04.pdf Calcium Carbide Manufacturing] *[http://www.scholarchemistry.com/msds/Cal_Carbide.pdf 2008 Material Safety Data Sheet] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121119023814/http://www.scholarchemistry.com/msds/Cal_Carbide.pdf |date=2012-11-19 }} == References == {{reflist|2}} {{Calcium compounds}} [[ප්‍රවර්ගය:Calcium compounds]] [[ප්‍රවර්ගය:Acetylides]] [[ප්‍රවර්ගය:Deoxidizers]] [[ප්‍රවර්ගය:කාබයිඩ]] i85iyqcvtjtnhr1veq0kb87l6a5lbgy විමල් වීරවංශ 0 26062 800252 783814 2026-09-25T10:21:20Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800252 wikitext text/x-wiki {{ආශ්‍රවැඩිදියුණුව|date=2010 ඔක්‌තෝබර් 09}} {{තොරතුරුකොටුව දේශපාලකයා (සාමාන්‍ය) | honorific-prefix = [[ගරු]] | name = විමල් වීරවංශ | native_name_lang = | honorific-suffix = [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පා.ම.]] | image = WimalWeerawansa.jpg | imagesize = | caption = | office =[[ජාතික නිදහස් පෙරමුණ|ජාතික නිදහස් පෙරමුණේ]] නායක | term_start = 14 මැයි 2008 | term_end = | predecessor = '''තනතුර පිහිටුවා ඇත''' | successor = | office1 = කර්මාන්ත අමාත්‍ය{{Efn|2019 නොවැම්බර් 22 සිට 2020 අගෝස්තු 12 දක්වා කර්මාන්ත හා සැපයුම් දාම කළමනාකරණ අමාත්‍ය.}} | term_start1 = 22 නොවැම්බර් 2019 | term_end1 = 3 මාර්තු 2022 | predecessor1 = දයා ගමගේ | successor1 = දිලුම් අමුණුගම | president1 = [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] | primeminister1 = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | office2 = කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර සහ ව්‍යවසාය සංවර්ධන අමාත්‍ය | term_start2 = 22 නොවැම්බර් 2019 | term_end2 = 12 අගෝස්තු 2020 | predecessor2 = [[රවී කරුණානායක]] | successor2 = | president2 = [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] | primeminister2 = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | office3 = නිවාස හා සමාජ සුබසාධන අමාත්‍ය | term_start3 = 9 නොවැම්බර් 2018 | term_end3 = 15 දෙසැම්බර් 2018 | predecessor3 = [[සජිත් ප්‍රේමදාස]] | successor3 = [[සජිත් ප්‍රේමදාස]] | president3 = [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] | primeminister3 = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | office4 = ඉදිකිරීම්, ඉංජිනේරු සේවා, නිවාස හා පොදු පහසුකම් අමාත්‍ය | term_start4 = 23 අප්‍රේල් 2010 | term_end4 = 12 ජනවාරි 2015 | predecessor4 = ෆෙරියල් අෂ්රොෆ් | successor4 = සජිත් ප්‍රේමදාස | president4 = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | primeminister4 = [[දි.මු. ජයරත්න]] | office5 = [[කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] සඳහා [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තු]] මන්ත්‍රී | term_start5 = 2000 | term_end5 = | predecessor5 = | successor5 = | office6 = [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත් සභාවේ]] මන්ත්‍රී | term_start6 = 1999 | term_end6 = 2000 | predecessor6 = | successor6 = | office7 = [[කොළඹ|කොළඹ මහනගර සභාවේ]] මන්ත්‍රී | term_start7 = 1997 | term_end7 = 1999 | predecessor7 = | successor7 = | birth_name = වීරසංගිලිගේ විමල් වීරවංශ | birth_date = {{Birth date and age|1970|03|07|df=yes}} | birth_place = | death_date = | death_place = | citizenship = [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] | nationality = | party = [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]]<br /><small>(2008ට පෙර)</small><br />[[ජාතික නිදහස් පෙරමුණ]]<br /><small>(2008ට පසු)</small> | otherparty = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පොදුජන සන්ධානය]] | spouse = ශෂී වීරවංශ | partner = | relations = | children = 2 | residence = | alma_mater = | occupation = දේශපාලනඥ | profession = | website = {{Url|wimalweerawansa.lk}} | footnotes = }} '''වීරසංගිලිගේ විමල් වීරවංශ''', (උපත 7 මාර්තු 1970) යනු ශ්‍රී ලංකික දේශපාලඥයෙක් වන අතර [[ජාතික නිදහස් පෙරමුණ|ජාතික නිදහස් පෙරමුණේ]] වත්මන් නායක වේ.<ref>{{cite news|last1=Abeywickrema|first1=Mandana Ismail|title=Wimal to register new party this month|url=http://www.thesundayleader.lk/archive/20080504/news-2.htm|work=[[The Sunday Leader]]|date=4 May 2008|access-date=11 August 2022|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304055943/http://www.thesundayleader.lk/archive/20080504/news-2.htm|url-status=dead}}</ref> වීරවංශ [[කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] සඳහා [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පොදුජන සන්ධානය]] නියෝජනය කරමින් [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ]] මන්ත්‍රීවරයෙක්. ඔහු මීට පෙර ශ්‍රී ලංකා රජයන්හි කර්මාන්ත අමාත්‍ය, කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර සහ ව්‍යවසාය සංවර්ධන, කර්මාන්ත සහ සැපයුම් දාම කළමනාකරණ, නිවාස හා සමාජ සුබසාධන අමාත්‍ය, ඉදිකිරීම් සහ නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කර කරමිණි. ==මුල් ජීවිතය සහ පවුල== වීරවංශ උපන්නේ 1970 මාර්තු 7 වැනිදාය.<ref name="DM230215">{{cite news|last1=Gunasekara|first1=Manopriya|title=Wimal also changed DoB: CID|url=http://www.dailymirror.lk/64473/error|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)]]|date=23 February 2015}}</ref><ref name="ITN230215">{{cite news|title=CID grills Wimal Weerawansha – Submissions made to Court on two identity cards of his wife|url=http://www.itnnews.lk/local-news/cid-grills-wimal-weerawansha-submissions-made-to-court-on-two-identity-cards-of-his-wife/|work=[[Independent Television Network]]|date=23 February 2015}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="SL250115">{{cite news|last1=Kannangara|first1=Nirmala|title=The Lives The Weerawansha Enjoy!|url=http://www.thesundayleader.lk/2015/01/25/the-lives-the-weerawansha-enjoy/|work=[[The Sunday Leader]]|date=25 January 2015}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>{{Efn|වීරවංශගේ උපන් දිනය 1970 මාර්තු 7 ලෙස දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|title=Directory of Members: Wimal Weerawansha|url=http://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/180|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]}}</ref><ref name="SL110508">{{cite news|title=Wimal Weerawansha: A profile|url=http://www.thesundayleader.lk/archive/20080511/spotlight-1.htm|work=[[The Sunday Leader]]|date=11 May 2008|access-date=11 August 2022|archive-date=17 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190817220201/http://www.thesundayleader.lk/archive/20080511/spotlight-1.htm|url-status=dead}}</ref> කෙසේ වෙතත්, 2015 ආණ්ඩු පෙරළියෙන් පසු වීරවංශ සහ ඔහුගේ බිරිඳ නිල ලේඛන කිහිපයක ඔවුන්ගේ උපන්දිනය වැනි තොරතුරු වෙනස් කර ඇති බවත් වීරවංශගේ සැබෑ උපන් දිනය 1970 මාර්තු 7 බවත් අනාවරණය විය.<ref name="DM230215"/><ref name="ITN230215"/><ref name="SL250115"/><ref>{{cite news|title=Police Say Wimal Also Changed Birthday|url=http://asianmirror.lk/news/item/7186-news-item|work=Asian Mirror|date=24 February 2015|access-date=11 August 2022|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304142314/http://asianmirror.lk/news/item/7186-news-item|url-status=dead}}</ref>}} ඔහු නර්තන ගුරුවරයෙකු සහ වෘත්තීය සංගීතවේදියෙකු වූ වීරසංගිලිගේ පොඩිනේරිස් සහ වඩච්චාරිගේ සාලිගේ පුත්‍රයාය.<ref name="SL110508"/> වීරවංශට එක් සහෝදරයෙක් (සරත් වීරවංශ) සහ සහෝදරියන් තිදෙනෙක් (වීරසංගිලිගේ සුමනාවතී, චාන්දනී වීරවංශ සහ නිලානි වීරවංශ) සිටී.වීරවංශ [[කළුතර]] නුවරේ [[කළුතර පාසල් නාමාවලිය|තිස්ස මධ්‍ය මහා විද්‍යාලයෙන්]] අධ්‍යාපනය ලැබීය සහ පාසල් ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට එක් වුණා.<ref>{{cite news|last1=Miranda|first1=Sujitha|title=Tissa Central moves along successfully|url=http://www.sundaytimes.lk/130707/education/tissa-central-moves-along-successfully-51467.html|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=7 July 2013}}</ref><ref>{{cite news|last1=Fernando|first1=Reemus|title=Weerawansha, Jayasuriya and the Battle of the Mangosteens|url=http://www.island.lk/2008/05/02/sports4.html|date=2 May 2008}}</ref> වීරවංශ අ.පො.ස. සා.පෙළ අටක් සමත් වී [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|අ.පො.ස. උසස් පෙළ]] ඉගෙනීමට පටන් ගත් නමුත් පන්ති නොපැමිණීම නිසා නෙරපා හරින ලදී.<ref name="SL110508"/> වීරවංශ විවාහ වී සිටින්නේ රණසිංහ මුදියන්සේලාගේ ශිර්ෂා උදයන්ති (සෂී) සමඟයි.<ref name="SL110508"/> ඔවුන්ට පුතෙක් (විභූති විශ්වජිත් වීරවංශ) සහ දියණියක් (විමාෂා විශ්වදාරි) සිටිනවා.<ref name="SL110508"/> ==දේශපාලනික කටයුතු== <ref>Collure, Shyamal A. (11 May 1997). "Poll reshuffle by JVP". The Sunday Times (Sri Lanka). </ref>වීරවංශ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ (JVP) දෙවන කැරැල්ල අතරතුර එයට සම්බන්ධ වූ අතර ලක්දිව සහ හිරු යන පුවත්පත්වල ලිපි ලිවීය. ඔහු විමලසිරි ගම්ලත් සහ වංශනාථ ඇතුළු විවිධ අන්වර්ථ නාම වලින් හැඳින්විණි. ඔහු නිදහස සඳහා වූ ජනතා ව්‍යාපාරයේ (නිදහස උදේස ජනතා ව්‍යාපාරය) සභාපති, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ ප්‍රචාරක ලේකම් සහ දේශපාලන මණ්ඩල සභික විය. ඔහුගේ මුල් දේශපාලන කාලය තුළ, වීරවංශ සමාජවාදයට බෙහෙවින් බලපෑම් කළ අතර ධනවාදය තරම්ම ජාතිකවාදයට අකමැති විය.<ref>Peiris, Roshan (21 February 1999). "JVP to attack PA on all fronts". The Sunday Times (Sri Lanka). </ref> අන්ත-ජාතිකවාදී ත්‍රස්තවාදයට එරෙහි ජාතික ව්‍යාපාරය (NMAT) කුමන්ත්‍රණයක් සංවිධානය කරන බවට ඔහු චෝදනා කළේය. කෙසේ වෙතත්, කාලය ගෙවී යත්ම, වීරවංශ සහ ජවිපෙ මාක්ස්වාදයෙන් සහ සිංහල ජාතිකවාදය දෙසට සෙමෙන් ගමන් කිරීමට පටන් ගත්හ. 1994 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රගතිශීලී පෙරමුණේ (ජේවීපී නායකත්වයෙන් යුත් පෙරමුණක්) අපේක්ෂකයෙකු වූ වීරවංශ, දිස්ත්‍රික්කයේ කිසිදු ආසනයක් දිනා ගැනීමට අපොහොසත් විය. ඔහු 1997 පළාත් පාලන මැතිවරණයට ජවිපෙ අපේක්ෂකයෙකු ලෙස තරඟ කර කොළඹ මහ නගර සභාවට තේරී පත් විය. <ref>"Spoilt votes tilted balance". The Sunday Times (Sri Lanka). 11 April 1999. </ref>ඔහු 1999 පළාත් සභා මැතිවරණයට කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ජවිපෙ අපේක්ෂකයෙකු ලෙස සහ ජවිපෙ මහ ඇමති අපේක්ෂකයා ලෙස තරඟ කළ නමුත් තේරී පත් වීමට අපොහොසත් විය. කෙසේ වෙතත්, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ වීරවංශ බස්නාහිර පළාත් සභාවට පත් කළේය.<ref>"Members of the Third Council". Western Provincial Council.</ref> 2000 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයට කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ ජවිපෙ අපේක්ෂකයෙකු ලෙස වීරවංශ තරඟ කළේය. <ref>General Election 2000 Preferences" (PDF). Department of Elections, Sri Lanka.</ref>ඔහු තේරී පත් වී පාර්ලිමේන්තුවට ඇතුළත් විය. ඔහු 2001 දී නැවත තේරී පත් විය. <ref>"General Election 2001 Preferences" (PDF). Department of Elections, Sri Lanka.</ref> ජනාධිපතිනි චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංගගේ බලය බෙදීමේ සැලසුම් සහ නෝර්වීජියානු ආධාර යටතේ ක්‍රියාත්මක වූ සටන්කාමී දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය සමඟ සාම සාකච්ඡා සඳහා ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ විරෝධයට වීරවංශ ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. 2004 ජනවාරි 20 වන දින, ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය (ශ්‍රීලනිප) සහ ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය (එජනිස) පිහිටුවීමට එක් විය. [18] 2004 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයේදී කොළඹ දිස්ත්‍රික්කයේ එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ අපේක්ෂකයෙකු වූ වීරවංශ නැවත තේරී පත් විය. 2005 ජුනි මාසයේදී, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයෙන් ඉවත් විය. වීරවංශ දේශප්‍රේමී ජාතික ව්‍යාපාරයේ (PNM) මහලේකම්වරයා විය. වීරවංශ ජවිපෙ නායකත්වයෙන් ඉවත් වූ අතර 2008 මාර්තු මාසයේදී දූෂණ, ඔත්තු බැලීම් සහ අනියම් සබඳතා චෝදනා මත පක්ෂයෙන් අත්හිටුවන ලදී. <ref>"Weerawansha suspended from JVP politburo". ''TamilNet''. 4 April 2008.</ref>මෙම තීරණය ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ විධායක කමිටුව විසින් ගනු ලැබූ අතර බහුතර ඡන්දයෙන් අනුමත කරන ලදී. <ref>"JVP 'suspends' Weerawansha". ''BBC Sinhala''. 4 April 2008.</ref>2008 මැයි මාසයේදී, වීරවංශගේ නායකත්වයෙන් යුත් විසම්මුතික ජවිපෙ මන්ත්‍රීවරුන් කිහිප දෙනෙකු ජාතික නිදහස් පෙරමුණ (NFF) (හෝ ජාතික නිදහස් පෙරමුණ) පිහිටුවා ගත්හ. ==මතභේදයට ලක්වීම්== වීරවංශ සිය වෘත්තීය ජීවිතය තුළ බොහෝ මතභේදයන්ට මුහුණ දී තිබේ. 2006 දී රජයට අයත් ලේක් හවුස් ආයතනයේ 24 හැවිරිදි සේවිකාවකට ලිංගික හිරිහැර කළ බවට ඔහුට චෝදනා එල්ල විය. 2010 ජූලි 8 වන දින වීරවංශ කොළඹ එක්සත් ජාතීන්ගේ කාර්යාලය ඉදිරිපිට උපවාසයක් ආරම්භ කළේ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහලේකම් බෑන් කී-මූන් විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ වගවීම පිළිබඳ විශේෂඥ මණ්ඩලය පත් කිරීමට විරෝධය පළ කිරීම සඳහා ය. "මරාන්තික උපවාසයක්" කරන බව ප්‍රකාශ කළද, වීරවංශගේ උපවාසය 2010 ජූලි 10 වන දින දක්වා පමණක් පැවති අතර එය ප්‍රචාරක උපවාසයක් ලෙස සැලකේ. ===ඇමරිකානු භාණ්ඩ වර්ජනය කරන ලෙස ඉල්ලීම=== එක්සත් ජනපදය විසින් ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව [[එක්සත් ජාතිකයන්ගේ මානව හිමිකම් කවුන්සිලය]] වෙත යෝජනාවක් ගෙන ඒම හේතුවෙන් 2012 මාර්තු මස විමල් වීරවංශ විසින් ඇමතූ රැලියකදී ඔහු, ඇමරිකානු නිෂ්පාදන ශ්‍රී ලාංකිකයන් විසින් වර්ජනය කල යුතු බවට ප්‍රකාශයක් සිදු කරන ලදී. ඒ සම්බන්ධව තවදුරටත් අදහස් දක්වමින් ඔහු කියා සිටියේ ''"තමා සිය ගූගල් ගිණුම භාවිතය අත්හැර දමන බවයි. එසේම පෙප්සි, කොකාකෝලා, ගූගල් හා මැක්ඩොනල් ආදීන්ගෙන් වැළකෙමු"'' යනුවෙන්ද ඔහු සිය කථාවේදී ඉල්ලා සිටින ලදී.<ref>{{cite web|url=http://www.thesundayleader.lk/2012/03/13/wimal-calls-for-boycott-of-us-products/ |title=විමල් කෝල්ස් ෆෝර් බෝයිකොට් ඔෆ් යූඑස් ප්‍රඩක්ට්ස් &#124; ද සන්ඩේ ලීඩර් |publisher=දසන්ඩේලීඩර්.එල්කේ |date=2012-03-13 |accessdate=2012-08-27}}</ref> '''<big>අධිකරණ</big>''' '''<big>කටයුතු</big>''' 2015 ජනවාරි මාසයේ සිදු වූ ආණ්ඩු මාරුවෙන් පසු, රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික විදේශ ගමන් බලපත්‍රයක් ලබා ගැනීම සඳහා ව්‍යාජ නිල ලියකියවිලි සකස් කළ බවට චෝදනා එල්ල වී ඇති වීරවංශගේ බිරිඳ වන ශෂී පොලිසිය විසින් විමර්ශනය කිරීම ආරම්භ කරන ලදී. වීරවංශගේ අමාත්‍යංශයේ නිවාස අමාත්‍යාංශයේ ක්‍රියාකාරකම් විමර්ශනය කරන ලද මණ්ඩලයක් විසින් මූල්‍ය අක්‍රමිකතා සහ පැතිරුණු ඥාති සංග්‍රහය අනාවරණය කරන ලදී. වීරවංශගේ ඥාතීන් කිහිප දෙනෙකු වෙළඳපොළ මිලට වඩා බෙහෙවින් අඩු මිලකට රජය විසින් ඉදිකරන ලද නිවාස ලබා ගත් ආකාරය සම්බන්ධයෙන් මූල්‍ය අපරාධ විමර්ශන අංශය (FCID) විසින් විමර්ශනය කරන ලදී. ඔහුගේ විදේශ ගමන් බලපත්‍රයේ විෂමතා හේතුවෙන් 2015 ඔක්තෝබර් 23 වන දින බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේදී වීරවංශ අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. අපරාධ විමර්ශන දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ප්‍රශ්න කිරීමෙන් පසු, ඔහු මීගමුව මහේස්ත්‍රාත් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කර ඇප මත නිදහස් කරන ලදී. 2017 ජනවාරි 10 වන දින රජයේ වාහන අනිසි ලෙස භාවිතා කිරීමේ චෝදනා මත වීරවංශ පොලිස් මූල්‍ය අපරාධ මූල්‍ය අපරාධ විමර්ශන අංශය (FCID) විසින් අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. වීරවංශගේ ඇප අයදුම්පත් කිහිප වතාවක් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ඔහු අත්අඩංගුවේ සිටියදී, රජය විසින් දේශපාලන පළිගැනීම් සිදු කරන බවට පවසමින් වීරවංශ උපවාසයක් ආරම්භ කළේය. මල්වතු සහ අස්ගිරි පාර්ශවයන්හි හිමිවරුන් සහ සෙසු දේශපාලනඥයින් විසින් කරන ලද ඉල්ලීම් මත දින අටකට පසු උපවාසය අත්හිටුවන ලදී. වීරවංශ 2017 අප්‍රේල් 7 වන දින ඇප මත නිදහස් කරන ලදී. <ref> "Weerawansha a sick idiot who spreads communalism – Sarath Wijesuriya". ''Sri Lanka Guardian''. 15 January 2016.</ref> '''<big>ජාතිවාදය පතුරුවා හැරීම</big> ''' ජාතිවාදය පතුරුවා හැරීම සම්බන්ධයෙන් වීරවංශට චෝදනා එල්ල වී තිබේ. 2017 මැයි මාසයේදී ඉන්දීය අගමැති නරේන්ද්‍ර මෝදි ශ්‍රී ලංකා සංචාරයේදී ඔහුට එරෙහිව කළු කොඩි විරෝධතාවක් දියත් කරන ලෙස වීරවංශ මහජනතාවගෙන් ඉල්ලා සිටියේය. 2017 ඔක්තෝබර් මාසයේදී වීරවංශ ප්‍රකාශ කළේ පාර්ලිමේන්තු ඡන්දයකින් නව ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කළහොත් පාර්ලිමේන්තුවට බෝම්බ දැමිය යුතු බවයි. වීරවංශගේ ප්‍රකාශය පිළිබඳව විමර්ශනය කරන ලෙස පාර්ලිමේන්තු කථානායකවරයා ඉල්ලා සිටියේය. ජාතික නිදහස් පෙරමුණේ සාමාජික පියසිරි විජේනායක, වීරවංශ විවේචනය කළ අතර ප්‍රකාශිත අදහස් වීරවංශගේ පෞද්ගලික අදහස් බව කියා සිටියේය. '''<big>වෛද්‍ය ෂාෆිට එරෙහිව පැමිණිලි</big> ''' විමල් වීරවංශ, උදය ගම්මන්පිල, අතුරලියේ රතන හිමි, පාහියන්ගල ආනන්ද සාගර හිමි, චන්න ජයසුමන ආදීන් එවකට පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් මෙම සිදුවීම ජාතිවාදී ලෙස හැඳින්වූ අතර මව්වරුන් 4,000 ක් පමණ වන්ධ්‍යාකරණ සැත්කම්වලට භාජනය කර ඇති බව ප්‍රකාශ කළහ. පසුව, අපරාධ පරීක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව 2019 මැයි 24 වන දින කුරුණෑගල ශික්ෂණ රෝහලේ ප්‍රසව හා නාරිවේද වෛද්‍ය ෂියාබ්දීන් මොහොමඩ් සාෆි අත්අඩංගුවට ගත්තේය. එවකට කුරුණෑගල ශික්ෂණ රෝහලේ අධ්‍යක්ෂවරයා ද වෛද්‍ය ෂියාබ්දීන් මොහොමඩ් සාෆි වන්ධ්‍යාකරණ ක්‍රියාවලියට සම්බන්ධ බවට චෝදනා කළේය. 2024 නොවැම්බර් 6 වන දින, කුරුණෑගල ප්‍රධාන මහේස්ත්‍රාත් බන්දුල ගුණරත්න මහතා,චෝදනා එල්ල වූ කුරුණෑගල ශික්ෂණ රෝහලේ ප්‍රසව හා නාරිවේද විශේෂඥ වෛද්‍ය ෂාෆි සහබිදීන් මොහොමඩිට එරෙහි සියලු චෝදනාවලින් නිදහස් කිරීමට නියෝග කළේය.<ref>https://lankatruth.com/en/?p=27550{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=55744 |access-date=2026-01-12 |archive-date=2026-01-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260113182612/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=55744}}</ref><ref>https://www.dailymirror.lk/breaking-news/CID-in-process-of-releasing-Dr-Shafi-Wimal/108-170059</ref> '''<big>විදේශ ගමන් බලපත්‍ර දෙකක් වංචනික ලෙස ලබා ගැනීම '''</big> 2022 මැයි මාසයේදී, ව්‍යාජ තොරතුරු ඉදිරිපත් කිරීමෙන් විදේශ ගමන් බලපත්‍රයක් ලබා ගැනීමේ චෝදනාවට වරදකරු වූ වීරවංශගේ බිරිඳ වන ශෂීට වසර දෙකක සිර දඬුවමක් නියම විය. අධිකරණය ඇයට රුපියල් 100,000 ක දඩයක් ද නියම කළේය. මෙම නඩුවේදී ව්‍යාජ තොරතුරු ඉදිරිපත් කරමින් රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික විදේශ ගමන් බලපත්‍රයක් ඇතුළුව විදේශ ගමන් බලපත්‍ර දෙකක් වංචනික ලෙස ලබා ගැනීම සම්බන්ධ විය. මෙම විදේශ ගමන් බලපත්‍ර ලබා ගැනීමට භාවිතා කළ ලියකියවිලිවල විවිධ නම් සහ උපන්දිනයන් තිබීම සම්බන්ධයෙන් ඇයට චෝදනා එල්ල විය.<ref> "Weerawansha a sick idiot who spreads communalism – Sarath Wijesuriya". ''Sri Lanka Guardian''. 15 January 2016.</ref> ==<big>වීරවංශ මන්දිරයේ මරණය</big>:== 2016 ඔක්තෝබර් 24 වන දින විමල් වීරවංශගේ මන්දිරයේ රාත්‍රියේ නවාතැන් ගෙන සිටියදී සැක සහිත හා අභිරහස් තත්වයන් යටතේ තරුණයා (24) මිය ගියේය කාමුක නාශකයක් වන - වයග්‍රා අධික ලෙස ලබා ගැනීම නිසා සිදුවී තිබුණි . මරණ පරීක්ෂණය පැවැත්වූ කළුබෝවිල රෝහලේ වෛද්‍ය විශේෂඥ වෛද්‍ය පී.බී. දිසානායකගේ වාර්තාවට අනුව, තරුණයා මිය යන විට ඔහුගේ ශරීරයේ වයග්‍රා අධික ප්‍රමාණයක් සහ අසාමාන්‍ය ලිංගික උත්තේජනයක් තිබුණි. වයග්‍රා අධික ලෙස ලබා ගැනීම නිසා, හදවතට රුධිර සැපයුම අති විශාල වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස හදවතට රුධිර වහනයට මුහුණ දීමට නොහැකි වීම හේතුවෙන් හෘදයාබාධ ඇති විය. රුධිර නාලය පුපුරා ගොස් ඇති අතර, ඒ නිසා නාසයෙන් රුධිරය පිටවී තිබුණි. ඔහුගේ අවයවය කපා ඉවත් කළ විට ශුක්‍ර තරලය අනාවරණය වූ අතර, එයින් අදහස් වන්නේ ඔහු ලිංගිකව එක්වෙමින් සිටියදී මිය ගිය බවත්, මරණයට පෙර පැය 4 ත් 6 ත් අතර කාලයක් ඔහුගේ ලිංගික ක්‍රියාකාරකම් පැවති බවත් වෛද්‍ය වාර්තාවෙන් හෙළි වේ. <ref> http://www.lankaenews.com/news/1746/en/</ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=37813 |access-date=2026-01-12 |archive-date=2024-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241211133336/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=37813}}</ref> == සටහන් == <references group="lower-alpha"/> ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist|30em}} {{DEFAULTSORT:වීරවංශ , විමල්}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:සිංහලයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:1965 උපත්]] gc5x4docaqpr55t66lx8stc5uxnjsq8 චේ ගුවේරා 0 26229 800115 797044 2026-09-25T04:10:35Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800115 wikitext text/x-wiki {{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}} {{Infobox person | name = චේ ගුවේරා | image = Che Guevara - Guerrillero Heroico by Alberto Korda.jpg | image_size = 250px | caption = "''[[Guerrillero Heroico]]''" <br /> චේ ගුවේරා 1960. මාර්තු 5 - [[La Coubre explosion|La Coubre]] memorial service.<br />Taken by [[Alberto Korda]] on | birth_date = {{birth date|1928|6|14}} <ref name=birthdate/> | birth_place = [[Rosario, Santa Fe|Rosario]], [[Argentina]] | death_date = {{death date and age|1967|10|9|1928|6|14}} | death_place = [[La Higuera]], [[බොලීවියා]] | body_discovered = | death_cause = | resting_place = [[Che Guevara Mausoleum]] in [[Santa Clara, Cuba]] | monuments = | nationality = | ethnicity = | citizenship = | known_for = | education = | alma_mater = | organization = [[26th of July Movement]], United Party of the Cuban Socialist Revolution,<ref>Partido Unido de la Revolución Socialista de Cuba, aka PURSC.</ref> [[National Liberation Army (Bolivia)]] | notable_works = | style = | influences = | influenced = | occupation = | years_active = | movement = | opponents = | religion = None <ref>[[#refHall2004|Hall 2004]]. "Ernesto "Che" Guevara, an atheist, has been reborn a saint in the desolate Bolivian village where he was captured and executed nearly 37 years ago. Like many a saint, he's also a tourist draw."</ref><ref>[[#refSanati2007|Sanati 2007]]. "[[Mostafa Chamran|[Mostafa] Chamran]] was a revolutionary Shiite Muslim whereas Che Guevara was totally atheistic."</ref> | spouse = [[Hilda Gadea]] (1955-1959)<br />[[Aleida March]] (from 1959) | children = Hilda (1956-1995), [[Aleida Guevara|Aleida]] (born 1960), Camilo (born 1962), Celia (born 1963), Ernesto (born 1965) | parents = | signature = CheGuevaraSignature.svg | website = <!-- {{Url|www.example.com}} --> | box_width = 250 }} '''අ'නසිටෝ චේ ගුවේරා''' ({{IPA-es|ˈtʃe geˈβaɾa}};<ref>The various sound clips on this site of international Spanish speakers all use the phoneme that the IPA denotes as "g" in the name "Guevara": http://www.forvo.com/word/che_guevara#es</ref> June 14,<ref name=birthdate>The date of birth recorded on [[මාධ්‍යය:Ernesto Guevara Acta de Nacimiento.jpg|his birth certificate]] was June 14, 1928, although one tertiary source, (Julia Constenla, quoted by [[Jon Lee Anderson]]), asserts that he was actually born on May 14 of that year. Constenla alleges that she was told by an unidentified astrologer that his mother, Celia de la Serna, was already pregnant when she and Ernesto Guevara Lynch were married and that the date on the birth certificate of their son was forged to make it appear that he was born a month later than the actual date to avoid scandal. ([[#refAnderson1997|Anderson 1997]], pp. 3, 769.)</ref> 1928 – October 9, 1967), commonly known as '''El Che''' or simply '''Che''', was an [[Argentina|Argentine]] [[Marxism|Marxist]] [[revolutionary]], physician, author, [[intellectual]], [[guerrilla]] leader, [[diplomat]], military theorist, and major figure of the [[Cuban Revolution]]. Since his death, his stylized visage has become a ubiquitous [[counterculture|countercultural]] symbol and global insignia [[Che Guevara in popular culture|within popular culture]].<ref>[[#refCasey2009|Casey 2009]], p. 128.</ref> 1928 ජුනි 14 වෙනි දින ආර්ජන්ටිනා වේදී උපත ලද ශ්‍රේෂ්ට විප්ලවවාදියා. 20 වෙනි සියවසේ ජනතාවට සුවිසල බලපෑමක් හා ආකර්ශනයක් ඇතිකල දේශපාලන ප්‍රතිරූපය චේ ගුවෙරාය. බුවනස් අයස් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් වෛද්‍ය උපාදිය ලත් හෙතම ලතින් ඇමරිකාව පුරා සැරිසරමින් පිඩිත ජනතාවගේ ජිවන අරගලය වෙනුවෙන් සිය තුරුණු දිවිය කැපකළ අසහාය ලතින් ඇමරිකානුවා.1954 දී ග්‍රන්මා යාත්‍රාවෙන් පිදෙල් කස්ට්රෝ ඇතුළු විප්ලව වාදීන් සමග මක්ෂිකොව සිට ගමන් අරඹා කියුබාව තුල සමාජවාදී විප්ලවය ජයග්‍රහණය කර එරට ජනතාවට විමුක්තිය උදාකරදිමෙන් නොනැවතුණු ඔහු බොලිවියාවේ විප්ලවීය අරගලය තුලදී සිය ජීවිතය ලෝක සමාජවාද ී උන්නතිය වෙනුවෙන් 1967 දී පුදන ලදී. ok == හැඳින්විම == පසු කාලීනව ‍ලොව පුරා නොයෙක් සංස්කෘතීන්ෂණී ආකර්ෂනිය ප්‍රතිරෑයක වු එරන්ඩ්වෝ"චේගු‍වේා ආර්ජන්ටිනාවේ මාක්ස්වාදි විප්ලවවාදියෙක් , දේශපාලඥයෙක් රචකයෙක්, මුදාමතවාදීයෙක්, වෛද්‍යවරයෙක් මෙන්ම, ගරිල්ලානායකයෙක් ද විය. තරැණ වෛද්‍ය සිසුකේ ලෙස ලතින් ඇමරිකාවේ ගමන් කර චේ එම ප්‍රදේශය පුරා පැතිරැනු දුප්පත්කම දැකීනේ විශාල ලෙස වෙනඩ් විය. එම ගමනේදි ඔහු ලද අත්දැකිම් නිරික්ෂණය අනුව මෙම දුප්පත්කමට සහ එම ප්‍ර‍දේශයේ සමානාත්මතවයක් නැතිවීමට හේතු ලෙස ධනවාදය, නවධනවාදය හා අධිරාජ්‍යවාදය දුටුවේය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරිමට එකම ක්‍රමය ලෝක විප්ලවයක් බව ඔහු විශ්වාස කළේය.මෙම විශ්වාසය නිසා ඔහු ගෝතමාලානි සමජ විප්ලපවයට, ජනාධිපති ජාකොමෝ අර්මෙන්ඩ් ගුස්මේන් යටතේ සම්බන්ධ විය. මෙම ජනපති ඇමේරිකාවේ CIA සහය ඇතිව බලයෙන් පහ කෙරැනු අතර, මින් ගුවේරාගේ විප්ලවකාරි දෘෂ්ටිවාදය තවත් ශක්තිමත් විය. පසුව ඔහු මෙක්සිකෝවේ, ෆිඩෙල්කැඩ්ත්‍රෝගේ 26 ‍වැනි ජුලි ව්‍යාපාරයේ වැදගත් කාර්ය භාරයක් ඉටු කාර්ය මෙහිදි ඔවුන් ඇමේරිකානු සහය ලැබු කියුබානු ඒකාධිපතියෙකු වු Fulgencio Batista බලයෙන් පහ කළහ.කියුබානු විප්ලවයෙන් පසුව ඔහු එම රජයේ ප්‍රධාන තනතුරැ කීයක දැරීය, ජාතික බැංකුවේ දභාපති ලෙස, උත්තරීතර නඩු පරන්නේ (විල්පවවාදි අධිකරණය මණ්ඩල‍යේ සහ පැරණි රජයේ සිටි සැකකාර යුධ අපරාධකරැවන් මරණයට පත්කරවීමට) කටයුතු කළේය. කියුබානු සමාජදය වෙනුනේ ලොවනායන් හමුවීමට අතරව මේ නො‍කේ දේ රචන කලේය. ඔහුගේ නිකුත් කල ග්‍රන්ත අතර ගරිල්ල යුධක්‍රම මේ න්‍යාය සහ පුහුණුව / ක්‍රියාවේ යෙදවී යන උපදෙස් පෙත්ද වේ. ගුවේරා 1965 කියුබාව හැරගොස් Congo – Kinshasa හ බොලිවියාවේ විල්පලවය ඇති කිරීමට උත්සහ දැරැය එම ප්‍රයත්නය නිශ්පල විය. CIA හි උදව් සමග ඔහු අල්ලාගෙන පසුව මරණයට පත් කරන ලදි. චරිතාපදාන රාශියකින් , මතක සටහන්, රචනා, වාර්තා චිත්‍රපට, ගීත සහ චිත්‍රපට රාශියකින් සාමූහික පරිකල්පනය තුළ ධ්‍රැවීකරණය වූ ගුවේරා ගෞරවාදරයට පාත්‍ර වූ මෙන්ම නිග්‍රහයට පාත්‍ර වූ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස පවතී. ඔහුගේ සංජානනීය ප්‍රාණ පරිත්‍යාගය, පන්ති අරගලය සඳහා කාව්‍යමය ආයාචනා සහ ද්‍රව්‍යමය දිරිගැන්වීම්වලට වඩා සදාචාරාත්මකව මෙහෙයවනු ලබන "අලුත් මිනිසෙකු" පිළිබඳ විඥානය නිර්මාණය කිරීමට ඇති ආශාවේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස,[17] ගුවේරා විවිධ වාමාංශික ව්‍යාපාරවල ප්‍රධාන සංකේතයක් බවට පරිණාමය වී ඇත. ඊට ප්‍රතිවිරුද්ධව, ඔහුගේ දක්ෂිණාංශික මතවාදී විචාරකයින් ඔහුට චෝදනා කරන්නේ ඒකාධිපතිවාදය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ ඔහුගේ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය අනුමත කිරීම ය. ඔහුගේ උරුමය පිළිබඳ මතභේද තිබියදීත්, Time සඟරාව ඔහුව 20 වැනි සියවසේ වඩාත්ම බලගතු පුද්ගලයන් 100 දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස නම් කරන ලද අතර, [18] ඔහුගේ Alberto Korda ඡායාරූපය Guerrillero Heroico ලෙස නම් කර ඇති අතර, Maryland Institute College of Art විසින් "වඩාත්ම ලෝකයේ ප්‍රසිද්ධ ඡායාරූපය " ලෙස දක්වා ඇත. .[19] == See also == {{Multicol}} '''Main:''' * [[Che Guevara (photo)]] * [[Che Guevara in popular culture]] * [[Legacy of Che Guevara]] * [[Guevarism]] <br />{{Wikiquote}} {{Multicol-break}} '''Books:''' * [[The Motorcycle Diaries|''The Motorcycle Diaries'' (book)]] * [[Guerrilla Warfare (book)|''Guerrilla Warfare'' (book)]] * [[Episodes of the Cuban Revolutionary War|''Episodes of the Cuban Revolutionary War'' (book)]] <br />{{Commons}} {{Multicol-break}} '''Films:''' * [[Che (film)|''Che - Part 1 & Part 2'' (2008 film)]] * [[The Motorcycle Diaries (film)|''The Motorcycle Diaries'' (film)]] * [[Che!|''Che!'' (1969 film)]] * [[The Hands of Che Guevara|''The Hands of Che Guevara'' (film)]] <br />{{Wikisource}} {{Multicol-end}} == Notes == {{reflist|colwidth=30em}} == References == {{refbegin|colwidth=30em}} * <cite id=refAlekseev1984> Alekseev, Aleksandr (October 1984). "Cuba después del triunfo de la revolución" ("Cuba after the triumph of the revolution"). Moscow: ''America Latina''.</cite> * <cite id=refAlmudevar2007> [[Lola Almudevar|Almudevar, Lola]] (October 9, 2007). "[http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2007/10/09/MNVASLK4R.DTL&feed=rss.news Bolivia marks capture, execution of 'Che' Guevara 40 years ago] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120306002759/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=%2Fc%2Fa%2F2007%2F10%2F09%2FMNVASLK4R.DTL&feed=rss.news |date=2012-03-06 }}". ''San Francisco Chronicle''.</cite> * <cite id=refAnderson1997>[[Jon Lee Anderson|Anderson, Jon Lee]] (1997). ''Che Guevara: A Revolutionary Life''. New York: Grove Press. ISBN 0-8021-1600-0.</cite> * <cite id=refBamford2002> [[James Bamford|Bamford, James]] (2002). ''Body of Secrets: Anatomy of the Ultra-Secret National Security Agency'' (Reprint edition). New York: Anchor Books. ISBN 0-385-49908-6.</cite> * <cite id=refBBCNews2001a> BBC News (January 17, 2001). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/1121068.stm Profile: Laurent Kabila]". Accessed April 10, 2008.</cite> * <cite id=refBBCNews2001b> [[BBC News]] (May 26, 2001). ''[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1352650.stm Che Guevara photographer dies]''. Accessed January 4, 2006.</cite> * <cite id=refBBCNews2007> BBC News (October 9, 2007). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7033880.stm Cuba pays tribute to Che Guevara]". ''BBC News, International version''.</cite> * <cite id=refBeaubien2009>{{cite book|title=Cuba Marks 50 Years Since 'Triumphant Revolution'|last=Beaubien|first=Jason|authorlink=|coauthors=|year=2009|publisher=''NPR: All Things Considered'', Audio Report|location=|isbn=|pages=|url=http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=98937598}}</cite> * <cite id=refBenBella1997> Ben Bella, Ahmed (October 1997). "[http://mondediplo.com/1997/10/che Che as I knew him]". ''Le Monde diplomatique''. mondediplo.com. Accessed February 28, 2008.</cite> * <cite id=refBockman1984> Bockman, USMC Major Larry James (April 1, 1984). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1984/BLJ.htm The Spirit of Moncada: Fidel Castro's Rise to Power 1953-1959]''. United States: Marine Corps Command and Staff College.</cite> * <cite id=refCasey2009>{{cite book |title=Che's Afterlife: The Legacy of an Image|last=Casey |first= Michael|authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Vintage|location= |isbn=0307279308|pages= |url=https://archive.org/details/chesafterlifeleg0000case}}</cite> * <cite id=refCastaneda1998> Castañeda, Jorge G (1998). ''Che Guevara: Compañero''. New York: Random House. ISBN 0-679-75940-9.</cite> * <cite id=refCastro1972> [[Fidel Castro|Castro, Fidel]] (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1972). ''Revolutionary Struggle 1947–1958''. Cambridge, Massachusetts and London: MIT Press. ISBN 0-262-02065-3.</cite> * <cite id=refCrompton2009>{{cite book |title=Che Guevara: The Making of a Revolutionary |last=Crompton |first=Samuel |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher= Gareth Stevens |isbn=143390053X |pages= |url=https://archive.org/details/cheguevaramaking00crom}}</cite> * <cite id=refCubanArchives> Cuban Information Archives. "[http://cuban-exile.com/doc_151-175/doc0166.html La Coubre explodes in Havana 1960]". Accessed February 26, 2006; pictures can be seen at Cuban site [http://www.fotospl.com/Default.aspx?Class=23&Epig=001~01&PA=18 fotospl.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011211432/http://fotospl.com/Default.aspx?Class=23&Epig=001~01&PA=18 |date=2007-10-11 }}.</cite> * <cite id=refDePalma2006> DePalma, Anthony (2006). ''The Man Who Invented Fidel: Castro, Cuba, and Herbert L. Matthews of the New York Times''. New York: Public Affairs. ISBN 1-58648-332-3.</cite> * <cite id=refDorfman1999> [[Ariel Dorfman|Dorfman, Ariel]] (June 14, 1999). ''[http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html Time 100: Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110425121227/http://205.188.238.181/time/time100/heroes/profile/guevara01.html |date=2011-04-25 }}''. ''[[Time magazine]]''.</cite> * <cite id=refDorschner1980> Dorschner, John and Roberto Fabricio (1980). ''The Winds of December: The Cuban Revolution of 1958''. New York: Coward, McCann & Geoghegen. ISBN 0-698-10993-7.</cite> * <cite id=refDumur1964> Dumur, Jean (interviewer) (1964). ''[http://www.youtube.com/watch?v=y5X0L_SPgoE L'interview de Che Guevara]'' (Video clip; 9:43).</cite> * <cite id=refGalvez1999> Gálvez, William (1999). ''Che in Africa: Che Guevara's Congo Diary''. Melbourne: Ocean Press, 1999. ISBN 1-876175-08-7.</cite> * <cite id=refTreto1991> Gómez Treto, Raúl (Spring 1991). "[http://www.jstor.org/stable/2633612 Thirty Years of Cuban Revolutionary Penal Law]". ''Latin American Perspectives'' '''18(2)''', Cuban Views on the Revolution. 114-125.</cite> * <cite id=refGott2004>{{cite book |title=''Cuba: A New History'' |last=Gott |first=Richard |authorlink= |coauthors= |year=2004 |publisher=Yale University Press |location= |isbn=0300104111 |pages= |url=https://archive.org/details/cubanewhistory0000gott_o0q3}}</cite> * <cite id=refGott2005> Gott, Richard (August 11, 2005). "[http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm Bolivia on the Day of the Death of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051126071737/http://www.mindfully.org/Reform/2005/Che-Guevara-Gott11aug05.htm |date=2005-11-26 }}". ''Le Monde diplomatique''. Accessed February 26, 2006.</cite> * <cite id=refGrant2007> Grant, Will (October 8, 2007). "[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7027619.stm CIA man recounts Che Guevara's death]". ''BBC News''. Accessed February 29, 2008.</cite> * <cite id=refGuevara1995> Guevara, Ernesto "Che" (1995). ''Motorcycle Diaries''. London: Verso Books.</cite> * <cite id=refGuevara1996> Guevara, Ernesto "Che" (editor Waters, Mary Alice) (1996). ''Episodes of the Cuban Revolutionary War 1956–1958''. New York: Pathfinder. ISBN 0-87348-824-5.</cite> * <cite id=refGuevara1965> Guevara, Ernesto "Che" (1965). "Che Guevara's Farewell Letter".</cite> * <cite id=refGuevara1967a> Guevara, Ernesto "Che" (1967a). "English Translation of Complete Text of his ''Message to the Tricontinental''"</cite> * <cite id=refGuevara1967b> Guevara, Ernesto "Che" (1967b). ''"Diario (Bolivia)"''. Written 1966–1967.</cite> * <cite id=refGuevara1969> Guevara, Ernesto "Che" (editors Bonachea, Rolando E. and Nelson P. Valdés; 1969). ''Che: Selected Works of Ernesto Guevara'', Cambridge, Massachusetts: MIT Press. ISBN 0-262-52016-8</cite> * <cite id=refGuevara2009>{{cite book |title=Che: The Diaries of Ernesto Che Guevara |last=Guevara |first=Ernesto |authorlink= |coauthors= |year=2009 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1920888934 |pages= |url=https://archive.org/details/chediariesoferne00guev}}</cite> * <cite id=refGuevara1972> Guevara, Ernesto "Che" (1972). ''Pasajes de la guerra revolucionaria''.</cite> * <cite id=refGuevara2000> Guevara, Ernesto "Che" (translated from the Spanish by Patrick Camiller; 2000). ''The African Dream''. New York: Grove Publishers. ISBN 0-8021-3834-9.</cite> * <cite id=refGuevara2005> Guevara, Ernesto "Che" (2005). "[http://www.marxists.org/archive/guevara/1965/03/man-socialism.htm Socialism and man in Cuba]" (First published March 12, 1965 as "From Algiers, for Marcha. The Cuban Revolution Today"). ''Che Guevara Reader''. (1997). Ocean Press. ISBN 1-875284-93-1</cite> * <cite id=refGuevaraLynch2000> Guevara Lynch, Ernesto (2000). ''Aquí va un soldado de América''. Barcelona: Plaza y Janés Editores, S.A. ISBN 84-01-01327-5.</cite> * <cite id=refHall2004> Hall, Kevin (2004). "[http://www.commondreams.org/headlines04/0817-07.htm In Bolivia, Push for Che Tourism Follows Locals' Reverence]". ''Common Dreams''. commondreams.org. Accessed November 15, 2008.</cite> * <cite id=refHaney2005> Haney, Rich (2005). ''Celia Sánchez: The Legend of Cuba's Revolutionary Heart''. New York: Algora Pub. ISBN 0-87586-395-7.</cite> * <cite id=refHari2007> [[Johann Hari|Hari, Johann]] (October 6, 2007). "[http://www.independent.co.uk/opinion/commentators/johann-hari/johann-hari-should-che-be-an-icon-no-394336.html Johann Hari: Should Che be an icon? No]". ''[[The Independent]]''.</cite> * <cite id=refHart2004> Hart, Joseph (2004). ''Che: The Life, Death, and Afterlife of a Revolutionary''. New York: Thunder's Mouth Press. ISBN 1-56025-519-6.</cite> * <cite id=refIrelandsOwn2000> Ireland's Own (August 12, 2000). ''[http://irelandsown.net/Che2.html From Cuba to Congo, Dream to Disaster for Che Guevara]''. Accessed January 11, 2006.</cite> * <cite id=refKellner1989>{{cite book |title=Ernesto “Che” Guevara (World Leaders Past & Present) |last=Kellner |first= Douglas |authorlink= |coauthors= |year=1989 |publisher= Chelsea House Publishers (Library Binding edition) |isbn= 1555468357 |pages=112 |url=https://archive.org/details/ernestocheguevar0000kell}}</cite> * <cite id=refKornbluh1997> [[Peter Kornbluh|Kornbluh, Peter]] (1997). ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html Electronic Briefing Book No. 5]''. National Security Archive. Accessed March 25, 2007.</cite> * <cite id=refLacey2007a> Lacey, Mark (October 26, 2007). "[http://www.nytimes.com/2007/10/26/world/americas/26che.html?_r=2&oref=slogin&oref=slogin Lone Bidder Buys Strands of Che's Hair at U.S. Auction]". ''New York Times''.</cite> * <cite id=refLacey2007b> Lacey, Mark (October 9, 2007). "[http://www.nytimes.com/2007/10/09/world/americas/09che.html?_r=1&oref=slogin A Revolutionary Icon, and Now, a Bikini]". ''The New York Times''.</cite> * <cite id=refLago>Lago, Armando M (September 2005). "{{PDFlink|[http://www.cubaarchive.org/downloads/CA08.pdf 216 Documented Victims of Che Guevara in Cuba: 1957 to 1959]|24.8&nbsp;KB}}". ''Cuba: the Human Cost of Social Revolution''. (Manuscript pending publication.) Summit, New Jersey: Free Society Project.</cite> * <cite id="refLavretsky1976">{{cite book|last=Lavretsky|first=Iosif|authorlink=Iosif Grigulevich|others=translated by A. B. Eklof|title=Ernesto Che Guevara|url=https://archive.org/details/ernestocheguevar0000ilav|accessdate=2008-12-31|year=1976|publisher=Progress|location=Moscow|oclc=22746662|id={{ASIN|B000B9V7AW}}|page=[https://archive.org/details/ernestocheguevar0000ilav/page/5 5]}}</cite> * <cite id=refLuther2001>{{cite book |title=Che Guevara (Critical Lives) |last=Luther |first= Eric |authorlink= |coauthors= |year=2001 |publisher= Penguin Group (USA) |isbn= 002864199X |pages=[https://archive.org/details/lifeworkofchegue0000luth/page/276 276] |url=https://archive.org/details/lifeworkofchegue0000luth}}</cite> * <cite id=refMcLaren2000>{{cite book |title=Che Guevara, Paulo Freire, and the Pedagogy of Revolution |last=McLaren |first=Peter |authorlink= |coauthors= |year=2000 |publisher=Rowman & Littlefield |location= |isbn=0847695336 |pages= |url=https://archive.org/details/cheguevarapaulof0000mcla}}</cite> * <cite id=refMittleman1981> Mittleman, James H (1981). ''Underdevelopment and the Transition to Socialism – Mozambique and Tanzania''. New York: Academic Press. ISBN 0-12-500660-8</cite> * <cite id=refMoynihan2006> Moynihan, Michael. "Neutering Sartre at Dagens Nyheter". ''Stockholm Spectator''. Accessed February 26, 2006.</cite> * <cite id=refMurray2007>[[Edmundo Murray|Murray, Edmundo]] (November-December 2005). "[http://www.irlandeses.org/dilab_guevarae.htm Guevara, Ernesto [Che<nowiki>]</nowiki> (1928–1967)]". ''Irish Migration Studies in Latin America'' (www.irlandeses.org).</cite> * <cite id=refNiess2007> Che Guevara, by Frank Niess, Haus Publishers Ltd, 2007, ISBN 1-904341-99-3.</cite> * <cite id=refOHagan2004> O'Hagan, Sean (July 11, 2004). "[http://observer.guardian.co.uk/review/story/0,6903,1258340,00.html Just a pretty face?]". ''[[The Guardian]]''. Accessed October 25, 2006.</cite> * <cite id=refRadioCadena2006> Radio Cadena Agramonte, "[http://www.cadenagramonte.cubaweb.cu/historia/cuartel_bayamo.asp {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418032227/http://www.cadenagramonte.cubaweb.cu/historia/cuartel_bayamo.asp |date=2009-04-18 }} Ataque al cuartel del Bayamo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418032227/http://www.cadenagramonte.cubaweb.cu/historia/cuartel_bayamo.asp |date=2009-04-18 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090418032227/http://www.cadenagramonte.cubaweb.cu/historia/cuartel_bayamo.asp |date=2009-04-18 }}". Accessed February 25, 2006.</cite> * <cite id=refRamirez1997> {{cite book |title=Le Che en Bolivie |last=Ramírez |first=Dariel Alarcón |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Éditions du Rocher |location=Paris |isbn=2-268-02437-7 |pages= |url= }}</cite> * <cite id=refIgnacio2007> Ramonez, Ignacio (2007). Translated by Andrew Hurley. ''Fidel Castro: My Life'' London: Penguin Books. ISBN 978-0-14-102626-8</cite> * <cite id=refRatner1997>{{cite book |title=Che Guevara and the FBI: The U.S. Political Police Dossier on the Latin American Revolutionary |last=Ratner |first=Michael |authorlink= |coauthors= |year=1997 |publisher=Ocean Press |location= |isbn=1875284761 |pages= |url=https://archive.org/details/cheguevarafbiusp0000unse}}</cite> * <cite id=refRodriguez1989>[[Félix Rodríguez (Central Intelligence Agency)|Rodriguez, Félix I.]] and John Weisman (1989). ''Shadow Warrior/the CIA Hero of a Hundred Unknown Battles''. New York: Simon & Schuster. ISBN 0-671-66721-1.</cite> * <cite id=refRyan1998> Ryan, Henry Butterfield (1998). ''The Fall of Che Guevara: A Story of Soldiers, Spies, and Diplomats''. New York: Oxford University Press. ISBN 0-19-511879-0.</cite> * <cite id=refSanati2007> Sanati, Kimia (October 3, 2007). "[http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611071543/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 |date=2011-06-11 }} Islamist, Socialist Revolutions Don't Mix] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110611071543/http://www.ipsnews.net/news.asp?idnews=39503 |date=2011-06-11 }}". [[Inter Press Service|IPS News]]. (Reporting from [[Tehran]], Iran). Accessed 13 October, 2010.</cite> * <cite id=refSandison1996>{{cite book |title=The Life & Times of Che Guevara |last=Sandison |first=David |authorlink= |coauthors= |year=1996 |publisher=Paragon |location= |isbn=0752517767 |pages= |url=https://archive.org/details/lifetimesofchegu0000sand}}</cite> * <cite id=refSchipani2007> Schipani, Andres (September 23, 2007). "[http://www.guardian.co.uk/world/2007/sep/23/theobserver.worldnews The Final Triumph of Saint Che]". ''The Observer''. (Reporting from La Higuera.)</cite> * <cite id=refSelvage1985> Selvage, Major Donald R. – USMC (April 1, 1985). ''[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/1985/SDR.htm Che Guevara in Bolivia]''. Globalsecurity.org. Accessed January 5, 2006.</cite> * <cite id=refSinclair1968/06>{{cite book |title=Viva Che!: The Strange Death and Life of Che Guevara |last=Sinclair |first=Andrew |authorlink= |coauthors= |year=1968 / re-released in 2006 |publisher=Sutton publishing |location= |isbn=0750943106 |pages= |url=https://archive.org/details/vivachestrangede0000unse}}</cite> * <cite id=refSnow2007> Snow, Anita (October 8, 2007). "[http://abcnews.go.com/International/wireStory?id=3703557 Castro Pays Homage to Che Guevara]". ''ABC News''.</cite> * <cite id=refTaibo1999>{{cite book |title=Guevara, Also Known as Che|last=Taibo II |first=Paco Ignacio|authorlink= |coauthors= |year=1999 |publisher=St Martin's Griffin. 2nd edition |location= |isbn= 0312206526|pages= 691|url= }}</cite> * <cite id=refTime1970> Time Magazine (October 12, 1970). "[http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }} Che: A Myth Embalmed in a Matrix of Ignorance] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826060200/http://www.time.com/time/printout/0,8816,942333,00.html |date=2013-08-26 }}".</cite> * <cite id=refCastrosbrain1960> Time Magazine cover story (August 8, 1960). "[http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }} Castro's Brain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070217195935/http://www.time.com/time/printout/0,8816,869742,00.html |date=2007-02-17 }}".</cite> * <cite id=refUSArmy1967> U.S. Army (April 28, 1967). ''[http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/che14_1.htm Memorandum of Understanding Concerning the Activation, Organization and Training of the 2d Ranger Battalion – Bolivian Army]''. Accessed June 19, 2006.</cite> * <cite id=refUSDeptState2008> U.S. Department of State. ''[https://web.archive.org/web/20030526195636/http://www.state.gov/r/pa/ho/frus/ike/guat/20179.htm Foreign Relations, Guatemala, 1952–1954]''. Office of Electronic Information, Bureau of Public Affairs. Accessed February 29, 2008.</cite> * <cite id=refLlosa2005> [[Álvaro Vargas Llosa|Vargas Llosa, Alvaro]] (July 11, 2005). "[http://www.independent.org/newsroom/article.asp?id=1535 The Killing Machine: Che Guevara, from Communist Firebrand to Capitalist Brand]". ''The Independent Institute''. Accessed November 10, 2006.</cite> * <cite id=refPeoplesWeekly2004> "World Combined Sources" (October 2, 2004). "[http://www.pww.org/article/view/5880/1/234/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527011514/http://www.pww.org/article/view/5880/1/234 |date=2009-05-27 }} Che Guevara remains a hero to Cubans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527011514/http://www.pww.org/article/view/5880/1/234 |date=2009-05-27 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090527011514/http://www.pww.org/article/view/5880/1/234 |date=2009-05-27 }}". ''People's Weekly World''.</cite> * <cite id=refWright2000>{{cite book |title= Latin America in the Era of the Cuban Revolution |last=Wright |first=Thomas C. |authorlink= |coauthors= |year=2000 Revised edition |publisher= Praeger |location= |isbn= 0275967069|pages= |url=https://archive.org/details/latinamericainer0000wrig_c1w5}}</cite> {{refend}} == බාහිර සබැඳි == {{Multicol}} * BBC Audio Archive: [http://www.bbc.co.uk/archive/cuba/6228.shtml Profile of Che Guevara] * BBC News - Che Guevara Images: &nbsp; [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7029522.stm Set 1], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7034237.stm Set 2], [http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_pictures/7035498.stm Set 3] * Central Intelligence Agency: [http://www.companeroche.com/index.php?id=102 Reports on Che Guevara] * Che Guevara Internet Archive: [http://www.marxists.org/archive/guevara/works.htm Speeches], [http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080709051258/http://cheguevara.bravehost.com/gallery.htm |date=2008-07-09 }} * Democracy Now: "[http://play.rbn.com/?url=demnow/demnow/demand/2007/oct/video/dnB20071009a.rm&proto=rtsp Life & Legacy of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130826044759/http://play.rbn.com/?url=demnow%2Fdemnow%2Fdemand%2F2007%2Foct%2Fvideo%2FdnB20071009a.rm&proto=rtsp |date=2013-08-26 }}" * Discovery Channel: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=2623926387575468019 Ernesto "Che" Guevara]'' * Documentary: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 Che Guevara, The Body & The Legend] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213747/http://video.google.com/videoplay?docid=-3460639443903684555 |date=2011-11-15 }}'' * Documentary: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-8008270432750882980 El Che Investigating a Legend]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' * History International: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 Tracing Che: A Motorcycle Journey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115231353/http://video.google.com/videoplay?docid=-2146818297408673747 |date=2011-11-15 }}'' * In Defense of Marxism: [http://www.marxist.com/forty-years-death-che-guevara091007/print.htm 40th Anniversary Part 1] --- [http://www.marxist.com/forty-years-death-che-guevara-part-two101007/print.htm Part 2] * Life Magazine Gallery: [http://www.life.com/image/first/in-gallery/23017/che-guevara-revolutionary-life Che Guevara, Revolutionary Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329111543/http://www.life.com/image/first/in-gallery/23017/che-guevara-revolutionary-life |date=2010-03-29 }} {{Multicol-break}} * MSNBC Slideshow: "[https://web.archive.org/web/20090929123027/http://www.msnbc.msn.com/id/21151097/displaymode/1107/framenumber/1/s/2 In Cuba, Che Still Sells Revolution]" * [[National Security Archive]]: [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB5/index.html The Death of Che Guevara] * New York Post: [http://www.nypost.com/photos/galleries/news/worldnews/pp_20081210_ernesto_che/photo01.htm Ernesto "Che" Guevara Photo Gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090827101305/http://www.nypost.com/photos/galleries/news/worldnews/pp_20081210_ernesto_che/photo01.htm |date=2009-08-27 }} * NPR Audio Report: [http://www.npr.org/templates/dmg/dmg.php?prgCode=TOTN&showDate=09-Oct-1997&segNum=1&NPRMediaPref=RAM Che Guevara] * NY Times Interactive Gallery: "[http://www.nytimes.com/interactive/2007/10/08/world/americas/20071008_CHE_AUDIO_GRAPHIC.html# A Revolutionary Afterlife]" * Slate Magazine: [http://todayspictures.slate.com/20080610/ Picture Essay of Che] * Slideshow: [http://www.guardian.co.uk/books/interactive/2009/jan/09/fidel-castro-che-guevara-biography ''Fidel and Che: A Revolutionary Friendship''] * State of Nature: [http://www.stateofnature.org/jonLeeAnderson.html Interview on Che with Jon Lee Anderson] * The Guardian: [http://www.guardian.co.uk/education/2001/jun/16/socialsciences.highereducation "Making of a Marxist" ~ Che's Early Journals] * The History Channel: ''[http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 The True Story of Che Guevara] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111115213434/http://video.google.com/videoplay?docid=5762714709014580290 |date=2011-11-15 }}'' * Wall Street Journal Gallery: [http://online.wsj.com/article/SB121329914405168815.html? "The Ubiquitous Che"] {{Multicol-end}} {{Che Guevara|state=expanded}} {{Cold War figures}} {{Socialism}} {{Communism}} න {{DEFAULTSORT:Guevara, Che}} [[ප්‍රවර්ගය:Guerrilla warfare theorists]] [[ප්‍රවර්ගය:Revolution theorists]] [[ප්‍රවර්ගය:මාක්ස්වාදය]] [[ප්‍රවර්ගය:සමාජවාදය]] [[ප්‍රවර්ගය:අධිරාජ්‍ය විරෝධය]] [[ප්‍රවර්ගය:නව යටත්විජිතවාදය]] [[ප්‍රවර්ගය:National liberation movements]] [[ප්‍රවර්ගය:Executed revolutionaries]] [[ප්‍රවර්ගය:Guerrillas killed in action]] [[ප්‍රවර්ගය:Deaths by firearm in Bolivia]] [[ප්‍රවර්ගය:ආජන්ටීනා]] [[ප්‍රවර්ගය:University of Buenos Aires alumni]] q0104knr572wd35ccpv5mc2pc17ytzm කන්‍යා පටලය 0 26730 800091 797372 2026-09-25T02:18:08Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800091 wikitext text/x-wiki {{Infobox anatomy | Name = කන්‍යා පටලය | Latin = hymen vaginae | Image = | Caption = 18 වියැති දැරියකගේ කන්‍යා පටලයේ සමීප ඡායාරූපයක් | Width = | Image2 = Haultain and Ferguson - external female genital organs.svg | Caption2 = External genital organs of female. The labia minora have been drawn apart. | Precursor = | System = | Artery = | Vein = | Nerve = | Lymph = }} හයිමනය (Hymen) යනු [[යෝනිමාර්ගය|යෝනි මාර්ගය]] තුළ එය සුළු වශයෙන් ආවරණය කරමින් පිහිටන පටලයකි. සාමාන්‍ය සිංහල ව්‍යවහාරයේ දී මෙය කන්‍යා පටලය යනුවෙන් හැඳින්වෙයි. මෙය යෝනි විවරයහි  කොටසක් ලෙස පවතින අතර  යෝනියට සමාන සැකැස්මකින් යුතු ය.<ref name="emans" /><ref name="Perlman">{{Cite book|last1=Perlman|first1=Sally E.|last2=Nakajyma|first2=Steven T.|last3=Hertweck|first3=S. Paige|title=Clinical protocols in pediatric and adolescent gynecology|url=https://archive.org/details/clinicalprotocol0000perl|year=2004|publisher=Parthenon|page=[https://archive.org/details/clinicalprotocol0000perl/page/131 131]|isbn=1-84214-199-6}}</ref> හයිමනයහි විශේෂ කායවේදීය අරමුණක් හෝ කාර්යභාරයක් ඇති බවක් නො පෙනේ.<ref>{{cite book|last=Blank|first=Hanne|title=Virgin: The Untouched History |url=https://books.google.com.au/books?id=V6IPvgFKGFUC&pg=PA72|edition= |year=2008|publisher=Bloomsbury Publishing |location= |page=72 |isbn=9781596917194}}</ref> සාමාන්‍යයෙන් ළමාවියේ දී හයිමනය බාහිර ස්වරූපය විසින් අඩසඳාකාර (මුද්දත හැඩයෙන් යුතු) වුවත් එය විසින් වෙනත් ස්වරූපයන් ද දැරිය හැකි ය. මෙය තුනි සහ ඇදෙනසුලු බවේ සිට තරමක් ඝන සහ අනම්‍ය වූ ස්වභාවයන්ගෙන් ද පැවතිය හැකි අතර ඇතැම් විට  මුළුමනින් ම නො පිහිටීමට ද පුලුවන.<ref name=emans/> ඇතැම්විට ගැහැනියක් ප්‍රථම වරට [[ලිංගික සංසර්ගය|යෝනිමය සංසර්ගයේ]] නියුතු වීමේ දී  තාවකාලික රුධිර වහනයක් සහ මඳ වේදනාවක් ඇති කරමින් හයිමනය බිඳී යාමට පුලුවන.නමුත් මෙය හැමවිට ම සිදු නොවේ. එහෙත් වෛද්‍ය පරීක්ෂණ, [[ස්වයං වින්දනය|ස්වයං වින්දන‍ය]] සහ ශාරීරික ව්‍යායාම වැනි වෙනත් අවස්ථාවන්වල දී ද එය බිඳී යාමට හැකිය.<ref>{{Cite web|url=https://www.plannedparenthood.org/teens/sex/virginity|title=What Is Virginity and The Hymen? {{!}} Losing Your Virginity|website=www.plannedparenthood.org|access-date=2017-01-02}}</ref> බිඳී යාමෙන් පසු ව හයිමනය ස්වභාවික ව යළි යථා තත්ත්වයට පත් නො වුනත්<ref>{{cite web |url=http://www.lehmiller.com/blog/2015/1/29/sex-question-friday-is-it-possible-for-a-woman-to-become-a-virgin-again |title=Sex Question Friday: Is It Possible For A Woman To Become A Virgin Again? |author=Dr Justin J. Lehmiller |date=February 6, 2015 |accessdate=2016-11-24 }}</ref> සැත්කමක් තුළින් එය යළි සැකසීමට හැකියාව ඇත.<ref name="Perlman"/><ref name="Knight"/>ඇතැම් සංස්කෘතීන් විසින් හයිමනය කන්‍යාභාවය පිළිබඳ නිර්ණායකයක් ලෙස සැලකුවද  මෙවැනි තත්ත්වයන් නිසා හයිමනය කන්‍යාභාවය මිනුම් කිරීමට වලංගු සාධකයක් නො වන තැනට පත් ව ඇත. ==විකසනය== හයිමනය විකසනය වීම ඇරඹෙන්නේ කලල අවධිය (embryogenesis) තුළ ය. ගැබ්ගැනීමෙන් තෙවන සතියේ සිට දෙවන ත්‍රිමාසිකය (Trimester) දක්වා කාලය තුළ දී ප්‍රජනක කලාපය (Genital tract) විකසනය වීම සිදුවන අතර යෝනිය විකසනය වීමෙන් අනතුරු ව හයිමනය බිහි වෙයි. හත්වන සතියේ දී මෞත්‍රගුදීය ආවාරය (Urorectal septum) බිහිවන අතර එ මගින් ගුදමාර්ගය සහ මෞත්‍රලිංගික කෝටරකය (Urogenital sinus) විභේදනය කරනු ලැබේ. නමවන සතියේ දී මුලර් ප්‍රණාළ (Müllerian ducts) පහළට ගමන් කරමින් මෞත්‍රලිංගික කෝටරකයට (Urogenital sinus) ඇතුළු වී ගර්භාෂයෝනික කුහරය (Uterovaginal canal) සාදනු ලැබේ. දොළොස්වන සතියේ දී මුලර් ප්‍රණාළ එකට එක් වී උනලේරියාව (Unaleria) නම් ප්‍රාක් ගර්භාෂයෝනික කුහරයක් සාදනු ලැබේ. පස්වැනි මාසය පමණ වනවිට යෝනි කුහරයේ විකසනය සම්පූර්ණ වී ඇති අතර චීන-යෝනික බල්බයන් (Sinovaginal bulbs) : එනම් මුලර් ප්‍රණාළ සහ මෞත්‍රලිංගික කෝටරකය මුණගැසෙන ස්ථානය, සිදුරු වීමෙන් භ්‍රෑණික හයිමනය (Fetal Hymen) ඇති වේ. සාමාන්‍යයෙන් මෙය උපතට පෙර හෝ උපතින් ටික කලකට පසු ව සිදු වේ. .<ref name="healey">{{cite book |last=Healey |first=Andrew |editor-last1=Mann |editor-first1=Gurdeep S. |editor-last2=Blair |editor-first2=Joanne C. |editor-last3=Garden |editor-first3=Anne S. |title=Imaging of Gynecological Disorders in Infants and Children |url=http://www.springer.com/978-3-540-85601-6 |publisher=Springer |date=2012 |pages=21–30 |chapter=Embryology of the female reproductive tract |isbn=978-3-540-85602-3 |doi=10.1007/978-3-540-85602-3}}</ref>හයිමනයට ස්නායු සැපයුමක් නො පවතින අතර අලුත උපත ලැබූ බිළිඳියන් තුළ මවගේ හෝර්මෝනවල බලපෑම හේතුවෙන් හයිමනය ඝණ, ලා රෝස සහ අධික වූ පෘෂ්ඨයකින් (නැමුම් සහ නෙරීම් සහිත වීම නිසා) යුතු වේ. මුල් දෙවසරේ සිට සිව්වසර දක්වා කාලය තුළ ළදැරිය මෙම තත්ත්වය පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය හෝර්මෝන නිපදවා ගනී. <ref name="McCann">McCann, J; Rosas, A. and Boos, S. (2003) "Child and adolescent sexual assaults (childhood sexual abuse)" in Payne-James, Jason; Busuttil, Anthony and Smock, William (eds). Forensic Medicine: Clinical and Pathological Aspects, Greenwich Medical Media: London, a)p.453, b)p.455 c)p.460.</ref> ඔවුන්ගේ හයිමනික විවරය මණ්ඩලාකාර (වෘත්තාකාර) හැඩයකට පත් වෙයි.<ref name=heger>{{Cite book | last1=Heger | first1=Astrid | authorlink = Astrid Heppenstall Heger | last2=Emans | first2=S. Jean | last3=Muram | first3=David |title=Evaluation of the Sexually Abused Child: A Medical Textbook and Photographic Atlas | url=https://archive.org/details/evaluationofsexu0000unse |edition=Second |year=2000 |publisher=Oxford University Press |page=[https://archive.org/details/evaluationofsexu0000unse/page/116 116] |isbn=0-19-507425-4 }}</ref> පශ්චාත් නවජ (post-neonatal age) වියේ දී හයිමනික විවරයෙහි වටප්‍රමාණය දළ වශයෙන් සෑම වසරක ම 1mm ප්‍රමාණයකින් වැඩි වෙයි. <ref name="WebMD" /> දැරියක් යෞවනෝදයට පත්වීමේ දී හයිමනය බෙහෙවින් ප්‍රත්‍යාස්ථ බවට පත් වෙයි. යෞවනෝදයේ දී ටැම්පනයක් භාවිත කිරීම හේතුවෙන් හෝ ලිංගික සංසර්ගයේ නිරතුරු ව යෙදීමෙන් හෝ හයිමනික විවරය පුළුල් වීමට පුලුවන. <ref name=emans/> අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූ පරිදි ප්‍රථම සංසර්ගයේ දී රුධිර වහනයක් අත්විඳ ඇත්තේ ස්ත්‍රීන්ගෙන් 43%ක ප්‍රතිශතයක් පමණි. <ref name=emans/> <ref name=="McCann"/> කාන්තාවන් බහුතරයකගේ ම හයිමනික විවරය නො බිඳීමට ප්‍රමාණවත් තරම් විශාලනය වන බව මෙයින් පැහැදිලි වෙයි.යම්කිසි මෙවලමක් හෝ එකවර ඇඟිළි කිහිපයක් ඇතුළු කිරීමක දී ද හයිමනය වියල් වීම හෝ බිඳී යාම සිදුවිය හැකිය. <ref name="ucsb sexinfo"/> හයිමනයේ ශේෂයන් carunculae myrtiformes යනුවෙන් හඳුන්වනු ලැබේ. .<ref name="Knight">{{cite book|last=Knight|first=Bernard|title=Simpson's Forensic Medicine|url=https://archive.org/details/simpsonsforensic0000knig|edition=11th|year=1997|publisher=Arnold|location=London|page=[https://archive.org/details/simpsonsforensic0000knig/page/114 114]|isbn=0-7131-4452-1}}</ref><gallery> File:Carunculae myrtiformes.png|ඊතළ වලින් දක්වා ඇත්තේ පශ්චාත් නවයොවුන් දැරියකගේ හයිමනයේ ශේෂ කොටස් ("carunculae myrtiformes") ය. File:| Bartolin.jpg| </gallery> ස්ත්‍රී දූෂණයක් හෝ ළමා ලිංගික අපයෝජනයක් සම්බන්ධයෙන් සැකයක් පවතින අවස්ථාවක දී හයිමනයේ ස්වභාවය පිළිබඳ ව අධිකරණ වෛද්‍ය පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීමට නියෝග කළ හැකිය. කෙසේනමුත් හයිමනයහි ස්වභාවය පමණක් ම ලිංගික සංසර්ගයක් සිදු වූ බවට ප්‍රමාණවත් සාක්ෂියක් නොවේ. <ref name="Perlman" /> ==ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම්== සාමාන්‍යයෙන් හයිමනයේ ව්‍යුහාත්මක වෙනස්කම් තුනි සහ ඇදෙනසුලු බවේ සිට තරමක් ඝන සහ අනම්‍ය වූ ස්වභාවයන් දක්වා විවිධ වූ පරාසයක පැතිරිය හැකි අතර ඇතැම් විට මුළුමනින් ම නො පිහිටීමට ද පුලුවන. <ref name=emans>Emans, S. Jean. "Physical Examination of the Child and Adolescent" (2000) in ''Evaluation of the Sexually Abused Child: A Medical Textbook and Photographic Atlas'', Second edition, Oxford University Press. 61–65</ref><ref name="McCann"/>වෛද්‍යමය මැදිහත්වීමක් අවශ්‍ය වන්නේ ඔසප් රුධිරය බැහැර කිරීම මුළුමනින් ම වළක්වන හෝ එය සැළකිය යුතු අන්දමින් සීමා කරන එනම් අජිද්‍ර වූ හයිමනයක් පවතින විට පමණි. මෙවන් අවස්ථාවක දී ඔසප් රුධිරය බැහැර කිරීමට ඉඩකඩ සලසා දීමටත් ලිංගික සංසර්ගයේ දි දුෂ්කරතාවක් ඇති නොවනු පිණිසත් ශල්‍යකර්මයක් සිදුකිරීමට අවශ්‍ය විය හැක. [[File:Six different types of hymen illustration.png|thumb|300px| කන්‍යා පටලයේ විවිධ හැඩ: A- සාමාන්‍ය, B - ජිද්‍රණය අසම්පූර්ණ, C - බෙදීගිය, D - බහුවිවරීය, E -ක්ෂුද්‍රවිවරීය F - අජිද්‍රිත]] හෝර්මෝන මට්ටමේ සහ ක්‍රියාකාරීත්ව මට්ටමේ (activity level) බලපෑම මත නවයොවුන් වියට නොපන් දැරියන්ගේ හයිමනික විවරය විවිධ හැඩයන් ගනී. බහුලව ම දැකගත හැකි වන්නේ මුද්දත හැඩයයි. * '''අජිද්‍ර''' - හයිමනික විවරයක් නොපවතී. යෞවනෝදයට ප්‍රථම එය ස්වාභාවික ව නිවැරදි නොවුනහොත් ඔසප් රුධිරයට බැහැර වීමට ඉඩ සැලසීම පිණිස සුළු සැත්කමක් ඇවැසි වනු ඇත. * '''ක්ෂුද්‍රවිවරීය''' - ඇතැම්විට හයිමනික විවරයක් නැති ලෙස පෙනී ගියත් වඩා හොඳින් පරීක්ෂා කළ විට ඉතා කුඩා විවිර සමූහයක් හඳුනාගත හැකි ය. * '''බෙදීගිය''' - හයිමනික විවරය තුළ විවරය අහුරමින් පිහිටි පටලමය තීරු එකක් හෝ වැඩි ගණනක් පැවතිය හැකි ය. යෞවනෝදයෙන් පසු ඊස්ට්‍රජන් ප්‍රමාණය සහ ක්‍රියාකාරීත්ව මට්ටම මත හයිමනික පටලයෙහි ඝණ බව වැඩිවිය හැකි අතර, බොහෝවිට විවරය කඩතොලු සහිත වීම සහ අස්ථිර හැඩයක් ගැනීමත් සිදු වේ. බාල දැරියන්ගේ නම් ඉරීගිය හයිමනයක් සාමාන්‍යයෙන් බොහෝ ඉක්මනින් සුව වී යා හැකිය. නවයෞවනියන් තුළ හයිමනික විවරය ස්වාභාවික ව ම පුළුල් විය හැකි අතර හැඩයේ සහ දිස්වන ආකාරයේ විවිධත්වය ද වැඩි වෙයි. ==සංස්කෘතිකමය ආකල්පය== ඇතැම් [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතීන්හි]] හයිමනය [[කන්‍යාභාවය]] නම් සංකල්පය සමඟ බැඳී තිබීම හේතුවෙන් සංස්කෘතිකමය අගයක් සහිත යමක් බවට පත් වී ඇත. <ref name="ucsb sexinfo">{{cite web|url=http://www.soc.ucsb.edu/sexinfo/article/hymen |title=The Hymen |accessdate=2009-02-09 |quote=ඇතැම් සංස්කෘතීන්හි හයිමනය ස්ත්‍රීන්ගේ කන්‍යාභාවය සමග බැඳී තිබීම හේතුවෙන් ඉහළ සංස්කෘතික වටිනාකමක් දැරිය හැකි ය. |publisher=[[University of California, Santa Barbara]] }}</ref> මෙම සංස්කෘතීන්හි ගැහැනියක් විවාහ වන විට නො බිඳුණු හයිමනයක් තිබීම ගෞරවණීය යමක් ලෙස සැලකෙයි. <ref name="ucsb sexinfo" /><ref>{{Cite news |url=http://www.reuters.com/article/2007/04/30/us-muslimwomen-europe-virginity-idUSL2532025120070430?pageNumber=2&sp=true |title=Muslim women in France regain virginity in clinics |publisher=Reuters |quote='මා ගාවට එන්නෙ හුඟක් වෙලාවට ලෝක දෙහෙකට මැදිවෙච්ච අය', යැයි ඇබකාසිස් පැවසීය. ඔවුන් විවාහයට පෙර ලිංගික අත්දැකීම් ලබා තිබුණු නමුත් සම්ප්‍රදායට අනුව විවාහය තුළ කන්‍යාවන් ව සිටිය යුතු වූ අතර එම සංස්කෘතික අවශ්‍යතාවය වෙනුවෙන් ඔවුන්ට පවුල තුළින් දැඩි පීඩනයක් එල්ල වන බව ඔහු පැවසීය. |date=April 30, 2007 |access-date=February 24, 2017 |archive-date=October 30, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030181452/http://www.reuters.com/article/2007/04/30/us-muslimwomen-europe-virginity-idUSL2532025120070430?pageNumber=2&sp=true |url-status=dead}}</ref><ref name=europe/> මේ හේතුවෙන් ඇතැම් ස්ත්‍රීන්ට ශල්‍යකර්ම තුළින් හයිමනය ප්‍රතිස්ථාපනය කරගැනීමට සිදු වී ඇත. <ref name=europe>{{Cite news|first= |last= |authorlink= |vauthors= |title=In Europe, Debate Over Islam and Virginity |url=http://www.nytimes.com/2008/06/11/world/europe/11virgin.html?_r=1&scp=1&sq=hymen&st=nyt&oref=slogin|quote='මගේ සංස්කෘතියට අනුව කන්‍යාවක් නොවීම පවක්, මේ වෙලාවෙ මට කන්‍යාභාවය ජීවිතේට වඩා වටිනවා,' යි බ්‍රහස්පතින්දා දිනක ශල්‍යකර්මයට කැඳවන තෙක් රෝහල් සයනය මත දිගා වී හුන් සිසුවිය පැවසීය. |work=[[The New York Times]] |date=June 11, 2008 |accessdate=2008-06-13 | first1=Elaine | last1=Sciolino | first2=Souad | last2=Mekhennet}}</ref> ==වෙනත් සතුන් තුළ== ප්‍රජනක පද්ධතියේ විකසනය වීමේ පොදු බව හේතුවෙන් චිම්පන්සියන්, අලියන්, මැනටියන්, තල්මසුන්, අශ්වයන් සහ ලාමාවන් වැනි සතුන් රැසක් තුළ හයිමනය පවතී. <ref>{{Cite book|last=Blank |first=Hanne|authorlink=Hanne Blank|url=https://books.google.com/?id=shq1AAAAIAAJ&dq=Virgin%3A+The+Untouched+History&q=toothed+whales | title=Virgin: The Untouched History |year=2007|publisher=[[Bloomsbury Publishing]] |page=23 |isbn=1-59691-010-0 |accessdate=2013-11-09}}</ref><ref>{{Cite book|last=Blackledge |first=Catherine |authorlink= |title=The Story of V |year=2004 |publisher=[[Rutgers University Press]] |quote=Hymens, or vaginal closure membranes or vaginal constrictions, as they are often referred to, are found in a number of mammals, including llamas, ... | url=https://books.google.com/?id=f2d-11Y_u3cC&pg=PP250&dq=guinea+pig+hymen |isbn=0-8135-3455-0 }}</ref> ==සබැඳි ලිපි== * [[කන්‍යාපටල ප්‍රතිස්ථාපන සැත්කම්]] ==සඳහන් තැන්== {{Reflist}} ==අඩවියෙන් බැහැර පිටු== *[https://www.rfsu.se/globalassets/pdf/vaginal-corona-english.pdf Vaginal Corona] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191109093910/https://www.rfsu.se/globalassets/pdf/vaginal-corona-english.pdf |date=2019-11-09 }} ස්විඩීෂියානු ලිංගිකත්ව අධ්‍යාපන සංගමය ලියූ පොත්පිංචක් *[http://www.scarleteen.com/article/politics/magical_cups_bloody_brides_virginity_in_context Magical Cups and Bloody Brides]—කන්‍යාභාවයේ ඉතිහාසය *[http://www.scarleteen.com/article/politics/20_questions_about_virginity_scarleteen_interviews_hanne_blank 20 Questions About Virginity]—Interview with Hanne Blank, author of ''Virgin: The Untouched History''. Discusses relationship between hymen and concept of virginity. *[http://www.htdiary.com/how-to-put-a-tampon-in-painlessly/ Putting tampon in painlessly] Radiology (US - ultrasound) of Hydrocolpos *[http://www.aafp.org/afp/2001/0301/p883.html Evaluating the Child for Sexual Abuse] ඇමරිකන් ෆැමිලි ෆිසීෂියන් වෙතින් *[http://www.scarleteen.com/article/body/my_corona_the_anatomy_formerly_known_as_the_hymen_the_myths_that_surround_it My Corona: The Anatomy Formerly Known as the Hymen & the Myths That Surround It] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117005752/http://www.scarleteen.com/article/body/my_corona_the_anatomy_formerly_known_as_the_hymen_the_myths_that_surround_it |date=2013-01-17 }} Scarleteen, Sex education for the real world [[ප්‍රවර්ගය:යෝනි මාර්ගය]] mtp8up307bpuq3ayk8ia3myhe7rt82y වල් ඌරා 0 28117 800248 458182 2026-09-25T09:57:22Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800248 wikitext text/x-wiki {{වර්ගීකරණකොටුව | status = LC | status_system = iucn3.1 | status_ref = <ref name=iucn/> | name = වල් ඌරා | fossil_range = Early [[Pleistocene]] – Recent | image = Wild Boar Habbitat 3.jpg | image_width = 250px | regnum = [[සත්ත්වයා|අනිමාලියා]] | phylum = [[Chordate|Chordata]] | classis = [[Mammal]]ia | ordo = [[Even-toed ungulate|Artiodactyla]] | familia = [[Suidae]] | genus = ''[[Sus (genus)|Sus]]'' | species = '''''S. scrofa''''' | binomial = ''Sus scrofa'' | binomial_authority = [[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]] }} [[File:ඌරා.JPG|right|thumb|වල් ඌරා -ලංකාවේ කැලෑවල බහුලව දැකිය හැකි සතෙකි.]] == References == {{Reflist|2}} == External links == {{Wikisource1911Enc|boar}} * {{commonscat-inline|Sus scrofa|''Sus scrofa''}} * {{wikispecies-inline|Sus scrofa|''Sus scrofa''}} * [https://web.archive.org/web/20090927094328/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/598.shtml BBC profile] * {{Wikinews-inline|Saskatchewan places moratorium on boar farming, says escaped boars should be killed}} {{Pigs}} {{Artiodactyla|S.}} {{Heraldic creatures}} {{DEFAULTSORT:Wild Boar}} [[ප්‍රවර්ගය:Pigs]] [[ප්‍රවර්ගය:Megafauna of Eurasia]] [[ප්‍රවර්ගය:Mammals of Bangladesh|Boar, Wild]] [[ප්‍රවර්ගය:Mammals of Pakistan|Boar, Wild]] [[ප්‍රවර්ගය:Fauna of Iran|Boar, Wild]] [[ප්‍රවර්ගය:Mammals of Sri Lanka|Boar, Wild]] [[ප්‍රවර්ගය:Mammals of Italy|Boar]] [[ප්‍රවර්ගය:Mammals of Great Britain]] [[ප්‍රවර්ගය:Animals described in 1758]] 2noq8qkybbjzw2cw23149wjnrkr1hui අයිෆෝන් (ප්‍රථම) 0 29443 800070 781551 2026-09-25T00:04:22Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800070 wikitext text/x-wiki {{Infobox iPhone | name = අයිෆෝන් | logo = [[ගොනුව:IPhonelogo.svg]] | image = Original iPhone docked.jpg | imagesize = 250 | caption = Apple අයිෆෝන් | developer = [[Apple Inc.]] | manufacturer = [[Foxconn]] ([[Original equipment manufacturer|OEM]]) | type = [[Touchscreen mobile device|Slate]] [[smartphone]] | releasedate = {{Start date|2007|06|29}} | price = <!--[[WP:NOPRICES]]--> | unitssold = 6.1 million | media = | os = [[iOS (Apple)|iOS]] [[iOS version history#3.1.3|3.1.3]] (build 7E18)<br />Released {{release date|2010|02|02}} OS no longer supported by Apple; third party operating systems available | input = [[Multi-touch]] [[touchscreen]] display <br /> 3-axis [[accelerometer]] <br /> [[Proximity sensor]] <br /> [[Photodetector|Ambient light sensor]] <br /> [[Microphone]] <br /> [[iPhone#Audio and output|Headset controls]] | camera = 2.0 [[megapixel|MP]] with [[geotagging]] | power = Built-in rechargeable [[lithium-ion polymer battery|li-ion battery]] 3.7 [[Volt|V]] 1400 [[Ampere-hour|mAh]] | cpu = [[Samsung]] [[32-bit]] [[Reduced instruction set computer|RISC]] [[ARM architecture|ARM]] 1176JZ(F)-S v1.0 620 [[Hertz|MHz]]<br />[[Underclocking|Underclocked]] to 412 MHz | graphics = [[PowerVR]] [[PowerVR#MBX|MBX]] Lite 3D [[Graphics processing unit|GPU]] | storage = 4 [[gigabyte|GB]], 8 GB or 16 GB [[flash memory]] | memory = 128 [[megabyte|MB]] [[eDRAM]] | display = 3.5-inch screen (diagonally) <br /> 320-by-480-[[pixel]] [[Image resolution|resolution]] at 163 [[Pixel density|ppi]] <br /> 2:3 [[aspect ratio]] <br /> 18-bit (262,144-color) [[liquid crystal display|LCD]] | audio = Two [[loudspeaker|speakers]] <br /> [[TRS connector#Aircraft headsets|TRRS headphone jack]], 20 Hz to 20 kHz [[frequency response]] (internal, headset) <br /> [[Microphone]] | connectivity = [[Quad-band]] [[GSM]]/[[General Packet Radio Service|GPRS]]/[[Enhanced Data Rates for GSM Evolution|EDGE]] <br /> ([[GSM frequency bands|850 900 1800 1900]] [[Hertz|MHz]]) <br /> [[Wi-Fi]] ([[IEEE 802.11|802.11]] [[IEEE 802.11b-1999|b]]/[[IEEE 802.11g-2003|g]]) <br /> [[Bluetooth|Bluetooth 2.0]] <br /> [[Universal Serial Bus|USB 2.0]]/[[Dock connector]] | service = [[App Store (iOS)|App Store]], [[iTunes Store]], [[MobileMe]], [[Safari (web browser)|Safari (Web Browser)]] | dimensions = {{convert|115|mm|in|abbr=on}}&nbsp;''(h)''<br />{{convert|61|mm|in|abbr=on}}&nbsp;''(w)''<br />{{convert|11.6|mm|in|abbr=on}}&nbsp;''(d)'' | weight = {{convert|135|g|oz|abbr=on}} | predecessor = | successor = [[iPhone 3G]] | related = [[iPad]], [[iPod Touch]] ([[List of iOS devices|Comparison]]) | website = [http://www.apple.com/iphone/ Apple&nbsp;– iPhone] }} '''iPhone''' ({{pron-en|ˈaɪfoʊn}}, {{respell|EYE|fohn}}) යනු '''Original iPhone''','''අයිෆෝන් 2ජී''' හෝ '''අයිෆෝන් EDGE''' ලෙස හැඳින්වෙන්නේ [[ඇපල් සමාගම]] මගින් නිර්මාණය කර බෙදාහරින [[List of iOS devices#iPhone|ප්‍රථම]] පරම්පරාවේ [[අයිෆෝනය|අයිෆෝන]] යයි.[[අයිෆෝන් 3ජී]]වෙළඳපොලට පැමිණියේ ඉන්පසුවයි. එය 2007 ජනවාරි 9 වන දින එළිදක්වන ලදී .එය යුරෝපියානු වෙළෙඳපොලේ එළිදැක්වීමට පෙර [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේදී]] 2007 ජුනි 29 වන දින නිකුත්කරන ලදී.එය [[සිවු-කලාප(quad-band)]] [[ජංගම සන්නිවේදනය සඳහා වන ලෝකව්‍යාප්ත පද්ධතිය(GSM)|ජී.එස්.එම්(GSM)]] ,[[General Packet Radio සේවාව(GPRS)|ජී.පී.ආර්.එස්(GPRS)]] සහ [[Enhanced Data Rates for GSM Evolution|එජ්(EDGE)]] තාක්ෂණයන්ගෙන් සමන්විතය. මෙම අයිෆෝනය සඳහා තවදුරටත් ඇපල් හි මෘදුකාංග යාවත්කාලීනයන් ලබාදෙනු නොලැබේ == ඉතිහාසය == === ප්‍රවර්ධනය === iPhoneහි ප්‍රවර්ධනය ආරම්භ වන්නේ [[ඇපල් සමාගම|ඇපල් සමාගමේ]], [[ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී]] [[ස්ටීව් ජොබ්ස්‍‍‍]] ගෙනි.ඔහු විසින් තිරයමත යතුරුලියනය කලහැකි [[බහු-ස්පර්ශ]] [[ස්පර්ශතිරය‍‍]]ක අදහස ඉදිරිපත් කරන ලදී. මෙහිදී ප්‍රධාන වශයෙන්ම ටැබ්ලට් පරිගණකයකට සමාන වන පරිදි [[පරිගණක යතුරුපුවරුව|යතුරුපුවරුව]] සහ [[පරිගණක මවුසය|මවුසය]] ඉවත් කරනු ලැබේ. ජොබ්ස් විසින් මෙම අදහස පිලිබඳව පර්යේෂණය කිරීමේ උප ව්‍යාපෘතිය සඳහා ඇපල්හි නවක ඉංජිනේරුවන්ගේ සහය ලබාගන්නා ලදී.<ref>{{cite news | last = Cohen | first = Peter | url = http://www.macworld.com/news/2007/01/09/liveupdate/index.php | title = Macworld Expo Keynote Live Update | publisher = [[Macworld]] | date = 2007-01-09 | accessdate = 2007-02-01 | archive-date = 2007-01-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070127110536/http://www.macworld.com/news/2007/01/09/liveupdate/index.php | url-status = dead }}</ref> ජොබ්ස් විසින් මූලාකෘතිය සහ එහි[[පරිශීලක අතුරුමුහුණත]] පිළිබඳ විචාරනය කළවිට,ජංගම දුරකතන තුල මෙම තාක්ෂණ ක්‍රියාවට නැංවීමේ අදහස පහල විය.<ref>{{cite video | people = [[Walter Mossberg]]; [[Kara Swisher]] | date = 2010-06-02 | title = D8: Steve Jobs on the iPhone's Origin | url = http://en.wikipedia.org/wiki/Template%3ACite_media | publisher = All Things Digital | accessdate = 2010-06-20 | time = 0:20}}</ref> ඇපල් විසින් පෙරාතුව [[Cingular Wireless]] ලෙස හැඳින්වූ [[AT&T Mobility|AT&T]] සමග අයිෆෝනය පිළිබඳව රහස් සහයෝගිතාවයක් ඇතිකරගන්නා ලදී.මෙම සහයෝගිත්වය සඳහා වන ප්‍රවර්ධනය පිරිවැය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 150 ලෙස ඇස්තමේන්තු කරන ලදී.<ref>{{cite web | url = http://www.wired.com/gadgets/wireless/magazine/16-02/ff_iphone | title = The Untold Story: How the iPhone Blew Up the Wireless Industry | first = Fred | last = Vogelstein | date = 2008-01-09 | work = [[Wired News]] | publisher = [[Condé Nast Publications]] | page = 3 | page = 4 | accessdate = 2008-01-10}}</ref> over a thirty-month period. ඇපල් rejected the "design by committee" approach that had yielded the [[Motorola ROKR E1]], ‍a largely unsuccessful collaboration with [[Motorola]]. ඒවෙනුවෙන්, Cingular Wireless විසින් අයිෆෝනයේ දෘඩාංග සහ මෘදුකාංග වැඩි දියුණු කිරීමට අවසරය ඇපල් සමාගමටලබාදෙන ලදී.<ref name="CNN secrets">{{cite web | url = http://money.cnn.com/2007/01/10/commentary/lewis_fortune_iphone.fortune/index.htm | title = How Apple kept its iPhone secrets | last = Lewis | first = Peter | date = 2007-01-12 | publisher = [[CNN|CNN Money]] | accessdate = 2009-01-11}}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.wired.com/gadgets/wireless/magazine/16-02/ff_iphone | title = The Untold Story: How the iPhone Blew Up the Wireless Industry | first = Fred | last = Vogelstein | date = 2008-01-09 | work = [[Wired News]] | publisher = [[Condé Nast Publications]] | page = 1 | page = 4 | accessdate = 2008-01-10}}</ref> 2007 ජනවාරි 9 වන දින [[කැලිෆෝනියාව|කැලිෆෝනියාවේ]] [[සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ]] හි [[Moscone Center|Moscone West]] හි පැවති [[Macworld Conference & Expo#2007|Macworld Conference & Expo]] හිදී ස්ටීව් ජොබ්ස් විසින් ප්‍රථම අයිෆෝනය හඳුන්වාදෙන ලදී. <ref>{{cite web | url = http://www.macworld.com/article/54764/2007/01/liveupdate.html | title = Macworld Expo Keynote Live Update | first = Peter | last = Cohen | date = 2007-03-13 | work = [[Macworld]] | accessdate = 2010-07-21}}</ref> ජොබ්ස් විසින් ඔහුගේ කථාවේදී, "මම මෙ අදහස පිළිබඳව වසර දෙකහමාරකට ආසන්න කාලයක් තිස්සේ ඇඟිලිගනිමින් සිටියෙමි ", "අද, ඇපල් විසින් දුරකතනය නැවත වරක් නිපදවීමට සූදානම්." ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{cite web | url = http://www.zdnet.com/blog/btl/jobs-today-apple-is-going-to-reinvent-the-phone/4249 | title = Jobs: Today Apple is going to reinvent the phone | first = Dan | last = Farber | date = 2007-01-09 | work = [[ZDNet]] "Between the Lines" blog | accessdate = 2010-06-20}}</ref> ජොබ්ස් විසින් අයිෆෝනය "ස්පර්ශ පාලක සහිත පුළුල්තිර අයිපොඩයක් "; "පෙරළිකාර ජංගම දුරකථනයක් "; සහ "වේගවත් අන්තර්ජාල සන්නිවේදකයක්" යන උපාංග තුනෙහි එකතුවක් ලෙස හඳුන්වන ලදී.<ref>{{cite video | people = Jobs, Steve | date = 2007-01-19 | url = http://www.apple.com/quicktime/qtv/mwsf07/ | title = Macworld San Francisco 2007 Keynote Address | location = San Francisco | publisher = Apple, Inc.}}</ref> === නිකුත් කිරීම === 2007 ජුනි මස 29 වන දින අයිෆෝනය නිකුත් කිරීමට පෙරදින සිට සියගණනක් දෙනා [[Apple Store|ඇපල්]] සහ [[AT&T]] හි වෙළඳසැල් ඉදිරියේ පෙළගැසී සිටින ලදී.<ref>{{cite web | url = http://images.apple.com/pr/pdf/q307data_sum.pdf | title = Apple Inc. Q3 2007 Unaudited Summary Data | accessdate = 2008-06-06 | date = July 25, 2007 | format = PDF | publisher = [[Apple Inc.]]}}</ref> පැයක් ඇතුලතදී බොහෝ ස්ථාන වල තොග සියල්ල විකිණී අවසන් විය.[[ප්ලේස්ටේෂන් 3 නිකුත් කිරීම|ප්ලේස්ටේෂන් 3 නිකුත් කිරීමේදී]] සිදුවූ ආකාරයේ සොරකම් සහ වෙඩිතැබීම් වැලැක්වීම සඳහා වෙළඳසල් අසල රාත්‍රීකාලයේ සිටම පොලිස් රැකවල් යොදා තිබුණි.<ref>{{cite news | url = http://www.macworld.com/news/2007/01/09/liveupdate/index.php | title = Macworld Expo Keynote Live Update | author = Hart, Kim; Valle Sabrina | date = 2007-06-30 | publisher = The Washington Post | accessdate = 2007-02-01 | archive-date = 2007-01-27 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070127110536/http://www.macworld.com/news/2007/01/09/liveupdate/index.php | url-status = dead }}</ref>[[එක්සත් රාජධානිය]], [[ප්‍රංශය]], [[කැනඩාව]] සහ [[ජර්මනිය]] යන රටවල්වල අයිෆෝනය එළිදක්වන ලද්දේ 2007 නොවැම්බර් මස වන අතර , [[අයර්ලන්තය]] සහ [[ඔස්ට්‍රියාව]] යන රටවල 2008 වසන්තය සෘතුවේදී එළිදක්වන ලදී . === පසුකාලීන නිකුත් කිරීම් === සන්නිවේදන,අන්තර්ජාල පහසුකම සහ අයිෆෝනයෙහි අතුරු මුහුණත සහිත, එහෙත් දුරකතනයක් නොවන ඇපල්හි [[අයිපොඩ් ටච්]] ස්පර්ශ තිර උපකරණය 2007 සැප්තැම්බර් 5 නිකුත් කරන ලදී.ඒ සමගම ,ඇපල් විසින් ගි.බ.8 මාදිළියේ මිල අඩුකර ගි.බ.4 මාදිළිය නිකුත්කිරීම නවතන ලදී.<ref>{{cite web|title=Apple Sets iPhone Price at $399 for this Holiday Season|url=http://www.apple.com/pr/library/2007/09/05iphone.html|publisher=Apple|accessdate=21 June 2010}}</ref> ඇපල් විසින් ඊට දින 5කට පසු,එනම් ප්‍රථම නිකුතුවෙන් දින 74කට පසු අයිෆෝන මිලියනයක් විකුණන ලදී.<ref>{{cite web|title=Apple Sells One Millionth iPhone|url=http://www.apple.com/pr/library/2007/09/10iphone.html|publisher=Apple|accessdate=21 June 2010}}</ref> ගි.බ.16 මාදිළිය 2008 පෙබරවාරි මාසය 5 නිකුත් කරන ලදී.<ref>{{cite web|title=Apple Adds New iPhone & iPod touch Models|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/02/05iphoneipodtouch.html|publisher=Apple|accessdate=21 June 2010}}</ref> ඇපල් විසින් අයිෆෝනයෙහි [[අයිෆෝන් මෘදුකාංග ප්‍රවර්ධන කට්ටලය|මෘදුකාංග ප්‍රවර්ධන කට්ටලය(SDK)]] 2008 මාර්තු 6 නිකුත්කරන ලදී.එමගින් මෘදුකාංග ප්‍රවර්ධකයින්ට අයිෆෝනය සඳහා මෘදුකාංග තැනීමට අවස්ථාව ලබා දෙන ලදී. [[අයිෆෝන් 3ජී]] හි බෙදාහැරීම ජුලි 11 සිට අරඹන බව,ජුනි 9 දින ඇපල් විසින් නිවේදනය කරනලදී. <ref>{{cite web|title=Apple Introduces the New iPhone 3G|url=http://www.apple.com/pr/library/2008/06/09iphone.html|publisher=Apple|accessdate=21 June 2010}}</ref>ඒ වන විට ප්‍රථම අයිෆෝනය වෙළඳපොළට නිකුත් කිරීම නවතා තිබුණු අතර එතෙක් නිකුත්කල ඒකක සංඛ්‍යාව 6,124,000ක් විය.<ref name=sales_data /> == නිර්මාණය == [[ගොනුව:Original iPhone rear.jpg|thumb|left|150px|මිශ්‍ර ලෝහ සහ ප්ලාස්ටික් පසුපස ප්‍රථම නිකුතුවේ අයිෆෝනයටම ආවේණිකය.]] ප්‍රථම නිකුතුවේ අයිෆෝනයේ සැලැසුම {{convert|3.5|in|mm}} [[වීදුරු]] [[බහු-ස්පර්ශ]] [[ස්පර්ශතිරය]] කේන්ද්‍රීයව නිර්මාණය කරන ලදී. ප්‍රථම අයිෆෝනය [[අයිෆෝනය#තිරය සහ ආදාන|බොත්තම්]] 5කින් සමන්විත වූ අතර එය නව මාදිළි වලද නොවෙනස්ව පවතී. (iPhone X - 2017 වලින් පසු Home බොත්තම ඉවත් විය. ) එලෙසම මෙය ක්‍රෝමියම් ආලේපිත ලෝහ රාමුවකින් සමන්විතය.පසුපස කොටස කළු ප්ලාස්ටික් මූලික කරගත් [[ඔපදමන ලද ලෝහ|ඔපදමන ලද]] [[ඇලුමිනියම්]] වලින් නිමවා ඇත.මෙයට හේතුව වන්නේ ලෝහ මගින් දුරකතන සහ Wi-Fi සංඥා වලට [[විද්‍යුත්චුම්බක නිවාරණය|බාධා]] කරන බැවිනි. අයිෆෝනයේ පසුපස, වම්පස උඩ කෙලවරේ කැමරාව පිහිටා ඇත.මෙහි ඉස් බණු (headphone) socket ආවරණය තුලට ගිල්ලවා ඇති බැවින් , අනුවර්තකයක්(adapter) නොමැති බොහෝ (headsets) සඳහා නොගැළපේ.අනිකුත් මාදිළි වල මෙම ගැටළුව නොමැත.<ref>{{cite web|url=http://blogs.zdnet.com/Apple/?p=828|title=That damned recessed iPhone headphone jack|publisher=[[ZDNet]]|accessdate=2008-06-06}}</ref> විවිධ වර්ණ වලින් ලබාගත නොහැකි එකම අයිෆෝනය වන්නේද මෙම "ඔරිජිනල් අයිෆෝනය"යි.[[අයිෆෝන් 4]] හැරුණුකොට අන් සියලුම අයිෆෝන කළු සහ සුදු යනන වර්ණයන්ගෙන් ලබාගත හැකිය. == මෘදුකාංග == නිකුත්කිරීම් අතරතුර,අයිෆෝනයෙහි"OS X" මෙභෙයුම් පද්ධතිය ධාවනය වන බව පවසන ලදී.නමුත් මෙභෙයුම් පද්ධතියේ නම iPhone 2.0 SDK බව පසුව තහවුරු කරන ලදී.ඇපල් විසින් ප්‍රථම අයිෆෝන ඒකක සමඟ ලබා දෙන නිකුතුවද ඇතුලුව අයිෆෝන් හි ප්‍රධාන මෘදුකාංග අනුවාද 4ක් නිකුත් කර තිබේ. දැනට මෙම අයිෆෝනය සඳහා මෘදදුකාංග යාවත්‍කාලීන කිරීම් සිදුනොකෙරේ. කෙසේවෙතත් , බලපත්‍ර රහිත තෙවන පාර්ශව විසින් අයිෆෝනය සඳහා වෙනස්කරන ලද ස්ථීරාංග(custom firmwares) නිකුත්කරනු ලැබේ.උදාහරණයක් ලෙස අයිෆෝනය [[ඇන්ඩ්‍රොයිඩ් මෙභෙයුම් පද්ධතිය‍]] මගින් ක්‍රියාකලහැකි ලෙස සැකසීම දැක්විය හැක. === මෘදුකාංග වල ඉතිහාසය === මූලික මෙභෙයුම් පද්ධති නිකුතුවේදෘශ්‍ය වොයිස්මේල්(Visual voicemail), බහු-ස්පර්ශ අභිනයන්(multi-touch gestures), HTML විද්‍යුත් තැපෑල, සෆාරි web browser,threaded කෙටි පණිවිඩ (threaded text messaging), and යූ ටියුබ් යන අංග ඇතුලත්වේ.කෙසේ වෙතත් එම්.එම්.එස්(MMS), තෙවන පාර්ශව යෙදුම් , පිටපත් කිරීම හා ඇලවීම යන බොහෝ අංග සඳහා මෙම නිකුතුව සහය නොදක්වන ලදී.මෙවැනි අංග අඩංගු නොවී තිබීම හැක් කරන්නන් අයිෆෝනය "ජේල්බ්‍රේක් " කිරීම සඳහා පොළඹවන ලදී.ඇපල් සමාගම සෙමින් මෙම අංග මෘදුකාංග යාවත්කාලීනයන්ට ඇතුලත් කරන ලදී. '''අයිෆෝන් මෙහෙයුම් පද්ධතිය 2.0''' (2008 ජුලි 11 නිකුතුව) තෙවන පාර්ශව යෙදුම් ,හුවමාරු සහය, විද්‍යුත් තැපැල් push සහ තවත් නව උපාංග හඳුන්වාදෙන ලදී. '''අයිෆෝන් මෙහෙයුම් පද්ධතිය 3.0''' (2009 ජුනි 17 නිකුතුව) පිටපත් කිරීම ,ඇලවීම සහ යූ ටියුබ් උපාංගය හඳුන්වාදෙන ලදී. අයිෆෝන් මෙහෙයුම් පද්ධතිය 3.0 හි සියලුම උපාංග සඳහා ප්‍රථම නිකුතුවේ අයිෆෝන සහය දක්වන්නේ නැත. ප්‍රථම නිකුතුවේ අයිෆෝන සඳහා '''අයිෆෝන් මෙහෙයුම් පද්ධතිය 3.0''' දෘඩාංගවල නොගැලපීම හේතුවෙන් [[අයිෆෝන් මෙහෙයුම් පද්ධතිය (ඇපල්)|අයිෆෝන් මෙහෙයුම් පද්ධතියේ]] 4 මෘදුකාංග යාවත්කාලීනය ලබා නොදෙන ලදී. === බලපත්‍ර රහිත තෙවන පාර්ශව මෘදුකාංග සහ ජේල් බ්‍රේක් කිරීම === {{See also|Jailbreaking for iOS|iPhone Dev Team}} අයිෆෝනයේ මෙභෙයුම් පද්ධතියේ ධාවනය කළ හැක්කේ ඇපල් සමාගම විසින් අනුමත කරන ලද [[කේත අත්සන් කිරීම|cryptographic මුද්‍රාව]] සහිත මෘදුකාංග පමණි. දුරකතනය "ජේල්බ්‍රේක්" කිරීම මගින් මෙම තහනම ඉවත්කලහැක.<ref>{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13579_3-9806428-37.htm|title=iPhone jailbreak for the masses released|last=Krazit|first=Tom|date=October 19, 2007|publisher=CNET news|accessdate=May 14, 2009}}</ref> මෙමගින් අයිෆෝනය [[ස්ථිරාංග (Firm Ware)|ස්ථීරාංග]] මුද්‍රා පරීක්ෂාව සිදුනොකරන පරිදි සුලු ලෙස විකෘති කරනලද අනුවාදයකට ප්‍රතිස්ථාපනය කරයි.මෙය ඇපල්හි [[තාක්ෂණික ආරක්ෂණ ක්‍රියාමාර්ගය]] මඟ හැරීමට හේතුවක් වේ.<ref>{{cite web|url=http://www.wired.com/politics/onlinerights/commentary/circuitcourt/2007/08/circuitcourt_0829|title=Legal or Not, IPhone Hacks Might Spur Revolution|last=Granick|first=Jennifer|date=August 28, 2007|work=Wired|accessdate=May 14, 2009|archiveurl=https://archive.is/beWq|archivedate=May 30, 2012}}</ref> අයිෆෝන් ජේල්බ්‍රේක් කිරීම පද්ධ්ති මෘදුකාංග වල වෙනස්කිරීමක් බැවින් එය ප්‍රකාශන හිමිකම් උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස ඇපල් සමාගම විසින් තම අයිතිවාසිකම් ඉදිරිපත් කරන බව [[ඇමෙරිකානු ප්‍රකාශන හිමිකම් කාර්‍යාලය]] වෙත නිවේදනය කරන ලදී. <ref name="iphone-dmca">{{cite web|url=http://news.cnet.com/8301-13579_3-10163675-37.html|title=Apple: iPhone jailbreaking violates our copyright|last=Krazit|first=Tom|date=February 23, 2009|publisher=News.com|accessdate=February 14, 2009}}</ref> ජේල්බ්‍රේක් කරන ලද අයිෆෝන පරිගණක වෛරස වලට හසුවීමට ඉඩ තිබේ,එහෙත් වාර්තාවී තිබෙන්නේ එවැනි සිද්ධි කිහිපයක් පමණි.<ref>[http://www.abc.net.au/news/stories/2009/11/09/2737673.htm Australian admits creating first iPhone virus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629160441/http://www.abc.net.au/news/stories/2009/11/09/2737673.htm |date=2011-06-29 }}, Brigid Andersen, [[ABC Online]], November 9, 2009. Retrieved November 10, 2009.</ref><ref>{{cite web | url=http://www.computerworld.com/s/article/9140560/Jailbreaking_puts_iPhone_owners_at_risk_says_researcher?taxonomyId=15 | title=Jailbreaking puts iPhone owners at risk, says researcher}}</ref>කෙසේ වෙතත් ජේල්බ්‍රේක් කරන්නන්ට චෝදනා එල්ල නොකරන බවට ඇමෙරිකානු ප්‍රකාශන හිමිකම් කාර්‍යාලය විසින් ප්‍රකාශ කර තිබේ.<ref>{{cite web|url=http://www.copyright.gov/1201/ |title=U.S. Copyright Office – Anticircumvention Rulemaking |publisher=Copyright.gov |date= |accessdate=2010-11-11}}</ref> == සම්මාන == ''[[ද නිව්යෝක් ටයිම්ස්]]'' සහ ''[[ද වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල්]]'' විසින් අයිෆෝනය පිලිබඳ ධනාත්මක එහෙත් අවවාදාත්මක සමාලෝචනයක් පළ කරන ලදී.ඔවුන්ගේ ප්‍රධානතම විවේචනය වූයේ [[AT&T]] ජාලයේ මන්දගාමී වේගය සහ [[3ජී]] සේවාව ඔස්සේ සම්බන්ධ විය නොහැකි වීමයි. ''[[ද වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල්|ද වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල්හි]]'' තාක්ෂණ තීරු ලේඛකයෙකු වන, [[වෝල්ට් මොස්බර්ග්]] විසින් "සමහර අංග කිහිපයක් අඩුකිරීම හැරුණුකොට, අයිෆෝනය යනු සමබර,අලංකාර අතේගෙනයාහැකි පරිගණකයක්" ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{cite news | url = http://www.theaustralian.com.au/australian-it/iphone-rush-despite-mixed-reviews/story-e6frgalx-1111113871271 | title = iPhone rush despite mixed reviews | date = 2007-07-03 | publisher = [[The Australian]] | accessdate = 2007-02-01}}</ref> ''[[ටයිම් (සඟරාව)|ටයිම්]]'' සඟරාව විසින් අයිෆෝනය "2007 වසරේ නිපැයුම" ලෙස නම් කරන ලදී. .<ref>{{cite news | author = Grossman, Lev | title = Invention Of the Year: The iPhone | url = http://www.time.com/time/business/article/0,8599,1678581,00.html | date = 2007-10-31 | accessdate = 2008-06-06 | archive-date = 2008-06-15 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080615155450/http://www.time.com/time/business/article/0%2C8599%2C1678581%2C00.html | url-status = dead }}</ref> == කාලයත් සමග අයිෆෝන මාදිලිවල වෙනස් වීම == {{Timeline of iPhone models}} == යොමුව == {{reflist|colwidth=30em}} == බාහිර සබැඳි == {{Sister project links|iPhone}} * [http://www.apple.com/iphone/ Apple&nbsp;– iPhone] == අදාළ තොරතුරු == {{Portal box|Apple Inc.}} {{Wikipedia-Books|Apple Inc.}} {{iPhone}} {{Apple hardware since 1998}} {{Apple}} {{DEFAULTSORT:Iphone (Original)}} [[ප්‍රවර්ගය:අයිෆෝන්]] f3vvyt3f4qrujpmoyw0bt1fnt85h5gt 2011 තෝහොකු භූමිකම්පාව හා සුනාමිය 0 30448 800061 768852 2026-09-24T23:18:29Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800061 wikitext text/x-wiki {{යළියොමුව|2011 මියාගි භූමිකම්පාව|අප්‍රේල් 7 දින සිදුවු පසුකම්පනය |2011 අප්‍රේල් මියාගි භූමිකම්පාව }} {{තොරතුරුකොටුව භූමිකම්පාව | title = 2011 තෝහොකු භූමිකම්පාව සහ සුනාමිය<br /><small></small> | image = SH-60B helicopter flies over Sendai.jpg | image alt = තෝහොකු හී සුනාමි ව්‍යසනය අහසින් දැක්වෙන දසුනක් | imagecaption = [[නිපෝන් ඔයිල්]] සෙන්ඩයි තෙල් පිරිපහදුවෙන් කළු දුමාරය නිකුත් වීමද දක්වමින් සෙන්ඩයි පෙදෙසෙහි හානිය අහසින් පෙන්වන දසුනක් | map =Tsunami map Tohoku2011.svg | map alt = | caption = උච්ච සුනාමි තරංග උස මස්තකයන්, රතු වර්ණයෙන් අතිශයින් දරුණු ඒවා පෙන්වන පරිදී වර්ණ-කේත කරමින් | image name = | map2 = | mapsize = | date = 11 මාර්තු 2011 | origintime = 14:46:23 [[ජපාන සම්මත වේලාව |JST]] ([[UTC+09:00]]) | duration = 6&nbsp;විනාඩි<ref name="Asahi-ERI-Takashi" /> | magnitude = 9.0 [[ඝූර්ණ විශාලත්ව පරිමාණය |(M<sub>w</sub>)]]<ref name="USGS9.0" /><ref name="New Scientist" /> | depth = {{පෙරලන්න|32|කිමී|සැත|0|abbr=on}} | location = {{Coord|38.322|N|142.369|E|type:event_scale:50000000|display=inline,title}} | type = [[මහෝතෙරපුම් භූමිකම්පාව]] | countries affected = ජපානය (ප්‍රාථමික)<br>[[ශාන්තිකර ගැටිය]] (සුනාමි, ද්විතීයික) | damage = සුනාමි තරංගය, ජල ගැලීහ, නාය යෑම්, ගිනි ගැනීම්, ගොඩනැගිලි සහ යටිතල ව්‍යුහ හානි, විකිරණ නිකුතු සහිත න්‍යෂ්ටික සිද්ධි | intensity = IX | PGA = 2.99 ''[[උච්ච භූමි ත්වරණය |g]]'' | tsunami = දක්වා [[මියාගෝ, ඉවතේ| මියාගෝ]], [[ඉවතේ ප්‍රාන්තය| ඉවතේ]], [[ටෝහොකු පෙදෙස| තෝහොකු]] හිදී <br>{{පෙරලන්න|40.5|මී|අඩි|abbr=on}} | landslide = ඔව් | foreshocks = 7 | aftershocks = 1,236 | casualties = {{2011 ටෝහොකු භූමිකම්පාව සහ සුනාමිය නිසා මියගිය අපාතිකයෝ}}<br> {{2011 ටෝහොකු භූමිකම්පාව සහ සුනාමිය නිසා තුවාල ලද අපාතිකයෝ}} <br>{{2011 ටෝහොකු භූමිකම්පාව සහ සුනාමිය නිසා ආගිය අතක් නැති අපාතිකයෝ }}<!--casualties section in body-->}} '''東北地方太平洋沖地震''' <ref>{{cite news |language=ja |url=http://www.nikkei.com/news/latest/article/g=96958A9C93819695E3E3E2E19C8DE3E3E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2 |title=名称は「東北地方太平洋沖地震」 |publisher=[[日本経済新聞社]] |date=2011-03-11 |accessdate=2011-03-11 |archive-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314210403/http://www.nikkei.com/news/latest/article/g=96958A9C93819695E3E3E2E19C8DE3E3E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2 |url-status=dead }}</ref> <ref name="nikkei2">{{cite news |language= |url=http://www.nikkei.com/news/latest/article/g=96958A9C9381949EE3E3E296818DE3E3E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2 |title=気象庁、1カ月は余震警戒 津波も半日～1日続く |publisher=[[日本経済新聞社]] |date=2011-03-11 |accessdate=2011-03-11 |archive-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314191136/http://www.nikkei.com/news/latest/article/g=96958A9C9381949EE3E3E296818DE3E3E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2 |url-status=dead }}</ref> <ref>{{cite news |language= |url=http://www.fnn-news.com/news/headlines/articles/CONN00194621.html | title= 宮城県北部で震度7の地震 気象庁、「平成23年東北地方太平洋沖地震」と命名 |publisher=[[フジニュースネットワーク]] |date=2011-03-11 |accessdate=2011-03-11}}</ref> （කියවන්නේ:තෝහොකු චිහෝ තයිහෙයියෝ ඔකි ජිෂින්）යනු、2011 මාර්තු මස 11වන දින ප.ව 2:46 ට පමණ ජපානයේ 、[[ශාන්තිකර සාගරය|ශාන්තිකර සාගර]] ප්‍රදේශයේ [[සන්‍ රිකු]] අපිකේන්ද්‍රය කරගත් [[විශාල භූමිකම්පාව]]යි. විපත ඇතිවූ මාර්තු 11 වන දින [[ජපාන කාලගුණ විද්‍යා කාර්යාංශය]] විසින්, මෙම භූමිකම්පාව 「平成23 年（2011 年）東北地方太平洋沖地震」ලෙස නම් කරන ලදී.එලෙසම, ඉංග්‍රීසි බසින් 「The 2011 off the Pacific coast of Tohoku Earthquake」ලෙස හැඳින්වේ<ref>[http://www.jma.go.jp/jma/press/1103/11c/201103111620.html 「平成23年3月11日14時46分頃の三陸沖の地震について（第2報）」]気象庁、2011年3月12日閲覧。</ref>. භූමිකම්පාවේ පරිමාණය ලෙස 1923 වසරේ ඇතිවූ [[කන්තෝ භූමිකම්පාව|කන්තෝ භූමිකම්පාවෙහි]] හි M7.9 ඉක්මවාගිය, මෙතෙක් ජපානය තුල ඇතිවූ විශාලම භූමිකම්පාවයි.මෙතෙක් ඉතිහාසයේ ලෝකය තුල වාර්තාවූ 5 වැනි විශාලතම භූමිකම්පාවයි<ref>{{cite news |language=ja |url=http://hochi.yomiuri.co.jp/osaka/gossip/topics/news/20110312-OHO1T00125.htm |title=国内最大Ｍ８・８、震度７で宮城壊滅…東日本大地震 |publisher=[[報知新聞社]] |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110315082321/http://hochi.yomiuri.co.jp/osaka/gossip/topics/news/20110312-OHO1T00125.htm |archivedate=2011-03-15 |url-status=live }}</ref>。[[තෝහොකු ප්‍රදේශය]] තුල විශාල හානියක් වූ අතර, [[කන්තෝ ප්‍රදේශය|කන්තෝ ප්‍රදේශයෙහි]] ද ජීවිතහානි ඇතිවිය. භූමිකම්පාව නිසා ඇතිවූ විනාශයන්ට අමතරව සුනාමි රළ සහ ගිනිගැනීම් නිසාද හානි සිදුවිය.පූර්ව කම්පන සහ ප්‍රේරිත භූකම්පන ලෙස හැඳින්වෙන භූචලන ද ඇතිවිය.සුනාමි රළ තත්වය පිළිබඳව [[හොක්කයිදෝ]] සිට ෂිකොකු දක්වා ශාන්තිකර වෙරළ තීරයෙහි අනතුරු ඇඟවීම් කරන ලදී. මෙම විපත සම්බන්ධයෙන් එදින , [[සන්කෙයි පුවත්පත]], [[අසහි පුවත්පත]], [[ක්යෝදෝ ප්‍රවෘත්ති සේවය]], [[යොමිඋරි පුවත්පත]], [[නිහොන් කෙයිzaයි පුවත්පත]] වැනි මාධ්‍යවල [නැගෙනහිර ජපානයේ විශාල භූමිකම්පාව] යන මාතෘකාව යටතේ පුවත් පළකරන ලදී<!-- ノート参照 -->. == භූමිකම්පාව == භූමිකම්පාවේ [[අපිකේන්ද්‍රය]] [[සන්රිකු|සන්රිකු沖]] වෙරළාශ්‍රිත මුහුදයි.මියගි දිස්ත්‍රික්කයේ කුරිහර නගරයේ දී කම්පන ප්‍රබලතාවය 7, උපරිම [[ත්වරණය]] 2933 [[Gal]] ක කම්පනයක් නිරීක්ෂණය කල අතර මෙම කම්පන මිනිත්තු 2කට අධික කාලයක් පැවතුනි<ref name="M8.8">{{cite web |language= |url=http://www.jma.go.jp/jp/quake/20110311145349391-111446.html | title=地震情報（各地の震度に関する情報・14時53分発表）平成23年03月11日14時46分頃地震がありました。マグニチュード7.9 |publisher=気象庁 |date=2011-03-11 |accessdate=2011-03-12}}</ref><ref>{{Cite news|title=東北を中心に震度7の地震 宮城県で4・2メートルの津波 建物も流される|url=http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031114530002-n1.htm|newspaper=MSN産経ニュース|date=2011-03-11|accessdate=2011年3月11日|archive-date=2014-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20140729105810/http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031114530002-n1.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|title=宮城県栗原市で2933ガル＝強い揺れ2分強続く－気象庁|url=http://www.jiji.com/jc/c?g=soc_30&k=2011031101193|newspaper=時事ドットコム|date=2011-03-11|accessdate=2011年3月12日|archive-date=2013-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224116/http://www.jiji.com/jc/c?g=soc_30&k=2011031101193|url-status=dead}}</ref>。ප්‍රබලතාවය 7 නිරීක්ෂණය වීම වසර 2004 [[නීගතා දිස්ත්‍රික්කයේ භූමිකම්පාව|නීගතා දිස්ත්‍රික්කයේ භූමිකම්පාවෙන්]] වසර 7 කට පසු ඉතිහාසයේ 3 වන වාරයයි.[[තෝකියෝ]] හි මිනිත්තු 5 පමණ වන සෙලවීම් ඇතිවිය. <ref>{{Cite news|title=東京で「長周期地震動」観測|url=http://www.nhk.or.jp/news/html/20110309/t10014554581000.html|newspaper=NHKニュース|date=2011-03-11|accessdate=2011年3月11日}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>。ජපාන කාලගුණ විද්‍යා කාර්යාංශයට අනුව භූමිකම්පාවේ ප්‍රබලතාවය 9 (යාවත්කාලීන කල) කි. <ref name="nikkei2"/><ref>[http://www.jma.go.jp/jma/press/1103/11g/201103112200.html 「平成23年（2011年）東北地方太平洋沖地震」について（第5報）]</ref>。භූමිකම්පාවේ ප්‍රබලතාවය මුලින්ම 7.9 ලෙස ප්‍රකාශ කලද, පසුව එය 8.4, 8.8 සහ අවසානයට 9 ලෙසද නිවැරදි කරන ලදී. <ref name="M8.8"/><ref>[http://www.jma.go.jp/jma/press/1103/11b/201103111600.html 平成23年3月11日14時46分頃の三陸沖の地震について]</ref>。[[ඇමෙරිකානු භූවිද්‍යා කාර්යංශය]] විසින් モーメントマグニチュード（Mw）පෙර 8.8ලෙසද,පසුව 8.9 ලෙසද නිවේදනය කරන ලදී.<ref>{{cite web |language=en |url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/recenteqsww/Quakes/usc0001xgp.html | title=Magnitude 8.9 - NEAR THE EAST COAST OF HONSHU, JAPAN |publisher=USGS |date=2011-03-11 |accessdate=2011-03-11}}</ref>。ජපාන කාලගුණ විද්‍යා කාර්යාංශය විසින් මෙම භූමිකම්පාව විශාල විනාශයකට හේතු වූ කන්තෝ භූමිකම්පාවෙහි M7.9 අභිබවා යන ජපාන ඉතිහාසය තුල වාර්තාගත වූ විශාලතම භූමිකම්පාව ලෙස නිවේදනය කරන ලදී. <ref>{{Cite news|title=東北で震度7の巨大地震 国内史上最大M8・8|url=http://www.47news.jp/news/photonews/2011/03/post_20110311194702.php|newspaper=共同通信|date=2011-03-11|accessdate=2011年3月12日|archive-date=2011-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314183736/http://www.47news.jp/news/photonews/2011/03/post_20110311194702.php|url-status=dead}}</ref>。එලෙසම [[ඇමෙරිකානු භූවිද්‍යා කාර්යංශය]] විසින් වසර 1900න් පසු ලොව ඇතිවූ විශාලත්වයෙන් 5වැනි භූමිකම්පාව ලෙස නිවේදනය කරන ලදී.<ref>{{Cite news|title=地震の規模、世界で5番目 1900年以降、米調査所|url=http://www.47news.jp/CN/201103/CN2011031101001049.html|newspaper=共同通信|date=2011-03-11|accessdate=2011年3月12日}}</ref>。 තෝහොකු ප්‍රදේශයෙහි මාර්තු 9 සහ 10 දිනවල පූර්ව කම්පන යැයි සැලකිය හැකි කම්පන කිහිපයක් ඇතිවිය.<ref name="sankei11031120100165">{{Cite news|title=10メートルの津波「100年に1回クラス」|url=http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031120100165-n2.htm|newspaper=産経新聞|date=2011-03-11|accessdate=2011年3月12日|archive-date=2011-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314183630/http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031120100165-n2.htm|url-status=dead}}</ref>.එලෙසම, ඒ අතරතුර 11 වන දින සවස 3:08ට [[ඉවතෙ දිස්ත්‍රික්කය|ඉවතෙ දිස්ත්‍රික්කයෙහිද]] 3:15ට [[ඉබරකි දිස්ත්‍රික්කය|ඉබරකි දිස්ත්‍රික්කයෙහිද]] 3:25ට [[මියගි දිස්ත්‍රික්කය|මියගි දිස්ත්‍රික්කයෙහිද]] පිළිවෙලින් විශාලත්වය 7.5, 7.3 සහ 7.4 වන භූමිකම්පා ඇතිවිය.<ref>{{cite web |language= |url=http://www.jishin.go.jp/main/chousa/11mar_sanriku-oki/p01.gif | title=余震の発生状況 |publisher=地震調査研究推進本部 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12}}</ref>,ඉබරකි දිස්ත්‍රික්කයෙහි හොකොත නගරයෙහි විශාලත්වය 6 ක් විය.<ref name="sankei11031120100165"/>.මෙම භූචලන මාලාව නිසා භූමියෙහි වෙනස්වීම්ද ඇතිවූ අතර [[GPS]] තොරතුරු වලට අනුව මියගි දිස්ත්‍රික්කයේ කවකිත නිරීක්‍ෂණාගාරය මීටර 4කින් පමණ වෙනස්වී ඇත.<ref>{{cite web |language= |url=http://www.jishin.go.jp/main/chousa/11mar_sanriku-oki/index.htm | title=平成23年（2011年）東北地方太平洋沖地震＊の評価 |publisher=地震調査研究推進本部 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12}}</ref>. 気象庁では震度6弱、マグニチュード7レベルの余震が1ヶ月間に連続して起こる可能性があると注意を呼びかけている<ref name="sankei11031120100165"/>. [[3月12日|12日]]午前4時台には[[新潟県]]中越地方を震源とする強い地震が連続して発生した。気象庁では、太平洋沖での地震と「直接関係はない」としつつ、誘発された可能性は否定できないとした<ref>{{Cite news|title=長野北部の地震「震度7程度の揺れも」 気象庁会見|url=http://www.nikkei.com/news/category/article/g=96958A9C93819695E3E0E2E2958DE3E0E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2|newspaper=日本経済新聞|date=2011-03-12|accessdate=2011年3月12日|archive-date=2011-11-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20111120032310/http://www.nikkei.com/news/category/article/g=96958A9C93819695E3E0E2E2958DE3E0E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2|url-status=dead}}</ref>。 == සුනාමිය == [[ගොනුව:2011Sendai-NOAA-Energylhvpd9-05.jpg|thumb|津波によるエネルギー伝播の試算（[[アメリカ海洋大気圏局|NOAA]]）]] [[ගොනුව:2011Sendai-NOAA-TravelTime-Ttvulhvpd9-06.jpg|thumb|津波の太平洋沿岸各地への到達時間の試算（[[アメリカ海洋大気圏局|NOAA]]）]] この地震で12日午前0時までに[[オホーツク海]]沿岸から[[小笠原諸島]]、[[四国]]まで[[大津波警報]]が発令、[[北海道]]から[[沖縄諸島]]までの[[太平洋]]側沿岸及び北海道の[[渡島半島]]の西側、[[九州]]東シナ海沿岸に[[津波警報]]が発令、上記を除く[[能登半島]]より北側の日本海側と、[[瀬戸内海]]から対馬にかけ[[津波注意報]]が発令された<ref>{{Cite web|url=http://disaster.yahoo.co.jp/1299856385/meteo.yahoo.co.jp/weather/jp/tsunami/index.html|title=Yahoo!天気情報 - 津波情報|accessdate=2011-3-12 00:20}}</ref>。12日午前3時20分には、上記を除いた地域（石川県加賀、[[福井県]]、近畿、中国地方の日本海沿岸）に津波注意報が発令され、大津波警報、津波警報、津波注意報のいずれかが発令された範囲は日本の沿岸すべてとなった <ref>{{Cite news|url=http://mainichi.jp/select/weathernews/news/20110312k0000m040208000c.html|title=日本の沿岸すべてに津波警報か注意報|publisher=毎日新聞|date=2011-03-12|accessdate=2011-3-12|archiveurl=http://archive.is/KwPZ|archivedate=2012-05-30}}</ref>。 この津波によって、三陸沿岸をはじめとする全国各地で甚大な被害が発生している。[[岩手県]]から[[宮城県]]にかけての沿岸部に大津波が押し寄せ、[[仙台空港]]が水没、宮城県の[[名取川]]河口周辺から上流に向け数キロメートルにわたり水没する被害が出た<ref>* [http://www.nikkei.com/news/headline/article/g=96958A9C93819695E3E3E2E4E28DE3E3E2E1E0E2E3E39191E3E2E2E2 「巨大津波、住宅や車のみ込む 仙台空港は水没」] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120225094809/http://www.nikkei.com/news/headline/article/g=96958A9C93819695E3E3E2E4E28DE3E3E2E1E0E2E3E39191E3E2E2E2 |date=2012-02-25 }}日本経済新聞 2011年3月11日 19時20分</ref>。[[福島県]]の[[相馬港]]では、15時50分に7メートル30センチ以上の津波を観測<ref>* [http://www3.nhk.or.jp/news/html/20110311/t10014607011000.html 「東北各地で大津波を観測」]NHKニュース 2011年3月11日 19時31分</ref>、他にも大洗や宮古また釜石の観測点でも4メートル以上の津波が計測された<ref>{{cite web |language= |url=http://www.jishin.go.jp/main/chousa/11mar_sanriku-oki/p03.gif | title=津波観測状況 3月11日20時45分現在|publisher=地震調査研究推進本部 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12}}</ref>。[[仙台市]][[宮城野区]]・[[太白区]]・[[若林区]]・青森県太平洋側沿岸をはじめとして全国各地に[[避難指示]]が発令された<ref>* [http://www3.nhk.or.jp/news/html/20110311/t10014602691000.html 「東北各県で避難指示や勧告」NHKニュース 2011年3月11日 16時57分</ref><ref>* [http://www.sankei-kansai.com/2011/03/12/20110312-050709.php{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 【東北・太平洋沿岸地震】近畿でも避難指示 産経新聞 2011年3月12日 07時48分</ref>。また、航空自衛隊[[松島基地]]と基地滑走路に駐機していた[[F-2支援戦闘機]]など28機が水没した<ref>{{Cite web | url = http://www.nikkei.com/news/category/article/g=96958A9C93819481E3E3E2E4938DE3E3E2E1E0E2E3E39797EAE2E2E2;at=DGXZZO0195166008122009000000 | title = 空自松島基地の全航空機水没| | publisher = 日本経済新聞 |date = 2011-03-12 |accessdate = 2011-03-12 }} </ref>。 === ජපානයෙන් පිට රටවල්/ප්‍රදේශ වලට බලපෑම === [[太平洋津波警報センター]]が、[[アメリカ合衆国]][[ハワイ州]]現地時間3月10日21時31分に、同州に対し津波警報を発令<ref>[http://www.weather.gov/ptwc/text.php?id=hawaii.2011.03.11.073148 Warning Statement]（英文） Pacific Tsunami Warning Center 2011年3月11日閲覧</ref>。太平洋津波警報センターはその他、ロシアやニュージーランド、南米のチリなども含む約50の太平洋沿岸の国・地域に津波警報を発令した<ref>[http://www.47news.jp/CN/201103/CN2011031101001109.html 「太平洋一帯に津波到達 50の国・地域に警報観測」] ''共同通信'' 2011年03月12日01時42分 最終閲覧 2011年03月12日</ref>。 {| class="wikitable collapsible" class= "wikitable sortable" |- ! රට/ප්‍රදේශය !! ඉවත්කිරීම් !! සුනාමි අනතුරු ඇඟවීම් !! සුනාමියෙහි උස !! ආපදාවූවන් !! මූලාශ්‍රය |- | [[තායිවානය]] || Yes || Yes || {{convert|10|cm|in|abbr=on}} || 0 || <ref name="thejournal1">{{cite web|url=http://www.thejournal.ie/tsunami-passes-over-tawain-indonesia-braces-for-impact-2011-03/ |title=Tsunami passes over Taiwan, Indonesia braces for impact • TheJournal |publisher=Thejournal.ie |date=2010-09-23 |accessdate=2011-03-11}}</ref> |- | [[නවසීලන්තය]] || No || Yes || {{convert|40|cm|in|abbr=on}} || 0 || <ref name="voxy">{{cite web|url=http://www.voxy.co.nz/national/tsunami-warning-update-4/5/85276 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170820161626/http://www.voxy.co.nz/national/tsunami-warning-update-4/5/85276 |date=2017-08-20 }} |title= Tsunami Warning for New Zealand.</ref> |- | [[ගුවාම්]], [[アメリカ合衆国|アメリカ]] || Yes || Yes || {{convert|40|cm|in|abbr=on}} || 0 || <ref name="guardian Tsunami">{{cite web | url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/mar/11/japan-earthquake-tsunami-questions-answers | title=Japan earthquake and tsunami: what happened and why | accessdate=March 11, 2011 | author=Sample, Ian | date=2011-03-11 | publisher=The Guardian}}</ref><ref name="AP Guam">{{cite news |title=Guam, Marinas lifts tsunami warning |url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/03/11/AR2011031102233.html |newspaper=Associated Press |date=11 March 2011 |accessdate=11 March 2011}}</ref><ref name="publicbroadcasting1">{{cite web|url=http://www.publicbroadcasting.net/wosu/news.newsmain/article/0/0/1774296/World/Some.Pacific.tsunami.alerts.lifted.after.Japan.quake |title=WOSU: Some Pacific tsunami alerts lifted after Japan quake (2011-03-11) |publisher=Publicbroadcasting.net |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref> |- | [[උතුරු මරියානා දූපත්]], アメリカ || Yes|| Yes || {{convert|40|cm|in|abbr=on}} || 0 || <ref name="guardian Tsunami"/><ref name="AP Guam"/> |- | [[හවායි]] (殆どの地域),アメリカ || Yes || Yes|| {{convert|2.1|m|ft|abbr=on}} || 0 ||<ref>{{cite web|url=http://www.freep.com/article/20110311/NEWS07/110311011/Tsunami-waves-slam-Hawaii-storm-sweeps-islands?odyssey=nav%7Chead |title=Tsunami waves sweep Hawaii, no major damage yet &#124; Detroit Free Press |publisher=freep.com |date=2010-02-27 |accessdate=2011-03-11}}</ref><ref>{{cite web|last=Roig |first=Suzanne |url=http://www.reuters.com/article/2011/03/11/us-japan-quake-tsunami-hawaii-idUSTRE72A1OW20110311 |title=Hawaii orders evacuations in Pacific tsunami threat |publisher=Reuters |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref> |- | [[පිලිපීනය]] (殆どの地域)|| Yes || Yes || {{convert|1|m|ft|abbr=on}} || 0 || <ref name="news1">{{cite web|url=http://www.news24.com/World/News/Tsunami-spares-Philippines-Indonesia-20110311.cnt |title=Tsunami spares Philippines, Indonesia: News24: World: News |publisher=News24 |date=2011-02-05 |accessdate=2011-03-11}}</ref><ref name="asiaone1">{{cite web|author=AFP Fri, Mar 11, 2011 |url=http://news.asiaone.com/News/Latest%2BNews/Asia/Story/A1Story20110311-267648.html |title=Small tsunami waves hit Philippines |publisher=News.asiaone.com |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref> |- |[[පලාවු]] (一部地域)||Yes||Yes||{{convert|11|cm|in|abbr=on}}||0||<ref name="news1"/><ref>{{cite web|url=http://file2store.info/download.php?id=BBE47311 |title=Easy 2 Use File Hosting |publisher=File2Store.info |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.scubaboard.com/forums/pacific-islands/373794-dammage-after-tsunami-palau.html |title=Damage after Tsunami in Palau? |publisher=ScubaBoard |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref><ref name="publicbroadcasting1"/><ref>{{cite web|author=Post a Comment |url=http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=update-7-some-pacific-tsunami-alert |title=UPDATE 7-Some Pacific tsunami alerts lifted after Japan quake |publisher=Scientific American |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref><ref name="publicbroadcasting1"/><ref>{{cite web|url=http://nz.news.yahoo.com/a/-/world/8997961/some-pacific-tsunami-alerts-lifted-after-japan-quake/ |title=Some Pacific tsunami alerts lifted after Japan quake - Yahoo!Xtra News |publisher=Nz.news.yahoo.com |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref> |- |[[නනුමියා අතොළුව]], [[ටුවලු]]||Yes||Yes|| "Two small waves"||0||<ref>{{cite web|url=http://klima-tuvalu.no/2011/03/11/waiting-for-the-tsunami/ |title=Waiting for the tsunami &#124; Klima-Tuvalu |publisher=Klima-tuvalu.no |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref> |- | [[උතුරු සුලවසි]] හා [[මලූකු දූපත්]], [[ඉන්දුනීසියාව]]|| Yes || Yes || {{convert|10|cm|in|abbr=on}} || 0 || <ref name="news1" /><ref name="asiaone1"/><ref name="news1"/><ref>{{cite web|author=March 11th, 2011 AFP |url=http://www.deccanchronicle.com/international/indonesia-says-tsunami-hit-without-damage-495 |title=Indonesia says tsunami hit without damage &#124; Deccan Chronicle &#124; 2011-03-11 |publisher=Deccan Chronicle |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref><ref name="thejournal1"/> |- |[[ඔකේචොට්ස්ක් මුහුදු වෙරළ|ඔකේචොට්ස්ක් මුහුද]], [[රුසියාව]] || Unknown || Unknown || {{convert|3.3|m|ft|abbr=on}} || 0 || <ref name="themoscownews1">{{cite web|author=19:13 11/03/2011-6&nbsp;°C |url=http://themoscownews.com/russia/20110311/188486500.html?referfrommn |title=Japan earthquake sparks Russian tsunami fears &#124; RUSSIA |publisher=The Moscow News |date= |accessdate=2011-03-11}}</ref> |- |[[කුරිල් දූපත්]]（උතුරු ප්‍රදේශයත් සමග）, රුසියාව|| Yes || Yes || {{convert|3.3|m|ft|abbr=on}} || 0 ||<ref name="themoscownews1"/><ref>{{cite web|author=WalesOnline |url=http://www.walesonline.co.uk/news/uk-news/2011/03/11/tsunami-russia-moves-11-000-91466-28319479/ |title=Tsunami: Russia moves 11,000 - UK News - News |publisher=WalesOnline |date=2009-08-11 |accessdate=2011-03-11}}</ref> |- | [[මිඩ්වේ දූපත]], ඇමරිකාව|| No || No ||{{convert|1.5|m|ft|abbr=on}} || 0 || <ref name=" www.msnbc.msn.com quake1">www.msnbc.msn.com [http://www.msnbc.msn.com/id/42024659/ns/world_news-asia-pacific/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121105001456/http://www.msnbc.msn.com/id/42024659/ns/world_news-asia-pacific/ |date=2012-11-05 }}. Retrieved on March 11, 2010.</ref><ref name=" www.msnbc.msn.com quake1"/> |- | [[මඋයි දූපත]], හවායි, ඇමරිකාව || Yes|| Yes || {{convert|2.1|m|ft|abbr=on}}|| 0 || <ref>{{cite news |author= |url=http://www.suntimes.com/news/nation/4260099-418/tsunami-waves-hit-oregon-coast.html |title=Tsunami waves hit U.S. mainland coast |publisher=Chicago Sun-Times |date=2010-02-27 |accessdate=2011-03-11 |archive-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314162457/http://www.suntimes.com/news/nation/4260099-418/tsunami-waves-hit-oregon-coast.html |url-status=dead }}</ref><ref name=" www.msnbc.msn.com quake1"/> |- | [[シェミア島]], [[ඇලස්කා ප්‍රාන්තය]], ඇමරිකාව || Yes|| Yes || {{convert|1.5|m|ft|abbr=on}} || 0 || <ref name=" www.msnbc.msn.com quake1"/> |- | [[アリューシャン列島]], [[ඇලස්කා ප්‍රාන්තය]], ඇමරිකාව || Yes|| Yes || {{convert|1.5|m|ft|abbr=on}} || 0 || <ref name=" www.msnbc.msn.com quake1"/> |- | [[コナ (ハワイ島)|コナ]], ハワイ島, ハワイ, アメリカ || Yes|| Yes || {{convert|3.7|m|ft|abbr=on}} || 0 || <ref name=" www.msnbc.msn.com quake1"/> |- | [[ウェーク島]], アメリカ || Yes|| Yes || {{convert|1.8|m|ft|abbr=on}} || 0 || <ref name=" www.msnbc.msn.com quake1"/><ref name="publicbroadcasting1"/> |- | [[カリフォルニア州]], アメリカ || Yes || Yes || {{convert|2|m|ft|abbr=on}} || 1 || <ref>{{cite news|url=http://www.news10.net/news/story.aspx?storyid=127779&catid=2|title=Waves sweep 4 out to sea in Crescent City as tsunami surges reach west coast|last=Johnson|first=C.|date=11 March 2011|work=[[KXTV]]|accessdate=11 March 2011}}</ref><ref>{{cite web|author=Mike Anton and Shan Li|publisher=Los Angeles Times|date=March 11, 2011|accessdate=March 11, 2011|title=Crescent City, Santa Cruz hit hard by tsunami from Japan quake|url=http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-me-crescent-city-california-20110311,0,3043382.story}}</ref> |- |[[太平洋]]沿岸, [[メキシコ]] || Unknown || Yes || {{convert|70|cm|ft|abbr=on}} || 0 || <ref>{{cite web|author=Associated Press|publisher=The Washington Post|date=March 11, 2011|accessdate=March 11, 2011|title=Mexico detects first, moderate tsunami sea rise|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2011/03/11/AR2011031103985.html}}</ref> |- |[[ブリティッシュコロンビア州]], [[カナダ]] || Yes || Yes || {{convert|50|cm|ft|abbr=on}} || 0 || <ref>{{cite web|author=Associated Press|publisher=CBC|date=March 11, 2011|accessdate=March 11, 2011|title=First waves from Japan disaster have little effect on B.C.|url=http://www.cbc.ca/news/canada/british-columbia/story/2011/03/11/tsunami-warnings-bc.html?ref=rss}}</ref> |- |[[タヒチ島]], [[フランス領ポリネシア]] || Yes || Yes || {{convert|40|cm|ft|abbr=on}} || 0 || <ref>{{cite web|author=News Content|publisher=Radio New Zealand International|date=March 11, 2011|accessdate=March 11, 2011|title=Tsunami reaches French Polynesia |url=http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=59329}}</ref><ref>{{cite web|author=Tahiti Infos|publisher=Tahiti Infos (in french)|date=March 11, 2011|accessdate=March 11, 2011|title=Alerte Tsunami en Polynésie française |url=http://www.tahiti-infos.com/COMMUNIQUE-N-2-Alerte-Tsunami-en-Polynesie-francaise_a19692.html}}</ref> |- |[[イースター島]], [[チリ]] || Yes || Yes || {{convert|30|cm|ft|abbr=on}} || 0 || <ref>{{cite web|author=Suzanne Goldenberg|publisher=The Guardian|date=March 11, 2011|accessdate=March 11, 2011|title=Tsunami alert sparks evacuations from Hawaii to Easter Island|url=http://www.guardian.co.uk/world/2011/mar/11/tsunami-alert-pacific-evacuations}}</ref> |} == ගිනිගැනීම් සහ වැසි == * [[千葉県]][[市原市]]五井南海岸にある[[コスモ石油]]千葉製油所で、[[高圧ガス]]タンクが落下して下にあったガス管が破裂し、爆発炎上した。この件で、千葉製油所では3人が重軽傷を負った。[[東京消防庁]]の[[消防艇]]が出動したほか、大容量泡消火システムの準備が進められている<ref name=autogenerated1>{{Cite web | url = http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031120550186-n1.htm | title = コスモ石油でタンク爆発 千葉県市原市 | publisher = MSN産経ニュース | date = 2011-03-11 | accessdate = 2011-03-12}}</ref>。またこの爆発により市原市五井上空には煙が充満し、その煙の影響により五井付近には雨が降った。 {| |[[ගොනුව:Cosmo Oil explosion 20110311.png|thumb|left|[[コスモ石油]]千葉製油所の火災（[[千葉県]][[市原市]]）]] |[[ගොනුව:Cosmo Oil explosion 2 20110311.jpg|thumb|center|[[コスモ石油]]千葉製油所の2度目の爆発（[[千葉県]][[市原市]]）]] |[[ගොනුව:Rain of Cosmo Oil explosion's smog 20110311.jpg|thumb|right|[[コスモ石油]]製油所の爆発により上空に充満した煙により降った雨の跡（[[千葉県]][[市原市]]）]] |} == හානිය හා බලපෑම් == === ජීවිතහානි === * 宮城県警によると仙台市[[若林区]][[荒浜 (仙台市)|荒浜]]の沿岸地区で津波に巻き込まれ溺死したとみられる200～300人の遺体が発見されたと報じられている<ref name="nikkei0312"/><ref name="mainichi0311"/>。 * [[カリフォルニア州]]で4人が太平洋を渡った津波にさらわれ、うち1人の死亡が確認された<ref>{{Cite web|url=http://www.news10.net/news/local/story.aspx?storyid=127779 |title=Waves sweep 4 out to sea in Crescent City as tsunami surges reach west coast &#124; News10.net &#124; Sacramento, California &#124; Local News |publisher=News10.net |date=2011-03-11 |accessdate=2011-03-11}}</ref>。 === නිවාස ආදිය === * [[東北電力]]によると11日午後5時時点で[[青森県]]・[[秋田県]]・[[岩手県]]全域、および[[山形県]]・[[宮城県]]のほぼ全域が停電し、東北地方だけで約440万世帯が停電した。また[[東京電力]]によると関東地方での停電は全体で405万世帯にのぼった<ref>* [http://www3.nhk.or.jp/news/html/20110311/t10014601091000.html 「東京電力 405万世帯で停電」]NHKニュース 3月11日 16時11分</ref><ref>* [https://web.archive.org/web/20110314182049/http://www.yomiuri.co.jp/national/news/20110311-OYT1T00857.htm 「東北地方の440万世帯で停電」]YOMIURI ONLINE 2011年3月11日19時47分</ref> === වෙනත් === [[ගොනුව:Tokyo Tower immediately after 2011 off the Pacific coast earthquake of Tohoku 2.jpg|thumb|right|アンテナが曲がった[[東京タワー]]]] [[ගොනුව:Effect of 2011 Sendai earthquake in Tokyo (cropped).jpg|thumb|right|火事の煙が上がる東京]] [[ගොනුව:Crowds walking home after 2011 Sendai earthquake.jpg|thumb|right|交通機関が麻痺してしまった為、徒歩で帰宅する人々（[[東京都]][[千代田区]]）]] * [[千葉県]][[市原市]]五井南海岸にある[[コスモ石油]]千葉製油所で、[[高圧ガス]]タンクが落下して下にあったガス管が破裂し、爆発炎上した。この件で、千葉製油所では3人が重軽傷を負った。[[東京消防庁]]の[[消防艇]]が出動したほか、大容量泡消火システムの準備が進められている<ref name=autogenerated1 />。 * [[茨城県]][[小美玉市]]の[[百里飛行場|茨城空港]]でターミナルビルの天井の一部が落下<ref>{{Cite web | url = http://mainichi.jp/select/weathernews/news/20110311k0000e040108000c.html | title = 地震：成田空港の滑走路が全面閉鎖 羽田は着陸のみ運用 | | publisher = 毎日.jp（毎日新聞） |date = 2011-03-11 |accessdate = 2011-03-12 |archiveurl=http://archive.is/f5FF|archivedate=2012-07-10}}</ref>。3月12日には空港を閉鎖。全ての便が欠航になった<ref>{{Cite web | url = http://www.nhk.or.jp/lnews/mito/1074617121.html | title = 茨城空港閉鎖し全便欠航に | | publisher = NHKニュース（[[NHK水戸放送局]]） |date = 2011-03-12 |accessdate = 2011-03-12 }}</ref>。 * [[東京都]][[千代田区]][[九段会館]]において天井が崩落。2名が死亡、60名以上の怪我人が出ている。[[江東区]]の金属加工会社では地震の影響でこぼれたと見られる[[トリクロロエチレン]]を吸引し2人が死亡している。[[町田市]]の[[コストコ]]多摩境店では2階から3階に向かう立体駐車場へのスロープが倒壊。車3台が巻き込まれ、意識不明も含め10人以上の負傷者が出ている。また都内の江東・[[中央区 (東京都)|墨田]]・[[中央区|中央]]・[[大田区|大田]]・[[豊島区|豊島]]各区などの計32ヶ所で火災が発生している。中には[[台場]]や[[池袋]]といった繁華街も含まれている<ref name="jiji20110312">{{Cite web | url = http://www.jiji.com/jc/zc?key=%c5%d4%c6%e24%bf%cd%bb%e0%cb%b4%a1%a249%bf%cd%c9%e9%bd%fd&k=201103/2011031200100 | title = 都内4人死亡、49人負傷＝天井落下、車閉じ込め…-32カ所で火災・東京| | publisher = 時事ドットコム（時事新聞社） |date = 2011-03-12 |accessdate = 2011-03-12 }} </ref>。 * 地震の揺れで[[東京タワー]]で[[NHK]]のアンテナが曲がった。[[NHK総合テレビジョン|NHK総合テレビ]]と[[NHK教育テレビジョン|教育テレビ]]は減力放送を実施し一部でアナログ放送の電波が乱れたが、放送の中断は起こっていないという<ref>{{Cite web | url = http://www.tokyo-np.co.jp/article/national/news/CK2011031202000020.html | title =東京タワー アンテナ傾く| | publisher = 東京新聞 |date = 2011-03-12 |accessdate = 2011-03-12 }}</ref>。 * [[千葉県]][[浦安市]]にある[[東京ディズニーランド]]の駐車場が水浸しになっている<ref name="jiji20110312"/>。 === විදුලිබලය === * [[東京電力]]では、[[福島第一原子力発電所]]の1 - 3号機、[[福島第二原子力発電所]]の1 - 4号機が地震により停止した。福島第一原子力発電所2号機では、冷却水循環系に異常が発生して冷却水を注入するための電源<!--確保が出来ない-->をバッテリーにたよる状態となり、最悪の場合は炉にひびが入ることも<!--放射能漏れが-->懸念される事態となった。そのため[[原子力災害対策特別措置法]]に基づき[[原子力緊急事態宣言]]が発令され、3月11日夜、半径3km以内の住民に避難指示が出された<ref>{{Cite news |url = http://www.nikkei.com/news/headline/article/g=96958A9C93819481E3E3E2E7E48DE3E3E2E1E0E2E3E39F9FEAE2E2E2 |title = 政府、福島第1原発3キロ内の住民に避難指示 |newspaper = 日本経済新聞 |date = 2011-03-11 |accessdate = 2011-03-12 |archive-date = 2011-03-14 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110314184824/http://www.nikkei.com/news/headline/article/g=96958A9C93819481E3E3E2E7E48DE3E3E2E1E0E2E3E39F9FEAE2E2E2 |url-status = dead }}</ref>。また[[広野火力発電所]]の2、4号機、[[常陸那珂火力発電所]]の1号機、[[鹿島火力発電所]]の2、3、5、6号機、[[大井火力発電所]]の2、3号機、[[五井火力発電所]]の4号機、[[東扇島火力発電所]]の1号機が停止した。このうち五井火力発電所については運転を再開した。また[[水力発電所]]も福島県内で14箇所、栃木県内で4箇所、山梨県内で4箇所停止となり、[[変電所]]も9箇所が停止した。一方[[新潟県]]の[[柏崎刈羽原子力発電所]]は通常運転を継続している。東京電力管内においては240万件が停電している<ref>{{Cite web | url = http://www.tepco.co.jp/cc/press/11031203-j.html | title = 東北地方太平洋沖地震における当社設備への影響について【午前1時現在】 | publisher = [[東京電力]] | date = 2011-03-12 | accessdate = 2011-03-12}}</ref>。 * [[東北電力]]では、宮城県の[[女川原子力発電所]]の1、3号機が地震により停止した。1号機のタービン建屋地下1階にて発煙が確認されたが、消火活動により消火が確認された。青森県の[[東通原子力発電所]]は定期検査中で原子炉が停止していた<ref>{{Cite web | url = http://www.tohoku-epco.co.jp/emergency/9/1182226_1807.html | title = 地震発生による原子力発電所の状況について（第2報） | publisher = [[東北電力]] | date = 2011-03-11 | accessdate = 2011-03-12}}</ref>。東北電力管内では、3月11日22時現在で440万戸が停電している<ref>{{Cite web | url = http://www.tohoku-epco.co.jp/emergency/9/index.html | title = 地震発生による停電等の影響について（11日22時現在報 [本日最終]） | publisher = [[東北電力]] | date = 2011-03-11 | accessdate = 2011-03-12}}</ref>。 === ගමනාගමනය === [[ගොනුව:2011 Sendai earthquake Shinjuku Station.JPG|thumb|right|駅で足止めを受ける帰宅困難者（[[新宿駅]]）]] * [[仙台空港]]は滑走路が冠水、空港ビル施設も津波で大きな被害を受け、離着陸を停止した<ref>{{Cite news|title=【ドキュメント】東北地方大地震 屋上に約100人取り残される|url=http://www.chugoku-np.co.jp/News/Sp201103110206.html|newspaper=中国新聞|date=2011-03-11|accessdate=2011年3月11日|archive-date=2011-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20110314165240/http://www.chugoku-np.co.jp/News/Sp201103110206.html|url-status=dead}}</ref><ref name="mainichi-20110311-2307">{{Cite web|date=2011-03-11|url=http://mainichi.jp/select/today/news/20110312k0000m040156000c.html|title=地震：1300人が救助待つ 仙台空港ビル|publisher=毎日jp(毎日新聞)|accessdate=2011-03-11|archiveurl=http://web.archive.org/20110314061651/mainichi.jp/select/today/news/20110312k0000m040156000c.html|archivedate=2011-03-14}}</ref>。 * 地震発生直後より[[JR東日本]]は[[新幹線]]と[[在来線]]の運転を終日見合わせ、関東・首都圏では[[私鉄]]と[[地下鉄]]の全線が運行を停止した<ref name="mainichi-20110311-1921">{{Cite web|date=2011-03-11|url=http://mainichi.jp/select/weathernews/news/20110312k0000m040056000c.html|title=地震：運転見合わせ JR東、私鉄、地下鉄など|publisher=毎日jp(毎日新聞)|accessdate=2011-03-11|archiveurl=http://archive.is/VBOJ|archivedate=2012-12-09}}</ref>。[[枝野幸男]][[官房長官]]は午後5時40分頃の記者会見で、交通機関の復旧の目処が立たないため「中・遠距離の方は無理に帰宅されないことをお願いする」と職場待機を呼びかけたが<ref name="mainichi-20110311-1753">{{Cite web|date=2011-03-11|url=http://mainichi.jp/select/weathernews/news/20110312k0000m040024000c.html|title=地震：職場などでの待機呼びかけ…枝野官房長官|publisher=毎日jp(毎日新聞)|accessdate=2011-03-11|archiveurl=http://archive.is/WFiM8|archivedate=2013-01-11}}</ref>、[[警察庁]]によると午後8時時点で、1都3県の主要駅で足止めされた[[帰宅困難者]]が24,000人以上発生した<ref name="nikkei-20110312-0035"/>。[[東京都]]は都庁舎をはじめとした公的施設を帰宅困難者に一時避難場所として開放し、[[横浜市]]、[[埼玉県]]、[[千葉市]]も同様の措置をとった<ref name="nikkei-20110312-0035">{{Cite web | url =http://www.nikkei.com/news/category/article/g=96958A9C9C81E2E2E3E2E2E3E08DE3E3E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2;at=ALL | title =帰宅困難者、2万人超 都庁舎など避難所に | publisher = 日本経済新聞 |date = 2011-03-12 |accessdate = 2011-03-12 }}</ref>。政府も新宿地方合同庁舎をはじめとした国所有施設を一時滞在先として提供した<ref>{{Cite web|date=2011-03-12|url=http://mainichi.jp/select/weathernews/news/20110312k0000m040150000c.html|title=地震：国の施設を一時提供 帰宅困難者に|publisher=毎日jp(毎日新聞)|accessdate=2011-03-12|archiveurl=http://archive.is/9aGM|archivedate=2012-05-30}}</ref>。午後9時前より夜半にかけ、一部の私鉄や地下鉄が運転を再開し<ref name="mainichi-20110311-1921"/><ref name="mainichi-20110311-2253">{{Cite web|date=2011-03-11|url=http://mainichi.jp/select/weathernews/news/20110312k0000m040153000c.html|title=地震：首都圏私鉄 京王、西武、東急など運転再開|publisher=毎日jp(毎日新聞)|accessdate=2011-03-11|archiveurl=http://archive.is/j3DmO|archivedate=2013-01-12}}</ref>、東京メトロは終夜運転を行った<ref>{{Cite web|date=2011-03-12|url=http://mainichi.jp/select/weathernews/news/20110312k0000m040187000c.html|title=地震：東京メトロは終夜運転|publisher=毎日jp(毎日新聞)|accessdate=2011-03-12|archiveurl=http://archive.is/yvh7|archivedate=2012-05-30}}</ref>。 * [[茨城県]][[霞ヶ浦|北浦]]に架かる[[鹿行大橋]]が落下した<ref name="mainichi-20110311-1757">{{Cite web|date=2011-03-11|url=http://mainichi.jp/select/today/news/20110312k0000m040027000c.html|title=地震：鹿行大橋が落下|publisher=毎日jp(毎日新聞)|accessdate=2011-03-11|archiveurl=http://web.archive.org/20110315032841/mainichi.jp/select/today/news/20110312k0000m040027000c.html|archivedate=2011-03-15}}</ref>。 === ආර්ථිකය === * 円ドル相場は82円70銭台であったものが地震発生後に83円20銭まで下落した。[[日経平均株価|日経]]225は地震発生後に1%下落した<ref>{{cite news | language =en | author =Antoni Slodkowski、 Edmund Klamann | url =http://www.reuters.com/article/2011/03/11/markets-japan-stocks-idUSTKZ00679020110311 | title =RPT-Nikkei closes at 5-wk low, extends loss after quake | publisher =[[ロイター]] | date =2011-03-11 | accessdate =2011-03-11 | archive-date =2011-03-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110314103614/http://www.reuters.com/article/2011/03/11/markets-japan-stocks-idUSTKZ00679020110311 | url-status =dead}}</ref>。また、[[ニューヨーク証券取引所]]11日取引でも[[ダウ平均株価]]が上昇する中、日本国内の工場が被災した日系企業の株価や米国預託証券(ADR)は下がった<ref>{{Cite news|title=ホンダやソニー下げる…ＮＹ株式市場|url=http://www.yomiuri.co.jp/atmoney/news/20110312-OYT1T00158.htm|newspaper=読売新聞|date=2011-03-12|accessdate=2011年3月12日|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110314071956/http://www.yomiuri.co.jp/atmoney/news/20110312-OYT1T00158.htm|archivedate=2011-03-14|url-status=live}}</ref> * 円ユーロ相場は114円50銭台であったものが地震発生後に115円00銭まで下落した。 === සංස්කෘතිය සහ අධ්‍යාපනය === ; විශ්වවිද්‍යාල ඇතුල්වීම් විභාගය * 直後の3月12日-13日は国公立大学の入学試験後期日程が予定されていたが、被災地にある10校以上の大学で12日、13日の試験が中止されることになった<ref>[http://www.mext.go.jp/b_menu/houdou/23/03/1303579.htm 3月12日・13日に実施が予定されていた大学入試（国公私）の対応について 平成23年3月12日 午前1時現在] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110313035506/http://www.mext.go.jp/b_menu/houdou/23/03/1303579.htm |date=2011-03-13 }} （ただし未確認の大学については掲載されていないので、大学公式サイトで確認が必要）</ref>。 ; උත්සව ආදිය * 地震に伴い、11日に行なわれた音楽、演劇等の興行公演は、相次いで中止となった。また、本震後の余震が続いていたことから、翌日12日の公演も中止となる公演も多かった。[[帝国劇場]]で行なわれていた舞台「[[SHOCK|Endless SHOCK]]」は幕間の休憩時に地震が起きた為、第二部を中止とし、観客を皇居広場へ避難させる措置を取った。<ref>[http://sankei.jp.msn.com/entertainments/news/110311/ent11031119150017-n1.htm 帝劇の観客１８００人が皇居に避難　宮城震度７] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110314201525/http://sankei.jp.msn.com/entertainments/news/110311/ent11031119150017-n1.htm |date=2011-03-14 }} [[産経新聞]] 2011年3月11日付</ref> === අන්තර්ජාලය === 通信障害により電話やメールがつながりにくい状況が続く中、[[インターネット]]を使った情報交換が活発となり、[[Facebook]]や[[mixi]]といった[[ソーシャルネットワーク]]や[[Skype]]といった無料通話サービスで、状況報告をする人や、友人に呼びかける人、業務連絡を行う人などが多数見受けられた<ref>{{Cite news| url =http://www.venturenow.jp/column/fji/20110311010355.html| title =ソーシャルサービスは地震の安否確認に利用できるのか| publisher =Venture Now| date =2011-03-11| accessdate =2011-03-12| archive-date =2011-03-21| archive-url =https://web.archive.org/web/20110321234721/http://www.venturenow.jp/column/fji/20110311010355.html| url-status =dead}}</ref>。特に、情報の拡散機能もある[[twitter]]においては、地震の直後から被害の状況を報告する書き込みが殺到し、過去に被災経験があると思われる人からは地震対策のアドバイスの投稿もあった<ref name="nikkansports-20110311-747382">{{Cite news | url =http://www.nikkansports.com/general/news/f-gn-tp0-20110311-747382.html| title =ネットでの情報交換が活発、半面デマも…|newspaper = 日刊スポーツ|date = 2011-03-11|accessdate = 2011-03-12}}</ref>。一方で[[デマ]]も流れ、混乱を招く事態も発生した<ref name="nikkansports-20110311-747382" />。「腹部を潰され血が流れている。痛い、誰か助けてくれ。」と救助を求めるような嘘情報を流したり、「放射線が漏れている」と不安を煽らせるような書き込みもあった<ref name="nikkansports-20110311-747382" />。また、避難所や、帰宅が難しい人を支援する施設の場所が分かるサイトも登場し、動画投稿サイトには地震の瞬間をとらえた映像や被害の様子を収めた動画が投稿された<ref name="nikkansports-20110311-747382" />。 == 報道 == * NHKおよび民放各局は午後3時以降地震に関する臨時報道特番を放送し、バラエティなど以降の通常番組は全て放送休止し民放各局はCMを一切入れずに報道した<ref>{{Cite news | url =http://www.47news.jp/CN/201103/CN2011031201000479.html| title =放送各局が地震で特別放送　ＮＨＫ教育は安否確認情報 | publisher = [[共同通信]]|date = 2011-03-12 |accessdate = 2011-03-12}}</ref><ref>{{Cite news | url =http://www.sponichi.co.jp/society/news/2011/03/11/kiji/K20110311000407610.html| title= テレビ各局、一斉に地震報道態勢 | publisher = [[スポーツニッポン新聞社]]|date = 2011-03-12|accessdate = 2011-03-12}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://www.chunichi.co.jp/chuspo/article/entertainment/news/CK2011031202000039.html|title = 各局は地震特番|publisher = [[中日スポーツ]]|date = 2011-03-12|accessdate = 2011-03-12|archiveurl = https://web.archive.org/web/20110314031101/http://www.chunichi.co.jp/chuspo/article/entertainment/news/CK2011031202000039.html|archivedate = 2011-03-14|url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite news|url = http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031120480180-n1.htm|title = テレビで津波の克明映像も　各局とも未明まで報道|publisher = [[産経新聞社]]|date = 2011-03-11|accessdate = 2011-03-12|archive-date = 2011-03-14|archive-url = https://web.archive.org/web/20110314201444/ttp://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031120480180-n1.htm|url-status = dead}}</ref>。 ** テレビに関しては、[[NHK総合テレビジョン]]・[[NHK衛星第1テレビジョン]]・[[NHK衛星第2テレビジョン]]・[[NHKデジタル衛星ハイビジョン]]は震災報道を放送し、[[NHK教育テレビジョン]]は震災報道または安否情報を放送していた。 ** ラジオに関しては、[[NHKラジオ第1放送]]は震災報道、[[NHKラジオ第2放送]]は外国語による震災報道、[[NHK-FM放送]]はNHK教育テレビジョンとのサイマル放送（震災報道と安否情報）を行っていた。このうちNHKラジオ第1放送に関しては、インターネット上でのライブストリーミング放送を行っていた。 * [[ニコニコ動画]]ではNHKと[[フジテレビ]]の許諾をもらいライブストリーミング放送（[[ニコニコ生放送]]）を行っていた<ref>{{Citation |title=NHK、フジテレビのニコニコ生放送同時放送 |url=http://blog.nicovideo.jp/niconews/2011/03/011960.html |access-date=2011-03-12 |archive-date=2011-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313091506/http://blog.nicovideo.jp/niconews/2011/03/011960.html }}</ref>。独自の生放送も行っていた<ref>[http://live.nicovideo.jp/watch/lv43004420 ニコ生 東北地方太平洋沖地震​・特番]</ref>。なお、これらの放送はアカウントなしで視聴が可能になっていた。 * [[Ustream]]でもNHK・[[TBSテレビ|TBS]]・フジテレビ・[[ウェザーニューズ]]（[[SOLiVE24]]）のライブストリーミング放送（Ustream LIVE）を行っていた。 == 対応 == === 日本国内の対応 === ==== 政府 ==== * 地震発生を受け、[[菅直人]][[内閣総理大臣]]は内閣閣僚全員を[[内閣総理大臣官邸]]に緊急招集し、緊急対策室を設置した<ref>{{cite news | language =ja | author = | url =http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031115080004-n1.htm | title =政府、官邸の危機管理センターに対策室設置 | publisher =[[産経新聞]] | date =2011-03-11 | accessdate =2011-03-11 | archive-date =2011-03-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110314185248/http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031115080004-n1.htm | url-status =dead }}</ref>。 * 3月11日午後7時45分、[[枝野幸男]]官房長官が会見を開いた<ref name="fnn01">[http://www.fnn-news.com/news/headlines/articles/CONN00194675.html 東北地方太平洋沖地震 枝野官房長官「政府は万全の、最大限の対応を取り始めている」]、FNNニュース：3月11日20時7分、閲覧：3月12日</ref>。 ==== 防衛省・自衛隊 ==== * [[防衛省]]は3月11日14時50分に災害対策本部を設置し、県知事の災害派遣要請を受けて57分には[[海上自衛隊]][[大湊地方隊]]から[[UH-60J (航空機)|UH-60J]]出動を皮切りに[[陸上自衛隊]]・[[航空自衛隊]]も対応を開始した<ref>{{cite web |language =ja | author = | url =http://www.mod.go.jp/j/press/news/2011/03/11c.html | title =平成23年東北地方太平洋沖地震に係る防衛省・自衛隊の対応について（17時00分現在） | publisher =[[防衛省]]・[[自衛隊]] | date =2011-03-11 | accessdate =2011-03-12}}</ref>。11日中の派遣または派遣準備は人員約8400名、航空機約190機、艦艇約25隻となり、救助活動を実施している<ref>{{cite web |language =ja | author = | url =http://www.mod.go.jp/j/press/news/2011/03/12a.html | title =平成23年（2011年）東北地方太平洋沖地震自衛隊の活動状況（01時00分現在） | publisher =[[防衛省]]・[[自衛隊]] | date =2011-03-12 | accessdate =2011-03-12}}</ref>。 ==== 政党 ==== * [[自民党]]は、3月11日に[[谷垣禎一]]総裁を本部長とする「平成23年3月11日地震緊急対策本部」を設置した<ref>{{cite news | language =ja | author = | url =http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031115330018-n1.htm | title =自民党が対策本部設置 | publisher =[[産経新聞]] | date =2011-03-11 | accessdate =2011-03-11ほう￥ | archive-date =2011-03-14 | archive-url =https://web.archive.org/web/20110314190001/http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031115330018-n1.htm | url-status =dead }}</ref>。 * [[公明党]]は、3月11日午後に[[山口那津男]]代表を総本部長とする「東北地方太平洋沖地震対策本部」を設置した<ref>{{Cite news |url=http://www.komei.or.jp/news/detail/20110312_4700 |title=【「結束し国民の救難に全力】 |newspaper=公明党webサイト |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 |archive-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314023022/http://www.komei.or.jp/news/detail/20110312_4700 |url-status=dead }}</ref>。 * [[みんなの党]]は、3月11日午後4時3分に公式ウェブサイトに[[渡辺喜美]]代表を本部長とする「地震被害対策本部」を設置したと発表した<ref>{{Cite news |url=http://www.your-party.jp/news/office/000681/ |title=【「地震被害対策本部を設置しました】 |newspaper=みんなの党Webサイト |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 |archive-date=2011-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110919105745/http://www.your-party.jp/news/office/000681/ |url-status=dead }}</ref>。 * [[日本共産党]]は、3月11日志位委員長を本部長とした「日本共産党東北地方太平洋沖地震対策本部」の設置を発表。また全国の党機関、地方議員、党支部、党員に被災者への物心両面での援助を呼びかけている<ref>{{Cite news |url=http://www.jcp.or.jp/seisaku/2011/20110313_touhokusinsai.html |title=【「東北地方太平洋沖地震による災害への救援を訴えます】 |newspaper=日本共産党webサイト |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 }}</ref><ref>{{Cite news |url=http://www.kokuta-keiji.jp/ |title=【「日本共産党は、志位和夫委員長を本部長とする「東北地方・太平洋沖震災対策本部」を設置】 |newspaper=穀田恵二webページ |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 }}</ref>。地方支部も被災地、被災者への支援を呼び掛けている。日本共産党京都府委員会は、地震の起こった3月11日に地震と津波の被災地へ送る緊急募金（東北地方・太平洋沖救援募金）をつのることを表明している<ref>{{Cite news |url=http://www.kyoto-minpo.net/archives/2011/03/11/post_7633.php |title=【「東北地方・太平洋沖地震」救援の緊急募金を呼びかけ 共産党京都府委員会】 |newspaper=[[京都民報]] |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 }}</ref>。 * [[国民新党]]と[[新党日本]]は共同で、3月11日午後5時に[[亀井静香]] 国民新党代表を本部長、[[田中康夫]]新党日本代表を本部長代行とする「東北地方太平洋沖地震対策本部」を設置した<ref>{{Cite news |url=http://www.kyoto-minpo.net/archives/2011/03/11/post_7633.php |title=【「東北地方太平洋沖地震対策本部設置】 |newspaper=国民新党Webサイト |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 }}</ref>。 ===== そのほかの政治団体 ===== * [[新党大地]]代表代行の[[浅野貴博]]は、3月11日付けの自身のブログの中で、政府に迅速かつ的確な対応を求めると共に被災者へのお見舞いの言葉を載せた<ref>{{Citenews |url=http://ameblo.jp/asanotakahiro/ |title=【政府の迅速かつ的確な対応を望みます。】 |newspaper=浅野貴博ブログ |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 }}</ref>。 * [[幸福実現党]]は、3月11日に「地震対策本部」を設置し「東北地方・太平洋沖地震」並びに「大津波」の被災者、被災地に送る義援金の募金（東北地方・太平洋沖地震、津波災害義援金）をつのることを表明した<ref>{{Cite news |url=http://www.hr-party.jp/new/2011/4073.html |title=【「東北地方・太平洋沖地震、津波災害義援金」のお願い】 |newspaper=幸福実現党Webサイト |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 |archive-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314200736/http://www.hr-party.jp/new/2011/4073.html |url-status=dead }}</ref>。また同日帰宅困難者のために[[銀座]]に位置する党本部を解放している<ref>{{Cite news |url=http://dailycult.blogspot.com/2011/03/blog-post_11.html |title=【地震による帰宅難民に各宗教団体が施設開放 】 |newspaper=やや日刊カルト新聞 |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 }}</ref>。 === 日本国外の対応 === ==== 国際連合 ==== * {{UNO}}：[[ロイター通信]]によると国連の機関である[[国際連合人道問題調整事務所]]は、国際救援隊30チームの被災地へ派遣する準備が整ったと表明した<ref>{{Cite news |url=http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031122160206-n1.htm |title=【&lt;地震&gt;国際救援隊30チーム派遣用意…国連人道調整事務所】 |newspaper=毎日新聞 |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 |archive-date=2011-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110313052022/http://sankei.jp.msn.com/affairs/news/110311/dst11031122160206-n1.htm |url-status=dead }}</ref>。[[潘基文]]事務総長は11日、緊急に記者会見し「国連は日本国民の力になりたい。できる支援は全て行う」と語り、救援に乗り出す方針を表明した。国連は既に、各国救援隊の活動を調整する「国連災害評価調整チーム」(UNDAC) の即時派遣を日本政府に打診している<ref>{{Cite news |url=http://www.yomiuri.co.jp/world/news/20110312-OYT1T00228.htm |title=【国連「日本国民の力になりたい」救援隊を調整】 |newspaper=読売新聞 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110315102119/http://www.yomiuri.co.jp/world/news/20110312-OYT1T00228.htm |archivedate=2011-03-15 |url-status=live }}</ref>。 ==== アジア ==== * {{RUS}}：[[メドベージェフ]]大統領は「この大変困難な地震の被害克服のため、隣国としてできる限り援助する用意がある」「この悲劇に立ち向かうため、可能な限りのあらゆる支援を日本に行う用意がある」と表明。ロシアの緊急対策当局は、スタッフ40人と救助犬3頭の派遣を申し出た<ref name="tbs-newseye4671314">{{Cite news |url=http://news.tbs.co.jp/newseye/tbs_newseye4671314.html |title=【世界各国、続々と支援を表明】 |publisher=TBS |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archive-date=2011-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110312021858/http://news.tbs.co.jp/newseye/tbs_newseye4671314.html |url-status=dead }}</ref>。 * {{CHN}}：[[温家宝]]首相は「中国政府を代表して日本政府と日本国民に対しお見舞いを申し上げる」という電報を菅総理に送るとともに、必要な援助を提供する意思があることを伝えた<ref name="tbs-newseye4671314" />。また、{{HKG}}も支援を申し入れている<ref name="sankei-amr11031200400000-n1">{{Cite news |url=http://sankei.jp.msn.com/world/news/110312/amr11031200400000-n1.htm |title=【米軍に協力要請 各国から支援申し入れ】 |newspaper=産経新聞 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archive-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314184510/http://sankei.jp.msn.com/world/news/110312/amr11031200400000-n1.htm |url-status=dead }}</ref>。 * {{flagicon|Republic of China}} [[台湾]]：[[馬英九]]総統は「日本側の要請を受けたらすぐに救援隊を出動したい」と語り<ref name="mainichi-20110312k0000m030179000c"> {{Cite news |url=http://mainichi.jp/select/weathernews/news/20110312k0000m030179000c.html |title=【地震 米大統領「支援する」45カ国が救援隊派遣用意】 |newspaper=毎日新聞 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archiveurl=http://archive.is/mWRH2|archivedate=2013-01-11}}</ref>、台湾外交部は、3月11日大地震にあった日本政府に30万ドルの義援金を送ることを表明した<ref>{{Cite news |url=http://www.jiji.com/jc/c?g=pol_30&rel=j7&k=2011031101155 |title=【台湾が30万ドルの義援金】 |newspaper=時事ドットコム |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201212034/http://www.jiji.com/jc/c?g=pol_30&rel=j7&k=2011031101155 |url-status=dead }}</ref>。 * {{KOR}}：[[イ・ミョンバク]]大統領は、地震の犠牲者に哀悼の意を示すとともに、「日本政府と国民が一体となって一日も早く被害が復旧することを祈る」とし<ref name="tbs-newseye4671314" />、要請があれば、救助団を緊急派遣する予定があり、40人もの緊急救助隊が日本派遣に向けて控えていると伝えた<ref name="REUTERS-JAPAN-19961820110311">{{Cite news |url=http://jp.reuters.com/article/businessNews/idJPJAPAN-19961820110311 |title=【米国が日本の大規模地震で支援提供、各国からも援助表明相次ぐ】 |newspaper=ロイター通信 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archive-date=2011-03-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110312232648/http://jp.reuters.com/article/businessNews/idJPJAPAN-19961820110311 |url-status=dead }}</ref>。 * {{Flagicon|ASEAN}} [[東南アジア諸国連合]]：支援を表明している<ref>{{Cite news |url=http://www.nikkei.com/news/category/article/g=96958A9C9C81E2E2E3E2E2E0E08DE3E3E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2;at=DGXZZO0195570008122009000000 |title=【世界各国から35の国際緊急救助隊が派遣準備】 |newspaper=日本経済新聞 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archive-date=2011-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110314200811/http://www.nikkei.com/news/category/article/g=96958A9C9C81E2E2E3E2E2E0E08DE3E3E2E1E0E2E3E3E2E2E2E2E2E2;at=DGXZZO0195570008122009000000 |url-status=dead }}</ref>。 ** {{SGP}}：支援に向け、市民による防衛部隊を待機させている<ref name="REUTERS-JAPAN-19961820110311" />。{{THA}}と{{IDN}}も同様に支援を申し入れている<ref name="sankei-amr11031200400000-n1" />。 * {{ISR}}、{{AZE}}、{{IND}}、{{TUR}}、{{ARE}}、{{JOR}}、{{PAK}}、{{MNG}}、{{IRN}}が支援を表明している<ref name="sankei-amr11031200400000-n1" />。 ==== ヨーロッパ ==== * {{EUR}}：欧州委員会の[[ジョゼ・マヌエル・バローゾ]]委員長と[[ヘルマン・ファン・ロンパウ]]大統領は、多くの犠牲者と深刻な被害をもたらした日本の地震のニュースを深く憂慮しているとの声明を発表。日本政府及び犠牲者の家族に対し哀悼の意を表すとともに「必要ならばいかなる支援も行う用意がある」と表明した<ref name="REUTERS-JAPAN-19961820110311" />。 ** {{GBR}}：[[デーヴィッド・キャメロン]]首相は3月11日「自然の猛威を見せつけられた。一人一人が日本と日本国民に思いを至らせるべきだ。イギリス政府にも何かできることがないか検討するよう指示した」と述べ日本政府に対し支援を表明した。[[エリザベス2世 (イギリス女王)|エリザベス女王]]も同日[[明仁|今上天皇]]に対し、「地震によって人命が失われたことを悲しく思います。我々の祈りと思いを被害にあったすべての方々に捧げます」と哀悼の意を伝えた<ref>{{Cite news |url=http://www.jiji.com/jc/c?g=pol_30&rel=j7&k=2011031101155 |title=【世界各国、続々と支援を表明】 |newspaper=時事ドットコム |date=2011-03-11 |accessdate=2010-03-12 |archive-date=2014-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140201212034/http://www.jiji.com/jc/c?g=pol_30&rel=j7&k=2011031101155 |url-status=dead }}</ref>。 ** {{FRA}}：[[ニコラ・サルコジ]]大統領は「この悲劇にあたり、フランスは日本からのいかなる要請にも応える用意がある」と表明した<ref name="REUTERS-JAPAN-19961820110311" />。 ** {{DEU}}：[[アンゲラ・メルケル]]首相は菅総理に御見舞い文を送り「日本が恐ろしい地震に襲われたことに大変な衝撃を受けている。犠牲者に哀悼の意を示すとともに、ドイツはいつでも日本に援助を提供することを約束する」と伝えている<ref name="tbs-newseye4671314" />。 ** {{ITA}}：[[ラクイラ地震|イタリア中部地震]]最大の被災地である[[ラクイラ]]のチアレンテ市長は、市民の連帯の気持ちを示した上で「我々は市の再建に対する日本の貢献を決して忘れない。ラクイラにとって貴国の悲劇は人ごとではない」と表明<ref name="sankei-erp11031210580003-n1">{{Cite news |url=http://sankei.jp.msn.com/world/news/110312/erp11031210580003-n1.htm |title=【イタリア中部地震の被災地もお見舞い】 |newspaper=産経新聞 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archive-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315082447/http://sankei.jp.msn.com/world/news/110312/erp11031210580003-n1.htm |url-status=dead }}</ref>。 ** {{POL}}：消防士の派遣を申し出ている<ref name="REUTERS-JAPAN-19961820110311" />。{{BEL}}、{{SVK}}、{{HUN}}、{{ESP}}、{{GRC}}、{{DNK}}も同様に支援を申し入れている<ref name="sankei-amr11031200400000-n1" />。 * {{CHE}}は救援部隊の派遣を申し出ており<ref name="REUTERS-JAPAN-19961820110311" />、{{UKR}}と{{SRB}}も支援を申し出ている<ref name="sankei-amr11031200400000-n1" />。 ** {{VAT}}：ベルトーネ国務長官が日本カトリック司教協議会会長に対し「法王[[ベネディクト16世]]が地震と津波による悲劇に深く心を痛めており、犠牲者と遺族のために祈っている」と電報を送った<ref>{{Cite news |url = http://sankei.jp.msn.com/world/news/110312/erp11031211520009-n1.htm |title = 法王が犠牲者に祈り |newspaper = MSN産経ニュース（共同通信） |date = 2011-03-12 |accessdate = 2011-03-12 |archive-date = 2011-03-15 |archive-url = https://web.archive.org/web/20110315081014/http://sankei.jp.msn.com/world/news/110312/erp11031211520009-n1.htm |url-status = dead }}</ref>。 ==== 北米 ==== * {{USA}}：[[バラク・オバマ]]大統領は地震に対して「心が痛む。」と述べた。また「いかなる必要な支援も提供する」とも。オバマ大統領自身ハワイで育ち日本人との友情や個人的な関係がある<ref>{{Cite news |url=http://www.sponichi.co.jp/society/news/2011/03/12/kiji/K20110312000412090.html |title=【オバマ大統領も哀悼の意…「いかなる必要な支援も提供する】 |newspaper=スポーツニッポン |date=2011-03-12 |accessdate=2010-03-12 }}</ref>。 ==== 中南米 ==== * {{VEN}}：[[ウゴ・チャベス]]大統領は、緊急人道支援として救助隊や物資を送る準備をしていると表明し、復興にも協力する意向を示した<ref name="sankei-amr11031211190004-n1">{{Cite news |url=http://sankei.jp.msn.com/world/news/110312/amr11031211190004-n1.htm |title=【ベネズエラが救助隊準備 中南米各国が哀悼】 |newspaper=産経新聞 |date=2011-03-12 |accessdate=2011-03-12 |archive-date=2011-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315081004/http://sankei.jp.msn.com/world/news/110312/amr11031211190004-n1.htm |url-status=dead }}</ref>。 * {{MEX}}：[[フェリペ・カルデロン]]大統領は「地震で被災した日本の方々を心から哀悼する」とコメントし<ref name="sankei-amr11031211190004-n1" />、支援を申し入れている<ref name="sankei-amr11031200400000-n1" />。 * {{BRA}}：ブラジル外務省は、日本に25万人以上のブラジル人が住んでいることに触れ「ブラジル政府と国民は連帯と最大限の哀悼の意を表する」との声明を発表した<ref name="sankei-amr11031211190004-n1" />。 * {{CHL}}、{{URY}}、{{ECU}}も、支援を申し入れている<ref name="sankei-amr11031200400000-n1" />。 * {{PER}}やカリブ諸国などは、被災者を悼む言葉を寄せている<ref name="sankei-amr11031211190004-n1" />。 ==== オセアニア ==== * {{AUS}}と{{NZL}}が支援を表明している<ref name="sankei-amr11031200400000-n1" />。 ** ニュージーランドの[[ジョン・キー]]首相は、犠牲者に対する哀悼の意を示し、また[[カンタベリー地震 (2011年)|カンタベリー地震]]での支援に感謝を述べ、恩返しの支援を行う準備があると述べた<ref>{{Cite news |url=http://www.chunichi.co.jp/s/article/2011031201000224.html |title=【NZ首相が哀悼の意 あらゆる支援提供の用意】 |newspaper=中日新聞 |date=2011-03-12 |accessdate=2010-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110315080359/http://www.chunichi.co.jp/s/article/2011031201000224.html |archivedate=2011-03-15 |url-status=live }}</ref>。また、マカリー外相は「援助が必要だった時に日本は私たちを支えてくれた。我々の心は日本国民とともにある」と哀悼の意を表した<ref name="mainichi-20110312k0000m030179000c" />。 ==== 国際スポーツ界 ==== * アメリカ合衆国の[[メジャーリーグベースボール|MLB]]：[[バド・セリグ]][[コミッショナー]]は「100年以上に及ぶ野球への愛情を通じて日本は特別な国であり、その甚大な被害に心を痛めている」とコメント。また、[[アジアオリンピック評議会]]：[[:en:Ahmed Al-Fahad Al-Ahmed Al-Sabah|シェイク・アーマド・アル=ファハド・アル=サバーハ]]会長も「地震と津波の犠牲者に心からお悔やみを申し上げたい」というコメントと共に、[[日本オリンピック委員会]]を支援する緊急委員会を設置したことを明らかにした<ref>[http://www.47news.jp/CN/201103/CN2011031201000175.html 大震災「被害に心を痛める」 大リーグやサッカーなど] 共同通信よんななニュース 2011年3月12日閲覧</ref>。 == 支援 == === 伝言サービス === * NTT東日本は「[[災害用伝言ダイヤル]](171）」「災害用ブロードバンド伝言板」（web171）を、携帯電話各社は「[[災害用伝言板サービス]]」を開設している<ref>http://sankei.jp.msn.com/economy/news/110311/biz11031123590042-n1.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110314184507/http://sankei.jp.msn.com/economy/news/110311/biz11031123590042-n1.htm |date=2011-03-14 }} 災害用伝言ダイヤル利用は21万件突破 2011.3.11 23:59 2011年3月11日15:38(UTC)閲覧</ref><ref>http://www.ntt-west.co.jp/dengon/ 災害用伝言ダイヤル インターネット情報</ref>。 * [[Google]]は「Person Finder (消息情報): 2011 日本地震」という消息情報を登録・照会するためのサイトを開設した<ref>http://japan.person-finder.appspot.com/?lang=ja {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110311192906/http://japan.person-finder.appspot.com/?lang=ja |date=2011-03-11 }} Google Person Finder: 2011 日本地震 2011年3月11日15:36(UTC)閲覧</ref>。 <!-- == 救助活動 ==--> == 脚注 == {{reflist|2}} == 関連項目 == {{Wikinews|日本・三陸沖を震源とするマグニチュード8.8の地震、東京など各地でも揺れや津波も|date=2011年3月11日}} {{Commonscat|2011 Sendai earthquake|2011年東北地方太平洋沖地震}} {{Commonscat|2011 Sendai earthquake damage|2011年東北地方太平洋沖地震の被害}} * [[宮城県]] ** [[気仙沼市]] ** [[仙台湾]] ** [[仙台塩釜港]] ** [[貞山運河]](この運河沿いに[[荒浜]]地区がある) * [[福島県]] ** [[いわき市]][[小名浜港]] * [[岩手県]] ** [[釜石港]] ** [[宮古港]] ** [[陸前高田市]] * [[青森県]] ** [[八戸港]] {{-}} == 外部リンク == * [http://www.bousai.go.jp/ 防災情報のページ]内閣府 * [http://www.kantei.go.jp/jp/kikikanri/jisin/20110311miyagi/index.html 平成23年（2011年）東北地方太平洋沖地震への対応] [http://www.kantei.go.jp/ 首相官邸] * [http://www.jma.go.jp/jp/quake/20110311145155453-111446.html 地震情報]気象庁 * [http://www.jishin.go.jp/main/oshirase/20110311_sanriku-oki.htm 平成23年（2011年）東北地方太平洋沖地震に関する情報]地震調査研究推進本部 * [http://www.mext.go.jp/b_menu/houdou/23/03/1303579.htm 3月12日・13日に実施が予定されていた大学入試（国公私）の対応について] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110313035506/http://www.mext.go.jp/b_menu/houdou/23/03/1303579.htm |date=2011-03-13 }} 文部科学省 {{2011 Tōhoku earthquake and tsunami}} {{日本近代地震}} [[ප්‍රවර්ගය:2011 තෝහොකු භූමිකම්පාව හා සුනාමිය]] [[ප්‍රවර්ගය:ජපානය තුළ භූමිකම්පා]] [[ප්‍රවර්ගය:2011年の地震]] [[ප්‍රවර්ගය:2011年の日本]] [[ප්‍රවර්ගය:宮城県の歴史]] [[ප්‍රවර්ගය:2011年の地震]] [[ප්‍රවර්ගය:大地震]] {{disaster-stub}} aq048rxi00n8ggjlha4ilcl2xaz7kch වල් අලි විසින් ශ්‍රී ලංකාවේදී මරණලද පුද්ගලයෝ ලැයිස්තුව 0 30676 800247 733972 2026-09-25T09:57:20Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800247 wikitext text/x-wiki {{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}} == ක්‍රි.ව. 2010 == {| class="wikitable sortable" |- ! මියගිය දිනය!! පහරදීම සිදුවූ දිස්ත්‍රික්කය !! නම !! width="30"| මියයනවිට වයස (අවු.) !! රැකියාව/විස්තර !! මූලාශ්‍ර |- | ||කුරුණෑගල || නිමල් රොවෙල් || || පොලිස් ස්ථානාධිපති || |- |2010 || || ඉරෝෂ් ලසිත් කුමාර || || || <ref>[http://www.lankapuvath.lk/sinhala/index.php?option=com_content&task=view&id=6896&Itemid=61 ලංකාපුවත් 2010 මාර්තු 01]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2010 || කුරුණෑගල || කාන්තාව || 28 || ගැබිනියකි || <ref>[http://www.tharunayaweb.lk/sinhala/news/newsmore.php?id=1978]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |2010 || කුරුණෑගල || කාන්තාව || 29 || || <ref>[http://www.tharunayaweb.lk/sinhala/news/newsmore.php?id=1978]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |} == ක්‍රි.ව. 2011 == {| class="wikitable sortable" |- ! මියගිය දිනය!! පහරදීම සිදුවූ දිස්ත්‍රික්කය !! නම !! width="30"| මියයනවිට වයස (අවු.) !! රැකියාව/විස්තර !! මූලාශ්‍ර |- | ||කුරුණෑගල || නිමල් රොවෙල් || || පොලිස් ස්ථානාධිපති || |- | 2011 || පොළොන්නරුව || ජේ.ටී. මහින්ද කුමාර || 35 || || <ref>[http://epaper.lankadeepa.lk/index.php?option=com_flippingbook&view=book&id=1155 ලංකාදීප 2011 මාර්තු 8 පිටුව 12]</ref> |- | 2011 || අනුරාධපුර || කාන්තාවක් || ||ගවයන් පාලනය|| <ref>[http://www.ethalaya.com/index.php?option=com_content&view=article&id=5729:2010-10-17-14-29-36]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || |- | 2011/04/26 || || රනිල් කුමාර හේරත් ||36||සිවිල් ආරක්‍ෂක භටයකු||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2011/04/26/provin01.html |access-date=2011-07-17 |archive-date=2011-09-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110906090158/http://www.divaina.com/2011/04/26/provin01.html }}</ref> || |- | 2011 || අනුරාධපුර || කාන්තාවක් || ||ගොවිතැන||<ref>[http://www.newsfirst.lk/sinhala-news/index.php?view=news_more&id=253 ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || |- | 2011/07/06 || අනුරාධපුර || ඉනෝකා දමයන්ති || ||තිදරු මවක්‌||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2011/07/07/news09.html |access-date=2011-07-17 |archive-date=2011-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110709130046/http://www.divaina.com/2011/07/07/news09.html }}</ref> || |- | 2011 || අනුරාධපුර || එස්‌. ඒ. ගුණවර්ධන || ||කුලී වැඩ ||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2011/07/17/feature08.html |access-date=2011-07-17 |archive-date=2011-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110719182524/http://www.divaina.com/2011/07/17/feature08.html }}</ref> || |- | 2011/12/03 || අනුරාධපුර || පිරිමියෙක් || || ||<ref>[http://www.sl-spirit.com/forum/viewtopic.php?f=31&t=3791]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || |} == ක්‍රි.ව. 2012 == {| class="wikitable sortable" |- ! මියගිය දිනය!! පහරදීම සිදුවූ දිස්ත්‍රික්කය !! නම !! width="30"| මියයනවිට වයස (අවු.) !! රැකියාව/විස්තර !! මූලාශ්‍ර |- |2012/01/09 ||හමිබන්තොට || || 65 || දෙදරු පියෙකි || |- | 2012 /02/25|| කුරුණෑගල || එච්. එම්. නන්දාවතී || 52||කුලී වැඩ ||<ref>[http://www.adaderana.lk/news.php?nid=17092] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || |- | 2012 /02/|| || එම්. ජී. ගීතිකා මිහිරාණි || 20||හෙද පුහුණු ||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2012/02/26/feature20.html |access-date=2012-02-26 |archive-date=2012-02-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120227223736/http://www.divaina.com/2012/02/26/feature20.html }}</ref> || |} == ක්‍රි.ව. 2013 == {| class="wikitable sortable" |- ! මියගිය දිනය!! පහරදීම සිදුවූ දිස්ත්‍රික්කය සහ ප්‍රදේශය !! නම !! width="30"| මියයනවිට වයස (අවු.) !! රැකියාව/විස්තර !! මූලාශ්‍ර |- |2013/05/21 ||? වැලිකන්ද ||ඩි.ජි. නන්දාවති || 64 || || <ref>http://www.newsfirst.lk/sinhala/node/22236{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2013 /03/22|| ? හම්බෙගමුව || || 23 || ||<ref>[http://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=32796] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | 2013 /11/26|| ? වැලිකන්ද, මඟුල්පොකුණ || පී. ඩී. අමරසිංහ || 44 ||සිවිල් ආරක්‍ෂක බළකායේ නියාමක||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2013/11/28/news14.html |access-date=2013-11-28 |archive-date=2013-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131201015801/http://www.divaina.com/2013/11/28/news14.html }}</ref> |} ==ආශ්‍රිත ලිපි == * [[ශ්‍රි ලංකා‍ අලියා]] {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}} [[ප්‍රවර්ගය:අලි මිනිස් ගැටුම]] [[Category:වල් අලි]] [[Category:අලි සහ ඇතුන් - ශ්‍රී ලංකා]] [[Category:සතුන් විසින් මරණලද මිනිසුන්]] ei26px2f8bu7dngj7wosewm12v3nqfp කාච 0 31186 800095 796859 2026-09-25T02:37:16Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800095 wikitext text/x-wiki {{පරිවර්තනය නොනිමි|Lens (optics)|ඉංග්‍රීසි|en}} {{දියුණු කරන්න}} [[File:BiconvexLens.jpg|thumb|right|කාචයක්.]] [[File:Lens and wavefronts.gif|right|frame|ආලෝකය නාභි ගත කිරීමට කාච භාවිතා කළ හැක.]] කාචයක් යනු ඉතා නිවැරදි සමමිතික අක්ෂයක් ඇති ආලෝකය එතුලින් ගමන් කරන සහ වර්තනය කරමින් අභිසරණය හෝ අපසරණය කරන ප්‍රකාශ උපකරණයකි.[citation needed] සරල කාචයක් තනි ප්‍රකාශ උපකරණයකින් සමන්විත වේ. සංයුක්ත කාචයක් යනු සරල කාච ගණනාවක් එකම අක්ෂයක් ඔස්සේ තැබීමෙන් සෑදුනු උපකරණයකි. කාච කිහිපයක් භාවිතා කිරීමෙන් ප්‍රකාශ අපේරණය අඩුකරගැනීමට හැකි වේ. කාච සාමාන්‍යයෙන් වීදුරු හෝ විනිවිද පෙනෙන ප්ලාස්ටික් වලින් තනනු ලැබේ. විද්‍යුත් චුම්භක තරංග වර්තනය කිරීමට හැකි උපකරණද කාච යනු‍වෙන් හැඳින්වේ. උදාහරණ වශයෙන් පැරෆින් ඉටි වලට ක්‍ෂුද්‍ර තරංග වර්තනය කළ හැක. <!--A '''lens''' is an [[optics|optical]] device with perfect or approximate [[axial symmetry]] which [[transmittance|transmits]] and [[refraction|refracts]] [[light]], converging or diverging the [[light beam|beam]].{{Citation needed|date=September 2010}} A [[simple lens]] consists of a single optical element. A ''compound lens'' is an array of simple lenses (elements) with a common axis; the use of multiple elements allows more [[optical aberration]]s to be corrected than is possible with a single element. Lenses are typically made of [[glass]] or [[transparency (optics)|transparent]] [[plastic]]. Elements which refract [[electromagnetic radiation]] outside the [[visual spectrum]] are also called lenses: for instance, a [[microwave]] lens can be made from [[paraffin wax]].--> <!--The variant spelling '''''lense''''' is sometimes seen. While it is listed as an alternative spelling in some dictionaries, most mainstream dictionaries do not list it as acceptable.<ref>{{Cite book| last=Brians | first=Paul | year=2003 | title=Common Errors in English |publisher=Franklin, Beedle & Associates |isbn=1887902899| page=125| url=http://wsu.edu/~brians/errors/lense.html |accessdate=June 28, 2009}} Reports "lense" as listed in some dictionaries, but not generally considered acceptable.</ref><ref>{{Cite book|title=Merriam-Webster's Medical Dictionary |url=https://archive.org/details/isbn_9780877799146 |publisher=Merriam-Webster |year=1995 |isbn=0877799148 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780877799146/page/368 368]}} Lists "lense" as an acceptable alternate spelling.</ref>{{Citation needed|date=July 2009}}<!--Need citations to major dictionaries that do not list "lense"--> ==ඉතිහාසය== [[File:GGB reflection in raindrops.jpg|thumb|right|කාච මෙන් හැසිරෙන් වැහි බිංදු තුලින් දිස්වන [[:en:Golden Gate Bridge|Golden Gate පාලම]]]] [[File:Convex lens flipped image.JPG|thumb|right|ද්වි උත්තල කාචයක් තුලින් පෙනෙන ගසක ප්‍රතිබිම්භයක්]] පැරණිතම කාච මෙවලම පිළිබඳ සඳහන් වනුයේ ක්‍රි.පු. 640 දීය. නිනිවෙහ් හි කැණීම්වලින් සොයා ගැණුනු ආකර ස්ඵටික කාචයක් පිළිබදවය. ඉපැරණි ග්‍රීසියේ දාහක කාචයක් ගැන සඳහන් කරමින් (හිරු කිරණ නාභිගත කරමින් ගින්දර නිපදවීමට භාවිතා කළ ද්වි උත්තල කාචයක් ඇරිස්ටෝෆේන් විසින් රචිත වළාකුළු (ක්‍රි.පු 424) නම් නාට්‍ය මුලින්ම කාච පිළිබඳ ලියූ වාර්තාවයි. ශෝධක කාචවල විය හැකි පළමු භාවිතය ගැන සදහන් කරමින් ප්ලයිනි (23 – 79) විසින් ඔහුගේ වාර්තාවක රෝමාණු අධිරාජ්‍යයා ද දාහක කාච පිලිබදව දත් බව පවසා සිටී. නීරෝ මාණික්‍යයක් භාවිතයෙන් (අනුමාන වශයෙන් අවිදුර දෘෂ්ටිකත්වය නිවැරදි කිරීමට අවතල කාචයක්) කඩු හරඹ ක්‍රීඩා නැරඹීය. ප්ලයින් හා සෙනෙකා (ක්‍රිපු. 3 – 65) ජලය පිරි වීදුරු ගෝලයක විශාලක හැකියාව විස්තර කරයි. Lens (කාචය) යන නම Lentil නම් ලතින් නමින් පැමිණි ඇත. මක් නිසාද යත් ද්වි උත්තල කාචයක් Lentil හැඩතිය. භෝගවල ගණය Lens වන අතර බහුලව ආහාරයට ගන්නා ප්‍රභේදයක් නිසා Lens Culinaris නම් දී ඇත. ජ්‍යාමිතික හැඩතලයකට ද මෙම ශාකයේ නම ඇසුරින් නම් යෙදීම කර ඇත. අරාබි ගණිතඥ ඉබන් සාහිල් (ක්‍රි.ව. 940 – 1000) දැනට දන්නා ස්නේලිගේ නියමය කාචවල හැඩය ගණනය කිරීම‍ට භාවිතා කර ඇත. ඉබන් අල් හයිතම් (965 – 1038) මිනිස් ඇසේ ඇති කාච දෘෂ්ටි විතානය මත ප්‍රතිබිම්භයක් සාදන්නේ කෙසේ දැයි විස්තර කරමින් “The Book of Optics” නමින් ප්‍රථම ප්‍රධාන ප්‍රකාශ ග්‍රන්ථය ලිවීය. 1999 වසරේ දී ස්වීඩනයේ ගොට්ලන්ඩ් හි ෆ්‍රොජෙල් ආශ්‍රිතව පිහිටි වයිකිංවරුන්ට අයත් වරාය ආශ්‍රිතව නඟරයේ කරන ලද කැනීම්වලින් පළිඟු පාෂාණ ඇසුරින් නිර්මාණය කළ විස්බි කාච හමුවිය. මේවා ෆ්‍රොජෙල්හි දී ලී දඬු මත කරකැවීම කාච සකස් කිරීම සිදු කළ වැඩ පළවල් තුළ රිටිලේයත් භාවිතයෙන් 11 වන සහ 12 වන සියවස් තුළ දී නිර්මාණය කළ ඒවා වේ. මේවායේ ප්‍රමිතිය 1950 දශකයේ නිර්මාණය කළ ගෝලීය කාචවල ප්‍රමිතියේ තරමටම උසස් වේ. වයිකිංවරුන්ගේ කාච මඟින් ගිනි දැල්වීමට ප්‍රමාණවත් තරම් සූර්යාලෝකය නාභිගත කිරීම කළ හැකි විය. අප අනුමාන කරන අන්දමට 1280 ඉතාලියේදී ඇස් කණ්ණාඩි සොයා ගැනීම හා 11 වන ශත වර්ෂයේ කියවුම් ගල්වල භාවිතය තෙක් කාචවල භාවිතය පුළුල්ව විහිදීම සිදු නොවිණි. කුසාහි නිකොලස් 1451 දී අවිදුර දෘෂ්ටිකත්වයේ ප්‍රතිකාර සදහා අවතල කාචවල ප්‍රයෝජන සොයා ගත් ප්‍රථමයා ලෙස පිළිගනී. අබේගේ සයින් නියතය (අර්නස්ට් අබේ (1860) සිහි වීම සඳහා මෙසේ නම් කර ඇත) අක්ෂය මත මෙන්ම අක්ෂයෙන් පිටත වස්තුවල තියුණු ප්‍රතිබිම්භයක් ලබා ගැනීමට කාච හෝ වෙනත් ප්‍රකාශ පද්ධතියක් ඉටු කළ යුතු අවශ්‍යතාවයකි. සයින අවශ්‍යතාව අන්වීක්ෂ වැනි ප්‍රකාශ උපකරණවල නිර්මාණය මෙමඟින් විප්ලවීකරණය කළ අතර ප්‍රකාශ උපකරණවල ප්‍රමුඛ සැපයුම්කරුවෙකු ලෙස කාල් සෙයිස් සමාගම පිහිටුවීමට අනුබලයක් විය. <!--The word ''lens'' comes from the Latin name of the [[lentil]], because a double-convex lens is lentil-shaped. The genus of the lentil plant is ''[[Lens (genus)|Lens]]'', and the most commonly eaten species is ''Lens culinaris''. The lentil plant also gives its name to a [[Lens (geometry)|geometric figure]]. The oldest lens artifact is the [[Nimrud lens]], which is over three thousand years old, dating back to ancient [[Assyria]].<ref name="Nimrud lens">{{Cite news|first=David |last=Whitehouse |title=World's oldest telescope? |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/380186.stm |date=1999-07-01 |work=BBC News |accessdate=2008-05-10}}</ref> [[David Brewster]] proposed that it may have been used as a [[magnifying glass]], or as a [[burning-glass]] to start fires by concentrating sunlight.<ref name="Nimrud lens"/><ref>{{Cite journal| journal = Die Fortschritte der Physik | publisher = Deutsche Physikalische Gesellschaft |year=1852 | author = D. Brewster | title = On an account of a rock-crystal lens and decomposed glass found in Niniveh |language=German | url = http://books.google.com/?id=bHwEAAAAYAAJ&pg=RA1-PA355&dq=niniveh+lens }}</ref> Assyrian craftsmen made intricate engravings, and could have used such a lens in their work. Another early reference to [[magnification]] dates back to [[ancient Egypt]]ian [[Egyptian hieroglyphs|hieroglyphs]] in the 8th century BC, which depict "simple glass meniscal lenses".<ref name=Kriss>{{Cite journal|last1=Kriss|first1=Timothy C.|last2=Kriss|first2=Vesna Martich|title=History of the Operating Microscope: From Magnifying Glass to Microneurosurgery |journal=Neurosurgery |volume=42 |issue=4 |pages=899–907 |date = April 1998|doi=10.1097/00006123-199804000-00116|pmid=9574655}}</ref> The earliest written records of lenses date to [[History of Ancient Greece|Ancient Greece]], with [[Aristophanes]]' play ''[[The Clouds]]'' (424 BC) mentioning a burning-glass (a [[#Types of lenses|biconvex lens]] used to [[focus (optics)|focus]] the [[sun]]'s rays to produce fire). The writings of [[Pliny the Elder]] (23–79) also show that burning-glasses were known to the [[Roman Empire]],<ref>[[Pliny the Elder]], ''The Natural History'' (trans. John Bostock) [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+37.10 Book XXXVII, Chap. 10].</ref> and mentions what is arguably the earliest use of a [[corrective lens]]: [[Nero]] was said to watch the [[gladiator|gladiatorial games]] using an [[emerald]]<ref>Pliny the Elder, ''The Natural History'' (trans. John Bostock) [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?lookup=Plin.+Nat.+37.16 Book XXXVII, Chap. 16]</ref> (presumably [[wikt:concave|concave]] to correct for [[myopia]], though the reference is vague). Both Pliny and [[Seneca the Younger]] (3 BC–65) described the magnifying effect of a glass globe filled with [[water]]. In the 10th century, [[Ibn Sahl]] used what is now known as [[Snell's law]] to calculate the shape of lenses.<ref>Rashed, R. (1990). "A pioneer in anaclastics: Ibn Sahl on burning mirrors and lenses." Isis, 81, 464–491.</ref> Excavations at the [[Viking]] harbour town of [[Fröjel]], [[Gotland]], [[Sweden]] discovered in 1999 the rock crystal [[Visby lenses]], produced by turning on pole-lathes at Fröjel in the 11th to 12th century, with an imaging quality comparable to that of 1950s [[aspheric lens]]es. The Viking lenses were capable of concentrating enough sunlight to ignite fires.<ref>{{cite book |title=The Complete Book of Fire: Building Campfires for Warmth, Light, Cooking, and Survival |first1=Buck |last1=Tilton |publisher=Menasha Ridge Press |year=2005 |isbn=0-897-32633-4 |page=25 |url=http://books.google.com/books?id=Qgd4QB1Eje0C}}, [http://books.google.com/books?id=Qgd4QB1Eje0C&pg=PA25 Extract of page 25] </ref> Widespread use of lenses did not occur until the use of [[reading stone]]s in the 11th century and the invention of [[spectacles]], probably in [[Italy]] in the 1280s. Scholars have noted that spectacles were invented not long after the translation of [[Ibn al-Haytham|Ibn al-Haytham's]] ''[[Book of Optics]]'' into Latin, but it is not clear what role, if any, the optical theory of the time played in the discovery.<ref name=Kriss/><ref name=Ilardi>{{Cite book|title=Renaissance Vision from Spectacles to Telescopes |url=https://archive.org/details/bub_gb_peIL7hVQUmwC |first=Vincent |last=Ilardi |publisher=American Philosophical Society |year=2007 |isbn=0871692597 |pages=26–33}}</ref> [[Nicholas of Cusa]] is believed to have been the first to discover the benefits of [[#Types of simple lenses|concave lenses]] for the treatment of [[myopia]] in 1451. The [[Abbe sine condition]], due to [[Ernst Abbe]] (1860s), is a condition that must be fulfilled by a lens or other optical system in order for it to produce sharp images of off-axis as well as on-axis objects. It revolutionized the design of optical instruments such as [[microscopes]], and helped to establish the [[Carl Zeiss]] company as a leading supplier of optical instruments.--> ==සරල කාච නිර්මාණය== බොහෝ කාච ගෝලීය කාච වේ: කාච අක්ෂය එහි පෘෂ්ඨ දෙකටම ලම්භක වන අතර පෘෂ්ඨ ගෝල පෘෂ්ඨ වල කොටස් වේ. එම එක් එක් පෘෂ්ඨයන් අශිසාරී (පිම්බුනු ආකරයේ), අපසාරී (හැකිලුනු ආකාරයේ) හෝ තල පෘෂ්ඨ විය හැකිය. ගෝල දෙකෙහි කේන්‍ද්‍ර යාකරන රේඛාව කාචයේ අක්ෂය වේ. කාච නිෂ්පාදනය කරන ආකාරය අනුව සාමාන්‍යයෙන් කාච අක්ෂය කාචයේ මධ්‍ය හරහා ගමන්කරයි. සමහර විට කාචය නිෂ්පාදනය කිරීමෙන් අනතුරුව කාචයේ හැඩය වෙනස් කිරීම් වලට භාජනය කරනු ලබයි. එවිට කාචයේ මධ්‍ය හරහා එහි අක්ෂය ගමන් නොකරනු ඇති. {| |[[File:convex_si.jpg|left|250px|උත්තල කාචයක සැකැස්ම]] |[[File:concave_si.jpg|right|250px|අවතල කාචයක සැකැස්ම]] |} {{clr}} ටෝරික් (Toric) හෙවත් ගෝලීය-සිලින්ඩරාකාර කාච වල පෘෂ්ඨ දෙකෙහි වක්‍රතා අරයන් එකිනෙකට වෙනස්වේ එමෙන්ම ඒවා එකම තලයක පිහිටන්නේද නැත. එවිට ඒවායේ විශාලන බලය විවිධ ස්ථාන වලදී විවිධ අගයන් ගනී. ගෝලීය නොවන කාච මීට වඩා සංකීර්ණ බවක් ගනී. මෙම කාචවල එක් පෘෂ්ඨයක් හෝ පෘෂ්ඨ දෙකම ගෝලීය හෝ සිලින්ඩරාකාර නොවන හැඩයක් ගනී. මෙම කාච වලින් ප්‍රකාශ අපේරණය නම් සංසිද්ධිය අවම කරගත හැකිය. <!--Most lenses are ''spherical lenses'': their two surfaces are parts of the surfaces of spheres, with the lens axis ideally perpendicular to both surfaces. Each surface can be [[wiktionary:convex|''convex'']] (bulging outwards from the lens), [[wiktionary:concave|''concave'']] (depressed into the lens), or ''planar'' (flat). The line joining the centres of the spheres making up the lens surfaces is called the ''axis'' of the lens. Typically the lens axis passes through the physical centre of the lens, because of the way they are manufactured. Lenses may be cut or ground after manufacturing to give them a different shape or size. The lens axis may then not pass through the physical centre of the lens. [[Toric lens|Toric]] or sphero-cylindrical lenses have surfaces with two different radii of curvature in two orthogonal planes. They have a different [[focal power]] in different meridians. This is a form of deliberate [[astigmatism]]. More complex are [[aspheric lens]]es. These are lenses where one or both surfaces have a shape that is neither spherical nor cylindrical. Such lenses can produce images with much less [[Optical aberration|aberration]] than standard simple lenses.--> ===සරල කාච වර්ග=== <!--Many redirects point to this section title--> [[File:lens2.png|left|450px|කාච චර්ග]] කාච දෘෂ්ටි පෘෂ්ඨයේ වක්‍රතාව අනුව වර්ගීකරණය කර ඇත. පෘෂ්ඨ දෙකම උත්තල නම් කාචයක් ද්වි උත්තල (ද්වි-උත්තල හෝ උත්තල පමණක්) වේ. අවතල පෘෂ්ඨ දෙකක් සහිතව කාච ද්වි අවතල (හෝ අවතල පමණක්) වේ. පෘෂ්ඨවලින් එකක් පැතලි නම් අනෙක් පෘෂ්ඨයේ වක්‍රතාවය මත තල උත්තල හෝ තල අවතල වේ. උත්තල පැත්තක් හා අවතල පැත්තක් සහිතව කාච උත්තල අවතල හෝ මාවක නම් වේ. මෙම වර්ග‍යේ කාච ශෝධක කාචවල බහුලව භාවිතා කරයි. කාචය ද්වි උත්තල හෝ තල උත්තල නම් කාච අක්ෂයට සමාන්තරව සමාන්තර කළ හෝ සමාන්තර ගත ආලෝක කදම්භයක් කාචය හරහා ගමන් කරන විට එය අක්ෂයේ කාචය පිටුපසින් කිසියම් දුරකින් වූ ස්ථානයක් මතට අභිසාරි (හෝ නාභිගත) වේ. (එම දුර නාභිය දුර වේ.) මෙහිදී කාචය ධන හෝ අභිසාරි කාච නම් වේ. {| |[[File:lens1.svg|left|390px|Biconvex lens]] |[[File:Large convex lens.jpg|right|250px]] |} {{clr}} කාචය ද්වි අවතල හෝ තල අවතල නම්, සමාන්තර ගත කළ ආලෝක කදම්භයක් කාචය තුළින් යාමේදී අපසාරී (විහිදී යාම්) වේ. එසේ කාචය සෘණ හෝ අපසාරීකාච නම් වේ. කාචය තුළින් යාමෙන් පසු කදම්භ කාචයට ඉදිරියේ විශේෂ ස්ථානයකින් නිකුත් වෙනවා සේ පෙනීයයි. මෙම ස්ථානයේ සිට කාචයට ඇති දුර නාභිය සේ හදුන්වයි. එසේ නමුත් එය අභිසාරී කාචවල නාභිය දුර ආකාරය හා ප්‍රතිවිරුද්ධ‍ වේ. / සෘණ වේ. {| |[[File:lens1b.svg|left|390px|Biconcave lens]] |[[File:concave lens.jpg|right|250px]] |} {{clr}} උත්තල- අවතල (මාවක) කාච මුහුණත් දෙකෙහි සාපේක්ෂ වක්‍රතාවය මත ධන හෝ සෘණ වීමට පුළුවන. සෘණ මාවක කාචයක් තියුණු අවතල මුහුණතක් හා පර්යන්තයට වඩා මධ්‍යයයේ දී සිහින්ය. අනෙක් අතට ධන මාවක කාචයක තියුණු උත්තල මුහුණතක් හා පර්යන්තයට වඩා මධ්‍යයේදී ඝන වේ. වක්‍රතාවය සමාන මුහුණත් දෙකක් ඇති පරිපුර්ණ කාචයක ප්‍රකාශ බලය ශුන්‍යය. එනම් ආලෝකය අභිසාරී හෝ අපසාරී නොවේ. සැබෑ කාචවල ශුන්‍ය නොවූ ඝනකමකි, කෙසේ හෝ ප්‍රකාශ බලය කෙරෙහි බලපායි. නිසැකවම ශූන්‍ය ප්‍රකාශ බලය ලබා ගැනීමට මාවක කාචයක කාච ඝනකමට ගණනයට බලපෑම් කළ හැකි යන්තම් අසමාන වක්‍රතාවයන් තිබිය යුතුය. <!--Lenses are classified by the curvature of the two optical surfaces. A lens is ''biconvex'' (or ''double convex'', or just ''convex'') if both surfaces are [[wikt:convex|convex]]. If both surfaces have the same radius of curvature, the lens is ''equiconvex''. A lens with two [[wikt:concave|concave]] surfaces is ''biconcave'' (or just ''concave''). If one of the surfaces is flat, the lens is ''plano-convex'' or ''plano-concave'' depending on the curvature of the other surface. A lens with one convex and one concave side is ''convex-concave'' or ''meniscus''. It is this type of lens that is most commonly used in [[corrective lenses#Lens shape|corrective lenses]]. If the lens is biconvex or plano-convex, a [[collimated light|collimated]] beam of light travelling parallel to the lens axis and passing through the lens will be converged (or ''focused'') to a spot on the axis, at a certain distance behind the lens (known as the ''[[focal length]]''). In this case, the lens is called a ''positive'' or ''converging'' lens. {| |[[File:lens1.svg|left|390px|Biconvex lens]] |[[File:Large convex lens.jpg|right|250px]] |} {{clr}} If the lens is biconcave or plano-concave, a collimated beam of light passing through the lens is diverged (spread); the lens is thus called a ''negative'' or ''diverging'' lens. The beam after passing through the lens appears to be emanating from a particular point on the axis in front of the lens; the distance from this point to the lens is also known as the focal length, although it is negative with respect to the focal length of a converging lens. {| |[[File:lens1b.svg|left|390px|Biconcave lens]] |[[File:concave lens.jpg|right|250px]] |} {{clr}} Convex-concave (meniscus) lenses can be either positive or negative, depending on the relative curvatures of the two surfaces. A ''negative meniscus'' lens has a steeper concave surface and will be thinner at the centre than at the periphery. Conversely, a ''positive meniscus'' lens has a steeper convex surface and will be thicker at the centre than at the periphery. An ideal [[thin lens]] with two surfaces of equal curvature would have zero [[optical power]], meaning that it would neither converge nor diverge light. All real lenses have a nonzero thickness, however, which affects the optical power. To obtain exactly zero optical power, a meniscus lens must have slightly unequal curvatures to account for the effect of the lens' thickness.--> ===ලෙන්ස්මේකර් සමීකරණය=== ලෙන්ස්මේකර්ගේ සමීකරණයෙන් '''වාතයේදී''' කාචයක නාභීය දුර ගණනය කළ හැක. :<math>\frac{1}{f} = (n-1) \left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} + \frac{(n-1)t}{n R_1 R_2} \right],</math> <!-- CAUTION TO EDITORS: This equation depends on an arbitrary sign convention (explained on the page). If the signs don't match your textbook, your book is probably using a different sign convention. --> එහි :<math>f</math> යනු කාචයේ නාභීය දුරයි, :<math>n</math> යනු කාචයේ වර්තන අංකයයි, :<math>R_1</math> යනු ආලෝක ප්‍රභවයට ආසන්නතම මුහුණතේ වක්‍රතා අරයයි, :<math>R_2</math> යනු ආලෝක ප්‍රභවයට දුරින්ම වූ මුහුණතේ වක්‍රතා අරයයි, and :<math>t</math> යනු කාචයේ ඝනකමය එනම් සිරස් මුහුණ‍ත් 2ක් අතර කාච ඔස්සේ විස්ථාපනය යි <!--The focal length of a lens ''in air'' can be calculated from the '''lensmaker's equation''':<ref>Greivenkamp, p.14; Hecht §6.1</ref> :<math>\frac{1}{f} = (n-1) \left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} + \frac{(n-1)d}{n R_1 R_2} \right],</math> <!-- CAUTION TO EDITORS: This equation depends on an arbitrary sign convention (explained on the page). If the signs don't match your textbook, your book is probably using a different sign convention. --> <!--where :<math>f</math> is the focal length of the lens, :<math>n</math> is the [[refractive index]] of the lens material, :<math>R_1</math> is the radius of curvature of the lens surface closest to the light source, :<math>R_2</math> is the radius of curvature of the lens surface farthest from the light source, and :<math>d</math> is the thickness of the lens (the distance along the lens axis between the two [[surface vertex#Surface vertices|surface vertices]])--> ====R1 හා R2 කාච අරයයන් සඳහා ලකුණු සම්මුතිය==== වක්‍රතා අරයයන්ගේ ලකුණු මගින් අනුරූප මුහුණත් උත්තල ද අවතල ද යන්න පෙන්වා දෙයි. ලකුණු සම්මුතිය මෙම වෙනස්වීම් නියෝජනය කිරීමට භාවිතා කළ නමුත් මෙම වගන්තිය මගින් R1 ධන නම් පළමු මුහුණත උත්තල ද R1 ඍණ නම් මුහුණත අවතල ද වේ. පසු මුහුණතට මෙම ලකුණු මාරු වේ. R2 ඍණ නම් මුහුණත උත්තල වේ. දෙකින් කුමන එකෙහි අරය අනන්තය නම් අනුරූප මුහුණත පැතලිය. <!--====Sign convention of lens radii ''R''<sub>1</sub> and ''R''<sub>2</sub>==== {{මූලික|Radius of curvature (optics)}} The signs of the lens' radii of curvature indicate whether the corresponding surfaces are convex or concave. The [[sign convention]] used to represent this varies, but in this article if ''R''<sub>1</sub> is positive the first surface is convex, and if ''R''<sub>1</sub> is negative the surface is concave. The signs are reversed for the back surface of the lens: if ''R''<sub>2</sub> is positive the surface is concave, and if ''R''<sub>2</sub> is negative the surface is convex. If either radius is [[infinity|infinite]], the corresponding surface is flat. With this convention the signs are determined by the shapes of the lens surfaces, and are independent of the direction in which light travels through the lens.--> ====සිහින් කාච සමීකරණය==== R1 හා R2 හා සැසඳීමේදී d කුඩා නම් එවිට සන්නිකර්ෂණය යෙදිය හැක. වාතයේ පවතින කාචයක f :<math>\frac{1}{f} \approx \left(n-1\right)\left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right].</math><ref>Hecht, § 5.2.3</ref> <!-- CAUTION TO EDITORS: This equation depends on an arbitrary sign convention (explained on the page). If the signs don't match your textbook, your book is probably using a different sign convention. --> මගින් ලබා දේ. නාභීය දුර f අභිසරණ කාච සඳහා ධන වන අතර අපසාරී කාච ඍණ වේ. 1/f හි අගය ධන වන අතර අපසාරී කාච ඍණ වේ. 1/f හි අගය මීටර්වල ප්‍රතිලෝමයේ ඒකකවලට සමාන වූ ‍ඩයොප්ටර්වලින් මනින ලද “ප්‍රකාශ බලය” සේ හැඳින්වේ. කාච සඳහා ආලෝකය පිටුපස සිට ඉදිරියට සේ හා ආලෝකය ඉදිරියේ සිට පිටුපසට ගමන් කරනා විට එකම නාභීය දුර පවතී. අප්‍රේරණය වැනි අනෙකුත් ගුණ දිශාවන් දෙකටම එකම අවශ්‍ය නොවේ. <!--====Thin lens equation==== If ''d'' is small compared to ''R''<sub>1</sub> and ''R''<sub>2</sub>, then the ''[[thin lens]]'' approximation can be made. For a lens in air, ''f'' is then given by :<math>\frac{1}{f} \approx \left(n-1\right)\left[ \frac{1}{R_1} - \frac{1}{R_2} \right].</math><ref>Hecht, § 5.2.3</ref> <!-- CAUTION TO EDITORS: This equation depends on an arbitrary sign convention (explained on the page). If the signs don't match your textbook, your book is probably using a different sign convention. --> <!--The focal length ''f'' is positive for converging lenses, and negative for diverging lenses. The [[Multiplicative inverse|reciprocal]] of the focal length, 1/''f'', is the [[optical power]] of the lens. If the focal length is in metres, this gives the optical power in [[dioptre]]s (inverse metres). Lenses have the same focal length when light travels from the back to the front as when light goes from the front to the back, although other properties of the lens, such as the [[Aberration in optical systems|aberrations]] are not necessarily the same in both directions.--> ==Imaging properties== [[File:Reflectionprojection.jpg|right|thumb|upright|This image has three visible reflections and one visible projection of the same lamp; two reflections are on a biconvex lens.]] As mentioned above, a positive or converging lens in air will focus a collimated beam travelling along the lens axis to a spot (known as the [[Focus (optics)|focal point]]) at a distance ''f'' from the lens. Conversely, a [[point source]] of light placed at the focal point will be converted into a collimated beam by the lens. These two cases are examples of [[image]] formation in lenses. In the former case, an object at an infinite distance (as represented by a collimated beam of waves) is focused to an image at the focal point of the lens. In the latter, an object at the focal length distance from the lens is imaged at infinity. The plane perpendicular to the lens axis situated at a distance ''f'' from the lens is called the ''focal plane''. [[File:lens3.svg|550px]] If the distances from the object to the lens and from the lens to the image are ''S''<sub>1</sub> and ''S''<sub>2</sub> respectively, for a lens of negligible thickness, in air, the distances are related by the '''thin lens formula''' :<math>\frac{1}{S_1} + \frac{1}{S_2} = \frac{1}{f} </math> . <!-- CAUTION TO EDITORS: This equation depends on an arbitrary sign convention (explained on the page). If the signs don't match your textbook, your book is probably using a different sign convention. --> This can also be put into the "Newtonian" form: :<math>x_1 x_2 = f^2,\!</math> <ref>Hecht (2002), p. 120.</ref> where <math>x_1 = S_1-f</math> and <math>x_2 = S_2-f</math>. What this means is that, if an object is placed at a distance ''S''<sub>1</sub> along the axis in front of a positive lens of focal length ''f'', a screen placed at a distance ''S''<sub>2</sub> behind the lens will have a sharp image of the object projected onto it, as long as ''S''<sub>1</sub> &gt; ''f'' (if the lens-to-screen distance ''S''<sub>2</sub> is varied slightly, the image will become less sharp). This is the principle behind [[photography]] and the [[human eye]]. The image in this case is known as a ''[[real image]]''. [[File:lens3b.svg|360]] Note that if ''S''<sub>1</sub> &lt; ''f'', ''S''<sub>2</sub> becomes negative, the image is apparently positioned on the same side of the lens as the object. Although this kind of image, known as a ''[[virtual image]]'', cannot be projected on a screen, an observer looking through the lens will see the image in its apparent calculated position. A [[magnifying glass]] creates this kind of image. The ''[[magnification]]'' of the lens is given by: :<math> M = - \frac{S_2}{S_1} = \frac{f}{f - S_1} </math> , <!-- CAUTION TO EDITORS: This equation depends on an arbitrary sign convention (explained on the page). If the signs don't match your textbook, your book is probably using a different sign convention. --> where ''M'' is the magnification factor; if |''M''|&gt;1, the image is larger than the object. Notice the sign convention here shows that, if ''M'' is negative, as it is for real images, the image is upside-down with respect to the object. For virtual images, ''M'' is positive and the image is upright. In the special case that ''S''<sub>1</sub> = ∞, then ''S''<sub>2</sub> = ''f'' and ''M'' = &minus;''f'' / ∞ = 0. This corresponds to a collimated beam being focused to a single spot at the focal point. The size of the image in this case is not actually zero, since [[diffraction]] effects place a lower limit on the size of the image (see [[Rayleigh criterion]]). [[File:lens4.svg|470px]] The formulas above may also be used for negative (diverging) lens by using a negative focal length (''f''), but for these lenses only virtual images can be formed. For the case of lenses that are not thin, or for more complicated multi-lens optical systems, the same formulas can be used, but ''S''<sub>1</sub> and ''S''<sub>2</sub> are interpreted differently. If the system is in air or [[vacuum]], ''S''<sub>1</sub> and ''S''<sub>2</sub> are measured from the front and rear [[principal plane]]s of the system, respectively. Imaging in media with an index of refraction greater than 1 is more complicated, and is beyond the scope of this article. ==කාචවල මූර්තන ගුණ== ඉහත සහඳන් කළ පරිදි වාතය තුළ ඇති ධන එනම්, අභිසාරී කාචයක්, කාච අක්ෂය දිගේ සමාන්තරගතව ගමන් කරන කදම්භයක් කාචයේ සිට f දුරකින් වූ ස්ථානයකට (නාභි ලක්ෂ්‍යය) වෙත නාභිගත කරයි. වි‍ලෝමව , ලක්ෂාකාර ආලෝක ප්‍රභවයක් නාභි ලක්ෂ්‍යයේ ස්ථානගත කළ විට ඉන් නිකුත්වන ආලෝකය කාචය මගින් සමාන්තරගත කළ කදම්භයක් බවට හැරවේ. මෙම සිද්ධි 2 කාචවල ප්‍රතිබිම්භ ආකාරයට උදාහරණ වේ. ඉහත සිද්ධියේදී අනන්ත දුරින්වූ වස්තුවක් (සමාන්තරගත තරංග කදම්භය නියෝජනය කරයි) නාභි ලක්ෂ්‍යයේ වූ ප්‍රතිබිම්භයකට නාභි ගත කරයි. ඉන්පසුව නාභි දුරෙහි වූ වස්තුවක් කාචය මගින් අනන්තයේ ප්‍රතිබිම්භයක් සාදයි. කාචයේ සිට f දුරකින් කාච අක්ෂයට ලම්භකව සිට වූ තලය නාභීය තලය නම් වේ. පිළිවෙලින් වස්තුවේ සිට කාචයට හා කාචයේ සිට ප්‍රතිබිම්භයට දුරවල් පිළිවෙලින් S1 , S2 නම් ද එය වාතය තුළ ඇති නොසැලකිය හැකි ඝනකමක් සහිත කාචයක් නම් ද එම දුරවල් අතර සම්බන්ධය පහත සමීකරණයෙන් දක්වයි. මෙහි අදහස නම් ධන කාචයක ඉදිරියෙන් අක්ෂය දිගේ S1 දුරකින් වස්තුවක් තබා ඇති විට කාචයට පිටුපසින් S2­ දුරකින් තිරයක් තබා ඇති විට S1 > f වන පරිදි වෙනස් කරන විට (කාචයේ සිට තිරයට S2­ දුර යන්තමින් වෙනස් කරන විට ප්‍රතිබිම්භය තියුණු බවින් අඩුවේ.) තිරය මත තියුණු ප්‍රතිබිම්භයක් සෑදේ. මෙය ඡායාරූපකරණයේ මූලධර්මයයි. මෙම සිද්‍ධියේදී ප්‍රතිබිම්භය තාත්වික ප්‍රතිබිම්භයකි. ( එනම් තිරයකට ගත හැකි) S1 < f වුවහොත් S2 ඍණ වේ. ප්‍රතිබිම්භය කාචයේ වස්තුව ඇති පැත්තේම වස්තුව මෙන් පෙනෙන පරිදි ස්ථානගත වේ. මෙවැනි වර්ගයේ ප්‍රතිබිම්භයක් අතාත්වික ප්‍රතිබිම්භයක් නම් වේ. තිරයක් මත ප්‍රක්ෂේපණය කළ නොහැක. නිරීක්ෂකයා කාචය තුළින් බැලීමේදී ප්‍රතිබිම්භය දෘශ්‍යමාන වේ යැයි ගණනය කළ ස්ථානයේ දක්නට ලැබේ. විශාලක කණ්ණාඩි මෙවැනි ප්‍රතිබිම්භ තනයි. කාචවල විශාලනය මගින් දෙනු ලබයි. M යනු විශාලනයයි. | M| >1 නම් ප්‍රතිබිම්භය වස්තුවට වඩා විශාලය. ලකුණු සම්මුතිය පෙන්වන පරිදි (M) ඍණ නම් තාත්වික ප්‍රතිබිම්භය සදහා ප්‍රතිබිම්භ වස්තුව හා සලකා බැලීමේදී යටිකුරුය. අතාත්වික ප්‍රතිබිම්භය සදහා M ධන වන අතර ප්‍රතිබිම්භය උඩුකුරුය. විශේෂ සිද්ධියක් ලෙස S1 = ¥ හා S2 = f විට M = -f / ¥ = 0 මෙය නාභි ලක්ෂ්‍යයේ එක් ස්ථානයක් වෙත නාභිගත වූ සමාන්තරගත කළ කදම්භයකට අනුරූප වේ. මෙම සිද්ධියේදී විවර්තන බලපෑම් ප්‍රතිබිම්භයේ ප්‍රමාණය පහළ සීමාවක තබන බැවින් එය ඉහත සූත්‍රයේ දක්වන පරිදි ශූන්‍යය නොවේ. ඉහත සූත්‍ර ඍණ (අපසාරී) කාච සදහා ඍණ නාභි දුරක (f ) භාවිතයෙන් ලබාගත හැකි නමුත් මෙම කාච සදහා අතාත්වික ප්‍රතිබිම්භ පමණක් සාදයි. සිහින් නොවන කාච අවස්ථාවන් හෝ වඩා සංකීර්ණ බහු කාච ප්‍රකාශ පද්ධති සදහා එකම සූත්‍රය භාවිතා කළ හැකි නමුත් S1 හා S2 පිළිවෙලින් පද්ධතියේ ප්‍රධාන තලවලට ඉදිරියෙන් හා පිටුපසින් මනියි. මාධ්‍ය තුළ වර්තන දර්ශකය 1ට වඩා වැඩි විට විශ්ලේෂණය වඩාත් සංකීර්ණ වෙයි. ==Aberrations== {{මූලික|Aberration in optical systems}} Lenses do not form perfect images, and there is always some degree of distortion or ''aberration'' introduced by the lens which causes the image to be an imperfect replica of the object. Careful design of the lens system for a particular application ensures that the aberration is minimized. There are several different types of aberration which can affect image quality. ===Spherical aberration=== ''[[Spherical aberration]]'' occurs because spherical surfaces are not the ideal shape with which to make a lens, but they are by far the simplest shape to which glass can be [[Fabrication and testing of optical components|ground and polished]] and so are often used. Spherical aberration causes beams parallel to, but distant from, the lens axis to be focused in a slightly different place than beams close to the axis. This manifests itself as a blurring of the image. Lenses in which closer-to-ideal, non-spherical surfaces are used are called ''aspheric'' lenses. These were formerly complex to make and often extremely expensive, but advances in technology have greatly reduced the manufacturing cost for such lenses. Spherical aberration can be minimised by careful choice of the curvature of the surfaces for a particular application: for instance, a plano-convex lens which is used to focus a collimated beam produces a sharper focal spot when used with the convex side towards the beam source. [[File:lens5.svg|400px]] ===Coma=== Another type of aberration is ''[[coma (optics)|coma]]'', which derives its name from the [[comet]]-like appearance of the aberrated image. Coma occurs when an object off the optical axis of the lens is imaged, where rays pass through the lens at an angle to the axis θ. Rays which pass through the centre of the lens of focal length ''f'' are focused at a point with distance ''f'' tan θ from the axis. Rays passing through the outer margins of the lens are focused at different points, either further from the axis (positive coma) or closer to the axis (negative coma). In general, a bundle of parallel rays passing through the lens at a fixed distance from the centre of the lens are focused to a ring-shaped image in the focal plane, known as a ''comatic circle''. The sum of all these circles results in a V-shaped or comet-like flare. As with spherical aberration, coma can be minimised (and in some cases eliminated) by choosing the curvature of the two lens surfaces to match the application. Lenses in which both spherical aberration and coma are minimised are called ''bestform'' lenses. [[File:lens-coma.svg|400px]] ===Chromatic aberration=== ''[[Chromatic aberration]]'' is caused by the [[dispersion (optics)|dispersion]] of the lens material—the variation of its [[refractive index]], ''n'', with the wavelength of light. Since, from the formulae above, ''f'' is dependent upon ''n'', it follows that different wavelengths of light will be focused to different positions. Chromatic aberration of a lens is seen as fringes of colour around the image. It can be minimised by using an [[Achromatic lens|achromatic doublet]] (or ''achromat'') in which two materials with differing dispersion are bonded together to form a single lens. This reduces the amount of chromatic aberration over a certain range of wavelengths, though it does not produce perfect correction. The use of achromats was an important step in the development of the optical microscope. An [[apochromat]] is a lens or lens system which has even better correction of chromatic aberration, combined with improved correction of spherical aberration. Apochromats are much more expensive than achromats. Different lens materials may also be used to minimise chromatic aberration, such as specialised coatings or lenses made from the crystal [[fluorite]]. This naturally occurring substance has the highest known [[Abbe number]], indicating that the material has low dispersion. [[File:lens6a.svg|400px]] [[File:Lens6b-en.svg|400px]] ===Other types of aberration=== Other kinds of aberration include ''[[field curvature]]'', ''[[barrel distortion|barrel]] '' and ''[[pincushion distortion]]'', and ''[[astigmatism]]''. ===Aperture diffraction=== Even if a lens is designed to minimize or eliminate the aberrations described above, the image quality is still limited by the [[diffraction]] of light passing through the lens' finite [[aperture]]. A [[diffraction-limited]] lens is one in which aberrations have been reduced to the point where the image quality is primarily limited by diffraction under the design conditions. ==සංයුක්ත කාච== සරල කාච භාවිත කරන විට ඉහත සාකච්ඡා කළ පරිදි ආලෝකය අප්‍රේරණයකට ලක්වේ. බොහෝ අවස්ථාවලදී මෙම අප්‍රේරණයේ අවම කරගැනීම සඳහා එකිනෙකට අනුපූරක අප්‍රේරණ සහිත සරල කාච සංයුක්තයන් භාවිතා කරයි. සංයුක්ත කාචයක් යනු වෙනස් හැඩ සහිත සරල කාච එකතුවකි. ඒවා වෙනස් වර්තන අංක සහිත ද්‍රව්‍යයවලින් සාදා ඇති අතර පොදු අක්ෂයක පිහිටන පරිදි එකක් පිටුපස එකක් වන ලෙස සකසා ඇත. මේ ආකාරයට කාච සම්බන්ධ භාවිතාවන සරලම අවස්ථාව වනුයේ කාච එකිනෙක ස්පර්ශව තැබීමයි. එසේ තැබූ කාච නාභි දුර f1 හා f2 වන සිහින් කාච වේනම් සංයුක්ත කාචයේ නාභි දුර :<math>\frac{1}{f} = \frac{1}{f_1} + \frac{1}{f_2}.</math>වේ. කාචයක බලය 1/f වන බැවින් සිහින් කාච ස්පර්ශ කිරීමේදී ඒවායේ බලයන් ආකලනය කළ හැකි බව ඉන් පෙන්ණුම් කරයි. කුඩා තුනී කාච දෙකක් එකිනෙකට කුඩා d දුරකින් ඈත්ව තබා ඇති විට කළ විට , සංයුක්ත කාචයේ නාභියට දුරට දෙවන කාචයේ සිට ඇති දුර BFLපසු නාභි දුර යැයි කියනු ලැබේ. මෙය දෙනු ලබන්නේ, :<math> \mbox{BFL} = \frac{f_2 (d - f_1) } { d - (f_1 +f_2) }.</math> මෙහි d ශූන්‍යයට ආසන්න වන විට BFL අගය , ස්පර්ශව තැබූ සිහින් කාචවල සංයුක්ත නාභි දුරට ක්‍රමයෙන් ආසන්න වේ. කාච අතර දුර කාච දෙකේ නාභි දුරයන්හි ‍ඓක්‍යයට සමාන වන විට BFL අගය අනන්ත වේ. මෙය, සමාන්තර ආලෝක කදම්භයක් තවත් සමාන්තර ආලෝක කදම්භයක් බවට පරිණාමනය කරන කාච යුගලයකට අනුරූප වේ. මෙවැනි පද්ධතියක් කදම්භයේ ශුද්ධ අභිසරණයක් හෝ අපසරණයක් සිදු නොකරන බැවින් afocal (නාභීය නොවන) යැයි කියනු ලැබේ. මෙවැනි දුරකින් තැ‍බු කාච දෙකක් මගින් සරලතම වර්ගයේ ප්‍රකාශ දුරේක්ෂයක් ලබාදේ. මෙවැනි පද්ධතිය මගින් සමාන්තර කදම්භයක අපසාරීතාව වෙනස් නොකරන නමුත් එය කදම්භයේ පළල වෙනස් කරයි. ඒ අනුව දුරේක්ෂයේ විශාලනය දෙනු ලබන්නේ , :<math>M = -\frac{f_2}{f_1},</math>මගිනි. මෙය ප්‍රධාන කදම්භයේ පළල ප්‍රතිදාන කදම්භයේ පළලට ඇති අනුපාතයට සමාන වේ. ලකුණු සම්මුතිය - උත්තල කාච දෙකක් (f1 > 0 , f2 > 0) සහිත දූරේක්ෂයක් මගින් සෘණ විශාලනයක් සහිත එනම්, යටිකුරු ප්‍රතිබිම්භයක් ලබාදේ. උත්තල කාචයක් හා අවතල කාචයක් (f1 > 0 > f2) සහිත දුරේක්ෂයක් මගින් ධන විශාලනයක් හෙවත් උඩුකුරු ප්‍රතිබිම්භයක් ලබා දේ. <!--{{See also|Photographic lens|Doublet (lens)|Achromat}} Simple lenses are subject to the [[#Aberrations|optical aberration]]s discussed above. In many cases these aberrations can be compensated for to a great extent by using a combination of simple lenses with complementary aberrations. A ''compound lens'' is a collection of simple lenses of different shapes and made of materials of different refractive indices, arranged one after the other with a common axis. The simplest case is where lenses are placed in contact: if the lenses of focal lengths ''f''<sub>1</sub> and ''f''<sub>2</sub> are "[[thin lens|thin]]", the combined focal length ''f'' of the lenses is given by :<math>\frac{1}{f} = \frac{1}{f_1} + \frac{1}{f_2}.</math> Since 1/''f'' is the power of a lens, it can be seen that the powers of thin lenses in contact are additive. If two thin lenses are separated in air by some distance ''d'' (where ''d'' is smaller than the focal length of the first lens), the focal length for the combined system is given by :<math>\frac{1}{f} = \frac{1}{f_1} + \frac{1}{f_2}-\frac{d}{f_1 f_2}.</math> The distance from the second lens to the focal point of the combined lenses is called the ''back focal length'' (BFL). :<math> \mbox{BFL} = \frac{f_2 (d - f_1) } { d - (f_1 +f_2) }.</math> As ''d'' tends to zero, the value of the BFL tends to the value of ''f'' given for thin lenses in contact. If the separation distance is equal to the sum of the focal lengths (''d'' = ''f''<sub>1</sub>+''f''<sub>2</sub>), the combined focal length and BFL are infinite. This corresponds to a pair of lenses that transform a parallel (collimated) beam into another collimated beam. This type of system is called an ''[[afocal system]]'', since it produces no net convergence or divergence of the beam. Two lenses at this separation form the simplest type of [[optical telescope]]. Although the system does not alter the divergence of a collimated beam, it does alter the width of the beam. The magnification of such a telescope is given by :<math>M = -\frac{f_2}{f_1},</math> which is the ratio of the input beam width to the output beam width. Note the sign convention: a telescope with two convex lenses (''f''<sub>1</sub> > 0, ''f''<sub>2</sub> > 0) produces a negative magnification, indicating an inverted image. A convex plus a concave lens (''f''<sub>1</sub> > 0 > ''f''<sub>2</sub>) produces a positive magnification and the image is upright.--> ==කාච වල ප්‍රයෝජන== මිටකට හෝ ආධාරකයක් සහිතව රාමුවකට සවිකළ තනි උත්තල කාච, විශාලක කාච වේ. [[අවිදුර දෘෂ්ටිකත්වය]], උපරිදෘෂ්ඨිය, [[වෘද්ධ දෘෂ්ටිකතාව]] (හතළිස් ඇඳිරිය) හා [[විෂම දෘෂ්ටිකතාව]] වැනි දෘශ්‍ය ආබාධයන් නිවැරදි කිරීමට කාච භාවිතා වේ. කාච වෙනත් කාර්යයන් සේ නිවැරදිව අක්ෂ සමමිතියට ලබාගැනීමට භාවිතා කරයි. උපනෙත්/කණ්ණාඩි කාච ආසන්න වශයෙන් පමණක් සමමිතිකය. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් දළ වශයෙන් ඕවලාකාර, රවුම් නැති රාමුවකට යෝග්‍යවන සේ හැඩ ගස්වා ඇත. ප්‍රකාශ කේන්ද්‍රය අක්ෂි ගෝලයට ඉහළින් ඉදිරියෙන් ස්ථාන ගත කර ඇත. ඒවායේ වක්‍රතායට විෂම දෘෂ්ටිකතාවයේ නිවැරදි කිරීම් සදහා අක්ෂය සමමිතිකව නැත. අව් කණ්ණාඩි කාච වර්තනයකින් තොරව ආලෝකය අඩු කිරීමට නිර්මාණය කර ඇත. තවත් ප්‍රයෝජනයක් වන්නේ ඒකාෂික, දුර දර්ශකය, දුරේක්ෂ්‍ය, තිතනේක්ෂය, දුරේක්ෂි අක්ෂි සමමිතිය, තියොඩොලයිට්ටුව, අන්වීක්ෂ්‍ය, කැමරාව (ඡායාරූපි කාච) හා ප්‍රතික්ෂේපකය වැනි මුර්තන පද්ධතිවල භාවිතා වේ. මින් සමහර උපකරණ අසත්‍ය ප්‍රතිබිම්භයක් මිනිස් ඇස හා යෙදීමේදී නිපදවයි. අනෙක්වා ඡායාරූපි පටකය හෝ ප්‍රකාශ සංවේදකවල ග්‍රහණය කරගත හැකි සත්‍ය ප්‍රතිබිම්භයක් නිපදවයි. උත්තල කාච අනන්තයේ ඇති වස්තුවක ප්‍රතිබිම්භයක් එහි නාභියේ තනයි. හිරු ප්‍රතිබිම්භයක් එහි නාභියේ තනයි. හිරු ප්‍රතිබිම්භයක් ගත කළහොත් කාචය මත පතනය වන සියළුම අධෝරක්ත ශක්තිය කුඩා ප්‍රතිබිම්භය මතට එක් තැන් වේ.විශාල කාච දහන ලක්ෂයට ප්‍රතිබිම්භය පතිත වන සේ දහනය වන සුළු වස්තුවක් රත් කිරීමට තරම් වූ ශක්තියක් යොමු කරයි. වසර සිය ගණනක් පුරා ආසන්න වශයෙන් ප්‍රකාශීය ලෙස නිවැරදි වීම පවා අවශ්‍ය නොවූ කාච දාහක කාච ලෙස භාවිතා කර ඇත. නූතන යෙදීම් වන්නේ විශාල මිල අධික කෝෂ භාවිතා නොකරමින් සාපේක්ෂව විශාල කාච භාවිතයෙන් සාපේක්ෂව කුඩා ප්‍රකාශ වෝල්ටීය කෝෂ වෙත සුර්ය්‍ය ශක්තිය යොමු කරමින් වැඩි ශක්තියක් නෙලා ගැනීමයි. රේඩියෝ තාරකා විද්‍යාව හා රේඩාර් පද්ධති බොහෝ විට පාර විද්‍යුත් කාච භාවිතා කරයි. බහුලව එකතු කිරීමේ ඇන්ටනාවකට විද්‍යුත් චුම්භක විකිරණ වර්තනය කරන කාච ඇන්ටනා වේ. 2020 දී පර්යේෂණයට එකතු වීම‍ට නියමිත ඝන කිලෝමීටර පෙළ රේඩියෝ දුරේක්ෂය පෙර ඇන්ටනා වලට වඩා තිස් ගුණයක් විශාල එකතු කිරීමේ ප්‍රදේශයක් ගත හැකි කාච වැඩට යොදා ගනු ඇත. <!--A single convex lens mounted in a frame with a handle or stand is a [[magnifying glass]]. Lenses are used as [[prosthetic]]s for the correction of [[visual impairment]]s such as [[myopia]], [[hyperopia]], [[presbyopia]], and [[astigmatism]]. (See [[corrective lens]], [[contact lens]], [[eyeglasses]].) Most lenses used for other purposes have strict [[axial symmetry]]; eyeglass lenses are only approximately symmetric. They are usually shaped to fit in a roughly oval, not circular, frame; the optical centers are placed over the [[human eyeball|eyeball]]s; their curvature may not be axially symmetric to correct for [[astigmatism]]. [[Sunglasses|Sunglasses']] lenses are designed to attenuate light; sunglass lenses that also correct visual impairments can be custom made. Other uses are in imaging systems such as [[monocular]]s, [[binoculars]], [[optical telescope|telescope]]s, [[microscope]]s, [[camera]]s and [[Movie projector|projector]]s. Some of these instruments produce a [[virtual image]] when applied to the human eye; others produce a [[real image]] which can be captured on [[photographic film]] or an [[optical sensor]], or can be viewed on a screen. In these devices lenses are sometimes paired up with [[curved mirror]]s to make a [[catadioptric system]] where the lenses spherical aberration corrects the opposite aberration in the mirror (such as [[Schmidt corrector plate|Schmidt]] and [[Meniscus corrector|meniscus]] correctors). Convex lenses produce an image of an object at infinity at their focus; if the [[sun]] is imaged, much of the visible and infrared light incident on the lens is concentrated into the small image. A large lens will create enough intensity to burn a flammable object at the focal point. Since ignition can be achieved even with a poorly made lens, lenses have been used as [[burning-glass]]es for at least 2400 years.<ref>{{Cite journal|last=Aristophanes |title=[[The Clouds]] |year=424 BC |authorlink=Aristophanes}}</ref> A modern application is the use of relatively large lenses to concentrate solar energy on relatively small [[photovoltaic cell]]s, harvesting more energy without the need to use larger, more expensive, cells. [[Radio astronomy]] and [[radar]] systems often use [[dielectric lens]]es, commonly called a [[lens antenna]] to refract [[electromagnetic radiation]] into a collector antenna. Lenses can become scratched and abraded. [[abrasion (mechanical)|Abrasion resistant]] coatings are available to help control this.<ref>{{Cite news | last = Schottner | first = G | title = Scratch and Abrasion Resistant Coatings on Plastic Lenses—State of the Art, Current Developments and Perspectives | newspaper = Journal of Sol-Gel Science and Technology | pages = 71–79 | year = 2003 | date = May | url = http://www.springerlink.com/content/wu963135883p31r8/ | accessdate =28 Dec, 2009 }}</ref> --> ==ආශ්‍රිත ලිපි== {{colbegin|3}} * [[කැමරා කාච]] * [[Anti-fog]]ging treatment of optical surfaces * [[Axicon]] * [[Back focal plane]] * [[Bokeh]] * [[Cardinal point (optics)]] * [[Corrective lens]] * [[Cylindrical lens]] * [[Eyepiece]] * [[F-number]] * [[Fresnel lens]] * [[Gradient index lens]] * [[Gravitational lens]] * [[History of lensmaking]] * [[Lens (anatomy)]] * [[List of lens designs]] * [[Microscope]] * [[Microlens]] * [[Numerical aperture]] * [[Optical coating]]s * [[Optical lens design]] * [[Optical lenticular]] * [[Photochromic lens]] * [[Photographic lens]] * [[Prime lens]] * [[Prism (optics)]] * [[Ray tracing (physics)|Ray tracing]] * [[Sunglass lens]] * [[Superlens]] * [[Telescope]] * [[Zoom lens]] {{colend}} ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist|2}} ==Bibliography== *{{Cite book| first=Eugene|last=Hecht|year=1987|title=Optics| url=https://archive.org/details/optics0000hech|edition=2nd|publisher=Addison Wesley|isbn=0-201-11609-X}} Chapters 5 & 6. *{{Cite book| first=Eugene|last=Hecht|year=2002|title=Optics| url=https://archive.org/details/optics0000hech_t2d8|edition=4th|publisher=Addison Wesley|isbn=0-321-18878-0}} *{{Cite book| first=John E. | last=Greivenkamp | year=2004 | title=Field Guide to Geometrical Optics | url=https://archive.org/details/fieldguidetogeom0000grei | publisher=SPIE | others=SPIE Field Guides vol. '''FG01''' | isbn=0-8194-5294-7 }} ==බාහිර සබැඳුම්== {{Commons|Lens}} [[File:ThinLens.gif|thumb|right|Thin lens simulation]] *[http://books.google.com/books?id=cuzYl4hx-B8C&pg=PA58&lpg=PA58&dq=Fused+quartz+nikon++camera+lens&source=web&ots=n-IqvTABOz&sig=t-YYBNAIsgKQ37D9kTA0CcK6f1k&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=8&ct=result#PPA100,M1 Applied photographic optics Book] *[http://books.google.com/books?id=J0RX1mbhzAEC&printsec=toc&dq=bk7+optical+glass+construction&source=gbs_summary_s&cad=0#PRA1-PA58,M1 Book- The properties of optical glass] *[http://books.google.com/books?id=_T9dX14rz64C&pg=PT415&lpg=PT415&dq=camera++optical+glass++composition&source=web&ots=YMMv0GjGDL&sig=8VZXryxlUfcVq3nonFvrNWElkoI&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=7&ct=result Handbook of Ceramics, Glasses, and Diamonds] * [http://books.google.com/books?id=KdYclkhSfTAC&pg=PT49&lpg=PT49&dq=optical+glass+ingredients&source=web&ots=sLEkmvi05g&sig=F6ERFbklTewIvFuKh30POTb0JG0&hl=en&sa=X&oi=book_result&resnum=7&ct=result Optical glass construction] *[https://web.archive.org/web/20090106072032/http://www.bbc.co.uk/radio4/history/inourtime/inourtime_20070301.shtml History of Optics (audio mp3)] by Simon Schaffer, Professor in History and Philosophy of Science at the [[University of Cambridge]], Jim Bennett, Director of the Museum of the History of Science at the [[University of Oxford]] and Emily Winterburn, Curator of Astronomy at the [[National Maritime Museum]] (recorded by the [[BBC]]). * [http://www.lightandmatter.com/html_books/5op/ch04/ch04.html a chapter from an online textbook on refraction and lenses] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091217113846/http://www.lightandmatter.com/html_books/5op/ch04/ch04.html |date=2009-12-17 }} * [http://www.physnet.org/modules/pdf_modules/m223.pdf ''Thin Spherical Lenses ''] on [http://www.physnet.org Project PHYSNET]. * [http://www.digitalartform.com/lenses.htm Lens article at ''digitalartform.com''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304054022/http://www.digitalartform.com/lenses.htm |date=2016-03-04 }} * [http://home.comcast.net/~hebsed/enoch.htm Article on Ancient Egyptian lenses] * [http://www3.usal.es/%7Ehistologia/aplicacion/english/museum/microsco/micros01/micros01.htm picture of the Ninive rock crystal lens] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070516051709/http://www3.usal.es/%7Ehistologia/aplicacion/english/museum/microsco/micros01/micros01.htm |date=2007-05-16 }} * [http://luminous-landscape.com/tutorials/resolution.shtml Do Sensors “Outresolve” Lenses?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080701043547/http://luminous-landscape.com/tutorials/resolution.shtml |date=2008-07-01 }}; on lens and sensor resolution interaction. * [http://www.cvimellesgriot.com/products/Documents/TechnicalGuide/fundamental-Optics.pdf Fundamental optics] ===Simulations=== * [http://www.vias.org/simulations/simusoft_lenses.html Learning by Simulations] - Concave and Convex Lenses * [http://www.arachnoid.com/OpticalRayTracer/ OpticalRayTracer - [[GPL|Open source]] lens simulator (downloadable java)] {{DEFAULTSORT:Lens (Optics)}} [[Category:Lenses| ]] [[Category:Optical devices]] [[Category:Geometrical optics]] [[gan:透鏡] # Numbered list item h06lgfkzcwmwkkaeehcamxksejgpffq ද චිල්රන්ස් හවර් (චිත්‍රපටිය) 0 33767 800151 611386 2026-09-25T05:30:06Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800151 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = The Children's Hour | image = | image_size = | alt = A half-length portrait of two women, dran in black on a pink background. One woman stands in front, looking to the side. The other woman stands behind her, with her hands placed on the arms of the woman in front. SHe is slightly taller than the woman in front and looks down at her face from behind. Next to the face of the woman in front reads, in white letters, "DIFFERENT...". Below the picture reads "AUDREY HEPBURN, SHIRLEY MACLAINE, JAMES GARNER". Beneath these names reads "THE CHILDREN'S HOUR", with a small sketch of a man next to the title. In a white border to the poster reads the name "WILLIAM WYLER". | caption = Theatrical release poster | director = [[විලියම් වයිලර්]] | producer = විලියම් වයිලර් | writer = [[ජෝන් මයිකල් වේස්]] (screenplay)<br>[[ලිලියන් හෙළ්මන්]] (Play) | narrator = | starring = [[ශර්ලි මැක්-ලෙන්]]<br/>[[ඕඩ්‍රි හෙප්බර්න්]]<br>[[ජේම්ස් ගාර්නර්]] | music = [[ඇලෙx නෝර්ත්]] | cinematography = [[Fරැන්z ප්ලානර්]] | editing = [[රබට් ස‍්විඞ්ක්]] | studio = | distributor = [[United Artists]] | released = {{Start date|1961|12|19}} | runtime = මවිනාඩි 107 | country = United States | language = ඉඞ්ග්‍රීසි | budget = $3.6 මිලියනයයි | gross = | preceded_by = | followed_by = }} '''''The Children's Hour''''' ("ද ඡීල්ඩ්‍රන්ස් අවර්" සිඞ්හල: "ලමයින් ගෙ පැය") 1961යේ, [[විලියම් වයිලර්]] විසින් අද්‍යක්‍ෂනේ කරන ලද ඇමරිකානු [[නාට්‍ය-ඡිත්‍ර-පටිය]] කි. The screenplay by [[John Michael Hayes]] is based on the 1934 [[The Children's Hour (play)|play of the same title]] by [[Lillian Hellman]]. The film starred [[Audrey Hepburn]], [[Shirley MacLaine]], and [[James Garner]]. මෙම ඡිත්‍ර-පටිය '''''The Loudest Whisper''''' ලෙස [[එක්සත් රාජදානියේ]] ~,<ref>{{Citation |title=British Film Institute website |url=http://www.bfi.org.uk/features/audrey/childrens_hour.html |access-date=2011-08-16 |archive-date=2008-10-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081016132115/http://www.bfi.org.uk/features/audrey/childrens_hour.html }}</ref> වයිලර් විසින් අද්‍යක්‍ෂනේ කරන ලද ''[[These Three]]'' ඡිත්‍ර-පටියේ ~ කි. ==Plot== පරණ විෂ්‍ය-විද්‍යාල මිතුරියන්, මාර්ත දෝලි ([[Shirley MacLaine]]) සහ කැරන් රයිට් ([[Audrey Hepburn]]) [[නිව් ඉංග්ලන්ඩ්]] වල නව පෞද්‍ගලික බාලිකාවක් ආරම්භ කරයි. Martha's Aunt Lily ([[Miriam Hopkins]]), an aging actress, lives with the two of them and teaches [[elocution]]. After two years of engagement to Joe Cardin ([[ජේම්ස් ගාර්නර්]]), a reputable [[Obstetrics and gynaecology|OB/GYN]], Karen finally agrees to set a wedding date. Joe is related to wealthy Amelia Tilford ([[Fay Bainter]]), whose granddaughter Mary (Karen Balkin) is a student at the school. Mary is a spoiled, conniving child who often [[bullying|bullies]] her classmates, particularly Rosalie Wells ([[Veronica Cartwright]]), whom she [[blackmail]]s when she discovers her stealing another student's bracelet. When Mary is caught in a lie, Karen punishes her by refusing to let her attend the weekend's boat races. Furious, the young girl exacts her revenge by inventing a story about Martha and Karen being involved in a [[lesbian]] relationship, a tale based on fragments of a quarrel Mary's roommates accidentally overheard. She tells her grandmother she observed the two women kissing each other, and the woman immediately informs the other parents, who rapidly withdraw their daughters from the school, leaving Karen and Martha mystified about the sudden exodus. When one father finally explains what is happening, Karen angrily confronts Mrs. Tilford, together with Joe and Martha. Mary repeats her story and coerces Rosalie into corroborating the lie. The two women sue Mrs. Tilford for [[libel]] and [[slander]] but lose their case. කට-කතාව මාධ්‍යය විසින් ~ කිරීමට පසුව, ගුරුවරියන් දෙදෙනාගේ ඡරිත විනාෂ විය. ජෝ පමණක් දෙදෙනා සමග සබන්‍ධතා පවත්වයි. When the story is circulated by the local media, the reputation of the two teachers is destroyed. Only Joe keeps in contact with them, and he offers to take them away and start a new life. However, his trust in Karen is shaken, and he asks her if the rumors are true. In the ensuing quarrel, Karen ends their engagement, claiming she needs time to think everything over. මාර්ත් ඔවුන් දෙදෙනාගේ සම්බන්‍ධයේ බිඳිම පළිබඳ දැනගැනීමට පසුව, ඇය When Martha learns about the break-up, she confesses she always had felt more than friendship for Karen and, upon hearing the false accusation, she finally realized she loves her. Rosalie's mother ([[Sally Brophy]]) discovers a cache of stolen items, including the bracelet Mary used to blackmail her, among her daughter's belongings, and the two girls are questioned. Mrs. Tilford learns that the story was a fabrication and visits the two teachers. She apologizes for her actions and assures them if the court case is reopened, they not only will be cleared of all charges but will be well-compensated for the trouble she caused. Feeling the damage to their lives cannot be undone, Karen refuses to accept the apology. Afterwards, she briefly talks to Martha about their future, and suggests going somewhere far away to start a new life together. Martha tells Karen she would rather talk about it in the morning and Karen leaves the house to take a walk. In her absence, Martha [[hanging|hangs]] herself. At her funeral, Karen walks away alone, while Joe watches her from the distance. ==Cast== * [[ශර්ලි මැක්-ලෙන්]] මා(ර්)ථ දෝබී ලෙස * [[ඕඩ්‍රි හෙප්බර්න්]] කැරන් රයිට ලෙස * [[James Garner]] as Dr. Joe Cardin * [[Miriam Hopkins]] as Lily Mortar * [[Fay Bainter]] as Amelia Tilford * [[Karen Balkin]] as Mary Tilford * [[Veronica Cartwright]] as Rosalie Wells * [[Mimi Gibson]] as Evelyn * [[William Mims]] as Mr. Burton * [[Sally Brophy]] as Rosalie's mother * [[Hope Summers]] as Agatha ==Production== Lillian Hellman's play was inspired by the true story of two [[Scottish people|Scottish]] school teachers whose lives were destroyed when one of their students accused them of engaging in a lesbian relationship.<ref> But in the Scottish case, they eventually won their suit, although that did not change the devastation upon their lives. [http://edinburghnews.scotsman.com/great-edinburgh-scandals/Drumsheugh-Lesbian-sex-row-rocked.5013092.jp Lesbian sex row rocked society]</ref> At the time, the mention of [[homosexuality]] on stage was illegal in [[New York State]], but authorities chose to overlook its subject matter when the [[Broadway theatre|Broadway]] production was acclaimed by the critics.<ref name=TCM>http://www.tcm.com/thismonth/article/?cid=18608&rss=mrqe {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''These Three'' at Turner Classic Movies</ref> Because the [[Hays Code]] in effect at the time would never permit a film to focus on or even hint at lesbianism, [[Samuel Goldwyn]] was the only producer interested in purchasing the rights. He signed Hellman to adapt her play for the screen, and the playwright changed the lie about the two school teachers being lovers into a rumor that one of them had slept with the other's fiancé. Because the Production Code refused to allow Goldman to use the play's original title, it was changed to ''The Lie'', and then ''These Three''.<ref name="TCM" /> By the time Wyler was ready to film the remake, the Hays Code had been liberalized to allow screenwriter John Michael Hayes to discreetly restore the suggestion of lesbianism without blatantly referring to it. Aside from having Martha hang rather than shoot herself as she had in the play, he remained faithful to Hellman's work, retaining substantial portions of her dialogue. In the 1996 [[documentary film]] ''[[The Celluloid Closet]]'', [[Shirley MacLaine]] said she and [[Audrey Hepburn]] never talked about their characters' alleged [[homosexuality]]. She also claimed Wyler cut some scenes hinting at her character's love for Hepburn because of concerns about critical reaction to the film. The film was [[James Garner]]'s first after suing [[Warner Bros.]] to win his release from the television series ''[[Maverick (TV series)|Maverick]]''. Wyler broke an unofficial [[blacklist]] of the actor by casting him, and Garner steadily appeared in films and television shows over the following decades. [[Miriam Hopkins]], who portrays Lily Mortar in the remake, appeared as Martha in ''These Three''. The film's [[location shooting]] was done at the historic [[Shadow Ranch]], in present day [[West Hills, Los Angeles|West Hills]] of the western [[San Fernando Valley]]. <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.laparks.org/dos/historic/shadow.htm |access-date=2011-08-16 |archive-date=2011-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110818145109/http://www.laparks.org/dos/historic/shadow.htm }}</ref><ref>http://bigorangelandmarks.blogspot.com/2007/03/no-9-shadow-ranch.html</ref> ==Critical reception== [[Bosley Crowther]] of the ''[[New York Times]]'' observed, {{cquote|In short, there are several glaring holes in the fabric of the plot, and obviously Miss Hellman, who did the adaptation, and John Michael Hayes, who wrote the script, knew they were there, for they have plainly sidestepped the biggest of them. They have not let us know what the youngster whispered to the grandmother that made her hoot with startled indignation and go rushing to the telephone . . . And they have not let us into the courtroom where the critical suit for slander was tried. They have only reported the trial and the verdict in one quickly tossed off line. So this drama that was supposed to be so novel and daring because of its muted theme is really quite unrealistic and scandalous in a prim and priggish way. What's more, it is not too well acted, except by Audrey Hepburn in the role of the younger of the school teachers . . . Shirley MacLaine as the older school teacher . . . inclines to be too kittenish in some scenes and do too much vocal hand-wringing toward the end . . . James Garner as the fiancé of Miss Hepburn and Miriam Hopkins as the aunt of Miss MacLaine give performances of such artificial laboring that Mr. Wyler should hang his head in shame. Indeed, there is nothing about this picture of which he can be very proud.<ref>[http://movies.nytimes.com/movie/review?res=9D07EEDA1338E63ABC4D52DFB5668389679EDE ''New York Times'' review]</ref>}} ''[[Variety (magazine)|Variety]]'' said, "Audrey Hepburn and Shirley MacLaine . . . beautifully complement each other. Hepburn's soft sensitivity, marvelous projection and emotional understatement result in a memorable portrayal. MacLaine's enactment is almost equally rich in depth and substance."<ref>[http://www.variety.com/review/VE1117789870.html?categoryid=31&cs=1 ''Variety'' review]</ref> ''[[TV Guide]]'' rated the film 3½ out of four stars, adding "The performances range from adequate (Balkin's) to exquisite (MacLaine's)."<ref>{{Citation |title=''TV Guide'' review |url=http://movies.tvguide.com/childrens-hour/review/110808 |access-date=2011-08-16 |archive-date=2012-03-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120306000117/http://movies.tvguide.com/childrens-hour/review/110808 }}</ref> ==Nominations== *[[Academy Award for Best Supporting Actress]] (Fay Bainter) *[[Academy Award for Best Cinematography|Academy Award for Best Black-and-White Cinematography]] ([[Franz Planer]]) *[[Academy Award for Best Costume Design|Academy Award for Best Black-and-White Costume Design]] ([[Dorothy Jeakins]]) *[[Academy Award for Best Art Direction|Academy Award for Best Black-and-White Art Direction]] ([[Fernando Carrere]] and [[Edward G. Boyle]]) *[[Academy Award for Best Sound]] (Gordon E. Sawyer) *[[Golden Globe Award for Best Actress – Motion Picture Drama]] (Shirley Maclaine) *[[Golden Globe Award for Best Supporting Actress – Motion Picture]] (Fay Bainter) *[[Golden Globe Award for Best Director]] *[[Directors Guild of America Award for Outstanding Directing - Feature Film]] ==References== {{reflist}} ==External links== * {{imdb title|0054743|title=The Children's Hour}} * {{Amg movie|9300|The Children's Hour}} * {{tcmdb title|id=70824|title=The Children's Hour}} * {{rotten-tomatoes|id=childrens_hour|title=The Children's Hour}} * [http://video.google.com/videosearch?q=%22archive+of+american+television+interview+with+james+garner%22 James Garner interview at the Archive of American Television] <!-- Fay Bainter; 1961 film --> {{William Wyler Films}} [[ප්‍රවර්ගය:1961 චිත්‍රපට]] [[Category:1960s drama films]] [[Category:American drama films]] [[Category:Films based on plays]] [[Category:American LGBT-related films]] [[Category:Lesbian-related films]] [[Category:Film remakes]] [[Category:Black-and-white films]] [[Category:Films directed by William Wyler]] [[Category:Films shot in Los Angeles, California]] [[Category:United Artists films]] [[Category:Films about educators]] q974obd1y57ujfpsolmlqh0rxz4ew80 ආහාර බලය 0 36354 800076 591380 2026-09-25T00:24:55Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800076 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Iowa harvest 2009.jpg |thumb| [[ලෝවා]] හි ඉරිඟු ඵලදාව නෙලීම, [[එක්සත් ජනපදය]].]] [[ප්‍රවර්ගය:ආහාර]] [[ප්‍රවර්ගය:දේශපාලනය]] [[ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ]], ආහාර බලය යනු දේශපාලනය හැසිරවීමේ උපක්‍රමයක් ලෙස [[කෘෂිකර්මය]] භාවිතා කිරීමයි. එමඟින් එක් ජාතියක් හෝ ජාතීන් සමූහයක් තවත් ජාතියක් හෝ ජාතීන් සමූහයකට ඔවුන්ගේ හැසිරීම මෙහෙයවනු පිණිස වෙළඳ භාණ්ඩ පිරිනැමීම හෝ නොකිරීම සිදු කරනු ලබයි. එහි ආයුධයක් ලෙස භාවිතා කළහැකි බව හඳුනාගත්තේ මීට පෙර දේශපාලනික ආයුධයක් ලෙස [[ඔපෙක්]] සංවිධානයේ තෙල් භාවිතයෙන් පසුවයි. ජාතියක දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් මත විශාල බලපෑමක් ආහාර මඟින් සිදුකරයි. ආහාර බලයෙහි ක්‍රියාවන්ට ප්‍රතිචාරයක් වශයෙන්,ජාතියක් සාමාන්‍යයෙන් ඔවුන්ගේ රටවැසියනට ප්‍රයෝජනය පිණිස ආහාර සැපයීම සිදු කරනු ලබයි. ආහාර බලය යනු [[ආහාර දේශපාලනයේ]] අඛණ්ඩ කොටසකි. ආහාර බලයෙහි අදහස තාවකාලික [[වෙළඳ තහනම]], රැකියාව හා ආහාර දේශපාලනයෙහි භාවිතාවේ. ජාතියක් ආහාර බලය ඵලදායී ලෙස ප්‍රයෝජනයට ගැනීම පිණිස ඔවුන් හිඟකම පෙන්වීම සහ යොදාගැනීම, සැපයුම් එක්තැන් කිරීම, ඉල්ලුම ව්‍යාප්ත කිරීම සහ කාර්යයන් ස්වාධීන කිරීම කළ යුතුය. ආහාර බලය පවත්වා ගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් කෘෂිකාර්මික ද්‍රව්‍ය අපනයනය කරන ප්‍රධාන ජාතීන් හතර වනුයේ [[එක්සත් ජනපදය]], [[කැනඩාව]], [[ඕස්ට්‍රේලියාව]] සහ [[නවසීලන්තය]] යි. එමෙන්ම එක්සත් ජනපදය ආහාර බලය දඬුවම් සඳහා භාවිතා කරයි. කුඩා පරිමාණයෙන්, විශේෂයෙන් ඇතැම් අප්‍රිකානු රටවල ප්‍රතිවිරුද්ධ පැති අතර අභ්‍යන්තර ගැටුම් සහ ඔවුන්ගේම ජනතාවට එරෙහිව විරුද්ධවාදීකම් සිදු කිරීමට ආහාර බලය ආයුධයක් ලෙස යොදාගනී. === ඓතිහාසික පසුබිම === මෙම මනඃකල්පිත ආහාර බලය පවත්වා ගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් කෘෂිකාර්මික ද්‍රව්‍යයන් අපනයනය කරන ජාතීන් හතරක් ලෝකයේ ඇත.[[එක්සත් ජනපදය]], [[කැනඩාව]], [[ඕස්ට්‍රේලියාව]] සහ [[නවසීලන්තය]] යි.<ref name=jpr281>Peter Wallensteen, "Scarce Goods as Political Weapons: The Case of Food", '''Journal of Peace Research''', 1976, Vol. '''13''' pg. 281 [http://jpr.sagepub.com/cgi/reprint/13/4/277.pdf]</ref> ආහාර හිඟ කාලයන්හි එම ජාතීන් මත යැපීමට බල කරනු ලැබේ. අත්‍යාවශ්‍ය සැපයුම් අත්හිටවුවහොත් ආහාර ආනයනය කරන රටවලට ආහාර අර්බුදයකට මුහුණ පෑමට සිදුවිය හැක. එසේ වුවත් ආහාර ආනයනය කරන රටවල දේශපාලන නායකයන් පරාධීනත්වය නොතකා සැකයන් ප්‍රකාශ කොට ඇත.<ref name=jpr281/> එම රටවල කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදකයන් අපනයනය අඛණ්ඩව සිදුකිරීම සඳහා තම රජයට බලපෑම් කිරීම නිසා එම ජාතීන් සාමාන්‍යයෙන් ආහාර රඳවා තබාගැනීම සිදු නොකරයි.<ref name=foodpolitics>Robert Paarlberg, Food Politics, The Oxford Companion to Politics of the World, 2008 [http://www.mywire.com/a/Oxford-Companion-Politics-World/Food-Politics/9577797/?&pbl=105] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020175420/http://www.mywire.com/a/Oxford-Companion-Politics-World/Food-Politics/9577797/?&pbl=105 |date=2014-10-20 }}</ref> === ප්‍රතිපත්තිය === ආහාර දේශපාලනය යනු නිෂ්පාදනය, පාලනය, රෙගුලාසි, පරීක්ෂණ සහ ආහාර බෙදාදීමේ දේශපාලනික දෘෂ්ඨිය යි. මනා ගොවිතැන හා අදාළ ආචාර ධර්මීය, සංස්කෘතික, බෙහෙත් පිළිබඳ සහ පාරිසරික අර්බුද,කෘෂිකාර්මික සහ සිල්ලර වෙළඳ ක්‍රමය සහ රෙගුලාසි මඟින් දේශපාලනය බලපෑමට ලක්විය හැක. ආහාර බලය [[ආහාර දේශපාලනයේ]] අඛණ්ඩ කොටසකි.<ref name=jpr278>Peter Wallensteen, "Scarce Goods as Political Weapons: The Case of Food", ''Journal of Peace Research'', 1976, Vol. '''13''' pg. 278 [http://jpr.sagepub.com/cgi/reprint/13/4/277.pdf]</ref><br /> 1974 දී [[එක්සත් ජනපදයේ කෘෂිකර්ම ලේකම්]] අ(ර්)ල් බට්ස් "ආහාර යනු ආයුධයකි" යැයි ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref name=jpr277>Peter Wallensteen, "Scarce Goods as Political Weapons: The Case of Food", ''Journal of Peace Research'', 1976, Vol. '''13''' pg. 277 [http://jpr.sagepub.com/cgi/reprint/13/4/277.pdf]</ref> ඇමරිකාවට අනෙක් රාජ්‍යයන්ට එරෙහිව ක්‍රියාකිරීමට සහ එරට ඉලක්කයන් සපුරා ගැනීමට ආහාර මෙවලමක් ලෙස භාවිතා කිරීමට ඇති හැකියාව [[ඔපෙක් සංවිධානය]] දේශපාලනික ආයුධයක් ලෙස තෙල් භාවිතය උපකාර විය.<ref name=jpr277/> ආහාර බලයෙහි විකල්ප භාවිතයන්ද පවතී. ආනයනකරුවන් දේශපාලන අවසරය ලැබෙන තෙක් අඛන්ඩව ආනයනය කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කළ හැකිය. අපනයන කරුවන් අපනයනය ප්‍රතික්ෂේප කිරීමෙන් මෙම බලපෑමම ඇතිවිය හැක.<ref name=jpr278/> උදාහරණයක් ලෙස ඇමරිකාවේ කුබන් [[සීනි]] කෝටාවේ අඩුවීම සැළකිය හැක. සරළව ඉල්ලුම එක්තැන් කිරීම(එක් ආනයනකරුවෙක් ප්‍රධාන ගැණුම්කරු වීම ) සහ සැපයුම ව්‍යාප්ත කිරීම(අපනයනකරුවන් කීපදෙනෙක් එකම නිෂ්පාදනය විකිණීමට තරඟ කිරීම )ආනයනකරුට මෙම හුවමාරුව දේශපාලනික වශයෙන් ඔවුන්ගේ කැමත්ත අනුව භාවිතා කිරීමට උත්සාහ කළ හැකිය. අපනයනකරුවා වෙනත් කුඩා ප්‍රමාණයක් අපනයනය කරන්නේනම් මෙය විශේෂයෙන් ඵලදායී වනු ඇත.(අඩු කාර්යය ස්වාධීනත්වය ) <ref name=jpr278/> ==== ආහාර බලය සහ ආහාර සුරක්ෂිතභාවය ==== [[ආහාර සුරක්ෂිතභාවය]] සහ ආහාර බලය එකම දෙයක් නොවේ.<ref name=scienedirect157>Simon Maxwell, Food security: a post-modern perspective, ''Food Policy,'' Volume '''21''', issue 2, May 1996 pg.157 [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VCB-3VW1RXK-1&_user=88470&_coverDate=05/31/1996&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000006998&_version=1&_urlVersion=0&_userid=88470&md5=74e818acc872b5c747c67f402d4aedf7]</ref> කෙසේ නමුත් ඒවා බොහෝ විට ඍජුව සම්බන්ධ වේ. ආහාර සුරක්ෂිතභාවය යනු එක් ප්‍රදේශයක වාසය කරන සියලු ජනතාවට ක්‍රියාශීලීව සහ සෞඛ්‍ය සම්පන්නව සිටීමට ඕනෑම අවස්ථාවක ප්‍රමාණවත් තරම් ආහාර තිබීමයි.<ref name=scienedirect157/> රජයක්, වෙළඳ සමාගමක්, නායකයෙක්,රටක් යම් ප්‍රයෝජනයක් බලාපොරොත්තුවෙන් මෙම සුරක්ෂිතභාවය බැහැර වීම ආහාර බලය හා සම්බන්ධවේ. අනෙක් රටවල ආහාර සුරක්ෂිතභාවයට තර්ජනයක් ඇති කිරීමට බොහෝ රටවල් ආහාර බලය සූරාකෑම සිදු කරනු ලබයි. රටක සුභ සාධනය එම රටේ ජනතාවගේ සුභ සාධනයට ඍජුව සම්බන්ධ වේ. එබැවින් සෑම රටකටම එහි රටවැසියනට නිසි ආහාර සැපයුමක් අවශ්‍ය වේ. ඒ සඳහා ආහාර දේශපාලනය හා ආහාර බලයේ ආදර්ශනය පහසුවෙන් ලීවරණය සපයයි.<ref name=scienedirect158>Simon Maxwell, Food security: a post-modern perspective, ''Food Policy'', Volume '''21''', issue 2, May 1996 pg.158 [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B6VCB-3VW1RXK-1&_user=88470&_coverDate=05/31/1996&_rdoc=1&_fmt=&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_acct=C000006998&_version=1&_urlVersion=0&_userid=88470&md5=74e818acc872b5c747c67f402d4aedf7]</ref> ====ආහාර බලය සහ වෙළඳ තහනම් ==== [[Image:Fidel Castro - UN General Assembly 1960.jpg|thumb|180px|right|[[ෆිදෙල් කැස්ත්‍රෝ]] එක්සත් ජාතීන්ගේ මහසභා රැස්වීමේ දී]] [[වෙළඳ තහනම]] ආහාර බලය මෙන් නොවුනත් වෙළඳ තහනමේදී ආහාර බලය භාවිතා කළ හැක.<ref name=parameters24>Robert A. Doughty and Harold E. Raugh, Embargoes in Historical Perspective, Parameters, 1991, pg. 24 [http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/1991/1991%20doughty%20and%20raugh.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615154721/http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/1991/1991%20doughty%20and%20raugh.pdf |date=2011-06-15 }}</ref> සත්‍ය ලෙසම, වෙළඳ තහනමකදී ඔවුන්ගේ ලයිස්තුවෙහි සීමා කරන ලද භාණ්ඩයක් ලෙස ආහාර ඇතුලත් වී නැත්නම් එම වෙළඳ තහනම නිෂ්ඵල වේ.<ref name=parameters26>Robert A. Doughty and Harold E. Raugh, Embargoes in Historical Perspective, Parameters, 1991, pg. 26 [http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/1991/1991%20doughty%20and%20raugh.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615154721/http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/1991/1991%20doughty%20and%20raugh.pdf |date=2011-06-15 }}</ref> උදාහරණයක් ලෙස, 1914 අගෝස්තු 20 වන දින [[ඇලීඩ් පවර්]] විසින් සාමාන්‍යයෙන් [[ජර්මනිය]]ට ගෙනයන අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සඳහා වෙළඳ තහනමක් පනවන ලදී.<ref name=parameters26/> කෙසේ නමුත් සීමා කරනලද භාණ්ඩ ලයිස්තුවට ආහාර ඇතුළත් කරන තෙක් වෙළඳ තහනම සාර්ථක වීමක් හෝ බලපෑමක් සිදුනොවුණි. ආහාර සතුව සැබෑ බලයක් ඇත.ආහාර මඟින් ඉදිරි ගමන වැළැක්වීම හඳුන්වාදීමෙන් අනතුරුව ජර්මනියේ ආර්ථිකයට බාධා ඇතිවීම ආරම්භවිය.<ref name=parameters26/>මක්නිසාද යත්, ඔවුන්ගේ ආර්ථිකය රඳාපවතින්නේ ආනයන ආහාර මත බැවිනි. ඇලීඩ් පවර් ආහාර බලය වෙළඳ තහනම ලෙස භාවිතාකිරීම හේතුවෙන් ජර්මනියට දරුණු ක්‍රියාමාර්ග වලට මුහුණ පෑමට සිදුවුණි. අවසානයේ ඔවුන්ට විරෝධය පෑමට ද අසමත් වුණි.<ref name=parameters27>Robert A. Doughty and Harold E. Raugh, Embargoes in Historical Perspective, Parameters, 1991, pg. 27 [http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/1991/1991%20doughty%20and%20raugh.pdf] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110615154721/http://www.carlisle.army.mil/usawc/parameters/1991/1991%20doughty%20and%20raugh.pdf |date=2011-06-15 }}</ref> 1980 මුල් භාගයේ, එක්සත් ජනපදය [[සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව]]ට [[ධාන්‍ය වෙළඳ සම්බාධක]] පනවන ලදී.<ref name=foodpolitics/> එය එක්සත් ජනපදයේ ආහාර බලය ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට තැත් කිරීමේ වෑයමකි. කෙසේ වෙතත් එය ස්ථිර නොවුණි.<ref name=foodpolitics/> සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව මෙසේ විවිධ සැපයුම්කරුවන්ගෙන් ධාන්‍ය ආනයනය කිරීම එම කාල පරිච්ඡේදයේ ඉහළ මිලට පමණක් ධාන්‍ය ආනයනය වැඩිවීමට බලපෑවේය.<ref name=foodpolitics/> අනෙක් අසාර්ථක ආහාර බලය පෙන්වීමේ ප්‍රයත්නය වූයේ [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සලය]] මඟින් 1990 දී [[ඉරාකය]]ට පැනවූ වෙළඳ තහනමයි.<ref name=foodpolitics/> වෙළඳ තහනම සඳහා අනෙක් උදාහරණය වනුයේ එක්සත් ජනපදය [[කියුබාව]]ට එරෙහිව කරනලද වෙළඳ තහනමයි. සම්බාධක පැනවීමෙන් එක්සත් ජනපදය බලාපොරොත්තු වූයේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය ස්ථාපිත කිරීමට හා මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීමට කියුබාවට බල කිරීමයි. කියුබාවේ ක්‍රමයෙන් පිරිහෙන තත්වය හා කියුබානු ජනතාවගේ සෞඛ්‍ය තත්වය හේතුවෙන් මෙම වෙළඳ තහනම මේවනවිටත් පවති. මෙම තහනම බලවත් විරෝධයට භාජනය වී ඇත.<ref name=Alternatives>Rémy Herrera, The Effects of the U.S. Embargo Against Cuba, Alternatives, 2003 [http://www.alternatives.ca/eng/our-organisation/our-publications/analysis-and-articles/article/the-effects-of-the-us-embargo?lang=fr] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20110321021247/http://www.alternatives.ca/eng/our-organisation/our-publications/analysis-and-articles/article/the-effects-of-the-us-embargo?lang=fr |date=2011-03-21 }}</ref> === රැකියාව === ==== ව්‍යූහ තත්වයන් ==== ආහාර බලය ඵලදායී ලෙස භාවිතා කළහැකි වන්නේ නිෂ්චිත ව්‍යූහ තත්වයන් යොදාගතහොත් පමණි.<ref name=jpr278/> :1 හිඟකම : ඉහළ ඉල්ලුමක් හා සීමිත සැපයුමක් ඇතිවිට දෙනලද [[භාණ්ඩය]]ක මිල වැඩිවේ. මිල, භාණ්ඩයක යෝග්‍ය බව පෙන්නුම් කරන ආයුධයක් වැනිය.<ref name=jpr278/> එය භාණ්ඩයේ වැදගත්කම පෙන්නුම් කරයි. පාරිභෝගිකයෙක් මූල්‍යමය කොන්දේසියක් වෙනුවෙන් ඉහළ මිලක් වැය කිරීමට සූදානම් ඔහු දේශපාලන පිළිගැනීමකට ඉහළ මිලක් වැය කිරීමට කැමැත්තක් දක්වයි. :2 සැපයුම් එක්තැන් කිරීම : සැපයුම නිෂ්පාදකයන් හා විකුණුම්කරුවන් කිහිපදෙනෙකු පමණක් සිදුකරයි.එමනිසා සීමිත තරඟයක්, ස්ථාවර මිලක් හෝ [[ඒකාධිකාරය]]ක් ඇතිවීම සිදුවේ. <ref name=jpr278/> :3 ඉල්ලුම ව්‍යාප්ත කිරීම: වෙළෙන්ඳන්ට තරඟකාරී ලෙස පාරිභෝගිකයන් සමඟ කටයුතු කිරීමට ඉඩදෙන අතර මිල වැඩි කිරීමට හෝ කොන්දේසි පැනවීමට ඉඩදේ.<ref name=jpr278/> මෙය ආර්ථික භාණ්ඩ ආහාර ආයුධයක් ලෙස භාවිතා කිරීමට උපකාරී වේ.<ref name=jpr278/> :4 කාර්යය ස්වාධීනත්වය : ආවේදනාත්මකතාවය තහවුරු කරගැනීම සඳහා විකුණුම්කරුවන්/ නිෂ්පාදකයන් ඔවුන්ගේ වත්කම් මනාව පාලනය කරයි. විකුණුම්කරුවන්ට/ නිෂ්පාදකයන්ට නිෂ්පාදන ක්‍රියාව පාලනය කිරීමට හැකිවිය යුතුය. සමාගම් අභිබවා සමහරවිට රජය නිෂ්පාදනයන් සිදුකරයි. නිෂ්පාදකයන්ට තමන්ගේ වත්කම් පාලනය දීර්ඝ කිරීමට හා නඩත්තු කිරීමට කුමන හෝ උපාය මාර්ගයකින් හැකිබව සහතික කරගත යුතුය.<ref name=jpr279>Peter Wallensteen, "Scarce Goods as Political Weapons: The Case of Food", '''Journal of Peace Research''', 1976, Vol. '''13''' pg. 279 [http://jpr.sagepub.com/cgi/reprint/13/4/277.pdf]</ref> ආර්ථිකමය ආහාර වත්කම් දේශපාලන උපකරණයක් බවට පත්කිරීමට ඉහත සඳහන් කොන්දේසි හතරම එකවිට පැවතිය යුතුය.<ref name=jpr280/> එම වත්කම් භාවිතා වන්නේ ඉහත කොන්දේසි හතර පවතිනවිට පමණක් යැයි මින් අදහස් නොවේ. එවන් තීරණයක් සලකා බලන්නේ තවදුරටත් කොන්දේසි පැවතියහොත් පමණි. උදාහරණයක් ලෙස, දෙනලද අවුල් සහගත හා විනිශ්චයේ ස්වභාවය, ඉලක්ක, විකල්ප තේරුම් සහ උපයෝගීතාවයේ විනිශ්චයන් සැළකිය හැක.<ref name=jpr280>Peter Wallensteen, "Scarce Goods as Political Weapons: The Case of Food", '''Journal of Peace Research''', 1976, Vol. '''13''' pg. 280 [http://jpr.sagepub.com/cgi/reprint/13/4/277.pdf]</ref> ==== ආර්ථික ආයුධයක් ලෙස රැකියාව ==== එක් රටක් තවත් රටකට එරෙහිව ආර්ථික ආයුධ ගැනීමේ භාවිතයන් කිහිපයක් තිබේ. එක් භාවිතයක් වන්නේ, විකුණුම්කරුවන් ව්‍යාපාර කොන්ත්‍රාත්තුවක කොන්දේසි අඩුකර ගැනීමට ආර්ථික ආයුධ භාවිතා කිරීමයි.<ref name=jpr280/> එයට මිල, ප්‍රවාහනය, බාරකිරීම සඳහා කාලසටහන සහ ගෙවීම් ආදිය අදාළ වේ. මෙම උදාහරණ ආහාර බලයෙහි සාර්ථක යෙදීමක් වුවද එය දේශපාලනික අරමුණක් නොවේ.<ref name=jpr280/> අනෙක් භාවිතය වන්නේ භාණ්ඩ හුවමාරුව, විකුණුම්කරුවන්ගේ සාමාන්‍ය ආර්ථික ප්‍රතිපත්ති වලට වඩා ආර්ථික අරමුණුය.<ref name=jpr280/> එනම්, ගෙවීම් වල නිවැරදි බව, විකුණුම්කරුවන්ගේ උද්දමනය හෝ බදු පැනවීම වැනි සාමාන්‍ය ප්‍රශ්න සහ ඉඩම් අත්කරගැනීම ආදියයි. කුමන විනිශ්චයක් මෙහි ආරම්භක සාධකයක් වන්නේද යත්, පනවා ඇති කොන්දේසි වල සම්බන්ධයක් නොමැතිවීමත් නිෂ්පාදනයේ ප්‍රවාහනයයි.<ref name=jpr280/> කොන්දේසි ජීවන ආර්ථික විෂයට සම්බන්ධ වේ.දේශපාලනික භාවිතයක් වන්නේ, විකුණුම්කරුවන්ගේ විදේශීය හා ආරක්ෂක ප්‍රතිපත්තීන් ය. හොඳ නරක පිළිබඳ වූ එළිපත්තක් ආර්ථික හා දේශපාලනය අතර තිබෙන බව බොහෝ දෙනා විශ්වාස කරති. ආර්ථික භාවිතය දේශපාලනික වාසියක් දැයි සැකසහිතය. දේශපාලන ඉලක්ක සඳහා ආර්ථික ආයුධ භාවිතයට උදාහරණ වනුයේ, ඇතැම් රටවලට විරුද්ධව වර්ජනය කිරීම, එමෙන්ම එක්සත් ජාතීන්ට ඡන්ද මිලදී ගැනීමයි.<ref name=jpr280/> හතරවෙනි අරමුණ වනුයේ තෙවන වර්ගයේ මූලික උපකල්පනය වන රාජ්‍යයන් නීත්‍යානුකූල යැයි එකිනෙකා විසින් තවදුරටත් නොපිළි ගැනීමයි. ආර්ථික ඉලක්කයන්, විරුද්ධ රාජ්‍යයන්ට බලපෑම් කරන බවක් තවදුරටත් නොපෙනෙන අතර සිදුවන්නේ විරුද්ධ පාර්ශවය උත්තේජනය කිරීමක් සහ පරාජය කිරීමට ළඟාවීමක් හෝ රාජ්‍යය යටත් වීමයි.<ref name=jpr280/> ==== එක්සත් ජනපදය ==== [[Image:Barley.jpg|thumb|right|240px|[[බාර්ලි]] සතුන්ගේ ප්‍රධාන [[ පෝෂණ නිෂ්පාදනය]] යි.]] [[ගොනුව:2005food import.png|thumb|300px| 2005 දී ආහාර [[ආනයනය]].]] මෙම කාලය තුළ එක්සත් ජනපදය හමුදා, බලශක්ති, අපනයන ආදී සෑම අංශයකින්ම වඩාත් ප්‍රධාන විෂය ආහාර බලය පිළිබඳ සැබෑ ලෙසම සිතිය යුතු නොවීය.<ref name=Food25>Robert Paarlberg, "Food as an Instrument of Foreign Policy", ''Academy of Political Science'', Vol. '''34''', No. 3, Food Policy and Farm Programs, 1982, pg. 25 [http://static.scribd.com/docs/4bh14golg7n02.pdf]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> කෙසේ වෙතත්, ඇතැම් බලයන් අඩුවීම නිසා ආහාර බලය ඉදිරියට පැමිණ ඇත.<ref name=Food25/> ආහාර විෂයෙහි, අහියෝග කළ නොහැකි තත්වයක ඉහළින්ම පවතී.<ref name=Food25/> එක්සත් ජනපදය විශාලම ආහාර නිෂ්පාදකයා සහ අපනයනකරු යන තත්වයේ සිටී.<ref name=Food26>Robert Paarlberg, "Food as an Instrument of Foreign Policy", ''Academy of Political Science'', Vol. '''34''', No. 3, Food Policy and Farm Programs, 1982, pg. 26 [http://static.scribd.com/docs/4bh14golg7n02.pdf]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> එමෙන්ම අනෙක් ජාතීන්, සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල්, ඇතැම් ධනවත් තෙල් අපනයනය කරන රටවල්<ref name=Food25/> වල පවා ආහාර හිඟයක් ආරම්භ වී ඇති අතර වඩ වඩාත් එක්සත් ජනපදයෙන් ආනයනය කරන ලද ආහාර මත යැපීමට සිදුවීම එක්සත් ජනපදයේ බලය වැඩිවීමට හේතුවී ඇත.<ref name=Food25/> මෙම තත්වය ඇමෙරිකානු ආහාර ආනයනය කරන රටවල් වලින් සුහදශීලී හැසිරීමක් අපේක්ෂා කිරීමට ඇමෙරිකාවට ඉඩ සලසා දී තිබේ.<ref name=Food26/> මෙය එම රටවලට බලපෑම් ඇතිකළහැකි ආකාරයකි.<ref name=Food26/> දිළිඳුතම ඇතැම් ඔපෙක් රටවල් එක්සත් ජනපද ධාන්‍ය මත යැපේ.<ref name=Food29>Robert Paarlberg, "Food as an Instrument of Foreign Policy", ''Academy of Political Science'', Vol. '''34''', No. 3, Food Policy and Farm Programs, 1982, pg. 29 [http://static.scribd.com/docs/4bh14golg7n02.pdf]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>එමනිසා එක්සත් ජනපදයට දේශපාලන අරමුණු වෙනුවෙන් ආහාර අපනයනය පාලනය කිරීමේ හැකියාවක් පවතී.<ref name=Food29/> එක්සත් ජනපදය මෙම ආහාර බලය ඔපෙක් රටවලට පීඩනයක් ඇතිකිරීමට යොදාගනී. <ref name=Food29/>එම රටවල් එක්සත් ජනපදය මත රඳාපවතින බැවින් ආහාර හිඟයක් පවතින හා දුර්භීක්ෂ කාලයන්හි දී ආහාර බලය වඩාත් ඵලදායී වේ. <ref name=Food26/> එක්සත් ජනපදය ඔවුන්ගේ ආර්ථික බලය අනෙක් රටවලට දඬුවම් දීමට ක්‍රමානුකූලව භාවිතා කරයි. එක්සත් ජනපදය එය සිදුකරන එක් ආකාරයක් වනුයේ, අපනයන ආහාර සඟවා තබා ගැනීමයි. අනෙක් රටවලට දඬුවම් කිරීමට ඇති හේතු විවිධාකාරය. කෙසේ වෙතත් එය ප්‍රධාන කණ්ඩායම් දෙකකට බෙදිය හැකිය. විරුද්ධ රටකට දියුණුවීමට ඉඩ නොදීමේ අරමුණ සහ වෙළඳ පොළ දියුණුවීම/ මානව හිතවාදී අරමුණුයි.<ref name=jpr292>Peter Wallensteen, "Scarce Goods as Political Weapons: The Case of Food", '''Journal of Peace Research''', 1976, Vol. '''13''' pg. 292 [http://jpr.sagepub.com/cgi/reprint/13/4/277.pdf]</ref> විරුද්ධ රටකට දියුණුවීමට ඉඩ නොදීමේ අරමුණ ක්‍රියාත්මක වන්නේ, එක්සත් ජනපදයට තර්ජනයක් වන රටවලට දඬුවම් කිරීමටයි. එවැනි තර්ජනයකට උදාහරණයක් වන්නේ, වෙනත් වර්ගයේ රාජ්‍ය පාලනයක් සහිත රටවල්ය. එම කාණ්ඩයට අයත් තවත් උදාහරණ වන්නේ, සමාජවාදී රටවලට,කොමියුනිස්ට් රටවලට, අන්තගාමී රාජ්‍යයන්ට සහය දෙන රටවලට, ප්‍රති කොමියුනිස්ට් වීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයක් නැති රාජ්‍යයන්ට සහ එක්සත් ජනපදයේ ගිවිසුම් පිළිනොගන්නා රාජ්‍යයන්ට ආධාර නොදීමයි.<ref name=jpr292/> වෙළඳ පොළ සංවර්ධනය හා මානව හිතවාදී අරමුණු වලට උදාහරණ ලෙස එක්සත් ජනපදය හා ආර්ථිකව සම්පූර්ණ කිරීමට උත්සාහ කරන රටවල් කාණ්ඩය යටතට ගැනේ. එක්සත් ජනපද සමාගම් වලට අයත් දේපළ තම රාජ්‍ය පාලනයට නතුකරගැනීමට උත්සාහ කරන රටවලට,එක්සත් ජනපද සමාගම් වල ක්‍රියාකාරකම් තමා සතු කරගැනීමට අවශ්‍ය රටවලට සහ දේශීය ආර්ථික ප්‍රතිපත්තියක් ආරම්භ කිරීමට උත්සාහ කරන රටවලට විදේශ ආධාර නොදීමට එක්සත් ජනපදය කටයුතු කරයි.<ref name=jpr292/><br /> 1970 සිට එක්සත් ජනපදය ඔවුන්ගේ ඉරියව්ව වෙනස් කරන ලදී. රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව හා සී.අයි.ඒ. මඟින් වෙළඳ තහනම්වල හැකියාව අනාවරණය කරමින් වාර්තා නිකුත් කරනු ලැබිණි.<ref>{{cite book|title=The international grain trade: problems and prospects|author=Nick Butler|publisher=[[Routledge]]|year=1986|url=http://books.google.com/books?id=Yu8NAAAAQAAJ&pg=PA27&dq=food+embargoes+kissinger+state+department&as_brr=3&cd=2#v=onepage&q=food%20embargoes%20kissinger%20state%20department&f=false|page=27 | isbn=9780709942184}}</ref> මන්ත්‍රී මණ්ඩල කෙටුම්පත [[එම්.ආර්. 5426, වෙළඳ අනුමැතීන් නැවත පිහිටුවීම හා අපනයන නඟාසිටුවීමේ පනත 2000]], [[ලිබියාව]], [[සූඩානය]] හා [[උතුරු කොරියාව]]ට අදාළව පැවති කෘෂිකාර්මික ද්‍රව්‍ය අපනයන අනුමැතීන් ඉවත් කරන ලදී. (කියුබාව සමඟ කෘෂිකාර්මික ද්‍රව්‍ය වෙළඳාම ඇතැම් සීමා කිරීම් යටතේ පවතී.) මේ සම්බන්ධව මන්ත්‍රීමණ්ඩල නිශේධ බලය, ඒකාංශ ජනාධිපති ක්‍රියා අභිබවා දෙනලදී. <ref name=crs2>{{cite web|title=Exempting Food and Agriculture Products from U.S. Economic Sanctions: Status and Implementation|date=2006-06-29|url=http://www.nationalaglawcenter.org/assets/crs/RL33499.pdf|publisher=[[Congressional Research Service]], republished by [[National Agricultural Law Center]] at the [[University of Arkansas]]|accessdate=2010-01-20}}</ref><ref>{{cite web|title=Trade With Cuba|publisher=[[USDA]]|url=http://www.fas.usda.gov/itp/cuba/cuba.asp|date=2009-01-12|accessdate=2010-01-20}}</ref> ==== අප්‍රිකාව ==== අප්‍රිකාවේ ආහාර දේශපාලනය උතුරු ඇමෙරිකාව හා යුරෝපයට වඩා වෙනස් වන්නේ අප්‍රිකාවේ, විශේෂයෙන් සූඩානයේ කුඩා පරිමාණයේ ආහාර බලයක් තිබීමයි.<ref name=Africa172>Ray Bush, The Politics of Food and Starvation, Review of African Political Economy Vol. 23, No.68, Taylor and Francis, Ltd., 1996, pg. 172 [http://www.jstor.org/stable/4006247?seq=2]</ref> ඇතැම් විශේෂඥයන් පවසන්නේ අප්‍රිකාවේ දුර්භික්ෂය හා ආහාර අනාරක්ෂිතභාවයට හේතූන් ලෙස, ආහාර නිෂ්පාදනයේ යෝග්‍ය නොවන ඵලදාව හා ජනගහන වර්ධනය හා පාරිසරික ස්ථාවරත්වය අතර අන්තර්සම්බන්ධතාවයේ පසුපසට යන චක්‍රයයි.<ref name=Africa170>Ray Bush, "The Politics of Food and Starvation", ''Review of African Political Economy'' Vol. '''23''', No.68, Taylor and Francis, Ltd., 1996, pg. 170 [http://www.jstor.org/stable/4006247?seq=2]</ref> වැඩිදුරටත් අධ්‍යයනයෙන් අනාවරණය වූයේ, අප්‍රිකාවේ විවිධ ආහාර අනාරක්ෂිත ප්‍රශ්ණවලට එකම උත්ප්‍රේරකය ස්වභාවය පමණක් නොවන බවයි. <ref name=Africa170/> ===== සූඩානය ===== [[Image:Sudan sat.jpg|thumb|right|සූඩානයේ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපය]] [[දුර්භික්ෂය]] සාමාන්‍යයෙන් සිද්ධාන්ත 2ක් මඟින් හැඩගැන්වී ඇත. පළමුවැන්න ආහාර සුලභතාවය අඩු වීමයි.<ref name=Africa172/> මෙය [[නියඟය]]ක්, යුද්ධයක් හෝ කෘෂිකාර්මික පද්ධතියට සිදුවන වෙනත් උග්‍ර වෙනසක් හේතුවේ.<ref name=Africa171>Ray Bush, "The Politics of Food and Starvation", ''Review of African Political Economy'' Vol. '''23''', No.68, Taylor and Francis, Ltd., 1996, pg. 171 [http://www.jstor.org/stable/4006247?seq=2]</ref> මෙය දුර්භික්ෂයට ස්වාභාවික හේතුවයි. අනෙක් සිද්ධාන්තය,ප්‍රාථමික වශයෙන් ආහාර වලට ප්‍රවේශවීමේ හෝ සුදුසුකම් ලැබීමේ මහජනතාව සතු හැකියාව සමඟ සබැඳේ.<ref name=Africa172/> මෙම ගැටළුවේදී, සූඩානයේ දේශපාලන බලයන්, ජනතාවගේ ඡන්දය සඳහා තරඟයක් පැවතීම, දුර්භික්ෂය සඳහා පොළඹවා ගැනීමෙන් හෝ ධෛර්යමත් කිරීමෙන් බාධා සිදුකරන ලදී. එමඟින් ආහාර බලය කුඩා පරිමාණයෙන් තිබූ බව පැහැදිලි වේ.<ref name=Africa172/> උදාහරණයක් ලෙස, 1980 හි සූඩානයේ පැවති දුර්භික්ෂය සම්පූර්ණයෙන්ම ඕනෑකමින් කරනලද දෙයකි. එහි එකම ඇපය වූයේ වෙනස් ජන කොටස්වල විවිධ එකතූන් තම දේශපාලනික හා ආර්ථිකමය තත්වයන් වර්ධනය කරගැනීමයි.<ref name=Africa189>Ray Bush, "The Politics of Food and Starvation", ''Review of African Political Economy'' Vol. '''23''', No.68, Taylor and Francis, Ltd., 1996, pg. 189 [http://www.jstor.org/stable/4006247?seq=2]</ref> ප්‍රතිලාභ ලබන්නන් මෙම දේශපාලන පක්ෂ පමණක් නොවේ. වෙළෙන්ඳන් පවා ධාන්‍ය රැස්කොට තබාගැනීමට හා නුසුදුසු ලෙස අඩු මිලට පවත්නා තොග, දුර්භික්ෂයන්, වෙළඳාම් වශයෙන් වෙනස් වනවිට මිලදී ගැනීමට දැන සිටින ලදී.<ref name=Africa171/> 1987 දුර්භික්ෂ කාලයේදී, බටහිර සූඩානු වෙළෙන්ඳන් [[ඩාර්ෆර්]] හි අත්‍යාවශ්‍ය ගම්වලට සාධාරණ මිලකට ධාන්‍ය විකිණීම ප්‍රතික්ෂේප කළ බැවින් ඔවුන් අනුකම්පා විරහිත යැයි විස්තර කරන ලදී.<ref name=Africa172/> අ(ර්)ගෝ සූඩාන් දුර්භික්ෂය, ආහාර බලය ප්‍රතිපත්තියක් ලෙස සහ ජනතාවගේ අවශ්‍යතාවයන් සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රතික්ෂේපකොට හිතාමතාම දේශපාලනික හා බල හිඟය සඳහා ධෛර්ය දීමකි.<ref name=Africa189/> == මූලාශ්‍ර== {{reflist|2}} {{CRS|article = Report for Congress: Agriculture: A Glossary of Terms, Programs, and Laws, 2005 Edition|url = http://ncseonline.org/nle/crsreports/05jun/97-905.pdf|author= Jasper Womach}} Paarlberg, Robert. "Food Politics." Oxford Companion to Politics (2008). Mywire. University of Oxford, 1 Jan. 2008. Web. 2 Nov. 2009. <http://www.mywire.com/a/Oxford-Companion-Politics-World/Food-Politics/9577797/?&pbl=105 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020175420/http://www.mywire.com/a/Oxford-Companion-Politics-World/Food-Politics/9577797/?&pbl=105 |date=2014-10-20 }}> Wallensteen, Peter (1976), “Scarce Goods as Political Weapons: The Case of Food”. Journal of Peace Research 8: 277-298 ==වැඩිදුර කියවීම== * P Wallensteen, ''Scarce Goods as Political Weapons: The Case of Food'', Journal of Peace Research, 1976; 13: 277-298 * Paarlberg, R.L., ''Failure of food power'', Policy Studies Journal, 2008; (United States); Journal Volume: 6:4 * Joseph D. Coffey, THE ROLE OF FOOD IN THE INTERNATIONAL AFFAIRS OF THE UNITED STATES, SOUTHERN JOURNAL OF AGRICULTURAL ECONOMICS JULY, 1981, [http://ageconsearch.umn.edu/bitstream/30065/1/13010029.pdf] * Thorald K. Warley, Agriculture in International Economic Relations, [[American Journal of Agricultural Economics]], Vol. 58, No. 5, Proceedings Issue (Dec., 1976), pp.&nbsp;820–830 , [http://www.jstor.org/pss/1239978 JSTOR] * Robert L. Paarlberg, ''Food, Oil and Coercive Power'', in Mark W. Zacher (ed.), ''The International political economy of natural resources.'', Edward Elgar Publishing, 1993, ISBN 1852786027, [http://books.google.com/books?id=tNXSfbpvo-kC&lpg=PA90&dq=%22food%20power%22%20-nutrition%20-dietetics%20-healing&lr=&as_brr=3&pg=PA76#v=onepage&q=%22food%20power%22&f=false Google Print, p.76-92] *Danaher, Kevin. "US food power in the 1990s." Race & Class. Web. 16 Nov. 2009. <http://rac.sagepub.com/cgi/reprint/30/3/31.pdf>. ==බාහිර සබැඳුම්== * Robert Paarlberg , [http://www.mywire.com/a/Oxford-Companion-Politics-World/Food-Politics/9577797/?&pbl=105 Food Politics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141020175420/http://www.mywire.com/a/Oxford-Companion-Politics-World/Food-Politics/9577797/?&pbl=105 |date=2014-10-20 }}, Oxford Companion to the Politics of the World, Jan 1, 2008 {{International power}} {{DEFAULTSORT:Food Power}} [[Category:Food politics]] [[Category:International trade]] iea8p5qbkcktg3sm6qj106s228rg3z5 ඓතිහාසික සිදුවීම් ලැයිස්තුව 0 36989 800089 788524 2026-09-25T01:58:52Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800089 wikitext text/x-wiki {{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}} [[ග්‍රෙගරි දින දසුන]] අනුව සකසන ලද '''ඓතිහාසික සිදුවීම් ලැයිස්තුව'''.ක් මෙහි දැක්වේ. {{months}} {| align="center" {{Calendar}} |} ==External links and resources== {{commons|{{#time:F j}}}} * [http://crufc.ca/category/history/ Today in Aviation History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111110164709/http://crufc.ca/category/history/ |date=2011-11-10 }} * [http://www.thefreedictionary.com/_/archive.htm Daily Content Archive] * [http://www.malc.eu/history/year.index.html World History Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140903184525/http://www.malc.eu/history/year.index.html |date=2014-09-03 }} * [[History Channel]] (US): [http://www.history.com/tdih.do This Day in History] * [[History Channel]] (UK): [http://www.thehistorychannel.co.uk/this-day-in-history.html This Day in History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110308220208/http://www.thehistorychannel.co.uk/this-day-in-history.html |date=2011-03-08 }} * [http://www.nytimes.com/learning/general/onthisday/index.html ''The New York Times'': On This Day] * [http://www.on-this-day.com/ On-This-Day.com] * The [[Internet Movie Database]]: [http://www.imdb.com/OnThisDay This Day in Movie History] * [[Associated Press]]: [http://story.news.yahoo.com/news?tmpl=story&u=/ap/history Today In History]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[BBC]]: [http://news.bbc.co.uk/onthisday/ On This Day] * [https://web.archive.org/web/20060613075404/http://www.history.navy.mil/wars/dates.htm Dates in American Naval History] * [http://www.today.wmit.net.au Today in Australian History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913160209/http://www.today.wmit.net.au/ |date=2018-09-13 }} * [http://www.nzhistory.net.nz/timeline Today in New Zealand History] * [http://www.smithsonianmag.com/history-archaeology/today Smithsonian magazine's Today in History] * [http://www.iranianshistoryonthisday.com Iranians' History on This Day] * [[Library of Congress]] [[American Memory]]'s [http://memory.loc.gov/ammem/today/today.html Today in History] <div class="plainlinks selfreference">{{Contents pages (footer box)}}</div> [[Category:Reference material lists]] ctvt47gkhr4199zvhgmyvroj58cwqh9 එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්තවාදීන් සිවිල් ජනයාට සිදුකළ ප්‍රහාර ලයිස්තුව 0 38768 800087 787838 2026-09-25T01:37:45Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800087 wikitext text/x-wiki {{TOC right}} පහත ලැයිස්තු ගත කොට තිබෙන්නේ, ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් වූ [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය]] (LTTE) විසින්, ඉතිහාසය පුරාවට මිනිස් ජීවිත ඉලක්ක කොට ගෙන එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර ලැයිස්තුව වේ. ඊට ඔවුන් විසින් සිදුකෙරූ මනුෂ්‍ය සමූලඝාතන, බෝම්බ ප්‍රහාර, මංකොල්ලකෑම්, වාර්ගික පළවාහැරීම්, හමුදාව සමග ඇතිකරගත් ගැටුම් සහ පුද්ගල ඝාතනය කිරීම් අයත් වෙයි. එල්ටීටීඊ සංවිධානය යනු 1976 වර්ෂයේ සිට 2009 වර්ෂය දක්වා ක්‍රියාත්මක වූ, ශ්‍රී ලංකාවේ [[උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු]] සහ [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර]] භූමියෙන් වෙන්වූ වෙනමම [[දෙමළ ඊළම|රාජ්‍යයක්]] ඉල්ලා සටන් වැදුණු බෙදුම්වාදී සංවිධානයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ හැරුණු විට, එල්ටීටීඊ සංවිධානය [[ඉන්දියාව]], [[එක්සත් ජනපදය]], [[කැනඩාව]], සහ [[යුරෝපියානු සංගමය|යුරෝපා සංගමයේ]] සාමාජික රටවල් 27 ක, තහනම් කරනු ලැබූ ත්‍රස්ත සංවිධානයකි.<ref>{{cite news | first=Rohan | last=Gunaratna | title=Intelligence failures exposed by Tamil Tiger airport attack | date=2001-11-03 | url=http://www.janes.com/security/international_security/news/jir/jir010903_1_n.shtml | work=Jane's Information Group | accessdate=2007-04-27 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070303021604/http://www.janes.com/security/international_security/news/jir/jir010903_1_n.shtml | archivedate=2007-03-03 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | title=Consular Information Sheet - Sri Lanka | date=2007-04-11 | publisher=U.S. Department of State | url=http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1025.html | work=Bureau of Consular Affairs | accessdate=2007-04-27 | archive-date=2007-04-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070430194737/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1025.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | coauthors=Audrey Kurth Cronin, Huda Aden, Adam Frost, and Benjamin Jones | title=CRS Report for Congress, Foreign Terrorist Organizations | date=2004-02-06 | publisher=The Library of Congress | url=http://www.fas.org/irp/crs/RL32223.pdf | work=Bureau of Consular Affairs | accessdate=2007-04-27 | format=PDF | archive-date=2008-05-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080513194004/http://www.fas.org/irp/crs/RL32223.pdf | url-status=dead }}</ref> එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ත සංවිධානයේ නායකයා වූයේ, 2009 වසරේදී හමුදා ප්‍රහාරයකින් මියගිය [[වේළුපිල්ලේ ප‍්‍රභාකරන්]]ය. == එල්ල කල දරුණුතම ප්‍රහාර== {| class="wikitable" style="width:80%;" |- ! width="20%" | ප්‍රහාරය !! width="15%" | දිනය !! width="30%" | ස්ථානය !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව!! width="5%" | මූලාශ්‍ර!! width="5%"|තුවාල ලැබූ සංඛ්‍යාව |- | [[1990 ශ්‍රී ලාංකික පොලිස් නිලධාරින් සමූලඝාතනය]] || 1990 ජුනි 11 || [[නැගෙනහිර පළාත]] || 600-774 || <ref>"[https://web.archive.org/web/20110615103423/http://www.lankanewspapers.com/news/2011/6/67843.html රිකෝලින් ද සෑඩස්ට් ඩේ ඉන් ලන්කන් පොලිස් හිස්ට්‍]රි". ''Lanka Newspapers''. Lanka Newspapers. 2011. Archived from [http://www.lankanewspapers.com/news/2011/6/67843.html the original] on 15 June 2011. Retrieved 12 June 2011.</ref>|| |- |[[1996 මුලතිවු කඳවුරේ සිරකරුවන් සමූලඝාතනය]] |1996 ජුලි 18 |[[නැගෙනහිර පළාත]] |207 |<ref>[http://www.crimesofwar.org/thebook/quarter-giving-no.html ක්වාටර්, ගිවින් නෝ බයි ජෝන් බර්න්ස්] [https://web.archive.org/web/20081231051315/http://www.crimesofwar.org/thebook/quarter-giving-no.html Archived] 2008-12-31</ref> | |- | [[කාත්තන්කුඩි මුස්ලිම් පල්ලියේ සමූලඝාතනය]] || 1990 අගෝස්තු 3|| [[ම‍ඩකළපුව දිස්ත්‍රික්කය]] || 147 || <ref name='xin-8/4/90-mmtt'> ''[[ෂිංහුවා]]'', 147 Muslims Massacred by Tamil "Tigers" in Sri Lanka, Colombo, ''August 4, 1990''</ref>|| |- | [[ශ්‍රී මහා බෝධි සමූලඝාතනය]] || 1985 මැයි 14 || [[අනුරාධපුර පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය]] || 146 || <ref name="bbc1"> {{cite news | title=Timeline of the Tamil conflict | date=2000-09-04 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/51435.stm | work =BBC News | accessdate = 2007-05-16 }}</ref><ref name="guardian1"/>||85 |- | [[අලුත් ඔය සමූලඝාතනය|හබරණ සමූලඝාතනය]] || 1987 අප්‍රියෙල් 17 || [[හබරණ]], [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] || 127 || <ref name=GOSL/><ref name=bubblebursts/>|| |- | [[1995 ඔක්තොම්බර් නැගෙනහිර සමූලඝාතනය]]|| 1995 ඔක්තෝම්බර් 16 || [[නැගෙනහිර පළාත]] || 120 |||| |- |[[1990 එරාවුර් සමූලඝාතනය]] |1990 අගෝස්තු 11 |[[එරාවුර්]], [[මඩකලපුව]] |116-173 |<ref>[https://www.hrw.org/reports//pdfs/s/srilanka/srilanka913.pdf හියුමන් රයිට්ස් ඉන් ශ්‍රී ලංකා: ඇන් අප්ඩේට් (PDF)] (Report). Asia Watch. 12 March 1991. Retrieved 23 February 2021.</ref> | |- | [[මධ්‍යම බස් නැවතුම්පල බෝම්බය]] || 1987 අප්‍රියෙල් 21 || පිටකොටුව, [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]], || 113 |||| |- | [[පල්ලියගොඩැල්ල සමූලඝාතනය]] || 1991 ඔක්තෝම්බර් 15|| පල්ලියගොඩැල්ල, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] || 109 || <ref name=GOSL>[http://www.unhchr.ch/Huridocda/Huridoca.nsf/0/6bdc202089eb97848025671a00590c8c?OpenDocument Letter sent by the Permanent Representative of Sri Lanka to the Centre for Human Rights], [[Government of Sri Lanka]], 9 August 1994</ref><ref name="guardian1">{{cite news | title=Sri Lanka chronology | date=2003-11-14 | url =http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,681879,00.html | work =The Guardian | accessdate = 2007-05-16 | location=London | first=James | last=Sturcke}}</ref>|| |- | [[2006 දිගම්පතන ට්‍රක් බෝම්බ ප්‍රහාරය]] || 2006 ඔක්තෝම්බර් 16 || දිගම්පතන, [[මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය]] || 92–103 |||| |- | [[මහ බැංකු බෝම්බය]] || 1996 ජනවාරි 21|| [[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] || 91 || <ref name="bbc1"/>||1400 |- | [[කැබිතිගොල්ලෑව සමූලඝාතනය]] || 2006 ජුනි 15 || කැබිතිගොල්ලෑව, [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] || 66 |||| |- | [[දෙහිවල දුම්රිය බෝම්බය]] || 1996 ජුලි 24|| [[දෙහිවල]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] || 64 || || 274 |- | [[කෙන්ට් සහ ඩොලර් ෆාම් සමූලඝාතන]] || 1984 නොවැම්බර් 30 || [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]] || 62 |||| |- | [[ලයන්එයාර් 602 පියාසැරිය]] || 1998 සැප්තැම්බර් 29 || වෙරළට ආසන්න මුහුද, [[මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය]] || 55 |||| |- | [[ගෝනගල සමූලඝාතනය]] || 1999 සැප්තැම්බර් 18 || ගෝනගල, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] || 54 |||| |- |[[ගාමිණි දිසානායක|ගාමිණී දිසානායක]] සහ [[ඔසී අබේගුණසේකර]] ඝාතනය |1994 ඔක්තොම්බර් 24 |තොටලඟ, [[කොළඹ]] |52 | | |- | [[කල්ලරාව සමූලඝාතනය]] || 1995 මැයි 25 || [[කල්ලරාව]], [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] || 42 |||| |- | [[අරන්තලාව භික්‍ෂු ඝාතනය]] || 1987 ජුලි 2|| අරන්තලාව, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] || 35 |||| |- | [[ඔක්කම්පිටිය පාසල් සිසුන් ඝාතනය]]|| 2008 ජනවාරි 16|| ඔක්කම්පිටිය, [[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]] || 28 ||<ref>[http://www.sundayobserver.lk/2013/03/03/fea01.asp රිවිසිටින් ටැමිල් ටයිගර් මැසකර්ස් ඉන් ශ්‍රී ලංකා] ([http://web.archive.org/web/20160304100518/http://www.sundayobserver.lk/2013/03/03/fea01.asp සං‍රක්ෂිත])</ref>||64 |- |[[සී. වී. ගුණරත්න]] ඝාතනය |2000 ජුනි 8 |[[රත්මලාන]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] |22 | | |- | [[එයාර් ලංකා යූඑල්512 පියාසැරිය]] || 1986 මැයි 3|| [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]], [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]] || 21 |||| |- |[[හැව්ලොක් බෝම්බ ප්‍රහාරය]] / [[රන්ජන් විජේරත්න]] ඝාතනය |1991 මාර්තු 2 |හැව්ලොක් පාර, කොළඹ |19 | | |- |[[1998 දළදා මාලිගාවට එල්ල වූ ප්‍රහාරය|1998 දළදා මාලිගා ප්‍රහාරය]] |1998 ජනවාරි 25 |[[ශ්‍රී දළදා මාළිගාව|දළදා මාලිගාව]], [[මහනුවර]] |17 | | |- | [[කැබිතිගොල්ලෑව සමූලඝාතනය|කැබිතිගොල්ලෑව බස් බෝම්බය]] || 2007 දෙසැම්බර් 5|| අභිමන්පුර, [[කැබිතිගොල්ලෑව]], [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] || 16 ||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sundayobserver.lk/2013/03/03/fea01.asp |access-date=2014-03-02 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304100518/http://www.sundayobserver.lk/2013/03/03/fea01.asp }}</ref>||23 |- |[[රජීව් ගාන්ධි ඝාතනය]] |1991 මැයි 21 |ශ්‍රීපෙරුම්බුදූර්, [[චෙන්නායි]], [[තමිල්නාඩු]], [[ඉන්දියාව]] |15 | | |- |[[රණසිංහ ප්‍රේමදාස ඝාතනය]] |1993 මැයි 1 |ආමර් වීදිය, කොළඹ |11 | | |- | [[කෝකිලායී සමූලඝාතනය]] || 1984 දෙසැම්බර් 1 || [[කෝකිලායී]], [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]] || 11 |||| |- | [[ගෝමරන්කඩවල සමූලඝාතනය]] || 2006 අප්‍රියෙල් 23 || ගෝමරන්කඩවල, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] || 6 |||| |- | [[2009 කොළඹ මරාගෙන මැරෙන ගුවන් ප්‍රහාරය]] || 2009 පෙබරවාරි 20 || [[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] || 2 |||| |} ==කාලානුරූපව ප්‍රහාර සිදුකල පිළිවෙල== ===1972=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල <br>ජාතිකයන් !! width="5%"| දෙමළ<br> ජාතිකයන් !! width="5%"| මුස්ලිම්<br> ජාතිකයන් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | සැප්තැම්බර් 17 || දුරෙයිඅප්පා ක්‍රීඩාංගණයේ පැවැති සැණකෙලියකට දෙමළ නව කොටි බෝම්බ ගැසූහ.||[[යාපනය]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||||නොදනී||||||<ref name="carneval">{{උපන්‍යාස පොත |last= පතාක් |first= සරෝජ් |title= වෝ ඕර් පීස් ඉන් ශ්‍රී ලංකා |publisher=පොපියුලර් ප්‍රක්ෂාන් |year= 2005 |month= ජනවාරි |isbn= 978-8179911990}}</ref> |} ===1974=== * 1974 පුරා, දෙමළ නව කොටීන් සහ අනෙකුත් දෙමළ සටන්කාමී කණ්ඩායම් විසින් යාපනය නගරාධිපති සහ යාපනය වැසියන් ඉලක්ක කොට බොහෝ බෝම්බ ප්‍රහාර එල්ල කලහ.<ref name="carneval"/> මේවා අතර: *කන්කසන්තුරෙයි පොලිස් ස්ථානයෙහිවූ ජීප් රථයකට අත් බෝම්බ දමා ගැසීම {{උපහරණ ඇවැසිය|date=ඔක්තෝම්බර් 2011}} *කොමියුනිස්ට් පක්ෂ සාමාජීකයෙක් වූ වී. පොන්නම්බලම් මහතාගේ නිවසෙහි ඩයිනමයිට් දැල්වීම {{උපහරණ ඇවැසිය|date=ඔක්තෝම්බර් 2011}} *විශාල අලාභහානි සිදුකරමින් චෙන්කතනෙයි දුම්රිය ස්ථානයට ඩයිනමයිට් දල්වා විසි කිරීම {{උපහරණ ඇවැසිය|date=ඔක්තෝම්බර් 2011}} *යාපනය ප්‍රධාන කඩමණ්ඩියෙහි (ග්‍රෑන්ඩ් බසාර්) බෝම්බ පිපිරවීම {{උපහරණ ඇවැසිය|date=ඔක්තෝම්බර් 2011}} *ලංගම බස්රථ ගිනි තැබීම<ref name="carneval"/> ===1975=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජූලි 27 || කණ්ඩායම විසින් සිදු කල පළමු ප්‍රධාන ප්‍රහාරය ලෙසින් සැලකෙන්න සිදු කරමින් දෙ.ඊ.වි.කො. නායක [[වේළුපිල්ලේ ප‍්‍රභාකරන්]] විසින් යාපනය නගරාධිපති [[ඇල්ෆ‍්‍රඩ් දොරේඅප්පා]] වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||[[යාපනය]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||||1||||1||<ref name="AlfredDuraiappah"> {{උපන්‍යාස පුවත් |title=ටැමිල් ටයිගර් චීෆ් ඉන් සී?|url=http://www.straitstimes.com/Breaking%2BNews/SE%2BAsia/Story/STIStory_328882.html |work=[[BBC පුවත්]] |date=2007-08-03 |accessdate=2010-08-03}} </ref> |} ===1976=== 1976 දී, දෙ.ඊ.වි.කො. විසින් ඉවක් බවක් නොමැතිව සොරකම් වැලක් කලහ. 1976 මාර්තු හිදී, දෙ.ඊ.වි.කො. සාමාජිකයන් විසින් පුත්තූර් මහජන බැංකුව කොල්ල කා රු. 668,000 වටිනා මුදල් හා ස්වර්ණාභරණ පැහැර ගත්හ.{{උපහරණ ඇවැසිය|date=ඔක්තොම්බර් 2011}} මෙයට පසුව ඔවුහූ පුලෝලි සහ මාදගල් හි විවිධ සේවා සමූපකාර සමිති කොල්ල කෑහ.{{උපහරණ ඇවැසිය|date=ඔක්තොම්බර් 2011}} ===1977=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | පෙබරවාරි 14 || දෙ.ඊ.වි.කො. සංවිධානයේ අපරාධ විමර්ෂණයට පෙනී සිටි පොලිස් කොස්තාපල් කරුණානිධි වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||[[මාවිද්දපුරම්]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||||1||||1||<ref name="carneval"/> |- | මැයි 18 || දෙ.ඊ.වි.කො. සංවිධානයේ අපරාධ විමර්ෂණයට පෙනී සිටි තවත් දමිළ නිළදාරීන් දෙදෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||[[ඉනුවිල්]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||||2||||2||<ref name="carneval"/> |} ===1978=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි || පක්ෂ මාරුකිරීමක් හේතුවෙන් දෙමළ කොටි නායක [[උමා මහේෂ්වරන්]] විසින්, කේ. කනගරත්නම් මහතාගේ හිසට වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||[[කොල්ලුපිටිය]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]||||1||||||<ref name="carneval"/> |- | අප්‍රියෙල් 7 || පරික්ෂක බැස්ටියන්පිල්ලේ, උප-පරික්ෂක පෙරම්පාලන් සහ ඔවුන් ගමන් ගත් රථයේ රියදුරා ඝාතනය කිරීම. බැස්ටියන්පිල්ලේ මහතාගේ ශරීරය අංගඡේදනය කිරීම, රථයේ රේඩියෝ උපකරණ ගලවාගැනීම සහ රථයට ගිනි තැබීම.||මුරුකන්, [[මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය]]||||3||||3||<ref name="carneval"/> |- | මැයි || සිය නිවස තුලදී පරික්ෂක පද්මනාදන් මහතා ඝාතනය.||[[යාපනය]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||||1||||1||<ref name="carneval"/> |- | ජුනි || පරික්ෂක කුමරු මහතා ඝාතනය.||[[වැල්වැටිතුරෙයි]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||||1||||1||<ref name="carneval"/> |- | දෙසැම්බර් 5 || නල්ලූර් මහජන බැංකුවේදී පොලිස් කොස්තාපල් කිංස්ලි පෙරේරා සහ සචිතනාදන් ඝාතනය කිරීම හා බැංකුවෙන්, මුදලින් රුපියල් මිලියනයකට වඩා මුදලක් කොල්ලකෑම.||[[නල්ලූර්]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||1||1||||2||<ref name="carneval"/> |} *ජුලි මසදී, කොල්ලකෑම් 4 ක් සිදු කිරීම. **ලංගම බස් රථ දෙකකින්, **වෑන් රථයකින්, **සංචාරක වෙළෙන්දෙකුගෙන් රු. 15,000 ක් කොල්ලකන ලදී.<ref name="carneval"/> *සැප්තැම්බරයේදී ලංගම බසයකට ගිනි තැබීම.<ref name="carneval"/> *පේදුරු තුඩුවේදී පාසල් ගුරුවරයෙකුගේ වැටුප කොල්ලකෑම.<ref name="carneval"/> *1978 සැප්තැම්බර් 7 දිනදී [[කන්කසන්තුරේ]] සිට [[කොළඹ]] බලා ගමන් කරන එයාර් සිලෝන් ගුවන් යානයක බෝම්බයක් ඇටවීම හා ගොඩබැසුම් යාත්‍රාංගණයේදී එය පුපුරා යාම.<ref name="carneval"/> ===1979=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | || දෙ.ඊ.වි.කො. සංවිධානයට එරෙහිව පොලීසියට සාක්ෂි සැපයීම හේතුවෙන් Chankanai හී එස්. ඒ. එමානුවෙල්, කොන්ඩවිල් හී තාඩි තංගරාජා, වැල්වටිතුරෙයි හී ක්‍රිෂ්ණගොල්, චුන්නාකම් හී පූපලසිංගම් සහ තොන්ඩමන්නාර් හී සිල්වරාජා යන පිරිස ඝාතනය කිරීම. || [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||||5||||5||<ref name="carneval"/> |- | || පො.කො. ඥානසම්බන්දන්, පො.කො. සිවනේසන්, පරික්ෂක ගුරුස්වාමි, එස්. ස්වර්ණරාජා සහ ඔහුගේ බිරිඳ ඝාතනය කිරීම. || [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||||5||||5||<ref name="carneval"/> |- |} ===1983=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජුලි 23 ||'''[[ෆෝ ෆෝ බ්‍රාවෝ]]''': සැඟවී එල්ල කරන ලද දෙමළ කොටි ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් හමුදා සෙබළුන් 13 දෙනෙක් ජීවිතක්ෂයට පත්වීම. ||[[යාපනය]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||13||||||13|| <ref> {{cite news |title=Timeline: Sri Lanka |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/country_profiles/1166237.stm |work=[[BBC News]] |date=2007-08-03 |accessdate=2007-12-15}} </ref> |} ===1984=== 1984 වර්ෂය, ශ්‍රී ලංකා රජය සහ දෙමළ බෙදුම්වාදීන් අතර ගැටුම් වැඩිවූ වසරක් වෙයි. එසේම දෙමළ කොටි ත්‍රස්තවාදීන් විසින් මනුෂ්‍ය සමූල ඝාතනය කිරීම් ආරම්භ කලේද මෙම වර්ෂයේ සිටයි. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | නොවැම්බර් 11 || '''[[කෙන්ට් සහ ඩොලර් ෆාම් සමූලඝාතන|ඩොලර් ෆාම් සමූලඝාතනය]]''': ඩොලර් ෆාම් ගම්මානයේ සිටි කුඩා දරුවන් ඇතුළු සිංහල ජාතිකයින් 33 දෙනෙකු රාත්‍රියේදී ඝාතනය කිරීම.'''||[[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]]||33|| || ||33||<ref name=MOD84>[http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1984 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527200939/http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1984 |date=2015-05-27 }} LTTE Atrocities, Year 1984, [[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]]]</ref> |- | නොවැම්බර් 30 || '''[[කෙන්ට් සහ ඩොලර් ෆාම් සමූලඝාතන|කෙන්ට් ෆාම් සමූලඝාතනය]]''': ඩොලර් ෆාම් ගම්මාන ප්‍රහාරයෙන් පසු, කෙන්ට් ෆාම් ගම්මානයේ සිට කුඩා දරුවන් ඇතුළු තවත් සිංහල ජාතිකයින්, 29 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. නිවාස වල දේපල කොල්ලකෑම සහ ගිනි තැබීම.||[[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]]||29|| || ||29||<ref name=MOD84/> |- | දෙසැම්බර් 1 || '''[[කෝකිලායී සමූලඝාතනය]]''': කෝකිලායී ධීවර ගම්මානයේ සිටි සිංහල වැසියන් 11 ඝාතනය කිරීම.||[[කෝකිලායී]], [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය]] ||11|| || ||11||<ref name=GOSL/> |- | දෙසැම්බර් 31 || දෙ.කොටි සංවිධානය වෙනුවෙන් සටන් කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හේතුවෙන් දමිළ වැසියන් 30 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||[[මඩකලපුව]], [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]] || ||30 || ||30||<ref>{{cite news | title=Rebels in Sri Lanka Shoot Four as 'Traitors' | date=1984-12-31 | publisher=New York Times | url =http://proquest.umi.com/pqdweb?did=119129451&sid=1&Fmt=1&clientId=48051&RQT=309&VName=HNP | work =New York Times | accessdate = 2010-04-20 }}</ref> |} ===1985=== 1985 වර්ෂය, ත්‍රස්ථවාදීන්ගේ මිලේච්ඡ ප්‍රහාර උපරිම වූ වසරක් ලෙස සැලකේ. ප්‍රථම වතාවට සිංහල බහුතරයක් වෙසෙන ප්‍රදේශයකදී, නිරායුධ සිවිල් වැසියන් 146 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීමට කොටි ත්‍රස්ථවාදීහූ පෙළඹුනහ. මෙම සිදුවීම ශ්‍රී ලංකාව තුල පමණක් නොව ලොව පුරා කම්පනයක් ඇතිකිරීමට සමත් විය. {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 20 || දෙමළ කොටි විසින් දුම්රියක් තුල පුපුරුවා හැරීමක් සිදුකිරීම හේතුවෙන් සෙබළුන් 22 ක් සහ සිවිල් වැසියන් 10 දෙනෙකු ඝාතනය වීම.||[[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] ||33 || || ||33||<ref>{{cite news | title=3 Killed in Sri Lanka As Train is Blown Up | date=1985-01-21 | publisher=New York Times | url =http://proquest.umi.com/pqdweb?did=119133432&sid=1&Fmt=10&clientId=48051&RQT=309&VName=HNP | work =New York Times | accessdate = 2010-04-20 }}</ref> |- | මැයි 5 || විල්පත්තු සිංහල ගම්මානයේ සිටි, කුඩා දරුවන් ඇතුළු 18 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||විල්පත්තු, [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]]||18|| || ||18||<ref name=MOD85>[http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1985 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527201435/http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1985 |date=2015-05-27 }} LTTE Atrocities, Year 1985, [[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]]]</ref> |- | මැයි 14 || '''[[ශ්‍රී මහා බෝධි සමූලඝාතනය]]''': අනුරාධපුරය ශ්‍රී මහා බෝධි පර්ශ්‍රයේ වන්දනාමාන කටයුතු සිදුකරමින් සිටි පිරිසක් ඇතුළුව, එහි සිට සිවිල් වැසියන් 146 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||[[අනුරාධපුරය]], [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]]||146|| || ||146||<ref name="BBC, Tamil timeline"> {{cite news |title=Timeline of the Tamil conflict |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/51435.stm |work=[[BBC News]] |date=2000-09-04 |accessdate=2007-12-15}} </ref> |- | මැයි 14 || [[විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය]] තුලදී තවත් සිවිල් වැසියන් 18 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ([[ශ්‍රී මහා බෝධි සමූලඝාතනය]] බලන්න).||[[විල්පත්තු ජාතික වනෝද්‍යානය]], [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]]||18|| || ||18||<ref name=GOSL/> |- | මැයි 30 || මුතුර් මිහිදු පුර සහ දෙහිවත්ත යන ගම්මානවල සිටි සිංහල සිවිල් වැසියන් 5 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. ||මහන්දාපුර සහ දෙහිවත්ත, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||5|| || ||5||<ref>Gunasekara, S.L. (November 4, 2003). ''The Wages of Sin'', ISBN 955-8552-01-1</ref> |- | ජුනි 4 || '''දෙහිවත්ත ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': 100 කට වැඩි ආයුධ සන්නද්ධ කොටි පිරිසක්, දෙහිවත්ත ගම්මානයේ සිටි වැසියෝ 15 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. මියගිය බොහෝ දෙනෙකු කුඩා දරුවන් සහ කාන්තාවෝ වූහ.||දෙහිවත්ත, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||15|| || ||15||<ref name=MOD85/> |- | ජුනි 11 || දෙහිවත්ත ග්‍රාමයේදී තවත් සිවිල් වැසියෝ 13 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||දෙහිවත්ත, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||13|| || ||13||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 2 || රුහුණු [[සෝමාවතිය විහාරය|සෝමාවතිය]] විහාරයේ සිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා තිදෙනෙකු සහ තවත් සිංහල සිවිල් වැසියන් තිදෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම..||ත්‍රිකෝණමඩු, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||6|| || ||6||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 14 || '''අරන්තලාව ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': ගම්මානයේ සිංහල වැසියන් 7 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ ඔවුන්ගේ නිවාස 40 ගිනි තැබීම . ||අරන්තලාව, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]]||7|| || ||7||<ref name=MOD85/> |- | අගෝස්තු 18 || '''නාමල්වත්ත ග්‍රාම සමූලඝාතනය I''': ගම්මානයේ වැසියන් 7 දෙනෙකු කපා ඝාතනය කිරීම.||නාමල්වත්ත, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||7|| || ||7||<ref name=MOD85/> |- | නොවැම්බර් 7 || '''නාමල්වත්ත ග්‍රාම සමූලඝාතනය II''': ගම්මානයේ සිටි කුඩා දරුවන් ඇතුළු 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||නාමල්වත්ත, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||10|| || ||10||<ref name=MOD85/> |- | දෙසැම්බර් 20 || 12 වැනිදා පැහැරගැනීමට ලක්වූ මඩු වන්දනාවේ පැමිණි පිරිසක්, ඝාතනය කිරීම.||[[මන්නාරම]], [[මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||6||<ref name=GOSL/> |} ===1986=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | පෙබරවාරි 2 || '''කන්තලේ ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': කඩු ඇතුළු ආයුධ සන්නද්ධව පැමිණි දෙමළ කොටි සාමාජිකයෝ පිරිසක්, කන්තලේ ග්‍රාමයහි සිවිල් වැසියන් 19 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||කන්තලේ, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||19||<ref name=MOD86>[http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1986 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527191936/http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1986 |date=2015-05-27 }} LTTE Atrocities, Year 1986, [[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]]]</ref> |- | පෙබරවාරි 19 || සේරුනුවර, දෙහිවත්ත යන ග්‍රාමවල සිට හමුදා රැකවරණ සහිතව ඇල්ල/කන්තලේ මාර්ගයේ පැමිණෙමින් සිටි සරණාගතයින් පිරිසකට, බෝම්බයක් එල්ල කිරීම සහ, ඉන් හමුදා භටයන් 4 දෙනෙකු ඇතුළුව සිවිල් වැසියන් 35 දෙනෙකු ඝාතනය වීම.||සිට්ටරු කන්තලේ, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||39||<ref name=GOSL/> |- | මැයි 3 || '''[[එයාර් ලංකා යූඑල්512 පියාසැරිය ]]''': එයාර් ලංකා යානයක අටවන ලද බෝම්බයක් පුපුරා යාම සහ, ඉන් විදේශිකයින් 13 ක් ඇතුළුව යානයේ සිටි 21 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වීම. (බ්‍රිතාන්‍යයින් 3, ජර්මානුවන් 2, ප්‍රංශ ජාතිකයින් 3, ජපානුවන් 2, මාලදිවයන් ජාතිකයෙකු සහ පකිස්තානුවෙකු අනතුරින් මිය ගියහ) [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]]හි සිටි 41 දෙනෙකු තුවාල ලැබීම.||[[කටුනායක]], [[බස්නාහිර පළාත]]|| || || ||21||<ref name=GOSL/><ref>{{cite news | title=BBC News, "On this Day" 1986: Bomb kills 21 in Sri Lanka" | date=2007-05-17 | url =http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/3/newsid_2481000/2481291.stm | work =BBC News | accessdate = 2007-05-17 }}</ref> |- | මැයි 5 || '''කින්නියා ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': ග්‍රාමයේ සිටි මුස්ලිම් ජාතිකයින් හතර දෙනෙකු අඩන්තේට්ටම් වලට ලක්කොට ඝාතනය කිරීම.||[[කින්නියා]], [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || ||4||4||<ref name=MOD86/> |- | මැයි 6 || මධ්‍යම විදුලිසංදේශ කාර්යාල බෝම්බය: කොළඹ මධ්‍යම විදුලිසංදේශ කාර්යාලය තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින් කාර්යාලයේ සිටි 14 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||[[කොළඹ]]|| || ||||14||<ref name=MOD86/> |- | මැයි 25 ||'''මහදිවුලවැව ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': ගම්මානයේ සිටි සිංහල වැසියන් 20 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ නිවාස වලට ගිනි තැබීම.||මහදිවුලවැව, [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]]||20|| || ||20||<ref name=GOSL/><ref name=MOD86/> |- | ජුනි 2 || '''ත්‍රිකුණාමලය 3න් වන සැතපුම් කණුව සමූලඝාතනය''': සැතපුම් කණුව අසල තිබූ නිවාස වල සිටි වැසියන් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||[[ත්‍රිකුණාමලය]]|| || || ||10||<ref name=MOD86/> |- | ජුනි 4 || '''අඬන්කුලම් ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': බක්මුණේ සුබද්දාලංකාර භික්ෂූන් වහන්සේ ඇතුළුව ගම්මානයේ වැසියන් 17–20 ප්‍රමාණයක් ඝාතනය කිරීම.||අඬන්කුලම්, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||17–20|| || ||17–20||<ref name=GOSL/><ref name=MOD86/> |- | ජුනි 11 || කන්තලේ සිට කොළඹ බලා ධාවනය වෙමින් පැවැති බස් රථ දෙකක අටවන ලද බෝම්බ දෙකක් පුපුරා යාමෙන් සිවිල් වැසියන් 22 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වීම සහ 75 දෙනෙකු තුවාල ලැබීම. ත්‍රිකුණාමලය [[ලංකා බැංකුව|ලංකා බැංකු]] ශාඛාව අසලදී සහ SP කාර්යාල අසලදී බෝම්බ පුපුරා යන ලදී.||[[ත්‍රිකුණාමලය]], [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||22||<ref name=GOSL/><ref name=MOD86/> |- | ජුනි 21 || '''විල්ගම්වෙහෙර ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': විල්ගම්වෙහෙර කුඩාග්‍රාමයෙහි වැසියන් 9 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||විල්ගම්වෙහෙර, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||9||<ref name=MOD86/> |- | ජුනි 25 || වාහනයක අටවන ලද බෝම්බයක් පුපුරා යාමෙන් සිංහල ජාතිකයින් 16 දෙනෙකු ඝාතනය වීම.||සිට්ටරු, කන්තලේ, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|||16|| || ||16||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 8 || '''Monkey Bridge ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': ග්‍රාමයෙහි සිටි සිංහල වැසියන් 15 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||Monkey Bridge, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||15|| || ||15||<ref name=GOSL/><ref name=MOD86/> |- | ජුලි 9 || '''මොල්ලිපොතාන ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': ග්‍රාමයෙහි සිටි වැසියන් 16 දෙනෙකු රාත්‍රී ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් මිය ගිය බොහෝ දෙනෙක් කුඩා දරුවන් සහ කාන්තාවෝ වූහ. ||මොල්ලිපොතාන, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||16||<ref name=MOD86/> |- | ජුලි 13 || '''පාවක්කුලම් ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': දෙමළ ජාතිකයින් 9 දෙනෙකු සහ සිංහල ජාතිකයින් 2 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||පාවක්කුලම්, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||2||9|| ||11||<ref name=GOSL/><ref name=MOD86/> |- | ජුලි 19 || '''බේරුවිල් සහ වඩිගවැව ග්‍රාම සමූළඝාතන''': ආයුධ සන්නද්ධව පැමිණි 100කට අධික ත්‍රස්ථ සාමාජිකයෝ පිරිසක්, බේරුවිල් සහ වඩිගවැව ග්‍රාමයන් හී වැසියන් 17 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ, 5 දෙනෙකුට බරපතල තුවාල සිදු කිරීම.||බේරුවිල් සහ වඩිගවැව, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||17||<ref name=MOD86/> |- | ජුලි 19 || වඩිගවැව ග්‍රාමයේ සිවිල් වැසියන් 12 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||වඩිගවැව, [[උතුරු මැද පළාත]]||12|| || ||12||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 22 || සිවිල් බස් රථයක් ඉලක්ක කොට බිම් බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන්, සිංහල ජාතිකයින් 32 නෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 20 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම.||මම්මාඩුව, [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]]||32|| || ||32||{{Citation needed|date=October 2011}} |- | ජුලි 24 || වව්නියාව සිට අනුරාධපුරය බලා ගමන් කල බස් රථයක් තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින්, බසයේ ගමන් ගත් 13 දෙනෙකු මරා දැමීම. පිපිරීමෙන් 40 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ.|| || || || ||13||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 24 || දමන සිංහල ග්‍රාමයේ සිටි පුද්ගලයෝ නම දෙනෙක් ඝාතනය කිරීම, සහ 13 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම.||දමන, මධ්‍යම පළාත|| || || ||9||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 17 || '''කන්තලේ සමූලඝාතනය''': කන්තලේ සීනී සංස්ථාවේ, කාණ්ඩ අංක 4 හි වූ සිවිල් වැසියන් 10 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||කන්තලේ, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||7||1||2||10||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 17 || '''වඩිගවැව ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': කන්තලේ ප්‍රහාරය සිදුකල දෙමළ කොටි පිරිසම, වඩිගවැව ග්‍රාමයේ සිටි කුඩා දරුවන් හා කාන්තාවන් ඇතුළු වැසියන් 12 ක් ඝාතනය කොට මරා දැමීම.||වඩිගවැව, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||12||<ref name=MOD86/> |} ===1987=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | පෙබරවාරි 4 || '''මාන්තොටම් සමූලඝාතනය''': මාන්තොටම් ග්‍රාමයෙහි සිටි සිංහල වැසියන් අටදෙනෙකුට දරුණු ලෙස අඩන්තේට්ටම් කොට ඝාතනය කිරීම. (ගම්වාසීහූ මෙවැනි ප්‍රහාරයක් එල්ල වේ යැයි අවධානයෙන් සිටීමත්, ප්‍රහාරය ක්‍රියාත්මක වන විටදී අවට වනලැහැබ් තුල සැඟවීම නිසාත් මරණ සංඛ්‍යාව අඩුවූ බව පැවසේ.) ||මාන්තොටම්, [[මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය]]||8||-||-||8||<ref name=MOD87>{{cite web|title=LTTE Atrocities, Year 1987|url=http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1987|work=1987|publisher=[[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]]|accessdate=19 June 2011}}</ref> |- | පෙබරවාරි 7 || '''අරන්තලාව සමූලඝාතනය''': කාන්තාවන්, දරුවන් ඇතුළුව සිවිල් වැසියන් 27 ත් 28 ත් ප්‍රමාණයක් රාත්‍රි ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය කිරීම. (කඩු, මන්නා වැනි තියුණු ආයුධ භාවිතයෙන් ඝාතන සිදු කර තිබුණි.) ||අරන්තලාව, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||27-28||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | මාර්තු 7 || '''අවරන්තලාව සමූලඝාතනය''': බිමි බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් සිවිල් වැසියන් 6 දෙනෙකු, හමුදා සෙබළුන් 7 දෙනෙකු සහ NAF භටයින් 4 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||අවරන්තලාව, [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||17||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | මාර්තු 22 || '''සේරුනුවර හොරොව්පතාන සමූලඝාතනය''': ග්‍රාමයෙහි සිටි සිංහල සිවිල් වැසියන් 26 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||සේරුනුවර හොරොව්පතාන||26||?||?||26||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | මාර්තු 25 || '''සේරුනුවර සමූලඝාතනය''': ගම්මානයේ සිටි කුඩා දරුවන්, කාන්තාවන් ඇතුළු සිංහල වැසියන් 25 දෙනෙකු මහා මාර්ගය වෙත දක්කා අවුත්, වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||සේරුනුවර, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||25||-||-||25||<ref name=MOD87/> |- | අප්‍රියෙල් 17 || '''හබරණ සමූලඝාතනය''': පොලිස් සහ ආරක්ෂක භටයින් 31 ක් ඇතුළුව, වැසියන් 127 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. (හමුදා නිල ඇඳුමින් සැරසුණු දෙමළ කොටි ත්‍රස්ථවාදීහූ, ත්‍රිකුණාමලය වෙත ගමන් කරමින් තුබූ බස් රථ 3 ක් සහ ට්‍රක් රථ 2ක් නවත්වා, ඒවායේ සිටි ජනයා ඉවතට ඇද වෙඩි තබා ඝාතනය කොට තිබුණි.)||[[හබරණ]], [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]]||127||-||-||127||<ref name=GOSL/><ref name=bubblebursts>{{cite web |url=http://www.uthr.org/BP/volume1/Chapter6.htm |title=1987: THE BUBBLE BURSTS, Chapter 6. |accessdate=2001-01-01 |work=UTHR(J) }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 20 || '''ජයන්තිපුර සමූලඝාතනය''': ජයන්තිපුර ගම්මානයේ සිටි සිංහල සිවිල් වැසියන් 15 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||ජයන්තිපුර, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||15||-||-||15||<ref name=MOD87/> |- | අප්‍රියෙල් 21 || '''[[මධ්‍යම බස් නැවතුම්පල බෝම්බය]]''': කොළඹ, පිටකොටුව මධ්‍යම බස් නැවතුම්පල පර්යන්තයෙහි බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් සිවිල් වැසියන් 113 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම, සහ 298 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම.||[[පිටකොටුව]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||116||<ref name=MOD87/> |- | අප්‍රියෙල් 21 || '''ජයන්තිපුර සමූලඝාතනය''': ග්‍රාමයෙහි සිටි සිංහල වැසියන් 15 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||ජයන්තිපුර, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||15||?||?||15||<ref name=MOD87/> |- | මැයි 29 || කඩවත්මාඩු ප්‍රහාරය: කඩවත්මාඩු සිංහල ග්‍රාමයෙහි සිටි වැසියන් 7 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 5 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. (ත්‍රස්ථවාදී තර්ජන හේතුවෙන් ගම්වාසීහූ, ගම්මානය අවට වනපෙත් තුල රාත්‍රිය ගත කොට තුබූ නිසා ඝාතන ප්‍රමාණය අඩුවූ බව පැවසෙයි). ||කඩවත්මාඩු, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||7||-||-||7||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ජුනි 2 || '''[[අරන්තලාව භික්‍ෂු ඝාතනය]]''': ශ්‍රී ලංකාවේ මෑත කාලීන ඉතිහාසය තුල සිදුවූ දරුණුතම සහ මිලේච්ඡතම භික්ෂූන්වහන්සේලා ඝාතනය මෙය වෙයි. බස්රථයකින් ගමන් කරමින් සිටි භික්ෂූන් වහන්සේලා 32 නමක් කපා කොටා ඝාතනය කිරීම.||අරන්තලාව ||32||-||-||32||<ref name=MOD87/><ref name="bbc3">Elmo Fernando: [http://www.bbc.co.uk/sinhala/highlights/story/2005/01/050128_elmo_ampara.shtml LTTE massacre site is haven for Tamil victims], ''BBC Sinhala'', January 28, 2005</ref> |- | ජුනි 5 || නෙල්ලිඅඩි ප්‍රහාරය: පුපුරණ ද්‍රව්‍ය පුරවන ලද ට්‍රක් රථයක් ශ්‍රී ලංකා හමුදාවට අයත් නෙල්ලි අඩි කඳවුර වෙත ධාවනය කරවා, එහි සිටි 50 කට අධික හමුදා භටයින් පිරිසක් ඝාතනය කිරීම.||[[නෙල්ලිඅඩි]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||50||-||-||50||<ref name=MOD87/> |- | ජුනි 11 || වෙප්පන්කුලම් ප්‍රහාරය: හොරොව්පතාන සිට ත්‍රිකුණාමලය දක්වා ධාවනය වූ වෑන් රථයක සිටි හමුදා භටයෙකු සහ සිවිල් වැසියන් 13 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||වෙප්පන්කුලම්, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||14||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ජුනි 12 || '''ගොඩපොත්ත සමූලඝාතනය''': විහාරස්ථානයක රැස්වීමකට සහභාගීවෙමින් සිටි, හමුදා භටයෙකු ඇතුළු ගම්වාසීන් 8 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ, 6 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||ගොඩපොත්ත, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||9||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ජුනි 21 || '''ගොඩපොත්ත සමූලඝාතනය''': ග්‍රාමයෙහි සිටි සිවිල් වැසියන් 8 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම, එක් අයෙකු තුවාල ලැබීම (ත්‍රස්ථවාදී තර්ජන හේතුවෙන් ගම්වාසීහූ, ප්‍රහාරය සිදු වන විට ගම්මානය අවට වනපෙත් තුලට පලායාම නිසා මරණ සංඛ්‍යාව අඩුවූ බව පැවසෙයි). ||ගොඩපොත්ත, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||8||<ref name=MOD87/> |- | ජුලි 29 || '''තොප්පූර් සමූලඝාතනය''': ගම්මානයේ සිටි සිවිල් වැසියන් නම දෙනෙකුට අඩන්තේට්ටම් සිදු කොට කපා කොටා ඝාතනය කිරීම.||තොප්පූර්, [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||9||<ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 6 || සිංහල සිවිල් වැසියන් 18 දෙනෙකු ඝාතනය.||[[මඩකලපුව]], [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]]||18||-||-||18||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 6 || '''තරාවි සමූලඝාතනය''': ගම්මානයට කඩා වැදුණු 100 කට අධික දෙමළ කොටි ත්‍රස්ථවාදීන් පිරිසක්, ගම්මානයේ සිටි කුඩා දරුවන්, ගැබිණි මව්වරුන් ඇතුළු සිවිල් වැසියන් 25 දෙනෙකු කපා කොටා ඝාතනය කිරීම.||තරාවි, [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]]||25||-||-||25||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 6 || '''සාගරපුර සමූලඝාතනය''': ගම්මානයේ තුබූ නිවසින් නිවස වෙත කඩා වදිමින්, එහි සිටි සිවිල් වැසියන් 27 දෙනෙකු තියුණු ආයුධ වලින් කපා ඝාතනය කිරීම. නිවාස කොල්ලකෑම සහ තුවාල ලැබූවන් සමගම නිවාස ගිනි තැබීම.||සාගරපුර, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||27||-||-||27||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 6 || '''වාලච්චේන සමූලඝාතනය''': මඩකළපුවේ සිට එමින් පැවැති රාත්‍රී තැපැල් දුම්රිය නවත්වා එහි ගමන් කරමින් සිටි සිංහල වැසියන් 40 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||[[වාලච්චේන]], [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]]||40||-||-||40||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 7 || '''පොතුවිල් මොණරාගල මාර්ග සමූලඝාතනය''': බසයක ගමන් කරමින් සිටි සිංහල වැසියන් 25 දෙනෙකු සහ එම මාර්ගයේම ගමන් කරමින් සිටි යතුරු පැදිකරුවන් 5 දෙනෙකුට වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||[[පොතුවිල්]], [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||30||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 10 || '''ගන්තලාව සමූලඝාතනය''': ගන්තලාව කුඩා ගම්මානයෙහි සිටි සිවිල් වැසියන් 9-10 පිරිසක් තියුණු ආයුධ වලින් මරා දැමීම සහ තිදෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම.||ගන්තලාව||9-10||-||-||9-10||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 15 || '''ඇල්ල කන්තලේ සමූලඝාතනය''': ඇල්ල කන්තලේ සිංහල ග්‍රාමයෙහි සිටි කුඩා දරුවන් ඇතුළු සිවිල් වැසියන් 14 දෙනෙකු තියුණු ආයුධ වලින් කපා කොටා ඝාතනය කිරීම.||ඇල්ල කන්තලේ, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||14||-||-||14||<ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 16 || '''පුල්මුඩේ සමූලඝාතනය''': ගමන් කරමින් තුබූ බස් රථයක් නවත්වා එහි සිටි සිංහල ජනතාව වෙන් කර ගනිමින් පොලිස් නිලදාරීන් තිදෙනෙක් ඇතුළු 11 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||පුල්මුඩේ, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||11||-||-||11||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | ඔක්තෝම්බර් 19 || කල්කුඩා ප්‍රහාරය: දෙමළ වැසියන් පිරිසක් ප්‍රවාහනය කරමින් තිබූ බස් රථයක් එල්ටීටීඊ බිම් බෝම්බයකට හසුවීමෙන්, ඉන්දියානු සාම සාධක හමුදා භටයෙකු ඇතුළු එහි ගමන් ගත් 40 දෙනෙකු ඝාතනය වීම.||[[කල්කුඩා]], [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||41||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | නොවැම්බර් 9 || මරදාන බෝම්බය: මරදානේ පුපුරුවා හරිනු ලැබූ බෝම්බයකින් සිවිල් වැසියන් 23 දෙනෙකු සහ 106 දෙනෙකු තුවාල ලැබීම. තවත් 15 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||[[මරදාන]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||38||<ref name=MOD87/> |- | නොවැම්බර් 11 || '''කල්කුඩා සමූලඝාතනය''': මත්ස්‍ය වෙළෙඳාමේ යෙදී සිටි සිංහලයින් 7 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||[[කල්කුඩා]], [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]]||7||-||-||7||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | නොවැම්බර් 12 || '''චෙඩ්ඩිකුලම් සමූලඝාතනය''': PLOTE සාමාජිකයින් 13ක් සහ දමිළ සිවිල් වැසියන් 12 දෙනෙකු ගමන් කරමින් සිටි වෑන් රථයක්, එල්ටීටීඊ විසින් වැළලූ බිම් බෝම්බයකට අසුවීම නිසා රථයේ ගමන් ගත් පිරිස මිය යාම.||[[චෙඩ්ඩිකුලම්]], [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]]||-||24||-||24||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | දෙසැම්බර් 15 || '''දේවාලගොඩැල්ල සමූලඝාතනය''': දේවාලගොඩැල්ල සහ සෝමාවතිය ග්‍රාමයන් හී විසූ සිවිල් වැසියන් 7-9 ප්‍රමාණයක් කපා කොටා ඝාතනය කිරීම.||දේවාලගොඩැල්ල, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||9||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | දෙසැම්බර් 22 || '''මොරවැව සමූලඝාතනය''': 5-6 ක පමණ සිංහල සහ දමිළ පිරිසක් පැහැරගෙන ගොස් අඩන්තේට්ටම් සිදුකොට ඝාතනය කිරීම.||මොරවැව, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||5||1||-||6||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | දෙසැම්බර් 31 || '''මහදිවුලවැව සමූලඝාතනය''': ග්‍රාමයේ විසූ සිවිල් වැසියන් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ නිවාස 15 කට ගිනි තැබීම.||මහදිවුල්වැව, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||?||?||?||10||<ref name=GOSL/><ref name=MOD87/> |- | දෙසැම්බර් 31 || '''කාතන්කඩු සමූලඝාතනය''': කාතන්කඩු මුස්ලිම් ගම්මානයේ විසූ කුඩා දරුවන්, කාන්තාවන් ඇතුළු වැසියන් 30 දෙනෙකු නිවාස වලින් එලියට ඇද දමා කපා කොටා ඝාතනය කිරීම සහ ශරීර අංගඡේදනය කිරීම.||කාතන්කඩු, [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]]||-||-||30||30||<ref name=MOD87/> |} ===1988=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | මාර්තු 2 || මොරවැව ගම්මානයේ විසූ සිංහල වැසියන් 14 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||මොරවැව, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] ||14 || || ||14 ||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 11 ||ගමන්කරමින් තුබූ බස් රථයකට එල්ල කල අත්බෝම්බ ප්‍රහාරයකින්, රථයේ ගමන් ගත් මගීන් 19 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ, නම දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||සුහදගම, හොරොව්පතාන, අනුරාධපුරය || || || ||19 ||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 14 ||ගල්මිටියාව ග්‍රාමයේ සිටි සිංහල සිවිල් වැසියන් 13 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||ගල්මිටියාව, කන්තලේ ||13 || || ||13 ||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 15 ||කිවුල්කඩේ ග්‍රිමයෙහි විසූ සිංහල වැසියන් 7 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. || කිවුල්කඩේ, මොරවැව, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]||7 || || ||7 ||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 17 ||දීඝවාපිය ග්‍රාමයෙහි සිටි සිංහල වැසියන් 13 දෙනෙකු කපා කොටා ඝාතනය කිරීම. ||දීඝවාපිය, දමන, අම්පාර ||13 || || ||13 || <ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 22 ||පාඩුකුලම් ගම්මානයේ සිටි සිංහල වැසියන් 6 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 3 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||පාඩුකුලම්, වව්නියාව || 6|| || ||6 ||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 22 || මැදවච්චිකුලම් ග්‍රාමයෙහි සිටි සිංහල වැසියන් 9 දෙනෙකු වෙඩි තබා මරා දැමීම.||මැදවච්චිකුලම්, වව්නියාව ||9 || || ||9 ||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 29 ||හොරොව්පතාන සිට මැදවච්චිය දක්වා ගමන් කරමින් තුබූ ලංගම බස් රථයක් තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් එහි ගමන් ගත්, මගීන් 9 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 14 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම.|| වේවැල්කැටිය|| || || || 9||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 31 ||සෙන්දමාරදු ගම්මානයට කඩාවැදුණු කොටි ත්‍රස්ථවාදීන්, එහි විසූ මුස්ලිම් වැසියන් 10 දෙනෙකු සහ දමිළ වැසියන් 7 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||සෙන්දමාරදු, කල්මුණේ || || 7|| 10||17 ||<ref name=GOSL/> |- | අප්‍රියෙල් 8 ||හොරොව්පතාන, මීගස්වැව ගම්මානයේ සිටි සිංහල සිවිල් වැසියන් 14 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||හොරොව්පතාන, මීගස්වැව, අනුරාධපුරය ||14 || || ||14 ||<ref name=GOSL/> |- | මැයි 1 ||ලංගම බස් රථයකට බිමි බෝම්බයක් අටවමින්, එහි ගමන්ගත් සිංහල මගීන් 12 දෙනෙකුත්, මුස්ලීම් ජාතිකයින් 9 දෙනෙකුත්, තවත් 5 දෙනෙකුත් ඝාතනය කිරීම. ||සිත්තරු, කන්තලේ [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] ||12 ||? ||9 ||26 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 28 ||එදාවැටුනවැව ගම්මානයේ සිටි සිංහල වැසියන් 16 දෙනෙකු කපා කොටා ඝාතනය කිරීම. || එදාවැටුනවැව, වැලි ඔය.||16 || || ||16 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 16 ||බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීම මගින්, සිංහල ජාතිකයින් 6 දෙනෙකුත්, මුස්ලිම් ජාතිකයින් දෙදෙනෙකුත්, දමිල ජාතිකයෙකුත්, ඝාතනය කිරීම සහ 19 දෙනෙකුට හානි සිදු කිරීම. ||[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] ||6 || 1||2 ||9 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 25 ||ගෙල කපා දැමීම මගින් මාරවිල ගම්මානයේ සිවිල් වැසියන් 11 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||මාරවිල, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] || || || ||11 ||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 10 ||සිංහල වැසියන් 7 දෙනෙකු සහ දමිළ වැසියන් 4 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. ||16 වන කොළණිය, සෙන්ට්‍රල් කෑම්ප් අම්පාර. ||7 ||4 || || 11||<ref name=GOSL/> |- | ඔක්තෝම්බර් 9 ||මහකෝන්ගස්කඩ ගම්මානයේ සිටි සිංහල වැසියන් 44 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ නිවාස 11 කට ගිනි තබා විනාශ කිරීම. ||මහකෝන්ගස්කඩ, මැදවච්චිය ||44 || || ||44 || <ref name=GOSL/> |- | නොවැම්බර් 14 ||ආරක්ෂක නිලදාරීන් දෙදෙනෙකු ඇතුළුව සිංහල ජාතිකයින් 28 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||පැණිකැටියාව, ගෝමරන්කඩවල [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] ||28 || || ||28 ||<ref name=GOSL/> |- |} ===1989=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 17 || මහරඹේකුලම් ග්‍රාමයේ විසූ සිංහල වැසියන් 9 දෙනෙකු මරා දැමීම.||මහරඹේකුලම්||9|| || ||9||<ref name=MOD89>[http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1989 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150527190659/http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1989 |date=2015-05-27 }} LTTE Atrocities, Year 1989, [[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]]]</ref> |- | පෙබරවාරි 2 || බෝගමුයාය ග්‍රාමයේ සිංහල වැසියන් 11 දෙනෙකු ඝාතනය.||බෝගමුයාය||11|| || ||11||<ref name=GOSL/><ref name=MOD89/> |- | පෙබරවාරි 11 || '''දෙටුවැව ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': ගම්මානයේ සිටි සිංහල වැසියන් 37 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||දෙටුවැව, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||37|| || ||37||<ref name=GOSL/><ref name=MOD89/> |- | පෙබරවාරි 11 || සිංහපුර ගම්මානයේ සිංහල වැසියන් 6 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||සිංහපුර||6|| || ||6||<ref name=GOSL/><ref name=MOD89/> |- | පෙබරවාරි 27 || '''බොරවැව ග්‍රාම මනුෂ්‍යඝාතනය''': ගම්මානයේ විසූ සිංහලවැසියන් 38 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||බොරවැව, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||38|| || ||38||<ref name=GOSL/><ref name=MOD89/> |- | අගෝස්තු 17 || පිපිරවීමක් සිදුකිරීමෙන්, සිවිල් වැසියන් 8 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 4 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම.||නොච්චිකුලම්, [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||8||<ref name=GOSL/> |} ===1990=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- |ජුනි 11 ||'''[[1990 ශ්‍රී ලාංකික පොලිස් නිලධාරින් සමූලඝාතනය]]''': නැගෙනහිර පළාතේ සේවය කල පොළිස් නිලදාරීන් ඝාතනය කිරීම. || || || || || 600-774||<ref name="US State Department">{{cite news| url =http://dosfan.lib.uic.edu/erc/democracy/1995_hrp_report/95hrp_report_sasia/SriLanka.html| title =Sri Lanka Human Rights Practices, 1995| work =US State Department| publisher =[[US State Department]]| date =March 1996 , 2000| access-date =2014-03-07| archive-date =2005-03-20| archive-url =https://web.archive.org/web/20050320003919/http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/1995_hrp_report/95hrp_report_sasia/SriLanka.html| url-status =dead}}</ref><ref name="lank1"/><ref name="rivira"/> |- | ජුනි 15 ||හමුදා භටයින් 11 දෙනෙකු ඝාතනය සහ ඔවුන්ගේ සිරුරු කෙළෙසා දැමීම. ||කල්මුණේ || || || || 11||<ref>{{Citation |title=Welcome to UTHR, Sri Lanka<!-- Bot generated title --> |url=http://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893083 |access-date=2014-03-07 |archive-date=2017-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171004164651/http://www.uthr.org/SpecialReports/spreport3.htm#_Toc15893083 }}</ref> |- | ජුලි 23 ||වීරචෝලේ හීදී පුද්ගලයින් 8 දෙනෙකු ඝාතනය සහ සිරුරු එල්ලීම. ||වීරචෝලේ, මඩකලපුව || || ||? ||8 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 24 ||දම්මින්න ග්‍රාමයෙහි විසූ සිංහල වැසියන් 8 දෙනෙකු කපා කොටා ඝාතනය කිරීම. ||දම්මින්න, අරලගංවිල, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] ||8 || || || 8||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 25 ||වාන් ඇල විසූ සිංහල වැසියන් 9 දෙනෙකු කපා ඝාතනය කිරීම. ||වාන් ඇල, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]] ||9 || || || 9||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 26 ||තම්මැන්නාලවකහීදී සිංහල ජාතිකයින් 19 දෙනෙකු ඝාතනය සහ නිවාස 30 ක් ගිනි තබා විනාශ කිරීම. ||තම්මැන්නාලවක, මැදවච්චිය ||19 || || ||19 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 30 ||අක්කරෙයිපත්තුවෙහි මුස්ලිම් ජාතිකයින් 14 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. ||අක්කරෙයිපත්තුව, මඩකලපුව || || ||14 ||14 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 31 ||නොහඳුනන තුවක්කුකරුවෙකු විසින් දමිළ වැසියන් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||පොඩන්කාඩු, පෙරාරු, කන්තලේ ||10 || || ||10 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 3 ||'''[[කාත්තන්කුඩි මුස්ලිම් පල්ලියේ සමූලඝාතනය]]''': 30 කට අධික දෙමල කොටි ත්‍රස්ථයෝ පිරිසක්, කාත්තන්කුඩිය මුස්ලිම් පල්ලි 4 ක වන්දනාවේ යෙදෙමින් සිටි මුස්ලිම් බැතිමතුන්, 147 දෙනෙකු කෘර ලෙස ඝාතනය කිරීම. ||කාත්තන්කුඩිය || || ||147 ||147 ||<ref name="frontline1">Frontline: [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1912/19120470.htm A timely and prudent step by the LTTE - Interview with Rauf Hakeem] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20041207153847/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1912/19120470.htm |date=2004-12-07 }}, Volume 19, Issue 12, June 8–21, 2002</ref> |- | අගෝස්තු 5 ||මුල්ලියන්කඩු කුඹුරක වැඩකරමින් සිටි මුස්ලිම් ජාතික ගොවීහූ 17 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||මුල්ලියන්කඩු, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] || || ||17 || 17|| <ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 6 ||කුඹුරක වැඩකරමින් සිටි මුස්ලිම් ජාතික ගොවීහූ 33 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||අම්පාර || || ||33 ||33 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 7 ||40 වැඩි දෙමළ කොටි ත්‍රස්ථයෝ පිරිසක්, බණ්ඩාරදූව සිංහල ග්‍රාමයේ සිටි සිංහල වැසියන් 30 දෙනෙකු ඝාතනය සහ සිව් දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||බණ්ඩාරදූව, උහන, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] ||30 || || ||30 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 8 ||නවගමුව සිංහල ග්‍රාමයේ සිටි සිවිල් වැසියන් 7 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ සිව් දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||නවගමුව, [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] ||7 || || ||7 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 11 ||එරාවුර් කොට්ඨශ අංක 3 සහ 6 හී විසූ, මුස්ලිම් ජාතිකයින් 116 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 20 දෙනෙකුට හානි කිරීම. ||එරාවුර් || || ||116 ||116 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 13 ||පුල්මුඩේ 15 වන සැතපුම් කණුව අසලදී, මීගමුවේ සිට 25 දෙනෙකු රැගෙන ආ ලොරි රථයකට සැඟවී සිට පහර දීමෙන්, 14 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||පුල්මුඩේ, වැලි ඔය || || || ||14 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 13 ||අවරන්තලාව විසූ මුස්ලිම් ජාතිකයෝ 9 දෙනෙකු සහ එක් සිංහල සිංහල සිවිල් වැසියෙකු ඝාතනය කිරීම, තිදෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||අවරන්තලාව, වව්නියාව ||1 || ||9 || 10||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 13 ||මුස්ලිම් වැසියන් 7 දෙනෙකු කපාකොටා ඝාතනය කිරීම සහ එක්අයෙකුට තුවාල කිරීම. || පූනානි, මඩකලපුව|| || ||7 ||7 ||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 19 ||වෙල්ලමුඩල් ධීවර ගම්මානයේ සිටි, සිංහල සිවිල් වැසියන් 23 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ නිවාස 11කට ගිනි තැබීම. ||වෙල්ලමුඩල්, පුත්තලම ||23 || || || 23||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 21 || පුදුකුඩිඉරිප්පු ගම්මානයක විසූ මුස්ලිම් වැසියන් 15 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 11 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම.||පුදුකුඩිඉරිප්පු, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] || || ||15 ||15 ||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 30 ||පේරවැල්තලාවේ විසූ සිංහල සවිල් වැසියන් 9 දෙනෙකු කපා කොටා ඝාතනය කිරීම. ||පේරවැල්තලාව, මහ ඔය, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] ||9 || || ||9 ||<ref name=GOSL/> |- | ඔක්තෝම්බර් ||'''[[එල්ටීටීඊ විසින් උතුරු පළාතෙන් මුස්ලිම්වරු පලවා හැරීම]]''': පැය 48 ක් තුල, උතුරු පළාතේ වෙසෙන සියළුම මුස්ලිම් ජාතිකයින්ට පලාතෙන් පිටවන ලෙස සහ, එක් පුද්ගලයෙකුට රු150.00ක මුදලක් පමණක් රැගෙන යාමට නියෝග කිරීම. || || || || || ||<ref name="frontline1"/> |- | ඔක්තෝම්බර් 2 ||වාහල්කඩ විසූ සිංහල වැසියන් 7 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. ||වාහල්කඩ, අම්පාර ||7 || || ||7 ||<ref name=GOSL/> |- | ඔක්තෝම්බර් 11 ||මුස්ලිම් ජාතිකයින් 9 දෙනෙකුට, ආරුගම්බේහීදී වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. ||ආරුගම්බේ, අම්පාර || || ||9 ||9 ||<ref name=GOSL/> |- | ඔක්තෝම්බර් 23 ||තන්තිරිමලේ හීදී සිංහල සිවිල් වැසියන් 8 දෙනෙකු සහ ග්‍රාමාරක්ෂකයින් දෙදෙනෙකු මරා දැමීම. ||තන්තිරිමලේ, [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] ||10 || || ||10 ||<ref name=GOSL/> |- | නොවැම්බර් 1 ||හළඹවැව ග්‍රාමයේදී සිංහල වැසියන් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||සිංහපුර, වැලි ඔය ||10 || || || 10||<ref name=GOSL/> |- |} ===1991=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 23 || බෝගමුයාය ගම්මානයේදී සිංහල සිවිල් වැසියන් 25 දෙනෙකු කපා කොටා ඝාතනය කිරීම සහ තවත් 9 දෙනෙකුට තුවාල සිදුකිරීම. බරපතල තුවාලලත් 4 දෙනෙකු පසුව මියයාම. ||බෝගමුයාය, මහ ඔය, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] ||29 || || ||29 ||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 2 ||'''[[හැව්ලොක් බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''': [[කොළඹ]] හැව්ලොක් හී කාර් බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින්, එවක ශ්‍රී ලංකාවේ නියෝජ්‍ය ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයා වූ [[රන්ජන් විජේරත්න]] මහතා ඇතුළු පුද්ගලයින් 19 දෙනෙකු ඝාතනය. ප්‍රහාරයෙන් 73 දෙනෙකුට තුවාල සිදුවීම. ||[[කොළඹ]] || || || || 19||<ref name="bbc3"/> |- | මාර්තු 24 ||අක්කරෙයිපත්තුව මාළු වෙළෙඳපල තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන්, මුස්ලිම් ජාතිකයින් 9 දෙනෙකු ඝාතනයට ලක්වීම සහ පුද්ගලයින් 32 කට තුවාල සිදු වීම. ||බෝගමුයාය, අක්කරෙයිපත්තුව || || || 9||9 ||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 31 ||ඉරුදයපුරම් වෙළෙඳපලට රාත්‍රියේ කඩාවැදුණු දෙමළ කොටි ත්‍රස්ථවාදීන්, එහි සිටි සිවිල් වැසියන් 8 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||ඉරුදයපුරම්, මඩකලපුව || || || ||8 ||<ref name=GOSL/> |- | අප්‍රියෙල් 3 || සාගරයේ ධීවර බෝට්ටු කිහිපයක් වට කල කොටි, එහි සිටි ධීවරයින් 10 දෙනෙකුට වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම සහ 11 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. තවත් ධීවරයින් 16 දෙනෙකු අතුරුදන් කරවීම. ||කෙවිලිය, ත්‍රිකුණාමලය || || || || 26 (16 ක් අතුරුදන්)||<ref name=GOSL/> |- | අප්‍රියෙල් 14 ||ඇතිමලේ ගම්මානයේ විසූ සිංහල වැසියන් 17 දෙනෙකු කපාකොටා ඝාතනය කිරීම. ||ඇතිමලේ, මොණරාගල ||17|| || ||17 ||<ref name=GOSL/> |- | අප්‍රියෙල් 20 ||නියදැල්ල ග්‍රාමයේ විසූ කුඩා දරුවන්, කාන්තාවන් ඇතුළු පුද්ගලයෝ 21 දෙනෙකු කපාකොටා සහ වෙඩිතබා ඝාතනය කිරීම. ||නියදැල්ල, ඔක්කම්පිටිය, [[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]. || || || ||21 ||<ref name=GOSL/> |- | මැයි 19 ||වැඩ නිමවා කුඹුරේ සිට එමින් සිටි සිංහල ගොවීන් දෙදෙනෙකුට සහ මුස්ලිම් ගොවීන් පස්දෙනෙකුට පහරදීම. ඉන් 6 දෙනෙකු මියයාම සහ එක් අයෙක් තුවාල ලැබීම. ||එරක්කාමම්, අම්පාර ||? || || ?||6 ||<ref name=GOSL/> |- | මැයි 20 ||කුඹුරේ සිට ට්‍රැක්ටරයකින් ආපසු එමින් සිටි මුස්ලිම් ගොවීහූ 9 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම සහ දෙදෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||මල්වත්ත, සමන්තුරේ, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] || || || 9||9 ||<ref name=GOSL/> |- | මැයි 21 ||එල්ටීටීඊ මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකරු [[තෙන්මොසි රාජරත්නම්]] විසින් එවක ඉන්දීය අග්‍රාමාත්‍ය [[රජීව් ගාන්ධි]] මහතාව, [[තමිල්නාඩුව]] තුල පැවැති මැතිවරණ රැලියකදී ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් තවත් සිවිල් වැසියෝ 13 දෙනෙකු මිය ගියහ. ඝාතනයෙන් අනතුරුව, ඝාතනයට සම්බන්ධ වූවන් සත් දෙනෙකු පොලීසිය විසින් වටකරනු ලැබූ අවස්ථාවේදී, සියදිවි නසා ගෙන තුබුණි.<ref>{{cite news| url= http://www.expressindia.com/fullstory.php?newsid=70062 |title= We deeply regret Rajiv's death: LTTE|accessdate= |date= June 27, 2006|work= |publisher= Indian Express Newspapers }}</ref> 2006 ජුනි මසදී, එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථ සංවිධානය මේ ඝාතනය සිදුකිරීම සම්බන්ධයෙන් සමාව ඉල්ලා සිටියත්, ඊට ප්‍රතිචාර ලෙස ඉන්දියාව ප්‍රකාශ කර සිටියේ, මෙම සිදුවීම වෙනුවෙන් දෙමළ කොටින්ට සමාව දීම ත්‍රස්ථවාදයට අනුබල දීමක් වන බවයි.<ref>{{cite news| url= http://in.news.yahoo.com//060627/43/65fpp.html |title= India cannot condone 'dastardly' Gandhi killing: minister |accessdate= |date= June 27, 2006|work= |publisher= Yahoo Web Services India }}</ref><ref name="bbc4">BBC News: [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/21/newsid_2504000/2504739.stm "On This Day" May 21, 1991: Bomb kills India's former leader Rajiv Gandhi]</ref> ||[[තමිල්නාඩුව]], ඉන්දියාව || || ||13 || 14||<ref name="bbc1"/> |- | ජුනි ||[[කොළඹ]] 7, Joint Operations Command (JOC) ගොඩනැගිල්ල අසල Flower Road හීදී මරාගෙන මැරෙන බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින් සිවිල් පුද්ගලයින් 12 දෙනෙකු මරා දැමීම සහ 85 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||කොළඹ 7 || || || || 12||<ref>{{Citation |title=Fall out of Eelam War IV,sundayleader |url=http://www.thesundayleader.lk/20071202/Issues.htm |access-date=2014-03-07 |archive-date=2013-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131222050447/http://www.thesundayleader.lk/20071202/Issues.htm }}</ref> |- | ජුනි 12 || මන්මුණේ ගංතොට බෝම්බයක් පුපුරවමින් සිවිල් වැසියන් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||කොක්අඩිචෝලෙයි, මඩකළපුව || || || ||10 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුනි 24 ||පැහැරගත් සිංහල වැසියන් 8 දෙනෙකු ඝාතනය සහ දමිළ පුද්ගලයෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||වැලිගහකණ්ඩිය, මඩකලපුව ||8 || || ||8 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුනි 27 || ලාහුගලදී මගීන් පටවාගත් පුද්ගලික බස් රථයකට අත් බේම්බ ගසා, එහි වූ මගීන්ට වෙඩි තබමින් 16 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් තවත් අට දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. ||ලාහුගල, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] || || || ||16 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි ||'''[[අලිමංකඩ පළමු සටන]]''': ශ්‍රී ලංකා හමුදා කඳවුරක් වූ [[අලිමංකඩ]] කඳවුර, වැටලූ 5,000 පමණ වූ දෙමළ කොටි ත්‍රස්ථයෝ අතර සහ ආරක්ෂක අංශ අතර ඇතිවූ මසක පමණ ගැටුමින් දෙපාර්ශවයේම පුද්ගලයින් 2000 ක් පමණ මිය ගිය බව සඳහන් වෙයි. || || || || || ||<ref>{{cite news| url= http://www.hrw.org/reports/1992/WR92/ASW-14.htm#P860_317153 |title= Sri Lanka|accessdate= |date= August 7, 2006|work= |publisher= Human Rights Watch}}</ref> |- | ජුලි 6 ||පුදූර් වලදී මුස්ලිම් ජාතිකයින් 9 දෙනෙකු කපාකොටා ඝාතනය කල දෙමළ කොටි, ඉන්පසුව මහවැලි රිවර් බෑන්ක් හීදී තවත් අට දෙනෙකු ඝාතනය කරන ලදී. එහිදී තුවාල ලැබූ සිව්දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙක් පසුව මිය යන ලදී. ||පුදූර්, [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]] || 2|| ||16 || 18||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 6 ||පැහැරගත් සිංහල ධීවරයෝ 9 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම ||කරපොල, මනම්පිටිය, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] ||9 || || ||9 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 8 ||මුස්ලිම් ගොවීහූ 6 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||සමන්තුරේ, මඩකලපුව || || || 6||6 ||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 19 ||පල්ලියගොඩැල්ල මුස්ලිම් ගම්මානයේ සිටි 13 දෙනෙකු ඝාතනය සහ 6 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||පල්ලියගොඩැල්ල, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] || || ||13 ||13 ||<ref name=GOSL/> |- | ඔක්තෝම්බර් 15 ||'''[[පල්ලියගොඩැල්ල සමූලඝාතනය]]''' ග්‍රාමයේ සිටි වැසියන් 182 දෙදෙනෙකු කපමින් සහ වෙඩි තබමින් ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් 83 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. ||පල්ලියගොඩැල්ල, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] ||? ||? || 171||182 ||<ref name=GOSL/><ref name="guardian1"/> |- | ඔක්තෝම්බර් 24 ||ඉක්බාල් නගර් හීදී පුද්ගලයෝ 6 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||ඉක්බාල් නගර් || || 3||3 ||6 ||<ref name=GOSL/> |- |} ===1992=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 26 ||බස් රථයකට අටවන ලද බිම් බෝම්බයක් පුපුරා යාමෙන්, බස් රථයේ ගමන් ගත් මගීන් 9 දෙනෙකු මරණයට පත්වීම. ||අරන්තලාව සහ බෝරපොල අතර || || || ||9 ||<ref name=GOSL/> |- | අප්‍රියෙල් 10 || බස් රථයක් තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින් මගීන් 25 දෙනෙකු ඝාතනය සහ 33 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් පොළිස් නිලදාරියෙකු මිය ගිය අතර තවත් හමුදා භටයින් දෙදෙනෙක් තුවාල ලැබූහ. ||[[අම්පාර]] නගරය || || || ||25 ||<ref name=GOSL/> |- | අප්‍රියෙල් 10 || කාර් බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින් සිවිල් වැසියන් 8 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 23 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||[[මහරගම]] || || || || 8||<ref name=GOSL/> |- | අප්‍රියෙල් 29 ||ළදරුවන් 5 දෙනෙකු ඇතුළුව මුස්ලිම් ජාතිකයින් 69 ඝාතනය කිරීම. [[මුස්ලිම්]] වැසියන් සහ ග්‍රාමාරක්ෂකයින් විසින් එල්ල කල ප්‍රතිප්‍රහාර වලින් දමිළ ජාතිකයින් 49 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වීම. || || || 49|| 69||? ||<ref>{{cite news |url= http://www.uthr.org/Reports/Report11/chapter7.htm |title= Massacres In The Polonnaruwa District |accessdate= |year= 2006 |work= |publisher= UTHR(J) |archive-date= 2016-03-03 |archive-url= https://web.archive.org/web/20160303190245/http://www.uthr.org/Reports/Report11/chapter7.htm |url-status= dead }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 29 ||අලිංචිපොතාන ග්‍රාමයේ සිටි මුස්ලිම් වැසියන් 56 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 15 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||අලිංචිපොතාන, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]] || || ||56 ||56 || |- | ජුනි 2 ||අම්පාර 209 වන සැතපුම් කණුව අසලදී බස් රථයක් නවත්වා, එහි ගමන්ගත් මගීන්ට වෙඩි තැබීම. ප්‍රහාරයෙන් සිවිල් වැසියෝ 14 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වූ අතර, පොලිස් භටයෙකු ඇතුළු තවත් පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙක් තුවාල ලැබූහ. || අම්පාර|| || || ||14 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 6 ||ශ්‍රී ලංකා ආරක්ෂක අංශ වෙත තොරතුරු ලබා දුන්නායැයි පවසමින්, දමිළ ජාතිකයින් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||පරයන්කුලම්, [[වවුනියාව]] || || 10|| || 10||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 15 ||කාත්තන්කුඩි සිට කල්මුණේ දක්වා යමින් තුබූ බස් රථයක, ගමන් කරමින් සිටි මුස්ලිම් ජාතිකයින් 19 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 7 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||කිරන්කුලම්, [[මඩකලපුව]] || || ||19 ||19 ||<ref name=GOSL/> |- | ජුලි 21 || දුම්රියක් නවත්වාගනු ලැබූ දෙමළ කොටි ත්‍රස්ථවාදීන්, එහි සිටි මුස්ලිම් ජාතිකයින් වෙන්කරගෙන වෙඩි තැබීම. ප්‍රහාරයෙන් මුස්ලිම් ජාතිකයින් 7 දෙනෙකු මිය ගිය අතර සිව් දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. ||පරංගියාමඩු, [[මඩකලපුව]] || || ||7 ||7 ||<ref name=GOSL/> |- | අගෝස්තු 30 ||ත්‍රිකුණාමලය බස් නැවතුම්පලෙහි පුද්ගලික බස් රථයක අටවා තුබූ බෝම්බයක් පුපුරා යාමෙන්, සිවිල් වැසියෝ 9 දෙනෙකු ඝාතනය වීම සහ 34 දෙනෙකු තුවාල ලැබීම. ||[[ත්‍රිකුණාමලය]] නගරය || || || ||9 ||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 1 ||හිම කිරම පටවාගත් පා පැදියක ඇටවූ බෝම්බයක් වෙළෙඳපොල මධ්‍යයේ පුපුරා යාමෙන්, මුස්ලිම් ජාතිකයින් 22 දෙනෙක් ජීවිතක්ෂයට පත්වීම සහ 67 දෙනෙකු තුවාල ලැබීම. ||සෙයින්දමරදු, [[කල්මුනේ|කල්මුණේ]] || || ||22 ||22 ||<ref name=GOSL/> |- | සැප්තැම්බර් 10 ||Allai වැවෙහි ගමන් කරමින් තුබූ යාත්‍රාවකට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමෙන් එහි සිටි සෙබළුන් 22 දෙනෙකු සහ සිවිල් වැසියන් 7 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||කිලිවෙඩ්ඩි තුඩුව, [[ත්‍රිකුණාමලය]] || ?|| || ||29 ||<ref name=GOSL/> |- | ඔක්තෝම්බර් 1 ||කෝන් වැව ග්‍රාමයේ විසූ වැසියන් වෙත වෙඩි සහ බෝම්බ ප්‍රහාර එල්ල කරමින් 15 දෙනෙකු මරා දැමීම. ප්‍රහාරයෙන් තවත් 9 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. ||කෝන් වැව, වැලි ඔය. || || || ||15 ||<ref name=GOSL/> |- | නොවැම්බර් 16 ||ශ්‍රී ලංකා නාවුක ආඥාපති වයිස් අද්මිරාල් ක්ලැන්සි ෆර්නැන්ඩෝ මහතා ඇතුළු සිව් දෙනෙක්ව, මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් මගින් ඝාතනය කිරීම. (වෙබ් අඩවියක සඳහනක්) || || || || ||4 ||<ref name=SATP1>South Asian Terrorism Portal (SATP): [http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/data_suicide_killings.htm Suicide bombings by the LTTE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161127143225/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/data_suicide_killings.htm |date=2016-11-27 }}, 1987-2007</ref> |- |} ===1993=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | මැයි 1 || කොළඹ [[මැයි දිනය|මැයි දින]] රැලියක් අතරතුරදී, ශ්‍රී ලංකා ජනපති [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] මහතා ඝාතනය කිරීම.||[[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]||1||?||?||1||<ref name="bbc1"/> |- | ජුලි 25 || '''ජනකපුර ග්‍රාම සමූලඝාතනය''': ජනකපුර ග්‍රාමයේ සිටි සිවිල් වැසියන් 9 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||ජනකපුර|| 9|| || ||9||<ref>{{cite web |url=http://www.uthr.org/SpecialReports/spreport5.htm#_Toc512569427 |title=The attack of 25th July 1993 and its sequel. |format= |work=UTHR(J) }}</ref> |- | නොවැම්බර් 10 || '''[[පූනරින් සටන]]''': පුනරින් ආරක්ෂක කඳවුරට එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථයින් විසින් එල්ල කල ප්‍රහාරයෙන්, නිළදාරීන් 8 දෙනෙකු ඇතුළුව සෙබළුන් 233 ඝාතනය වීම. ගැටුමේදී එල්ටීටීඊ ග්‍රහණයට හසුවූ හමුදා සෙබළුන් 200 දෙනෙකු, කොටි ත්‍රස්ථවාදීන් විසින් කෘර ලෙස මරා දැමූ බව සඳහන් වේ.||[[පුනරින්]], [[කිලිනොච්චි දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||241|| |} ===1994=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 19 || '''රඹෑව බස් බෝම්බය''': ශ්‍රීපුර සිට අනුරාධපුරය දක්වා ගමන් ගනිමින් තුබූ පුද්ගලික බස් රථයක් තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින් එහි ගමන් ගත්, සිංහල ජාතිකයන් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් තවත් 51 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ.||රඹෑව, [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]]||10|| || ||10||<ref name=GOSL/> |- | මාර්තු 16 || කුදිරමලේ ධීවර බෝට්ටු ප්‍රහාරය: ධීවර කටයුතු වල නිරත වෙමින් සිටි බෝට්ටු 10 කට පහරදීමෙන් එහි සිටි ධීවරයින් 17 දෙනෙකු මරා දැමීම. ප්‍රහාරයෙන් තිදෙනෙකු තුවාල ලැබූ අතර, තවත් පස්දෙනෙකු අතුරුදන් වූහ.||[[කුදිරමලෙයි]], [[පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||17||<ref name=GOSL/> |- | ඔක්තෝම්බර් 24 || කොළඹ රැලියක් අතරතුර මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයකින්, ශ්‍රී ලංකා විපක්ෂ නායකවරයා වූ [[ගාමිණී දිසානායක]] මහතා ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් පුද්ගලයෝ 50 කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියහ. මියගිය අය අතර පාම [[ඔසී අබේගුණසේකර]], [[වීරසිංහ මල්ලිමාරච්චි]], සහ [[ජී. එම්. ප්‍රේමචන්ද්‍ර]] යන අය වූහ. ප්‍රහාරය නිසා 75 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ.||[[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]||≈50|| || ||≈50||<ref name="BBC, Tamil timeline"/><ref name='latimes-gd'>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Suspected Tamil Suiced Bomber May Have Hurt Sri Lankan Peace | date=October 25, 1994 | publisher=The Tech | url=http://tech.mit.edu/V114/N51/tamiltiger.51w.html | work=Los Angeles Times | pages= | accessdate=2007-04-29 | archive-date=2009-02-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090213170621/http://tech.mit.edu/V114/N51/tamiltiger.51w.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news| url= http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10B15FD3F5B0C768EDDA90994DC494D81&showabstract=1|title= Latest Killing of a Sri Lanka Politician Fits a Familiar Pattern |accessdate= May 8, 2010|date= October 25, 1994|work= |publisher= New York Times | first=Barbara | last=Crossette}}</ref> |} ===1995=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | මැයි 25 ||'''[[කල්ලරාව සමූලඝාතනය]]''': කල්ලරාව ධීවර ගම්මානයේ සිටි සිවිල් වැසියන් 42 වෙඩි තබා සහ කපා කොටා ඝාතනය කිරීම. ||කල්ලරාව || || || ||42 ||<ref name="The Sunday Times1">[http://sundaytimes.lk/981004/news2.html ''The Sunday Times'', Lighting a candle in the storm.]</ref> |- | මැයි 28 ||තාරාවිකුලම් හමුදා කදවුරට එල්ලවූ ප්‍රහාරයෙන් හටයන් 23 ක් මියගියේය. ||තාරාවිකුලම් || || || ||23 || |- | අගෝස්තු 7 || බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් සිවිල් වැසියන් 22 ක් ඝාතනය කිරීම. ||[[කොළඹ]] || || || ||22 ||<ref name=SATP1/> |- | ඔක්තෝම්බර් 20 || කොළොන්නාව සහ ඔරුගොඩවත්ත තෙල් ගබඩා සංකීර්ණයට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. තෙල් ටැංකි වෙතට කඩා වැදුණු මරාගෙන මැරෙන කොටි ත්‍රස්ථවාදීන් සිව්දෙනෙක් සිය බෝම්බ පුපුරුවා ගනිමින්, එහි සිටි ආරක්ෂක නිළදාරීන් 22 දෙනෙකු ඝාතනය කල අතර, සංකීර්ණයට අමෙරිකා ඩොලර් මිලියන 10 ක පමණ දේපල අලාභහානියක්ද සිදු කරන ලදී. ||කොළොන්නාව, [[කොළඹ]] || || || ||22 ||<ref>Frontline: [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1703/17031060.htm The LTTE and suicide terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100504204040/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1703/17031060.htm |date=2010-05-04 }}, Volume 17, Issue 03, Feb. 05 - 08, 2000</ref> |- | ඔක්තෝම්බර් 21 ||මංගලගම සිවිල් වැසියන් 16 දෙනෙකු මරා දැමීම. ||මංගලගම || || || ||16 || |- | ඔක්තෝම්බර් 25 || ග්‍රාමයේ සිටි සිංහල ගොවීන් 12 දෙනෙක් ඝාතනය කිරීම. ||පානම ||12 || || ||12 ||<ref name="The Sunday Times1"/> |- | නොවැම්බර් 11 ||කොම්පඤ්ඤ වීදිය දුම්රියපල ආසන්නයේ බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින් කුඩා දරුවන් 15 දෙනෙකු සහ හමුදා සෙබළුන් දෙදෙනෙක් මරා දැමීම. ||[[කොළඹ]] || || || ||17 ||<ref name=SATP1/> |- | නොවැම්බර් 24 ||මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකාරිනියන් දෙදෙනෙකු විසින්, ශ්‍රී ලංකා හමුදා මූලස්ථානයට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම සහ එමගින් 16 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. || [[කොළඹ]]|| || || ||16 ||<ref name=SATP1/> |- | දෙසැම්බර් 11 ||තවත් මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකරුවන් දෙදෙනෙකු විසින්, ශ්‍රී ලංකා හමුදා මූලස්ථානයට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් හමුදා භටයින් තිදෙනෙකු සහ සිවිල් වැසියන් 15 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය. ||[[කොළඹ]] || || || ||18 ||<ref name=SATP1/> |- | දෙසැම්බර් 23 || මඩකලපුවේදී භට කණ්ඩායමකට පහර දී, හමුදාභටයින් 32 ඝාතනය කිරීම. හමුදා ප්‍රතිප්‍රහාර වලින් ත්‍රස්ථවාදීහූ 60 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වූ බව පැවසේ. ||මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය || || || || 32||<ref>{{Citation |title=March{{!}} Data {{!}} Chronology for Sri Lankan Tamils in Sri Lanka<!-- Bot generated title --> |url=http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=78002 |access-date=2014-03-08 |archive-date=2015-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150629183620/http://www.cidcm.umd.edu/mar/chronology.asp?groupId=78002 }}</ref> |- |} ===1996=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 31 || '''[[මහ බැංකු බෝම්බය]]''': කොළඹ පිහිටි ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවට බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් පුද්ගලයින් 90 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වූ අතර, 1400 දෙනෙකුට තුවාල ලැබූහ. මෙය එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථයින් විසින් එල්ල කරනු ලැබූ අතිශය මිලේච්ඡ ප්‍රහාරයක් ලෙස හැඳින්වෙයි.|| කොළඹ, [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||90||<ref name="bbc1"/> |- | මාර්තු 19 ||ශ්‍රී ලංකා ආරක්ෂක අංශ වෙත තොරතුරු ලබා දුන්නායැයි පවසමින්, දමිළ ජාතිකයින් 29 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.|| || ||29 || || 29|| |- | ජුනි 11 ||ලුණුඔය දී සිවිල් වැසියන් 14 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානයට අනූව මෙම පහරදීමේ අරමුණ වී තිබෙන්නේ, එල්ටීටීඊ ය විසින් ප්‍රදේශයේ පොළිස් මුරපලකට පහර දීමකින් පසු ඇවිලී ගිය ගැටුමකින් එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථ සංවිධානයේ පවුල් වල සාමාජිකයින්ට හානි සිදු වීම නිසා, ඊට අදාල පිරිස් වලින් පළිගැනීමයි.||ලුණුඔය || || || ||14 || |- | ජූලි 4 ||ශ්‍රී ලංකා අමාත්‍යවරයෙකුට එල්ල කල මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් සිවිල් වැසියන් 25 දෙනෙකු ඝාතනය වීම.||[[යාපනය]], [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||25 || <ref name=SATP1/><ref>''Patterns of Global Terrorism'' (1996) by [[United States Department of State]]</ref> |- | ජූලි 18 || '''[[1996 මුලතිව් සටන]]''': [[මුලතිව්]] ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදා කඳවුරට එල්ල වූ එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථ ප්‍රහාරයෙන් හමුදා භටයින් 1200 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් මිය යාම/අතුරුදන් වීම. ගැටුමේදී එල්ටීටීඊ ග්‍රහණයට ලක්වූ සෙබළුන් පණපිටින් පුළුස්සා දැමීම.|| [[මුලතිව්]]|| || || ||1200 (අතුරුදන්වීම් සමග) ||<ref>{{cite news | url =http://www.sundaytimes.lk/961013/sitrep.html | title =Censorship out: then events unfurled| work =|publisher = The Sunday Times|date= October 13, 1996 }}</ref> <ref>{{cite news | url =http://www.crimesofwar.org/thebook/quarter-giving-no.html | title =Quarter, Giving No| work =|publisher = Crimes of War|date= October 16, 2000 }}</ref> |- | ජූලි 24 || '''[[දෙහිවල දුම්රිය බෝම්බය]]''': දෙහිවලදී, කොළඹ-අළුත්ගම දුම්රිය තුල බෝම්බ 4 ක් පුපුරුවා හරිමින් මගීන් 64 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් පුද්ගලයෝ 400 ක් පමණ තුවාල ලැබූහ.|| [[දෙහිවල]]|| || || || 64||<ref name="bbc1"/><ref name='SPUR2'>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Chronology of Suicide Bomb Attacks by LTTE Tamil Tiger Terrorists in Sri Lanka | date=2007-03-15 | publisher=Society for Peace, Unity and Human Rights for Sri Lanka (SPUR) | url=http://www.spur.asn.au/chronology_of_suicide_bomb_attacks_by_Tamil_Tigers_in_sri_Lanka.htm | pages= | accessdate=2007-04-01 | language= | archive-date=2007-03-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070315160611/http://www.spur.asn.au/chronology_of_suicide_bomb_attacks_by_Tamil_Tigers_in_sri_Lanka.htm | url-status=dead }}</ref> <ref name='SPUR2'/> |- |} ===1997=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | පෙබරවාරි 10 || '''ඔඩ්ඩෙයිමාවඩි ග්‍රාම ප්‍රහාරය''': ඔඩ්ඩෙයිමාවඩි ග්‍රාමයේ විසූ, මුස්ලිම් වැසියන් 5 දෙනෙකුට වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම සහ තිදෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම.||ඔඩ්ඩෙයිමාවඩි, [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]]|| || ||5||5||<ref name=MOD97>[http://defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1997 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140723230406/http://www.defence.lk/LTTE/atro.asp?id=1997 |date=2014-07-23 }} LTTE Atrocities, Year 1997, [[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]]]</ref> |- | මැයි 12 || '''මොරවැව ග්‍රාම ප්‍රහාරය''': මොරවැව ග්‍රාමයට සහ පොළිස් ස්ථානයට පහර දී, එහි සිටි 5 දෙනෙකුට වද දී ඝාතනය කිරීම.||මොරවැව, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||5||<ref name=MOD97/> |- | ජූලි 2 || '''එරක්කණ්ඩි ග්‍රාම සමූළඝාතනය''': ගම්මානයට කඩාවැදුනු 100 ක් තරම් වූ දෙමළ කොටි ත්‍රස්ථයෝ පිරිසක් එහි සිටි මුස්ලිම් වැසියන් 34 දෙනෙකුව, තියුණු ආයුධ, මුගුරු සහ ගිනි අවි වලින් කෘර ලෙස ඝාතනය කිරීම.||එරක්කණ්ඩි, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| || ||34||34||<ref name=MOD97/> |- | ඔක්තෝම්බර් 15 || '''[[1997 කොළඹ ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''': කොළඹ ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන ගොඩනැගිලි අසල බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් පුද්ගලයෝ 15 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||[[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||15||<ref name="guardian1"/><ref name="frontline2">''Frontline'', [http://www.hinduonnet.com/fline/fl1422/14220620.htm ''Frontline'' A new declaration of war] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100714180727/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1422/14220620.htm |date=2010-07-14 }}</ref> |} ===1998=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 25 ||'''[[1998 දළදා මාළිගාවට එල්ල වූ ප්‍රහාරය]]''': සිව් දෙනෙකුගෙන් සැදුම් ලත් [[කළු කොටි]] කණ්ඩායමක් විසින්, පුපුරණ ද්‍රව්‍ය තොගයක් පැටවූ ට්‍රක් රථයක් පුපුරුවා, [[මහනුවර]] ශ්‍රී [[දළඳා මාළිගාව]]ට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් 17 දෙනෙකු මිය ගිය අතර 25 දෙනෙකු තුවාල ලැබීය. ||[[මහනුවර]] || || || || 17||<ref name="bbc1"/><ref name=SATP1/> |- | මාර්තු 5 ||කොළඹ බස් බෝම්බ දෙකක් අටවමින් පුපුරුවා හැරීම. පිපිරීමෙන් සිවිල් වැසියන් 32 දෙනෙක් ජීවිතක්ෂයට පත්වීම සහ 252 දෙනෙකු තුවාල ලැබීම. || || || || ||32 ||<ref name="bbc1"/> |- | මැයි 14 ||[[පේදුරු තුඩුව]] ශ්‍රී ලංකා හමුදා ආඥාපති බ්‍රිගේඩියර් [[ලැරී විජේරත්න]] මහතා ගමන් කරමින් සිටි මෝටර් රථය ඉදිරියට කඩා පිනූ කළු කොටි සාමාජිකයෙකු, රථය මතදී බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීම. ප්‍රහාරයෙන් විජේරත්න මහතා ඇතුළු තිදෙනෙක් ඝාතනය විය. || || || || ||3 || |- | මැයි 17 || [[යාපනය]] නගරාධිපති [[සරෝජිනී යෝගේස්වරන්]] මහත්මියව ඇගේ නිවසේදී ඝාතනය කිරීම ||[[යාපනය]] || || || || || |- | අගෝස්තු 29 || මගීන් 55 දෙනෙකු රැගෙන පියාසරකරමින් තුබූ AN-24 [[ලයන් එයාර්]] ෆ්ලයිට් 602 ගුවන් යානයට ප්‍රහාරයක් එල්ල කොට විනාශ කිරීම. || ||? || 48||? ||55 ||<ref>{{cite news | title=Shattered dreams behind Lion Air mystery | date=1998-10-04 | publisher=SundayTimes | url =http://sundaytimes.lk/981004/spec.html | work =The Sunday Times | accessdate = 2007-04-12 }}</ref><ref>{{cite news | title=LIONAIR FLIGHT 602 FROM JAFFNA: | date=1998-10-06 | publisher= | url=http://www.uthr.org/bulletins/bul19.htm | work=UTHR | pages= | accessdate=2007-04-12 | archive-date=2010-02-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100226170932/http://www.uthr.org/bulletins/bul19.htm | url-status=dead }}</ref> |- | සැප්තැම්බර් ||'''[[1998 කිලිනොච්චි සටන]]''': එල්ටීටීඊ ත්‍රස්තවාදීන් සමග ඇතිවූ ගැටුමෙන් හමුදා භටයින් 1,500 ප්‍රමාණයක් මිය යාම සහ 3,000 ක් පමණ තුවාල ලැබීම. ගැටුමින් සෙබළුන් 500 ක පමණ පිරිසක් අතුරුදන් වූහ. ||කිලිනොච්චිය || || || || 1500 + 500 (අතුරුදන්)||<ref name="ACrep">Project Ploughshares: [http://www.ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-SriLanka.html Armed Conflicts Report - Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110207165518/http://ploughshares.ca/libraries/ACRText/ACR-SriLanka.html |date=2011-02-07 }}, last update: January 2007</ref> |- |} ===1999=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | අප්‍රියෙල් 11 ||මහනුවර මධ්‍යම බස් නැවතුම්පල අසලදී බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් සිවිල් වැසියෝ දෙදෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. || [[මහනුවර]]|| || || ||2 ||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april99/kand.html |access-date=2014-03-09 |archive-date=2005-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20050120174122/http://brcslproject.gn.apc.org/slmonitor/april99/kand.html }}</ref> |- | ජුනි 2 ||ඉඟිණියාගලදී සිංහල වැසියන් 11 දෙනෙකු ඝාතනය. ||ඉඟිණියාගල ||11 || || ||11 ||<ref>S.L Gunasekara: ''Wages of sin''. ISBN 955-8552-01-1</ref> |- | ජූලි 29 ||ශ්‍රී ලංකා දමිළ පාම [[නීලන් තිරුචෙල්වම්]] ඇතුළු තිදෙනෙකු මරාගෙන මැරෙන ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් තවත් 6 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. || || || 3|| ||3 ||<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1617/16170970.htm |title=Peace-maker as terrorist target |date= Volume 16, Issue 17, August 14–27, 1999| publisher =Frontline }}</ref> |- | සැප්තැම්බර් 18 ||'''[[ගෝනගල සමූලඝාතනය]]''': ගෝනගල ග්‍රාමයේ සිටි සිංහල වැසියන් 54 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||ගෝනගල, [[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය]] || 54|| || ||54 ||<ref name="BBC, Tamil timeline"/><ref>{{cite news |title=Sri Lanka rebels kill 50 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/450856.stm |work=[[BBC News]] |date=1999-09-18 |accessdate=2008-01-01 }}</ref><ref>{{cite journal |author=Sambandan, V.S. |year=1999 |title=Carnage in eastern Sri Lanka |journal=[[Frontline (magazine)|Frontline]] |volume=16 |issue=20 |url=http://www.hinduonnet.com/fline/fl1620/16201340.htm |accessdate=2008-01-01 |archive-date=2009-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090624012051/http://hinduonnet.com/fline/fl1620/16201340.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |title=Pre-dawn horror in Ampara: 54 killed as LTTE unleashed terror on villagers |url=http://sundaytimes.lk/990919/frontm.html |work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]] |date=1999-09-19 |accessdate=2008-01-01 }}</ref> |- | නොවැම්බර් 1 ||'''[[ඔඩ්ඩුසුඩාන් ආක්‍රමණය (1999)]]''': එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථවාදීන් සහ ශ්‍රී ලංකා සෙබළුන් අතර ඔඩ්ඩුසුඩාන් හමුදා කඳවුරේ ඇතිවූ ගැටුමකින් හමුදාභටයින් 800 පමණ ඝාතනය වීම/ අතුරුදන් වීම. || || || || ||800 ||<ref name="ACrep"/> |- | දෙසැම්බර් 11– 2002 ජනවාරි 2, අතර කාලය ||මේ කාලය තුල එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථ සංවිධානය සමග ඇතිවූ දරුණු ගැටුම් වලින් හමුදා භටයින් 212 ඝාතනය වීම. 37 දෙනෙකු අතුරුදන් වීම සහ 2,118 දෙනෙකු තුවාල ලැබීම. || || || || ||212 ||<ref name="ACrep"/> |- | දෙසැම්බර් 18 ||මැතිවරණ රැලියකට එක්ව සිටි, එවක ශ්‍රී ලංකා ජනපතිනී [[චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග]] මැතිණිය ඉලක්ක කොට ගෙන එල්ල කරන ලද මරාගෙන මැරෙන එල්ටීටීඊ බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් සිවිල් වැසියන් 23 දෙනෙකු ඝාතනය වීම. || [[කොළඹ]] || || || ||23 ||<ref name="bbc1"/><ref name="bbc9">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/591352.stm | title =Sri Lankan suicide bomb kills 13| work =|publisher = [[BBC News]] |date= 5 January 2000}}</ref> |- | දෙසැම්බර් 18 ||එල්ටීටීඊ මරාගෙන මැරෙන බෝම්බකරුවෙකු වූ ස්කන්ධරාජා අශෝක විසින්, විශ්‍රාමික ශ්‍රී ලංකා හමුදා මේජර්වරයෙකු වූ ජෙනරාල් [[ලක්ෂ්මන් අල්ගම]] මහතා ඇතුළු පුද්ගලයින් දොළොස් දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. || || || || ||12 ||<ref name=SATP1/> |} ===2000=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 5 ||ශ්‍රී ලංකා අග්‍රාමාත්‍ය කාර්යාලය ඉදිරිපිටට මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කරමින් එහි සිටි පොළිස් නිළදාරීන් තිදෙනෙකු සහ සිවිල් වැසියන් 13 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||[[කොළඹ]] || || || ||16 ||<ref name=SATP1/><ref name="bbc9"/> |- | ජනවාරි 7 || මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් මගින් එවක ශ්‍රී ලංකා කර්මාන්ත අමාත්‍යවරයා වූ [[සී.වී. ගුණරත්න]] මහතා සහ තවත් සිවිල් වැසියන් 24 දෙනෙකු ඝාතනය.|| || || || ||25 ||<ref name=SATP1/><ref name="cfr1">Council for Foreign Relations: [http://www.cfr.org/publication/9242/ Liberation Tigers of Tamil Eelam (Sri Lanka, separatists)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100526145855/http://www.cfr.org/publication/9242/ |date=2010-05-26 }}, August 2006</ref> |- | ජනවාරි 27 ||තැපැලි කාර්යාලයක බෝම්බයක් පුපුරුවා 11 දෙනෙක් ඝාතනය කිරීම සහ 70 කට තුවාල සිදු කිරීම. || || || || || 11||<ref name="bbc5">BBC News: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/673646.stm Tamil rebels commit suicide], March 11, 2000</ref><ref name="bbc10">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/620289.stm | title =Sri Lanka bomb kills 11| work =|publisher = [[BBC News]]|date= 27 January 2000}}</ref> |- | මාර්තු 11 ||මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් මගින්, ශ්‍රී ලංකා ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාව ඝාතනය කිරීමට උත්සාහ කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් පොළිස් භටයින් 6 දෙනෙකු සහ සිවිල් වැසියේ 14 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත් විය. තවත් 46 දෙනෙකු ප්‍රහාරය නිසා තුවාල ලැබූහ. || || || || ||20 ||<ref name=SATP1/><ref name="bbc5" /> |- | අප්‍රියෙල් 22 ||'''[[අලිමංකඩ දෙවන සටන]]''': උතුරු පළාතේ වැදගත් ආරක්ෂක කඳවුරක් වූ [[අලිමංකඩ]]ට, එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථවාදීන් විසින් ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. || || || || || ||<ref>{{cite news |url= http://www.hinduonnet.com/fline/fl1709/17091240.htm |title= The fall of Elephant Pass |accessdate= |date= May 12, 2000 |work= |publisher= Frontline, The Hindu |archive-date= October 17, 2007 |archive-url= https://archive.is/20071017211759/http://www.hinduonnet.com/fline/fl1709/17091240.htm |url-status= dead }}</ref> |- | මැයි 17 ||මඩකලපුව බෞද්ධ විහාරස්ථානයක වෙසක් උත්සවය සමරමින් සිටි බැතිමතුන් 23 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ තවත් 70 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||[[මඩකලපුව]] ||23 || || ||23 ||<ref name="statedprt2">''United States Department of State: [http://www.state.gov/g/drl/rls/hrrpt/2000/sa/index.cfm?docid=704 Country Reports on Human Rights Practices 2000 - Sri Lanka], February 23, 2001</ref><ref name="bbc11">{{cite news | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/752320.stm | title =Bomb blast in Sri Lanka| work =|publisher = [[BBC News]]|date= 17 May 2000}}</ref> |- | ජුනි 26 || මරාගෙන මැරෙන නෞකා ප්‍රහාරයක් මගින්, M.V. Uhana යාත්‍රාව ගිල්වා එහි සිටි නාවික භටයින් තිදෙනෙකු ඇතුළු 8 දෙනෙකු ඝාතනය. || || || || ||8 ||<ref name=SATP1/> |- | සැප්තැම්බර් 15 ||කොළඹ මහ රෝහල ඉදිරිපිටට මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. මෙම ප්‍රහාරයෙන් 7 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වූ අතර තවත් 28 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. (වෙබ් අඩවියක සඳහනක්) ||[[කොළඹ]] || || || || 7||<ref name=SATP1/> |- | ඔක්තෝම්බර් 3 ||බෝම්බ ප්‍රහාරයක් මගින් පාර්ලිමේන්තු අපේක්ෂකයෙකු වූ මොහොමඩ් බයිතුල්ලා ඇතුළු 20 කට වඩා පිරිසක් ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් 49 දෙනෙකුට තුවාල සිදුවීම. (වෙබ් අඩවියක සඳහනක්) ||[[මුතූර්]] || || || ||20+ ||<ref name=SATP2>South Asian Terrorism Portal (SATP):[http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/leaders_assassinated_byLTTE.htm Prominent Political Leaders Assassinated by The LTTE, South Asian Terrorism Portal (SATP)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110617051821/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/leaders_assassinated_byLTTE.htm |date=2011-06-17 }}</ref> |- | ඔක්තෝම්බර් 5 || නියේජ්‍ය අමාත්‍ය තිස්ස කරලියද්ද මහතා ඉලක්ක කොට ගනිමින් පුපුරුවා හැරි මරාගෙන මැරෙන බෝම්බයකින් සිවිල් වැසියන් 7 දෙනෙකු ඝාතනය වීම සහ තවත් 40 දෙනෙකුට තුවාල සිදු වීම. (වෙබ් අඩවියක සඳහනක්) ||මැදවච්චිය, [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]] || || || ||7 ||<ref name=SATP2/> |} ===2001=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජුලි 24 || '''[[බණ්ඩාරනායක ගුවන් තොටුපළ ප්‍රහාරය]]''': 14 දෙනෙකුගෙන් සැදුම්ලත් මරාගෙන මැරෙන එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථ කණ්ඩායමක් විසින්, [[ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදා]] මූලස්ථානයට සහ [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]]ට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. ||[[කටුනායක]], [[බස්නාහිර පළාත]]||7||14|| ||21||<ref name="bbc6">{{cite news | title=Timeline: Sri Lanka | date=2007-05-01 | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/country_profiles/1166237.stm | work =BBC News | accessdate = 2007-05-30 }}</ref> |} ===2005=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | අගෝස්තු 12 || ශ්‍රී ලංකා විදේශ අමාත්‍යවරයා වූ [[ලක්ෂ්මන් කදිරගාමර්]] මහතාව, එල්ටීටීඊ ස්නයිපර්කරුවෙකු විසින් වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම.||[[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]|| ||1|| ||1||<ref>{{cite news| url= http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2006/05/060519_eu_ltte.shtml |title= EU 'actively considering' Tiger ban |accessdate= |date= May 19, 2006|work= |publisher= BBC Sinhala }}</ref> |} ===2006=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 7 ||පුපුරණ ද්‍රව්‍ය තොගයක් පටවාගත් ධීවර බෝට්ටුවක් යොදාගෙන ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදා යාත්‍රාවකට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් නාවිකයෝ 13 දෙනෙකු මිය ගියහ. || [[ත්‍රිකුණාමලය]]|| || || ||13 ||<ref>{{cite news| url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4589758.stm |title= 'Rebels sink' Sri Lanka navy boat |accessdate= |date= January 7, 2006|work= |publisher= BBC News }}</ref> |- | මාර්තු 1 ||එල්ටීටීඊ ය විසින් අටවන ලද්දැයි සැක කෙරෙන බිමි බෝම්බයකට හසුවීමෙන් සිවිල් වැසියන් 5 දෙනෙකු මරණයට පත්වීම. || || || || ||5 ||<ref name="bbc7">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Sri Lanka explosion 'kills five' | date=2006-05-01 | publisher= | url =http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4961536.stm | work =BBC News | pages = | accessdate = 2007-05-30 | language = }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 23 ||'''[[ගෝමරන්කඩවල සමූලඝාතනය]]''': ගෝමරන්කඩවල ග්‍රාමයේ සිටි සිංහල සිවිල් වැසියන් 6 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. || ගෝමරන්කඩවල, [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය]]|| 6|| || ||6 ||<ref>{{cite web |url=http://www.sundaytimes.lk/060430/index.html |title=IGomarankadawala: “We need more security say villagers |accessdate=2006-04-30 |work=The Sunday Times }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 25 ||ගර්භනී මාතාවක් ලෙස වෙස් පැලැඳගත් මරාගෙන මැරෙන කොටි බෝම්බකාරියක විසින්, ලුතිනර් ජෙනරාල් [[සරත් ෆොන්සේකා]] මහතා ඝාතනයට තැත් කිරීම. එම මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයෙන් සරත් ෆොන්සේකා මහතා බරපතල තුවාල තුවාල ලබා දිවි ගලවාගත්තත්, ඉන් තවත් පුද්ගලයෝ 8 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය. තිහකට අධික පිරිසක් ප්‍රහාරය නිසා තුවාල ලැබූහ. || කොළඹ, [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||8 ||<ref>{{cite news| url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4941744.stm |title= Bomb targets Sri Lanka army chief |accessdate= |date= April 25, 2006|work= |publisher= BBC News }}</ref> |- | මැයි 11 ||'''[[2006 පේදුරු තුඩුව සටන]]''': එල්ටීටීඊ [[මුහුදු කොටි]] විසින්, [[ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව]]ට අයත් නෞකා දෙකකට පහර දී එකක් ගිල්වා දැමූ අතර, අනෙකට දැඩි හානි සිදු කරන ලදී. මෙම ප්‍රහාරය,ශ්‍රී ලංකා රජය සහ කොටි ත්‍රස්ථ සංවිධානය අතර ඇතිකරගත් යුධ විරාම ගිවිසුම අමු අමුවේ උල්ලංඝනය කිරීමක් ලෙස හැඳින්වෙයි. ප්‍රහාරයෙන් නාවිකයෝ 18 දෙනෙකු මිය ගියහ. || || || || ||18 ||<ref>{{cite news| url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4766289.stm |title= Tamil Tigers warn truce monitors |accessdate= |date= May 12, 2006|work= |publisher= trans Currents }}</ref><ref>{{cite news| url= http://transcurrents.com/tamiliana/archives/166 |title= The Marine battle over ‘MV Pearl Cruise II’: An Overview |accessdate= |date= May 14, 2006|work= |publisher= trans Currents }}</ref> <ref>{{cite news| url= http://transcurrents.com/tamiliana/archives/169 |title= E.U. may decide to list LTTE as ‘terrorist’ by Friday |accessdate= |date= May 17, 2006|work= |publisher= trans Currents }}</ref> |- | මැයි 27 ||සම්මානනීය කතුවරයෙකු වූ නිහාල් ද සිල්වා මහතා සහ තවත් සංචාරකයින් 7 දෙනෙකු, විල්පත්තු වනෝද්‍යානයේදී එල්ටීටීඊ විසින් අටවන ලද බිම් බෝම්බයකට ගොදුරුවීමෙන් ජීවිතක්ෂයට පත් වීම. || විල්පත්තුව|| || || ||8 ||<ref>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/05/28/lanka.mine/index.html |title= Sri Lanka park landmine kills 8 |accessdate=2006-03-28 |work=Cable News Network }}</ref> |- | මැයි 29 ||වැලිකන්ද ගොවිපලක වැඩකරමින් සිටි පුද්ගලයින් 13 දෙනෙකු වෙඩි තබා සහ කපා කොටා ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරය සිදුකිරීම සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකා රජය එල්ටීටීඊ ය වෙත චෝදනා කල අතර, එල්ටීටීඊ ය එය ව්‍යාජ අයුරින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ඉන් නොනැවතුණු එල්ටීටීඊ ය, එම ප්‍රහාරය නිර්ලජ්ජාසහගත ලෙස හෙලා දකින ලදී. || වැලිකන්ද, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||13 ||<ref>{{cite news | url= http://www.priu.gov.lk/news_update/Current_Affairs/ca200605/20060530meet_bishop_of_jaffna.htm | title= Government condemns violence against innocent civilians- President | accessdate= | date= May 30, 2006 | work= | publisher= [[Government of Sri Lanka]] }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news| url= http://www.ltteps.org/?view=1358&folder=3 |title= The killing of 13 Sinhala workers in the east |accessdate= |date= May 30, 2006|work= |publisher= Peace Secretariat - LTTE }}</ref> |- | මැයි 30 ||වැලිකන්දට නුදුරු ඔමඩියාමඩු හීදී සිංහල වැසියන් 12 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. (වෙබ් අඩවියක සඳහනක්) || ඔමඩියාමඩු, [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය]]||12 || || ||12 ||<ref>{{cite web |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/terroristoutfits/LTTE_tl.htm |title=Incidents involving Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE) |accessdate=2006-03-28 |publisher=South Asian Terrorism Portal (SATP) }}</ref> |- | ජුනි 15 ||'''[[කැබිතිගොල්ලෑව සමූලඝාතනය]]''': මගීන් 140 දෙනෙකු පමණ රැගෙන යමින් සිටි ලංගම බස් රථයකට කැබිතිගොල්ලෑවේදී බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කොට, එහි ගමන් ගත් පාසල් ලමුන් 15 දෙනෙකු ඇතුළු සිවිල් වැසියන් 68 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් තවත් 78 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. බස් රථය තුල දෙපැත්තෙහි අටවා තුබූ බෝම්බ පිපිරී යාමේදී, එම බෝම්බ වල තුබූ බෝල බෙයාරිම් මිලියන ගණනක් බස් රථය තුල විනිවිද යාම හේතුවෙන් සිදුවූ මරණ සංඛ්‍යාව වැඩි වී තිබිණ. || කැබිතිගොල්ලෑව, [[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||68 ||<ref>{{cite web |url=http://www.america.gov/st/washfile-english/2006/June/20060615115032ndyblehs0.351742.html |title=United States Condemns Terrorist Attack on Sri Lankan Bus |accessdate=2006-06-15 |work=U.S. Department of State |archiveurl=http://web.archive.org/web/20090202201603/http://www.america.gov/st/washfile-english/2006/June/20060615115032ndyblehs0.351742.html|archivedate=2009-02-02}}</ref> |- | ජුනි 26 ||එල්ටීටීඊ ය විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාරයකට ගොදුරුවී බරපතල තුවාල ලැබීමෙන්, මේජර් ජෙනරාල් [[පාරමී කුලතුංග]] මහතා ජීවිතක්ෂයට පත්වීම. ඔහු වටා සිටි පරිවාර නිලදාරීන් දෙදෙනෙකු සහ අසල සිටි තවත් අයෙක් ප්‍රහාරය නිසා මිය ගියහ. ||පන්නිපිටිය, [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] || || || || 4||<ref>{{cite news| url= http://www.cnn.com/2006/WORLD/asiapcf/06/25/srilanka.general/index.html |title= Bomber kills Sri Lankan general |accessdate= |date= June 26, 2006|work= |publisher= Cable News Network }}</ref> |- | අගෝස්තු 12 ||සාම ක්‍රියාවලිය සමායෝජක මහ ලේකම් කාර්යාලයේ (Secretariat for Coordinating the Peace Process) නියෝජ්‍ය මහ ලේකම් [[කෙතේෂ් ලෝඝනාදන්]] මහතා ඔහුගේ නිවස අසලදී ඝාතනය කිරීම. || || || || ||1 ||<ref name="loganathan">{{cite web|url=http://travel.nytimes.com/2006/11/26/world/asia/26lanka.html?_r=0 | title=Sri Lanka Rebels’ Critic Silenced by Bullet | author = Sengupta, Somini |date=November 26, 2006 | publisher = New York Times }}</ref> |- | අගෝස්තු 14 ||'''[[ශ්‍රී ලංකාවේ පාකිස්තාන තානාපතිවරයාට එල්ල වූ ප්‍රහාරය]]''': ශ්‍රී ලංකාවේ පාකිස්තාන මහ කොමසාරිස්, බෂිර් වලි මොහමඩ්, මහතාට ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් මහ කොමසාරිස්වරයා දිවි ගලවා ගත්තද, තවත් පුද්ගලයෝ 7 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත් වූහ. || කොළඹ, [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || ||7 ||<ref name="ndtv1">{{cite web|url=http://www.ndtv.com/template/template.asp?id=20040&template=Lanka&callid=0&frmsrch=1&txtsrch=Lanka | title=Lanka blast: Pak envoy safe, 7 killed | author = Rica Roy & Anisa Khan |date=August 14, 2006 | publisher =NDTV }}</ref> |- | සැප්තැම්බර් 18 ||'''[[පොතුවිල් සමූලඝාතනය]]''': ප්‍රදේශයේ සිටි මුස්ලිම් ජාතිකයින් 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් දිවි ගලවා ගත් එකම පුද්ගලයා විසින්, එම ප්‍රහාරය එල්ටීටීඊ විසින් සිදු කරන ලද්දක් බවට තහවුරු කරන ලදී. || පොතුවිල්, [[නැගෙනහිර පළාත]]|| || ||10 ||10 ||<ref>{{cite web |url=http://www.satp.org/satporgtp/sair/Archives/5_12.htm#assessment2 |title=SOUTH ASIA INTELLIGENCE REVIEW Weekly Assessments & Briefings Volume 5, No. 12, October 2, 2006 |accessdate=2006-10-02 |format= |publisher= South Asia Terrorism Portal (SATP) }}</ref> |- | ඔක්තෝම්බර් 16 ||'''[[2006 දිගම්පතන ට්‍රක් බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''': මරාගෙන මැරෙන් බෝම්බ ප්‍රහාරයක් මගින් [[ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ]] නාවුකයන් 103 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 150 කට වැඩි පිරිසකට තුවාල සිදු කිරීම. ||දිගම්පතන || || || ||103 ||<ref name="usatoday1">USA Today: [http://www.usatoday.com/news/world/2006-10-17-sri-lanka_x.htm?csp=34 Fighter jets pound suspected rebel camp after suicide bombing kills 95 sailors], October 17, 2006</ref> |- | දෙසැම්බර් 1 || ශ්‍රී ලංකා ආරක්ෂක ලේකම් [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] මහතා ගමන් ගනිමින් තුබූ රථ පෙළකට මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් ගෝඨභය මහතා දිවි ගලවා ගත් අතර, ප්‍රහාරය නිසා පුද්ගලයෝ දෙදෙනෙකු මරණයට පත්ව තවත් 14 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. || [[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]|| || || || 2||<ref name='iht-dsec-2/12/07'>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Failed suicide attack unusual for Sri Lankan rebels known for precision | date=December 2, 2006 | publisher=International Herald Tribune | url=http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/02/asia/AS_GEN_Sri_Lanka_Missed_Targets.php | work=AP | pages= | accessdate=2007-04-07 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20061209164538/http://www.iht.com/articles/ap/2006/12/02/asia/AS_GEN_Sri_Lanka_Missed_Targets.php | archivedate=2006-12-09 | url-status=live }}</ref> |- |} ===2007=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 5 || '''[[2007 ශ්‍රී ලංකාවේ බස් බෝම්බ]]''': කාර්යබහුල සවස් කාලය තුල නිට්ටඹුවේ මගීන් 80 ක් පමණ ප්‍රවාහනය කරමින් සිටි බස් රථයක් තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීම. බෝම්බ ප්‍රහාරය නිසා මගීන් 6 දෙනෙකු මරණයට පත්වූ අතර 63 තුවාල ලැබූහ. || [[නිට්ටඹුව]], [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]] || || || || 6||<ref>{{cite news |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9807E7DF1530F935A35752C0A9619C8B63 |title=Sri Lanka: Bomb Attack On Bus Kills 5 |accessdate=2007-05-30 |format= |work=The New York Times | date=January 6, 2007}}</ref><ref name="BBC NEWS1">BBC News: [http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6234797.stm Sri Lankan bus blast 'kills five'], January 5, 2007</ref> |- | ජනවාරි 6 ||'''[[2007 ශ්‍රී ලංකාවේ බස් බෝම්බ]]''': මරාගෙන මැරෙන එල්ටීටීඊ බෝමබකාරියක විසින් [[කොළඹ]]–[[මාතර]] මගී ප්‍රවාහන බස් රථයක් තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් සිවිල් පුද්ගලයින් 16 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 50 කට වැඩි පිරිසකට තුවාල සිදු කිරීම. ||පෑරලිය || || || ||16 ||<ref>{{cite web| url=http://www.rnhit.com/mcns/news/print.php?id=3290 |title=Bomb Blast in Godagama |accessdate=2006-01-06 |format= |work=Media Center for National Security }}</ref><ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6236613.stm |title=Bomb hits second Sri Lankan bus |accessdate=2007-01-06 |format= |work=BBC News | date=January 6, 2007}}</ref><ref name="WPOST"/><ref>{{cite web |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070106_09 |title=More than 15 civilians feared killed in Bus bomb explosion - Ambalangoda |accessdate=2006-01-06 |format= |publisher=[[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]] }}</ref> |- | පෙබරවාරි 7 || එල්ටීටීඊ තුවක්කුකරුවන් පිරිසක් විසින්, [[මඩකලපුව]] සාන්තිවේලි පිල්ලෙයාර් (Santhiveli Pilleyar) කෝවිලේ ප්‍රධාන පූසාරි. [[සෙල්ලියා පරමේස්වරන් කුරුක්කල්තුමා]]ව, ඔහුගේ නිවසින් පිටතට ඇද හිසට වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. මීට දින හතරකට පෙර [[වාකරේ]] ප්‍රදේශයේ සංචාරය කල ජනපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාට ආශිර්වාද කිරීම සහ මල් මාලාවක් පැළැඳවීම පිළිබඳව, මෙහිදී ඝාතකයෝ කුරුක්කල්තුමාගෙන් ප්‍රශ්න කොට තිබුණි. ||[[මඩකලපුව]] || ||1 || ||1 ||<ref>{{cite web |url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/02/08/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Priest-Killed.php |title=Hindu priest gunned down in eastern Sri Lanka, military blames Tamil rebels |date=2007-02-08 |accessdate=2007-02-08 |format= |work=The International Herald Tribune |archiveurl=https://archive.is/6H89|archivedate=2012-09-07}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.dailynews.lk/2007/02/12/main_Editorial.asp |title=LTTE displays trademark brutality |date=2007-02-12 |accessdate=2007-02-12 |format= |publisher=[[Daily News (Sri Lanka)]], [[Government of Sri Lanka]] }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.spur.asn.au/LTTE_atrocities_20070207_Hindu_Priest_Selliah_Kurukkal_Prameshwaran.htm |title=Tamil Priest who blessed Sri Lanka President shot dead by the LTTE Tamil Tiger Terrorists around 8:45 pm on 7 February 2007 |date=2007-02-07 |accessdate=2007-02-12 |publisher=Society for Peace, Unity and Human Rights for Sri Lanka (SPUR) |archiveurl = http://web.archive.org/web/20070213065217/http://www.spur.asn.au/LTTE_atrocities_20070207_Hindu_Priest_Selliah_Kurukkal_Prameshwaran.htm <!-- Bot retrieved archive --> |archivedate = 2007-02-13}}</ref> <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200702081231.htm |title=Hindu piest gunned down in Lanka, military blames LTTE |date=2007-02-08 |accessdate=2007-02-08 |work=The Hindu |location=Chenai, India |url-status=dead |archive-date=2007-09-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070930180600/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/003200702081231.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.asiantribune.com/index.php?q=node/4457 |title=Tamil Tigers kill Hindu priest for garlanding President Rajapakse |date=2007-02-08 |accessdate=2007-02-08 |format= |work=Asian Tribune }}</ref> <ref>{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6342511.stm |title=Hindu priest killed in Sri Lanka |date=2007-02-08 |accessdate=2007-02-08 |format= |work=BBC }}</ref> |- | මාර්තු 9 || ගම් වාසීන්ගේ වන අලි තර්ජන පිළිබඳ සොයා බැලීමට විල්පත්තුව ජාතික වනෝද්‍යානයට ඇතුළු වූ පුද්ගලයින් 8 දෙනෙකුට සැඟවී සිට පහර දී ඝාතනය කිරීම. මිය ගිය අය අතර ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදාවේ ප්‍රදේශ අඥාපති, සහ උද්‍යානය භාර නිළදාරීහූ සිව් දෙනෙක්ද වූහ. ||[[පුත්තලම]] || || || || 8||<ref name="yn-3/10/07">{{cite news|url = http://rawstory.com/news/afp/Eight_killed_in_Sri_Lanka_wildlife__03102007.html|title = Eight killed in Sri Lanka wildlife park as fighting escalates|work = |publisher = The Raw Story|date = March 10, 2007|access-date = March 11, 2014|archive-date = March 17, 2008|archive-url = https://web.archive.org/web/20080317161723/http://rawstory.com/news/afp/Eight_killed_in_Sri_Lanka_wildlife__03102007.html|url-status = dead}}</ref> |- | මාර්තු 26 ||රජයේ පාලනයට අයත් ගුවන් හමුදා කඳවුරකට ගුවන් ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. (එල්ටීටීඊ ය සිදුකල පලමු ගුවන් ප්‍රහාරය) ප්‍රහාරයෙන් තිදෙනෙකු මිය ගොස් 19 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. || || || || || 3||<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6494121.stm|title=Sri Lankan rebels launch air raid|publisher=[[BBC News]]|date=March 26, 2007}}</ref> |- | මාර්තු 29 || ඉන්දීය තමිල්නාඩු වෙරළ තීරයට එපිටින් සිටි ඉන්දීය ධීවරයින් පස් දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 12 දෙනෙකු පැහැර ගැනීම. (මෙය ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ ක්‍රියාවක් බව ඒත්තු ගැන්වීමට ඔවුහූ උත්සාහ කළහ) ||[[තමිල්නාඩුව]], [[ඉන්දියාව]] || ||5 || ||5 ||<ref name=telind-fish>{{cite news | title=Tigers take Indians hostage | date=2007-04-27 | publisher=The Telegraph (India)| url =http://www.telegraphindia.com/1070428/asp/frontpage/story_7709145.asp | accessdate = 2007-04-28 }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 1 ||2004 සුනාමි ව්‍යසනයෙන් අනාථ වූ දමිළ දරුවන් වෙනුවෙන් ඉදිකරමින් තුබූ "''Village of Hope''" නම් නිවාස ව්‍යාපෘතියෙහි සේවය කරමින් සිටි සහන සේවකයින් 6 දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. වෙඩි ප්‍රහාර හේතුවෙන් තවත් තිදෙනෙකු බරපතල තුවාල ලැබූහ. ||[[එරාවුර්]], [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය]] ||6 || || ||6 ||<ref>''Ministry of Defence'': [http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070401_04 LTTE kills six civilians - Batticaloa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141012201702/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070401_04 |date=2014-10-12 }}, [[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]], April 1, 2007</ref><ref>''Media Center for National Security'': [http://www.rnhit.com/mcns/fullnews.php?id=5078 Six More Aid Workers Brutally Murdered by LTTE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080123122640/http://www.rnhit.com/mcns/fullnews.php?id=5078 |date=2008-01-23 }}, April 1, 2007</ref><ref name="Scotsman">{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Sri Lanka says rebels kill 6 tsunami project workers | date=2007-04-01 | publisher=Scotsman | url =http://news.scotsman.com/latest.cfm?id=505492007 | work =Reuters | pages = | accessdate =2007-04-01 | language = | location=Edinburgh}}</ref><ref>{{cite news | title=Sinhalese aid workers shot and hacked to death by The LTTE | date=2007-04-02 | publisher=ReliefWeb | url=http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/RMOI-6ZVMLV?OpenDocument | accessdate=2007-04-03 | archive-date=2007-04-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070413020958/http://www.reliefweb.int/rw/RWB.NSF/db900SID/RMOI-6ZVMLV?OpenDocument | url-status=dead }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 2 ||බස් රථයකට බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමෙන් සිවිල් වැසියන් 16 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 25 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. මිය ගිය අය අතර කාන්තාවෝ 11 දෙනෙක්, පිරිමින් තිදෙනෙක් සහ කුඩා පිරිමි දරුවන් දෙදෙනෙක් වූහ. || අම්පාර || || || ||16 ||<ref>{{cite news | first=Simon | last=Gardner | title=Sri Lanka says rebel blast on bus kills 15 | date=2007-04-02 | publisher=Reuters | url=http://www.swissinfo.org/eng/international/ticker/detail/Sri_Lanka_says_rebel_blast_on_bus_kills_15.html?siteSect=143&sid=7678917&cKey=1175506688000 | work=Swiss Radio | accessdate=2007-04-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070930215945/http://www.swissinfo.org/eng/international/ticker/detail/Sri_Lanka_says_rebel_blast_on_bus_kills_15.html?siteSect=143&sid=7678917&cKey=1175506688000 | archivedate=2007-09-30 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | first=Simon | title=Bomb in bus kills 15 in Sri Lanka | date=2007-04-02 | publisher=AP | url =http://www.chinadaily.com.cn/world/2007-04/02/content_841942.htm | work =China Daily | accessdate =2007-04-02 }}</ref><ref>{{cite news | title=Sri Lanka says rebel blast on bus kills 16 | date=2007-04-02 | url=http://www.abc.net.au/news/newsitems/200704/s1887967.htm | work=ABC | accessdate=2007-04-02 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080316103230/http://www.abc.net.au/news/newsitems/200704/s1887967.htm | archivedate=2008-03-16 | url-status=live }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 5 ||සිංහල ගොවියෝ 4 දෙනෙකුට වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. ||[[පොලොන්නරුව]] ||4 || || ||4 ||<ref>{{cite news | first=Simon | last=Gardner | title=Sri Lanka says rebels kill 4 farmers, bomb defused | date=2007-04-05 | publisher=Reuters | url=http://www.javno.com/en/world/clanak.php?id=32836 | work=Alertnet | accessdate=2007-04-05 | archive-date=2007-09-28 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070928095912/http://www.javno.com/en/world/clanak.php?id=32836 | url-status=dead }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 7 ||උදෑසන 7:30 ට පමණ වව්නියා - මන්නාරම මාර්ගයේ ගමන් ගනිමින් තිබූ මගී බස් රථයකට බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමෙන් පුද්ගලයෝ අට දෙනෙකු ඝාතනය සහ 26 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||පිරමානලම්කුලම්, වව්නියාව || || || ||8 ||<ref name='toi-07/04/07'>{{cite news | title=Seven killed in Sri Lanka bus blast | date=April 7, 2007 | publisher=Reuters | url=http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/World/Rest_of_World/Seven_killed_in_Sri_Lanka_bus_blast/articleshow/1868662.cms | work=Times of India | accessdate=2007-04-07 | url-status=dead | archive-date=2007-04-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070427221809/http://timesofindia.indiatimes.com/NEWS/World/Rest_of_World/Seven_killed_in_Sri_Lanka_bus_blast/articleshow/1868662.cms }}</ref><ref name='MoD-bus-6-4-07'>{{cite web|url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20070407_02 |title=LTTE terrorists attack a civil bus; 8 killed, 25 injured - Vavuniya |accessdate=2007-04-07 |date=April 7, 2007 |publisher=[[Ministry of Defence (Sri Lanka)|Ministry of Defence]], [[Government of Sri Lanka]]}}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 12 ||අවරන්තලාව ග්‍රාමයට සවස 4:45 ට පමණ කඩා වැදුණු ත්‍රස්ථ පිරිසක් එහි වූ වැසියන් හත් දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||අවරන්තලාව, වව්නියාව || || || ||7 ||<ref>{{cite news | title=Tamils shoot seven villagers dead | date=2004-04-13 | publisher=The Australian | url=http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,20867,21549270-1702,00.html | work=AFP | accessdate=2007-04-12 | archive-date=2008-03-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080315071817/http://www.theaustralian.news.com.au/story/0,20867,21549270-1702,00.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Seven civilians killed in Sri Lanka | date=2004-04-12 | publisher=India eNews | url=http://www.indiaenews.com/srilanka/20070412/47028.htm | work=AFP | accessdate=2007-04-12 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927184949/http://www.indiaenews.com/srilanka/20070412/47028.htm | url-status=dead }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 23 ||වව්නියාව නගරය ආසන්නයේදී මගී බස් රථයකට බෝම්බ ප්‍රහාරයක් සිදු කොට, එහි ගමන් ගත් මගීන් 5 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ 35 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||වව්නියාව || || || ||5 ||<ref>{{cite news | title=Bus blast in Sri Lanka kills five | date=2007-04-24 | publisher=The Hindu | url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200704241142.htm | work=AP | accessdate=2007-04-24 | location=Chennai, India | archive-date=2007-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930210140/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/001200704241142.htm | url-status=dead }}</ref><ref name='wp-bus-4/23/07'>{{cite news | title=Bomb on Sri Lanka Bus Kills 3 Passengers | date=2007-04-23 | publisher=Topix LLC | url=http://www.topix.net/world/asia/2007/04/bomb-on-sri-lanka-bus-kills-3-passengers | work=Associated Press | accessdate=2007-04-24 | archive-date=2007-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930212058/http://www.topix.net/world/asia/2007/04/bomb-on-sri-lanka-bus-kills-3-passengers | url-status=dead }}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 24 ||යාපනය පලාලි රජයේ ගුවන් කඳවුරට දෙවන වතාවටත්, ගුවන් ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. (එල්ටීටීඊ ය සිදුකල දෙවන ගුවන් ප්‍රහාරය) ||පලාලි, [[යාපනය]] || || || || ||<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/6586283.stm|title=Tamil Tigers in second air attack|publisher=[[BBC News]]|date=April 24, 2007}}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 29 || ඉන්දන පහසුකම් ස්ථාන ද්විත්වයකට පහර දීම.|| || || || || ||<ref>{{cite news | title=Sri Lanka rebels in new air raid | date=2007-04-29 | publisher=BBC | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/6604645.stm}}</ref> |- | මැයි 24 ||මෝටර් සයිකලයක අටවන ලද IED පිපිරවීමක් සිදු කිරීම මගින්, ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදා භටයින් පිරිසක් ප්‍රවාහනය කරමින් තිබූ බස් රථයකට ප්‍රහාරයක් එල්ල කොට හමුදා භටයෙක් ඝාතනය කිරීම. සිවිල් වැසියන් තිදෙනෙකු ඇතුළු පුද්ගලයෝ 6 දෙනෙක් ප්‍රහාරය නිසා තුවාල ලැබූහ. ||කොළඹ || || || ||1 ||<ref>{{cite news | coauthors= Anusha Ondaatjie, Ed Johnson | title=Sri Lankan Army Bus Bombed; Navy Clashes With Rebels (Update1) | date=2007-05-24 | url =http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&sid=aCMZM9YX77N0&refer=asia | work =Bloomberg | accessdate = 2007-05-24 }}</ref><ref>{{cite news | coauthors= Ranga Sirilal, Simon Gardner | title=Sri Lanka rebels attack navy | date=2007-05-24 | url =http://www.reuters.com/article/worldNews/idUSSP20468320070524 | work =Reuters | accessdate = 2007-05-24 }}</ref><ref>{{cite news | title= Sri Lanka: Blast hits military bus | date=2007-05-24 | url =http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/05/24/srilanka.blast/ | work =Cable News Network | accessdate = 2007-05-24 }</ref> |- | මැයි 27 ||තිරුක්කෝවිල් මාර්ගයකදී ට්‍රක් රථයකට බෝම්බ ප්‍රහාරයක් සිදු කොට සිවිල් වැසියන් තිදෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||[[තිරුක්කෝවිල්]] || || || ||3 ||<ref>{{cite news | title=Sri Lanka hit by fresh violence | date=2007-05-28 | publisher=Independent Online | url =http://www.int.iol.co.za/index.php?set_id=1&click_id=3&art_id=nw20070527220007797C217271 | work =AFP | accessdate = 2007-05-28 }}</ref><ref>{{cite news | title=3 killed in roadside bomb blast in Sri Lanka | date=2007-05-27 | publisher=MSNBC | url=http://www.msnbc.msn.com/id/18896713/ | work=AFP | accessdate=2007-05-28 | archive-date=2008-03-14 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080314174628/http://www.msnbc.msn.com/id/18896713/ | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Sri Lankan military discovers powerful roadside bomb as violence kills 6 | date=2007-05-27 | publisher=The International Herald Tribune | url =http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/28/asia/AS-GEN-Sri-Lanka.php | work =The Associated Press | accessdate = 2007-05-28 |archiveurl=https://archive.is/8ZoBC|archivedate=2013-01-26}}</ref><ref>{{cite news | title=Lankan military defuses powerful roadside bomb | date=2007-05-28 | publisher=The Hindu | url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200705281222.htm | work=AP | accessdate=2007-05-28 | archive-date=2007-09-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070926212214/http://www.hinduonnet.com/thehindu/holnus/001200705281222.htm | url-status=dead }}</ref> |- | මැයි 28 || [[ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය]]ට අනියුක්ත [[විශේෂ කාර්ය බළකාය]] (STF) සෙබළුන් පිරිසක් රැගෙන යමින් සිටි ට්‍රක් රථයක් ඉලක්ක කර ගනිමින් බෙල්ක්කඩේ හන්දියේදී, බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීම. බෝම්බ ප්‍රහාරය නිසා සිවිල් වැසියන් 7දෙනෙකු මිය ගොස් 39 දෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. මියගිය අය අතර ගර්භණී මාතාවක්ද වූවාය. ||බෙල්ක්කඩේ හන්දිය, [[රත්මලාන]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] || || || ||7 ||<ref>{{cite news | title=At least 19 people wounded in bomb blast near Sri Lankan capital, military says | date=2007-05-28 | publisher=The International Herald Tribune | url =http://www.iht.com/articles/ap/2007/05/28/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Blast.php | work =The Associated Press | accessdate = 2007-05-28 |archiveurl=https://archive.is/RiBGv|archivedate=2013-01-28}}</ref><ref>{{cite news | title=At least five killed in bomb blast | date=2007-05-28 | url =http://news.monstersandcritics.com/southasia/news/article_1310279.php/At_least_six_killed_as_blast_rocks_outskirts_of_Colombo__Roundup_ | work =Monsters and Critics | accessdate = 2007-09-22 }}</ref><ref>{{cite news | title= Sri Lanka blast kills 6, wounds 25 | date=2007-05-28 | url =http://www.cnn.com/2007/WORLD/asiapcf/05/28/srilanka.blast/ | work =CNN | accessdate = 2007-05-28 }}</ref><ref>{{cite news | title=Roadside bomb kills eight near Sri Lanka military base | date=2007-05-28 | publisher=The Raw Story | url=http://rawstory.com/news/afp/Roadside_bomb_kills_seven_near_Sri__05282007.tml | work=AFP | accessdate=2007-05-28 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927001538/http://rawstory.com/news/afp/Roadside_bomb_kills_seven_near_Sri__05282007.html | archivedate=2007-09-27 | url-status=live }}</ref> |- | ජුලි 16 ||කොටි සාමාජිකයන් පිරිසක් විසින්, සවස 5:30 ට පමණ නැගෙනහිර පළාත් ප්‍රධාන ලේකම් හේරත් අබේවීර මහතා ඝාතනය කිරීම. ||[[ත්‍රිකුණාමලය]] || || || || ||<ref>{{cite news | first=Luan | last=Shanglin | title=Senior Sri Lankan official shot dead in east | date=2007-07-16 | url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-07/16/content_6385634.htm | work=Xinhua News Agency | accessdate=2007-07-16 | archive-date=2009-02-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090213083324/http://news.xinhuanet.com/english/2007-07/16/content_6385634.htm | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Senior civil servant shot dead in Sri Lanka | date=2007-07-16 | publisher=Press Trust Of India | url=http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=7490d02c-02c6-481c-aa78-d0a828babcf9&&Headline=Senior+civil+servant+shot+dead+in+Sri+Lanka | work=Hindustan Times | accessdate=2007-07-16 | archive-date=2007-09-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070930013134/http://www.hindustantimes.com/StoryPage/StoryPage.aspx?id=7490d02c-02c6-481c-aa78-d0a828babcf9&&Headline=Senior%2Bcivil%2Bservant%2Bshot%2Bdead%2Bin%2BSri%2BLanka | url-status=dead }}</ref> |- | අගෝස්තු 20 ||වව්නියාව පොළිස් මුරපලක් අසලදී, ජීප් රථයකින් පැමිණි දෙමළ කොටි සාමාජිකයෝ පිරිසක් විසින් තැබූ වෙඩි ප්‍රහාරවලට ගොදුරු වීමෙන්, ග්‍රාමාරක්ෂක භටයින් සිව්දෙනෙකු සහ සිවිල් පුද්ගලයෙක් ඝාතනය වීම. මිය ගිය ග්‍රාමාරක්ෂක භටයින් සිව්දෙනෙගෙන් තිදෙනෙක්ම කාන්තාවෝ වූහ. ||වව්නියාව || || || ||5 ||<ref>{{cite news | title=Sri Lanka military: Tamil rebel attack kills 4 village guards, 1 civilian in north | date=2007-08-20 | publisher=AP | url=http://www.pr-inside.com/sri-lanka-military-tamil-rebel-attack-r202438.htm | work=PR-inside.com | accessdate=2007-08-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071007231005/http://www.pr-inside.com/sri-lanka-military-tamil-rebel-attack-r202438.htm | archivedate=2007-10-07 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | first=Tarique | title=12 killed in northern Sri Lanka | date=2007-08-20 | publisher=DPA | url=http://www.indianmuslims.info/news/2007/aug/20/12_killed_northern_sri_lanka.html | work=Urdustan Network | accessdate=2007-08-21 | archive-date=2007-09-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070927190551/http://www.indianmuslims.info/news/2007/aug/20/12_killed_northern_sri_lanka.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Sri Lanka military says Tamil rebel attack kills 4 village guards, 1 civilian in north | date=2007-08-21 | publisher=AP | url=http://www.lankaeverything.com/vinews/srilanka/20070821011619.php | work=Urdustan Network | accessdate=2007-08-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20070928090522/http://www.lankaeverything.com/vinews/srilanka/20070821011619.php | archivedate=2007-09-28 | url-status=dead }}</ref> |- | සැප්තැම්බර් 22 ||මගීන් ප්‍රවාහනය කරමින් තිබූ බස් රථයකට බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් බස් රථ රියදුරු මියගොස් දෙදෙනෙකු තුවාල ලැබූහ. || ත්‍රිකුණාමලය|| || || ||1 ||<ref>{{cite news | title=Sri Lanka: Blast hits bus, 1 killed | date=2007-09-22 | publisher=ndtv.com | url =http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/story.aspx?id=NEWEN20070026965 | work =Press Trust Of India | accessdate = 2007-09-22 }}</ref><ref>{{cite news | title=Military: 1 killed, several wounded in Sri Lanka bus blast | date=2007-09-22 | publisher=The International Herald Tribune | url=http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/22/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Blast.php | work=AP | accessdate=2007-09-22 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20071002080025/http://www.iht.com/articles/ap/2007/09/22/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Blast.php | archivedate=2007-10-02 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | title=Blast kills 2, wounds 7 in Sri Lanka | date=2007-09-22 | publisher=The Sydney Morning Herald | url =http://www.smh.com.au/news/World/Blast-kills-2-wounds-7-in-Sri-Lanka/2007/09/22/1189881832335.html | work =AP| accessdate = 2007-09-22}}</ref> |- | සැප්තැම්බර් 27 ||උදෑසන 10:30 ට පමණ චුන්නාකුලම් මාර්ගයේ පොළිස් මුර සංචාර රථයක් ඉලක්ක කර ගනිමින් එල්ල කල බෝම්බ ප්‍රහාරයෙන් සිවිල් වැසියන් දෙදෙනෙකු ඝාතනයට ලක් වීම. පොළිස් භටයින් දෙදෙනෙකු ඇතුළු 15 දෙනෙක් පමණ ප්‍රහාරය නිසා තුවාල ලැබූහ. ||චුන්නාකම්, යාපනය || || || ||2 ||<ref>{{cite news | coauthors= | title=Two civilians, 17 rebels killed in Sri Lanka | date=2007-09-27 | publisher=webindia123.com | url=http://news.webindia123.com/news/Articles/World/20070927/778173.html | work=Xinhua | accessdate=2007-09-28 | archive-date=2008-03-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080330011708/http://news.webindia123.com/news/Articles/World/20070927/778173.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Civilians killed in northern Sri Lanka explosion | date=2007-09-27 | publisher=People's Daily Online | url =http://english.people.com.cn/90001/90777/6272713.html | work =Xinhua | accessdate = 2007-09-28 }}</ref><ref>{{cite news | first=Preciosa | last=Dumlao | title=Bomb Attack Kills Two In Sri Lanka | date=2007-09-27 | publisher=AHN Media Corp | url=http://www.allheadlinenews.com/articles/7008650424 | work=All Headline News (AHN) | accessdate=2007-09-28 | archive-date=2008-03-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080315062546/http://www.allheadlinenews.com/articles/7008650424 | url-status=dead }}</ref> |- | ඔක්තෝම්බර් 22 ||'''[[අනුරාධපුර ගුවන් හමුදා කඳවුර ප්‍රහාරය]]''': අනුරාධපුර ගුවන් හමුදා කඳවුරට පහර දී එහි තිබූ මිලිටරි යානා 20 කට පමණ හානි සිදු කිරීම. ||අනුරාධපුරය || || || || || |- | නොවැම්බර් 26 ||'''[[මහවිලච්චිය සමූලඝාතනය]]''': මහවිලච්චිය ග්‍රාමයේ සිටි කාන්තාවක් ඇතුළු සිංහල ගොවියන් සිව්දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කිරීම. ||[[මහවිලච්චිය]], [[අනුරාධපුරය]] ||4 || || ||4 || |- | නොවැම්බර් 28 ||ඊලාම් මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ නායක [[ඩග්ලස් දේවානන්දා]]ගේ, කාර්යාලය ඉදිරිපිට බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින්, ඔහුව ඝාතනයට තැත් කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් දේවානන්දා දිවිගලවා ගත්තද, ඔහුගේ පුද්ගලික ආරක්ෂකයෙකු ප්‍රහාරය නිසා මරණයට පත්විය. තවත් දෙදෙනෙකු බරපතල තුවාල ලැබූහ. || || || || ||1 ||<ref>{{cite news | title=Suicide bomb attack hits Colombo | date=2007-11-28 | publisher=BBC News | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7116335.stm | accessdate = 2007-11-28 }}</ref> |- | නොවැම්බර් 28 || කොළඹ ගබඩා අංශය තුල පාර්සල් බෝම්බයක් පුපුරුවා හරිමින් සිවිල් වැසියන් 20 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. මෙවැනි ප්‍රහාර සිදුකිරීමෙන් වලකින ලෙස ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය, එල්ටීටීඊ ත්‍රස්ථ සංවිධානයට ප්‍රකාශ කරන ලදී.||[[කොළඹ]] || || || ||20 || |- |} ===2008=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | ජනවාරි 2 || ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදා බස් රථයක් ඉලක්ක කර ගනිමින්, [[කොම්පඤ්ඤ වීදිය]] නිපොන් හෝටලය අසලදී එල්ල කල බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් පුද්ගලයෝ සිව්දෙනෙක් මියයාම සහ 28 දෙනෙකුට තුවාල සිදුවීම. ||[[කොළඹ]] || || || ||4 ||<ref>Jay Shankar: [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601080&sid=aMtvh4R5k1rs&refer=asia Sri Lanka Bomb Blast Kills 4 in Colombo, Army Says (Update5)], Bloomberg.com: Asia, January 2, 2008</ref> |- | ජනවාරි 8 || ගමන් කරමින් සිටි මාර්ගයේ ඇටවූ බෝම්බ ප්‍රහාරයක් මගින්, පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු වූ, [[ඩී. එම්. දසනායක]] මහතා ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් එම මහතාගේ ආරක්ෂයෙකුද මිය ගිය අතර තවත් දස දෙනෙකුට පමණ තුවාල සිදුවිය. ||[[ජා ඇල]], [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]] || || || ||2 ||<ref>{{cite news | title=Liberation Tigers of Tamil Eelam (Sri Lanka, separatists) | date=2008-01-11 | publisher=[[Council on Foreign Relations]] | url=http://www.cfr.org/publication/9242 | accessdate=2008-01-16 | archive-date=2010-05-26 | archive-url=https://web.archive.org/web/20100526145855/http://www.cfr.org/publication/9242/ | url-status=dead }}</ref><ref name='TG1'>{{cite news | first=James | last=Orr | title=Sri Lankan minister killed by bomb | date=2008-01-08 | publisher=Guardian Unlimited | url =http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,2237138,00.html | work =The Guardian | accessdate = 2008-01-16 | location=London}}</ref> |- | ජනවාරි 16<br>'''ශ්‍රී ලංකා රජය සහ එල්ටීටීඊ සංවිධානය අතර යුධ විරාම ගිවිසුම අවසන් වූ දිනය''' || බුත්තල මගී බස් රථයකට ඇටවූ මාර්ග බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන්, පාසල් දරුවන් තිදෙනෙකු ඇතුළු සිවිල් වැසියන් 27 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ප්‍රහාරයෙන් 67 දෙනෙකුට තුවාල සිදුවිය. බසයෙන් පළා යාමට උත්සාහ කල සිවිල් වැසියන්ට පිටත සිටි, එල්ටීටීඊ තුවක්කුකරුවෝ වෙඩි තැබූ බවද සඳහන් වේ. ||[[බුත්තල]] || || || ||27 ||<ref>{{cite news | first=Randeep | last=Ramesh | coauthors= | title=Tamil Tigers kill 28 with bus bomb | date=2008-01-16 | publisher=Guardian Unlimited | url =http://www.guardian.co.uk/international/story/0,,2241480,00.html | work =The Guardian | pages = | accessdate = 2008-01-16 | language = | location=London}}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Tamil Tigers bomb bus as ceasefire ends | date=2008-01-16 | publisher= | url=http://afp.google.com/article/ALeqM5ixacmX4mb8cD5e1TN5XLOk8Y-1lg | work=AFP | pages= | accessdate=2008-01-16 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080121044640/http://afp.google.com/article/ALeqM5ixacmX4mb8cD5e1TN5XLOk8Y-1lg | archivedate=2008-01-21 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=23 civilians killed in LTTE-triggered claymore mine explosion in Moneragala District | date=2008-01-16 | publisher=South Asian Terrorism Portal (SATP) | url=http://satp.org/satporgtp/detailed_news.asp?date1=1/16/2008#1 | pages= | accessdate=2008-01-16 | language= | archive-date=2008-01-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080120182636/http://www.satp.org/satporgtp/detailed_news.asp?date1=1%2F16%2F2008#1 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Uva Province schools closed indefinitely, three school children dead | date=2008-01-16 | publisher=Wijeya Newspapers Ltd. | url=http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=4028 | work=Daily Mirror | pages= | accessdate=2008-01-16 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119175553/http://www.dailymirror.lk/DM_BLOG/Sections/frmNewsDetailView.aspx?ARTID=4028 | archivedate=2008-01-19 | url-status=live }}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Sri Lanka: Blast kills at least 24 as rebel truce ends | date=2008-01-16 | publisher= | url =http://www.adnkronos.com/AKI/English/Security/?id=1.0.1776231969 | work =Adnkronos International (AKI) | pages = | accessdate = 2008-01-16 | language = }}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Sri Lanka: Blast kills at least 24 as rebel truce ends | date=2008-01-16 | publisher=Mangalorean | url=http://mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=64094 | work=IANS | pages= | accessdate=2008-01-16 | language= | archive-date=2008-04-19 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080419124146/http://mangalorean.com/news.php?newstype=local&newsid=64094 | url-status=dead }}</ref> |- | පෙබරවාරි 2 || දඹුල්ල මගී බස් රථයක් තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීම මගින් සිවිල් වැසියෝ 20 දෙනෙකු ඝාතනය සහ 50 දෙනෙකුට හානි සිදු කිරීම. ||[[දඹුල්ල]] || || || ||20 ||<ref>{{Citation |title=Khaleej Times Online - Sri Lankan president urges calm after bomb kills 20<!-- Bot generated title --> |url=http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticleNew.asp?xfile=data/subcontinent/2008/February/subcontinent_February54.xml&section=subcontinent&col= |access-date=2014-03-12 |archive-date=2014-10-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141010222435/http://www.khaleejtimes.com/DisplayArticleNew.asp?xfile=data/subcontinent/2008/February/subcontinent_February54.xml&section=subcontinent&col= }}</ref> |- | පෙබරවාරි 3 || '''[[2008 කොටුව දුම්රිය නැවතුම්පල බෝම්බය]]''': කොළඹ කොටුව දුම්රිය ස්ථානය තුල මරාගෙන මැරෙන බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් පුද්ගලයෝ 11 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. 97 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||[[කොටුව]], [[කොළඹ]] || || || ||11 ||<ref>{{Citation |title=Seven dead, nearly 100 hurt in Sri Lanka suicide blast: police, hospital, AFP |url=http://afp.google.com/article/ALeqM5hZftUZJ4fLGo72X5W-cuq2mSP2WQ |access-date=2009-02-11 |archive-date=2009-02-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211033749/http://afp.google.com/article/ALeqM5hZftUZJ4fLGo72X5W-cuq2mSP2WQ }}</ref> <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7318227.stm Sri Lanka probes 'bomber offer']</ref><ref>{{Citation |title=Heartbreak city, thesundayleader.lk |url=http://www.thesundayleader.lk/20080210/spotlight.htm |access-date=2014-03-12 |archive-date=2008-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080526042723/http://www.thesundayleader.lk/20080210/spotlight.htm }}</ref> |- | පෙබරවාරි 23 || ගල්කිස්සේදී බස් රථයකට බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීම. මාස 8 වියැති බිළිඳෙකු, කාන්තාවන් 7 දෙනෙකු ඇත්ළු පුද්ගලයෝ 18 දෙනෙකු ප්‍රහාරය හේතුවෙන් තුවාල ලැබූහ. ||[[ගල්කිස්ස]] || || || || ||<ref>{{cite news | title=Bomb blast outside Sri Lanka capital injures 18 | date=2008-02-23 | publisher=AFP | url=http://afp.google.com/article/ALeqM5g5If2vL4FES5OeXbAlOjniPMOstQ | accessdate=2008-03-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080226134442/http://afp.google.com/article/ALeqM5g5If2vL4FES5OeXbAlOjniPMOstQ | archivedate=2008-02-26 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Bomb destroys bus near Sri Lankan capital, 18 hurt | date=2008-02-23 | publisher=Reuters | url =http://www.reuters.com/article/newsMaps/idUSSP19916820080223 | accessdate = 2008-03-12 }}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title= Bomb blast hits bus near Colombo | date=2008-02-23 | publisher=CNN | url =http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/02/23/srilanka.bomb/ | work = | pages = | accessdate = 2008-03-12 | language = }}</ref> |- | පෙබරවාරි 23 || මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් මගින් මඩකලපුවේ දේශපාලන පක්ෂ සාමාජිකයින් දෙදෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||[[මඩකලපුව]] || || || ||2 ||<ref>{{cite news | first= Simon| last= Gardner| coauthors= | title=Suspected suicide blast in S.Lanka, jets bomb rebels | date=2008-02-24 | publisher=Reuters | url =http://www.reuters.com/article/asiaCrisis/idUSCOL143926 | work = | pages = | accessdate = 2008-03-12 | language = }}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Three die in Sri Lanka blast | date=2008-02-23 | publisher=AFP | url=http://afp.google.com/article/ALeqM5jjuD6eZj8EIj9Nf4c0KQgzfKk8-w | work= | pages= | accessdate=2008-03-12 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20121008085600/http://afp.google.com/article/ALeqM5jjuD6eZj8EIj9Nf4c0KQgzfKk8-w | archivedate=2012-10-08 | url-status=dead }}</ref> |- | පෙබරවාරි 29 || එල්ටීටීඊ මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් පෙලිස් භටයින් තිදෙනෙකු ඇතුළු සිවිල් වැසියන් සිව්දෙනෙකුට තුවාල සිදුවීම. ||[[කොළඹ]] || || || || ||<ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Bomber kills self near port in Sri Lanka capital | date=2008-02-29 | publisher=Reuters | url=http://africa.reuters.com/world/news/usnCOL142968.html | work= | pages= | accessdate=2008-03-12 | language= | archive-date=2008-03-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080317155127/http://africa.reuters.com/world/news/usnCOL142968.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Suicide Blast Wounds 7 in Sri Lanka | date=2008-02-28 | publisher=The Associated Press | url =http://ap.google.com/article/ALeqM5gZGcTRtJMZLW0vCle1z0quu3y2TgD8V3P9EO0 | work = | pages = | accessdate = 2008-03-12 | language = }}{{dead link|date=November 2012|bot=Legobot}}</ref> |- | මාර්තු 2 || වව්නියාව මාර්ගයක අටවා තිබූ බෝම්බයක් පුපුරා යාමෙන් පොලිස් භටයින් සිවිදෙනෙකු සහ සිවිල් වැසියන් හය දෙනෙකු තුවාල ලැබීම. ||[[වවුනියාව]] || || || || ||<ref>{{cite news | first= | last= | coauthors= | title=Clashes, bomb blast kill 16 in northern Sri Lanka, military says | date=2008-03-02 | publisher=The Associated Press | url=http://www.iht.com/articles/ap/2008/03/02/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Civil-War.php | work=International Herald Tribune | pages= | accessdate=2008-03-12 | language= | archiveurl=https://web.archive.org/web/20080308142933/http://www.iht.com/articles/ap/2008/03/02/asia/AS-GEN-Sri-Lanka-Civil-War.php | archivedate=2008-03-08 | url-status=live }}</ref> |- | මාර්තු 10 || කොළඹ මහා මාර්ගයක මල් පෝච්චියක අටවා තිබූ බෝම්බයක් පුපුරා යාමෙන් පුදගලයෙකු මිය ගොස් තවත් හය දෙනෙකුට තුවාල සිදුවීම. ||[[කොළඹ]] || || || ||1 ||<ref>{{cite news | title=Bomb Hidden in Flowerpot Explodes in Sri Lanka, Killing 1 | date=2008-03-10 | publisher=FOX News Network | url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,336369,00.html | work=AP | accessdate=2008-03-12 | archive-date=2008-03-12 | archive-url=https://web.archive.org/web/20080312183845/http://www.foxnews.com/story/0,2933,336369,00.html | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news | title=Blast in Sri Lanka capital kills one | date=2008-03-10 | publisher=Reuters | url =http://www.reuters.com/article/featuredCrisis/idUSCOL169977 | accessdate = 2008-03-12 | first=Simon | last=Gardner}}</ref> |- | අප්‍රියෙල් 6 || '''[[වැලිවේරිය බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''': වැලිවේරියේ පැවති අවුරුදු උත්සවයකට එල්ල කල මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයිකින් පුද්ගලයෝ 14 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. මිය ගිය අය අතර පා.ම. [[ජෙයරාජ් ප්‍රනාන්දුපුල්ලේ]], හිටපු ඔලිම්පික් තරඟකරු [[කුරුප්පු කරුණාරත්න]], සහ ජාතික මළල ක්‍රීඩා පුහුණුකරු [[ලක්ෂ්මන් ද අල්විස්]] යන අය වූහ. ප්‍රහාරය නිසා 90 කට වැඩි පිරිසක් තුවාල ලැබූහ. ||[[වැලිවේරිය]], [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]] || || || ||14 || |- | අප්‍රියෙල් 25 || '''[[2008 පිළියන්දල බස් බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''': පිළියන්දල බස් රථයක් තුල පුපුරුවා හරිනු ලැබූ පාර්සල් බෝම්බයකින්, පුද්ගලයින් 24 දෙනෙකු ඝාතනය වීම. තවත් 52 දෙනෙකුට තුවාල සිදුවිය. ||[[පිළියන්දල]] || || || ||24 ||<ref>{{cite news |title=Many dead in Sri Lanka bus blast |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7367468.stm |work=[[BBC News]] |date=April 25, 2008 |accessdate=2008-04-25 }}</ref> |- | මැයි 16 || මරාගෙන මැරෙන යතුරුපැදි කරුවෙකු විසින්, පොලිස් කැරලි මර්ධන පොලිස් නිලදාරීන් පිරිසක් ප්‍රවාහනය කරමින් තිබූ බස් රථයකට එල්ල කල ප්‍රහාරයකින්, පොලිස් නිලදාරීන් 11 දෙනෙකු ඇතුළු 13 දෙනෙකු ඝාතනය වීම. ප්‍රහාරය නිසා 95 දෙනෙකු පමණ තුවාල ලැබූහ.||[[කොළඹ]] || || || ||13 ||<ref>{{cite news |title=Many dead in Sri Lanka bus blast |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7404147.stm |work=[[BBC News]] |date=May 16, 2008 |accessdate=2008-05-16 }}</ref><ref>{{cite news |title= Deadly taxi bomb targets police in Sri Lanka |url=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/asiapcf/05/16/sri.lanka.blast/index.html |work=[[CNN]] |date=May 16, 2008 |accessdate=2008-05-16 }}</ref> |- | මැයි 26 || '''[[2008 දෙහිවල දුම්රිය බෝම්බය]]''': [[කොළඹ]] සිට පානදුර දක්වා ධාවනය වෙමින් තුබූ මගී දුම්රියක පාර්සල් බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් (දෙහිවලදී) දුම්රිය මගීන් 9 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම සහ, තවත් 67 දෙනෙකුට තුවාල සිදු කිරීම. ||[[දෙහිවල]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]] || || || || 9||<ref>{{cite news |title= Bomb rocks busy Sri Lankan train |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7420231.stm |work=[[BBC News]] |date=May 26, 2008 |accessdate=2008-05-26 }}</ref> <ref>{{cite news|url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9A02E7D71038F937A3575AC0A960958260|title=Tamil Arrested in Sri Lanka Train Bombing|work=The New York Times|date=September 4, 1996}}</ref> |- | ජුනි 4 || පැය 0710 ට පමණ, දෙහිවල සහ වැල්ලවත්ත දුම්රිය ස්ථාන අතර පිහිටි දුම්රිය මාර්ගයේ අටවා තිබූ බෝම්බයක් මගී දුම්රියක ගැටී පිපිරී යාමෙන් සිවිල් වැසියෝ 24 දෙනෙකුට තුවාල සිදුවීම. ||[[වැල්ලවත්ත]] || || || || ||<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7434886.stm|title=Sri Lanka commuters hurt by bomb|work=BBC News|date=4 June 2008}}</ref> |- | ජුනි 6 || '''[[2008 මොරටුව බස් බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''': [[මොරටුව]] කටුබැද්ද ප්‍රදේශයේ මගී බස් රථයක් තුල පුපුරුවා හැරි, බස් බෝම්බ ප්‍රහාරයකින්, සිවිල් වැසියන් 23 දෙනෙකු ඝාතනය වීම. ප්‍රහාරයෙන් 80 කට වඩා වැඩි පිරිසකට තුවාල සිදුවිය. ||[[මොරටුව]] || || || ||23 ||<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7439193.stm|title=Deadly blast hits Sri Lanka bus|work=BBC News|date=6 June 2008}}</ref> |- | ජුනි 6 || '''[[2008 පොල්ගොල්ල බස් බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''': මහනුවර පොල්ගොල්ලේදී, මගී බස් රථයක් තුල බෝම්බයක් පුපුරුවා හැරීමෙන් එහි ගමන් ගත් දෙදෙනෙකු ඝාතනය කිරීම. ||පොල්ගොල්ල, [[මහනුවර]] || || || || 2||<ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2008/06/080606_polgollalatest.shtml|title=Polgolla bomb kills two|work=BBC News|date=6 June 2008}}</ref> |- | ජුනි 16 ||'''[[2008 වව්නියාව බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''':වව්නියාව පොලිස් කාර්යාලයක් ඉදිරිපිටට එල්ල වූ මරාගෙන මැරෙන මෝටර්සයිකල් බෝම්බ ප්‍රහාරයකින්, කාන්තා කොස්තාපල්වරියන් 4 දෙනෙකු ඇතුළු පොලිස් නිලදාරීන් 12 දෙනෙකු ඝාතනයට ලක්වීම. ප්‍රහාරයෙන් පාසල් ළමුන් ඇතුළු තවත් පුද්ගලයා් 40 දෙනෙක් තුවාල ලැබූහ. ||[[වවුනියාව]] || || || ||12 ||<ref>{{cite news |title=Policemen die in S Lanka attack |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7456080.stm |work=[[BBC News]] |date=May 16, 2008 |accessdate=2008-06-16 }}</ref> |- | ඔක්තෝම්බර් 6 || [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|එජාප]] දේශපාලන රැලියකට එල්ල වූ මරාගෙන මැරෙන එල්ටීටීඊ බෝම්බ ප්‍රහාරයකින්, එජාප උතුරු මැද පළාත් ප්‍රධාන විපක්ෂ නායක [[ජානක පෙරේරා]] සහ තවත් සිවිල් වැසියන් 20 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්වීම. ||[[අනුරාධපුරය]] || || || ||21 ||<ref>http://www.dailynews.lk/2008/10/06/news001.asp</ref> |- |} ===2009=== {| class="wikitable" style="width:100%;" |- ! width="10%" | දිනය !! width="40%" | ප්‍රහාරය !! width="25%" | ස්ථානය !! width="5%"| සිංහල !! width="5%"| දෙමළ !! width="5%"| මුස්ලිම් !! width="5%" | මරණ සංඛ්‍යාව !! width="5%" | මූලාශ්‍ර |- | පෙබරවාරි 9 || කොටි ත්‍රස්තවාදී කාන්තාවක් විසින් සිවිල් ජනතාව( IDPs ) සිටි කලාපයක් වෙත ඇතුළු වෙමින් කල මරාගෙන මැරෙන බෝම්බය ප්‍රහාරය.මෙහිදී සිවිල් වැසියන් 9 මියගොස් 49 දෙනෙකු තුවාල ලැබීය. ||[[පුලියම්පොක්කානෙයි]],[[ කිලිනොච්චි ]]|| |||| ||9||<ref>Source: Humanitarian Operation Factual Analysis Sri Lankan Ministry of Defence : July 2006 – May 2009 (July 2011) at pp. 96 - 10</ref> |- | පෙබරවාරි 10 || කොටි ත්‍රස්තවාදීන් විසින් මිනිස් පලිහක් ලෙස භාවිතා කල දෙමළ සිවිල් ජනතාව( IDPs ) වෙතට කල වෙඩි තැබීම.මෙහිදී සිවිල් වැසියන් 19 මියගොස් 75 දෙනෙකු තුවාල ලැබීය. ||[[පුදුකුඩුතිරුප්පු]],[[ මුලතිවු ]]|| |||| ||19||<ref>Source: Sri Lankan Ministry of Defence, Humanitarian Operation Factual Analysis: July 2006 – May 2009 (July 2011) at pp. 96 - 10</ref> |- | පෙබරවාරි 20 || '''[[2009 කොළඹ මරාගෙන මැරෙන ගුවන් ප්‍රහාරය]]''': පුපුරණ ද්‍රව්‍ය තොගයක් සහිත ගුවන් යානාවක් මගින්, කොළඹ ඉලක්කයක් වෙත ප්‍රහාරයක් සිදු කිරීමේ, එල්ටීටීඊ උත්සහයක් ව්‍යර්ථ වී යාම.||[[කොළඹ]], [[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය]]|| ||2|| ||4|| |- | පෙබරවාරි 22 || කිරිමැටියදී පුද්ගලයෝ 10 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම||[[කිරිමැටිය]], [[නැගෙනහිර පළාත]]|| || || ||10||<ref>{{Citation |title=(AFP via ''The Melbourne Age'') |url=http://www.theage.com.au/world/tigers-kill-10-sri-lanka-villagers-defence-ministry-20090222-8egz.html |access-date=2014-03-12 |archive-date=2010-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100130131635/http://www.theage.com.au/world/tigers-kill-10-sri-lanka-villagers-defence-ministry-20090222-8egz.html }}</ref> |- | මාර්තු 10 || '''[[අකුරැස්ස මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරය]]''': අකුරැස්සේදී මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමෙන් පුද්ගලයෝ 14 ඝාතනය කිරීම. තවත් 35 දෙනෙකු ප්‍රහාරය නිසා තුවාල ලැබූහ.||[[අකුරැස්ස]], [[මාතර]]|| || || ||14||<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7934095.stm</ref> |- | අප්‍රියෙල් 12 || '''[[මහගොඩයාය සමූලඝාතනය]]''': ග්‍රාමයේ සිටි කුඩා දරුවන් දෙදෙනෙකු ඇතුළු සිවිල් වැසියන් 9 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීම.||මහගොඩයාය, [[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය]]||9 || || ||9|| |} ==මේවාද බලන්න== *[[ශ්‍රී ලංකාවේ ත්‍රස්තවාදය]] *[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්තවාදීන් විසින් ඝාතනය කල දේශපාලනඥයන්ගේ ලයිස්තුව]] ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|4}} {{සැකිල්ල:දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි‎}} [[ප්‍රවර්ගය:සාමාන්‍ය වැසියන්ට එල්ලකල ප්‍රහාර]] [[ප්‍රවර්ගය:එල්.ටී.ටී.ඊ. ත්‍රස්තවාදීන් සිවිල් වැසියන්ට එල්ලකල ප්‍රහාර]] c8xww1jqrsgy3gr2m9mq44iesrv300m රාජකීය විද්‍යාලය, තෙලිජ්ජවිල 0 41504 800116 798468 2026-09-25T04:16:21Z CommonsDelinker 157 No license since 17 September 2026, හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:Thelijjawila_Royal_College_Official_Logo.png|Thelijjawila_Royal_College_Official_Logo.png]] ගොනුව මකාදමා ඇත. 800116 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පාසල | name = තෙලිජ්ජවිල රාජකීය විද්‍යාලය(ජාතික පාසල) | native_name = Telijjawila Royal College(National School) | former_name = හාවාකැටිය මහා විදුහල | image = | caption = විද්‍යාලයීය නිල ලාංඡනය | motto = චක්ඛුං උදපාදි | established = 1910 | founder = දොන් රොබට් ධර්මවර්ධන මහතා (පිරිමි අංශය)<br />ලිලී සමාවතී අබේසේකර මහත්මිය (ගැහැණු අංශය) | type = ජාතික පාසල (National School) | authority = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය | district = මාතර දිස්ත්‍රික්කය | zone = අකුරැස්ස අධ්‍යාපන කලාපය | principal = සිසිර ධීරසිංහ | staff = 110 | grades = 1–13 | gender = මිශ්‍ර | age_range = අවුරුදු 5–18 | enrollment = 2,500 (පමණ) | houses = * විජය (නිල් {{color box|#0000FF}}) * ගැමුණු (රතු {{color box|#FF0000}}) * පැරකුම් (කොළ {{color box|#008000}}) * මහසෙන් (කහ {{color box|#FFFF00}}) | sports = ක්‍රිකට්, වොලිබෝල්, නෙට්බෝල්, මලල ක්‍රීඩා | colours = රතු සහ කහ {{color box|#FF0000}} {{color box|#FFFF00}} | coordinates = {{coord|6|01|18.8|N|80|29|27.3|E|type:school|display=inline,title}} | location = තෙලිජ්ජවිල, මාතර, ශ්‍රී ලංකාව | county = ශ්‍රී ලංකාව | website = [http://royalmatara.sch.lk royalmatara.sch.lk] }} '''තෙලිජ්ජවිල රාජකීය ජාතික විද්‍යාලය''' (ඉංග්‍රීසි: {{lang-en|Telijjawila Royal College / Royal Central College, Telijjawila}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ මාතර දිස්ත්‍රික්කයේ අකුරැස්ස ආසන්නයේ තෙලිජ්ජවිල පිහිටි ප්‍රමුඛ ජාතික පාසලකි.<ref name="wiki-en">{{cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Rajakeeya_Maha_Vidyalaya,_Telijjawila |title=Rajakeeya Maha Vidyalaya, Telijjawila |publisher=Wikipedia}}</ref> ආරම්භයේදී '''හාවාකැටිය මහා විදුහල''' ලෙස හැඳින්වුණු මෙම පාසල, පසුව ''තෙලිජ්ජවිල රාජකීය මහා විද්‍යාලය'' නමින් පවත්වාගෙන ගිය අතර, මෑත කාලයේදී ජාතික පාසලක් බවට ශ්‍රේණිගත කර ඇත. මෙය අකුරැස්ස අධ්‍යාපන කලාපය තුළ වැඩිම සිසුන් සංඛ්‍යාවක් අධ්‍යාපනය ලබන පාසල වේ.<ref name="dinamina">{{cite news |title=තෙලිජ්ජවිල රාජකීය මහා විදුහලේ පා ගමන |url=https://www.dinamina.lk/2026/06/30/provincial-news/298360/ |newspaper=දිනමිණ |date=2026-06-30 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == ඉතිහාසය == විද්‍යාලය 1910 වසරේදී "හාවාකැටිය මහා විදුහල" නමින් ආරම්භ කරන ලදී.<ref name="official-history">{{cite web |url=http://www.royalmatara.sch.lk/?page_id=104 |title=The History of Telijjawila Royal College |publisher=Royal College Telijjawila Official Website}}</ref> ආරම්භක යුගයේදී පිරිමි සහ ගැහැණු වශයෙන් අංශ දෙකකින් පවත්වාගෙන ගිය අතර, එහි පිරිමි අංශයේ ආරම්භක විදුහල්පතිවරයා ලෙස '''දොන් රොබට් ධර්මවර්ධන මහතා''' ද, ගැහැණු අංශයේ ආරම්භක විදුහල්පතිනිය ලෙස '''ලිලී සමාවතී අබේසේකර මහත්මිය''' ද කටයුතු කළහ.<ref name="official-history" /> පසුකාලීනව විදුහල්පති පී.බී. ජිනදාස මහතාගේ පාලන සමයේදී මෙම පාසල "තෙලිජ්ජවිල රාජකීය මහා විද්‍යාලය" ලෙස නැවත නම් කරන ලදී.<ref name="official-history" /> මෑත කාලයේදී විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනික හා භෞතික සංවර්ධනය පදනම් කරගනිමින් එය ජාතික පාසලක් බවට උසස් කරන ලදී. == නිවාස == විද්‍යාලයේ ක්‍රීඩා සහ බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සිසුන් නිවාස 4 කට බෙදා ඇත: * '''විජය''' (නිල් වර්ණය) * '''ගැමුණු''' (රතු වර්ණය) * '''පැරකුම්''' (කොළ වර්ණය) * '''මහසෙන්''' (කහ වර්ණය) == ක්‍රීඩා == විද්‍යාලයේ සිසු සිසුවියන් සඳහා ප්‍රධාන ක්‍රීඩා කිහිපයක් ක්‍රියාත්මක වේ: * ක්‍රිකට් * වොලිබෝල් * නෙට්බෝල් * මලල ක්‍රීඩා == පාසල් ගීය == <poem> ජය ජය නංවන ජය දද නංවන ජය දද නීති බැඳූ............// රාජකීය විදුහල තෙලිදියවිල දස දෙස නම රැන්දූ ඔබ සෙවණේ ලද රැකවරණය මැද සුමගට තැබූ දෙපා ආපසු නොගනිමු පෙරමුණ ගෙන යමු ධීර වීර ගති පා වාද භේද නැත එකම මවකගේ දැරුවන් විලස බැඳී පිබිදෙන කුසුමක් සේ විකසිත වෙමු දසතම සුවඳ දිදී දිනු බිම සුරකින වීරුවන් පඬුවන් බිහිකළ විදුමෑණී අපගේ ශක්තිය ජීවය ඔබමයි පෙම්බර විදුමෑණී විදුහල් අතරේ අග රැජිනිය සේ සෑම දින කිරුළ දැරූ ඔබේ නම සුරකිමු බැතියෙන් සමරමු පාසල් මවුනි ගරූ............// </poem> == අධ්‍යාපනය සහ පහසුකම් == විද්‍යාලයේ 1 ශ්‍රේණියේ සිට 13 ශ්‍රේණිය දක්වා පන්ති පැවැත්වෙන අතර 2,500කට ආසන්න සිසුන් සංඛ්‍යාවක් අධ්‍යාපනය ලබති. ගුරු මණ්ඩලය 110 දෙනෙකුගෙන් පමණ සමන්විත වේ. අධ්‍යාපන පොදු සහතික පත්‍ර උසස් පෙළ සඳහා කලා සහ වාණිජ විෂය ධාරාවන් ක්‍රියාත්මක වේ.<ref name="official-history" /> විද්‍යාලය සතුව පහත සඳහන් පහසුකම් පවතී: * පූර්ණ පහසුකම් සහිත පුස්තකාලය * නවීන පරිගණක විද්‍යාගාරය * ශ්‍රව්‍ය-දෘශ්‍ය ඒකකය == ආශ්‍රිත මූලාශ්‍ර == https://web.facebook.com/api.royalthelijjawila https://web.facebook.com/profile.php?id=100063240489697<ref>https://web.facebook.com/profile.php?id=100063240489697</ref> == බාහිර සබැඳි == * [http://royalmatara.sch.lk නිල වෙබ් අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230324113819/http://www.royalmatara.sch.lk/ |date=2023-03-24 }} aln42sph5h54ub4falvnlkr32ab0ulr පෙබරවාරි 28 0 43910 800218 797355 2026-09-25T07:20:37Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800218 wikitext text/x-wiki {{Day}} == සිදුවීම් == === ක්‍රි.ව. 1600 ට පෙර === * ක්‍රිපූ 202 – හන් රාජවංශය විසින් සියවස් හතරක පාලනය ආරම්භ කරමින් ලියු බංග් චීනයේ අධිරාජ්‍යයා ලෙස සිංහාසනාරූඪ විය.<ref>{{Cite book|last=Xiong|first=Victor Cunrui|url=https://books.google.com/books?id=LgPmDwAAQBAJ|title=From Peasant to Emperor: The Life of Liu Bang|publisher=Airiti Press|year=2018|isbn=978-986-6286-71-1|pages=i, 159|language=en|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830192546/https://books.google.com/books?id=LgPmDwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> * 870 - කොන්ස්ටන්ටිනෝපල්හි සිව්වන කවුන්සිලය වසා දැමේ.<ref>{{Cite book|last=Kelly|first=Joseph Francis|url=https://books.google.com/books?id=jLrn2Nx-g2YC|title=The Ecumenical Councils of the Catholic Church: A History|publisher=Liturgical Press|year=2009|isbn=978-0-8146-5376-0|pages=67–68|language=en|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830192545/https://books.google.com/books?id=jLrn2Nx-g2YC|url-status=live}}</ref> * 1525 – ඇස්ටෙක් රජු Cuauhtémoc, conquistador Hernán Cortés ගේ අනුපිළිවෙල මත ඝාතනය කරන ලදී.<ref>{{Cite book|last=Allsop|first=Scott|url=https://books.google.com/books?id=XCJeDwAAQBAJ|title=366 Days: Compelling Stories From World History|publisher=L & E Books|year=2016|isbn=978-0-9956809-1-3|pages=64|language=en|access-date=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830192547/https://books.google.com/books?id=XCJeDwAAQBAJ|url-status=live}}</ref> === ක්‍රි.ව. 1601 ත් 1900 ත් අතර === * 1638 - ස්කොට්ලන්ත ජාතික සම්මුතිය එඩින්බරෝහිදී අත්සන් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=National Covenant {{!}} Scottish history |url=https://www.britannica.com/event/National-Covenant |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417051443/https://www.britannica.com/event/National-Covenant |archive-date=17 April 2021 |access-date=15 March 2021 |website=Encyclopedia Britannica |language=en}}</ref> * 1835 - එලියාස් ලොන්රොට් විසින් පැරණි කැලේවාලාවේ පෙරවදන ලෙස හැඳින්වෙන කැලේවල හි පළමු අනුවාදයට අත්සන් කර දින නියම කළේය.<ref>{{cite web |title=Elias Lönnrot in Kainuu &ndash; Field trip 6 |url=http://www.juminkeko.fi/lonnrot/en/aihe_3_5.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110615130814/http://www.juminkeko.fi/lonnrot/en/aihe_3_5.html |archive-date=15 June 2011 |access-date=19 August 2010}}</ref> === ක්‍රි.ව. 1901 ට පසු === * 1922 - එක්සත් රාජධානිය ඒකපාර්ශ්වික නිදහස් ප්‍රකාශයක් මගින් ඊජිප්තුව මත සිය ආරක්‍ෂාව අවසන් කළේය.<ref>{{cite book|editor1-first=Albert P.|editor1-last=Blaustein|editor1-link=Albert Blaustein|editor2-first=Jay A.|editor2-last=Sigler|editor3-first=Benjamin R.|editor3-last=Beede|title=Independence Documents of the World|url=https://books.google.com/books?id=feyI5kisdBcC&pg=PA204|volume=1|year=1977|publisher=[[Oceana Publications]]|location=[[Dobbs Ferry, New York|Dobbs Ferry, NY]]|isbn=978-0-379-00794-7|pages=204–205|access-date=2021-10-24|archive-date=2016-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20160503030245/https://books.google.com/books?id=feyI5kisdBcC&pg=PA204|url-status=live}}</ref> * 1925 - චාර්ලෙවොයික්ස්-කමුරස්කා භූමිකම්පාව ඊසානදිග උතුරු ඇමරිකාවට පහර දුන්නේය.<ref>{{cite web |title=The 1925 Charlevoix-Kamouraska earthquake |url=http://www.earthquakescanada.nrcan.gc.ca/historic-historique/events/19250301-en.php |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170612211854/http://www.earthquakescanada.nrcan.gc.ca/historic-historique/events/19250301-en.php |archive-date=2017-06-12 |publisher=[[Natural Resources Canada]] |accessdate=2012-03-04}}</ref> * 1947 - පෙබරවාරි 28 සිදුවීම: තායිවානයේ සිවිල් ආරවුලකින් සිවිල් වැසියන් 30,000 ක් පමණ අහිමි වීය. * 1948 - ක්‍රිස්ටියන්ස්බෝර්ග් ක්‍රොස් රෝඩ්ස් ගෝල්ඩ් කෝස්ට් හි වෙඩි තැබීම, බ්‍රිතාන්‍ය පොලිස් නිලධාරියෙකු හිටපු හමුදා භටයින්ගේ පාගමනකට වෙඩි තබා ඔවුන්ගෙන් තිදෙනෙකු මරා දමා විශාල කෝලාහල සහ ඇක්‍රා හි කොල්ලකෑම් ඇති කළේය. * 1953 - ජේම්ස් වොට්සන් සහ ෆ්‍රැන්සිස් ක්‍රික් තම මිතුරන්ට DNA වල රසායනික ව්‍යුහය තීරණය කළ බව නිවේදනය කළහ. අප්‍රේල් නේචර් (ප්‍රකාශන අප්‍රේල් 2) හි ප්‍රකාශනයෙන් පසුව අප්‍රේල් 25 දින විධිමත් නිවේදනය සිදු කෙරේ. * 1958 - කෙන්ටකි හි ෆ්ලොයිඩ් ප්‍රාන්තයේ පාසල් බස් රථයක් සුන්බුන් ට්‍රක් රථයක ගැටී වැස්සෙන් පිරී තිබූ ලෙවීසා ෆෝක් ගඟට බැම්මකින් ඇද වැටුණි. එක්සත් ජනපද ඉතිහාසයේ දරුණුතම පාසල් බස් රථ අනතුරු වලින් එකක් ලෙස සදහන් වේ. රියදුරු සහ ළමුන් 26 දෙනෙකු මිය යයි.<ref>{{cite book|author=Tennessee Folklore Society|title=Bulletin|url=https://books.google.com/books?id=m0hLAAAAYAAJ|year=1999|page=122|access-date=2021-08-01|archive-date=2021-08-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801133901/https://books.google.com/books?id=m0hLAAAAYAAJ|url-status=live}}</ref> * 1959 - ඩිස්කවර් 1, ධ්‍රැවීය කක්ෂයක් සාක්ෂාත් කර ගැනීමට අදහස් කරන පළමු වස්තුව වන ඇමරිකානු ඔත්තු චන්ද්‍රිකාවක් දියත් කරන ලද නමුත් කක්ෂය සාක්ෂාත් කර ගැනීමට අසමත් විය.<ref>{{cite book|author=G.W.A Drummer|title=Electronic Inventions and Discoveries: Electronics from its earliest beginnings to the present day, Fourth Edition|url=https://books.google.com/books?id=e35kJYAlyCgC&pg=PA185|date=1 January 1997|publisher=CRC Press|isbn=978-0-7503-0493-1|pages=185|access-date=1 August 2021|archive-date=1 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801133900/https://books.google.com/books?id=e35kJYAlyCgC&pg=PA185|url-status=live}}</ref> * 1966 - NASA T-38 Talon යානයක් මැක්ඩොනල් ගුවන් යානා කම්හල වෙත කඩා වැටීමෙන්, සාන්ත ලුයිස් හි ලැම්බර්ට් ෆීල්ඩ් හි දුර්වල දෘශ්‍ය ගොඩබෑමකට උත්සාහ කරමින් ගගනගාමීන් එලියට් සී සහ චාල්ස් බැසෙට් මිය ගියේය. * 1972 - චීනය-එක්සත් ජනපද සබඳතා: එක්සත් ජනපදය සහ චීනය ෂැංහයි ප්‍රකාශය අත්සන් කරයි. * 1974 - ජෙරමි තෝර්ප්ගේ නායකත්වයෙන් යුත් ලිබරල් පක්ෂය ඔවුන්ගේ විශාලතම ඡන්දය ලබා ගැනීමෙන් පසු බ්‍රිතාන්‍ය පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය අවසන් විය.<ref>{{cite book|last=Cook|first=Chris|title=A Short History of the Liberal Party|url=https://archive.org/details/shorthistoryofli0000cook_r8k5|publisher=Macmillan Press|location=Basingstoke|year=1998|isbn=978-0-333-73516-9|page=[https://archive.org/details/shorthistoryofli0000cook_r8k5/page/155 155]&ndash;156, 246}}</ref> * 1975 - ලන්ඩනයේ, භූගත දුම්රියක් මුර්ගේට් ටර්මිනස් දුම්රිය ස්ථානයේ නැවැත්වීමට අපොහොසත් වී උමග කෙළවරට කඩා වැටී 43 දෙනෙකු මිය ගියේය. * 1980 - ඇන්ඩලූසියාව ජනමත විචාරණයක් හරහා එහි ස්වයං පාලන ප්‍රඥප්තිය අනුමත කරයි. * 1983 - M*A*S*H හි අවසාන කථාංගය මිලියන 106 කට ආසන්න ප්‍රේක්ෂකයින් සමඟ විකාශය විය. එය තවමත් වාර අවසාන තරඟයක වැඩිම නරඹන්නන්ගේ වාර්තාවට හිමිකම් කියයි. * 1985 - තාවකාලික අයර්ලන්ත රිපබ්ලිකන් හමුදාව නිව්රි හි රෝයල් අල්ස්ටර් කොස්තාබුලරි පොලිස් ස්ථානයට මෝටාර් ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ අතර, එක් දිනකදී RUC සඳහා වැඩිම ජීවිත හානියක් සිදු වූ නිලධාරීන් නව දෙනෙකු මිය ගියේය. * 1986 - ස්වීඩනයේ 26 වැනි අගමැති ඔලොෆ් පාම් ස්ටොක්හෝම්හිදී ඝාතනය විය. * 1991 - පළමු ගල්ෆ් යුද්ධය අවසන් විය. * 1993 - මධ්‍යසාර, දුම්කොළ සහ ගිනි අවි නියෝජිතයින් කණ්ඩායමේ නායක ඩේවිඩ් කෝරෙෂ් අත්අඩංගුවට ගැනීම සඳහා වරෙන්තුවක් සමඟ ටෙක්සාස් හි වාකෝ හි ඩේවිඩියන් ශාඛාව වටලන ලදී. දින 51 ක ගැටුමක් ආරම්භ කරමින් මූලික වැටලීමේදී ATF නියෝජිතයින් හතර දෙනෙකු සහ ඩේවිඩියන් හය දෙනෙකු මිය යයි. * 1995 - හිටපු ඕස්ට්‍රේලියානු ලිබරල් පක්ෂ නායක ජෝන් හෙව්සන් 1993 ඕස්ට්‍රේලියානු ෆෙඩරල් මැතිවරණයෙන් පරාජයට පත්වී වසර දෙකකට පමණ පසු ඕස්ට්‍රේලියානු පාර්ලිමේන්තුවෙන් ඉල්ලා අස්විය. * 1997 - උතුරු ඉරානයේ භූමිකම්පාවක් මරණ 3,000 කට පමණ සිදු විය. * 1997 - GRB 970228, ගැමා කිරණවල ඉතා දීප්තිමත් දැල්වීමක්, තත්පර 80 ක් පෘථිවියට පහර දෙමින්, ක්ෂීරපථයෙන් ඔබ්බට ගැමා කිරණ පිපිරීම් සිදුවන බවට මුල් සාක්ෂි සපයයි. * 1997 - තුර්කි හමුදා සංදේශයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස තුර්කියේ රජය බිඳ වැටුණි.<ref>{{cite news|url=https://www.trthaber.com/haber/gundem/28-subat-bin-yil-surecek-diyenleri-kimse-anmiyor-352977.html|title=28 Şubat bin yıl sürecek diyenleri kimse anmıyor|access-date=20 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228110331/http://www.trthaber.com/haber/gundem/28-subat-bin-yil-surecek-diyenleri-kimse-anmiyor-352977.html|archive-date=28 February 2018|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=February 29, 2012 |title=28 Şubat Mahkumu, Anma Gecesinde Erbakan'ı Anlattı |url=https://www.haberler.com/28-subat-mahkumu-anma-gecesinde-erbakan-i-anlatti-3405377-haberi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305015858/http://www.haberler.com/28-subat-mahkumu-anma-gecesinde-erbakan-i-anlatti-3405377-haberi |archive-date=March 5, 2012 |access-date=January 20, 2021 |website=Haberler.com}}</ref><ref>{{Cite web |date=26 February 2020 |title='Muhalefet, iktidarın en büyük destekçisidir' |url=https://www.haberturk.com/karamollaoglu-28-subat-turk-tarihine-gecen-kara-bir-lekedir-2595390 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200317163802/https://www.haberturk.com/karamollaoglu-28-subat-turk-tarihine-gecen-kara-bir-lekedir-2595390 |archive-date=17 March 2020 |access-date=20 January 2021 |website=www.haberturk.com}}</ref> * 2001 - 2001 Nisqually භූමිකම්පාව, රික්ටර් පරිමාණයේ 6.8 ක විශාලත්වයකින් යුක්ත වූ අතර, දකුණු පුජෙට් සවුන්ඩ් හි කේන්ද්‍රය සහිතව, සියැටල් අගනගරයට හානි විය.<ref>{{Cite web |title=Earthquake registering 6.8 on Richter Scale jolts Seattle and Puget Sound on February 28, 2001. |url=https://historylink.org/File/3039 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210305074509/https://www.historylink.org/file/3039 |archive-date=March 5, 2021 |access-date=March 12, 2021 |website=historylink.org}}</ref> * 2002 - ගුජරාටයේ ආගමික ප්‍රචණ්ඩත්වය අතරතුර, නරෝදා පැටියා සමූලඝාතනයෙන් පුද්ගලයින් 97 ක් සහ ගුල්බර්ග් සමිතියේ සමූලඝාතනයෙන් 69 දෙනෙක් මිය ගියහ. * 2004 - 1947 පෙබරවාරි 28 සිදුවීම සැමරීම සඳහා කිලෝමීටර් 500 (සැතපුම් 310) දිග මිනිස් දම්වැලකින් 228 අතට අත දීමේ රැලියට මිලියනයකට අධික තායිවාන ජාතිකයන් සහභාගී විය. * 2005 - ඉරාකයේ අල් හිල්ලා හි පොලිස් බඳවා ගැනීමේ මධ්‍යස්ථානයක මරාගෙන මැරෙන බෝම්බ ප්‍රහාරයකින් 127 දෙනෙක් මිය ගියහ. * 2013 - XVI වන බෙනඩික්ට් පාප් වහන්සේ කතෝලික පල්ලියේ පාප් ධූරයෙන් ඉල්ලා අස් වූ අතර, 1415 දී XII ග්‍රෙගරි පාප්තුමාගෙන් පසුව එසේ කළ පළමු පාප්වරයා බවට පත් විය.<ref>{{cite web |date=11 February 2013 |title=Pope Benedict XVI to resign citing poor health |url=https://www.bbc.co.uk/news/world-21411304 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20181230092610/https://www.bbc.com/news/world-21411304 |archive-date=30 December 2018 |access-date=15 March 2021 |website=BBC News}}</ref> == උපත් == === ක්‍රි.ව. 1600 ට පෙර === * 1261 – ස්කොට්ලන්තයේ මාග්‍රට්, නෝර්වේ රැජින (වි. 1283)<ref>{{cite book|author=Anne Commire|title=Women in World History|url=https://books.google.com/books?id=RT0OAQAAMAAJ|date=12 December 2000|publisher=Gale|isbn=978-0-7876-4069-9|access-date=23 January 2019|archive-date=24 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200724103552/https://books.google.com/books?id=RT0OAQAAMAAJ|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bjørgo |first=Narve |date=February 25, 2020 |title=Margrete Aleksandersdotter |url=http://nbl.snl.no/Margrete_Aleksandersdotter |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117115842/https://nbl.snl.no/Margrete_Aleksandersdotter |archive-date=January 17, 2021 |access-date=February 27, 2021 |via=Store norske leksikon}}</ref> * 1518 – ෆ්‍රැන්සිස් III, බ්‍රිටනි ආදිපාදවරයා, බ්‍රිටනි ආදිපාදවරයා (වි. 1536)<ref>{{cite book|author=Great Britain. Public Record Office|title=Calendar of letters, despatches, and state papers: relating to the negotiations between England and Spain, preserved in the archives at Simancas and elsewhere. ... Edited by G.A. Bergenroth. ...|url=https://books.google.com/books?id=PBczAQAAMAAJ&pg=PA999|year=1877|publisher=Longman, Green, Longman, & Roberts|pages=999|access-date=2019-01-23|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915031520/https://books.google.com/books?id=PBczAQAAMAAJ&pg=PA999|url-status=live}}</ref> * 1533 - මයිකල් ද මොන්ටේන්, ප්‍රංශ දාර්ශනිකයා සහ කර්තෘ (වි. 1592)<ref>{{cite book|author=Michel de Montaigne|title=Michel de Montaigne: Selected Essays|url=https://books.google.com/books?id=zXLCAgAAQBAJ&pg=PR12|date=10 December 2013|publisher=Courier Corporation|isbn=978-0-486-32039-7|pages=12|access-date=23 January 2019|archive-date=15 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915025110/https://books.google.com/books?id=zXLCAgAAQBAJ&pg=PR12|url-status=live}}</ref> * 1535 – කොර්නේලියස් ගෙමා, ලන්දේසි තාරකා විද්‍යාඥයා සහ ජ්‍යෝතිඃ ශාස්ත්‍රඥයා (වි. 1578)<ref>{{cite book|author=Henry de Vocht|title=History of the Foundation and the Rise of the Collegium Trilingue Lovaniense, 1517–1550|url=https://books.google.com/books?id=FkpNAAAAYAAJ|year=1951|publisher=Kraus Reprint Limited|page=556|access-date=2020-03-02|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915024901/https://books.google.com/books?id=FkpNAAAAYAAJ|url-status=live}}</ref> * 1552 – ජොස්ට් බර්ගි, ස්විට්සර්ලන්ත ගණිතඥයා සහ ඔරලෝසු සාදන්නා (වි. 1632)<ref>{{cite book|author1=Virginia Trimble|author2=Thomas R. Williams|author3=Katherine Bracher|title=Biographical Encyclopedia of Astronomers|url=https://books.google.com/books?id=t-BF1CHkc50C&pg=PA184|date=18 September 2007|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=978-0-387-30400-7|pages=184|access-date=2 March 2020|archive-date=15 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915025209/https://books.google.com/books?id=t-BF1CHkc50C&pg=PA184|url-status=live}}</ref> === ක්‍රි.ව. 1601 ත් 1900 ත් අතර === * 1675 - ගුයිලූම් ඩෙලිස්ලේ, ප්‍රංශ සිතියම් විද්‍යාඥයා (වි. 1726)<ref>{{cite book|author=Thompson Cooper|title=A New Biographical Dictionary: Containing Concise Notices of Eminent Persons of All Ages and Countries|url=https://books.google.com/books?id=PfIMAAAAYAAJ&pg=PA487|year=1873|publisher=Bell|pages=487|access-date=2020-03-02|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915025825/https://books.google.com/books?id=PfIMAAAAYAAJ&pg=PA487|url-status=live}}</ref> * 1683 - රෙනේ ඇන්ටොයින් ෆර්චෝල්ට් ද රූමූර්, ප්‍රංශ කීට විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රීය (වි. 1757)<ref>{{cite book|author=Reed Business Information|title=New Scientist|url=https://archive.org/details/bub_gb_dGloQlpCO_4C|date=24 February 1983|publisher=Reed Business Information|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_dGloQlpCO_4C/page/n34 533]}}</ref> * 1704 - ලුවී ගොඩින්, ප්‍රංශ තාරකා විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රාලික (වි. 1760)<ref>{{cite book|title=The Biographical Encyclopedia of Astronomers|last=Hockey|first=Thomas|date=2014|publisher=[[Springer Publishing]]|doi=10.1007/978-1-4419-9917-7_524|isbn=978-1-4419-9917-7|access-date=April 21, 2020|url=https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-1-4419-9917-7_524|archive-date=September 14, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200914171657/https://link.springer.com/referenceworkentry/10.1007/978-1-4419-9917-7_524|url-status=live}}</ref> * 1848 – ආතර් ගිරි, ප්‍රංශ ඉතිහාසඥ සහ ශාස්ත්‍රීය (වි. 1899)<ref>{{EB1911|inline=y|wstitle=Giry, Arthur|volume=12|page=51}}</ref> * 1858 – ටෝර් ස්වෙන්බර්ග්, ස්වීඩන් නළුවා සහ අධ්‍යක්ෂ (වි. 1941)<ref>{{Cite web |title=Tore Svennberg &ndash; SFdb |url=http://www.svenskfilmdatabas.se/en/Item/?type=person&itemid=57951 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170101162744/http://www.sfi.se/en-gb/Swedish-film-database/Item/?type=PERSON&itemid=57951 |archive-date=2017-01-01 |access-date=2021-02-27}}</ref> * 1866 – වියචෙස්ලාව් ඉවානොව්, රුසියානු කවියෙක් සහ නාට්‍ය රචකයෙක් (වි. 1949)<ref>{{cite journal|last=Deschartes|first=O.|year=1954|title=Vyacheslav Ivanov|url=http://www.v-ivanov.it/wp-content/uploads/2010/12/deshartes_ivanov_1954_text.pdf|url-status=live|journal=Oxford Slavonic Papers|volume=V|page=42|archive-url=https://web.archive.org/web/20201204050941/http://www.v-ivanov.it/wp-content/uploads/2010/12/deshartes_ivanov_1954_text.pdf|archive-date=2020-12-04|access-date=2020-09-11}}</ref> * 1878 – පියරේ ෆැටූ, ප්‍රංශ ගණිතඥයෙක් සහ තාරකා විද්‍යාඥයෙක් (වි. 1929)<ref>{{Cite web |title=Fatou biography |url=http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Fatou.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161230070413/http://www-history.mcs.st-andrews.ac.uk/Biographies/Fatou.html |archive-date=2016-12-30 |access-date=2017-11-08 |website=www-history.mcs.st-andrews.ac.uk}}</ref> * 1884 – ඇන්ට්ස් පිප්, එස්තෝනියානු නීතීඥ සහ දේශපාලනඥයා, එස්තෝනියාවේ 7 වැනි අගමැති (වි. 1942)<ref>{{cite web |title=Ants Piibu sünd |url=http://www.histrodamus.ee/?event=Show_event&event_id=2695&layer=172#2695 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303214824/http://www.histrodamus.ee/?event=Show_event&event_id=2695&layer=172#2695 |archive-date=3 March 2016 |access-date=8 June 2013 |publisher=[[Histrodamus]] |language=et}}</ref> * 1887 – විලියම් සෝරාච්, ලිතුවේනියානු-ඇමරිකානු මූර්ති ශිල්පියා සහ චිත්‍ර ශිල්පියා (වි. 1966)<ref>{{cite web |title=William Zorach |url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/658045/William-Zorach |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20091215223514/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/658045/William-Zorach |archive-date=2009-12-15 |access-date=2009-10-22 |publisher=[[Encyclopædia Britannica]]}}</ref> * 1894 - බෙන් හෙක්ට්, ඇමරිකානු අධ්‍යක්ෂක, නිෂ්පාදක සහ තිර රචක (වි. 1964)<ref>{{britannica|259157}}</ref> * 1896 – පිලිප් ෂෝල්ටර් හෙන්ච්, ඇමරිකානු වෛද්‍ය සහ අන්තරාසර්ග විද්‍යාඥ, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී (වි. 1965)<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1950 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1950/hench/facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200906152252/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1950/hench/facts/ |archive-date=2020-09-06 |access-date=2020-09-11 |website=NobelPrize.org}}</ref> * 1898 – සෙකි රීසා ස්පෝරල්, තුර්කි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා (වි. 1969)<ref>{{Cite web |date=April 18, 2020 |title=Zeki Rıza Sporel Bio, Stats, and Results &#124; Olympics at Sports-Reference.com |url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/sp/zeki-riza-sporel-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20200418102817/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/sp/zeki-riza-sporel-1.html |archive-date=2020-04-18}}</ref> === ක්‍රි.ව. 1901 ට පසු === * 1901 – ලිනස් පෝලිං, ඇමරිකානු රසායන විද්‍යාඥයෙක් සහ ක්‍රියාකාරිකයෙක්, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී (වි. 1994)<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Chemistry 1954 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1954/pauling/facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190727114643/https://www.nobelprize.org/prizes/chemistry/1954/pauling/facts/ |archive-date=2019-07-27 |access-date=2020-09-11 |website=NobelPrize.org}}</ref> * 1906 - බග්සි සීගල්, ඇමරිකානු මැර කල්ලි නායක (වි. 1947)<ref>{{Cite web |title=Bugsy Siegel |url=https://www.biography.com/crime-figure/bugsy-siegel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200914164758/https://www.biography.com/crime-figure/bugsy-siegel |archive-date=2020-09-14 |access-date=2020-09-11 |website=Biography}}</ref> * 1907 – මිල්ටන් කැනිෆ්, ඇමරිකානු කාටූන් ශිල්පී (වි. 1988)<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1982/06/28/obituaries/charles-j-russhon-71-dies-basis-of-comic-strip-figure.html|title=Charles J. Russhon, 71, Dies; Basis of Comic Strip Figure|date=1982-06-28|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=2007-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20150403141749/http://www.nytimes.com/1982/06/28/obituaries/charles-j-russhon-71-dies-basis-of-comic-strip-figure.html|archive-date=2015-04-03|url-status=live}}</ref> * 1908 – බිලී බර්ඩ්, ඇමරිකානු නිළිය (වි. 2002)<ref>{{cite web |title=Billie Bird |url=http://explore.bfi.org.uk/4ce2ba8773aa9 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120717184821/http://explore.bfi.org.uk/4ce2ba8773aa9 |archive-date=2012-07-17 |work=BFI}}</ref> * 1909 – ස්ටීවන් ස්පෙන්ඩර්, ඉංග්‍රීසි කතුවරයා සහ කවියා (වි. 1995)<ref>{{cite book|author=David Leeming|title=Stephen Spender: A Life in Modernism|url=https://books.google.com/books?id=GgMRDqgIbqEC&pg=PT18|date=1 April 2011|publisher=Henry Holt and Company|isbn=978-1-4299-3974-4|pages=18|access-date=11 September 2020|archive-date=15 September 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915031534/https://books.google.com/books?id=GgMRDqgIbqEC&pg=PT18|url-status=live}}</ref> * 1915 – කෙට්ටි ෆ්‍රින්ග්ස්, ඇමරිකානු කතුවරයා, නාට්‍ය රචකයෙක් සහ තිර රචකයෙක් (වි. 1981)<ref>{{Cite web |title=Library of Congress LCCN Permalink n80158657 |url=https://lccn.loc.gov/n80158657 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301144343/https://lccn.loc.gov/n80158657 |archive-date=2022-03-01 |access-date=2020-09-11 |website=lccn.loc.gov}}</ref> * 1915 – පීටර් මෙදාවර්, බ්‍රසීලියානු-ඉංග්‍රීසි ජීව විද්‍යාඥ සහ ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාඥ, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී (වි. 1987)<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1960 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1960/medawar/facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200814175342/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1960/medawar/facts/ |archive-date=2020-08-14 |access-date=2020-09-11 |website=NobelPrize.org}}</ref> * 1919 – ඇල්ෆ්‍රඩ් මාෂල්, ඇමරිකානු ව්‍යාපාරිකයා, මාෂල්ස් ආරම්භ කළේය (වි. 2013)<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/01/02/business/alfred-marshall-founder-of-stores-that-bear-his-name-dies-at-94.html?_r=0|title=Alfred Marshall, Founder of Stores That Bear His Name, Dies at 94|last=Slotnik|first=Daniel E.|date=2014-01-01|work=[[The New York Times]]|access-date=2020-09-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102032112/http://www.nytimes.com/2014/01/02/business/alfred-marshall-founder-of-stores-that-bear-his-name-dies-at-94.html?_r=0|archive-date=2014-01-02|url-status=live}}</ref> * 1920 – ජඩ්විගා පිල්සුඩ්ස්කා, පෝලන්ත සොල්දාදුවෙකු, නියමුවෙකු සහ ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියෙකු (වි. 2014)<ref>{{Cite news|url=http://wiadomosci.onet.pl/kraj/nie-zyje-jadwiga-pilsudska-jaraczewska-miala-94-lata/dphwz|title=Nie żyje Jadwiga Piłsudska-Jaraczewska. Miała 94 lata|date=2014-11-16|newspaper=Onet Wiadomości|access-date=2016-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20161230001229/http://wiadomosci.onet.pl/kraj/nie-zyje-jadwiga-pilsudska-jaraczewska-miala-94-lata/dphwz|archive-date=2016-12-30|language=pl-PL|url-status=live}}</ref> * 1921 – මාරා හලිම් හරහාප්, ඉන්දුනීසියානු හමුදා නිලධාරි, උතුරු සුමාත්‍රා ආණ්ඩුකාර (වි. 2015)<ref>{{cite web |last=Efendi |first=Reza |date=3 December 2015 |title=Eks Gubernur Sumut Marah Halim Harahap Wafat |url=https://www.liputan6.com/news/read/2381255/eks-gubernur-sumut-marah-halim-harahap-wafat |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301144301/https://www.liputan6.com/news/read/2381255/eks-gubernur-sumut-marah-halim-harahap-wafat |archive-date=1 March 2022 |access-date=29 May 2020 |website=www.liputan6.com |publisher=Liputan6 |quote=}}</ref> * 1922 – රාදු කැම්පේනු, රුමේනියානු දේශපාලනඥයා (වි. 2016)<ref>{{cite web |date=19 October 2016 |title=Veteran Romanian liberal leader Radu Campeanu dies at age 94 |url=https://www.romania-insider.com/veteran-romanian-liberal-leader-radu-campeanu-dies-age-94 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210501111134/https://www.romania-insider.com/veteran-romanian-liberal-leader-radu-campeanu-dies-age-94 |archive-date=1 May 2021 |access-date=1 May 2021 |website=Romania-Insider.com}}</ref> * 1924 – රොබට් ඒ රෝ, ඇමරිකානු සොල්දාදුවෙකු සහ දේශපාලනඥයා (වි. 2014)<ref>Fried, Joseph P. [https://www.nytimes.com/2014/07/16/nyregion/robert-a-roe-new-jersey-congressman-dies-at-90.html "Robert Roe, New Jersey Congressman Called ‘Mr. Jobs,’ Dies at 90"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201118121057/https://www.nytimes.com/2014/07/16/nyregion/robert-a-roe-new-jersey-congressman-dies-at-90.html|date=2020-11-18}}, ''[[The New York Times]]'', July 15, 2014. Accessed July 16, 2014. "Robert A. Roe, who as a congressman from New Jersey for 23 years played a key role in financing projects to expand the nation’s highway and mass transit systems and to combat water and ground pollution, died on Tuesday at his home in Green Pond, N.J."</ref> * 1925 – හැරී එච්. කෝබට්, බුරුම-ඉංග්‍රීසි නළුවා (වි. 1982)<ref>{{Screenonline name|id=544633|name=Harry H. Corbett}}</ref> * 1928 – ස්ටැන්ලි බේකර්, වේල්ස් නළුවා සහ නිෂ්පාදක (වි. 1976)<ref>{{Cite web |title=Stanley Baker: 10 essential films |url=https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/lists/stanley-baker-10-essential-films |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200823045048/https://www2.bfi.org.uk/news-opinion/news-bfi/lists/stanley-baker-10-essential-films |archive-date=2020-08-23 |access-date=2020-09-16 |website=British Film Institute}}</ref> * 1928 – ටොම් ඇල්ඩ්‍රෙජ්, ඇමරිකානු නළුවා (වි. 2011)<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/07/26/theater/tom-aldredge-character-actor-dies-at-83.html|title=Tom Aldredge, Character Actor, Dies at 83|last=Fox|first=Margalit|date=July 26, 2011|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=September 6, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20110727183537/http://www.nytimes.com/2011/07/26/theater/tom-aldredge-character-actor-dies-at-83.html|archive-date=2011-07-27|page=A19|author-link=Margalit Fox|url-access=limited|url-status=live}}</ref> * 1928 – සිල්වියා ඩෙල් විලාඩ්, නිළිය, නර්තන ශිල්පිනිය, නර්තන ශිල්පිනිය සහ අප්‍රිකානු-පුවර්ටෝ රිකන් ක්‍රියාකාරිනිය (වි. 1990)<ref>{{Cite web |title=Sylvia del Villard &ndash; Fundación Nacional para la Cultura Popular |url=https://prpop.org/biografias/sylvia-del-villard/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002174907/https://prpop.org/biografias/sylvia-del-villard/ |archive-date=2020-10-02 |access-date=2020-09-17}}</ref> * 1929 - හේඩන් ෆ්‍රයි, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ පුහුණුකරු (වි. 2019)<ref>{{cite web |last=Kay |first=James |date=December 26, 1981 |title=Hayden Fry: Iowa Coach Proves Master Motivator |url=https://www.upi.com/Archives/1981/12/26/Hayden-Fry-Iowa-Coach-Proves-Master-Motivator/4455378190800/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222073812/https://www.upi.com/Archives/1981/12/26/Hayden-Fry-Iowa-Coach-Proves-Master-Motivator/4455378190800/ |archive-date=December 22, 2019 |access-date=December 21, 2019 |publisher=United Press International}}</ref> * 1929 – ජෝන් මොන්ටේග්, ඇමරිකානු-අයර්ලන්ත කවියෙකු සහ ශාස්ත්‍රීය (වි. 2016)<ref>{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/final-homecoming-for-late-poet-john-montague-1.2901271|title=Final homecoming for late poet John Montague|last=Marlowe|first=Lara|date=December 10, 2016|newspaper=The Irish Times|access-date=December 26, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201031144/http://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/final-homecoming-for-late-poet-john-montague-1.2901271|archive-date=December 1, 2017|url-status=live}}</ref> * 1929 - ෆ්‍රෑන්ක් ගෙරි, කැනේඩියානු-උපත ඇමරිකානු ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා සහ නිර්මාණකරු<ref>{{cite web |title=Biography: Frank Gehry |url=https://www.biography.com/artist/frank-gehry}}</ref> * 1930 - ලියොන් කූපර්, ඇමරිකානු භෞතික විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රීය, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1972 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1972/cooper/facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190902062251/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1972/cooper/facts/ |archive-date=2019-09-02 |access-date=2020-09-17 |website=NobelPrize.org}}</ref> * 1931 - පීටර් ඇලිස්, ඉංග්‍රීසි ගොල්ෆ් ක්‍රීඩක සහ ක්‍රීඩා විකාශක (වි. 2020)<ref>{{Cite web |date=July 17, 2004 |title=The Observer Profile: Peter Alliss |url=http://www.theguardian.com/sport/2004/jul/18/golf.comment4 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170520225817/https://www.theguardian.com/sport/2004/jul/18/golf.comment4 |archive-date=May 20, 2017 |access-date=February 27, 2021 |website=The Guardian}}</ref><ref>{{Cite web |date=2020-12-06 |title=Peter Alliss, the 'Voice of Golf' on British TV, passes away at 89 |url=https://www.pgatour.com/news/2020/12/06/peter-alliss-voice-of-golf-british-tv-bbc-passes-away-at-89.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210109011703/https://www.pgatour.com/news/2020/12/06/peter-alliss-voice-of-golf-british-tv-bbc-passes-away-at-89.html |archive-date=2021-01-09 |access-date=2021-02-27 |website=PGAtour}}</ref> * 1931 – ගැවින් මැක්ලියෝඩ්, ඇමරිකානු නළුවා, ක්‍රිස්තියානි ක්‍රියාකාරිකයෙක් සහ කර්තෘ (වි. 2021)<ref>{{cite news|url=https://apnews.com/article/gavin-macleod-entertainment-arts-and-entertainment-6313dfd801244eeeea2be2ddeac1cdbb|title=Gavin MacLeod, 'Love Boat' captain, dies at 90|date=May 29, 2021|work=[[Associated Press]]|accessdate=May 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210529203736/https://apnews.com/article/gavin-macleod-entertainment-arts-and-entertainment-6313dfd801244eeeea2be2ddeac1cdbb|archive-date=May 29, 2021|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/05/29/arts/television/gavin-macleod-dead.html|title=Gavin MacLeod, 'Mary Tyler Moore' and 'Love Boat' Actor, Dies at 90|last=Flaherty|first=Mike|date=May 29, 2021|work=[[The New York Times]]|accessdate=May 29, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210529213531/https://www.nytimes.com/2021/05/29/arts/television/gavin-macleod-dead.html|archive-date=May 29, 2021|url-status=live}}</ref> * 1931 – ලෙන් නිව්කොම්බේ, වේල්ස් පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ බාලදක්ෂ (වි. 1996)<ref>{{Hugman|14515|access-date=23 February 2020}}</ref> * 1932 – දොන් ෆ්‍රෑන්ක්ස්, කැනේඩියානු නළුවෙක්, ගායකයෙක් සහ ජෑස් සංගීතඥයෙක් (වි. 2016)<ref>{{Cite web |date=August 29, 2018 |title=Don Francks &ndash; The Canadian Encyclopedia |url=https://www.thecanadianencyclopedia.com/en/m/article/don-francks/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20180829072258/https://www.thecanadianencyclopedia.com/en/m/article/don-francks/ |archive-date=2018-08-29}}</ref> * 1933 – රයින් තාගේපෙරා, එස්තෝනියානු දේශපාලන විද්‍යාඥ සහ දේශපාලනඥයා<ref>{{Cite web |date=November 18, 2007 |title=Rein Taagepera |url=http://www.ut.ee/SOPL/cv/taageperae.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071118012738/http://www.ut.ee/SOPL/cv/taageperae.htm |archive-date=2007-11-18}}</ref> * 1937 - ජෙෆ් ෆැරල්, ඇමරිකානු පිහිනුම් ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |date=May 19, 2011 |title=Jeff Farrell Biography and Olympic Results &#124; Olympics at Sports-Reference.com |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fa/jeff-farrell-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20110519205803/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/fa/jeff-farrell-1.html |archive-date=2011-05-19}}</ref> * 1939 – ඩැනියල් සී. ටුසී, චීන-ඇමරිකානු භෞතික විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රීය, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1998 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1998/tsui/facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004003435/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1998/tsui/facts/ |archive-date=2019-10-04 |access-date=2020-09-18 |website=NobelPrize.org}}</ref> * 1939 - ටොමී ටියුන්, ඇමරිකානු නළුවා, නර්තන ශිල්පියා, ගායකයා, නාට්‍ය අධ්‍යක්ෂක, නිෂ්පාදක සහ නර්තන ශිල්පි<ref>{{Cite book|url=http://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.music.tdabio.180/default.html|title=Tommy Tune|via=memory.loc.gov|access-date=2021-03-03|archive-date=2021-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226124016/https://memory.loc.gov/diglib/ihas/loc.music.tdabio.180/default.html|url-status=live}}</ref> * 1940 – මාරියෝ ඇන්ඩ්‍රෙට්ටි, ඉතාලි-ඇමරිකානු ධාවන ධාවකයා<ref>{{cite web |last1=Pruett |first1=Marshall |date=28 February 2022 |title=Happy 82nd Birthday, Mario Andretti |url=https://www.roadandtrack.com/motorsports/videos/a3918/happy-birthday-mario-andretti/ |access-date=16 February 2023 |publisher=[[Road & Track]]}}</ref> * 1942 - ෆ්‍රෑන්ක් බොනර්, ඇමරිකානු නළුවා සහ රූපවාහිනී අධ්‍යක්ෂ (වි. 2021)<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2021/06/18/arts/television/frank-bonner-dead.html|title=Frank Bonner, Brash Salesman on 'WKRP in Cincinnati,' Dies at 79|date=June 18, 2021|newspaper=The New York Times|access-date=June 20, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210618195805/https://www.nytimes.com/2021/06/18/arts/television/frank-bonner-dead.html|archive-date=June 18, 2021|agency=Associated Press|url-status=live}}</ref> * 1942 – බ්‍රයන් ජෝන්ස්, ඉංග්‍රීසි ගිටාර් වාදකයෙක්, ගීත රචකයෙක් සහ නිෂ්පාදකයෙක් (වි. 1969)<ref>{{cite book|last=Jackson|first=Laura|title=Golden Stone: The Untold Life and Tragic Death of Brian Jones|year=1992|publisher=Smith Gryphon Limited|isbn=0-312-09820-0|url=https://archive.org/details/goldenstoneuntol00jack|page=3}}</ref> * 1942 - ඩිනෝ සොෆ්, ඉතාලි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{cite web |title=Dino Zoff |url=http://www.worldfootball.net/player_summary/dino-zoff/ |access-date=11 January 2018 |publisher=www.worldfootball.net}}</ref> * 1943 - බාබරා ඇක්ලින්, ඇමරිකානු ගායිකාවක්-ගීත රචකයෙක් (වි. 1998)<ref>{{cite book|author=Bob Leszczak|title=Encyclopedia of Pop Music Aliases, 1950–2000|url=https://books.google.com/books?id=3u7iBQAAQBAJ&pg=PA1|date=11 December 2014|publisher=Rowman & Littlefield Publishers|isbn=978-1-4422-4008-7|pages=1–|access-date=18 September 2020|archive-date=1 March 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301144256/https://books.google.com/books?id=3u7iBQAAQBAJ&pg=PA1|url-status=live}}</ref> * 1944 - කෙලී බිෂොප්, ඇමරිකානු නිළිය<ref>{{cite web |title=Kelly Bishop |url=https://www.playbill.com/person/kelly-bishop-vault-0000046846 |access-date=16 February 2023 |publisher=[[Playbill]]}}</ref> * 1944 – එඩ්වඩ් ග්‍රීන්ස්පන්, කැනේඩියානු නීතීඥ සහ කර්තෘ (වි. 2014)<ref>{{Cite news|url=https://nationalpost.com/news/canada/eddie-greenspan-has-died|title=A 'giant': Legendary Canadian defence lawyer Edward Greenspan dies in Phoenix at age 70|last1=Boesveld|first1=Sarah|date=24 January 2015|newspaper=National Post}}</ref> * 1944 - සෙප් මේයර්, ජර්මානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ කළමනාකරු<ref>{{Cite web |title=Sepp Maier &ndash; 1979/1980 |url=https://www.fussballdaten.de/person/sepp-maier/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201206205150/https://www.fussballdaten.de/person/sepp-maier/ |archive-date=2020-12-06 |access-date=2020-09-18 |website=Fussballdaten}}</ref> * 1944 – ස්ටෝම් තෝර්ගර්සන්, ඉංග්‍රීසි ග්‍රැෆික් නිර්මාණකරු (වි. 2013)<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/artanddesign/2013/apr/18/storm-thorgerson-dies-69-designer-of-album-covers-for-pink-floyd|title=Storm Thorgerson dies aged 69: 'the best album designer in the world'|last=Sweeting|first=Adam|date=18 April 2013|work=[[The Guardian]]|access-date=18 April 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130522033114/http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2013/apr/18/storm-thorgerson-dies-69-designer-of-album-covers-for-pink-floyd|archive-date=22 May 2013|url-status=live}}</ref> * 1945 - බුබ්බා ස්මිත්, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ නළුවා (වි. 2011)<ref>{{Cite web |title=Bubba Smith Stats |url=https://www.pro-football-reference.com/players/S/SmitBu00.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180615191140/https://www.pro-football-reference.com/players/S/SmitBu00.htm |archive-date=2018-06-15 |access-date=2020-09-27 |website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> * 1946 – රොබින් කුක්, ස්කොට්ලන්ත අධ්‍යාපනඥ සහ දේශපාලනඥයා, විදේශ සහ පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය කටයුතු පිළිබඳ රාජ්‍ය ලේකම් (වි. 2005)<ref>{{cite book|author=Daniel Webster Hollis|title=British Political Leaders: A Biographical Dictionary|url=https://books.google.com/books?id=IolLcc5htJoC&pg=PA87|year=2001|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-57607-043-7|pages=87|access-date=2019-01-23|archive-date=2020-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20200915031938/https://books.google.com/books?id=IolLcc5htJoC&pg=PA87|url-status=live}}</ref> * 1946 - සිරීටා රයිට්, ඇමරිකානු ගායිකාවක්-ගීත රචකයෙක් (වි. 2004)<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2004/jul/13/guardianobituaries.artsobituaries1|title=Obituary: Syreeta|last=Laing|first=Dave|date=2004-07-13|work=The Guardian|access-date=2019-01-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20190409144044/https://www.theguardian.com/news/2004/jul/13/guardianobituaries.artsobituaries1|archive-date=2019-04-09|language=en-GB|issn=0261-3077|url-status=live}}</ref> * 1948 - ස්ටීවන් චු, ඇමරිකානු භෞතික විද්‍යාඥ සහ දේශපාලනඥයා, 12 වැනි එක්සත් ජනපද බලශක්ති ලේකම්, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී<ref>{{cite journal|last=O'Shea|first=Jennifer L.|date=December 30, 2008|title=10 Things You Didn't Know About Steven Chu; Steven Chu is President-elect Obama's pick for energy secretary|url=https://www.usnews.com/news/obama/articles/2008/12/30/10-things-you-didnt-know-about-steven-chu|url-status=live|journal=U.S. News & World Report|archive-url=https://web.archive.org/web/20180612153645/https://www.usnews.com/news/obama/articles/2008/12/30/10-things-you-didnt-know-about-steven-chu|archive-date=June 12, 2018|access-date=December 17, 2012}}</ref> * 1948 - බර්නාඩෙට් පීටර්ස්, ඇමරිකානු නිළිය, ගායිකාව සහ කතුවරිය<ref>{{cite web |title=Biography for Bernadette Peters |url=http://www.tcm.com/tcmdb/person/150974%7C0/Bernadette-Peters/biography.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200820234530/http://www.tcm.com/tcmdb/person/150974%7C0/Bernadette-Peters/biography.html |archive-date=2020-08-20}}</ref> * 1948 – මර්සිඩීස් රුහ්ල්, ඇමෙරිකානු නිළිය<ref>{{cite web |title=Mercedes Ruehl |url=https://www.playbill.com/person/mercedes-ruehl-vault-0000092914 |access-date=16 February 2023 |publisher=[[Playbill]]}}</ref> * 1949 – සොයියා සීයුරෙස්කු, රුමේනියානු ගණිතඥයා, කොමියුනිස්ට් නායක නිකොලා සීයුරෙස්කු සහ ඔහුගේ බිරිඳ එලේනා සියුසෙස්කු (වි. 2006)<ref>{{cite web |date=November 25, 2006 |title=Daughter of Communist president Ceausescu dies |url=https://www.neweurope.eu/article/daughter-communist-president-ceausescu-dies |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301144329/https://www.neweurope.eu/article/daughter-communist-president-ceausescu-dies |archive-date=March 1, 2022 |access-date=May 1, 2021 |website=NewEurope}}</ref> * 1953 - පෝල් කෘග්මන්, ඇමරිකානු ආර්ථික විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රාලික, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී<ref>{{cite encyclopedia|title=Paul Krugman|encyclopedia=Encyclopædia Britannica|date=June 8, 2017|url=https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1474708/Paul-Krugman|access-date=January 20, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130425054313/https://www.britannica.com/EBchecked/topic/1474708/Paul-Krugman|archive-date=April 25, 2013|url-status=live}}</ref> * 1953 - රිකී ස්ටීම්බෝට්, ඇමරිකානු වෘත්තීය මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයා<ref>{{cite web |last1=Mac |first1=Eddie |date=28 February 2017 |title=This Day in Wrestling History (Feb. 28): Happy Birthday Ricky Steamboat! |url=https://www.cagesideseats.com/2017/2/28/14750762/today-pro-wrestling-history-feb-28-happy-birthday-ricky-the-dragon-steamboat |access-date=16 February 2023 |publisher=[[CageSide Seats]]}}</ref> * 1954 - බ්‍රයන් බිලික්, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙක්, පුහුණුකරු සහ ක්‍රීඩා විකාශකයෙක්<ref>{{Cite web |date=November 24, 2007 |title=Brian Billick Record, Statistics, and Category Ranks - Pro-Football-Reference.com |url=http://www.rbref.com/coaches/BillBr0.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20071124023101/http://www.rbref.com/coaches/BillBr0.htm |archive-date=2007-11-24}}</ref> * 1955 - ඇඩ්‍රියන් ඩැන්ට්ලි, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ පුහුණුකරු<ref>{{Cite web |title=Adrian Dantley Stats |url=https://www.basketball-reference.com/players/d/dantlad01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513012516/http://www.basketball-reference.com/players/d/dantlad01.html |archive-date=2013-05-13 |access-date=2020-09-27 |website=Basketball-Reference.com}}</ref> * 1955 – ගිල්බට් ගොට්ෆ්‍රයිඩ්, ඇමරිකානු විකට නළුවෙක්, නළුවෙක් සහ ගායකයෙක් (වි. 2022)<ref>{{Cite web |author=Jason Buchanan |date=2014 |title=Gilbert Gottfried - Biography - Movies & TV - NYTimes.com |url=https://www.nytimes.com/movies/person/27947/Gilbert-Gottfried/biography |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502032528/https://www.nytimes.com/movies/person/27947/Gilbert-Gottfried/biography |archive-date=2014-05-02 |work=[[The New York Times]] |department=Movies & TV Dept.}}</ref> * 1956 – ෆ්‍රැන්සිස් හියුස්, අයර්ලන්ත රිපබ්ලිකන්, කුසගින්නෙන් පෙළෙන ක්‍රීඩකයා (වි. 1981)<ref>{{Cite web |title=Francis Hughes &#124; Bobby Sands Trust |url=https://www.bobbysandstrust.com/hungerstrikers/francis-hughes/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519013206/https://www.bobbysandstrust.com/hungerstrikers/francis-hughes/ |archive-date=2021-05-19 |access-date=2021-09-18}}</ref> * 1956 – ටෙරී ලීහි, ඉංග්‍රීසි ව්‍යාපාරික<ref>{{Cite web |title=EIU.com |url=http://www.eiu.com/site_info.asp?info_name=AwardsSir_Terry_Leahy&entry1=AwardsNav1&infositelayout=site_info_nav_awards&rf=0 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180130145445/http://www.eiu.com/site_info.asp?info_name=AwardsSir_Terry_Leahy&entry1=AwardsNav1&infositelayout=site_info_nav_awards&rf=0 |archive-date=2018-01-30 |access-date=2020-09-27 |website=www.eiu.com}}</ref> * 1957 – ඉයන් ස්මිත්, නවසීලන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක සහ ක්‍රීඩා විකාශක<ref>{{Cite web |title=Ian Smith |url=https://www.espncricinfo.com/newzealand/content/player/38396.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108130202/https://www.espncricinfo.com/newzealand/content/player/38396.html |archive-date=2020-11-08 |access-date=2020-09-30 |website=Cricinfo}}</ref> * 1957 – ජෝන් ටර්ටුරෝ, ඇමරිකානු නළුවා සහ අධ්‍යක්ෂක<ref>{{cite web |title=John Turturro |url=https://www.playbill.com/person/john-turturro-vault-0000042720 |access-date=16 February 2023 |publisher=[[Playbill]]}}</ref> * 1957 - සින්ඩි විල්සන්, ඇමරිකානු ගායක-ගීත රචක<ref>{{Cite web |date=March 15, 2018 |title=Cindy Wilson &ndash; Singer &ndash; Biography |url=https://www.biography.com/people/cindy-wilson-17189470#35-years-later-and-counting |archive-url=https://web.archive.org/web/20180315152012/https://www.biography.com/people/cindy-wilson-17189470#35-years-later-and-counting |archive-date=2018-03-15}}</ref> * 1958 – මැනුවෙල් ටොරස් ෆීලික්ස්, මෙක්සිකානු අපරාධකරු සහ මත්ද්‍රව්‍ය ජාවාරම්කරු (වි. 2012)<ref>{{Cite web |date=October 16, 2012 |title="El Ondeado": a salto de mata |url=http://www.noroeste.com.mx/publicaciones.php?id=818220 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121016055628/http://www.noroeste.com.mx/publicaciones.php?id=818220 |archive-date=2012-10-16}}</ref> * 1958 – ඩේවිඩ් ආර්. රොස්, ස්කොට්ලන්ත ඉතිහාසඥයා සහ කර්තෘ (වි. 2010)<ref>{{Cite web |title=Biography |url=http://davidrross.scot/biog.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170614015421/http://davidrross.scot/biog.htm |archive-date=2017-06-14 |access-date=2020-09-30 |website=davidrross.scot}}</ref> * 1961 - බැරී මැක්ගුයිගන්, අයර්ලන්ත-බ්‍රිතාන්‍ය බොක්සිං ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=BoxRec: Barry McGuigan |url=https://boxrec.com/en/proboxer/012746 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301144258/https://boxrec.com/en/proboxer/012746 |archive-date=2022-03-01 |access-date=2020-09-30 |website=boxrec.com}}</ref> * 1963 - ක්ලෝඩියෝ චිඅප්පුචි, ඉතාලි පාපැදි ශූරයා<ref>{{Cite web |title=Claudio Chiappucci |url=https://www.procyclingstats.com/rider/claudio-chiappucci |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201017004751/https://www.procyclingstats.com/rider/claudio-chiappucci/ |archive-date=2020-10-17 |access-date=2020-09-30 |website=www.procyclingstats.com}}</ref> * 1966 – පාවුලෝ ෆියුට්රේ, පෘතුගීසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Paulo Futre |url=http://www.national-football-teams.com/player/14185/Paulo_Futre.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201030014626/https://www.national-football-teams.com/player/14185/Paulo_Futre.html |archive-date=2020-10-30 |access-date=2021-02-27 |website=www.national-football-teams.com}}</ref> * 1966 – ඔරිඩ්හි අගරදගුරු VI වන ජොවන්<ref>{{Cite web |title=Orthodox Ohrid Archbishopric » Archbishop |url=http://www.poa-info.org/archbishop |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210118064827/http://poa-info.org/archbishop/ |archive-date=2021-01-18 |access-date=2020-10-26 |website=www.poa-info.org}}</ref> * 1967 – කොලින් කූපර්, ඉංග්‍රීසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ කළමනාකරු<ref>{{Cite web |title=England Players &ndash; Colin Cooper |url=http://www.englandfootballonline.com/TeamPlyrsBios/PlayersC/BioCooperCT.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210125145007/http://www.englandfootballonline.com/TeamPlyrsBios/PlayersC/BioCooperCT.html |archive-date=2021-01-25 |access-date=2020-10-26 |website=www.englandfootballonline.com}}</ref> * 1967 - සෙත් රුඩෙට්ස්කි, ඇමරිකානු සංගීතඥයෙක්, නළුවෙක්, ලේඛකයෙක් සහ ගුවන්විදුලි සත්කාරකයෙක්<ref>{{Cite web |title=seth rudetsky birthday &ndash; Google Search |url=https://www.google.com/search?q=seth+rudetsky+birthday |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301144312/https://www.google.com/search?q=seth+rudetsky+birthday |archive-date=2022-03-01 |access-date=2021-02-27 |website=www.google.com}}</ref> * 1969 – ෂෝන් ෆැරල්, ඉංග්‍රීසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{cite web |title=Sean Farrel |url=https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=2429 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180926234529/http://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=2429 |archive-date=26 September 2018 |access-date=23 February 2020 |website=soccerbase.com}}</ref> * 1969 - බුච් ලයිට්සිංගර්, ඇමරිකානු රේස් කාර් ධාවකය<ref>{{Cite web |title=Driver Butch Leitzinger Career Statistics - Racing-Reference.info |url=https://www.racing-reference.info/driver/Butch_Leitzinger |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027024312/https://www.racing-reference.info/driver/Butch_Leitzinger |archive-date=2020-10-27 |access-date=2020-10-26 |website=www.racing-reference.info}}</ref> * 1969 - රොබට් ෂෝන් ලෙනාඩ්, ඇමරිකානු නළුවා<ref>{{Cite web |title=Robert Sean Leonard |url=http://www.playbill.com/person/robert-sean-leonard-vault-0000109093 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211007215737/https://www.playbill.com/person/robert-sean-leonard-vault-0000109093 |archive-date=2021-10-07 |access-date=2021-10-07 |website=Playbill |language=en}}</ref> * 1970 – නූරෙඩින් මොර්සෙලි, ඇල්ජීරියානු ධාවකයා<ref>{{Cite web |title=Noureddine MORCELI &#124; Profile |url=https://www.worldathletics.org/athletes/algeria/noureddine-morceli-14180666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20071010055939/http://www.iaaf.org/athletes/athlete=1936/ |archive-date=2007-10-10 |access-date=2020-10-26 |website=www.worldathletics.org}}</ref> * 1970 - ඩැනියෙල් බ්‍රොචු, කැනේඩියානු නළුවා<ref name="youtube.com">{{cite web |title=2 for 1 special |url=https://www.youtube.com/watch?v=lVWnGQ8g4_Y |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211213/lVWnGQ8g4_Y |archive-date=2021-12-13 |website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> * 1971 - ජුන්යා නකානෝ, ජපන් පියානෝ වාදකයෙක් සහ නිර්මාපකයෙක්<ref>{{Cite web |date=June 8, 2011 |title=Junya Nakano Profile |url=http://www.vgmonline.net/junyanakano/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128125905/http://www.vgmonline.net/junyanakano/ |archive-date=January 28, 2021 |access-date=October 26, 2020 |website=VGMO -Video Game Music Online-}}</ref> * 1972 - විලේ හපාසලෝ, ෆින්ලන්ත නළුවා සහ තිර රචක<ref>{{Cite web |title=Вилле Хаапасало |url=https://smotrim.ru/person/211381 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210227103815/https://smotrim.ru/person/211381 |archive-date=2021-02-27 |access-date=2021-02-27 |website=smotrim.ru}}</ref> * 1973 - එරික් ලින්ඩ්‍රොස්, කැනේඩියානු අයිස් හොකී ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Eric Lindros Stats and News |url=https://www.nhl.com/player/eric-lindros-8458515 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201118184004/https://www.nhl.com/player/eric-lindros-8458515 |archive-date=2020-11-18 |access-date=2020-10-26 |website=NHL.com}}</ref> * 1973 - ස්කොට් මැක්ලියොඩ්, නවසීලන්ත රග්බි ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Stats &#124; allblacks.com |url=http://stats.allblacks.com/asp/profile.asp?ABID=588 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210911094521/http://stats.allblacks.com/asp/Profile.asp?ABID=588 |archive-date=2021-09-11 |access-date=2020-10-26 |website=stats.allblacks.com}}</ref> * 1973 - නිකොලස් මිනාසියන්, ප්‍රංශ රේස් කාර් ධාවකය * 1973 - මසටෝ ටනාකා, ජපන් මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Masato Tanaka |url=http://www.puroresucentral.com/tanaka.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180728111516/http://puroresucentral.com/tanaka.html |archive-date=2018-07-28 |access-date=2020-10-26 |website=www.puroresucentral.com}}</ref> * 1974 - ලී කාර්ස්ලි, ඉංග්‍රීසි-අයර්ලන්ත පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ කළමනාකරු<ref>{{Cite web |date=September 13, 2015 |title=FIFA Tournaments &ndash; Players & Coaches &ndash; Lee CARSLEY |url=http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=159315/index.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20150913120657/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=159315/index.html |archive-date=2015-09-13}}</ref> * 1974 - ඇලෙක්සැන්ඩර් සික්ලර්, ජර්මානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ කළමනාකරු<ref>{{Cite web |last=Strack-Zimmermann |first=Benjamin |title=Alexander Zickler |url=http://www.national-football-teams.com/player/10526/Alexander_Zickler.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125115119/https://www.national-football-teams.com/player/10526/Alexander_Zickler.html |archive-date=2020-01-25 |access-date=2021-02-27 |website=www.national-football-teams.com}}</ref> * 1975 – මයික් රකර්, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Mike Rucker Stats |url=https://www.pro-football-reference.com/players/R/RuckMi20.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201129172632/https://www.pro-football-reference.com/players/R/RuckMi20.htm |archive-date=2020-11-29 |access-date=2020-10-26 |website=Pro-Football-Reference.com}}</ref> * 1976 - අලි ලාටර්, ඇමරිකානු නිළිය සහ නිරූපිකාව<ref>{{cite web |last1=Bahou |first1=Olivia |date=28 February 2016 |title=It's Ali Larter's 40th Birthday! See the Best Snaps of this Proud Momma's Adorable Kids |url=https://www.instyle.com/news/ali-larter-age-birthday-adorable-kid-photos |access-date=16 February 2023 |publisher=[[InStyle]]}}</ref> * 1977 - ජේසන් ඇල්ඩීන්, ඇමරිකානු ගායක-ගීත රචක<ref>{{cite web |last1=Thompson |first1=Gayle |date=28 February 2021 |title=44 years ago: Jason Aldean is born in Macon, GA. |url=https://theboot.com/jason-aldean-birthday/ |access-date=16 February 2023 |publisher=[[The Boot (website)|The Boot]]}}</ref> * 1977 - ලාන්ස් හොයිට්, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයා<ref>{{cite web |title=Lance Hoyt's OWOW Profile |url=http://onlineworldofwrestling.com/profiles/l/lance-hoyt.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120318100831/http://onlineworldofwrestling.com/profiles/l/lance-hoyt.html |archive-date=2012-03-18 |access-date=2007-08-12 |publisher=Online World of Wrestling}}</ref> * 1978 - බෙන්ජමින් රයිච්, ඔස්ට්‍රියානු ස්කී ක්‍රීඩකයා<ref>{{cite web |title=Benjamin Raich Bio, Stats, and Results {{!}} Olympics at Sports-Reference.com |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ra/benjamin-raich-1.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161203203623/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ra/benjamin-raich-1.html |archive-date=2016-12-03}}</ref> * 1978 - ජමාල් ටින්ස්ලි, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Jamaal Tinsley |url=http://www.nba.com/stats/player/2224/career/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918050943/https://www.nba.com/stats/player/2224/career/ |archive-date=2021-09-18 |access-date=2021-09-18 |website=NBA Stats}}</ref> * 1978 - මරියානෝ සබාලෙටා, ආර්ජන්ටිනාවේ ටෙනිස් ක්‍රීඩිකාව<ref>{{Cite web |title=Mariano Zabaleta &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis |url=https://www.atptour.com/en/players/-/Z073/overview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201002013539/https://www.atptour.com/en/players/-/Z073/overview |archive-date=2020-10-02 |access-date=2021-03-03}}</ref> * 1979 - සෙබස්තියන් බෝර්ඩයිස්, ප්‍රංශ රේස් කාර් ධාවකය<ref>{{Cite web |title=Driver |url=https://www.racing-reference.info/driver/Sebastien_Bourdais |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210427233637/https://www.racing-reference.info/driver/Sebastien_Bourdais/ |archive-date=2021-04-27 |access-date=2021-03-03}}</ref> * 1979 - අයිවෝ කාර්ලොවිච්, ක්‍රොඒෂියානු ටෙනිස් ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Ivo Karlovic &#124; Overview &#124; ATP Tour &#124; Tennis |url=https://www.atptour.com/en/players/-/K336/overview |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022160705/https://www.atptour.com/en/players/-/K336/overview |archive-date=2020-10-22 |access-date=2021-03-03}}</ref> * 1980 - පැස්කල් බොස්චාර්ට්, ලන්දේසි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Privacyinstellingen op VI.nl |url=http://www.vi.nl/Spelers/Speler/Pascal-Bosschaart.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20130403144728/http://www.vi.nl/Spelers/Speler/Pascal-Bosschaart.htm |archive-date=2013-04-03}}</ref> * 1980 - ක්‍රිස්ටියන් පෝල්සන්, ඩෙන්මාර්ක පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Christian Poulsen &#124; Football Stats &#124; FC Copenhagen &#124; Age 41 &#124; Soccer Base |url=https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=26709 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201203013843/https://www.soccerbase.com/players/player.sd?player_id=26709 |archive-date=2020-12-03 |access-date=2021-03-03 |website=www.soccerbase.com}}</ref> * 1980 – ටේෂෝන් ප්‍රින්ස්, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Tayshaun Prince Stats |url=https://www.basketball-reference.com/players/p/princta01.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108094038/https://www.basketball-reference.com/players/p/princta01.html |archive-date=2020-11-08 |access-date=2020-11-08 |website=Basketball-Reference.com |language=en}}</ref> * 1981 - බ්‍රයන් බැනිස්ටර්, ඇමරිකානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩකයා සහ බාලදක්ෂ<ref>{{Cite web |title=Brian Bannister Stats, Fantasy & News |url=https://www.mlb.com/player/brian-bannister-446454 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122074901/https://www.mlb.com/player/brian-bannister-446454 |archive-date=2021-01-22 |access-date=2021-03-03 |website=[[MLB.com]]}}</ref> * 1982 - නටාලියා වොඩියානෝවා, රුසියානු-ප්‍රංශ නිරූපිකාවක් සහ නිළියක්<ref>{{Cite web |title=Natalia Vodianova - Fashion Model &#124; Models &#124; Photos, Editorials & Latest News &#124; the FMD |url=https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Natalia_Vodianova/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210417020435/https://www.fashionmodeldirectory.com/models/Natalia_Vodianova/ |archive-date=2021-04-17 |access-date=2021-03-03}}</ref> * 1984 - කැරොලිනා කුර්කෝවා, චෙක් නිරූපිකාවක් සහ නිළියක් * 1985 – ටිම් බ්‍රෙස්නන්, ඉංග්‍රීසි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා<ref>{{cite book|title=The Yorkshire County Cricket Club: 2011 Yearbook|last=Warner|first=David|year=2011|edition=113th|publisher=Great Northern Books|location=Ilkley, Yorkshire, UK|isbn=978-1-905080-85-4|page=365}}</ref> * 1985 - ජෙලේනා ජැන්කොවිච්, සර්බියානු ටෙනිස් ක්‍රීඩිකාව<ref>{{Cite web |title=Jelena Jankovic &#124; Player Stats & More &ndash; WTA Official |url=https://www.wtatennis.com/players/100153/jelena-jankovic |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210409130141/https://www.wtatennis.com/players/100153/jelena-jankovic |archive-date=2021-04-09 |access-date=2021-03-03}}</ref> * 1985 - ඩියාගෝ රිබාස් ද කුන්හා, බ්‍රසීලියානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Diego |url=https://www.national-football-teams.com/player/1028/Diego_1.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210128082834/https://www.national-football-teams.com/player/1028/Diego_1.html |archive-date=2021-01-28 |access-date=2021-03-03}}</ref> * 1987 - ඇන්ටෝනියෝ කැන්ඩ්‍රේවා, ඉතාලි පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Antonio Candreva Stats, News, Bio |url=https://www.espn.com/soccer/player/_/id/104478/antonio-candreva |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210115070648/https://www.espn.com/soccer/player/_/id/104478/antonio-candreva |archive-date=2021-01-15 |access-date=2021-03-03 |website=ESPN}}</ref> * 1988 - ඇරොල්ඩිස් චැප්මන්, කියුබානු බේස්බෝල් ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Aroldis Chapman Stats, Fantasy & News |url=https://www.mlb.com/player/aroldis-chapman-547973 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210303025716/https://www.mlb.com/player/aroldis-chapman-547973 |archive-date=2021-03-03 |access-date=2021-03-03 |website=MLB.com}}</ref> * 1989 - කාලෝස් ඩන්ලප්, ඇමරිකානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Carlos Dunlap II Stats |url=https://www.espn.com/nfl/player/stats/_/id/13274 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20201031071337/https://www.espn.com/nfl/player/stats/_/id/13274 |archive-date=2020-10-31 |access-date=2021-03-03 |website=ESPN}}</ref> * 1989 - චාල්ස් ජෙන්කින්ස්, ඇමරිකානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Charles Jenkins |url=http://www.nba.com/stats/player/202724/career/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210918050941/https://www.nba.com/stats/player/202724/career/ |archive-date=2021-09-18 |access-date=2021-09-18 |website=NBA Stats}}</ref> * 1989 - කෙවින් ප්‍රොක්ටර්, නවසීලන්ත රග්බි ලීග් ක්‍රීඩකයා<ref>{{cite web |title=Kevin Proctor {{!}} New Zealand Māori Rugby League |url=http://www.nzmrl.co.nz/team/KevinProctor.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20110724193527/http://www.nzmrl.co.nz/team/KevinProctor.htm |archive-date=2011-07-24}}</ref> * 1990 – ටකයාසු අකිරා, ජපන් සුමෝ මල්ලවපොර ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=日本相撲協会公式サイト |url=https://www.sumo.or.jp/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006093058/https://www.sumo.or.jp/ |archive-date=2021-10-06 |access-date=2021-09-18 |website=日本相撲協会公式サイト}}</ref> * 1994 - අර්කාඩියුස් මිලික්, පෝලන්ත පාපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{Cite web |title=Privacyinstellingen op VI.nl |url=https://www.vi.nl/spelers/arkadiusz-milik/profiel |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220301144308/https://www.vi.nl/cookies/;jsessionid=6D036CA4CF98A4A876782D88C530108E |archive-date=2022-03-01 |access-date=2021-03-03}}</ref> * 1999 – ලූකා ඩොන්චිච්, ස්ලෝවේනියානු පැසිපන්දු ක්‍රීඩකයා<ref>{{cite web |title=Luka Doncic Player Profile |url=https://basketball.realgm.com/player/Luka-Doncic/Summary/54148 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180915122538/https://basketball.realgm.com/player/Luka-Doncic/Summary/54148 |archive-date=September 15, 2018 |access-date=October 14, 2018 |publisher=[[RealGM]]}}</ref> == විපත් == === ක්‍රි.ව. 1600 ට පෙර === * 628 – II වන කොස්රොව්, ඉරානයේ ෂා, සාසානියානු අධිරාජ්‍යය (උ. 570)<ref>{{cite book|last=Morony|first=Michael G.|title=Iraq After the Muslim Conquest|year=2005|publisher=Gorgias Press|location=Piscataway, New Jersey|page=92|isbn=978-15-93333-15-7}}</ref> === ක්‍රි.ව. 1601 ත් 1900 ත් අතර === * 1621 – II වන කොසිමෝ ඩි මෙඩිසි, ටස්කනියේ මහා ආදිපාදවරයා (උ. 1590)<ref>{{cite web |title=Cosimo II {{!}} grand duke of Tuscany {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/biography/Cosimo-II |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103161713/https://www.britannica.com/biography/Cosimo-II |archive-date=3 January 2022 |access-date=3 January 2022 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> * 1740 – පියෙට්රෝ ඔටෝබෝනි, ඉතාලි කාදිනල් සහ කලා අනුශාසක (උ. 1667)<ref>{{cite journal|last1=Kelly|first1=Cathie C.|date=2003|title=Ottoboni, Cardinal Pietro|journal=Grove Art Online|doi=10.1093/gao/9781884446054.article.T064225}}</ref> * 1857 – ඇන්ඩ්‍රේ ඩුමොන්ට්, බෙල්ජියම් භූ විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රීය (උ. 1809)<ref name="EB1911">{{EB1911|inline=y|wstitle=Dumont, André Hubert|volume=8|page=665}} This cites Memoir by Major-General J. E. Portlock in ''Address to Geol. Soc.'' (London, 1858).</ref> * 1882 - ඇඩොල්ෆ් සයිටොගෝර්ස්කි, පෝලන්ත-බ්‍රිතාන්‍ය චෙස් විශාරද සහ පරිවර්තක (උ. 1811/1812)<ref>{{cite web |last=Harding |first=Tim |author-link=Tim Harding (chess player) |date=2011 |title=The Kibitz: The Double Life of Adolphus Zytogorski Part One |url=http://www.chesscafe.com/text/kibitz186.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20120119133024/http://www.chesscafe.com/text/kibitz186.pdf |archive-date=2012-01-19 |publisher=[[ChessCafe.com]]}}</ref> === ක්‍රි.ව. 1901 ට පසු === * 1929 – ක්ලෙමන්ස් වොන් පිර්කෙට්, ඔස්ට්‍රියානු වෛද්‍ය සහ ප්‍රතිශක්ති විද්‍යාඥ (උ. 1874)<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=ipIrT1Hf-dYC&q=%22Clemens+von+Pirquet%22+suicide&pg=PA155|title=Pioneers of Medicine and Their Impact on Tuberculosis|first=Thomas M.|last=Daniel|date=September 18, 2000|publisher=University Rochester Press|isbn=9781580460675|via=Google Books|access-date=September 18, 2021|archive-date=March 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301144302/https://books.google.com/books?id=ipIrT1Hf-dYC&q=%22Clemens+von+Pirquet%22+suicide&pg=PA155|url-status=live}}</ref> * 1932 – ගුයිලූම් බිගෝර්ඩන්, ප්‍රංශ තාරකා විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රීය (උ. 1851)<ref>{{cite book|title=The Biographical Encyclopedia of Astronomers|last=Hockey|first=Thomas|year=2009|publisher=[[Springer Publishing]]|isbn=978-0-387-31022-0|access-date=August 22, 2012|url=http://www.springerreference.com/docs/html/chapterdbid/58158.html}}</ref> * 1936 – චාල්ස් නිකෝල්, ප්‍රංශ ජීව විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රීය, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී (උ. 1866)<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physiology or Medicine 1928 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1928/nicolle/biographical/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210509230720/https://www.nobelprize.org/prizes/medicine/1928/nicolle/biographical/ |archive-date=2021-05-09 |access-date=2021-05-10 |website=NobelPrize.org}}</ref> * 1966 - චාල්ස් බාසෙට්, ඇමරිකානු කපිතාන්, ඉංජිනේරු සහ ගගනගාමි (උ. 1931)<ref name="astronaut2">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=aqxVAAAAIBAJ&pg=5267%2C6076141|title=Two Astronauts Killed As Plane Hits Plant|last1=Associated Press wire|date=28 February 1966|access-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511090131/https://news.google.com/newspapers?id=aqxVAAAAIBAJ&pg=5267,6076141|archive-date=11 May 2021|publisher=[[Eugene Register-Guard]]|url-status=live}}</ref> * 1966 – එලියට් සී, ඇමරිකානු හමුදාපති, ඉංජිනේරු සහ ගගනගාමියා (උ. 1927)<ref name="astronaut">{{cite news|url=https://news.google.com/newspapers?id=aqxVAAAAIBAJ&pg=5267%2C6076141|title=Two Astronauts Killed As Plane Hits Plant|last1=Associated Press wire|date=28 February 1966|access-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511090131/https://news.google.com/newspapers?id=aqxVAAAAIBAJ&pg=5267,6076141|archive-date=11 May 2021|publisher=[[Eugene Register-Guard]]|url-status=live}}</ref> * 1975 – නෙවිල් කාර්ඩස්, ඉංග්‍රීසි ක්‍රිකට් සහ සංගීත ලේඛක (උ. 1888)<ref>{{cite ODNB|author-link=Gerald Howat|last=Howat|first=Gerald|title=Cardus, Sir (John Frederick) Neville|url=http://www.oxforddnb.com/view/article/30898|access-date=26 November 2012|year=2004|doi=10.1093/ref:odnb/30898}}</ref> * 1977 – එඩී "රොචෙස්ටර්" ඇන්ඩර්සන්, ඇමරිකානු නළුවා සහ විකට නළුවා (උ. 1905)<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1977/03/01/archives/eddie-anderson-71-bennys-rochester-gravelvoiced-comedian-noted-for.html|title=Eddie Anderson, 71, Benny's Rochester. Gravel-Voiced Comedian Noted for 'What's That, Boss?' Line Played Valet for More Than 30 Years.|date=March 1, 1977|work=[[The New York Times]]|access-date=May 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20170925040502/http://www.nytimes.com/1977/03/01/archives/eddie-anderson-71-bennys-rochester-gravelvoiced-comedian-noted-for.html|archive-date=September 25, 2017|quote=Eddie (Rochester) Anderson, the gravel voiced comedian who played Jack Benny's valet for more than 30 years, died yesterday at the Motion Picture Country House and Hospital in Los Angeles. He was 71 years old and had been under treatment for a heart ailment since December.|url-status=live}}(subscription required)</ref><ref>{{cite magazine|date=March 14, 1977|title=Died|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,947282,00.html|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20080604183719/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,947282,00.html|archive-date=June 4, 2008|access-date=May 24, 2008|quote=Eddie Anderson, 71, who played the late Jack Benny's hoarse, heckling valet Rochester on radio, TV, and film for more than 30 years; of heart disease; in Los Angeles. In 1937, Anderson made what was supposed to be a one-shot appearance on the Benny broadcast; the audience loved his drollery and he became a member of the cast. Anderson constantly deflated Benny's pomposity with a high-pitched, incredulous, "What's that, boss?"|magazine=[[Time (magazine)|Time]]}}(subscription required)</ref> * 1978 - සාරා කූලි, ඇමරිකානු නිළිය (උ. 1892)<ref name="jetmar16">{{cite journal|date=March 16, 1978|title=Cancer Claims 'Mother Jefferson' At Age 86|url=https://books.google.com/books?id=Pb8DAAAAMBAJ&q=Zara+Cully+Brown&pg=PA54|url-status=live|journal=[[Jet (magazine)|Jet]]|volume=52|page=54|archive-url=https://web.archive.org/web/20210510223159/https://books.google.com/books?id=Pb8DAAAAMBAJ&q=Zara+Cully+Brown&pg=PA54|archive-date=May 10, 2021|access-date=August 29, 2018|number=25}}</ref> * 1993 – රූබි කීලර්, කැනේඩියානු-ඇමරිකානු නිළියක් සහ නර්තන ශිල්පිනියක් (උ. 1909)<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/1993/03/01/arts/ruby-keeler-tap-dancing-actress-is-dead-at-82.html|title=Ruby Keeler, tap dancing actress, is dead at 82 (sic)|last=Holden|first=Stephen|date=March 3, 1993|newspaper=[[The New York Times]]|access-date=December 25, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151227015732/http://www.nytimes.com/1993/03/01/arts/ruby-keeler-tap-dancing-actress-is-dead-at-82.html|archive-date=December 27, 2015|url-status=live}}</ref> * 1998 – ආකාඩි ෂෙව්චෙන්කෝ, යුක්රේන රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික නිලධාරියා (උ. 1930)<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/local/1998/03/12/soviet-defector-arkady-shevchenko-dies/3fc5f474-e7b7-4d1c-b6f2-e565dfa1ef22/|title=SOVIET DEFECTOR ARKADY SHEVCHENKO DIES|last=Barnes|first=Bart|date=12 March 1998|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=10 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20180729081411/https://www.washingtonpost.com/archive/local/1998/03/12/soviet-defector-arkady-shevchenko-dies/3fc5f474-e7b7-4d1c-b6f2-e565dfa1ef22/|archive-date=29 July 2018|url-status=live}}</ref> * 2002 - මේරි ස්ටුවර්ට්, ඇමරිකානු නිළිය සහ ගායිකාව (උ. 1926)<ref>{{cite news|url=https://www.newspapers.com/clip/27766983/mary_stuart/|title=Soap opera star Mary Stuart dead at age 76|date=March 4, 2002|work=Longview News-Journal|accessdate=January 29, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190129181345/https://www.newspapers.com/clip/27766983/mary_stuart/|archive-date=January 29, 2019|agency=New York Times News Service|location=Texas, Longview|page=19|via=[[Newspapers.com]]|url-status=live}}</ref> * 2002 – හෙල්මට් සෙකරියාස්, ජර්මන් වයලීන වාදකයෙක් සහ නිර්මාපකයෙක් (උ. 1920)<ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/obituaries/helmut-zacharias-729804.html|title=Obituaries: Helmut Zacharias|last=Anderson|first=Martin|date=7 March 2002|newspaper=The Independent|accessdate=11 August 2011|location=London}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 2003 - ක්‍රිස් බ්‍රෂර්, ගයානා-ඉංග්‍රීසි ධාවකයා සහ මාධ්‍යවේදියා, ලන්ඩන් මැරතන් තරඟයේ සම-ආරම්භක (උ. 1928)<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/2807839.stm|title=Marathon founder Brasher dies|author=BBC Sport|date=28 February 2003|work=BBC News|accessdate=22 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070319144719/http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/athletics/2807839.stm|archive-date=19 March 2007|url-status=live}}</ref> * 2004 - ඩැනියෙල් ජේ. බූර්ස්ටින්, ඇමරිකානු ඉතිහාසඥ සහ පුස්තකාලයාධිපති (උ. 1914)<ref>Wilson, Linda D. ''Encyclopedia of Oklahoma History and Culture''. [http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/B/BO014.html "Boorstin, Daniel J. (1914–2004)."] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090105080846/http://digital.library.okstate.edu/encyclopedia/entries/B/BO014.html|date=January 5, 2009}}</ref> * 2005 – ක්‍රිස් කර්ටිස්, ඉංග්‍රීසි ගායකයෙක් සහ බෙර වාදකයෙක් (උ. 1941)<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2005/mar/03/guardianobituaries.artsobituaries|title=Chris Curtis|last=Sweeting|first=Adam|date=3 March 2005|work=[[The Guardian]]|access-date=6 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210210212159/https://www.theguardian.com/news/2005/mar/03/guardianobituaries.artsobituaries|archive-date=10 February 2021|url-status=live}}</ref> * 2006 - ඕවන් චේම්බර්ලයින්, ඇමරිකානු භෞතික විද්‍යාඥ සහ ශාස්ත්‍රීය, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී (උ. 1920)<ref>{{Cite web |title=The Nobel Prize in Physics 1959 |url=https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1959/chamberlain/facts/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191004024027/https://www.nobelprize.org/prizes/physics/1959/chamberlain/facts/ |archive-date=2019-10-04 |access-date=2021-05-10 |website=NobelPrize.org}}</ref> * 2007 – ආතර් එම්. ෂ්ලෙසින්ගර්, කනිෂ්ඨ ඇමරිකානු ඉතිහාසඥ සහ විචාරක (උ. 1917)<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/03/02/obituaries/02schlesinger.html|title=Arthur M. Schlesinger Jr., a Partisan Historian of Power, Is Dead at 89|author=Douglas Martin|date=March 2, 2007|newspaper=[[The New York Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210203508/http://www.nytimes.com/2007/03/02/obituaries/02schlesinger.html|archive-date=December 10, 2008|url-status=live|df=mdy}}</ref> * 2009 – පෝල් හාවි, ඇමරිකානු ගුවන් විදුලි සත්කාරක (උ. 1918)<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/02/28/AR2009022802096.html|title=Beloved Radio Broadcaster Paul Harvey Dies at 90|last1=Holley|first1=Joe|date=March 1, 2009|newspaper=[[Washington Post]]|access-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210927175817/https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/02/28/AR2009022802096.html|archive-date=27 September 2021|url-status=live}}</ref> * 2011 - ඇනී ගිරාඩෝ, ප්‍රංශ නිළිය (උ. 1931)<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/03/02/movies/02girardot.html?_r=1&src=twrhp|title=Annie Girardot, Versatile French Actress, Dies at 79|last=Grimes|first=William|date=1 March 2011|work=The New York Times|access-date=25 July 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210725195434/https://www.nytimes.com/2011/03/02/movies/02girardot.html?_r=1&src=twrhp|archive-date=25 July 2021|url-status=live}}</ref> * 2013 - ඩොනල්ඩ් ඒ. ග්ලේසර්, ඇමරිකානු භෞතික විද්‍යාඥ සහ ජීව විද්‍යාඥ, නොබෙල් ත්‍යාගලාභී (උ. 1926)<ref>{{cite web |last=Sanders |first=Robert |date=March 1, 2013 |title=Physics Nobelist and biotech pioneer Donald Glaser dies at 86 |url=http://newscenter.berkeley.edu/2013/03/01/physics-nobelist-and-biotech-pioneer-donald-glaser-dies-at-86/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150321181116/http://newscenter.berkeley.edu/2013/03/01/physics-nobelist-and-biotech-pioneer-donald-glaser-dies-at-86/ |archive-date=2015-03-21 |access-date=2013-03-02 |publisher=Newscenter.berkeley.edu}}</ref> * 2014 – හියුගෝ බ්‍රැන්ඩ්ට් කෝර්ස්ටියස්, ලන්දේසි වාග් විද්‍යාඥ සහ කර්තෘ (උ. 1935)<ref>{{Cite web |date=2014-02-28 |title=Schrijver Hugo Brandt Corstius (78) overleden |url=https://www.nu.nl/boek/3714493/schrijver-hugo-brandt-corstius-78-overleden.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830183255/https://www.nu.nl/boek/3714493/schrijver-hugo-brandt-corstius-78-overleden.html |archive-date=2021-08-30 |access-date=2021-08-30 |website=NU |language=nl}}</ref><ref>{{Cite web |title=Hugo Brandt Corstius 1935–2014 |url=https://www.groene.nl/artikel/hugo-brandt-corstius-1935-2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830183256/https://www.groene.nl/artikel/hugo-brandt-corstius-1935-2014 |archive-date=2021-08-30 |access-date=2021-08-30 |website=De Groene Amsterdammer |language=nl-NL}}</ref> * 2015 – යසාර් කෙමාල්, තුර්කි මාධ්‍යවේදියා සහ කර්තෘ (උ. 1923)<ref>{{Cite web |last=Istanbul |first=Reuters in |date=2015-02-28 |title=Yasar Kemal, celebrated Turkish novelist, dead at 91 |url=http://www.theguardian.com/world/2015/feb/28/yasar-kemal-celebrated-turkish-novelist-dies-at-91 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830183504/https://www.theguardian.com/world/2015/feb/28/yasar-kemal-celebrated-turkish-novelist-dies-at-91 |archive-date=2021-08-30 |access-date=2021-08-30 |website=The Guardian |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Arsiya |first=İklim |date=2015-03-05 |title=Yaşar Kemal: A master Turkish novelist who will never be forgotten |url=https://www.dailysabah.com/books/2015/03/05/yasar-kemal-a-master-turkish-novelist-who-will-never-be-forgotten |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210830183254/https://www.dailysabah.com/books/2015/03/05/yasar-kemal-a-master-turkish-novelist-who-will-never-be-forgotten |archive-date=2021-08-30 |access-date=2021-08-30 |website=Daily Sabah |language=en-US}}</ref> * 2016 - ජෝර්ජ් කෙනඩි, ඇමරිකානු නළුවා (උ. 1925)<ref>{{cite web |date=13 January 2017 |title=George Kennedy |url=http://www.bafta.org/heritage/in-memory-of/george-kennedy |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200328190220/http://www.bafta.org/heritage/in-memory-of/george-kennedy |archive-date=28 March 2020 |access-date=28 March 2020 |website=www.bafta.org |language=en}}</ref> * 2017 – පියරේ පැස්කාවු, මොරිෂියානු-කැනේඩියානු මාධ්‍යවේදියා (උ. 1938) * 2019 - ඇන්ඩ්‍රේ ප්‍රෙවින්, ජර්මානු-ඇමරිකානු පියානෝ වාදකයෙක්, කොන්දොස්තර සහ නිර්මාපකයෙක්. (උ. 1929)<ref name="NYTPrevinObituary">{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2019/02/28/obituaries/andre-previn-whose-music-knew-no-boundaries-dies-at-89.html|title=André Previn, Whose Music Knew No Boundaries, Dies at 89|last=Barron|first=James|date=28 February 2019|work=New York Times|access-date=28 February 2019|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220102/https://www.nytimes.com/2019/02/28/obituaries/andre-previn-whose-music-knew-no-boundaries-dies-at-89.html|archive-date=2022-01-02|url-access=limited|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> * 2020 – ජෝ කූලෝම්බේ, Trader Joe's හි නිර්මාතෘ (උ. 1930)<ref>{{cite news|url=https://www.latimes.com/obituaries/story/2020-02-29/la-me-joe-coulombe-trade-joes-dead|title=Joe Coulombe, founder of Trader Joe's, dies at 89|last1=McLellan|first1=Dennis|date=February 29, 2020|newspaper=Los Angeles Times|access-date=March 1, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200301003327/https://www.latimes.com/obituaries/story/2020-02-29/la-me-joe-coulombe-trade-joes-dead|archive-date=March 1, 2020|url-status=live}}</ref> * 2020 – ෆ්‍රීමන් ඩයිසන්, බ්‍රිතාන්‍යයේ උපන් ඇමරිකානු භෞතික විද්‍යාඥයා සහ ගණිතඥයා (උ. 1923)<ref>{{cite web |last1=Stone |first1=Andrea |date=28 February 2020 |title=Freeman Dyson, legendary theoretical physicist, dies at 96 |url=https://www.nationalgeographic.com/science/2020/02/freeman-dyson-legendary-theoretical-physicist-dies-at-96/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200302075803/https://www.nationalgeographic.com/science/2020/02/freeman-dyson-legendary-theoretical-physicist-dies-at-96/ |archive-date=2 March 2020 |access-date=3 March 2020 |website=National Geographic |language=en}}</ref> * 2020 - ශ්‍රීමත් ලෙනොක්ස් හෙවිට්, ඕස්ට්‍රේලියානු රාජ්‍ය සේවකයා (උ. 1917)<ref>{{Cite web |last=Day |first=Mark |date=1 March 2020 |title=Obituary: Lenox Hewitt's crucial role in reforming Australian economy |url=https://www.theaustralian.com.au/subscribe/news/1/?sourceCode=TAWEB_WRE170_a_GGL&dest=https%3A%2F%2Fwww.theaustralian.com.au%2Fnation%2Fobituary-lenox-hewitts-crucial-role-in-reforming-australian-economy%2Fnews-story%2Fea0ff9c6bf35b9118418c3b793005085&memtype=anonymous&mode=premium |url-access=subscription |access-date=2020-05-23 |website=The Australian}}</ref> == නිවාඩු සහ සැමරුම් == * කිතුනු මංගල්‍ය දිනය: ** පෙබරවාරි 28 (නැගෙනහිර ඕතඩොක්ස් ආගමික වතාවත්) * කාලෙවල දිනය, ෆින්ලන්ත සංස්කෘතික දිනය ලෙසද හැඳින්වේ ([[ෆින්ලන්තය]]) * ජාතික විද්‍යා දිනය ([[ඉන්දියාව]]) == යොමු කිරීම් == [[ප්‍රවර්ගය:පෙබරවාරි]] [[ප්‍රවර්ගය:ග්‍රෙගරි දිනදසුනේ දින]] [[ප්‍රවර්ගය:අවුරුද්දේ දින]] <references responsive="" /> jp7ioy7etumj3qy348lmv46twq38t2t එෆ්සී බාර්සිලෝනා 0 44463 800088 797341 2026-09-25T01:55:33Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800088 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පාපන්දු සමාජය | clubname = බාර්සිලෝනා | image = FC Barcelona (crest).svg | image_size = 200px | fullname = ෆුට්බෝල් ක්ලුබ් බර්සිලෝනා <!-- in Catalan, futbol does not have an accent over "u" --> | nickname = ''බර්ස'' හෝ ''බ්ලවුග්‍රානා'' (කණ්ඩායම)<br>''කුලේස්'' හෝ ''බර්සිලොනිස්ටාස්'' (ආධාරකරුවෝ)<br>''බ්ලවුග්‍රානෙස්'' හෝ ''අසුල්ග්‍රානාස්''<!-- in Catalan, it is always blaugrana (singular) or blaugranes (plural), while in Spanish the Catalan word "blaugrana" is often used as well as the Spanish word "azulgrana" --> (ආධාරකරුවෝ) | motto = මෙස් කොන් ක්ලුබ් | short name = එෆ්සීබී | founded = {{ඇරඹුම් දිනය හා ගතවූ වසර ගණන |df=yes|1899|11|29}}<br> '' ෆුට්බෝල් ක්ලුබ් බර්සිලෝනා '' ලෙසින් | ground = [[කම්ප් නොවු]] | capacity = 99,354<ref name="stadium">[http://www.fcbarcelona.com/club/facilites-and-services/camp_nou Camp Nou] – එෆ්සී බාර්සිලෝනා නිල අඩවිය </ref> | chrtitle = සභාපති | chairman = [[ජොසෙප් මරියා බර්ටමේවු]] | mgrtitle = පුහුණුකරු | manager = [[එරනෙස්ටො වල්වෙරඩෙ]] | league = [[ලා ලිගා]] | season = [[2016–17 ලා ලිගා|2016–17]] | position = ලා ලිගා, 2වන | current = 2017–18 එෆ්සී බාර්සිලෝනා තරගවාරය | website = http://www.fcbarcelona.com | pattern_la1 = _fcbarcelona2425h | pattern_b1 = _fcbarcelona2425h | pattern_ra1 = _fcbarcelona2425h | pattern_sh1 = _fcbarcelona2425h | leftarm1 = BF0030 | body1 = 00009F | rightarm1 = BF0030 | shorts1 = 00006A | socks1 = 00006A | pattern_la2 = _fcbarcelona2425a | pattern_b2 = _fcbarcelona2425a | pattern_ra2 = _fcbarcelona2425a | pattern_sh2 = _fcbarcelona2425a | leftarm2 = 000000 | body2 = 000000 | rightarm2 = 000000 | shorts2 = 000000 | socks2 = 000000 | pattern_la3 = _fcbarcelona2425t | pattern_b3 = _fcbarcelona2425t | pattern_ra3 = _fcbarcelona2425t | pattern_sh3 = _fcbarcelona2425t | leftarm3 = B8F09B | body3 = B8F09B | rightarm3 = B8F09B | shorts3 = B8F09B | socks3 = B8F09B }} <!-- Do not add kits that display logos or crests as this is possibly against Wikipedia's copyright policies. A discussion is happening at Wikipedia_talk:WikiProject_Football/Archive_71#Logos_on_kits --> සුපතල ලෙසින් '''බාර්සිලෝනා''' ලෙසින්ද, හුරුපුරුදු ලෙසින් '''බාර්ක''' ලෙසින්ද හැඳින්වෙන, '''බාර්සිලෝනා පාපන්දු සමාජය''' හෝ '''එෆ්සී බාර්සිලෝනා''' යනු, [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤයෙහි]], [[කැටලෝනියාව|කැටලෝනියාවෙහි]], [[බාර්සිලෝනා]] නගරය පාදක කොට ගත් වෘත්තිමය [[පාපන්දු කණ්ඩායම |පාපන්දු සමාජයකි]]. [[ජුවන් ගම්පාර්|ජුවන් ගම්පාර්ගේ]] නායකත්වය යටතේ, ස්විස්, ඉංග්‍රීසි සහ කැටලන් පාපන්දු ක්‍රීඩකයන් පිරිසක් විසින් 1899 වසරෙහිදී ආරම්භ කෙරුණු මෙම සමාජය, කැටලන් සංස්කෘතිය සහ [[කැටලන් වාදය|කැටලන් වාදයෙහි]] සංකේතයක් වූ අතර, එනයින් එහි ආදර්ශ පාඨය වූයේ , ''"මේස් කෙ වුන් ක්ලුබ්"'' (සමාජයකට වඩා වැඩි යමක්) යන්නයි. වෙනත් බොහෝ පාපන්දු සමාජ මෙන් නොව, බාර්සිලෝනාහී [[එෆ්සී බාර්සිලෝනාහී අනුග්‍රාහකයෝ |අනුග්‍රාහකයෝ]] එහි අයිතිය දරන අතර එය ක්‍රියාත්මක කරවති. බාර්සිලෝනාහි නිල ගීතය "[http://en.wikipedia.org/wiki/Cant_del_Bar%C3%A7a Cant del Barça]" ජඋම් පිකාස් සහ [[ජෝසෙප් මරියා එස්පිනාස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Josep_Maria_Espin%C3%A0s] <ref>{{cite web| url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/simbols/himne.html|title= FC Barcelona Hymn| publisher=FC Barcelona}}</ref> විසින් රචනා කර ඇත. අනෙක් පාපන්දු සමාජයන් අතරින් මෙහි විශේෂත්වයක් වන්නේ කාණ්ඩායමේ අයිතිය සහ පරිපාලනය සහායකයන් විසින් සිදු කිරීමයි. ආදායම් අතින් ලොව [[දෙවනුවට ධනවත්ම පාපන්දු සමාජය]] බාර්සිලෝනා වන අතර එහි වාර්ෂික වෙළද අගය €398 මිලියනයකි. දීර්ඝකාලීනව ස්පාඤ්ඤයේම [[රියල් මැඩ්රිඩ්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Real_Madrid_C.F.] කණ්ඩායම සමග "[[එල් ක්ලැසිකෝ]]( [http://en.wikipedia.org/wiki/El_Cl%C3%A1sico El Clásico])" ලෙස හදුන්වන්නාවූ පාපන්දු තරගයක නිරත වෙයි. වත්මන් [[කෝපා ඩෙල් රේ]] ශූරයන් වන මොවුන් [[ලා ලීගා]] කුසලානය 21 වතාවක්ද, [[කෝපා ඩෙල් රේ]] ශූරතාවය 26 වතාවක්ද, [[ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Supercopa_de_Espa%C3%B1a Supercopa de España] 10 වතාවක්ද, [[ඊවා ඩුආර්ටේ කුසලානය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Copa_Eva_Duarte Copa Eva Duarte]<ref name="The 1953">The [[Copa Eva Duarte]] was only recognised and organised with that name by the RFEF from 1947 until 1953, and therefore Barcelona's "Copa de Oro Argentina" win of 1945 is not included in this count, i.e. only the 1948, 1952 and 1953 trophies are.</ref>3 වතාවක්ද සහ [[කෝපා ඩි ලා ලීගා]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Copa_de_la_Liga Copa de la Liga] 2 වතාවක්ද, එලෙසම අවසාන ශූරාතාවලි හතරෙදිම ජයග්‍රහණ වෙනුවෙන් වාර්තාවන් ද හොබවයි. අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩා සමාජ පාපන්දු තරගාවලි අතරින් [[UEFA ශූරයන්ගේ ලීගය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Champions_League UEFA Champions League] කුසලානය සිව් වතාවක්ද, වාර්තාගත ලෙස [[UEFA කුසලාන ජයග්‍රාහකයන්ගේ කුසලානය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Cup_Winners%27_Cup UEFA Cup Winners' Cup] සිව් වතාවක්ද, [[UEFA සුපිරි කුසලානය]] [http://en.wikipedia.org/wiki/UEFA_Super_Cup UEFA Super Cup] කුසලානය සිව් වතාවක්ද, වාර්තාගත [[අන්තර් නගර ෆෙයාර් කුසලානය]][http://en.wikipedia.org/wiki/Inter- Cities_Fairs_Cup Inter-Cities Fairs Cup]<ref>Considered a major title by FIFA (see FIFA.com F.C. Barcelona's profile at http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club=44217/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120106144603/http://www.fifa.com/classicfootball/clubs/club%3D44217/ |date=2012-01-06 }}) but generally not an official title, as the competition was not organised by [[UEFA]]</ref> තුන් වතාවක්ද, [[FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය]][http://en.wikipedia.org/wiki/FIFA_Club_World_Cup FIFA Club World Cup] කුසලානය දෙවතාවක් ද වාර්තාගත ලෙස ජය ලබාගෙන ඇත. <ref name="Football Europe: FC Barcelona">{{cite web|url=http://en.archive.uefa.com/footballeurope/club=50080/domestic.html|title=Football Europe: FC Barcelona|publisher=[[Union of European Football Associations]] (UEFA)|accessdate=4 May 2009}}</ref> 1955 සිට නොකඩවාම මහද්වීපික පාපන්දු තරගවාර සියල්ලටම ක්‍රීඩා කල එකම යුරොපීය කණ්ඩායම වන අතර, [[ලා ලීගා]] තරගාවලියේ දිගටම රැදී සිටීමට සමත් කණ්ඩායම් තුන අතරින් [[ඇත්ලෙටිකෝ බිල්බාඕ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Athletic_Bilbao Athletic Bilbao] සහ [[රියල් මැඩ්රිඩ්]] කන්ඩායම් දෙකට අමතරව අනෙක් කණ්ඩායම බාර්සිලෝනා වේ. 2009 වසරේදී [[ලා ලිගා]], [[කෝපා ඩෙල් රේ]] , සහ [[චැම්පියන්ස් ලීගය]] යන තරගාවලි තුනම ජයගත් ප්‍රථම ස්පාඤ්ඤ ක්‍රීඩා සමාජය බවට පත් විය. එම වසරේදීම ශුරාතාවලි හයෙන් හයම එකම වසරක් තුල ජය ගත් එකම පාපන්දු සමාජය බවට පත් වීමද බාර්සිලෝනා ලැබූ විජයග්‍රහණයන් අතරට එක් වේ. මේ සදහා කලින් සදහන් කල තුනට අමතරව [[ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය]], [[UEFA සුපිරි කුසලානය]],[[ FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය]] අයත් වේ.<ref name="fcbarcelona7">{{cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_colectius.html|title=FC Barcelona Records|date=12 January 2012|work=fcbarcelona.com|accessdate=12 January 2012}}</ref> == ඉතිහාසය == === බාර්සිලෝනා පාපන්දු සමාජයේ උපත (1899-1922) === 1899 ඔක්තෝම්බර් 22, [[හාන්ස් කැම්පර්]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Joan_Gamper]විසින් ලොස් ඩිපොර්ටෙස් හී දැන්වීමක් පළකරමින් පාපන්දු සමාජයක් ගොඩනැගීමට සිය අදහස ඉදිරිපත් කරන ලදී. මේ සදහා ධනාත්මක ප්‍රතිචාරයක් ලබාදෙමින් ජිම්නේසියෝ සෝලේ හිදී නොවැම්බර් 29 දින ක්‍රීඩකයන් එකොලොස් දෙනෙකුගේ සහභාගිත්වයෙන් රැස්වීමක් පැවැත්විණි. [[වෝල්ටර් වයිල්ඩ්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Walter_Wild] (ප්‍රථම අධ්‍යක්ෂවරයා), ලුයිස් ඩි'ඔසෝ,[[බාර්ටෝමි ටෙරාඩාස්]][[http://en.wikipedia.org/wiki/Bartomeu_Terradas], ඔටෝ කුන්ස්ලේ, ඔටෝ මයිඅර්, එන්රික් දුකාල්, පෙරේ කැබොට්, කාර්ල්ස් පුයෝල්, ජෝසෙප් ලොබෙට්, ජෝන් පාර්සන්ස්, සහ විලියම් පාර්සන්ස් ප්‍රථම සාමාජිකයන් විය. <ref name="Ball, Phil p. 89">Ball, Phil p. 89.</ref> [[කෝපා ඩෙල් රේ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Copa_del_Rey] සහ [[කැම්පියෝනාට් ඩි කැටලුන්යා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Catalan_football_championship] හී තරග වදිමින් බාර්සිලෝනා ක්‍රීඩා සමාජය ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික මට්ටමේ කුසලාන සඳහා ජයග්‍රාහී ආරම්භයක් ලබා දී ඇත. 1902 දී සමාජය විසින් සිය ප්‍රථම කුසලානය [[කෝපා මකායා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Catalan_football_championship] දිනා ගැනීම සහ සිය ප්‍රථම කෝපා ඩෙල් රේ සහභාගී වූ අතර එහි අවසන් තරගයේදී [[බිස්කායා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Athletic_Bilbao] කණ්ඩායමට 1-2 ක් ලෙස පරාජය විය.<ref name="rsssf1">{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tabless/spancuphist.html |title=Spain&nbsp;– List of Cup Finals |author=Carnicero, José Vicente Tejedor |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=21 May 2010|accessdate=9 March 2010}}</ref> වර්ෂ 1908 දී කම්පෙර්(ජොආන් ගැම්පර්) මෙම සමාජයේ ප්‍රථම සභාපති බවට පත් විය. වර්ෂ 1908 සහ 1925 අතර කාලය තුල සමාජයේ සභාපති බවට අවස්ථාවන් 5ක් පත්විය. ඔහු අවුරුදු 25ක් පුරාවටම එය පාලනය කරයි.ඔහුගේ එක් ප්‍රධාන ප්‍රධාන සේවයක් වුයේ 1905 කැම්පියෝනාට් ඩි කැටලුන්යා ජයග්‍රහණයෙණ් පසු ජයග්‍රහණ නොලබා සිටි ඔවුන්ට ස්ථිර අදායම් මාර්ගයක් ලෙස ඔවුන්ගේම ක්‍රීඩාපිටියක් ලබා ගැනීම තුලින් ස්ථාවර ආදායමක් ජනනය කර ගැනීමට ඇති හැකියාව පිළිබද සහතික කර ගැනීමට හැකි වීමයි.<ref name="fcbarcelona1">{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_1.html |title=History part I|publisher=FC Barcelona |accessdate=11 March 2010}}</ref> 1990 මාර්තු 14 දින කණ්ඩායම [[කෑම්පි ඩි ලා ඉන්ඩස්ට්‍රියා]] ( [http://en.wikipedia.org/wiki/Camp_de_la_Ind%C3%BAstria Camp de la Indústria]) නමැති 8,000 කට ආසන පහසුකම් ඇති විශාලත්වයෙන් වැඩි පිටියකට මාරු විය. 1910 සිට 1914 තෙක් බාර්සිලෝනා [[පයිරනීස් කුසලානයට]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Pyrenees_Cup Pyrenees Cup]) සහභාගී විය. මෙම කුසලානය සදහා [[ලංගුඑඩොක්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Languedoc Languedoc]), මිඩි, ඇකුයිටේන්, බාස්ක් ප්‍රදේශය, සහ කැටලෝනියානු ප්‍රදේශයන්ගේ හොදම කණ්ඩායම් සහභාගිවිය.<ref>Murray, Bill; Murray, William J. p. 30.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablesp/pyrenees.html |title=Coupe des Pyrenées&nbsp;– Copa de los Pirineos |publisher=[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation] (RSSSF) |date=19 June 2001|accessdate=12 June 2010|author= Ferrer, Carles Lozano}}</ref> මෙම සමයේදීම සමාජය සිය නිළ භාෂාව ලෙස [[කැස්ටීලියන්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Castilian_Spanish] සිට [[කැටලාන්]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Catalan_language] දක්වා වෙනස් වීමත් සමගම එය කැටලාන් සමාජය තුල වැදගත් සංඛේතයක් බවට පත් විය. <ref>Spaaij, Ramón. p. 279.</ref> ගැම්පර් ගේ උත්සාහය මත 1922 වන විට 20,000කට අධික සාමාජික සංඛ්‍යාවක් සිටි අතර නව ක්‍රීඩාපිටියක් ලබා ගැනීමට තරම් මුල්‍යමය තත්වයකට පත් විය. මෙම ක්‍රීඩාපිටිය [[ලෙස් කෝට්ස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Camp_de_Les_Corts Les Corts]) වූ අතර ආරම්භයේදී නරඹන්නන් 22,000කට පහසුකම් තිබූ මෙහි පසුව 60,000ක් දක්වා වර්ධනය කරන ලදී.<ref name=Arnaud103/><ref name="fcbarcelona2">{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_2.html |title=History part II |publisher=FC Barcelona |accessdate=11 March 2010}}</ref> [[ජැක් ග්‍රීන්වෙල්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Jack_Greenwell Jack Greenwell]) ප්‍රථම පූර්නකාලීන [[කළමණාකරු]] ලෙස බදවා ගැනීමත් සමගම පටිය තුල කණ්ඩායමේ කැපීපෙනෙන වර්ධනයක් සිදු විය. ගැම්පර් යුගයේදී කැම්පියෝනාට් ඩි කැටලුන්යා (Campionat de Catalunya) පස් වතාවක්ද, කොපාස් ඩෙල් රේ ( Copas del Rey) සය වතාවක්ද, පයිරනීස් කුසලානය(Pyrenees Cup) සිව් වතාවක්ද ජයග්‍රහණය කරන ලදී.<ref name="rsssf1"/><ref name="fcbarcelona1"/> === රිවේරා, සමුහාණ්ඩුව සහ සිවිල් යුධ සමය (1923-1957) === [[File:Barcelona bombing (1938).jpg|thumb|left|250px|1938දි බාර්සිලොනාවට ගුවනින් බෝම්බ හෙළීම ]] 1925 ජුනි මස 14 දින ක්‍රීඩාගාරය තුල වූ නරඹන්නන් [[මිගෙල් ප්‍රිමෝ ඩි රිවෙරා]]ගේ ඒකාධිපතිත්වයට විරෝධය දක්වීමට [[ස්පාඤ්ඤ ජාතික ගීය]][http://en.wikipedia.org/wiki/Marcha_Real] සමච්ච්ච්ලයට ලක් කල අතර [[ගෝඩ් සේව් ද කිං]] ගීතයට අත්පොලසන් දී විරුද්ධත්වය ප්‍රකාශ කරන ලදී. මෙයට පළිගැනීමක් ලෙස පිටිය සය මසකට වසාදමා ගැම්පර්ට දිය දුරයෙන් අස් විමට අස් වීමට බල කරන ලදී.<ref>Shubert, Adrian. p. 200.</ref> මෙම සිදුවීම සමාජයේ වෘතීමය පරිවර්තනය හා සමපාත විය. 1926දී බාර්සිලෝනා අධ්‍යක්ෂවරුන් සිය කණ්ඩායම වෘතීමය කණ්ඩායමක් ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref name=Arnaud103>Arnaud, Pierre; Riordan, James. p. 103.</ref> 1928දී ලබාගත් [[ස්පාඤ්ඤ කුසලාන]] ජයග්‍රහණය සැමරීමට [[ජෙනරේශන් 27]][http://en.wikipedia.org/wiki/Generation_of_%2727] සාමාජික රෆායල් ඇල්බර්ටි විසින් "ඔඩා ඒ ප්ලාට්කෝ" (Oda a Platko) නම් කවිය රචනා කරන ලදී.<ref>{{cite web|title=Football, European Integration, National Identity: The Case of FC Barcelona|author=Roy, Joaquín|year=2001|publisher=European Community Studies Association (paper)|page=4}}</ref> 1930 ජූලි 30 වෙනිදින ගැම්පර් දීර්ඝකාලීන මුල්‍යමය ප්‍රශ්න හේතුවෙන් ඇතිවූ ආතතිය නිසා සියදිවි හානි කර ගන්නා ලදී. <ref name="fcbarcelona1"/> එහෙත් [[ජෝසෙප් එස්කෝලාගේ]] මගපෙන්වීම මත සමාජය මුහුණදුන් දේශපාලන හැලහැප්පීම්<ref>Burns, Jimmy. pp. 111–112.</ref> මත උවද ක්‍රීඩකයන් ලබා ගැනීම සහ කණ්ඩායමේ 1930, 1931, 1932, 1934, සහ 1938 ජාතික මට්ටමේ කැම්පියෝනාට් ඩි කැටලුන්යා ජග්‍රහණ ඒවා මගහැරීමට සමත් විය.<ref name="rsssf1"/> [[ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධය]]ඇරඹි මසකට පසු බාර්සිලෝනා සහ [[ඇත්ලෙටික් බිල්බාඕ]] යන කණඩායම් වල ක්‍රීඩකයන් හමුදා නැගීසිටීමට එරෙහිව කැදවන ලදී.<ref>Arnaud, Pierre; Riordan, James. p. 104.</ref> එම වර්ෂයේම අගෝස්තු 6 වැනිදා [[ජෝසප් සන්යොල්]] සංගම් සභාපති සහ ප්‍රෝ-ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ස් පක්ෂයේ නියෝජිතයා ෆැලැන්ගිස්ට් සොල්දාදුවන් අතින් ගුආඩරාමා ප්‍රදේශයෙදී මරාදමන ලදී.<ref>Spaaij, Ramón. p. 280.</ref> මෙම සිදුවීම බාර්සිලෝනාහී ඉතිහාසය සටහන් කල සිදුවිම විය.<ref>Ball, Phil. pp. 116–117.</ref> දෙවන ස්පාඤ්ඤ සමුහාණ්ඩුවේ තානාපති ධුරයක් ලබමින් 1937 වසන්ත ඍතුවේ දී කණ්ඩායම මේක්සිකෝව සහ එක්සත් ජනපදයේ තරග සංචාරයක නිරත විය. එම සංචාරය සමාජය මුල්‍යමයව සුරක්ෂිත කලද, බොහෝ ක්‍රීඩකයන් මෙක්සිකෝවේ සහ ප්‍රංශයේ [[රැකවරණය පතා]] නැවතීම සිදු විය. 1938 මාර්තු 16 වෙනි දින බාර්සිලෝනා නගරයට 3000කට ජිවිත හානි කරමින් ගුවනින් බෝම්බ හෙලූ අවස්ථාවේ, සමාජයට අයත් කාර්යාලයකටද බෝම්බයක් පතිත විය.<ref>Raguer, Hilari. pp. 223–225.</ref> මාස කිහිපයකට පසු කැටලෝනියා යටත් විය. කටලානුවාදය, සමාජය, සහ සාමාජික සංඛ්‍යාව 3,486 කට අඩුවීම වැනි හේතුන් මත සිමා කිහිපයක් පනවන ලදී.<ref>Raguer, Hilari. pp. 232–233.</ref> සිවිල් යුද්ධය අවසන් විමත් සමගම [[කැටලාන් කොඩිය]][http://en.wikipedia.org/wiki/Senyera] තහනම් කරනු ලබූ අත‍ර පාපන්දු සමාජයන්ට ස්පාඤ්ඤ නොවන නාමද වාරණයට ලක් විය. මෙම සම්බාධක විසින් මෙහි නම ක්ලබ් ඩි ෆුට්බෝල් බාර්සිලොනා ලෙස වෙනස් කර කැටලානු කොඩිය සමාජයේ පළිහෙන් ඉවත් කරන ලදී. <ref name="fcbarcelona2"/> 1943 දී බාර්සිලෝනා සිය ප්‍රතිවාදීන් වන රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායම සමග කෝපා ඩෙල් ජෙනරලිසිමෝ (Copa del Generalísimo) තරගාවලියේ අර්ධ අවසන් තරගයට මුහණ දුන් අතර එහි ප්‍රථම තරගය 3-0 ලෙස ජයග්‍රණය කරන ලදී. නමුත් එහි 2වෙනි තරගයට පෙර [[ෆරැන්කෝ]] ගේ ප්‍රාන්ත ආරක්ෂාව පිළිබද අධ්‍යක්ෂවරයා පැමිණ තර්ජනය කිරීමෙන් අනතුරුව රියල් මැඩ්රිඩ් 11-1 ජයග්‍රහණයක් අත් කර ගන්නා ලදී.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html|title=Barça—Much more than just a Club|date=10 December 1998|accessdate=1 May 2011|publisher=[[FIFA]]|last=Aguilar|first=Paco|archiveurl=http://web.archive.org/web/20100527222642/http://www.fifa.com/aboutfifa/federation/news/newsid=70557.html|archivedate=27 May 2010}}</ref> මෙවැනි දේශපාලනික අතපෙවීම් හැරුණ කොට කණඩායම 1940 සහ 1950 වකවානුවල සැලකිය හැකි සාර්ථකත්වයක් ලබා ගන්නා ලදී. 1945 දී ජෝසෙප් සමිටියර් (Josep Samitier) කළමණාකරු වශයෙන් හා [[සීසර්]]([http://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9sar_Rodr%C3%ADguez_Alvarez César]), [[රමාලෙට්ස්]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Antoni_Ramallets Ramallets]) සහ [[වෙලාස්කෝ]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Juan_Zambudio_Velasco Velasco]) විසින් 1929න් පසු ප්‍රථම වතාවට ලා ලීගා ජයග්‍රහණයක් ලැබීය. මෙම එකතුවට 1948 සහ 1949 ද ඉන්පසු එකතු විය. එම වසරෙදීම ඔවුන් ප්‍රථම [[කෝපා ලැටිනා]] ජයග්‍රහණය ද, ලබාගන්නා ලදී. 1950 ජුනි මස සමාජයේ ඉමහත් බලපෑමක් ඇති කලාවූ ලැදිස්ලාඕ කුබාලා එක් වුනි. බොහෝ ස්පාඤ්ඤවරුන් අතර සමාජය අයිතිවාසිකම් හා නිදහස වෙනුවෙන් පෙනී සිටින්නාවූ සමාජයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් වුයේ 1951 ට්‍රෑම් රථ වරිජන්ය අවස්ථාවෙ [[බ්ලුගාර්නා රසිකයින්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Supporters_of_FC_Barcelona] එයට සහයෝගය දක්වද්දී බාර්සිලෝනා රසිකයින් ලෙස් කොර්ට්ස් (Les Corts) ක්‍රීඩාංගනයේ සිට පයින් නිවෙස් වලට යාමෙනි. <ref>Ferrand, Alain; McCarthy, Scott. p. 90.</ref><ref>Witzig, Richard. p. 408.</ref> [[ෆර්ඩිනැන්ඩ් දාසික්] සහ [[ලැස්ලෝ කුබලා]] යන කලමණාකරුවන් විසින් කණඩායම ලා ලිගා, [[කෝපා ඩෙල් රේ]], [[කෝපා ලැටිනා]], [[ඊවා දුආර්ටේ කුසලානය]], සහ කෝපා මාර්ටිනි රොසි යන තරග ජයග්‍රහණයට මෙහෙයවන ලදී. නැවතත් 1953 ලා ලීගා සහ කෝපා ඩෙල් රේ ජයග්‍රහණ ද මේ අතරට එක් විය.<ref name="fcbarcelona2"/> === බාර්සිලෝනා පාපන්දු සමාජය (Club de Fútbol Barcelona) (1957-1978) === [[File:Europa cup 1 Beslissingswedstrijd te Brussel Barcelona tegen Hamburg (1-0) Sp, Bestanddeelnr 912-4395.jpg|thumb|right|230px|1961දී බාර්සිලෝනා හා හැම්බර්ග් අතර තරගය]] 1959 දී ජාතික ජයග්‍රහණ 2ක් සහ 1960 දී ලා ලිගා සහ අන්තර්-නගර ෆෙයාර් කුසලාන දෙකම ජය ගැනීමට කලමණාකරු [[හෙලෙනියෝ හෙරේරා]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Helenio_Herrera Helenio Herrera]), 1960 වසරේ [[යුරෝපානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා]] [[ලුයී සුආරෙස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Luis_Su%C3%A1rez_Miramontes Luis Suárez]), සහ [[සැන්දෝර් කොක්සිස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/S%C3%A1ndor_Kocsis Sándor Kocsis]), [[සෝල්ටාන් සිබෝර්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Zolt%C3%A1n_Czibor Zoltán Czibor]) යන හංගේරියානු ක්‍රීඩක දෙපලගේ සහයෝගය කැපී පෙනුනි. එලසම 1961 වසරේදී රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායම යුරෝපානු කුසලාන තරගයකදී පරාජය කරවිය. එහෙත් එහි අවසන් තරගය 3-2 ක් ලෙස [[බෙන්ෆිකා_පාපන්දු_කණ්ඩායම|බෙන්ෆිකා]]([http://en.wikipedia.org/wiki/S.L._Benfica Benfica]) අතින් පරාජය විය.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/tablese/ec1.html |title=European Champions' Cup |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=2 June 2010 |accessdate=11 August 2010 |first=Karel |last=Stokkermans}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/ec/ec196061.html |title=European Competitions 1960–61 |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |date=27 June 2007 |accessdate=11 August 2010 |first=James M. |last=Ross}}</ref><ref name="fcbarcelona3">{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_3.html |title=History part III |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010}}</ref> 1957දී [[කෑම්ප් නෞ]] ක්‍රීඩාංගනය ඉදිකිරීමත් සමගම ඇතිවූ මුල්‍යමය ගැටළු හේතුවෙන් නවක ක්‍රීඩකයන් මිලදී ගැනීමට නොහැකි වීම නිසා 60 දශකය සමාජයට සාර්ථක එකක් නොවීය.<ref name="fcbarcelona3"/> මෙම දශකය පුරාවටම රියල් මැඩ්රිඩ් විසින් ලා ලිගා හී අණසක පතුරුවන ලදී. එහෙත් ධනාත්මක කෝණයකින් බැලූ විට [[ජෝසෙප් මරිය ෆුස්ටේ]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Josep_Maria_Fust%C3%A9 Josep Maria Fusté]) සහ [[චාර්ල්ස් රෙක්සාක්]](Carles Rexach) ගේ පැමිණීම ද, 1963 කෝපා ඩෙල් රේ සහ 1966 ෆෙයාර් කුසලාන ජයග්‍රහණ වැදගත්ය. බාර්සිලෝනා සිය අතීත ගම්භීරත්වය රැකගැනීමට සමත් වුයේ 1968 කෝපා ඩෙල් රේ අවසන් තරගයේදී රියල් මැඩ්රිඩ් කණඩායම 1-0 ලෙස [[බාර්නෙබූ]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Santiago_Bernab%C3%A9u_Stadium Bernabéu]) හීදී ෆ්රැන්කෝ ඉදිරිපිට පරාජය කිරීමෙනි. මේ සදහා එවකට කළමණාකරු හිටපු ජනරජ නියමු [[සැල්වදෝර් ආර්ටිගස්]] හේතු විය. ෆ්රැන්කෝ ඒකාධිපතිත්වය අවසන් වීමත් සමගම 1974 සමාජය සිය නිල නාමය නැවත පිහිටුවනු ලබූ අතර සලකුණෙහි ප්‍රථම නිර්මාණය නැවත පිහිටුවන ලදී. <ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html |title=The Crest |publisher=FC Barcelona |accessdate=11 April 2010}}</ref> [[ජොහාන් කෘයිෆ්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Johan_Cruyff Johan Cruyff]) විසින් තමා රියල් මැඩ්රිඩ් කණඩායම වෙනුවට බාර්සිලෝනා තෝරාගන්නේ ෆ්රැනකෝ වාදී කණඩායමක ක්‍රීඩා කිරීමට අකමැති බව පැවසීම තුල ඔහු බාර්සිලෝනා රසිකයින්ගේ සිත් දිනා ගන්නා ලදී. එලෙසම 1973-74 වාරය සදහා ඔහුව මිලදී ගත්තේ ලෝක වාර්තාගත යුරෝ 920,000 කට [[එජැක්ස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Ajax_Amsterdam] කණඩායමෙනි.<ref>MacWilliam, Rab; MacDonald, Tom. p. 180.</ref> ඔහු තව දුරටත් ජනතාධරය දිනා ගත්තේ සිය පුතාට කටලානු සාන්ටුවරයෙකුගේ නමක් වන [[ජෝඩි]] යන්න යෙදීමෙනි.<ref>Ball, Phil. pp. 83–85.</ref> 1960 වසරට පසු 1973-74 සමයේ ලා ලිගා තරගය ජයගැනීමට [[ජුආන් මනුඑල් අසෙන්සි]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Juan_Manuel_Asensi Juan Manuel Asensi]), [[කාර්ල්ස් රෙක්සාක්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Carles_Rexach Carles Rexach]), සහ [[හියුගෝ සොටිල්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Hugo_Sotil Hugo Sotil]) වැනි අග්‍රගන්‍ය ක්‍රීඩකයන් ඔහුට සහය විය.<ref name="rsssf1"/> මෙම තරගාවලිය අතරතුරදී රියල් මැඩ්රිඩ් 5-0 ලෙස පරාජය කිරීමද විශේෂය.<ref>{{cite web|url=http://www.lfp.es/?tabid=113&Controltype=tres&t=073&idDivision=1 |title=La Liga season 1973–74 |publisher=[[Liga de Fútbol Profesional]] (LFP) |accessdate=28 June 2010}}</ref> ඔහු [[වසරේ යුරෝපානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා]] ලෙස 1973 සහ 1974 දී අභිසෙස් ලබන ලදී.<ref>{{cite web|url=http://www.rsssf.com/miscellaneous/europa-poy.html|date=11 December 2009|author=Moore, Rob; Stokkermans, Karel |title=European Footballer of the Year ("Ballon d'Or") |publisher=[[Rec.Sport.Soccer Statistics Foundation]] (RSSSF) |accessdate=11 April 2010}}</ref> === නුනෙස් සහ ස්ථායිකරන අවුරුදු (1978-2000) === ෆරැන්කෝ ඒකාධිපතිත්වය අවසන් වී ස්පාඤ්ඤයේ ප්‍රජාතාන්ත්‍රවාදය ඇරභුමත් සමගම 1978 [[ජෝසප් ලුයී නුනෙස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Josep_Llu%C3%ADs_N%C3%BA%C3%B1ez] සමාජයේ සභාපතිත්වයට පත් විය. නුනෙස් ගේ ප්‍රධාන අභිප්‍රාය වූයේ බාර්සිලෝනා තරගබිම තුල සහ ඉන් පිටත ස්ථාවර කරමින් ලෝක මට්ටමේ පාපන්දු සමාජයක් බවට පත් කිරීමයි. කෘයිෆ් ගේ නිර්දේශයක් මත නුනෙස් 1979දී [[ලා මාසියා]] එනම් බාර්සිලෝනා තරුණ ඇකඩමිය ඔක්තෝම්බර් 20 අරඹන ලදී.<ref name="sport1">{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20100818/masia-como-laboratorio/840127.shtml |title=La Masia, como un laboratorio |publisher=SPORT.es |accessdate=19 August 2010 |language=Spanish |author=Perarnau, Martí |date=18 August 2010}}</ref> සිය 22 වසරක සභාපතිත්ව සමය තුල වේතන සහ විනය සම්බන්ධ විධිමත් ප්‍රතිපත්ති ක්‍රියාත්මක කරමින් [[දියෙගෝ මැරඩොනා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Diego_Maradona], [[රොමාරියෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Rom%C3%A1rio], සහ [[රොනල්ඩෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Ronaldo] වැනි ක්‍රීඩකයන් ඔවින්ගේ ඉල්ලීම් නොසලකා ඉවත් කිරීම තුල බාර්සිලෝනා හී ප්‍රතිරූපය ඉහල නංවන ලදී.<ref name="fcbarcelona4">{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_4.html |title=History part IV |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010}}</ref><ref>Ball, Phil p. 85.</ref> 1979 මැයි මස 16 වෙනිදා 30,000 කට අධික සංචාරක බ්ලුග්රුනා රසිකයන් ඉදිරියේ [[ෆොර්ටුනා දසල්දොෆ්]] කණ්ඩායම 4-3ක් ලෙස බසෙල් හිදී පරාජය කරමින් සිය ප්‍රථම [[UEFA කුසලානය]] දිනාගන්නා ලදී. එකල ලෝක වාර්තාගත මිලක් වන යුරෝ මිලියන 5කට මරඩොනා ව [[බොකා ජුනියර්ස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Club_Atl%C3%A9tico_Boca_Juniors] කණඩායමෙන් මිලදී ගන්නා ලදී<ref>Dobson, Stephen; Goddard, John A. p. 180.</ref>. සිය බාර්සිලෝනා කෙටි කාලය තුල රියල් මැඩ්රිඩ් පරදවමින් කෝපා ඩෙල් රේ ජයග්‍රහණය කල මොහු ඒ සදහා [[සීසර් ලුයී මෙන්නෝටි|මෙන්නෝටි]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/C%C3%A9sar_Luis_Menotti Mennotti]) කළමණාකරුගේ සහය ලබා ගන්නා ලදී. 1984-85 වාරය සදහා [[ටෙරී වෙනබල්ස්|ටෙරී වෙනබල්ස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Terry_Venables Terry Venables]) කළමණාකරු ලෙස මිලදී ගත් අතර ඔහු ලා ලිගා ජයග්‍රහණය ගෙන දුන්නේ ජර්මානු මැදපෙළ ක්‍රීඩක බර්න්ඩ් ශුස්ට්ර් (Bernd Schuster) ගේ කැපීපෙනෙන ක්‍රීඩාශිලීත්වයත් සමගය. ඊලග වාරයෙදී වෙනබල්ස් කණ්ඩායම සිය දෙවන [[යුරෝපානු කුසලානය|යුරෝපානු කුසලානය]] වෙත ගෙන ගිය අතර එහිදී දඩුවම් පහර මගින් [[ස්ටිආඌ බුකුරෙස්ටි පාපන්දු සමාජය|ස්ටිආඌ බුකුරෙස්ටි]] අතින් සෙවිල් හිදී පරාජය විය.<ref name="fcbarcelona4"/> [[1986 පාපන්දු ලෝක කුසලානය|1986 ලෝක කුසලානයට]] පසු ඉංග්‍රීසි ජාතික [[ගැරී ලිනෙකර්|ගැරී ලිනෙකර්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Gary_Lineker Gary Lineker]) සහ ගෝල රකින්නෙකු වන [[අන්දෝනි සුබිසරෙටා|අන්දෝනි සුබිසරෙටා]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Andoni_Zubizarreta Andoni Zubizarreta]) එක් කර ගත්තද කණඩායමට සාර්ථක විය නොහැකි වුයේ ශුස්ට්ර් කණඩායමෙන් ඉවත් වූ නිසාය. 1987-88 වාරය ආරම්භයේදී වෙනබල්ස් ඉවත් කර [[ලුයී අරගොනෙස්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Luis_Aragon%C3%A9s Luis Aragonés]) පත් කරන ලදී. ක්‍රීඩකයන් නුනෙස්ට විරුධව කැරළි ගැසුවද තරග වාරය 1-0ක් ලෙස [[රියල් සොශියෝඩෑඩ් පාපන්දු කණ්ඩායම|රියල් සොශියෝඩෑඩ්]] පරාජය කරවිය. <ref name="fcbarcelona4"/> [[File:Johan Cruyff.jpg|thumb|left|[[ජොහාන් කෘයිෆ්ගේ]] කලමාණාකරු ලෙස බාර්සිලෝනාවට ලා ලීගා ජයග්‍රහණ 4ක් ලබාදීය. ]] ==== සිහින කණ්ඩායම ==== බාර්සිලෝනා සිහින කණ්ඩායම සම්පාදනය කිරීමෙහිලා 1988 [[ජොහාන් කෘයිෆ්ගේ]] ආගමනය හේතු විය. [[පෙප් ගුආර්ඩියෝලා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Pep_Guardiola], [[ජොසේ මාරි බකෙරෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Mari_Bakero] සහ [[ට්සිකි බෙගිරිස්ටයින්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Txiki_Begiristain] ආදී ස්පාඤ්ඤ ක්‍රීඩකයන් මෙන්ම [[රොනල්ඩ් කොමැන්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Ronald_Koeman], [[මයිකල් ලොඩරප්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Michael_Laudrup], රෝමරියෝ සහ [[හ්රිස්ටෝ ස්ටෝච්කොව්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Hristo_Stoichkov] වැනි අන්තර්ජාතික ක්‍රීඩකයන්ද බදවා ගන්නා ලදී.<ref>Ball, Phil. pp. 106–107.</ref> ජොහාන් කෘයිෆ්ගේ මග පෙන්වීම මත 1991 සිට 1994 දක්වා නොකඩවා [[ලා ලීගා]] ජයග්‍රණය කරන ලදී. 1989 කුසලාන ජයග්‍රාහකයන්ගේ කුසලානය සහ 1992 යුරෝපානු කුසලාන අවසන් තරගය වෙම්බ්ලි හිදී [[සම්පොද්රියා පාපන්දු කණ්ඩායම|සම්පොද්රියා]] පරාජය කළහ. ගුආර්ඩියෝලා විසින් කණ්ඩායම බාරගැනීමට පෙර කෘයිෆ්ගේ කුසලාන 11ක් සමාජය වෙත ලබා දෙනු ලැබීය.<ref>{{cite web|url=http://www.goal.com/en-us/news/88/spain/2011/08/18/2625001/pep-guardiola-enters-barcelona-history-books-with-record|title=Pep Guardiola enters Barcelona history books with record 11th title as coach|publisher=Goal.com |accessdate=19 August 2011}}</ref> ඔහුගේ අවසන් තර්ගවාර 2කෙහිදීම කුසලාන ජය ගැනීමට නොහැකි වීම හේතුවෙන් නොකඩවා අවුරුදු 8ක් කළමණාකරු ව සිටි ඔහු නුනෙස් සමගම සමාජයෙන් ඉවත් විය. <ref name=honours>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/palmares/palmares.html |title=Honours |publisher=FC Barcelona |accessdate=12 March 2010}}</ref><ref name="fcbarcelona4"/> කෘයිෆ්ගෙන් පසු 1996-97 එක් තරග වාරයක් සදහා [[බොබී රොබ්සන්]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Bobby_Robson] කණ්ඩායමබාරගන්නා ලදී. සමාජය රොනාල්ඩෝව බදවා ගැනීමෙන් පසුව ඔහු කෝපා ඩෙල් රේ, [[කුසලාන ජයග්‍රාහකයන්ගේ කුසලානය]] සහ සුපර්කෝපා ඩි එස්පානා යන තරගාවලි 3ම ජයගැන්විය. ඔහුගේ සාර්ථකත්වය හමුවේ වුවද රොබ්සන්ට කණ්ඩායම තුල කාලය කෙටි විය. [[ලුයී වැන් ගාල්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Louis_van_Gaal] ඉන්පසු කලමාණාකරු ලෙස UEFA සුපිරි කුසලානය, කෝපා ඩෙල් රේ සහ ලා ලීගා තරග තිර්ත්වයක්ද 1998 ජයග්‍රහණය කරන ලදී.<ref name="fcbarcelona5">{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/etapes_historia/etapa_5.html |title=History part V |publisher=FC Barcelona |date=15 June 2003 |accessdate=12 March 2010}}</ref> 1999 සිය ශතවර්ෂ පූර්ණය සමරුවැ වෙනුවෙන් ප්රිමෙරා ඩිවීෂන් තේමාව ලබා ගන්නා ලදී. රිවාල්ඩෝ [[වසරේ යුරෝපානු පාපන්දු ක්‍රීඩකයා]] සම්මානය දිනාගත් සිව්වැනි බාර්සිලෝනා ක්‍රීඩකයා බවට පත් විය. දේශීය ජයග්‍රහණ ලැබුවද අන්තර්ජාතික ජයග්‍රහණ නොමැති වීමෙන් නුනෙස් 2000දී, ඉල්ලා අස් විය. <ref name="fcbarcelona5"/> === නුනෙස් නික්මීම සහ ලපොර්ටා ආගමනය (2000-2008)=== [[File:Ronaldinho 11feb2007.jpg|thumb|right|upright|රොනාල්ඩීනො 2005 වසරේ පාපන්දු ක්‍රීඩකයා]] වැන් ගාල් සහ නුනෙස්ගේ හැරයාමට වඩාත්ම සමාජයට බලපෑවේ [[ලුයී ෆිගෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Lu%C3%ADs_Figo]ගේ හැර යාමයි. ලබ්ධි වීරයෙකු හා උප නායක වශයෙන් සිටි ක්‍රීඩකයකුව සිටි ෆිගෝ කණ්ඩායමේ දීර්ඝකාලීන එදිරිවාදීන් වූ රියල් මැඩ්රිඩ් සමග එකතු වීම රසිකයන්ගේ අකමැත්තට බදුන්විය. නරබන්නන් ඔහු කැම්ප් නෞ වෙත පැමිණි විට ඔවුන්ගේ විරුද්ධත්වය පෙන්විය.<ref>Ball, Phil. p. 19.</ref> නුනෙස් වෙනුවට [[ජොආන් ගැස්පාර්ට්]] 2000 වසරෙදී පත් වූ අතර ඔහුගේ පාලන වසර තුන අතර කළමණාකාරවරුන්ගේ පැමිණීම සහ නික්මීම සිදුවිය. ඒ අතර වැන් ගාල් දෙවන වතාවට තේරී පත් විය. නමුත් 2003දී දෙදෙනාම ඉල්ලා අස් විය. <ref>Ball, Phil. pp. 109–110.</ref> ගස්පාර්ට් යුගයේ බලාපොරොත්තු කඩවීමත් සමග සමාජය නැවත පනගැන්වුයේ යෞවන සභාපති කෙනෙක් වූ [[ජුආන් ලපොර්ට]] සහ යොවන කලමණාකරුවෙකු සහ හිටපු ඕලන්ද ක්‍රීඩක [[ෆ්රෑන්ක් රිජ්කාර්ඩ්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Frank_Rijkaard Frank Rijkaard]) ගේ සංයෝජනයෙනි. පිටිය තුල විදේශ ක්‍රීඩකයන්ගේ ආගමනය සහ දේශීය ක්‍රීඩකයන්ගේ සංයුතිය කණ්ඩායමේ පුනරාගමනයට හේතු විය. 2004-05 ලා ලීගා සහ ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය ජයග්‍රහණය කල අතර මැදපෙල ක්‍රීඩක [[රොනාල්ඩීනෝ]] [[FIFA වසරේ ක්‍රීඩකයා]][http://en.wikipedia.org/wiki/FIFA_World_Player_of_the_Year] සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/4486166.stm |title=Ronaldinho wins world award again |publisher=BBC News |date=19 December 2005 |accessdate=11 August 2010}}</ref> 2005-06 තරග වාරයෙදී බාර්සිලෝනා සිය ලීග සහ සුපිරි කුසලාන ජයග්‍රහණ නැවත සටහන් කරන ලදී. <ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/sport/football/european/real-madrid-0-barcelona-3-bernabeu-forced-to-pay-homage-as-ronaldinho-soars-above-the-galacticos-516202.html |title=Real Madrid 0 Barcelona 3: Bernabeu forced to pay homage as Ronaldinho soars above the galacticos |work=The Independent |date=21 November 2005 |accessdate=11 August 2010 | location=London | first=Patrick | last=McCurdy}}</ref> ශූරයන්ගේ කුසලානයේදී බාරකා [[ආර්සනල් පාපන්දු සමාජය|ආර්සනල්]] 2-1 ලෙස අවසන් තරගය ජය ගත්හ. මෙය වසර 14කට පසු සමාජය ලබූ ප්‍රථම යුරෝපා කුසලාන ජයග්‍රහණයයි.<ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/4773353.stm |title=Barcelona 2–1 Arsenal |publisher=BBC News |date=17 May 2006 |accessdate=11 August 2010}}</ref> 2006-2007 බාර්සිලෝනාවට පසුබෑමට ලක් වූ සමයක් වුයේ එම කාලය පුරාවටම ඔවුන් ලබූ එකම ජය [[ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය]] 2006 දී දිනා ගැනීම පමණි. [[2006 FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය]]ට සහභාගී වුවද අවසාන මහා තරගයේදී බ්‍රසීලියානු [[ඉන්ටර්නැෂනාල් පාපන්දු සමාජය|ඉන්ටර්නැෂනාල්]] අතින් අවසන් මොහොතේ පරාජය විය.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/tournaments/archive/tournament=107/edition=248388/news/newsid=108718.html#internacional+make+japan |title=Internacional make it big in Japan |publisher=FIFA |date=17 December 2006 |accessdate=11 August 2010}}</ref> ලා ලිගා හිදී තරගාවලියේ බොහෝ විට පෙරමුණේ සිටි බාර්සිලෝනා 2007 මැයි 12 රියල් මැඩ්රිඩ් සමග තරගයෙන් ප්‍රසාද ලකුණු මත පරාජය විය. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/africa/6353861.stm |title=Barcelona will not punish Eto'o |publisher=BBC News |date=14 February 2007 |accessdate=11 August 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.soccerway.com/news/2007/August/03/barcelona-defends-asian-tour/ |title=Barcelona defends Asian tour |publisher=soccerway.com|agency=AFP |accessdate=11 March 2010}}</ref> ශූරයන්ගේ කුසලානයේ ප්‍රථම වටය හරහා ගියද, අවසන් 16 දෙනාගේ වටයේදී [[ලිවර්පූල් පාපන්දු සමාජය|ලිවර්පූල්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Liverpool_F.C.] සමග ආරාධිත ගෝල සංඛ්‍යාව මත තරගාවලියෙන් ඉවත් විය. 2007-2008 තරග වාරයද කිසිම ජයග්‍රහණයක් නැතිව අවසන් විය. ලා ලීගා තරගාවලියේ 3වෙනි ස්ථානයද, ශූරයන්ගේ කුසලානයේ අර්ධ අවසන් තරගය 1-0ක් ලෙස [[මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ් පාපන්දු සංගමය|මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ්]] අතින් පරාජය විය. === ගුආර්ඩියෝලා යුගය (2008-2012) === තරග සාමය අවසානයේ එවකට [[බාර්සිලෝනා B කණ්ඩායම|බාර්සිලෝනා B කණ්ඩායමේ]] කලමාණාකරු පෙප් ගුආර්ඩියෝලා විසින් ෆ්රෑන්ක් රිජ්කාර්ඩ් ගේ රාජකාරිය බාරගන්නා ලදී.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/noticies/destacades/n080508104104.html|title=Rijkaard until 30 June; Guardiola to take over|date=8 May 2008|accessdate=8 May 2009|publisher=FC Barcelona}}</ref> ඔහු ඉගෙන ගත් [[ටිකි-ටකා]] ක්‍රමයට අනුව කණ්ඩායම මෙහෙයවූ අතර ඔහු [[රොනාල්ඩීනො]] සහ [[ඩෙකෝ]] විකුණා [[ෂවි]], [[ඉනියෙස්ටා]] සහ [[ලයනල් මෙසී|මෙසී]] වටා කණඩායම ගොඩ නගන ලදී. [[File:Lionel Messi Player of the Year 2011.jpg|thumb|left|[[ලයනල් මෙසී]], 2009, 2010, 2011 and 2012 ලෝක පාපන්දු ක්‍රීඩකයා සහ ගෝල 308කින් බර්සිලෝනාවේ වැඩිම ගෝල ලාබියා. <ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/club/the-honours/detail/card/fc-barcelona-individual-records |title=individual records |publisher=FC Barcelona |date= |accessdate=29 November 2012}}</ref>]] 2009 වසරෙදී කෝපා ඩෙල් රේ කුසලානය වාර්තාගත 25 වෙනි වතාවට ජයගත්තේ [[ඇත්ලටික් බිල්බාඕ පාපන්දු සමාජය|ඇත්ලටික් බිල්බාඕ]] 4-1 ලෙස පරාජය කිරීමෙන් අනතුරුවය. මෙම වසර ඔවුන්ට ජයග්‍රාහී වසරක් වූයේ රියල් මැඩ්රිඩ් සමග 2-6 ජයග්‍රහණයකින් ලා ලීගා ද, පෙර වසරේ ශූරයන්ගේ කුසලානය දිනූ [[මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ් පාපන්දු සංගමය]] 2-0 ලෙස ඔලිම්පිකෝ ක්‍රීඩාංගනයේ දී 3 වන වතාවට ශූරයන්ගේ කුසලානය ජය ගනිමින් එලෙස ජයගත් එකම ස්පාඤ්ඤ කණ්ඩායම වීමද, 2009 ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය ඇත්ලටික් බිල්බාඕ ට එරෙහිවද, 2009 UEFA සුපිරි කුසලානය දිනා ගනිමින් පෙර කී තරගාවලි ත්‍රිත්වයට අමතරව දෙශීය සහ යුරෝපානු සුපිරි කුසලාන දෙකම දිනූ එකම යුරෝපානු පාපන්දු සමාජය බවට පත් වීමද, 2009 FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය දිනාගැනීමත් සමග ජයග්‍රහණ 6කට උරුමකම් කීම විශේෂය.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/columns/story?id=646187&sec=europe&root=europe&&cc=5739|title=One title closer to the treble|date=14 May 2009|publisher=[[ESPN]]|first=Eduardo|last=Alvarez|accessdate=30 May 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/europe/8060878.stm|title=Barcelona 2–0 Man Utd|date=27 May 2009|publisher=BBC Sport|accessdate=30 May 2009}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thesportreview.com/tsr/2009/05/pep-guardiola-barcelona/|title=Pep Guardiola's love affair with Barça continues|date=19 May 2009|publisher=Thesportreview.com|accessdate=31 May 2009}}</ref> <ref>{{Cite news|title=Messi leads Barcelona to Spanish Supercup win|publisher=CNN Sports Illustrated. Associated Press|date=23 August 2009|url=http://sports.sportsillustrated.cnn.com/gold/story.asp?i=20090823224656240000201|accessdate=25 December 2009|archive-date=8 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708171500/http://sports.sportsillustrated.cnn.com/gold/story.asp?i=20090823224656240000201|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/futbol/temporada_09-10/arxiu_partits/supercopa_europa/final/jornada01/Barcelona_Shakhtar_Donetsk/partit.html |title=Barcelona vs Shakhtar Donetsk |publisher=FC Barcelona |accessdate=13 March 2010}}</ref><ref>{{Cite book| url = http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/8422908.stm | title = Barcelona beat Estudiantes to win the Club World Cup |publisher=BBC Sport | date = 19 December 2009|accessdate=14 April 2010}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/news/newsid=1151676.html |title=The year in pictures |publisher=FIFA.com |date=13 December 2009|accessdate=13 March 2010}}</ref> ඊට අමතරව 2010 වසරේ ලා ලීගා ලකුණු 99කින් ජය ගැනීම සහ ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය 9වෙනි වරට ජය ගැනීමද ඔවුන් තැබූ වාරතා අතරට එක් වෙයි. <ref>{{cite web|last=Associated |first=The |url=http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA |title=The Canadian Press: Messi's three goals as Barcelona wins record ninth Spanish Supercup |publisher=Canadian Press |date=21 August 2010 |accessdate=27 August 2010 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20100824072643/http://www.google.com/hostednews/canadianpress/article/ALeqM5hTKYLfFVJSz8N1uam6zrvdyQGZqA |archivedate=24 August 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.usatoday.com/sports/soccer/2010-05-16-barcelona-spanish-league-title_N.htm|title=Messi, Barcelona set records in Spanish league title repeat|work=USA Today|date=16 May 2010|accessdate=11 August 2010}}</ref> 2010 ලැපොර්ටා ඉවත් වීමෙන් පසු ජුනි 13 පැවති ඡන්දයෙන් නව සභාපතිත්වයට [[සන්ද්‍රෝ රොසෙල්]] පත්වූයේ 61.35% කැ ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබමිනි.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/presidents/sandrorosell.html |title=Sandro Rosell i Feliu (2010–)|publisher=FCBarcelona.cat|work=FC Barcelona|accessdate=5 June 2011}}</ref> ඔහු [[වැලෙන්සියා කණ්ඩායම|වැලෙන්සියා කණ්ඩායමෙන්]] [[ඩේවිඩ් විලා]][http://en.wikipedia.org/wiki/David_Villa] යුරෝ මිලියන 40 කාටද, ලිවර්පූල් කණ්ඩායමේ [[ෂෙවියර් මෂරානෝ]][http://en.wikipedia.org/wiki/Javier_Mascherano] යුරෝ මිලියන 19කට බදවා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada09-10/05/19/n100519111099.html |title=Barca agree Villa move with Valencia|date=19 May 2010|work=FCBarcelona.cat|publisher=FC Barcelona |accessdate=4 June 2011}}</ref> <ref>{{cite web |url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/futbol/temporada10-11/08/27/n100827112582.html |title=Deal with Liverpool to sign Mascherano|date=27 August 2010|work=FCBarcelona.cat|publisher=FC Barcelona |accessdate=4 June 2011}}</ref>2010-11 සමයේදී බාර්සිලෝනා සිය ලා ලීගා කුසලානය තුන් වන වරටත් රක ගත්තේ ලකුණු 96ක් හා සිය දිගු කාලීන ප්‍රතිවදීන්ට [[එල් ක්ලැසිකෝ]] හීදී 5-0 ක පරාජයක් අත් කරමිනි.<ref>[http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13368064.stm Barcelona secure La Liga Spanish title hat-trick] BBC Sport. Retrieved 30 May 2011</ref> 2011 අප්‍රේල් මාසයේදී කෝපා ඩෙල් රේ 1-0 ක් ලෙස [[රියල් මැඩ්රිඩ්]] අතින් පරාජය වුවද, 2011 ශූරයන්ගේ කුසලාන අවසන් තරගය නැවත වතාවක් [[මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ් පාපන්දු සංගමය|මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ් කණ්ඩායම]] [[වෙම්බ්ලි ක්‍රීඩාංගනය|වෙම්බ්ලි]] හිදී පරාජය කරමින් සිය සිව් වන යුරෝපානු කුසලානය අත් කර ගත්හ. <ref>[http://www.skysports.com/football/match_report/0,19764,11065_3365041,00.html Madrid clinch Copa del Rey] Sky Sports. Retrieved 30 May 2011</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/13576522.stm |title=Barcelona 3–1 Man Utd |author=Phil McNulty|date=28 May 2011|publisher=BBC |accessdate=30 May 2011}}</ref>2011 [[ආර්සනල් පාපන්දු කණ්ඩායම |ආර්සනල්]] කණඩායමෙන් ෆැබ්රිගාස් එකතුකර ගැනීමෙන් ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය රියල් මැඩ්රිඩ් ට එරෙහිව සුරක්ෂිත කර ගන්නා ලදී. මෙම ජයග්‍රහණය සමගම මුළු කුසලාන සංඛ්‍යාව 73 වූ අතර එය රියල් මැඩ්රිඩ් ලබා සිටි අගයට සමාන වීමකි. <ref>{{cite web|url=http://www.marca.com/2011/08/17/futbol/equipos/barcelona/1313608792.html |title=El Barça iguala en títulos al Real Madrid |publisher=MARCA.com |accessdate=18 August 2011}}</ref> එම මස අවසානයේදී ලයනල් මෙසී සහ ෆැබ්රිගාස් ලබාගත් ගෝල දෙකකින් පොරටෝ කණ්ඩායම 2-0 ලෙස [[UEFA සුපිරි කුසලානය]]ද ජය ගන්නා ලදී. මෙය කණ්ඩායමේ සමස්ථ ශුරතා සංඛ්‍යාව 74ක් දක්වාද, ගුආර්ඩියෝලා විසින් තමා කළමණාකරු ලෙස මුහුණදුන් තරග 15න් 12ක් ජය ගෙන කණ්ඩායම් පුහුණුකරුවෙකු ලෙස ලබාගත් වැඩිම ජයග්‍රහණ සංඛ්‍යාවට අදාළ සමාජ වාර්තාව පිහිටුවීමක්ද විය. [[File:FC Barcelona - Bayer 04 Leverkusen, 7 mar 2012 (18).jpg|thumb| 2012 දී බාර්සිලෝනා UEFA ශූරයන්ගේ කුසලාන තරග ]] එම වසරේ දෙසැම්බර් මාසයෙදි බාර්සිලෝනා ඔවුන්ගේ අග්‍රගන්‍ය ජයග්‍රහණ කුසලතා පෙන්වුයේ FIFA අන්තර් සමාජ ලෝක කුසලානය දෙවන වතාවටත් ලබාගැනීමෙනි. එහිදී ඔවුන් බ්‍රසීලියානු [[සන්ටෝස් කණ්ඩායම]] 4-0ක් ලෙස පරාජය කලේ [[ලයනල්මෙසී|මෙසී]] ගෝල 2කුත්, [[ෂවි]] සහ [[ෆැබ්රිගාස්]] එක් ගෝලයක් බැගිනුත් ලබා ගනිමිනි.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/santos-fcb-legendary-barca-0-4|title=SANTOS-FCB: Legendary Barça (0–4)|date=18 December 2011|work=fcbarcelona.com|accessdate=18 December 2011}}</ref> මේ අනුව ඔවුන් වසර 4ක් තුල තරගාවලි 24කින් 13ක්ම ජය ගැනීමට සමත් විය.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/guardiola-winning-13-out-of-16-titles-is-only-possible-when-you-have-a-competitive-mentality|title=Guardiola: "Winning 13 out of 16 titles is only possible when you have a competitive mentality"|date=18 December 2011|work=fcbarcelona.com|accessdate=18 December 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/clubworldcup/matches/round=257437/match=300180901/summary.html |title=Santos humbled by brilliant Barcelona|date=18 December 2011|work=fifa.com|accessdate=18 December 2011}}</ref> 2011-12 තරග සමයේ බාර්සිලෝනා UEFA සුපිරි කුසලානය [[චෙල්සී කණ්ඩායම]]ට පරාජය වීමත් සමගම [[ගුආර්ඩියෝලා]] තමා ඉවත්වන ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. <ref>{{cite web|url=http://video.uk.msn.com/watch/video/barca-not-tired/2i6en3os?cpkey=a70999a2-196d-4734-bf81-43688140eec8|title=Barca 'not tired' on MSN Video |publisher=Video.uk.msn.com |date= |accessdate=29 November 2012}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/9230314/Pep-Guardiolas-reign-in-Spain-was-coming-to-an-end-according-to-all-the-signs.html | location=London | work=The Daily Telegraph | first=Pete | last=Jenson | title=Pep Guardiola's reign in Spain was coming to an end, according to all the signs | date=26 April 2012}}</ref> එහෙත් ඔහු සිය කටයුතු සිය සහයක [[ටිටෝ විලානොවා]]ට([http://en.wikipedia.org/wiki/Tito_Vilanova Tito Vilanova]) ජුනි 30වෙනි දින බාර දීමට පෙර කෝපා ඩෙල් රේ 3-0 ක් ලෙස ජය ගනිමින් බාර්සිලෝනා තුල ඔහුගේ කුසලාන එකතුව 14ක් දක්වා වර්ධනය කරගන්නා ලදී.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/1055094/pep-guardiola-to-part-company-with-barcelona---reports?cc=5901 |title=Pep Guardiola to part company with Barcelona - reports - ESPN FC |publisher=Soccernet.espn.go.com |date=26 April 2012 |accessdate=29 November 2012}}</ref><ref>{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/teams/chelsea/9222641/Barcelona-v-Chelsea-Pep-Guardiola-keeps-calm-as-Nou-Camp-critics-question-selection-and-tactics.html | location=London | work=The Daily Telegraph | title=Barcelona v Chelsea: Pep Guardiola keeps calm as Nou Camp critics question selection and tactics | date=24 April 2012}}</ref> ගුආර්ඩියෝලාගේ සහ කටලියානු දැවැන්ත්යින්ගේ මෙම සමත්කම හා සබැදුනු වාර්තාමය චිත්‍රපටයක් 2014 ලෝක කුසලානයට පෙර [[පෝල් ග්‍රීන්ගාස්]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Paul_Greengrass Paul Greengrass]) විසින් එලි දැක්වීමට නියමිතය.<ref>{{cite news |url=http://www.insideworldsoccer.com/2012/05/hollywood-to-do-film-on-barcelona.html |title=Hollywood to do film on Barcelona |publisher=inside World Soccer |date=19 May 2012}}</ref> === ටිටෝ විලානොවා (2012 - අද ) === ගුආර්ඩියෝලාට පසු ඔහුගේ සහය කලමාණාකරු [[ටිටෝ විලානොවා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Tito_Vilanova Tito Vilanova] 2012 වසන්ත ඍතුවේ සිට කළමණාකරු ලෙස කටයුතු කරයි. ඔහුගේ කළමනාකාරිත්වය තුල බාර්සිලෝනා සති 26ක් පුරාවට ලීග ලකුණු සටහනේ පෙරමුණේ පසු වන්නේ තරග 23කින් තවම එක් තරගයක් පමණක් පරාජය වී ඇත. [[ලයනල් මෙසී|මෙසී]] මෙම තුල පමණක් ගෝල 34ක් ලබා සිටි. පෙබරවාරි මැද සතිය වන විට බාර්සිලෝනා දෙවන ස්ථානයේ පසුවන [[ඇත්ලෙටිකෝ මැඩ්රිඩ් ක්‍රීඩා සමාජය|ඇත්ලෙටිකෝ මැඩ්රිඩ්]] වලට වඩා ලකුණු 12ක් ඉදිරියෙන් සිටී. == රසිකයන් සහ සාමාජිකයන් == [[File:Tifo at Camp Nou.jpg|450px]] ස්පාඤ්ඤයේ මුළු ජනගහණය අතරින් 25% කම බාර්සිලෝනා අධාරකරුවන් වන අතර එය දෙවැනි වන්නේ රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායමේ 32%කැ ප්‍රතිශතයටයි.<ref>{{cite web|url=http://www.cis.es/cis/export/sites/default/-Archivos/Marginales/2700_2719/2705/Es2705mar_A.pdf |title=Ficha Técnica | publisher=Centro de Investigaciones Sociológicas |format=PDF |date = May 2007|accessdate=8 August 2010|language=Spanish}}</ref> එම ආධාරකරුවන් හදුන්වන්නේ කියූලර් (culer) යන සුරතල් නාමයෙනි. මෙය සෑදී ඇත්තේ කැටලානු කල්(cul) එනම් පශ්චාත් ප්‍රදේශය අනුසාරයෙනි. මෙයට හේතුව වන්නේ ඔවුන්ගේ ප්‍රථම ක්‍රීඩාගාරය තුල නරඹන්නන්ට වාඩි වීමට පුටු නොමැති වීම නිසාය. මුළු යුරෝපය පුරාම සැලකූ කල්හී බාර්සිලෝනා කණ්ඩායම ප්‍රේක්ෂක ආකර්ෂණය අතින් දෙවන ස්ථානයට සිටී.<ref>Chadwick, Simon; Arthur, Dave. pp. 4–5.</ref> 2003-04 වසර වන විට තිබු සමාජ සාමජිකත්ව සංඛ්‍යාව 100,000 සිට 2009 වන විට සැලකිය හැකි පරිදි 170,000 දක්වා වර්ධනය විය.<ref name=socis>{{cite web|url=http://www.sport.es/es/noticias/barca/20090919/barcelona-tiene-170000-socios/813866.shtml |title=El FC Barcelona ya tiene 170.000 socios |publisher=SPORT.es|language=Spanish|date=19 September 2009 |first=Víctor |last=Aznar |accessdate=8 August 2010}}</ref> මෙයට මුලිකම හේතු ලෙස වාර්තා වන්නේ [[රොනල්ඩීනො]] ගේ බලපෑමත්, [[ජොආන් ලපොර්ටාගේ]] මාධ්‍ය භාවිතයේ දක්ෂ උපාය මාර්ගත් නිසාය.<ref>Fisk, Peter. pp. 201–202.</ref><ref>Brott, Steffen. p. 77.</ref> සාමාජිකත්ව සංඛ්‍යාවට අමතර 2010 වන විට ලොව පුරා නිල රසික සංගම් (පෙන්යෙස් - penyes) සංඛ්‍යාව 1,335 ක් විය.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/penyes/llistat_penyes/llistat_penyes.html |title=Penyes |publisher=FC Barcelona |accessdate=8 August 2010}}</ref> මෙම රසික සංගම් බාර්සිලෝනා සිය දේශීය සමාජය තුල ප්‍රචලිත කල අතර බාර්සිලෝනා එම ප්‍රදේශ වල සංචාරය කරන විට විවිධ වරප්‍රසාද දිනා ගනී. [[ජෝන් පාවුල් 2]][http://en.wikipedia.org/wiki/John_Paul_II John Paul II] පාප්වහන්සේ හා ස්පාඤ්ඤ හිටපු අගමැති [[ජොසේ ලුයිස්]][http://en.wikipedia.org/wiki/Jos%C3%A9_Luis_Rodr%C3%ADguez_Zapatero José Luis] ඇතුළු සම්භාවනීය පිරිස්ද බාර්සිලෝනා රසිකයන් සහ සාමාජිකයන් අතරට එක් වේ.<ref>{{Cite news|url=http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/377088531.html?dids=377088531%3A377088531&FMT=ABS&FMTS=ABS%3AFT&type=current&date=Jul+29%2C+2003&author=Steven+Goff&pub=The+Washington+Post&desc=Bar%C3%A7a+Isn%27t+Lounging+Around%3B+Storied+Catalonian+Club+Plots+Its+Return+to+the+Top|title=Barça Isn't Lounging Around; Storied Catalonian Club Plots Its Return to the Top|first=Steven|last=Goff|work=The Washington Post|date=29 July 2003|access-date=22 March 2013|archive-date=22 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121222225849/http://pqasb.pqarchiver.com/washingtonpost/access/377088531.html?dids=377088531:377088531&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jul+29%2C+2003&author=Steven+Goff&pub=The+Washington+Post&desc=Bar%C3%A7a+Isn%27t+Lounging+Around%3B+Storied+Catalonian+Club+Plots+Its+Return+to+the+Top|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://nation.ittefaq.com/issues/2008/07/02/news0376.htm|agency=Associated Press|title=Spain's football team welcomed by royals|work=The New Nation|accessdate=10 August 2010}}</ref> යුරෝපානු පාපන්දු සමාජ අතරින් දෙවැනියට වැඩිම පැමිණීමේ සාමාන්‍ය ඇත්තේ බාරසිලෝනා පාපන්දු සමාජයටය. එය දෙවැනි වන්නේ [[බොරුසියා ඩොර්ට්මුන්ඩ්]] <ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/stats/attendance/_/league/ger.1/year/2010/german-bundesliga?cc=5901 |title=German Bundesliga Stats: Team Attendance – 2010–11 |work=[[ESPNsoccernet]] }}</ref><ref>{{cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/noticies/club/temporada10-11/05/17/n110517117527.html |title=Camp Nou: Average attendance 79,390 &#124; FCBarcelona.cat |publisher=Arxiu.fcbarcelona.cat |date=17 May 2011 |accessdate=29 November 2012}}</ref> == ප්‍රධාන ප්‍රතිවාදීන් == === එල් ක්ලැසිකෝ === [[File:Forcejeo Real Madrid - FC Barcelona.jpg|thumb|230px|රියාල් මැඩ්රිඩ් සහ එෆ්සී බාර්සිලෝනා අතර 2009 දී පැවති තරගයක්]] ලා ලීගා ලීග් කුසලානයට මුහුණ දෙන ප්‍රබලම කණ්ඩායම් දෙකක් වන [[එෆ්සී බාර්සිලොනා|බාර්සිලෝනා]] හා [[රියාල් මැඩ්රිඩ්]] අතර තරගය අතීතයේ සිටම එල් ක්ලැසිකෝ (El Clásico) ලෙස හදුන්වයි. ජාතික තරගාවලි ආරම්භක සමයේ සිටම මෙම කණ්ඩායම් දෙක නියෝජනය වුයේ [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤයේ එකිනෙකාට ප්‍රතිවාදී ප්‍රදේශ දෙකක් වූ [[කැටලෝනියාව]] සහ [[කැස්ටයිල්]] නගර දෙකය. මෙම ප්‍රතිවාදීත්වය තුල කැටලානු සහ කැස්ටීලියානු දේශපාලන හා සංස්කෘතිමය ඝට්ටනයන් පිළිඹිබු වන්නේ [[ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධය|ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධයේ]] නැවත විදර්ශනයක් ලෙසය.<ref>Ghemawat, Pankaj. p. 2.</ref> [[ප්‍රිමෝ ඩි රිචෙරා]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Miguel_Primo_de_Rivera,_2nd_Marquis_of_Estella Primo de Rivera]) හා [[ෆ්රැන්සිස්කෝ ෆ්රැන්කෝ]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Francisco_Franco Francisco Franco]) පාලන සමයන් හීදී සියලුම ප්‍රාදේශීය සංස්කෘතීන් පීඩනයට ලක් විය. සපා ස්පාඤ්ඤ එසේත් නොමැතිනම් [[කැසටිලාන් භාෂාව]] හැර අනෙක් සියලුම භාෂාවන් වාරණයට පත් විය.<ref>Kleiner-Liebau, Désirée. p. 70.</ref><ref>{{Cite news|author=Phil Ball |url=http://www.guardian.co.uk/football/2002/apr/21/championsleague.sport |title=The ancient rivalry of Barcelona and Real Madrid|work=The Guardian|publisher=Guardian News and Media |date= 21 April 2002|accessdate=13 March 2010 | location=London}}</ref> මෙම සාමය තුල ෆ්රැන්කෝ විරොධී කණ්ඩායමකට එකතු වීමට වඩා එකල කැටලානු අනන්‍යතාවය රැගත් බාර්සිලොනාවට එක් වීම වඩා හිතකර බව [[මැනුවල් වස්කෝ මොන්ටාබාන්]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Manuel_V%C3%A1zquez_Montalb%C3%A1n Manuel Vázquez Montalbán]) විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී. <ref>Spaaij, Ramón. p. 251.</ref> එලෙසම අනිත් අතින් ගත් විට රියල් මැඩ්රිඩ් යනු [[මධ්‍යනුවාදය]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Centralism Centralism]) සහ ෆැසිස්ට් වාදය මුල්බැසගත් කණ්ඩායමකි. කෙසේ නමුත් සිවිල් යුධ සමයේදී කණ්ඩායම් දෙකෙන්ම ජෝසෙප් සුන්යෝල් සහ රෆායෙල් සන්චෙස් ගුඑරා ෆ්රැන්කෝ ගේ අධාරකරුවන් විසින් අඩම්තේට්ටම් වලට ලක් විය. <ref>{{Cite news|url=http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1697027,00.html|title=Barcelona vs. Real Madrid: More Than a Game|date=20 December 2007|accessdate=1 July 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|last=Abend|first=Lisa|archive-date=8 May 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120508205931/http://www.time.com/time/arts/article/0,8599,1697027,00.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/football/2001/mar/26/newsstory.sport13|title=Morbo: The Story of Spanish Football by Phil Ball (London: WSC Books, 2001)|date=26 March 2001|accessdate=1 July 2009|work=The Guardian|last=Lowe|first=Sid}}</ref> 1950 කාලයේදී මෙම ප්‍රතිවාදීත්වය [[ඇල්ෆ්රෙඩො ඩි ස්ටෙෆානෝ]] හුවමාරුවත් සමග වඩාත් තීවෘ විය. මෙයට හේතුව වූයේ ඔහු කරණකොටගෙන රියල් මැඩ්රිඩ් කණ්ඩායම සාර්ථකත්වය ලබා ගැනීමැයි. මෙම් එදිරිවාදීකම යුරෝපානු මට්ටම කරා පැතිර ගියේ 1960 යුරෝපානු කුසලානයේදී කණ්ඩායම් දෙක පිලිමල්ලවුන් පිටි දැකීමේ වටයේදී දෙවතාවක් මුන ගැසීමයි. === එල් ඩර්බි බාර්සිලෝනි=== බාර්සිලෝනා හී ප්‍රාදේශීය එදිරිවාදීන් වුයේ [[එස්පන්යෝල් ක්‍රීඩා සමාජය]]යි. රාජකීය අනුමැතිය සහ ස්පාඤ්ඤ පාපන්දු ලෝලීන් විසින් ඇරඹි මෙහි බාර්සිලෝනා මෙන් විවිධ රටවල සංයුතියක් නොවූහ. මෙම කණ්ඩායමේ ආරම්භක පණිවිඩය අනුව එය සහසුද්දෙන්ම බාර්සිලෝනා විරෝදී එකක් බවට සහතික කරයි. එලෙසම ඔවුන් බාර්සිලෝනා එකහෙලාම විදේශිකයන්ගේ කණ්ඩායමක් ලෙස හදුන්වයි. මෙය තවත් වර්ධනය වූයේ කැටලොනියානුවන් මොවුන්ව මැඩ්රිඩ් හා සම්බන්ද නියෝජිතයන් ලෙස දුටු විටයි. <ref>Shubert, Arthur. p. 199.</ref> එස්පන්යෝල් හි ආරම්භක පිටිය වූයේ සාරියා ප්‍රදේශයයි.<ref>{{cite web|url=http://hemeroteca.lavanguardia.com/preview/1901/04/09/pagina-2/33398307/pdf.html |title=Edición del martes, 09 abril 1901, página 2 – Hemeroteca – Lavanguardia.es |language=Spanish|publisher=Hemeroteca Lavanguardia|accessdate=13 March 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.rcdespanyol.cat/principal.php?modulo=estatico&idcontenido=8&idmenu=2&idsubmenu=22&nombremodulo=dates&idlinkchk=21 |title=History of Espanyol|publisher=RCD Espanyol |accessdate=13 March 2010}}</ref> ෆ්රැන්කෝ සමයේදීද එස්පන්යෝල් කඳවුර මද්‍යම රජයට සම්බන්ද කණ්ඩායමක් ලෙස බාර්සිලෝනුවන්ට හැගිණි. එලෙසම ස්පාඤ්ඤසිවිල් යුධ සමයේ එස්පන්යෝල් ආධාරකරුවන් ෆැසිස්ට් වරුන් සමග සටන් කිරීමද මෙයට හේතුවක් විය. මෑත භාගයේදී එස්පන්යෝල් සිය තේමා ගීතය ස්පාඤ්ඤ භාෂාවේ සිට කැටලාන් භාෂාවට පරිවර්තනය කිරීමත් සමගම මෙම එදිරිවාදිකම දේශපාලනයම වශයෙන් අඩු විය. මෙම ප්‍රතිවාදීන් මුණගැසීම් අතරින් බොහොමයක් බාර්සිලෝනා ජයගෙන අතර ලීග සටහනේ එස්පන්යෝල් බාර්සිලෝනා පසු කර ඇත්තේ වසර 70කටම තුන් වතාවකි. එහෙත් වැඩිම පරතරයකින් එනම් 6-0ක් ලෙස ජය ලබාගෙන ඇත්තේ එස්පන්යෝල් කණ්ඩායමයි. 2008-09 සමයේ බාර්සිලෝනා සිය තුන්ජය සමය ගෙවන විට කැම්ප් නෞ හිදී ඔවුන් ප්‍රථම වතාවට පරදවන ලද්දේද එස්පන්යෝල් විසිනි.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/futbol/temporada_08-09/arxiu_partits/lliga/jornada24/Barcelona_Espanyol/partit.html |title=Matchday 24|publisher=FC Barcelona|accessdate=13 March 2010}}</ref> ==හිමිකාරිත්වය සහ මුල්‍යමය පසුබිම== 2008-09 සමය තුල කණ්ඩායමේ මුල්‍යමය තොරතුරු මත පිහිටා [[ෆෝබ්ස් සගරාව]][http://en.wikipedia.org/wiki/Forbes] විසින් 2010 වසරේදී බරසිලෝනාහී වටිනාකම යුරෝ මිලියන 752ක් (ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියනයක්) ලෙස තක්සේරු කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/2010/04/21/soccer-value-teams-business-sports-soccer-10-intro.html |title=The Business Of Soccer |work=Forbes |date=21 April 2010 |accessdate=7 August 2010}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.forbes.com/lists/2010/34/soccer-10_Soccer-Team-Valuations_Rank.html |title=Soccer Team Valuations |work=Forbes |date=30 June 2009 |accessdate=7 August 2010}}</ref> මේ අනුව බාර්සිලෝනා මැන්චෙස්ටර් යුනයිටඩ්, රියල් මැඩ්රිඩ් සහ ආර්ස්නාල්ට පසුව මුල්‍යමව සිව්වැනි ස්ථානයට නම් කෙරුණි. ඩිලොයිට් වාර්තාවට අනුව එම සමයේ වරතාගත අදායමක් ලෙස ඔවුන් යුරෝ මිලියන 360ක් ලබාගෙන රියල් මැඩ්රිඩ් හී මිලියන 401ක අදායමට පසුව ශ්‍රේණිගත වුනි.<ref>{{cite web|url=http://www.deloitte.com/view/en_GB/uk/industries/sportsbusinessgroup/d039400401a17210VgnVCM100000ba42f00aRCRD.htm |title=Real Madrid becomes the first sports team in the world to generate €400m in revenues as it tops Deloitte Football Money League |publisher=Deloitte |accessdate=7 August 2010}}</ref> රියල් මැඩ්රිඩ්, ඇත්ලෙටික් බිල්බාඕ, සහ [[ඔසසුනා]][http://en.wikipedia.org/wiki/CA_Osasuna] කණ්ඩායම් සමගම බාර්සිලෝනා ලියාපදිංචි සංගමයක් ලෙස සංවිධානය වී තිබේ. සීමාසහිත සමාගමක් ලෙස කොටස් නිකුත් කිරීම කල නොහැකි වුවද සොසිෂ් (socis) ලෙස හදුන්වන සාමාජික ක්‍රමය තුල මෙහි උසස්ම පාලන කොටස වන්නේ නියෝජිතයන් මගින් සමන්විත පාලන කමිටුවකි.<ref>Peterson, Marc p. 25.</ref> <ref>{{Cite book|title=Handbook on the economics of sport|url=https://archive.org/details/handbookoneconom0000unse|first=Wladimir|last=Andreff|first2=Stefan|last2=Szymański|publisher=Edward Elgar Publishing|year=2006| isbn=1-84376-608-6|page=[https://archive.org/details/handbookoneconom0000unse/page/299 299]}}</ref> 2010 වන විට සමාජය සතුව සොසිෂ් වරුන් 170,000 ක් පමණ විය.<ref name=socis/> ඩිලොයිට් මගින් කරන ලද විඝනයකට අනුව 2010 ජුලි මාසය වන විට සමස්ථ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 442ක් එය ෆොර්බ්ස් ගණනයට අනුව 58%ක ප්‍රමාණයකි. නව කළමනාකාරිත්වය මෙයට හේතුව ලෙස සැකැස්මේ ගැටළු පෙන්වා දෙන ලදී.<ref>{{Cite news|url=http://af.reuters.com/article/sportsNews/idAFJOE66Q0H720100727 |title=Barcelona audit uncovers big 2009/10 loss |publisher=Reuters |date=27 July 2010 |accessdate=9 August 2010}}</ref> සමාජය ලා ලීගා කිරුල රක ගැනීමට අමතරව යුරෝ මිලියන 79ක් අහිමි කරගෙන ඇති බවට පුවත් පල විය.<ref>{{cite news |title=Rosell announces record Barcelona loss, lawsuit against Laporta |first=Duncan |last=Shaw |url=http://www.monstersandcritics.com/news/europe/news/article_1591876.php/Rosell-announces-record-Barcelona-loss-lawsuit-against-Laporta |work=Monsters and Critics |date=10 October 2010 |accessdate=24 October 2011|archiveurl=https://archive.is/32Vl|archivedate=4 September 2012}}</ref> 2011 වසර සදහා බාර්සිලෝනා හී ශුද්ධ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 483කට ආසන්න වූ අතර සමස්ථ ණය ප්‍රමාණය යුරෝ මිලියන 364කි.<ref>{{cite web|url=http://soccernet.espn.go.com/news/story/_/id/926957/barcelona-announce-%E2%82%AC45m-transfer-budget?cc=5901 |title=Barca announce €45m budget |publisher=ESPN |date=9 June 2011 |accessdate=12 January 2012}}</ref> බාර්සිලෝනා යනු සියළුම වෘතීය ක්‍රීඩා සමාජ අතරින් එක් ක්‍රීඩකයෙකුට වැඩිම සාමාන්‍යයක් සහිතව ගෙවීම් කරන සමාජයකි. එය රියල් මැඩ්රිඩ් පවා අභිබවා ඇත. <ref>{{cite web|url=http://sports.espn.go.com/espn/news/story?id=6354899 |title=ESPN The Magazine – The Money Issue – 200 Best-Paying Teams in the World |publisher=ESPN |date=20 April 2011 |accessdate=28 May 2011}}</ref> == වාර්තා සටහන් == වර්තමානය වන විට කණ්ඩායම වෙනුවෙන් වැඩිම තරග සංඛ්‍යාවක් එනම් තරග 665ක් ක්‍රීඩා කර ඇත්තේ [[ෂවි]] වන අතර එයින් 437ක් ලා ලීගා තරග වේ. මෙය මීට ප්‍රථම [[මිගායෙල්]] ගේ 391ක වාර්තාව පසු කිරීමකි.<ref name=records>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/historia/records/rec_individuals.html |title=FC Barcelona Records (Team & Individual Records) | publisher=FC Barcelona|accessdate=15 March 2010}}</ref> සියලුම තරග අතුරින් (සුහද තරගද ඇතුළුව) වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 369 වර්තාකර ඇත්තේ [[පවුලිනෝ අල්කන්ටාරා]] විසිනි.<ref name=records/><ref>{{cite web|author=23:10 |url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/detail/article/messi-one-goal-away-from-cesar-s-record |title=Messi one goal away from Cesar's record, fcbarcelona.com, 19 March 2012 |publisher=Fcbarcelona.com |date=19 March 2012 |accessdate=29 November 2012}}</ref> එහෙත් සියළුම නිල තරග තුලදී වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 308 වාර්තා කර ඇත්තේ [[ලයනල් මෙසී]] විසිනි. එලෙසම බාර්සිලෝනා වෙනුවෙන් යුරෝපානු හා අන්තර්ජාතික තරග වලදී වැඩිම ගෝල වාර්තාවද මෙසී ගේ නමට සටහන් වෙයි.<ref>{{cite news|title=Lionel Messi Becomes Barcelona's All-time Record Goal Scorer|url=http://www.telegraph.co.uk/sport/football/players/lionel-messi/9157015/Lionel-Messi-becomes-Barcelonas-all-time-record-scorer.html|accessdate=25 May 2012 | location=London|work=The Daily Telegraph|date=21 March 2012}}</ref> මීට අමතරව ලා ලීගා තරග වල වැඩිම ගෝල සංඛ්‍යාව 211ද මොහු සතුය. [[ලයනල් මෙසී]] (211), [[සීසර් රොඩ්රිගස්]] (192), [[ලදිස්ලෝ කුබාලා]] (131) , [[සැමුවෙල් එටෝ]] (108) යන ක්‍රීඩකයන් සිව් දෙනා ලීග් තරග වලදී ගෝල 100 අභිබවා සිටී. ලයනල් මෙසී විසින් [[රේසින් සන්ටන්ඩර්]] සමග 2009 පෙබරවාරි 2 පැවති තරගයේ වාර්තා කල ගෝලයක් මගින් බාර්සිලෝනා සිය 5,000 වැනි ගෝලය ලබාගත් තර එම තරගය 2-1 ක් ලෙස ජය වාර්තා කළහ.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/clubfootball/news/newsid=1012195.html |title=Messi propels 5,000-goal Barcelona |publisher=FIFA|date=1 February 2009 |accessdate=13 March 2010}}</ref> එම වසරේම දෙසැම්බර් 18 දින එස්ටුඩිආන්ටෙස් 2-1 ලෙස පරාජය කරමින් වසරේ සය වන ජය ලබා වසරක් තුල ජයග්‍රහණ හයක් වාර්තා කල එකම කණ්ඩායම බවට කිරුළු පැලදීය.<ref>{{cite web|url=http://www.fifa.com/worldfootball/statisticsandrecords/news/newsid=1151723.html |title=Kings, queens and a young prince |publisher=FIFA|date=23 December 2009|accessdate=23 March 2010}}</ref> 1986 මාර්තු මස ජුවෙන්ටස් කණඩායමට එරෙහිව පැවති තරගය බර්සිලෝනාහට වැඩිම නේවාසික නරබන්නගේ පැමිණීම වන 120,000 වාර්තා විය.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/records/rec_colectius.html |title=Records |publisher=FC Barcelona |accessdate=15 March 2010}}</ref> කැම්ප් නෞ 1990 දී නවීකරණය කරන විට ආසන පහසුකම 99,354ක් දක්වා අඩු කල නිසා මෙම වාර්තාව මෑතකදී බිදේ යයි විශ්වාස කල නොහැක. <ref>{{cite web|url=http://arxiu.fcbarcelona.cat/web/english/club/club_avui/informacio_corporativa/barca_enxifres/barca_enxifres.html |title=FC Barcelona Information &#124; FCBarcelona.cat |publisher=Arxiu.fcbarcelona.cat |accessdate=12 January 2012}}</ref> == කමිසය සහ ලාංඡනය == [[File:Fc barcelona 1st badge 1899.png|thumb|right|alt=diamond shaped crest surrounded by laurels and topped with a crown and a bat|බාර්සිලෝනා ප්‍රථම ලාංඡනය]] සමාජය ආරම්භයේ සිටම ලාංඡනයක් භාවිතා කල අතර ප්‍රථම ලාංඡනය දියමන්තියක කාලක් වැනි හැඩයක් වූ අතර එයට ඉහලින් [[ඇරගොන් ඔටුන්න]][http://en.wikipedia.org/wiki/Crown_of_Aragon Crown of Aragon], ජේම්ස් රජුගේ වවුලා ගේ රූපය සහ එය වටකරගත් ජයපත්‍ර සහ පාල්ම් අතු කැබලි දෙකක් විය.<ref name=crest>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/english/club/historia/simbols/escut.html|title=The crest|accessdate=30 July 2010|publisher=FC Barcelona}}</ref> 1910 වසරෙදී පැවති තරගයකින් සමාජය සිය සාමාජිකයන්ට ලාංඡනයක් නිර්මාණය කරන ලෙස පවසන ලදී. එහිදී එකල සමාජයේ ක්‍රීඩකයෙක් වූ [[කාර්ල්ස් කොමමාලා]][http://en.wikipedia.org/wiki/Carles_Comamala Carles Comamla] ජයගත්හ. ඔහුගේ එම අදහසට සුළු වෙනස්කම් සහිතව වර්තමාන ලාංඡනය නිමවා ඇත. එම ලාංඡනය සාන්ත ජෝජ් කුරුසිය වම් ඉහල කෙලවරේද, එයට පසෙකින් කෑටලානු ධජයද, කණ්ඩායම් වර්ණ පහලින්මද පිහිටන පරිදි සකස් කර ඇත. <ref name=crest/> 1900 වසරෙදී ප්‍රථම වරට නිල් සහ රතු වර්ණ හිස්පැනියාවට එරෙහිව කමිසයට එක් කරන ලදී.<ref>Ball, Phil p. 90.</ref> මෙම වර්ණ සංයෝජනයට එකිනෙකට වෙනස් මත ප්‍රකාශ වෙයි. ප්‍රථම ජනාධිපති පුත් [[ආර්තර් විටි]]ගේ[http://en.wikipedia.org/wiki/Arthur_Witty Arthur Witty] අදහස අනුව එය සිය පියාගේ [[මර්චන්ට් ටේලර් පාසල්]] කණ්ඩායමට යෙදූ වර්ණ බවයි. ටෝනි ස්ට්‍ර්බෙල් පවසන පරිදි එම වර්ණ රෝබෙස්පියරේගේ ප්‍රථම සමුහාණ්ඩුවේ වර්ණ බවයි. නමුත් කැටලෝනියානු සමාන්‍ය මතය වන්නේ එම වර්ණ ජොආන් ගැම්පර් විසින් සිය මව් කණ්ඩායම වූ [[බැසෙල්]] හී වර්ණ අනුව තෝරාගත් බවයි. <ref>Ball, Phil pp. 90–91.</ref> 2011-12 තරග සමයට පෙර වාණිජමය අනුග්‍රාහක සලකුණු සිය කම්සයේ යෙදීම ඔවුන් විසින් මග හරින ලදී. 2006 ජූලි මස 14 වෙනිදා සමාජය [[UNICEF]] සංවිධානය සමග සිය පස් වසරක කොන්ත්‍රාත්තුව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී, මෙහි එකගතාවක් ලෙස සමාජය විසින් UNICEF වෙතට වසරකට යුරෝ මිලියන් 1.5 ක් ආධාර ලෙස දී UNICEF ලාංඡනය කමිසයේ පලදී. මෙම මුදල සමාජයේ සාමාන්‍ය අධායමෙන් 0.7% කි. මෙය බාර්සිලෝනා සමාජ පදනම මගින් ක්‍රියාත්මක කරයි.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/web/Fundacio/english/nacions_unides/convenis/unicef/continguts/carta_laporta.html|title=Open letter from Joan Laporta|accessdate=21 February 2010|year=2010|publisher=FC Barcelona}}</ref> 1994දී මෙම පදනම පිහිටවීමේ මූලික අභිප්‍රාය වන්නේ අදායම් රහිත ක්‍රීඩා සමාගම් නාගා සිටු වීමයි.<ref>Desbordes, Michel p. 195.</ref> 2004 වසර වනවිට ඕනෑම සමාගම් 25කට ගෞරවනීය සාමාජිකත්වයට පැමිණීමට පවුම් 40,000 - 60,000 දක්වා පරිත්‍යාග කිරීමෙන් හැකි විය. එලෙසම වසරකට පවුම් 14,000ක් පරිත්‍යාග කොට සහසමජිකත්වයට පත් සමාගම් 48ක්ද, වසරකට පවුම් 4,000ක් ගෙවා අනුග්‍රාහකත්වය ලබාගත් විශාල සංඛ්‍යාවක්ද විය.<ref>King, Anthony pp. 123–24.</ref> ඔවුන්ගේ වාණිජමය අනුග්‍රාහකත්ව නොසලකා හැරීම 2011-12 තරග සමයට අත් හල මොවුන් කටාර් ක්‍රීඩා ආයෝජකයන් සමග යුරෝ මිලියන 150ක පස් අවුරුදු ගිවිසුමකට එලබුනි. 11/12 සහ 12/13 තරග සමයන් වලදී [[කටාර් පදනම|කටාර් පදනම්]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Qatar_Foundation Qatar foundation]) ලාංඡනයද,<ref>"[http://www.guardian.co.uk/football/2010/dec/10/barcelona-shirt-sponsor-qatar-foundation Barcelona agree €150m shirt sponsor deal with Qatar Foundation]". ''[[The Guardian]]''. 10 December 2010. Retrieved 22 December 2010.</ref> 13/14 වාර සදහා [[කටාර් ගුවන් යානා සමාගම|කටාර් ගුවන් යානා සමාගම් ]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Qatar_Airways Qatar Airways]) ලාංඡනයද පිහිටවීය. මෙම ගනුදෙනුව අනුව වාණිජමය අනුග්‍රාහකත්ව ලාංඡන මගින් සමාජ කාර්යභාර ලාංඡන වසර දෙකේ සිට හය දක්වා වූ කාලයකට අත්හිටුවන ලදී. <ref>"[http://www.football-shirts.co.uk/fans/barcelona-qatar-airways-new-sponsor_17399 New Shirt Sponsor For Barcelona 13/14 – Qatar Airways] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130513185520/http://www.football-shirts.co.uk/fans/barcelona-qatar-airways-new-sponsor_17399 |date=2013-05-13 }}". 'Football Shirts News''. 17 November 2012. Retrieved 19 November 12.</ref> {| class="wikitable" |- !කාලාන්තරය !! නිෂ්පාදකයා !! කමිස සහකරු |- | 1982-1992 || Meyba || rowspan=3|නැත |- | 1992-1998 || [http://en.wikipedia.org/wiki/Kappa_(company) Kappa] |- | 1998-2006 || rowspan=4| [http://en.wikipedia.org/wiki/Nike,_Inc. Nike] |- | 2006-2011 || [http://en.wikipedia.org/wiki/UNICEF UNICEF] |- | 2011-2013 || [[කටාර් පදනම|කටාර් පදනම]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Qatar_Foundation Qatar foundation]), UNICEF |- | 2013 || [[කටාර් ගුවන් යානා සමාගම|කටාර් ගුවන් යානා සමාගම ]]([http://en.wikipedia.org/wiki/Qatar_Airways Qatar Airways]), UNICEF |} == ක්‍රීඩා පිටි == [[File:Chelsea on Tour - Barcelona 311006.jpg|right|thumb|alt=an elevated view of the stadium at night|කෑම්ප් නෞ හී ඉහලින් ගත් චායාරූපයක් ]] ආරම්භයේදී බාසිලෝනා තරඟ වැදුනේ [[කෑම්ප් ඩි ලා ඉන්ඩස්ට්‍රීයා]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Camp_de_la_Ind%C3%BAstria Camp de la Indústria])ක්‍රීඩාංගනයේදීය. එහි ධාරිතාවය 6000ක් වීම සහ වැඩිවන සාමාජිකත්වයට ප්‍රමාණවත් නොවූ පහසුකම් පිළිබඳ සමාජය සලකා බැලුහ. <ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/catala/noticies/club/temporada08-09/03/n090314107593.html|publisher=FC Barcelona|title=Cent anys del camp de la Indústria|accessdate=11 September 2010|date=14 March 2009|author=Santacana, Carles|language=Catalan}}</ref><br/> 192දී අනුග්‍රහකයන්ගේ සංඛ්‍යාව 20,000 ඉක්මවා තිබීම සහ සමාජයට ණය ලැබෙමින් පැවතීම මත ප්‍රේක්ෂක ධාරිතාවය 20,000කින් යුත් විශාල [[කෑම්ප් ඩි ලෙස් කොර්ට්]] ( [http://en.wikipedia.org/wiki/Camp_de_Les_Corts Camp de Les Corts])ක්‍රීඩාංගනය ගොඩ නැගීමට බාර්සිලෝනාට හැකි විය. ස්පාඤ්ඤ සිවිල් යුද්ධයට පසුව සමාජය තවත් සාමාජිකයන් සහ තරඟ සඳහා ප්‍රේක්ෂකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම ආරම්භ කළහ. මෙය විවිධ පුළුල් කිරීමේ ව්‍යාපෘති යටතේ මෙහෙයවිය: 1994දී ප්‍රධාන ආසන පෙළ ද, 1946දී දක්ෂිණ ආධාරකය ද, සහ අවසාන ලෙස 1950 දී උත්තර ආධාරකය ලෙසය. අවසාන පුළුල් කිරීමෙන් අනතුරුව ලෙස් කොර්ට්හි ප්‍රේක්ෂකයන් 60,000ක්‌ රඳවාගැනීමට හැකි විය.<ref name="fcbarcelona6">{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/english/club/club_avui/territori_barca/CampNou/intro_historica.html|title=Brief history of Camp Nou |publisher=FC Barcelona |accessdate=30 July 2010}}</ref><br/> ඉදි කිරීම් සම්පුර්ණ කිරීමෙන් පසුව ලෙස් කොර්ට්හි තව දුරටත් පුළුල් කල හැකි ඉඩපහසුකම නොවීය. එක දිගට 1948 සහ 1949 ලබා ගත් ලා ලීගා ජයග්‍රහණ හා 1950 [[ලාස්ලෝ කුබාලා]] බදවා ගැනීමත් සමගම ඔහු තරග 256කදී ගෝල 196ක් වාර්තා කිරීමත් විශාල වශයෙන් නරබන්නන් තරග වෙත ඇදී එන්නට හේතු විය.<ref name="fcbarcelona6"/><ref>Farred, Grant. p. 124.</ref><ref>Eaude, Michael. p. 104.</ref> The club began to make plans for a new stadium.<ref name="fcbarcelona6"/> සමාජය විසින් අලුත් ක්‍රීඩාංගනය සඳහා සැළසුම් සකස් කිරීම ආරම්භ කළහ.<ref name="fcbarcelona6"/> බාසිලෝනා ලෝලීන් 60000 ක් තෙරපීමට පෙර කෑම්ප් නෞ(Camp Nou) ඉදි කිරීමේ පළමු පියවර 1957 මාර්තු 28 දින තැබීය. අනාගත ක්‍රීඩාංගනයේ මුල් ගල තැබීම ෆිලිප් අචෙදෝ චොලුංග(Felipe Acedo Colunga)ආණ්ඩුකාරවරයාගේ අනුග්‍රහය සහ බාසිලෝනා අග්‍ර රාජගුරු ග්‍රෙගරිඔ මොද්රිගෝතුමාගේ (Gregorio Modrego)ආශිර්වාදය යටතේ සිදු විය.ඉදි කිරීම් සඳහා වසර 3ක් ගත වූ අතර අයවැයගත පිරිවැය මෙන් 336% ප්‍රමාණයක් පිරිවැය අභිබවමින් pesetas මිලියන 288ක අවසාන පිරිවැයකින් යුක්තව, 1957 සැප්තැම්බර් 24 වන දින ඉදි කිරීම් කටයුතු අවසන් විය.<br/><ref name="fcbarcelona6"/> [[File:Camp Nou més que un club.jpg|right|thumb|The words "Més que un club" are painted in yellow on the blue seats of the stadium|"සමාජයකට වඩා" යන ආදර්ශ පාඨය සහිත ක්‍රීඩාගාරයක් ]] 1980දී UEFA ප්‍රමිතීන්ට අනුකුල වීම සඳහා ක්‍රීඩාංගනය නැවත නිර්මාණය කිරීමට අවශ්‍ය විය, මේ සඳහා මුදල් ලබාගත්තේ අනුග්‍රාහකයන්ට අඩු මුදලකට තම නම ගඩොල් වල කැටයම් කිරීමට අවස්ථාව ලබා දීමෙනි. මෙම අදහස අනුග්‍රාහකයන් අතර ජනප්‍රිය වීම සහ දහස් ගණනක් මේ සඳහා මුදල් ගෙවීය. පසුව බොහෝ කලක් සිටි සැබෑ මැඩ්රිඩ් සභාපති සහ ෆ්රන්කෝගේ( Franco)අනුග්‍රාහක [[සැන්ටිඅගෝ බර්නෙබූ]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Santiago_Bernab%C3%A9u_Yeste Santiago Bernabéu]) නම් එක් ගලක සඳහන් වීම මැඩ්රිඩ්හි මාධ්‍යන්වල ප්‍රධාන මතභේදයට තුඩු දුන් කරුණක් විය.<ref>Ball, Phil pp. 20–21.</ref><ref>Ball, Phil pp. 121–22.</ref><ref>Murray, Bill; Murray, William J.. p. 102.</ref> In preparation for the 1992 Summer Games two tiers of seating were installed above the previous roofline.<ref>Snyder, John. pp. 81–2.</ref> 1992දී ගිම්හානයේ ක්‍රීඩා වලට සූදානම් වෙද්දී තට්ටු 2ක ආසන පෙළක් පෙර පියස්සේ ඇතුලත් කළහ.වර්තමානයේදී මෙහි ධාරිතාවය 99,354 කරමින් [[යුරෝපයේ විශාලතම ක්‍රීඩාංගනය]] වූ බවට පත් කර ඇත.<br/> මෙහි තවත් පහසුකම් අන්තර්ගත වී ඇත.<ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.cat/web/castellano/noticies/club/temporada09-10/07/n090728107768.html|title=El proyecto Barça Parc, adelante|accessdate=28 July 2009|year=2009|language= Spanish|publisher=FC Barcelona}}</ref> *සියුටට් එස්පොර්ටිවා ජෝන් ගැම්පර්(Ciutat Esportiva Joan Gamper )-FC බාර්සිලෝනාගෙ පුහුණු වීමේ පිට්ටනිය *මසියා-සෙන්ටර් ද ෆොර්මසියෝ ඔරිඔල් ටෝර්ට්(Masia-Centre de Formació Oriol Tort)-තරුණ -ක්‍රීඩකයන්ගේ නිවාසය *මිනි එස්ටඩි(Mini Estadi)-වෙන් කල කණ්ඩායම් වල නිවහන *පලායු බ්ලුග්‍රනා(Palau Blaugrana)-FC බාර්සිලෝනා ගෘහස්ත ක්‍රීඩාංගනය *පලායු බ්ලුග්‍රනා 2 (Palau Blaugrana 2)-2වන FC බාර්සිලෝනා ගෘහස්ත ක්‍රීඩාංගනය *පිස්ටා ද ජෙල් (Pista de Gel)-FC බාර්සිලෝනා අයිස් ක්‍රීඩාගාරය<br/> == සම්මානයන් == [[File:FC Barcelona Team 2, 2011.jpg|350px|thumb]] බාර්සිලෝනා සිය සන්ටෝස් පිලට එරෙහිව [[FIFA Club World Cup 2011]] ජය සමරමින් ]] 2012 මැයි 25 වන විට 21 වරක් [[ලා ලිගා]] ( La Liga), 26 වරක් [[කෝපා ඩේල් රේ]] (Copa del Rey),10 වරක් [[සුපර්කෝපා ඩි එස්පනා]] ( Supercopa de España), 3 වරක් [[කෝපා ඊවා ඩුඅර්ටේ]] (Copa Eva Duarte) සහ 2 වරක් [[කෝපා ද ලා ලිගා]] ( Copa de la Liga) කුසලානයන් බාර්සිලොනා දිනා ගත් අතර එසේම මෑත තරඟ වලදී වාර්තාගත කුසලාන 4ක් ලබා ඇත.ඒ වගේම ඔවුන් 4 වරක් [[UEFA ශුරතා ලීග්]] ( UEFA Champions League), [[UEFA කප් විනර්ස් කුසලානය]] (UEFA Cup Winners' Cup) වාර්තාගත කුසලාන 4ක් , 4 වරක් [[UEFA සුපර් කප්]] (UEFA Super Cup)සහ [[FIFA ක්ලබ් වර්ල්ඩ් කප්]] (FIFA Club World Cup) කුසලාන 2ක් දිනා ඇත. [[වාර්තාගත අන්තර් නගර ෆෙයාර් කුසලාන]] 3 කුත්, එලෙසම [[UEFA යුරෝපා කුසලාන ලීගයට]] පුරෝගාමියෙකු ලෙසද සලකයි.1955 සිට සෑම වාරයකදීම මහද්වීපික වශයෙන් තරඟ කරන එකම යුරෝපීය සමාජය සහ කිසි දිනක ලා ලිගා වලින් ඉවත් නොවූ සමාජ 3 වූ [[ඇත්ලටික් බිල්බාඕ]] (Athletic Bilbao) සහ [[රියල් මැඩ්රිඩ්]] (Real Madrid) සහ බාසිලෝනා ඉන් එක් සමාජයක් වීමද විශේෂය. 2009 දී,බාසිලෝනා ලා ලිගා,කෝපා ඩේල් රේ සහ ශුරතා ලීග් යන තරඟ 3ම ජයග්‍රහණය කල ස්පාඤ්ඤයේ පළමු සමාජය විය.එම වසරේදීම, එක වසරක් තුලදී තරඟ 6කින් එම 6ම ජයග්‍රහණය කල පළමු පාපන්දු සමාජය එය විය, තරගාවලි 6ක් එකදිගට සහ සැලකිය යුතු [[ස්පාඤ්ඤ සුපිරි කුසලානය]], [[UEFA සුපිරි කුසලානය]] සහ [[FIFA අන්තර්සමාජ ලෝක කුසලානය]] යන තරගාවලි ත්‍රිත්වයම ජයගනිමිනි.<br/> == ක්‍රීඩකයන් == === වර්තමාන කණ්ඩායම === ස්පාඤ්ඤ කණ්ඩායම් යුරෝපීය පුරවැසියන් හැර ක්‍රීඩකයන් 3 කට සීමා කර ඇත. ක්‍රීඩක ලැයිස්තුවේ අඩංගු වනුයේ එක් එක් ක්‍රීඩකයාගේ ප්‍රධාන ජාතිය පමණි, විවිද යුරෝපීය නොවන ක්‍රීඩකයන්ට යුරෝපීය රටක පුරවැසිභාවයන් 2ක් ඇත.ඒ වගේම [[ACP රටවල්]][http://en.wikipedia.org/wiki/ACP_countries] ක්‍රීඩකයන්-කොටෝනස් ගිවිසුමට (Cotonou Agreement) අත්සන් කරන ලද රටවල් අප්‍රිකාව,කැරිබියාව, සහ පැසිපික් -[[කොල්පක් නීතියට]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Kolpak_ruling Kolpak ruling]) අනුව යුරෝපීය නොවන්නන් ලෙසට ගණන් නොගැනේ. 2013 පෙබරවාරි 23විට ස්ථිර කණ්ඩායම <ref>{{cite web|url=http://www.fcbarcelona.com/football/first-team/staff|title=2012–13 season|publisher=FC Barcelona |accessdate=29 Nov 2012}}</ref> ==මුලාශ්‍ර== 9z8cg3428d3r1k6il7f5j3h9doz667t බරාක් ඔබාමා "Hope" පෝස්ටරය 0 44593 800221 794419 2026-09-25T07:31:54Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800221 wikitext text/x-wiki {| align="right" |[[File:Barack Obama Hope poster.jpg|thumb|”Hope” යන වචනය මූලිකව යොදා ගනිමින් ශෙපර්ඩ් ෆේරි විසින් නිර්මාණය කරන ලද, ඉතාම අධිකව බෙදා හැරුණු ඔබාමාගේ පෝස්ටරය. මෙය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමේදී “Change” සහ “Progress” යන වචන යොදා ගෙන ඇත.]] |} බැරක් ඔබාමා "Hope" පෝස්ටරය යනු [[බැරක් ඔබාමා ]]ගේ පින්තූරයක් යොදා ගනිමින් [[ශෙපර්ඩ් ෆේරි ]] නම් කලාකරුවා විසින් නිර්මාණය කරන ලද පෝස්ටරයකි. [[බැරක් ඔබාමා ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය, 2008|2008 ඔබාමා ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය]]<ref name="Pasick">{{cite news|url=http://blogs.reuters.com/photo/2009/01/15/iconic-obama-poster-based-on-reuters-photo/|title=Iconic Obama poster based on Reuters photo|last=Pasick|first=Adam|date=2009-01-15|publisher=[[Reuters]]|accessdate=2009-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090120032224/http://blogs.reuters.com/photo/2009/01/15/iconic-obama-poster-based-on-reuters-photo/|archivedate=2009-01-20|url-status=live|url-status=dead}}</ref><ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7872253.stm Copyright battle over Obama image]", ''BBC News'', February 5, 2009. Accessed February 22, 2009.</ref> නියෝජනය කළ ප්‍රබලතම අංගයක් ලෙස මෙම නිර්මාණය සැළකෙයි. තද රතු, [[ලා දුඹුරු]] හා (හුණු පැහැ සහ අඳුරු) නිල් යන වර්ණ උපයෝගී කරගෙන ස්ටෙන්සිලයක අධාරයෙන් නිර්මාණය කළ, බැරක් ඔබාමාගේ ප්‍රතිමූර්තියක් සහිත මෙහි පහළින් "progress", "hope", හෝ "change" යන වචනය (තවත් ප්‍රතිනිර්මාණයන්හි වෙනත් වචන) යොදා ඇත. දිනක් තුළ මෙහි සැලසුම නිර්මාණය කෙරුණු අතර පළමුව මුද්‍රණය කෙරුණේ පෝස්ටරයක් ලෙසිනි. මෙය මුද්‍රණය කළ විගස ෆේරි විසින් පෝස්ටර 350ක් පමණ අලෙවි කළේය. ආරම්භයේදී තනිව වුවත් ඔබාමාගේ, නිළ ඡන්ද ව්‍යාපාරයත් සමග [[එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණ ඡන්දය, 2008|2008 ඡන්ද සමය]] ඩිජිටල් මෙන්ම වෙනත් මාධ්‍ය හරහාද එය අධික ලෙස බෙදා හැරුණි. මෙම පින්තුරය ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ පණිවිඩයේ විශේෂිත වූ සංඛේතයක් බවට පත් විය. විවිධ වෙනස්කම් සහ අනුකරණයන් සහිතව ලොව පුරා ව්‍යාප්ත වූ මෙම පින්තුරය පිලිබඳ අධිකාරික බලයක් ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය විසින් ලබා ගත්තේය. මෙය [[චේ ගුවේරා (photo)#ජිම් ෆිට්ස්පැට්‍රික් |ජිම් ෆිට්ස්පැට්‍රික්ගේ චේ ගුවේරා පෝස්ටරය]] පින්තුරය මෙන් ඉතා ඉක්මනින් සම්භාවනාවට පාත්‍ර වූ බවත් ඉදිරි වසරේදී ටී-ෂර්ට්, කෝපි කෝප්ප හා ළමයින්ගේ නිදන කාමර වල බිත්ති අලංකරණයටත් නිසැකවම යොදාගන්නා බවත් ප්‍රකාශ කිරීමට තරම් ''[[ද ගාර්ඩියන්]]'' පුවත්පතේ ලෝරා බාර්ටන් පෙළඹවීය.<ref>[http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2008/nov/10/barackobama-usa Hope - the Image that is Already an American Classic] by Laura Barton, ''The Guardian'', 10 November 2008</ref> 2009 ජනවාරියේදී ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණයත් සමග ෆේරි විසින් නිර්මිත [[මිශ්‍ර මාධ්‍යයික]], ස්ටෙන්සලීකරණය කරන ලද ඔබාමාගේ ප්‍රතිමුර්තිය සහිත පින්තූරය [[ස්මිත්සෝනියන් ආයතනය]] විසින් එහි [[ජාතික පිළිරූ ගැලරිය (එක්සත් ජනපදය) | ජාතික පිළිරූ ගැලරිය]] වෙත ලබා ගත්තේය. ෆේරි විසින් මෙම පෝස්ටරය සඳහා පාදක කරගත් ඡායාරූපය පිළිබඳව 2009 ජනවාරි අගදී අනාවරණය විය. එය [[ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්]]හි හිටපු නොබැඳි ඡායාරූප ශිල්පී [[මැනී ගාර්ෂියා]] ගන්නා ලද්දකි. In response to claims by the Associated Press for compensation, Fairey sued for a [[declaratory judgment]] that his poster was a [[fair use]] of the original photograph. The parties settled out of court in January 2011, with details of the settlement remaining confidential. On February 24, 2012, Fairey pleaded guilty in a New York federal court to destroying and fabricating documents during his legal battle with the Associated Press. Fairey had sued the news service in 2009 after it claimed that the famous poster was based on one of its photos. Fairey claimed that he used a different photograph for the poster. But he admitted that, in fact, he was wrong and tried to hide the error by destroying documents and manufacturing others, which is the source of the one count of criminal contempt to which he pleaded guilty.<ref>{{Citation |title=Creator of popular Obama ‘HOPE’ poster pleads to criminal contempt charge in NYC |url=http://www.washingtonpost.com/national/creator-of-popular-obama-hope-poster-pleads-to-criminal-contempt-charge-in-nyc/2012/02/24/gIQAoEH3XR_story.html |access-date=2013-03-21 |archive-date=2019-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128082946/https://www.washingtonpost.com/national/creator-of-popular-obama-hope-poster-pleads-to-criminal-contempt-charge-in-nyc/2012/02/24/gIQAoEH3XR_story.html}}</ref> In September, Fairey was sentenced to two years of [[probation]], 300 hours of [[community service]], and a fine of $25,000.<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/arts/culture/la-et-cm-shepard-fairey-20120908,0,6021274.story|title=Shepard Fairey sentenced to probation, fine in Obama 'Hope' case|author=David Ng|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=2012-09-08|accessdate=2012-09-08}}</ref> ==Concept and design== [[Shepard Fairey]], who had created earlier political [[street art]] critical of government and of [[George W. Bush]], discussed the nascent Obama campaign with publicist [[Yosi Sergant]] in late October 2007. Sergant suggested Fairey create some art in support of Obama. Sergant contacted the Obama campaign to seek its permission for Fairey to design an Obama poster, which was granted a few weeks before [[Super Tuesday]]. Fairey has said that his decision to create a portrait of Obama stemmed from Fairey's feeling that Obama's "power and sincerity as a speaker would create a positive association with his likeness."<ref name=JOLT /> Fairey found a photograph of Obama using [[Google Image Search]] (eventually revealed to be an April 2006 photo by freelancer [[Mannie Garcia]] for The [[Associated Press]])<ref>[https://web.archive.org/web/20090125205459/http://web.mac.com/manniegarcia/iWeb/mannie%20garcia/Hope.html Mannie Garcia] website</ref><ref name="Gralish2"/> and created the original poster design in a single day. The original image had the word "{{smallcaps|progress}}" and featured Fairey's signature [[OBEY|{{smallcaps|obey}}]] star&mdash;a symbol associated with his [[Andre the Giant Has a Posse]] street art campaign&mdash;embedded in the Obama campaign's [[Obama logo|sunrise logo]].<ref name="Interview">Ben Arnon, "[http://www.huffingtonpost.com/ben-arnon/how-the-obama-hope-poster_b_133874.html How the Obama "Hope" Poster Reached a Tipping Point and Became a Cultural Phenomenon: An Interview With the Artist Shepard Fairey]", ''[[The Huffington Post]]'', October 13, 2009. Accessed January 17, 2009.</ref> Due to the Obama campaign’s concerns about the troublesome connotations of the original wording, Fairey changed the slogan printed under Obama’s image from "{{smallcaps|progress}}" to "{{smallcaps|hope}}."<ref name=JOLT>{{cite journal|last=Fisher III|first=William W.|coauthors=Frank Cost, Shepard Fairey, Meir Feder, Edwin Fountain, Geoffrey Stewart & Marita Sturken|title=Reflections on the Hope Poster Case|journal=Harvard Journal of Law and Technology|date=Spring|year=2012|volume=25|issue=2|url=http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v25/25HarvJLTech243.pdf|accessdate=21 January 2013}}</ref> According to design writer [[Steven Heller (graphic design)|Steven Heller]], the poster was inspired by [[Social Realism]] and, while widely praised as original and unique, can be seen as part of a long tradition of contemporary artists drawing inspiration from political candidates and producing "posters that break the mold not only in terms of color and style but also in message and tone."<ref>Steven Heller, "[http://campaignstops.blogs.nytimes.com/tag/shepard-fairey/ Beyond Red, White and Blue]", ''Campaign Stops Blog'', ''[[New York Times]]'', February 15, 2008. Accessed February 21, 2009.</ref> Fairey himself has said, "My historical inspiration was the well-known JFK portrait where he is posed in a three-quarters view looking slightly upward and out into the distance. The image of Lincoln on the five- dollar bill has a similar feel."<ref name=JOLT /> ==Distribution during the 2008 campaign== Fairey began [[screen-printing]] posters soon after completing the design and showing it to Yosi Sergant. Initially, he sold 350 and put 350 more up in public. Beginning with that sale and continuing throughout the campaign, Fairey used proceeds from selling the image to produce more of it; after first printing, he made 4,000 more that were distributed at Obama rallies before [[Super Tuesday, 2008|Super Tuesday]]. He also put a printable digital version on his website. As Fairey explained in an October 2008 interview, the image quickly [[Viral phenomenon|went viral]], spreading spontaneously through [[social media]] and [[word of mouth]].<ref name="Interview"/> After the initial 700 posters, the Obama campaign conveyed through Sergant that they wanted to promote the theme of ''hope'', and most of the posters sold by Fairey subsequently had the word "{{smallcaps|hope}}" and later "{{smallcaps|change}}" instead of "{{smallcaps|progress}}"; the {{smallcaps|obey}} star was also absent from later versions. By October 2008, Fairey and Sergant claimed to have printed 300,000 posters (with less than 2,000 sold and the rest given away or displayed) and 1,000,000 stickers, as well as clothing and other items with the image sold through Fairey's website, in addition to copies printed by others.<ref name="Interview"/><ref>William Booth, "[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/artsandliving/style/features/2008/obama-poster-051808/graphic.html?sid=ST2008051602005 Street Artist Fairey Gives Obama a Line of Cred], ''[[Washington Post]]'', May 18, 2008. Accessed January 17, 2009.</ref> According to Fairey and Sergant, proceeds from sales of the image were used to produce more posters and other merchandise in support of the Obama campaign, rather than direct profit for Fairey.<ref name="Interview"/> ==Parodies and imitations== As the campaign progressed, many [[parody|parodies]] and imitations of Fairey's design appeared. For example, one anti-Obama version replaced the word "{{smallcaps|hope}}" with "{{smallcaps|hype}}", while parody posters featuring opponents [[Sarah Palin]] and [[John McCain]] had the word "{{smallcaps|nope}}".<ref>Kate Linthicum, "[http://articles.latimes.com/2008/oct/09/nation/na-trailfairey9 Artist’s Obama poster spawns wave of parodies]", ''[[Los Angeles Times]]'', October 9, 2008. Accessed February 21, 2009.</ref> In January 2009 ''[[Paste (magazine)|Paste]]'' magazine launched a site allowing users to create their own versions of the poster. More than 70,000 images were uploaded to the site in its first two weeks.<ref>{{cite news| url=http://www.thestar.com/printArticle/573737 | location=Toronto | work=The Star}}</ref><ref>[http://www.foliomag.com/2009/paste-s-obama-site-surpasses-magazine-s-online-traffic-less-week Paste’s Obama Site Surpasses Magazine’s Online Traffic in Less Than a Week]</ref><ref>http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/01/make-your-own-o.html</ref> ''[[Mad (magazine)|Mad]]'' magazine parodied the "{{smallcaps|hope}}" poster with an "[[Alfred E. Neuman]] for President!" poster. Alfred was on the poster, and the word "{{smallcaps|hope}}" was replaced with "{{smallcaps|hopeless}}". Anti-Gaddafi protesters in Chicago, in solidarity with the [[2011 Libyan civil war]], have co-opted the image. Fairey himself was commissioned to create a number of works in the same style. He produced two other versions, based on different photographs, officially on behalf of the Obama campaign,<ref>Nicole Powers, "[http://suicidegirls.com/interviews/Shepard+Fairey%3A+Purveyor+of+Hope/ Shepard Fairey: Purveyor of Hope]", ''SuicideGirls'', December 12, 2008. Accessed February 22, 2009.</ref> and another to serve as the cover of the [[Time Person of the Year|Person of the Year]] issue of [[Time (magazine)|''Time'']].<ref>Brian Stelter, "[https://web.archive.org/web/20090209230429/http://www.iht.com/articles/2008/12/22/business/22time.php Time cover sure looks a lot like a campaign image]", ''International Herald Tribune'', December 22, 2008. Accessed February 22, 2009.</ref> He also created a portrait of comedian [[Stephen Colbert]] in the same style, which appeared in an issue of ''[[Entertainment Weekly]]'' honoring Colbert's television show ''[[The Colbert Report]]''.<ref>Stephen Colbert, "[http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/215976/january-15-2009/shepard-fairey Shepard Fairey]", ''The Colbert Report'', January 15, 2009. Accessed February 22, 2009.</ref> Firas Alkhateeb, the student who designed the controversial [[Barack Obama "Joker" poster|Obama "Joker" image]], cited Fairey as being his greatest influence.<ref name=thenational>{{cite news | url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090901/LIFE/708319970/1239 | title=The joke’s on who? | last=Good | first=Oliver | date=September 1, 2009 | work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] | publisher=thenational.ae | accessdate=September 25, 2009 | archive-date=May 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140502051747/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090901/LIFE/708319970/1239 | url-status=dead }}</ref> Alkhateeb described the "Joker" image as a corrective to Fairey's glowing portrayal of Obama.<ref name=thenational/><ref name=chicagotribune>{{cite news | url=http://www.chicagotribune.com/features/chi-0819-obama-jokeraug19,0,4266819.story | title=Talking to the Chicago college student who may be behind Obama-as-Joker poster | last=Borrelli | first=Christopher | date=August 19, 2009 | work=[[Chicago Tribune]] | publisher=chicagotribune.com | accessdate=September 25, 2009 |archiveurl=https://archive.is/u6CJq|archivedate=January 2, 2013}}</ref> Fairey has both criticized and praised the "Joker" poster, stating "The artwork is great in that it gets a point across really quickly", but that "I don't agree with the political content of the poster".<ref name=chicagotribune/><ref name=latimes>{{cite news | url=http://latimesblogs.latimes.com/washington/2009/08/obama-joker-shepard-fairey.html | title=Shepard Fairey has 'doubts' about intelligence of Obama Joker artist | last=Milian | first=Mark | date=August 10, 2009 | work=[[Los Angeles Times]] | publisher=latimesblogs.latimes.com | accessdate=September 25, 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090812204954/http://latimesblogs.latimes.com/washington/2009/08/obama-joker-shepard-fairey.html | archivedate=August 12, 2009 | url-status=live | url-status=live }}</ref> Conservative satire site The People's Cube did designs using words like "Chaos" with an image of Rush Limbaugh ("Operation Chaos"), "Shrugged" with an image of Ayn Rand (as in "Atlas Shrugged") and "Marxism" with an image of Groucho Marx. The September 2009 issue of ''[[The Advocate]]'', America's oldest-continuing [[LGBT]] publication, featured a cover image that was similar to Fairey's design. The blue and red coloring was replaced with pink and purple, but instead of "{{smallcaps|hope}}", the caption was "{{smallcaps|nope?}}".<ref name=advocate>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8297500.stm | title=Obama: Letting down gay supporters? | last=Mirchandani | first=Rajesh | authorlink=Rajesh Mirchandani | date=October 10, 2009 | work=[[BBC News]] | publisher=[[BBC News Online|news.bbc.co.uk]] | accessdate=October 10, 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20091013081840/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8297500.stm | archivedate=October 13, 2009 | url-status=live | url-status=live }}</ref> Jon Barrett, the magazine's [[editor-in-chief]], said the cover symbolized frustration among some [[Democratic Party (United States)|Democratic]] members of the [[Gay community|LGBT community]].<ref name=advocate/> The poster has also been parodied in popular culture. In the [[Futurama]] episode "[[Proposition Infinity]]," a similar poster of President [[Richard Nixon]] can be seen, with the slogan "DESPAIR". In the 2010 movie ''[[Megamind]]'', a version of the poster can be seen with Megamind's visage and the caption "NO YOU CAN'T", parodying Obama's campaign slogan "Yes we can". [[Disney]]'s animated series "[[Phineas and Ferb]]" has two episodes, ''"Nerds of a Feather"'' and ''"She's the Mayor"'', both with Obama's poster parodied with [[Candace Flynn|Candace's]] face. American heavy metal band [[Five Finger Death Punch]] has released a version with their mascot and the words "WAR", referring to their then-new album ''[[War Is The Answer]]''. In [[Iron Man 2]], [[Tony Stark]] receives a similar poster of the [[Iron Man]] armor and hangs it in his Malibu garage, much to the displeasure of his assistant and love interest [[Pepper Potts]]. ===Fairey's adaptation for the occupy movement=== Sympathizing with the [[occupy movement]], in November 2011 [[Shepard Fairey]] introduced an imitation of his original "Hope" poster. In the new poster, Obama's face was replaced with the [[Guy Fawkes mask]], and the single word "hope" was replaced by the message "Mister President, we HOPE you're on our side", with the word "HOPE" in large font and the rest of the sentence in small font. The Obama campaign logo on the right was replaced by a similar looking logo with the inscription "[[We are the 99%]]".<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/shepard-fairey-asks-obama-to-support-occupy/2011/11/18/gIQAvzcQZN_blog.html|title=Shepard Fairey asks Obama to support Occupy|last=Bell|first=Melissa|date=November 20, 2011|publisher=[[Washington Post]]|accessdate=2011-11-21}}</ref> ==Acquisition by Smithsonian== On January 7, 2009, the [[Smithsonian Institution]]'s [[National Portrait Gallery (United States)|National Portrait Gallery]] announced it had acquired Fairey's hand-finished [[collage]] ([[stencil]] and [[acrylic paint|acrylic]] on paper) version of the image (with the word "{{smallcaps|hope}}"), which the gallery said would go on display shortly before [[Barack Obama 2009 presidential inauguration|Obama's inauguration]] on January 20, 2009. The work was commissioned and later donated by art collectors Heather and Tony Podesta (Tony is the brother of Obama's transition co-chairman [[John Podesta]]). It is an unusual acquisition, in that the National Portrait Gallery normally collects official portraits as presidents are leaving office rather than before they take office.<ref>"[http://face2face.si.edu/my_weblog/2009/01/npg-acquires-shepard-faireys-portrait-of-barack-obama.html NPG Acquires Shepard Fairey’s Portrait of Barack Obama]," National Portrait Gallery, January 7, 2009. Accessed January 17, 2009.</ref><ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/arts_and_culture/7817466.stm Gallery gets iconic Obama image]," ''BBC News,'' January 8, 2009. Accessed January 17, 2009.</ref> ==Origin and copyright issues== {{wikinews|Photo source for Barack Obama presidential campaign "HOPE" poster discovered}} [[File:Fairey poster photo source?, by stevesimula.jpg|thumb|left|An AP photo by Mannie Garcia (upper left) was shown to be a near-perfect match, in contrast with a Reuters photograph (lower left) earlier purported to be the source.<ref name="Gralish2">Tom Gralish, "[http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/2009/01/found_again_the_poster_source.html Found - AGAIN - the Poster Source Photo]", ''Scene on the Road'', January 21, 2009. Accessed January 22, 2009.</ref><ref>Tom Gralish, "[http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/2009/01/mystery_solved_the_obama_poste.html MYSTERY SOLVED! The Obama Poster Photographer ID'd]", ''Scene on the Road'', January 14, 2009. Accessed January 17, 2009.</ref><ref>stevesimula, [http://www.flickr.com/photos/25105505@N07/3212113517/ fairey poster photo source?], Flickr, January 20, 2009. Accessed January 20, 2009.</ref>]] The original source photograph Fairey based the poster on was not publicly known until after Obama had won the election. After a mistaken attribution to [[Reuters]] photographer Jim Young for a similar-looking January 2007 photograph, in January 2009 photographer and blogger [[Tom Gralish]] discovered that the poster was based on an Associated Press photograph by freelance photographer Mannie Garcia. It was taken at a 2006 media event with [[Kansas]] Senator [[Sam Brownback]], where the actor [[George Clooney]] was raising awareness of the [[War in Darfur]] after a trip to [[Sudan]] he had taken with his father.<ref>Tom Gralish, "[http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/obama_poster_photo_mystery/ Obama Poster Photo Mystery Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730101851/http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/obama_poster_photo_mystery/ |date=2012-07-30 }}", ''Scene on the Road'', December 22, 2008 through January 23, 2009. Accessed February 21, 2009.</ref><ref name="Kennedy NTY">Randy Kennedy, "[http://www.nytimes.com/2009/02/10/arts/design/10fair.html Artist Sues The A.P. Over Obama Image]", ''[[New York Times]]'', February 9, 2009. Accessed February 21, 2009.</ref> On February 4, 2009, the Associated Press announced that it determined "that the photograph used in the poster is an AP photo and that its use required permission." In a press release, the AP announced they are in discussions with Fairey's attorney to discuss an amicable solution.<ref name=usatoday>{{cite news | url=http://www.usatoday.com/life/2009-02-04-AP-obama_N.htm | title=AP alleges copyright infringement of Obama image | last=Elliott | first=Philip | date=February 4, 2009 | work=[[Associated Press]] | publisher=[[USA Today|usatoday.com]] | accessdate=October 10, 2009 }}</ref> Fairey is being represented by Anthony Falzone, executive director of the [[Fair Use Project]] at [[Stanford University]]. Falzone is quoted in the press release, "We believe fair use protects Shepard's right to do what he did here."<ref name=usatoday/> Fairey subsequently filed a federal lawsuit against the Associated Press, seeking a [[declaratory judgment]] that his use of the AP photograph was protected by the [[fair use]] doctrine and so did not infringe their copyright.<ref>{{cite news|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/02/09/shepard-fairey-sues-associated-press-over-obama-poster/|title=Shepard Fairey Sues Associated Press Over Obama Poster|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2009-02-09|accessdate=2009-02-09|first=Dave|last=Itzkoff|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211080158/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/02/09/shepard-fairey-sues-associated-press-over-obama-poster/|archivedate=2009-02-11|url-status=live|url-status=live}} The case is ''Shepard Fairey; Obey Giant Art Inc. v. The Associated Press'', No. 09-CV-1123, [[United States District Court for the Southern District of New York|S.D.N.Y.]].</ref> On October 16, 2009, Fairey admitted that he had based the poster on the AP photograph and had fabricated and destroyed evidence to hide the fact.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/10/18/arts/design/18fairey.html?_r=1&scp=2&sq=shepard%20fairey&st=cse|title=Artist Admits Using Other Photo for ‘Hope’ Poster|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2009-10-17|accessdate=2009-11-05|first=Liz|last=Robbins|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028195218/http://www.nytimes.com/2009/10/18/arts/design/18fairey.html?_r=1&scp=2&sq=shepard%20fairey&st=cse|archivedate=2009-10-28|url-status=live|url-status=live}}</ref> Fairey's admission came after one of his employees informed Fairey that he had discovered damning documents on an old hard drive. Realizing that these documents would expose his cover-up attempt, Fairey chose to come clean to his attorney.<ref name=JOLT /> Photographer [[Mannie Garcia]] contended that he retained copyright to the photo according to his AP contract. He said that he was "so proud of the photograph and that Fairey did what he did artistically with it, and the effect it’s had," but that he did not "condone people taking things, just because they can, off the Internet."<ref name="Kennedy NTY"/> Fairey countered that his conduct did not constitute “improper appropriation” because he had not taken any protected expression from Garcia’s original photo. In addition, he claimed his behavior would qualify as a [[fair use]]. At trial AP would have to address both arguments.<ref name=JOLT /> A judge urged a settlement, stating that AP would win the case.<ref>{{cite news|last=Itzkoff |first=Dave |url=http://www.nytimes.com/2010/05/29/arts/design/29arts-JUDGEURGESRE_BRF.html |date=2010-05-29 |title=Judge Urges Resolution in Use of Obama Photo |newspaper=New York Times}}</ref> The AP and Shepard Fairey settled out of court in January 2011. In a press release, the AP announced that the AP and Fairey "agreed to work together going forward with the Hope image and share the rights to make the posters and merchandise bearing the Hope image and to collaborate on a series of images that Fairey will create based on AP photographs. The parties have agreed to additional financial terms that will remain confidential."<ref>{{cite web|url=http://www.ap.org/pages/about/pressreleases/pr_01122011a.html|title=AP and Shepard Fairey announce agreement in Obama poster case|date=January 12, 2011|publisher=Associated Press}}</ref> In a separate criminal action Federal prosecutors have requested prison time and a fine of $3.2 million for Fairey with the government sentencing request stating that “A sentence without any term of imprisonment sends a terrible message to those who might commit the same sort of criminal conduct. Encouraging parties to game the civil litigation system…creates terrible incentives and subverts the truth-finding function of civil litigation.”<ref>http://www.thesmokinggun.com/documents/shepard-fairey-sentencing-report-683412</ref> {{clear}} ==References== {{reflist|2}} ==External links== *[http://obeygiant.com/post/obama#more-541 Obama] - original version from Fairey's website, ''obeygiant.com'' *{{cite journal |last1=Fisher III |first1=William W. |last2=Fairey |first2=Shepard |last3= et al. |year=2012 |title=Reflections on the Hope Poster Case |journal=Harvard Journal of Law & Technology |volume=25 |issue=2 |pages=243–338 |url=http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v25/25HarvJLTech243.pdf |accessdate=7 December 2012}} *[http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1861856_1867342,00.html Person of the Year Videos: Icon-maker Shepard Fairey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505025432/http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1861856_1867342,00.html |date=2009-05-05 }} - ''TIME'' video *[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96224796 Shepard Fairey Tells Of Inspiration Behind 'HOPE'] - October 28, 2008 interview by Farai Chideya on ''[[NPR]]'' *[http://www.huffingtonpost.com/joshuah-bearman/behind-obamas-iconic-hope_b_143148.html Behind Obama's Iconic HOPE Poster] by Joshuah Bearman, ''Huffington Post'', November 11, 2008 *[http://cornellsun.com/section/arts/content/2009/03/22/money-and-muse Money and the Muse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307133049/http://cornellsun.com/section/arts/content/2009/03/22/money-and-muse |date=2012-03-07 }} by Ted Hamilton, ''The Cornell Daily Sun'', March 22, 2009 * [https://web.archive.org/web/20091019080415/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113895058 Artist admits using key AP photo for 'HOPE' poster] by ''[[NPR]]'' {{Barack Obama}} {{DEFAULTSORT:Barack Obama Hope Poster}} [[Category:2008 works]] [[Category:Barack Obama presidential campaign, 2008|Hope poster]] [[Category:Images of Barack Obama|Hope poster]] [[Category:Political art]] [[Category:Public art]] [[fr:Shepard Fairey#Le poster HOPE de Barack Obama]] 5nybef50sp8sqak1wof9m89r8pm3xju බැරැක් ඔබාමා "Hope" පෝස්ටරය 0 44599 800225 794424 2026-09-25T07:41:02Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800225 wikitext text/x-wiki {| align="right" |[[File:Barack Obama Hope poster.jpg|thumb|”Hope” යන වචනය මූලිකව යොදා ගනිමින් ශෙපර්ඩ් ෆේරි විසින් නිර්මාණය කරන ලද, ඉතාම අධිකව බෙදා හැරුණු ඔබාමාගේ පෝස්ටරය. මෙය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීමේදී “Change” සහ “Progress” යන වචන යොදා ගෙන ඇත. ]] |} බැරැක් ඔබාමා "Hope" පෝස්ටරය යනු [[බැරැක් ඔබාමා]]ගේ පින්තූරයක් යොදා ගනිමින් [[ශෙපර්ඩ් ෆේරි ]] නම් කලාකරුවා විසින් නිර්මාණය කරන ලද පෝස්ටරයකි. [[බැරැක් ඔබාමා ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය, 2008|2008 ඔබාමා ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය]]<ref name="Pasick">{{cite news|url=http://blogs.reuters.com/photo/2009/01/15/iconic-obama-poster-based-on-reuters-photo/|title=Iconic Obama poster based on Reuters photo|last=Pasick|first=Adam|date=2009-01-15|publisher=[[Reuters]]|accessdate=2009-01-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090120032224/http://blogs.reuters.com/photo/2009/01/15/iconic-obama-poster-based-on-reuters-photo/|archivedate=2009-01-20|url-status=live|url-status=dead}}</ref><ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7872253.stm Copyright battle over Obama image]", ''BBC News'', February 5, 2009. Accessed February 22, 2009.</ref> නියෝජනය කළ ප්‍රබලතම අංගයක් ලෙස මෙම නිර්මාණය සැළකෙයි. තද රතු, [[ලා දුඹුරු]] හා (හුණු පැහැ සහ අඳුරු) නිල් යන වර්ණ උපයෝගී කරගෙන ස්ටෙන්සිලයක අධාරයෙන් නිර්මාණය කළ බැරැක් ඔබාමාගේ ඡායාරූපයක් සහිත මෙහි පහළින් "progress", "hope" හෝ "change" යන වචන (තවත් ප්‍රතිනිර්මාණයන්හි වෙනත් වචන) යොදා ඇත. දිනක් තුළ මෙහි සැලසුම නිර්මාණය කෙරුණු අතර පළමුව මුද්‍රණය කෙරුණේ පෝස්ටරයක් ලෙසිනි. මෙය මුද්‍රණය කළ විගස ෆේරි විසින් පෝස්ටර් 350ක් පමණ අලෙවි කළේය. ආරම්භයේදී තනිව වුවත් ඔබාමාගේ, නිළ ඡන්ද ව්‍යාපාරයත් සමග [[එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණ ඡන්දය, 2008|2008 ඡන්ද සමය]] තුළ ඩිජිටල් මෙන්ම වෙනත් මාධ්‍ය හරහාද එය අධික ලෙස බෙදා හැරුණි. මෙම පින්තූරය ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ පණිවිඩයේ විශේෂිත වූ සංකේතයක් බවට පත් විය. විවිධ වෙනස්කම් සහ අනුකරණයන් සහිතව ලොව පුරා ව්‍යාප්ත වූ මෙම පින්තූරය පිළිබඳ අධිකාරික බලයක් ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ ව්‍යාපාරය විසින් ලබා ගත්තේය. මෙය [[චේ ගුවේරා (photo)#ජිම් ෆිට්ස්පැට්‍රික් |ජිම් ෆිට්ස්පැට්‍රික්]]ගේ [[චේ ගුවේරා පෝස්ටරය]] මෙන් ඉතා ඉක්මණින් සම්භාවනාවට පාත්‍ර වූ බවත් ඉදිරි වසරේදී ටී-ෂර්ට්, කෝපි කෝප්ප හා ළමයින්ගේ නිදන කාමර වල බිත්ති අලංකරණයට නිසැකවම යොදාගන්නා බවත් ප්‍රකාශ කිරීමට තරම් ''[[ද ගාර්ඩියන්]]'' පුවත්පතේ ලෝරා බාර්ටන් පෙළඹවීය.<ref>[http://www.guardian.co.uk/artanddesign/2008/nov/10/barackobama-usa Hope - the Image that is Already an American Classic] by Laura Barton, ''The Guardian'', 10 November 2008</ref> 2009 ජනවාරියේදී ඔබාමාගේ ජනාධිපතිවරණ ජයග්‍රහණයත් සමග ෆේරි විසින් නිර්මිත [[මිශ්‍ර මාධ්‍යයික]], ස්ටෙන්සලීකරණය කරන ලද ඔබාමාගේ රුව සහිත පින්තූරය [[ස්මිත්සෝනියන් ආයතනය]] විසින් එහි [[ජාතික පිළිරූ ගැලරිය (එක්සත් ජනපදය) | ජාතික පිළිරූ ගැලරිය]] වෙත ලබා ගත්තේය. ෆේරි විසින් මෙම පෝස්ටරය සඳහා පාදක කරගත් ඡායාරූපය පිළිබඳව 2009 ජනවාරි අගදී අනාවරණය විය. එය [[ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්]]හි හිටපු නොබැඳි ඡායාරූප ශිල්පී [[මැනී ගාර්ෂියා]] විසින් 2006 අප්‍රේල් මාසයේදී ගන්නා ලද්දකි. ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්හි හිමිකම් පිලිබඳ ප්‍රකාශනයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස හානිපූරණයක් වශයෙන් ෆේරිට විරුද්ධව දඩ ගසන ලද්දේ ඔහුගේ පෝස්ටරය පැහැදිලිවම මුල් ඡායාරූපයේ භාවිතයක් නිසාය. මෙම පාර්ශවයන් 2011 ජනවාරි මස උසාවියේදී මෙය විසඳගත් අතර එහි තොරතුරු රහසිගතව තබාගන්නා ලදී. ෆේරි 2012 පෙබරවාරි 14 වන දින නිව් යෝර්ක් ෆෙඩරල් උසාවිය ඉදිරියේදී , ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය සමග කළ නීතිමය සටනේදී ලියකියවිලි විනාශ කිරීම හා වංචනික ලෙස සකස් කිරීම පිළිබඳව වරද පිළිගත්තේය. 2009 වසරේදී ෆේරි විසින් පුවත් සේවයට එරෙහිව නඩු පවරන ලද්දේ, ඔහු මෙම සුප්‍රකට පෝස්ටරයට පාදක කරගත්තේ තමන්ගේ ඡායාරූපයක් බව එම ආයතනය ප්‍රකාශ කළ නිසාය. ෆේරි විසින් ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමා විසින් පෝස්ටරය සඳහා යොදාගත්තේ වෙනත් ඡායාරූපයක් බවයි. නමුත්, නඩුවට මූලාශ්‍ර වූ ලියකියවිලි විනාශ කිරීම හා වෙනත් ඒවා සැකසීම තුළින් තම වරද සැඟවීමට උත්සාහ කිරීමෙන් නීතිය හෑල්ලුවට ලක් කිරීම පිළිබඳව වරද ඔහු පිළිගත්තේය.<ref>{{Citation |title=Creator of popular Obama ‘HOPE’ poster pleads to criminal contempt charge in NYC |url=http://www.washingtonpost.com/national/creator-of-popular-obama-hope-poster-pleads-to-criminal-contempt-charge-in-nyc/2012/02/24/gIQAoEH3XR_story.html |access-date=2013-03-21 |archive-date=2019-11-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191128082946/https://www.washingtonpost.com/national/creator-of-popular-obama-hope-poster-pleads-to-criminal-contempt-charge-in-nyc/2012/02/24/gIQAoEH3XR_story.html}}</ref> සැප්තැම්බර් මාසයේදී වසර දෙකක [[පරිවාස කාලය]]කට, පැය 300 ක [[සමාජ සේවය]]කට හා ඩොලර් 25 000 ක දඩයකට ඔහු යටත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=http://www.latimes.com/entertainment/arts/culture/la-et-cm-shepard-fairey-20120908,0,6021274.story|title=Shepard Fairey sentenced to probation, fine in Obama 'Hope' case|author=David Ng|publisher=[[Los Angeles Times]]|date=2012-09-08|accessdate=2012-09-08}}</ref> ==සංකල්පය හා සැලසුම් නිර්මාණය== රජය සහ [[ජෝර්ජ් ඩබ්. බුෂ්]] පිළිබඳව තීරණාත්මක දේශපාලනික [[වීදි චිත්‍ර]] ඇඳ තිබූ [[ශෙපර්ඩ් ෆේරි]] 2007 ඔක්තෝබර් මස අවසානයේදී, නැගී එන ඔබාමා ව්‍යාපාරය පිළිබඳව අන්තර්ජාතික නීති ලේඛක [[යෝසි සර්ජන්ට්]] හා සාකච්ඡා කළේය. ඔබාමා හට සහය පිණිස චිත්‍ර කිහිපයක් නිර්මාණය කරන ලෙස සර්ජන්ට් ඔහුට යෝජනා කළේය. ෆේරි හට ඔබාමා පෝස්ටරයක් නිර්මාණය කිරීමට අවසර ගනු පිණිස සර්ජන්ට් ඔබාමා ව්‍යාපාරය හමු වීය. [[ශ්‍රේෂ්ඨ අඟහරුවාදා]] දිනට සති කිහිපයකට පෙර ඒ සඳහා අවසරය ලැබුණි. තමා විසින් ඔබාමාගේ ඡායාරූපය සහිත නිර්මාණයක් කිරීමට තීරණය කළේ, කථිකයෙකු වශයෙන් ඔබාමා තුළ තිබූ බලය හා අවංකභාවය, ඔහුගේ රූපය හා මනා සම්බන්ධයක් ඇති කරන බවට තමාට ඇති වූ හැඟීම නිසා බව ෆේරි ප්‍රකාශ කර තිබුණි. [[ගූගල් පින්තූර සෙවීම]] (නොබැඳි ඡායාරූප ශිල්පී [[මැනී ගාර්ෂියා]] විසින් 2006 අප්‍රේල් මාසයේදී [[ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස්]] වෙනුවෙන් ගත් ඡායාරූපක් බව අවසානයේදී අනාවරණය විය)<ref>[https://web.archive.org/web/20090125205459/http://web.mac.com/manniegarcia/iWeb/mannie%20garcia/Hope.html Mannie Garcia] website</ref><ref name="Gralish2"/> හරහා ඔබාමාගේ ඡායාරූපයක් සොයාගත් ෆේරි පෝස්ටරයේ මුල් පිටපත එක් දිනක් තුළදී නිර්මාණය කළේය. මුල් පිටපතෙහි "{{smallcaps|progress}}" යන වචනය යොදා තිබූ අතර ෆේරිගේ අත්සන {{smallcaps|[[obey]]}} සලකුණ&mdash;[[අන්ද්‍රේ ද ජයන්ට් හැස් අ පොසේ]] නම් වීදි චිත්‍ර ව්‍යාපාරය හා සම්බන්ධිත සංකේතයක්&mdash;ඔබාමාගේ [[ඔබාමා ලාංඡනය|සන්රයිස් ලාංඡනය]]<ref name="Interview">Ben Arnon, "[http://www.huffingtonpost.com/ben-arnon/how-the-obama-hope-poster_b_133874.html How the Obama "Hope" Poster Reached a Tipping Point and Became a Cultural Phenomenon: An Interview With the Artist Shepard Fairey]", ''[[The Huffington Post]]'', October 13, 2009. Accessed January 17, 2009.</ref> හා සම්බන්ධ කොට යෙදීය. මුල් පිටපතේ යෙදූ වචනයේ කරදරාකාරී අරුත් ගැන්වීම පිළිබඳව ඔබාමා ව්‍යාපාරයෙන් නැගී ආ අකමැත්ත හේතුවෙන් ෆේරි විසින් "{{smallcaps|progress}}" යනුවෙන් තිබූ සටන් පාඨය "{{smallcaps|hope}}" ලෙස වෙනස් කර මුද්‍රණය කළේය.<ref name=JOLT>{{cite journal|last=Fisher III|first=William W.|coauthors=Frank Cost, Shepard Fairey, Meir Feder, Edwin Fountain, Geoffrey Stewart & Marita Sturken|title=Reflections on the Hope Poster Case|journal=Harvard Journal of Law and Technology|date=Spring|year=2012|volume=25|issue=2|url=http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v25/25HarvJLTech243.pdf|accessdate=21 January 2013}}</ref> මෙහි සැලසුම් නිර්මාණකරු වූ [[ස්ටීවන් හෙලර්ට]] අනුව, මෙම පෝස්ටරය තුළින් [[ජීවිත අරගලය]] ඉතා අපූර්ව ලෙස මූර්තිමත් කෙරන අතර එහි නව්‍ය බව හා අනන්‍යතාවය හේතුවෙන් පුළුල් ලෙස පැසසුමට ලක් වෙයි. එමෙන්ම, පැරණි සාම්ප්‍රදායික සමකාලීන චිත්‍ර ශිල්පීන් විසින් කළ නිර්මාණයන්ගේ අපූර්වත්වය දේශපාලන අපේක්ෂකයන්ගේ පෝස්ටර් නිර්මාණය තුළින් දැක ගත හැක්කේ යොදාගන්නා වර්ණයන් හා ශෛලිය නිසා පමණක් නොව, ලබා දෙන පණිවිඩය තුළින්ද සීමාවන් බිඳ දමන නිසාය. වඩාත්ම අපූර්වත්වයෙන් යුතු තම ඓතිහාසික නිර්මාණය වන්නේ ජෝන් එෆ්. කෙනඩි, මදක් ඉහළට දෑස් යොමා ඈත බලා සිටින ලෙස නිර්මාණය කළ චිත්‍රය බවත් ඩොලර් පහේ මුදල් නෝට්ටුව මත නිර්මාණය කර ඇති ලින්කන්ගේ රූපයද එවැනිම හැඟීමක් දනවන බවත් ෆේරි විසින්ම ප්‍රකාශ කර තිබුණි. ==2008 ජනපතිවරණ සමය තුළ බෙදා හැරීම== සැලසුම නිර්මාණය කර අවසන් වූ විගස [[ස්ක්‍රීන් පින්ටින්]] තාක්ෂණය යොදා ගනිමින් එය මුද්‍රණය කිරීම ආරම්භ කළ ෆේරි, එය සර්ජන්ට් හට පෙන්වීය. ආරම්භයේදී ඔහු පිටපත් 350 ක් අලෙවි කළ අතර පිටපත් 350 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ප්‍රසිද්ධියේ පළ කළේය. එම ආරම්භයත් සමග ජනපතිවරණ ව්‍යාපාරය පුරාවට ෆේරි එය අලෙවි කරමින් වැඩි වශයෙන් ලාභ ඉපදවීය. පළමු මුද්‍රණයෙන් අනතුරුව ඔහු තවත් පිටපත් 4000 ක් පමණ මුද්‍රණය කළ අතර ඒවා [[ශ්‍රේෂ්ඨ අඟහරුවාදා, 2008|ශ්‍රේෂ්ඨ අඟහරුවාදා ]] දිනට පෙර පැවැත්වූ ඔබාමා රැළි වලදී බෙදා හැරුණි. එමෙන්ම, මුද්‍රණ හැකියාව සහිත පිටපතක් ඔහු තම වෙබ් අඩවියෙහි පළ කළේය. 2008 ඔක්තෝබර් මාසයේ දිනක පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවකදී ෆේරි පැවසූ ආකාරයට, මෙම පින්තූරය [[සමාජ වෙබ් අඩවි]] සහ [[කට කතා]] හරහා [[වයිරසය]]ක් මෙන් ඉතා වේගයෙන් විසිරී පැතිරී ගියේය.<ref name="Interview"/> ආරම්භක පෝස්ටර් 700 ට පසුව ඔබාමා ව්‍යාපාරය සර්ජන්ට් හරහා දන්වා සිටියේ බලාපොරොත්තුව නම් තේමාව ප්‍රචාරණය කිරීමට අවශ්‍ය බවය. ෆේරි විසින් අලෙවි කළ බොහෝ පෝස්ටර් වල පසු කාලීනව "{{smallcaps|progress}}" යන වදන වෙනුවට යොදා තිබුණේ "{{smallcaps|hope}}" යන්නත් පසුව, "{{smallcaps|change}}" යන්නත්ය. පසුව බිහිවූ පිටපත් වල {{smallcaps|obey}} සලකුණද දක්නට නොලැබුණි. 2008 ඔක්තෝබර් වන විට වෙනත් පුද්ගලයින් විසින් මුද්‍රණය කළ පිටපත් වලට අමතරව, පෝස්ටරයේ මුද්‍රිත පිටපත් 300,000 කට (මෙයින් 2,000 කටත් අඩු ප්‍රමාණයක් අලෙවි කර ඉතුරු ප්‍රමාණය ප්‍රදර්ශනය කර හෝ වෙනත් අයට ලබා දී තිබුණි) හා ස්ටිකර් 1000,000 කටත්, ෆේරිගේ වෙබ් අඩවිය හරහා එම පින්තූරය සහිතව අලෙවි කෙරුණු වස්ත්‍ර හා භාණ්ඩ විශාල ප්‍රමාණයකටත් ෆේරි සහ සර්ජන්ට් හිමිකම් කියූහ.<ref name="Interview"/><ref>William Booth, "[http://www.washingtonpost.com/wp-srv/artsandliving/style/features/2008/obama-poster-051808/graphic.html?sid=ST2008051602005 Street Artist Fairey Gives Obama a Line of Cred], ''[[Washington Post]]'', May 18, 2008. Accessed January 17, 2009.</ref> ඔවුන් දෙදනාට අනුව, මෙම පින්තූරය අලෙවි කොට උපදවා ගත් මුදල් ෆේරිගේම ලාභය පිණිස යෙදවීමට වඩා ඔබාමා ජනපතිවරණ ව්‍යාපාරයට සහය දක්වනු පිණිස තවත් පෝස්ටර් හා වෙළඳ භාණ්ඩ නිෂ්පාදනය කිරීමට යොදවා තිබේ.<ref name="Interview"/> ==අනුකරණයන් හා උපහාසානුකරණයන්== ව්‍යාපාරයේ දියුණුවත් සමග ෆේරිගේ නිර්මාණයේ අනුකරණ හා [[උපහාසනුකරණය|උපහාසනුකරණයන්]] රැසක් දැක ගත හැකි විය. එක් ඔබාමා විරෝධී ප්‍රතිනිර්මාණයක "{{smallcaps|hope}}" යන වදන වෙනුවට "{{smallcaps|hype}}" යන්න යොදා තිබූ අතර ඔබාමාගේ ප්‍රතිපාක්ෂිකයින් වූ [[සාරා පලින්]] හා [[ජෝන් මැකේන්]]ගේ රුව යොදා "{{smallcaps|nope}}"<ref>Kate Linthicum, "[http://articles.latimes.com/2008/oct/09/nation/na-trailfairey9 Artist’s Obama poster spawns wave of parodies]", ''[[Los Angeles Times]]'', October 9, 2008. Accessed February 21, 2009.</ref> යන වදන සහිතව බිහි වූ උපහාසනුකරණයන් උදාහරණයක්‌ ලෙස දැක්විය හැක. [[පේස්ට් (සඟරාව)|පේස්ට් සඟරාව]] මගින් 2009 ජනවාරි මාසයේදී මෙම පෝස්ටරයට අදාලව තම ප්‍රතිනිර්මාණයන් කිරීමට මිනිසුන්ට ඉඩ ලබා දෙන ආකාරයේ වෙබ් අඩවියක් නිර්මාණය කළේය. ඉන් පළමු සති දෙක ඇතුළත නිර්මාණ පිටපත් 70,000 ක් මෙම වෙබ් අඩවිය තුළ පළ කොට තිබුණි.<ref>{{cite news| url=http://www.thestar.com/printArticle/573737 | location=Toronto | work=The Star}}</ref><ref>[http://www.foliomag.com/2009/paste-s-obama-site-surpasses-magazine-s-online-traffic-less-week Paste’s Obama Site Surpasses Magazine’s Online Traffic in Less Than a Week]</ref><ref>http://blogs.abcnews.com/politicalpunch/2009/01/make-your-own-o.html</ref> [[මෑඩ් (සඟරාව)|මෑඩ් ]] සඟරාව විසින් [[ඇල්ෆ්‍රඩ් ඊ.නියුමන්]] ජනපති අපේක්ෂක ලෙස යොදා ගනිමින් "{{smallcaps|hope}}" පෝස්ටරයේ උපහාසාත්මක අනුකරණයක් සිදු කළේය. පොස්ටරයෙහි ඇල්ෆ්‍රඩ්ගේ රුව යොදා තිබුණ අතර "{{smallcaps|hope}}" යන වදන වෙනුවට "{{smallcaps|hopeless}}" යන්න යොදා තිබුණි. චිකාගෝහි ගඩාෆි විරෝධීන් [[2011 ලිබියන් සිවිල් යුද්ධය]] සමග එක්සත්ව එම පෝස්ටරයේ රුව වෙනස් කරන ලදී. මීට සමාන ආකාරයේ නිර්මාණයන් කිහිපයක් තමන් විසින්ම කිරීමට ෆේරි පෙළඹුණි. වෙනත් ඡායාරූපයන් දෙකක් යොදා ගනිමින් ඔබාමා ව්‍යාපාරය<ref>Nicole Powers, "[http://suicidegirls.com/interviews/Shepard+Fairey%3A+Purveyor+of+Hope/ Shepard Fairey: Purveyor of Hope]", ''SuicideGirls'', December 12, 2008. Accessed February 22, 2009.</ref> වෙනුවෙන් නිර්මාණයන් දෙකක් කළ අතර [[ටයිම් (සඟරාව)|ටයිම් සඟරාව]] නිකුත් කළ [[වසරේ මිනිසා]]හි කවරයට යොදාගනු පිණිස තවත් නිර්මාණයක් කළේය. එමෙන්ම [[ස්ටෙෆන් කොල්බර්ට්]]ගේ ඡායාරූපය යොදා මේ ආකාරයේම නිර්මාණයක් කළ අතර එය [[ද කොල්බර්ට් රිපෝර්ට්]] නම් වූ කොල්බර්ට්ගේ රූපවාහිනී වැඩසටහනට ගරු කිරීමක් වශයෙන් [[එන්ටර්ටේයින්මන්ට් වීක්ලි]] සඟරාව මගින් පළ කෙරුණි.<ref>Stephen Colbert, "[http://www.colbertnation.com/the-colbert-report-videos/215976/january-15-2009/shepard-fairey Shepard Fairey]", ''The Colbert Report'', January 15, 2009. Accessed February 22, 2009.</ref> දැඩි ලෙස විවාදයට තුඩු දුන් [[ඔබාමා “කවටයා” පින්තූරය]] නිර්මාණය කළ ෆිරස් අල්කතීබ් ශිෂ්‍යයා සඳහන් කරන්නේ තමා විශාලම අභාෂය ලැබුවේ ෆේරිගෙන් බවයි.<ref name=thenational>{{cite news | url=http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090901/LIFE/708319970/1239 | title=The joke’s on who? | last=Good | first=Oliver | date=September 1, 2009 | work=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] | publisher=thenational.ae | accessdate=September 25, 2009 | archive-date=May 2, 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140502051747/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090901/LIFE/708319970/1239 | url-status=dead }}</ref> ෆේරි විසින් කළ ඔබාමාගේ උත්කර්ෂවත් නිරූපණයෙහි නිවැරදි කිරීමක් ලෙස ඔහු තමා විසින් කළ “කවටයා” නිර්මාණය පිළිබඳව විස්තර කළේය.<ref name=thenational/><ref name=chicagotribune>{{cite news | url=http://www.chicagotribune.com/features/chi-0819-obama-jokeraug19,0,4266819.story | title=Talking to the Chicago college student who may be behind Obama-as-Joker poster | last=Borrelli | first=Christopher | date=August 19, 2009 | work=[[Chicago Tribune]] | publisher=chicagotribune.com | accessdate=September 25, 2009 |archiveurl=https://archive.is/u6CJq|archivedate=January 2, 2013}}</ref> චිත්‍රයක් ලෙස එය ශ්‍රේෂ්ඨ නිර්මාණයක් බවත් ඉතා ඉක්මණින් සැබෑම අගයක් ලබා ගන්නා බවත් පවසමින් මෙම නිර්මාණය ඔසවා තැබුවාක් මෙන්ම එහි දේශපාලනික අන්තර්ඝතය හා තමා එකඟ නොවන බව පවසමින් ෆේරි එම නිර්මාණය විවේචනය කළේය.<ref name=chicagotribune/><ref name=latimes>{{cite news | url=http://latimesblogs.latimes.com/washington/2009/08/obama-joker-shepard-fairey.html | title=Shepard Fairey has 'doubts' about intelligence of Obama Joker artist | last=Milian | first=Mark | date=August 10, 2009 | work=[[Los Angeles Times]] | publisher=latimesblogs.latimes.com | accessdate=September 25, 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20090812204954/http://latimesblogs.latimes.com/washington/2009/08/obama-joker-shepard-fairey.html | archivedate=August 12, 2009 | url-status=live | url-status=live }}</ref> '"කන්සර්වටිව් සටයර්" වෙබ් අඩවියෙහි "ද පීපල්’ස් ක්‍යුබ්" නම් කණ්ඩායම් බ්ලොගය විසින් රූෂ් ලිම්බෝගේ ඡායාරූපය සමග “Chaos” යන වදනද ("Operation Chaos"), අයන් රෑන්ඩ්ගේ ඡායාරූපය සමග “Shrugged” යන වදනද (“Atlas Shrugged”හි මෙන්), ගෘෂෝ මාර්ක්ස්ගේ ඡායාරූපය සමග “Marxism” යන වදනද යොදමින් නිර්මාණයන් කළේය. ඇමරිකාවේ පැරණිම [[LGBT]] ප්‍රකාශනය වන [[ද ඇඩ්වොකේට්]] සඟරාවෙහි 2009 සැප්තැම්බර් කලාපයෙහි කවරයට යොදා තිබුණේ ෆේරිගේ නිර්මාණයේ පින්තූරයට සමාන පින්තූරයකි. නිල් සහ රතු වර්ණ වෙනුවට රෝස සහ දම් පැහැයන් යොදා තිබූ අතර {{smallcaps|hope}}" යන ප්‍රධාන වැකිය වෙනුවට "{{smallcaps|nope?}}" යන්න යොදා තිබුණි.<ref name=advocate>{{cite news | url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8297500.stm | title=Obama: Letting down gay supporters? | last=Mirchandani | first=Rajesh | authorlink=Rajesh Mirchandani | date=October 10, 2009 | work=[[BBC News]] | publisher=[[BBC News Online|news.bbc.co.uk]] | accessdate=October 10, 2009 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20091013081840/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/8297500.stm | archivedate=October 13, 2009 | url-status=live | url-status=live }}</ref> සඟරාවේ [[ප්‍රධාන සංස්කාරක]] වූ ජෝන් බැරට් පැවසූයේ මෙම කවරය තුළින් [[LGBT සංගමයෙහි]] සිටින ඇතැම් [[ඩිමොක්‍රටික්]] පාක්ෂිකයන්ගේ අපේක්ෂා භංගත්වය සංකේතවත් වන බවයි.<ref name=advocate/> ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළද මෙම පෝස්ටරය අනුකරණය කර තිබෙනු පෙනෙයි. [[Futurama]]හි [[Proposition Infinity]] කතාංගයේදී “DESPAIR” යන පාඨය යොදා නිර්මිත ජනපති [[රිචර්ඩ් නික්සන්]]ගේ පෝස්ටරයක් දැක ගත හැක. 2010 වසරේ තිරගත වූ ''[[මෙගාමයින්ඩ්]]'' චිත්‍රපටයේදී මෙගාමයින්ඩ්ගේ මුහුණ හා “NO YOU CAN’T” යන වැකිය යෙදීම මගින් ඔබාමාගේ ඡන්ද ව්‍යාපාරයේ සටන් පාඨය වූ “Yes we can” යන්න උපහාසයට ලක් කර තිබෙයි. [[ඩිස්නි]] ආයතනයට අයත් [[ෆීනීස් ඇන්ඩ් ෆර්බ්]] සජීවීකරණ රූපවාහිනී කතා මාලාවේ "නර්ඩ්ස් ඔෆ් අ ෆාදර්" සහ "ශී’ස් ද මේයර්" නම් කතාංගයන්හිදී [[කැන්ඩේස්]]ගේ මුහුණ යොදා ගනිමින් ඔබාමා පෝස්ටරය උපහාසයට ලක් කරයි. ===සමාජ පෙරළිය උදෙසා යන ගමන වෙනුවෙන් ෆේරිගේ අනුවර්තනය=== [[File:Shepard Fairey Occupy Poster.jpg|right|thumb|100px|[[සමාජ පෙරළිය]] උදෙසා ෆේරිගේ අනුවර්තනය]] [[සමාජ පෙරළියක් උදෙසා යන ගමන]] පිළිබඳව සංවේදී වූ [[ශෙපර්ඩ් ෆේරි]] විසින් 2011 නොවැම්බර් මාසයේදී ඔහුගේ “Hope” පෝස්ටරයේ අනුවාදයක් බිහි කළේය. නව පෝස්ටරය නිර්මාණයේදී ඔබාමාගේ මුහුණ වෙනුවට [[ගයි ෆෝව්ක්ස් වෙස් මුහුණ]] යොදා තිබූ අතර “Hope” යන තනි වදන වෙනුවට “Mister President, we HOPE you’re on our side” යන පණිවුඩය ඇතුළත් කර තිබුණි. මෙහි “Hope” යන්න විශාල අකුරින්ද ඉතුරු කොටස් කුඩා අකුරින්ද යොදා තිබූ අතර දකුණුපස තිබූ ඔබාමා ව්‍යාපාරයේ ලාංඡනය වෙනුවට එයට සමාන ආකාරයේ ලාංඡනයක් “[[We are the 99%]]” යන අන්තර්ලේඛනය සහිතව නිර්මාණය කර තිබෙයි.<ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/blogs/blogpost/post/shepard-fairey-asks-obama-to-support-occupy/2011/11/18/gIQAvzcQZN_blog.html|title=Shepard Fairey asks Obama to support Occupy|last=Bell|first=Melissa|date=November 20, 2011|publisher=[[Washington Post]]|accessdate=2011-11-21}}</ref> ==ස්මිත්සෝනියන් ආයතනය විසින් හිමිකම ලබා ගැනීම== 2009 ජනවාරි 7 වන දින [[ස්මිත්සෝනියන් ආයතනය]]ට අයත් [[ජාතික පිළිරූ ගැලරිය]] විසින් නිවේදනය කර සිටියේ ෆේරි විසින් "{{smallcaps|hope}}" යන වදන සහිතව අතින් නිම කළ [[කොලාජ්]] (කඩදාසි කොළයක් මත [[ස්ටෙන්සිල]] හා [[දිය සායම්]] වලින් කළ) නිර්මාණයේ හිමිකම ඔවුන් ලබාගත් බවත් 2009 ජනවාරි 10 වන දින ඔබාමා [[සේවාව භාර ගැනීම]]ට පෙර ඉතා ඉක්මණින් එය ප්‍රදර්ශනය කරන බවත්ය. චිත්‍ර එකතු කරන්නන් වූ හෙදර් සහ ටෝනි පෙදස්තා විසින් මෙහි බලය ලබා තිබූ අතර (ඔබාමා සංක්‍රාන්තියේ මුලසුන දැරූ ඔහුගේ සහෝදර [[ටෝනි පෙදස්තා]]) පසුව එය පරිත්‍යාග කරන ලදී. සාමාන්‍යයෙන් ජාතික පිළිරූ ගැලරිය විසින් නිළ ඡායාරූප එකතු කරගනු ලබන්නේ ජනාධිපතිවරුන් තම සේවා කාලය අවසන් කර යන අවස්ථාවේදී බැවින්, ජනපති තම සේවාව භාර ගැනීමටත් පෙර ලබාගත් මෙම හිමිකම විශේෂිත වේ.<ref>"[http://face2face.si.edu/my_weblog/2009/01/npg-acquires-shepard-faireys-portrait-of-barack-obama.html NPG Acquires Shepard Fairey’s Portrait of Barack Obama]," National Portrait Gallery, January 7, 2009. Accessed January 17, 2009.</ref><ref>"[http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/arts_and_culture/7817466.stm Gallery gets iconic Obama image]," ''BBC News,'' January 8, 2009. Accessed January 17, 2009.</ref> ==මූලාශ්‍රය හා ප්‍රකාශන අයිතිය පිලිබඳ ගැටළු== ඔබාමා විසින් ජනපතිවරණයේ ජය ලබන තුරු, ෆේරිගේ පෝස්ටරයට පාදක වූ මූලාශ්‍රය කුමක්දැයි ප්‍රකට නොවීය. අන්තර්ජාතික [[රොයිටර්]] පුවත් සේවයේ ඡායාරූප ශිල්පී ජිම් යුං විසින් 2007 ජනවාරි මාසයේදී ගත්, මීට සමාන ආකාරයේ ඡායාරූපයක් බවට වැරදි ආරෝපණයක් කිරීමෙන් පසුව, ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනයේ නොබැඳි ඡායාරූප ශිල්පී මැනී ගාර්ෂියා විසින් ගත් ඡායාරූපයක් මෙම පෝස්ටරයට මූලාශ්‍ර කරගෙන ඇති බව ඡායාරූප ශිල්පියෙකු හා බ්ලොග්කරුවෙකු වූ [[ටොම් ග්රැලිෂ්]] විසින් 2009 ජනවාරි මාසයේදී සොයා ගත්තේය. ඒ අනුව 2006 දී [[කැන්සාස්]]හි අපේක්ෂක [[සෑම් බ්‍රවුන්බ්ලැක්]] සමග පැවති මාධ්‍ය හමුවේදී නළු [[ජෝර්ජ් ක්ලූනි]] විසින් [[ඩාෆූර් යුද්ධය]] පිළිබඳව අවධානය වැඩි කරමින් සිටින අවස්ථාවේදී මෙම ඡායාරූපය ගෙන තිබේ.<ref>Tom Gralish, "[http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/obama_poster_photo_mystery/ Obama Poster Photo Mystery Archives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120730101851/http://blogs.phillynews.com/inquirer/sceneonroad/obama_poster_photo_mystery/ |date=2012-07-30 }}", ''Scene on the Road'', December 22, 2008 through January 23, 2009. Accessed February 21, 2009.</ref><ref name="Kennedy NTY">Randy Kennedy, "[http://www.nytimes.com/2009/02/10/arts/design/10fair.html Artist Sues The A.P. Over Obama Image]", ''[[New York Times]]'', February 9, 2009. Accessed February 21, 2009.</ref> 2009 පෙබරවාරි 4 වන දින අස්සෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ප්‍රකාශ කර සිටියේ පෝස්ටරයට යොදා ගත් ඡායාරූපය තම ආයතනයට අයත් බවත් ඊට අවශ්‍ය අවසරය තමා සතු බවත්ය. සාමකාමී විසඳුමකට ළඟ වනු පිණිස තමන් ෆේරිගේ නීතිඥයා සමග සාකච්ඡා කරමින් සිටින බව ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් නිවේදනය කර සිටියේය.<ref name=usatoday>{{cite news | url=http://www.usatoday.com/life/2009-02-04-AP-obama_N.htm | title=AP alleges copyright infringement of Obama image | last=Elliott | first=Philip | date=February 4, 2009 | work=[[Associated Press]] | publisher=[[USA Today|usatoday.com]] | accessdate=October 10, 2009 }}</ref> ෆේරි වෙනුවෙන් පෙනී සිටියේ, [[ස්ටැන්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාලය]]ට අයත් [[ෆෙයාර් යූස් ව්‍යාපෘතිය]] භාර විධායක අධිකාරී ඇන්තනී ෆැල්සන් ය. ශෙපර්ඩ් මෙහි කළ ක්‍රියාව කිරීමට ඔහුට සාධාරණ අයිතියක් ඇති බවට ෆැල්සෝන් කළ ප්‍රකාශය මාධ්‍ය සාකච්ඡාවේදී උපුටා දැක්විණි. <ref name=usatoday/> ෆේරි දිගින් දිගටම තමා එම ඡායාරූපය නිවැරදිව යොදාගත් බවට ප්‍රකාශිත තීන්දුවක් ලබා ගැනීමට ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනයට එරෙහිව නඩු මාර්ගයට පිවිසුණි.<ref>{{cite news|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/02/09/shepard-fairey-sues-associated-press-over-obama-poster/|title=Shepard Fairey Sues Associated Press Over Obama Poster|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2009-02-09|accessdate=2009-02-09|first=Dave|last=Itzkoff|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090211080158/http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2009/02/09/shepard-fairey-sues-associated-press-over-obama-poster/|archivedate=2009-02-11|url-status=live|url-status=live}} The case is ''Shepard Fairey; Obey Giant Art Inc. v. The Associated Press'', No. 09-CV-1123, [[United States District Court for the Southern District of New York|S.D.N.Y.]].</ref> තමා පෝස්ටරයට මූලාශ්‍ර කරගත්තේ ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනයට අයත් ඡායාරූපයක් බවත්, සිද්ධිය පිළිබඳ තොරතුරු සැඟවීමට එහි සාක්ෂි වෙනස් කිරීම හා විනාශ කිරීම සිදු කළ බවත් 2009 ඔක්තෝබර් මස 16 වන දිනදී ෆේරි පිළිගත්තේය.<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2009/10/18/arts/design/18fairey.html?_r=1&scp=2&sq=shepard%20fairey&st=cse|title=Artist Admits Using Other Photo for ‘Hope’ Poster|publisher=''[[The New York Times]]''|date=2009-10-17|accessdate=2009-11-05|first=Liz|last=Robbins|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091028195218/http://www.nytimes.com/2009/10/18/arts/design/18fairey.html?_r=1&scp=2&sq=shepard%20fairey&st=cse|archivedate=2009-10-28|url-status=live|url-status=live}}</ref> පැරණි දෘඩ තැටියක තිබී තමා මෙම ලියකියවිලි සොයාගත් බවට ෆේරිගේ එක් සේවකයෙක් ඔහුට දන්වා සිටීමේ ප්‍රතිපලයක් ලෙස මෙය සිදු විය. වරද සැඟවීමට තමා කළ උත්සාහය මෙම ලියකියවිලි හේතුවෙන් විනාශ වී යනු ඇති බව අවබෝධ කරගත් ෆේරි, තම නීතිඥයා හමුවී සියල්ල හෙළි කිරීමට තීරණය කළේය.<ref name=JOLT /> ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ගිවිසුමට අනුව තමා කතෘ අයිතිය අත් නොහැරි බව ඡායාරූප ශිල්පී [[මැනී ගාර්ෂියා]] තරයේ පැවසුවේය. මෙම ඡායාරූපය පිළිබඳව සහ තමා කළ කාර්යය ෆේරි විසින් කලාත්මකව හා ශක්තිමත් ලෙස කර තිබීම පිළිබඳව තමා බොහෝ සෙයින් ආඩම්බර වන බව පැවසූ නමුත් මිනිසුන් හැකියාව තිබු පමණින් අන්තර්ජාලය හරහා දේවල් ලබා ගැනීම පිලිබඳ සමාව නොදුන්නේය.<ref name="Kennedy NTY"/> තමා ගාර්ෂියාගේ මුල් ඡායාරූපයේ කිසිඳු ආරක්‍ෂිත ප්‍රකාශනයක් උපුටා ගෙන නොමැති බව පවසමින් තම ක්‍රියාව තුළින් අනිසි හිමි කර ගැනීමක් සිදුවී නොමැති බව ෆේරි තරයේ කියා සිටියේය. එමෙන්ම ඔහු පවසා සිටියේ තම ක්‍රියාව හිමිකම් පිලිබඳ කොන්දේසි වලට යටත්ව කළ ක්‍රියාවක් ලෙස සැළකිය යුතු බවයි. විනිශ්චයේදී මෙම තර්කයන් දෙක පිළිබඳවම අදහස් දැක්වීමට ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනයට සිදු විය. <ref name=JOLT /> ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය ජයග්‍රහණය කළ යුතු බවට කරුණු දක්වා විනිශ්චකරු නඩුව විසඳුවේය.<ref>{{cite news|last=Itzkoff |first=Dave |url=http://www.nytimes.com/2010/05/29/arts/design/29arts-JUDGEURGESRE_BRF.html |date=2010-05-29 |title=Judge Urges Resolution in Use of Obama Photo |newspaper=New York Times}}</ref> 2011 ජනවාරි මස උසාවියේදී ෆේරි සහ ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය විසඳුමකට එළඹුණි. ඒ අනුව ඔවුන් ෆේරි සමග එක්ව කටයුතු කිරීමටත් Hope පෝස්ටරය සමග ඉදිරියට යාමට හා එම පින්තූරය සහිත පෝස්ටර් සහ වෙළඳ භාණ්ඩ සැකසීමේ අයිතිය බෙදා ගැනීමටත් ඔවුන් එකඟ වූ බව මෙන්ම තම ආයතනයට අයත් ඡායාරූප පදනම් කොට ගෙන නිර්මාණය කෙරෙන පින්තූර මාලාවකට ෆේරි දායක වනු ඇති බවත් ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් ආයතනය පුවත්පත් නිවේදනයකින් දන්වා සිටියේය. එමෙන්ම, මූල්‍යමය කොන්දේසි පිලිබඳ ගිවිසුමකට දෙපක්ෂය එකඟ වූ අතර ඒ පිලිබඳ තොරතුරු රහසිගතව තබාගන්නා ලදී.<ref>{{cite web|url=http://www.ap.org/pages/about/pressreleases/pr_01122011a.html|title=AP and Shepard Fairey announce agreement in Obama poster case|date=January 12, 2011|publisher=Associated Press}}</ref> කුමන හෝ ආකාරයක සිර දඬුවමවක් රහිතව ලබා දෙන දඬුවමවක් මගින්, මෙවැනි අපරාධ කරන පුද්ගලයින්ට අයහපත් පණිවුඩයක් ලබා දෙන බව පවසමින් ෆෙඩරල් චෝදක තැන විසින් ෆේරි හට සිර දඬුවමවක් සහ ඩොලර් මිලියන 3.2 ක දඩයක් ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.<ref>http://www.thesmokinggun.com/documents/shepard-fairey-sentencing-report-683412</ref> {{clear}} ==ආශ්‍රිත== {{reflist|2}} ==බාහිර සබැඳි== *[http://obeygiant.com/post/obama#more-541 Obama] - original version from Fairey's website, ''obeygiant.com'' *{{cite journal |last1=Fisher III |first1=William W. |last2=Fairey |first2=Shepard |last3= et al. |year=2012 |title=Reflections on the Hope Poster Case |journal=Harvard Journal of Law & Technology |volume=25 |issue=2 |pages=243–338 |url=http://jolt.law.harvard.edu/articles/pdf/v25/25HarvJLTech243.pdf |accessdate=7 December 2012}} *[http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1861856_1867342,00.html Person of the Year Videos: Icon-maker Shepard Fairey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505025432/http://www.time.com/time/specials/2008/personoftheyear/article/0,31682,1861543_1861856_1867342,00.html |date=2009-05-05 }} - ''TIME'' video *[http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=96224796 Shepard Fairey Tells Of Inspiration Behind 'HOPE'] - October 28, 2008 interview by Farai Chideya on ''[[NPR]]'' *[http://www.huffingtonpost.com/joshuah-bearman/behind-obamas-iconic-hope_b_143148.html Behind Obama's Iconic HOPE Poster] by Joshuah Bearman, ''Huffington Post'', November 11, 2008 *[http://cornellsun.com/section/arts/content/2009/03/22/money-and-muse Money and the Muse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120307133049/http://cornellsun.com/section/arts/content/2009/03/22/money-and-muse |date=2012-03-07 }} by Ted Hamilton, ''The Cornell Daily Sun'', March 22, 2009 * [https://web.archive.org/web/20091019080415/http://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=113895058 Artist admits using key AP photo for 'HOPE' poster] by ''[[NPR]]'' {{Barack Obama}} {{DEFAULTSORT:Barack Obama Hope Poster}} [[Category:2008 works]] [[Category:Barack Obama presidential campaign, 2008|Hope poster]] [[Category:Images of Barack Obama|Hope poster]] [[Category:Political art]] [[Category:Public art]] [[fr:Shepard Fairey#Le poster HOPE de Barack Obama]] j3in2axve6h37bypyfpte9o10zjplwm ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව 0 44764 800144 722713 2026-09-25T05:13:03Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800144 wikitext text/x-wiki {{ඒකාබද්ධකරන්න-වෙතින්|The Million Dollar Homepage|date=සැප්තැම්බර් 2024}} {{Use dmy dates|date=June 2012}} {{Infobox Website | name = ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව | screenshot = [[File:The Million Dollar Homepage.png|250px]] | caption = The Million Dollar Homepage ({{as of|2009|02|08}}) | url = [http://www.milliondollarhomepage.com/ MillionDollarHomepage.com] | alexa= {{IncreaseNegative}} 58,222 ({{as of|2013|3|3|alt=March 2013}})<ref name="alexa">{{cite web|url= http://www.alexa.com/siteinfo/MillionDollarHomepage.com |title= Milliondollarhomepage.com Site Info | publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2013-03-03 }}</ref><!--Updated monthly by OKBot.--> | registration = none | commercial = Yes | type = [[Pixel advertising]] | owner = Alex Tew | author = Alex Tew | launch_date = 26 August 2005 | current_status = Active | revenue = US$1,037,100}} '''ඩොලර් මිලියනයේ මුල් පිටුව''' යනු එංගලන්තයේ [[විල්ට්ශයර්]] විශ්වවිද්‍යාලට මුදල් රැස් කිරීමේ අරමුණින් එහි ශිෂ්‍යයෙකු වු ඇලෙක්ස් ටිව්ගේ සංකල්පයක් මත ඔහුගේ [[විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපන]] කටයුතු වලට අවශ්‍ය මුදල් රැස් කිරීම සඳහා, වසර 2005 දී ඇරඹුනු වෙබ් අඩවියකි. මෙහි [[මුල් පිටුව]] පික්සල් 1000*1000 ලෙස [[පික්සල් මිලියනයකින්]] සමන්විත විය;එහි ඇති පින්තුර පාදක සබැඳි පික්සල 10*10 බැගින් වන කොටසක් ඩොලර් එක බැගින් අලෙවි කරන ලදී. මෙම කුඩා කොටස් මිලදී ගත් අයට තමන්ට අදාල කොටසෙහි පින්තුරයක්, එම පින්තුරයට අදාල [[සබැඳියක්]] සහ පින්තුරය උඩට [[මූසිකය]] ගෙනාවිට පාඨයක් ප්‍රදර්ශනය කිරීමට හැකියාව ලැබිනි. මෙම වෙබ් පිටුවේ මූලික අරමුණ වූයේ සියලු පික්සල විකිනීම මගින් ඩොලර් මිලියනයක් සොයා ගැනීමයි. '''[[වොල් ස්ට්‍රීට් සගරාවට]]''' අනුව මෙම වෙබ් පිටුව අනිත් පික්සල විකුණන වෙබ් අඩවි වලටත් මූලික ආදර්ශයක් විය.<ref name="WSJ" /><ref name="WSJ2" /> වසර 2006 අගොස්තු මස 26 වන දින ඇරඹි මෙම වෙබ් අඩවිය [[අන්තර්ජාල ප්‍රපංචයක්]] බවට පත්විය. 2009 දෙසැම්බර් 18[[ඇලෙක්සා]] ශ්‍රේණිගත කිරිමට අනුව මෙම වෙබ් අඩවිය 127 වන තැනට වැඩිම [[වෙබ් තදබදය]] සහිත වෙබ් අඩවිය බවට පත් විය, එම තදබදය මිනුම් වලට අනුව 35,983 විය.<ref>{{cite web|url=http://www.alexa.com/data/details/main/milliondollarhomepage.com|title=milliondollarhomepage.com Site Information|accessdate=9 May 2009|publisher=[[Alexa Internet]]|archiveurl=http://www.webcitation.org/5geGyQa6F|archivedate=9 May 2009}}</ref> 2006 ජන්වාරි 1 වනදා මෙම වෙබ් අඩවියේ අවසන් පික්සල 1000 [[ඊබේ]] හි දී වෙන්දේසි කෙරිනි.ජනවාරි මස 11 වනදා අවසන් වුනු මෙම වෙන්දේසියේ ජයග්‍රාහී ලන්සුව ඩොලර් 38,100ක් වූ අතර එම නිසා වෙබ් අඩවියේ අවසාන දළ ආදායම ඩොලර් 1,037,100ක් බවට පත් විය. මේ නිසා මෙම වෙබ් අඩවිය "Cool Tech Gadgets, Games, Robots, and the Digital World" පොතෙහිත් විෂය මාතෘකාවක් විය. මෙම 2006 වෙන්දේසිය අතරතුර, මෙම වෙබ් අඩවිය [[ව්‍යාප්ත ප්‍රතිශෝධන සේවා අන්තර්ජාල පහර දීම්]] සහ කප්පම් ඉල්ලීම් ආදී විවිධ අන්තර්ජාල පහරදීම් වලට ලක් වීම හේතුවෙන් ආරක්ෂිත පද්ධතියේ නවීකරණයන්ට හා අලුත්වැඩියා කටයුතු අවසන් වන තුරු සතියක පමණ කාලයක් වෙබ් අඩවියට පිවිසීමට නොහැකි විය.අවසානයේ [[ෆෙඩරල් සමීක්ෂණ කාර්යාලය]] විසින් මෙම අන්ත්ජාල පහරදීම් පිලිබදව සමීක්ෂණයක්ද පැවැත්විය.<ref name="BBC DDoS" /><ref name="msnbc">{{cite news|title=Million dollar pixel site targeted by hackers|url=http://www.msnbc.msn.com/id/10912938/|agency=[[Associated Press]]|publisher=[[MSNBC]]|date=18 January 2006|accessdate=5 February 2009|archive-date=16 December 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216024846/http://www.msnbc.msn.com/id/10912938/|url-status=dead}}</ref> == සංවර්ධනය== {{Quote box|quote=මුල සිටම මම දැන සිටියා මෙය ක්‍රියාත්මක කල හැකි අදහසක් බව, නමුත් එය ඕනෑම අතකට වෙනස් විය හැකිව තිබුනා.මම හිතපු විදියට මට අහිමි වෙන්න දෙයක් තිබුනේ නෑ.(යූරෝ 50 හෝ ලියාපදිංචි ඩොමේන් නාමය හා host කිරීමට ගිය පිරිවැය හැර). මම දැනගෙන හිටියා මිනිසුන්ගේ සිත් ඇදගැනීමට මෙම අදහස හොදටම ප්‍රමාණවත් කියලා... ඒ වගේම අන්තර්ජාලය ඉතාමත් ශක්තිමත් මාධ්‍යයක්.|source=ඇලෙක්ස් ටිව්, 22 පෙබරවාරි 2006.<ref name="FT">{{cite web|url=http://www.ft.com/cms/s/2/8c31b4e8-a3a7-11da-83cc-0000779e2340.html|title=Ask the expert: How to make a million|accessdate=2 February 2009|date=22 February 2006|publisher=[[Financial Times|FT.com]]}}</ref>| align=left|width=33%}} එංගලන්තයේ විල්ට්ශයර් විශ්වවිද්‍යාලයේහි ශිෂ්‍යයෙකුවු අලෙක්ස් ටිව් මෙම වෙබ් අඩවිය ආරම්භ කරන්නේ 2005 අගොස්තු මාසයේ ඔහුට වයස අවුරුදු 21 දීය. <ref name="BBC">{{cite news|title=Student's cash-raising net scheme|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/wiltshire/4271694.stm|publisher=BBC News|date=22 September 2005|accessdate=30 January 2009}}</ref> ඔහු [[නොටින්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයේහි ]] ව්‍යාපාර කලමනාකරණ උපාධියක් හැදෑරීමට සිටි අතර වසරක කාලයක [[ශිෂ්‍ය ණය]] ලබාගැනීම පිළිබඳව ඔහු කල්පනා කරේය.<ref name="BBC" /> මුදල් රැස් කර ගැනීමේ අදහස ඇතිව ඔහු මෙම වෙබ් අඩවිය ආරම්භ කරේය. ඔහු මෙම වෙබ් අඩවියේ විකිනිමේ කටයුතු සදහා එක්සත් රාජධානි පවුම් වෙනුවට ඇමරිකන් ඩොලර් යොදා ගැනීමට ප්‍රධානම හේතුව වුයේ එක්සත් රාජධානියට වඩා එක්සත් ජනපදයේ අන්තර්ජාල භාවිතය වැඩිවීම හා එම නිසාම පික්සල එක්සත් ජනපද ව්‍යවහාර මුදල් වලින් අලෙවි කලොත් මෙම සංකල්පය මිනිසුන්ට වඩාත් සමීප විය හැකි බවට ටිව් විශ්වාස කලේය. <ref name="FAQ">{{cite web|url=http://milliondollarhomepage.com/faq.php|title=The Million Dollar Homepage FAQ|accessdate=30 January 2009|last=Jew|first=Alex|date=26 August 2005|publisher=[[Million Dollar Homepage]]}}</ref> 2005 දී පවුමේ අගය, ඩොලර් අගයට වඩා [[ශක්තිමත්]] විය. £1 ආසන්න අගයට $1.80 පමණ වූ අතර .<ref>{{cite web|url=http://www.xe.com/ict/|title=Current and Historical Rate Tables|accessdate=30 January 2009|publisher=[[XE.com]]}}</ref> එම පික්සල එකක් සදහා වන පිරිවැය බොහෝ විභව ගැනුම්කරුවන් සදහා අධික මිලක් විය.<ref name="FAQ" /> මෙම වෙබ් අඩවියේ ලියාපදිංචි හා ඩොමේන් නාමය සදහා ඔහුට €50ක මුදලක් වැයවිය.මෙම වෙබ් අඩවිය 2005 අගෝස්තු 26 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක විය.<ref name="BBC mag">{{cite news|first=Tom|last=Geoghegan|title=The million-dollar student|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/magazine/4585026.stm|publisher=BBC News|date=6 January 2006|accessdate=4 February 2009}}</ref> මෙම වෙබ්[[ මුල් පිටුවේ]][[ වෙබ් බැනරයක්]] මගින් වෙබ් පිටුවේ නම සහ විකුණන ලද පික්සල ප්‍රමාණය ප්‍රදර්ශනය කෙරිනි.මෙහි [[යාන්ත්‍රණ බාරයෙහි]] ප්‍රමුඛ වෙබ් අඩවි වලට අදාල කුඩා ලින්ක්ස් 9ක් ද අන්තර්ගත වූ අතර පික්සල 1000,000 ක හිස් වර්ග කොටුවක්, 100 පික්සල කොටස් 10,000 කට බෙදන ලදී. ටිව් ඔහුගේ පාරිබොගිකයන්ට මෙම වෙබ් අඩවිය අවම වශයෙන් වසර පහක්වත් එනම් 26 අගොස්තු 2010 වනතෙක් සක්‍රීයව තබන බව පොරොන්දු විය.<ref>{{cite news|first=Dawn|last=Kawamoto|title=Blackmailers try to black out Million Dollar Homepage|url=http://news.cnet.com/Blackmailers-try-to-black-out-Million-Dollar-Homepage/2100-7349_3-6028131.html|publisher=[[CNET]]|date=18 January 2006|accessdate=19 February 2009}}</ref><ref>{{cite news|first=Tara|last=Evans|title=Million dollar homepage: Alex Tew|url=http://www.thisismoney.co.uk/small-business/article.html?in_article_id=426613&in_page_id=10|publisher=[[This is Money]]|date=21 November 2007|accessdate=19 February 2009}}</ref>''' == පික්සල අලෙවිය == එක පික්සලයක් පමණක් ගත් විට එය ඉතා කුඩා ප්‍රමාණයක් නිසා මෙහි පික්සල විකිනීම සිදු වූවේ පික්සල{{nowrap|10 × 10}} බැගින් වූ පික්සල 100 කොටස් වශයෙනි.; එමනිසා අවම මුදල $100ක් විය.<ref>{{cite news|first=Sarah|last= Pierce|title=The Million-Dollar Home Page|url=http://www.entrepreneur.com/worklife/successstories/article82936.html|work=[[Entrepreneur Magazine]]|date=13 January 2006|accessdate=19 February 2009}}</ref><ref name="Washington" /> මෙහි ප්‍රථම පික්සල් මිලදී ගැනීම වෙබ් අඩවිය මෙහෙයුම් කටයුතු ආරම්භ කර දින 3කට පසු, අන්තර්ජාල සින්දු වෙබ් අඩවියක් පවත්වා ගෙන යන ඔහුගේ යාලුවෙකු විසින් මිලදී ගන්නා ලදී.එහිදී ඔහු පික්සල 400 ක, {{nowrap|20 × 20}} කොටසක් මිලදී ගන්නා ලදී. මෙම වෙබ් අඩවිය පළමුව අලෙවි කරන කටයුතු කරනු ලැබුවේ කටින් කට ප්‍රචාරය තුලින් පමණි. ;<ref name="WSJ2" /> කෙසේ වෙතත්, වෙබ් අඩවිය $1000ක ආදායමක් වාර්තාකල පසු [[බී.බී.සී]] මාධ්‍යය හරහා [[පුවත් පත් නිවේදනයක්]] නිකුත් කරන ලදී..<ref name="BBC" /><ref name="Times">{{cite news|first=Steve|last=Boggan|title=Million dollar boy|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article578081.ece|work=The Times|date=14 October 2005|accessdate=30 January 2009|location=London|archive-date=23 June 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110623041034/http://www.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/article578081.ece|url-status=dead}}</ref> තාක්ෂණික පුවත් විකාශය කරන [[ද රෙජිස්ටර්]] වෙබ් අඩවියේද මෙම වෙබ් අඩවිය ගැන විශේෂාංග ලිපි 2 ක් පමණ සැප්තැම්බර් මාසයේදී පලවිය..<ref name="Register">{{cite news|first=Tim|last=Richardson|title=Student flogs pixels to fund education|url=http://www.theregister.co.uk/2005/09/08/pixel_student/|publisher=[[The Register]]|date=8 September 2009|accessdate=30 January 2009}}</ref><ref>{{cite news|first=Tim|last=Richardson|title=Million pixel student makes £32k|url=http://www.theregister.co.uk/2005/09/20/pixel_student/|publisher=[[The Register]]|date=20 September 2009|accessdate=30 January 2009}}</ref> එම මාසයේ අවසානයේදී වෙබ් අඩවියේ ආදායම $250,000 පසුකල අතර [[ඇලෙක්සා අන්තර්ජාලයේ ]] "Movers and Shakers" ලයිස්තුවට අනුව [[බ්‍රිට්නි ස්පියර් ]] සහ ''[[photo istrict News ]]'' වෙබ් අඩවි පසු 3 වන ස්ථානයට පත් විය .<ref>{{cite web|url=http://www.alexa.com/site/ds/movers_shakers?lang=en|title=Movers & Shakers|accessdate=30 January 2009|publisher=[[Alexa Internet]]|archiveurl=http://web.archive.org/web/20050926155110/http://www.alexa.com/site/ds/movers_shakers?lang=en|archivedate=26 September 2005}}</ref> ඔක්තෝබර් 6 වෙනිදා වන විට මෙම වෙබ් අඩවියට අනන්‍ය ආගන්තුකයන් 65000ක් පැමිණි අතර එම ප්‍රමාණය දින 11 කට පසු 100000ක් දක්වා වැඩි විය.ඔක්තෝබර් 26, එනම් ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව ආරම්භ කර මාස 2 කට පසු, පික්සල 500,900 වඩා වැඩි ප්‍රමාණයක් ගනුදෙනුකරුවන් 1400 අතර අලෙවි කරන ලදී.<ref name="Blog1">{{cite web|url=http://milliondollarhomepage.com/blog-archive.php|title=Blog Archive|accessdate=30 January 2009|last=Tew|first=Alex|publisher=The Million Dollar Homepage}}</ref> ටිව් වාර්තා කරන අන්දමට, නව වසර සන්ධ්‍යාවේ දී සෑම පැයකටම අනන්‍ය ආගන්තුකයන් 25,000 පැමිණි අතර [[Alexa Internet|Alexa]] ශ්‍රේණි ගත කිරීම් වලට අනුව 127 වන ස්ථානයේ පසු විය. එමෙන්ම ,<ref name="Blog1" /> පික්සල 1,000,000 යෙන් 999,000ක්ම අලෙවි කර තිබුනි.<ref name="WSJ2" /> 2006 ජනවාරි 1 දින, අවසාන පික්සල 1000 සදහා අධික ඉල්ලුමක් ඇති නිසා දෙවන වරටත් Million Dollar Homepage එකක් දියත් කිරීම මගින් මෙතෙක් පවත්වාගෙන ආ million-pixel සංකල්පයේ සම්පුර්ණ බව හා සීමා කරන ලද නෛසර්ගික තත්වය අහිමි කර ගැනීමට වඩා සාධාරණ හා තාර්කික පදනම වන්නේ [[eBay]] හි පික්සල වෙන්දේසියක් පැවැත්වීම බව ටිව් නිවේදනය කළේය.<ref name="Blog1" /> වෙන්දේසිය දින 10කින් අවසන් වූ අතර නීත්‍යානුකූල ලන්සු 99 ලැබුණි. ජයග්‍රාහී ලන්සුව වන $38,100,<ref>{{cite web|url=http://cgi.ebay.co.uk/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&item=5652179487&ssPageName=ADME:L:LCA:UK:31|title=Own The Last 1,000 Pixels on MillionDollarHomepage.com|accessdate=1 February 2009|last=Tew|first=Alex|year=2006|month=January|publisher=[[eBay]]|archiveurl=http://web.archive.org/web/20060127005959/http://cgi.ebay.co.uk/ws/eBayISAPI.dll?ViewItem&item=5652179487&ssPageName=ADME:L:LCA:UK:31|archivedate=27 January 2009}}</ref><ref>{{cite news|first=Sean|last=Alfano|title=Pixel Perfect, 21-Year-Old Brit Makes A Million With Simple Sales Plan For Online Ads|url=http://www.cbsnews.com/stories/2006/01/11/eveningnews/main1203377.shtml|work=[[CBS Evening News]]|date=11 January 2006|accessdate=18 February 2009}}</ref> තබන ලද්දේ පථ්‍ය ආහාර හා සම්බන්ධ මාර්ග ගත අලෙවි සැලක් පවත්වාගෙන යන MillionDollarWeightLoss.com, වේ.<ref>{{cite news|first=James|last=Fontanella|title=Student faces legal threat after $1m website crashes|url=http://www.ft.com/cms/s/0/c786049e-8927-11da-94a6-0000779e2340.html?nclick_check=1|work=Financial Times|date=19 January 2006|accessdate=18 February 2009}}</ref> මාධ්‍ය වල අවධානය ලැබුණු නිසා අවසාන ලන්සුව ඉහළ අගයක් ගනු ඇතැයි තමා අපේක්ෂා කල බව ටිව් ප්‍රකාශ කළේය.<ref name="Startup" /> මාස පහක් තුල ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව $1,037,100 ක් [[දළ (economics)|gross]] ආදායමක් උපයන ලදී.<ref name="Blog" /><ref>{{cite news|first=Tim|last=Richardson|title=Pixel-flogging student makes a million|url=http://www.theregister.co.uk/2006/01/12/million_pixels/|publisher=[[The Register]]|date=12 January 2006|accessdate=1 February 2009}}</ref> සියලු පිරිවැය, බදු සහ [[The Prince's Trust]] යන තරුණයන්ගේ පුණ්‍යායතනයට කල පරිත්‍යාග වලින් පසු, ටිව් ඔහුගේ Tew expected his [[ශුද්ධ (economics)|net]] ආදායම ලෙස $650,000–$700,000 අතර මුදලක් අපේක්ෂා කළේය.<ref name="WSJ2" /> පික්සල ගැණුම්කරුවන් ලෙස අයත් වන්නේ[[Bonanza Gift Shop]], [[Panda Software]], the producers of ''[[Wal-Mart: The High Cost of Low Price]]'', [[British Schools Karting Championship]], [[Book of Cool]], [[Orange United Kingdom|Orange]], ''[[The Times]]'', [[Cheapflights.com]], [[Schiffer Publishing]], [[Rhapsody (online music service)|Rhapsody]], [[Tenacious D]], [[GoldenPalace.com]], [[888.com]] and other [[online casino]]s, [[Independiente Records]], [[Yahoo!]], small privately owned businesses, and companies offering [[get-rich-quick schemes]], [[online dating service]]s, [[personal loan]]s, [[free sample]]s, [[website design]]s and holidays.<ref name="List">{{cite web|url=http://www.milliondollarhomepage.com/pixellist.php|title=Pixel List|accessdate=30 January 2009|last=Tew|first=Alex|publisher=The Million Dollar Homepage}}</ref> == මාධ්‍ය අවධානය == සැප්තැම්බර් මාසයේ පැවති මාධ්‍ය සාකච්ඡාවෙන් පසු ප්‍රථම වතාවට ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව වෙත වැඩි ආකර්ශනයක් හා අවධානයක් ලැබුණු අතර [[BBC Online]],<ref name="BBC" /> [[The Register]],<ref name="Register" /> ''[[The Daily Telegraph]]'',<ref name="Telegraph">{{cite news|first=Richard|last=Savill|title=Student solves debt fear as website earns £56,000 in a month|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1499099/Student-solves-debt-fear-as-website-earns-56000-in-a-month.html|work=The Daily Telegraph |date=24 September 2005|accessdate=1 February 2009 | location=London}}</ref> and ''[[PC Pro]]''.<ref>{{cite news|first=Simon|last=Aughton|title=UK student makes pixels pay|url=http://www.pcpro.co.uk/news/77613/uk-student-makes-pixels-pay.html|work=[[PC Pro]]|date=22 September 2005|accessdate=1 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080508174807/http://www.pcpro.co.uk/news/77613/uk-student-makes-pixels-pay.html|archivedate=8 May 2008|url-status=dead|url-status=live}}</ref> යන කලාප වල විශේෂාංග ලිපි පලවිය. ඒ වගේම වෙබ් අඩවිය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම සදහා ටිව් උදෑසන රූපවාහිනී වැඩසටහන්[[breakfast television]] programmes ''[[Sky News Sunrise]]'' and ''[[BBC Breakfast]]'' to discuss the website.<ref>''[[Sky News Sunrise]]''. Presenter: [[Eamonn Holmes]]. [[Sky News]]. 6 October 2005.</ref><ref>''[[BBC Breakfast]]''. Presenters: [[Dermot Murnaghan]], [[Natasha Kaplinsky]]. [[BBC One]]. 20 October 2005.</ref> වලට ඉදිරිපත් විය. {{Quote box|quote= මාධ්‍යයේ අවධානය , සැලකිල්ල ලබා ගැනීමේ තීරණාත්මක සාධකය වන්නේ, එම නව සංකල්පයයි:එය අනන්‍ය හා ඉක්මනින් ක්‍රියාත්මක කල හැකි විය යුතුයි. මට මුල් දින කිහිපයේ කිරීමට සිදු වුයේ ප්‍රධාන වශයෙන්ම උත්ප්‍රේරකයක් ලෙස පුවත්පත් නිවේදන මගින් මගේ සංකල්පයට පොඩි තල්ලුවක් දීම පමණයි. මාධ්‍ය මගින් ලැබුන අවධානය හා සාම්ප්‍රදායික කට කථා මගින් homepage එක පිළිබඳ තැනින් තැන එක එක පුවත් නිර්මාණය වූ අතර එමගින් මේ පිළිබඳ ඇති අවධානය තවත් වැඩි විය.|source=Alex Tew, 22 February 2006.<ref name="FT"/>|width=33%|align=left}} නොවැම්බර් වන විට වෙබ් අඩවිය ලෝකය පුරා ප්‍රසිද්ධ වූ අතර,ජර්මනියේ ''[[Financial Times Deutschland]]'' <ref>{{cite news|first=Nicolai|last=Kwasniewski|title=Der Weg zur ersten Million – Ein Pixel, ein Dollar|url=http://www.ftd.de/technik/it_telekommunikation/23765.html|work=[[Financial Times Deutschland]]|date=29 September 2005|accessdate=4 February 2009|language=German|archiveurl=https://archive.ph/20120525125826/http://www.ftd.de/it-medien/it-telekommunikation/:der-weg-zur-ersten-million-ein-pixel-ein-dollar/23765.html|archivedate=25 May 2012|url-status=live}}</ref>නවසීලන්තයේ [[Television New Zealand|TVNZ]] ,<ref>{{cite web|url=http://tvnz.co.nz/view/page/411879/621034|title=Web review: Topical site of the week|accessdate=4 February 2009|date=21 October 2005|publisher=[[Television New Zealand]]}}</ref> ලතින් ඇමරිකාවේ[[Terra Networks]] <ref>{{cite web|url=http://tecnologia.terra.com.br/interna/0,,OI682882-EI4802,00.html|title=Estudante quer juntar US$ 1 milhão vendendo pixels|accessdate=4 February 2009|date=26 September 2005|publisher=[[Terra Networks]]|language=Portuguese}}</ref> the ''[[China Daily]]'',<ref>{{cite news|title=Cash pours in for student with $1m Web idea|url=http://www.chinadaily.com.cn/english/doc/2005-12/31/content_508426.htm|agency=[[Reuters]]|work=China Daily|date=31 December 2005|accessdate=4 February 2009}}</ref> විශේෂයෙන්ම ඇමරිකාවේ ''[[Adweek]]'',<ref>{{cite news|first=Tim|last=Nudd|title=The King of the Pixels|url=http://www.adweek.com/aw/magazine/article_display.jsp?vnu_content_id=1001263114|work=[[Adweek]]|date=10 October 2005|accessdate=4 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080110123650/http://www.adweek.com/aw/magazine/article_display.jsp?vnu_content_id=1001263114|archivedate=10 January 2008|url-status=dead|url-status=live}}</ref> ''[[Florida Today]]'',<ref name="Florida">{{cite news|first=Chris|last=Kridler|title=Student cashes in on brilliant, simple idea|url=http://www.floridatoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20051004/COLUMNISTS0106/510040340/1047|work=[[Florida Today]]|date=4 October 2005|accessdate=4 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051210073029/http://www.floridatoday.com/apps/pbcs.dll/article?AID=/20051004/COLUMNISTS0106/510040340/1047|archivedate=10 December 2005|url-status=live}}</ref> සහ ''[[Wall Street Journal]]''<ref name="WSJ">{{cite news|first=Gwendolyn|last=Bounds|title=How Selling Pixels May Yield a Million Bucks|url=http://online.wsj.com/public/article/SB113261806930503580-6ouqX6NSpgTBkHu4ln_7CpHXbBk_20061122.html?mod=blogs|work=Wall Street Journal|page=B1|date=22 November 2005|accessdate=4 February 2009|archive-date=26 May 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20080526064625/http://online.wsj.com/public/article/SB113261806930503580-6ouqX6NSpgTBkHu4ln_7CpHXbBk_20061122.html?mod=blogs|url-status=dead}}</ref> වැනි මාධ්‍ය වෙතින් ලෝකයේ අවධානය ලබා ගැනීමට හැකි විය. මෙම සංකල්පය විස්තර කරන්නන් පවසන්නේ , සරල සහ සුපිරි",<ref name="Florida" /> "දක්ශ",<ref>{{cite news|first=Jennifer|last=Guevin|title=A million-dollar home page|url=http://news.cnet.com/8301-10784_3-5862953-7.html|publisher=[[CNET Networks#CNET News|CNET News]]|date=13 September 2005|accessdate=1 February 2009}}</ref> "උපාය ශූර",<ref name="Times" /> සහ "අසහාය වේදිකාවක් [වෙලද දැන්වීම් සදහා]එමෙන්ම එය විනොද ජනකයි".<ref name="Telegraph" />ව්‍යවසායකත්ව නව්‍යකරණය ආයතනය නොටින්හෙම් විශ්වවිද්‍යාලයේ අධ්‍යක්‍ෂ මහාචාර්ය මාර්ටින් බින්ක්ස්,පවසන ආකාරයට,"එහි සරල බව මත එය අති විශිෂ්ඨය;... වෙලද ප්‍රචාරකවරු මෙයට ඇදී ඒමට හේතුව මෙහි නවතාවයයි...;මෙම වෙබ් අඩවිය ආශ්චර්යයක් බවට පත් වී ඇත"<ref name="Times" /> ''[[පොපියුලර් ම්කෑනික්]]'' පවසන ආකාරයට , "මෙහි කිසිම අන්තර්ගතයක් නැත.ලස්සන ග්‍රැෆික්ස්ද නැත, පැමිනෙන අය ආකර්ශනය අරන වීඩියොස්ද නැත.වෙලද දැන්වීම් පමනක් ඇති රූපවාහිනී චැනලයක් ගැන සිතන්න, දැන්වීම් පමනක් ඇති පත්තරයක්. ඩොලර් මිලියනයේ මුල් පිටුව යනු එයයි.මෙය [[වයිරල් මාකටින් ]]සදහා පුදුම සහගත උදාහරනයකි.<!-- Wikilinks are usually discouraged in quotes; however, in this quote ''Popular Mechanics'' actually linked to the "viral marketing" Wikipedia article. WP:IAR applies in this case. -->".<ref>{{cite news|first=James|last=Ross|title=Million-Dollar Brainstorm|url=http://www.popularmechanics.com/blog/technology/1867167.html|work=[[Popular Mechanics]]|date=30 September 2005|accessdate=1 February 2009|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051018091207/http://www.popularmechanics.com/blog/technology/1867167.html|archivedate=18 October 2005|url-status=dead|url-status=dead}}</ref> ''[[වොශින්ටන් පොස්ට්]]''හි ඩොන් ඔල්ඩෙන්බර්ග් මේ පිලිබද නරක ආකල්පයකින් සිටි කිහිප දෙනා අතරින් එක් අයෙක් වූ අතර ඔහුට අනුව මෙය ,"ලාබ ,මනස විකාර කරන ලාබ උපදවන විරූපයකි, වෙලද ප්‍රචාරණයට නිසරුබිමකි."<ref name="Washington">{{cite news|first=Don|last=Oldenburg|title=A Million to One|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/10/AR2006011001703.html|work=Washington Post|page=C1|date=11 January 2006|accessdate=5 February 2009}}</ref> තවදුරටත්, "බැලීමට අප්‍රසන්න දැන්වීම් කොච්චියකි ". එය හරියට ඔබ ජීව්ත කාලයටම ලබාගන්නා [[පොප් අප් ඇඩ් ]] සියල්ල එකවර බැලීමක් වැනිය.එය අන්තර්ජාලයේ ඇති බැලූ පසු නෑමට සිතෙන තරමේ කුනු ගොඩකි"<ref name="Washington" /> අවසාන පික්සල් වෙන්දේසියත් සමග , "රිච්මන්ඩ් ඇන්ඩ් රේ" මගින් ටිව්ව සම්මුඛ පරීක්ෂණයකට ලක්කරේය එපමනක් නොව, ඔහුට බීබීසී පුවත් සගරාවේද අවස්ථාවක් ලැබුනි. ද වොල් ස්ට්‍රීට් සගරාව ඩොලර් මිලියන මුල් පිටුව ගැන හා එහි අන්තර්ජාල සමාජයට ඇති බලපෑම ගැන ලියන ලදී. "ටිව් මහතා අන්තර්ජාල සමාජය තුල ඉතාමත් කීර්තිමත් පුද්ගලයෙක් බවට පත්ව ඇත...නිර්මානශීලී සාරය...අන්තර්ජාල ව්‍යවසායකත්වය තුල මෙය නව ච්ත්‍රයක් ඇදීමකි" ටිව් ඔහු මුදල් එකතු කල ව‍යාපාර උපාධිය එක් වාරයකට පසු අත ඇර දැම්මේය.2008 දී ඔහු විසින් පොප්ජෑම් , ලෙස අන්තර්ජාල සමූහන හා සමාජ ජාල ව‍යාපාරයක් ඇරඹීය == DDoS ආක්‍රමණ == 2007 ජනවාරි 7 වනදා , අවසාන පික්සල 1000හි වෙන්දේසිය අවසන් වීමට දින 3කට පෙර , ටිව්ට "ද ඩාර්ක් ගෘප්" නම් සංවිධානයකින් ඊමේල් පණිවිඩයක් ලැබුන අතර,එහි සදහන් වූවේ ජනවාරි 10 වන දිනට පෙර $5000 ක් නොගෙව්වොත් මෙම වෙබ් අඩවිය[[distributed denial-of-service attack]] ඩීඩොස් ආක්‍රමණයකට ලක්වෙනබවයි.<ref name="Financial">{{cite news|first=James|last=Fontanella|title=Hackers blackmail milliondollar site|url=http://news.ft.com/cms/s/cd05a42c-87c6-11da-8762-0000779e2340.html|publisher=[[Financial Times|FT.com]]|date=18 January 2006|accessdate=5 February 2009|archive-date=12 August 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100812045801/http://www.ft.com/cms/s/0/cd05a42c-87c6-11da-8762-0000779e2340.html|url-status=dead}}</ref><ref name="Tgraph">{{cite news|first=Richard|last=Savill|title=Blackmailers target student's $1m website|url=http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1508215/Blackmailers-target-students-1m-website.html|work=The Daily Telegraph |date=20 January 2006|accessdate=5 February 2009 | location=London}}</ref> එම තර්ජනය බොරු රැවටීමක් ලෙස සිතා, ඔහු එය නොසලකා හරියේය,නමුත් තව සතියකට පසු ඔහුට දෙවන අනතුරු ඇගවීමද ලැබුනි: "හෙලො ඔබේ වෙබ් අඩවිය අපේ ඩීඩොස් ආක්‍රමණයේ පාලනයේ ඇත එය වැලැක්වීමට $5000 ක් ගෙවන්න". <ref name="Financial" /> නැවත වරක්, ඔහු එම අනතුරද නොසලකා හරියි,එහි ප්‍රතිපලයක් ලෙස වෙබ් අඩවිය අතිරේක බාධක හා ඊමේල විශාල ප්‍රමාණයක් මගින් උතුරා යයි, එම නිසා වෙබ් අඩවිය [[හදිසි බිද වැටීමකට ]]ලක් වෙයි. "මම ඔවුන් කිසිවකුට ප්‍රතිචාර දැක්වුවේ නැත්තේ මට ඔවුන්ට සතුට ලබාදීමට අවශය නොවුන අතර මට ඇත්ත වශයෙන්ම ඔවුන්ට කිසිදු මුදලක් ලබා දීමට අවශ්‍ය නොවීය. මගේ වෙබ් අඩවියට සිදුවූ දෙය ත්‍රස්තවාදයකි.ඔබ ඔවුන්ට මුදල් ගෙව්වේනම්, තවත් ප්‍රහාර ඇතිවීමට ඉඩ තිබුනි, " ටිව් පැවසීය. <ref name="BBC DDoS">{{cite news|title=Blackmailers target $1m website|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/4621158.stm|publisher=BBC News|date=18 January 2006|accessdate=5 February 2009}}</ref> මෙම වෙබ් අඩවිය ධාරක සර්වරය අලුත් කර වෙනස් කරන තුරු සතියක පමන කාලයක් ක්‍රියා විරහිතව තිබිනි, සහ තදබදය anti-DDoS මෘදුකාංගයක් මගින් අධයනය කරන ලදී.<ref name="Tgraph" /><ref name="BBC DDoS" /> [[විල්ට්ශෙයා පොලිස්බට කන්ඩායමේ ]]අධි තාක්ශණික අපරධ නිරීක්ශන අංශය හා [[Federal Bureau of Investigation]] යන අංශ මෙම නිරීක්ෂණයට කැදවීය;ඔවුන් විශ්වාස කරේ මෙම ප්‍රහාරය රුසියාව මගින් සිදු කල එකක් බවයි.<ref name="BBC DDoS" /><ref name="msnbc" /> ==සමාන වෙබ් අඩවි == <!-- This section is for documenting discussion of the genre in reliable independent sources. Individual knock-offs must not be listed here, or anywhere else in this article. Linking your million pixel knockoff will likely end up with it being added to the spam blacklist; you have been warned. --> {{main|Pixel advertising}} අනිකුත් බොහො වෙබ් අඩවිත් වෙළද ප්‍රචාරණය සදහා පික්සල අලවිය සිදු කරයි.<ref name="WSJ2" /><ref name="Washington" /> ටිව්ට අනුව "එම වෙබ් අඩවි ඒවා ඉතාමත් ඉක්මනට මතුව එයි; දැන් පික්සල් විකුණන වෙබ් අඩවි සිය ගණනක් ඇත.මේ අනුකරණය කරන අය ඔවුන්ම එකිනෙකා සමග තරග වදියි"."<ref name="WSJ" /> එමෙන්ම ඔහු සදහන් කරන ආකාරයට "ඔවුන්ට ඇත්තේ ඉතා කුඩා ඇඩ් ප්‍රමාණයකි, එම නිසා මා සිතන ආකාරයට ඔවුන්ට මෙය එතරම් සාර්තක නැත. අදහසක් උපරිම ආකාරයෙන් ඵල දරන්නේ පළමු වර පමණක් වන අතර එයද රදා පවතින්නේ එම අදහසේ නවතාවය මතය...ඔනෑම අනුකාරක වෙබ් අඩවියකට ඇත්තේ ප්‍රහසන අගයක් පමනි, කෙසේද යත් මගේ වෙබ් අඩවියට ප්‍රහසන අගයක් මෙන්ම වෙළද ප්‍රචාරණයෙන් ලැබුනු ආදායමක් යන 2ම ඇත...එමනිසා මට අනුකරණය කරන අයට කීමට ඇත්තේ මගේ සුබ පැතුම් කියා පමණි" <ref>{{cite news|first=James|last=Fontanella|title=Dollar-per-pixel ad site nets student $1m|url=http://www.ft.com/cms/s/2/d4edefe0-82ae-11da-ac1f-0000779e2340.html|publisher=[[Financial Times|FT.com]]|date=11 January 2006|accessdate=5 February 2009}}</ref><ref>{{cite news|first=Alex|last=Tew|title=The Million Dollar Homepage – FAQ|url=http://www.milliondollarhomepage.com/faq.php|publisher=The Million Dollar Homepage|date=26 October 2005|accessdate=20 July 2011|archive-date=17 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110717182103/http://www.milliondollarhomepage.com/faq.php|url-status=dead}}</ref> == මේවත් බලන්න == * [[Crowd funding]] == යොමුව == {{reflist|2}} == බාහිර සබැදි == * [http://www.milliondollarhomepage.com The Million Dollar Homepage] {{Spoken Wikipedia|The Million Dollar Homepage.ogg|2012-04-09}} <!-- ••••••••••••••• READ THIS FIRST:••••••••••••••• Do not add HTML links to this article unless it is DIRECTLY related to The Million Dollar Homepage. This includes imitators, successful or not. Wikipedia is not a repository of links. HTML links added here will likely result in their quick removal. THIS INCLUDES LINKS EMBEDDED IN THE ARTICLE TEXT Repeated insertion of links WILL RESULT IN SITES BEING BLACKLISTED, preventing any link anywhere on Wikipedia. Yes, we mean that. ••••••••••••••• READ THE PRECEDING FIRST ••••••••••••••• --> [[Category:Internet properties established in 2005]] [[ප්‍රවර්ගය:Online advertising]] [[Category:Internet memes]] 2a4s4hmphsu95sge5y340w94iwyfnn1 බීබීසී 0 45239 800227 722771 2026-09-25T07:46:39Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800227 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සමාගම | name = බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන්විදුලි සංස්ථාව (බීබීසී) | logo = [[ගොනුව:BBC logo (1997-2021).svg|200px]] | caption = | trading_name = | native_name = | romanized = | former type = | type = [[මහජන විද්‍යුත් ප්‍රචාරණය|මහජන විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ අධිකාරිය]] | traded_as = | industry = [[ජන මාධ්‍ය]] | genre = | fate = | predecessor = [[බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන්විදුලි සමාගම]] | successor = | foundation = {{ඇරඹුම් දිනය |df=yes|1922|10|18}} | founder = [[ජෝන් රීත්, රීත්හී පළමුවන බැරන්වරයා |ජෝන් රීත්]]<br>[[ජෝර්ජ් විලියර්ස්, ක්ලැරන්ඩන්හී හයවන අර්ල්වරයා|ජෝර්ජ් විලියර්ස්]] | defunct = | location_city = '''[[බ්‍රෝඩ්කාස්ටිං හවුස්]]''', ලන්ඩනය, එංගලන්තය | location_country = එක්සත් රාජධානිය | locations = | area_served = ලෝකව්‍යාප්ත | key_people = [[ක්‍රිස් පැටන්]]<br>(සභාපති, [[බීබීසී ට්‍රස්ට්]])<br>[[ටෝනි හෝල්, බර්කන්හෙඩ්හී බැරල් හෝල් |ටෝනි හෝල්]]<br>([[බීබීසීයෙහි අධ්‍යක්ෂ-ජනරාල් |අධ්‍යක්ෂ-ජනරාල්]]) | products = විද්‍යුත් ප්‍රචාරණය, ගුවන්විදුලිය, [[වෙබ් ද්වාරය|වෙබ් ද්වාර]] | production = | services = [[බීබීසී රූපවාහිනිය|රූපවාහිනිය]], [[බීබීසී ගුවන්විදුලිය|ගුවන්විදුලිය]], [[බීබීසී මාර්ගගත|මාර්ගගත]] | revenue = [[පවුම් ස්ටර්ලිං|£]]5.086 බිලියන <small>(2011/12)</small><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=පාට් 2 - ද බීබීසී එක්සකටිව්ස් රිවිව් ඇන්ඩ් ඇසෙස්මන්ට් |url=http://downloads.bbc.co.uk/annualreport/pdf/bbc_executive_2011_12.pdf|work=බීබීසී වාර්ෂික වාර්තාව 2011/12|publisher=බීබීසී|accessdate=24 සැප්තැම්බර් 2012|location=ලන්ඩනය, එක්සත් රාජධානිය |page=62|date=16 ජූලි 2012}}</ref> | operating_income = | net_income = | aum = | assets = | equity = | owner = [[කිරීටය]] (''[[රජය-සතු සංස්ථාව|මහජන සතු]]'') | num_employees = 23,000 <small>(2011/12)</small> | parent = | divisions = | subsid = | homepage = {{URL|1=http://www.bbc.co.uk/|2=bbc.co.uk}} {{URL|1=http://www.bbc.com/|2=bbc.com}} | footnotes = | intl = }} '''බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන්විදුලි සංස්ථාව''' ('''බීබීසී''') ({{බස-en| '''British Broadcasting Corporation''', '''BBC'''}}) යනු බ්‍රිතාන්‍ය [[මහජන විද්‍යුත් ප්‍රචාරණය |මහජන සේවා විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ]] සංස්ථාවකි.<ref>"[http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/purpose/what.shtml වට් ඊස් ද බීබීසී?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223143534/http://www.bbc.co.uk/aboutthebbc/purpose/what.shtml |date=2010-12-23 }}." බීබීසී. සම්ප්‍රවේශය 6 ජනවාරි 2010. "බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන්විදුලි සංස්ථාව විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ මධ්‍යස්ථානය, පෝට්ලන්ඩ් පෙදෙස, ලන්ඩනය, W1A 1AA."</ref> එහි ප්‍රධාන වගකීම වන්නේ [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියෙහි]], [[චැනල් දිවයින්|චැනල් දිවයින්හී]], සහ [[අයිල් ඔෆ් මෑන්|අයිල් ඔෆ් මෑන්හී]] මධ්‍යස්ථ [[එක්සත් රාජධානියෙහි පොදු සේවා විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ| පොදු සේවා විද්‍යුත් ප්‍රචාරණයෙහි]] යෙදීමයි. 23,000 පමණ සංඛ්‍යාවක කාර්ය මණ්ඩලයකට හිමිකම් කියන එය, සේවක සංඛ්‍යාව අනුව සලකන කල, ලොව විශාලතම විද්‍යුත් ප්‍රචාරකයා වෙයි. <ref name="MediaNewsline">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=බීබීසී: වර්ල්ඩ්ස් ලාජස්ට් බ්‍රෝඩ්කාස්ටර් ඇන්ඩ් මෝස්ට් ට්‍රස්ටඩ් මීඩියා බ්‍රෑන්ඩ් |publisher=මීඩියා නිව්ස්ලයින් |url=http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html |accessdate=23 සැප්තැම්බර් 2010| archiveurl= http://web.archive.org/web/20101005004930/http://www.medianewsline.com/news/151/ARTICLE/4930/2009-08-13.html| archivedate= 5 ඔක්තොම්බර් 2010 <!--DASHBot-->| url-status= live}}</ref> <ref name="ProspectMag">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ඩිජිටල් ලයිසන්ස් |publisher=ප්‍රොස්පෙක්ට්|url=http://www.prospectmagazine.co.uk/?p=64654 |accessdate=23 සැප්තැම්බර් 2010}}</ref><ref name="AboutBBC">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=අබවුට් ද බීබීසී – වට් ඊස් ච බීබීසී |publisher=බීබීසී ඔන්ලයින් |url=http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |accessdate=23 සැප්තැම්බර් 2010}}</ref> බීබීසී යේ මූලස්ථානය, [[ලන්ඩනය|ලන්ඩනයේ]], [[බ්‍රෝඩ්කාස්ටිං හවුස්| බ්‍රෝඩ්කාස්ටිං හවුස්හී]] පිහිටා ඇති අතර එහි ප්‍රධාන නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථාන, [[බෙල්ෆාස්ට්]], [[බර්මිංහැම්]], [[බ්‍රිස්ටල්]], [[කාඩිෆ්]], [[ග්ලාස්ගෝ]], ලන්ඩනය සහ [[සල්ෆඩ් කේස්]] යන ස්ථාන වල පිහිටා ඇති අතර කුඩා නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථාන එරා පුරා පිහිටා ඇත. බීබීසී ය අර්ධ-ස්වතන්ත්‍ර පොදු සේවා විද්‍යුත් ප්‍රචාරකයෙක් වන අතර <ref name=autogenerated3>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=බීබීසී වෙබ්සයිට්: ''අබවුට් ද බීබීසී – වට් ඊස් ද බීබීසී'' |url=http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml |accessdate=14 ජූනි 2008| archiveurl= http://web.archive.org/web/20080718024236/http://www.bbc.co.uk/info/purpose/what.shtml| archivedate= 18 ජූලි 2009 <!--DASHBot-->| url-status= live}}</ref> [[රාජකීය වරපත #එක්සත් රාජධානිය |රාජකීය වරපතක්]] යටතේ සහ <ref name="crown">{{උපන්‍යාස පුවත්|author=ඇන්ඩෲස්, ලෙයිටන්|title=ද හෑන්ඩ්බුක් ඔෆ් පබ්ලික් එෆයාර්ස් |chapter=අ යූකේ කේස්: ලොබීං ෆො අ නිව් බීබීසී චාටර් |pages=247–48|editor1=හැරිස්, ෆිල්|editor2=ෆ්ලෙයිෂර්, ක්‍රේග් එස්.|publisher=SAGE|year=2005|isbn=978-0-7619-4393-8}}</ref> [[ස්වදේශ කටයුතු පිළිබඳ රාජ්‍ය ලේකම්]] වෙතින් නිකුත්වූ බලපත්‍රයක් සහ පොරොන්දු පත්‍රයක් මත ක්‍රියාත්මක වෙයි.<ref name="bbchow">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=බීබීසී වර්ල්ඩ් සර්විස් – ඉන්ස්ටිට්‍යුෂනල් – හවු ඊස් ද වර්ල්ඩ් සර්විස් ෆන්ඩඩ්?|publisher=බීබීසී වර්ල්ඩ් සර්විස් |url=http://www.bbc.co.uk/worldservice/institutional/2009/03/000000_funding.shtml|quote=The BBC, including World Service, operates under two constitutional documents – its Royal Charter and the Licence and Agreement. The Charter gives the Corporation legal existence, sets out its objectives and constitution, and also deals with such matters as advisory bodies. Under the Royal Charter, BBC must obtain a licence from the Home Secretary. The Licence, which is coupled with an Agreement between the Minister and the Corporation, lays down the terms and conditions under which BBC is allowed to broadcast.}}</ref> එක්සත් රාජධානිය තුල එහි කෘත්‍යයන් සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් අරමුදල් සැපයෙන්නේ වාර්ෂික [[එක්සත් රාජධානියේ රූපවාහිනී බලපත්‍රකරණය|රූපවාහිනී බලපත්‍ර ගාස්තුවක්]] මගින් වන අතර,<ref name="TrustAR">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=බීබීසී ඇනුවල් රිපෝට් ඇන්ඩ් එකවුන්ට්ස් 2008/9: ෆයිනෑන්ෂල් පර්ෆෝර්මන්ස් |url=http://www.bbc.co.uk/annualreport/trust/overview/finan_perf.shtml |accessdate=12 පෙබරවාරි 2010| archiveurl= http://web.archive.org/web/20100210210957/http://www.bbc.co.uk/annualreport/trust/overview/finan_perf.shtml| archivedate= 10 පෙබරවාරි 2010 <!--DASHBot-->| url-status= live}} {{මළ බැඳිය |date=ඔක්කොම්බර් 2010|bot=H3llBot}}</ref> එසැණින් රූපවාහිනී විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ ග්‍රහණය කර ගත හැකි ඕනෑම වර්ගයක උපකරණ භාවිතා කරන බ්‍රිතාන්‍ය ගෘහස්තයන්, සමාගම් සහ සංවිධාන වෙතින් මෙය අය කෙරෙයි;<ref name="TVLic">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ටීවී ලයිසන්සිං: ''ලෙජිස්ලේෂන් ඇන්ඩ් පොලිසි'' |url=http://www.tvlicensing.co.uk/about/legislation-and-policy-AB9/#link1 |accessdate=12 පෙබරවාරි 2010}}</ref> ගාස්තුවෙහි ප්‍රමාණය වාර්ෂිකව තීරණය කෙරෙනුයේ, [[එක්සත් රාජධානියෙහි පාර්ලිමේන්තුව |පාර්ලිමේන්තුවෙහි]] එකඟත්වය මත [[එක්සත් රාජධානියෙහි රජය |බ්‍රිතාන්‍ය රජය]] විසිනි. <ref name="TVLic2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=බීබීසී ප්‍රෙස් ඔෆිස්: ටීවී ලයිසන්ස් ෆී: ෆැන්ට්ස් ඇන්ඩ් ෆිගර්ස් |url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/keyfacts/stories/licencefee.shtml |accessdate=12 පෙබරවාරි 2010}}</ref> 1932 දෙසැම්බර් 19 දිනදී බීබීසී අධිරාජ්‍යය සේවය පිහිටුවීමේ පටන් ශ්‍රව්‍ය ගුවන්විදුලිය මගින්ද, මෑතකදී රූපවාහිනිය සහ මාර්ගත සේවා මගින්ද, සෘජු විද්‍යුත් ප්‍රචාරණය සහ යළි-සම්ප්‍රේශණ ගිවිසුම් භාවිතයෙන්, [[බීබීසී ලෝක සේවය]] විසින්, එරා වෙතින් පිටත සේවා සපයා ඇත. විශේෂිත වශයෙන් ප්‍රවෘත්ති හා කාලීන සිදුවීම් ප්‍රතිදානය සපයා ගැනුමට, ගෘහස්ත සේවාවන්ගේ සමහරක් පහසුකම් හවුලේ භාවිතා කරතත්, ලෝක සේවය සඳහා වෙනස්වූ කළමනාකාර අධ්‍යක්ෂවරයෙක් භාවිතාවූ අතර, එහි ක්‍රියාකාරී අරමුදල් ඓතිහාසික වශයෙන් සැපයුනේ ප්‍රධාන වශයෙන් බ්‍රිතාන්‍ය රජය වෙතින් ලබාදුන් සෘජු දීමනා මගිනි. මෙම දීමනාවන්හී ප්‍රමාණය, ගෘහස්ත බලපත්‍ර ගාස්තු වලින් ස්වායත්තව තීරණය කෙරුණු අතර, සාමාන්‍ය වශයෙන් විදේශ සහ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල කාර්යාල අයවැය ගිණුමෙන් ප්‍රදානය කෙරිණි. එබැවින්, බීබීසී යේ ජාත්‍යන්තර සේවා අන්තර්ගතය සාම්ප්‍රදායිකව ක්‍රියාක්මක වූයේ – භාගික වශයෙන් හෝ – බ්‍රිතාන්‍ය රජය සඳහා ඵලදායී විදේශ ප්‍රතිපත්ති මෙවලමක් ලෙසිනි. මෑතදී පැවැත්වුණු [[බීබීසී ලෝක සේවය|බීබීසී ලෝක සේවා]] වැය සමාලෝචනයේදී, ගෘහස්ත බලපත්‍ර ගාස්තු තුලින් ලෝක සේවය සඳහා අරමුදල් සපයා ගැනුමෙහි සැලසුමක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරුණි. සංස්ථාව වෙත සහතික ලෙසින් හිමි වන බලපත්‍ර ගාස්තු සහ ලෝක සේවා දීමනාවට අතිරේඛ වශයෙන්, සම්පූර්ණ හිමිකාරත්වය සහිත සහධාරි සමාගමක් වන [[බීබීසී වර්ල්ඩ්වයිඩ්]] හී වාණිජ ක්‍රියාකාරකම් තුලින් උපැයෙන ලෘභය එය වෙත ලැබෙයි. සමාගමෙහි ක්‍රියාකාරකම් අතර වැඩසටහන්- සහ සැලසුම්-විකුණුම වෙයි. සංස්ථාවෙහි තවද සම්පූර්ණ හිමිකාරත්වය සහිත සහධාරි සමාගමක් වන හා පෙරදී [[බීබීසී රිසෝසර්ස් සමාගම]] ලෙසින් හැඳින්වුණු, [[බීබීසී සැදිරි සහ පසු නිෂ්පාදන |බීබීසී සැදිරි සහ පසු නිෂ්පාදන සමාගම]] විසින් සිදුකෙරෙන සමහරත් වැඩසටහන්-නිපැයීමේ සේවාවන් විකිනීමෙන් ලැබෙන අතිරේක ආදායමද බීබීසී ය විසින් උපයයි. බීබීසී යේ බොහෝ සඟරා සහ ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන ක්‍රියාකාරකම් 2011 දී විකුණා දමන ලදි. <ref>මාක් ස්වීනි. [http://www.guardian.co.uk/media/2011/aug/16/bbc-completes-magazines-sell-off] "බීබීසී වර්ල්ඩ්වයිඩ් එග්‍රීස් £121m මැගසින් සේල්-ඕෆ්". theguardian. 16 අගෝස්තු 2011. සම්ප්‍රවේශය 30 ජූනි 2012</ref> අනෙකුත් බ්‍රිතාන්‍ය මාධ්‍යයන් විසින් බීබීසී ය සමහරවිට ඇමතෙන්නේ "ආන්ටි" (නැන්දා) හෝ "ද බීබ්" (බීබීසී යන නම ඇරඹෙන අකුරු වලින් සැදි කෙටි නමකි) යනුවෙනි. ==ඉතිහාසය== {{තවදුරටත්|බීබීසීයෙහි කාලානුරූපය }} ===1922 සිට 1939=== [[ගොනුව:Alexandra Palace 052.jpg|thumb|upright|ලොව පළමු උච්ච-විශදතා රූපවාහිනී මහජන විද්‍යුත් ප්‍රචාරණය සිදුවූ ස්ථානය අනුස්මරණය තකා [[ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රා මාලිගය|ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රා මාලිගයෙහි]] පිහිටුවා ඇති [[තිරනුමාන ඵලකය|තිරනුමාන ඵලකයක්]]]] පෞද්ගලික අයිතියක් සහිතවූ බීබීසී ය ලොව පළමු ජාතික විද්‍යුත් ප්‍රචාරණ සංවිධානය විය.<ref name="historicalbroadcaster">{{උපන්‍යාස පුවත් |title=බිබීසී හිස්ට්‍රි – ද බීබීසී ටේක්ස් ටු දි එයාර්වේව්ස් |url=http://news.bbc.co.uk/aboutbbcnews/spl/hi/history/html/default.stm |accessdate=19 ජූලි 2007|publisher=බීබීසී නිව්ස් }}</ref> == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|colwidth=30em}} ==බාහිර සබැඳි== {{Commonscat|BBC}} * [http://www.bbc.co.uk/sinhala/ බීබීසී] * [http://www.bbc.co.uk බීබීසී] {{en icon}} [[ප්‍රවර්ගය:බීබීසී]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් රාජධානියෙහි රූපවාහිනිය]] [[ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය ගුවන්විදුලිය]] [[ප්‍රවර්ගය:බීබීසී ගුවන්විදුලිය]] [[ප්‍රවර්ගය:මහජන අරමුදලින් යැපෙන විද්‍යුත් ප්‍රචාරකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලන්ඩනයේ පදනම්ව ඇති සමාගම්]] [[ප්‍රවර්ගය:යුරෝපියානු ගුවන්විදුලි සංගමයේ සාමාජිකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:බහුභාෂික විද්‍යුත් ප්‍රචාරකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් රාජධානිය රජයේ මහජන සංස්ථා]] rxrupyatx20y3ifitbet1y5bscxmjhi 2013 යාන් භූමිකම්පාව 0 45411 800062 723966 2026-09-24T23:19:23Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800062 wikitext text/x-wiki {{අනාථ ලිපිය|date=ජූනි 2013}} {{වත්මන්|date=අප්‍රේල් 2013}} {{තොරතුරුකොටුව භූමිකම්පාව |title = 2013 සිචුවාන් යාන් භූමිකම්පාව |image = 2013 April 20, Ya'an China Earthquake ShakeMap.jpg |image alt = |imagecaption =[[එක්සත් ජනපද භූවිද්‍යාත්මක සඹීක්ෂණය|USGS]] නිකුත් කල යාන් භූමිකම්පාවෙහි වෙවුලුම් සිතියම |map = |map alt = |image name = |map2 = {{Location map | China Sichuan#China | relief = yes | label = | lat = 30.284 | long = 102.956 | mark = Bullseye1.png | marksize = 40 | position = top | width = 250 | float = right | caption = | places = {{Location map-|China Sichuan|lat=30.284|long=102.956|mark=Bullseye1.png|marksize=30|position=top}}{{Location map-|China Sichuan|lat=30.66|long=104.06|label=චෙන්ඩූ|position=right|mark=Green pog.svg}}{{Location map-|China Sichuan|lat=29.98|long=103.00|label=යාන්|position=bottom|mark=Red pog.svg}}}} |mapsize = |caption = |date = {{ඇරඹුම් දිනය|2013|4|20}} |origintime = |duration = |magnitude = M<sub>s</sub> 7.0 (CENC)<ref>{{cite web|url=http://www.csndmc.ac.cn/newweb/secondpage.jsp?id=1137|title=The official Data of China Earthquake Net Center|author = China's government}}</ref><br /> M<sub>w</sub> 6.6 ([[USGS]])<ref name="usgs-main-quake">{{cite web|url=http://earthquake.usgs.gov/earthquakes/eventpage/usb000gcdd|title=M6.6 - 50km WSW of Linqiong, China|publisher=U.S. Geological Survey|date=2013-04-20|accessdate=2013-04-20}}</ref> M<sub>w</sub> 6.8 ([[European Alert System|EMSC]])<ref>{{cite web|url=http://www.emsc-csem.org/Earthquake/earthquake.php?id=313296|title=M 6.8 - WESTERN SICHUAN, CHINA - 2013-04-20 00:02:49 UTC|publisher=European-Mediterranean Seismological Centre|date=2013-04-20|accessdate=2013-04-20}}</ref> M<sub>j</sub> 6.9 ([[Japan Meteorological Agency|JMA]])<ref>{{cite web|url=http://www.jma.go.jp/en/quake/20130420093846394-200902.html|title=Distant Earthquake Information|publisher=Japan Meteorological Agency|accessdate=2013-04-20}}</ref> |depth = < {{පෙරලන්න|13|කිමී|abbr=on}} <ref name=AP/> |location = {{coord|30|17|02|N|102|57|22|E|display=inline,title}}<ref name="usgs-main-quake" /> |type = |countries affected = {{මචීජ}} |damage = |intensity = |PGA = |landslide = |foreshocks = |aftershocks = |casualties = අවම වශයෙන් 160 දෙනෙකු මිය ගොස්, 6700 ට වැඩි දෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත <ref name="ifengtoll1">{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://news.xinhuanet.com/politics/2013-04/21/c_124607863.htm|title=芦山地震已造成１６０人死亡|date=අප්‍රේල් 21, 2013|work=xinhuanet|publisher=xinhuanet|language=චීන|accessdate=April 21, 2013}}</ref><ref name="ifengtoll">{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://news.ifeng.com/mainland/special/lushandizhen/content-3/detail_2013_04/20/24453020_0.shtml|title=雅安地震已致四川156人死亡 5878人受伤|date=April 20, 2013|work=ifeng|publisher=ෆීනික්ස් නිවුස් මීඩියා ලිමිටඩ්|language=චීන|accessdate=අප්‍රේල් 20, 2013}}</ref> }} '''සිචුවාන් යාන් භූමිකම්පාව''' සිදුවූයේ, 2013 අප්‍රේල් 20 දිනදී බීජිං වේලාවෙන් (UTC+8) 08:02 වේලාවටය. අපිකේන්ද්‍රය පිහිටා තිබුනේ [[චෙන්ඩූ]] වෙතින් {{පෙරලන්න|116|කිමී|abbr=on}} පමණ ඈතින් පිහිටි චීනයේ, [[සිචුවාන්|සිචුවාන්හී]], [[යාන්|යාන්හී]], [[ලූෂං ප්‍රාන්තය, සිචුවාන්|ලූෂං ප්‍රාන්තය]] අසබඩය. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.google.org/publicalerts/alert?aid=b6c82680301dc1e8&hl=en&gl=US&source=web|title=ඇන් අර්ත්ක්වේක් විත් මැග්නිටියුඩ් 6.6 ඔකර්ඩ් නියර් ලූෂං, සිචුවාන්, චයිනා ඇට් 00:02:47.27 UTC ඔන් Apr 20, 2013 ඔන් Google Public Alert|publisher=ගූගල්|date=2013-04-20}}</ref> භූමිකම්පාවේ විශාලත්වය, චීන භූමිකම්පා දත්ත කේන්ද්‍රය විසින් M<sub>s</sub> 7.0 ලෙසින්ද, USGS විසින් M<sub>w</sub> 6.6 ලෙසින්ද,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://data.earthquake.cn/datashare/globeEarthquake_csn.html |title=最新地震 |trans-title = නවකම භූමිකම්පා |publisher=Data.earthquake.cn |date= |accessdate=2013-04-20}}</ref> [[යුරෝපියානු විපරම් පද්ධතිය |EMSC]] විසින් M<sub>w</sub> 6.6 ලෙසින්ද සහ [[JMA]] විසින් M<sub>j</sub> 6.9 ගණනය කර තිබුණි. ==ප්‍රතිවිපාක== භූමිකම්පාව සිදුවූයේ [[ලෝංමෙන්ෂාන් විභේදනය]] ඔස්සේ වන අතර [[2008 සිචුවාන් භූමිකම්පාව]] නිසා ඉමහත් බලපෑමකට ලක්වූ පළාතෙහිම මෙය සිදුවී ඇත. නිල වාර්තා අනුව, 00:40 (UTC+8) වන විට වාර්තාගත අන්දමට 160 දෙනෙක් මියගොස් ඇති අතර, 6700 ට වැඩි දෙනෙකු තුවාල ලබා, නගර කිහිපයකට මහත් හානි සිදුවී ඇත.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://news.ifeng.com/mainland/special/lushandizhen/content-3/detail_2013_04/20/24453020_0.shtml|title=雅安地震已致四川156人死亡 5878人受伤|date=20 අප්‍රේල් 2013|work=ifeng|publisher=ෆීනික්ස් නිවුස් මීඩියා ලිමිටඩ්|accessdate=20 අප්‍රේල් 2013}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://timesofindia.indiatimes.com/world/china/Strong-quake-hits-China-56-dead-about-600-injured/articleshow/19646153.cms|title=ස්ට්‍රෝං ක්වේක් හිට්ස් චයිනා; 56 ඩෙඩ්, අබවුට් 600 ඉන්ජර්ඩ්|publisher=ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|date=2013-04-20 |accessdate=2013-04-20}}</ref><ref name=AP/>ලූෂං හී බොහෝ පැරණි ගොඩනැගිලි කඩා වැටුණි. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://news.xinhuanet.com/politics/2013-04/20/c_115463886.htm |title=雅安芦山当地老房子大量坍塌 已发生10余次余震 - 新华时政 - 新华网 |publisher=News.xinhuanet.com |date= |accessdate=2013-04-20}}</ref> විදුලිබල සැපයුම විසන්ධිවූ අතර, [[බොංසිං ප්‍රාන්තය|බොංසිං]], ලූෂං, සහ [[ටියංක්වාං ප්‍රාන්තය| ටියංක්වාං]] ප්‍රාන්තයන්හී විදුලිබල ජාලක බිඳී ගියේය. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://news.xinhuanet.com/local/2013-04/20/c_115463910.htm |title=震区电力全部中断 四川电力公司应急救援队赶往现场 - 地方联播 - 新华网 |publisher=News.xinhuanet.com |date= |accessdate=2013-04-20}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://news.xinhuanet.com/local/2013-04/20/c_115465515.htm?prolongation=1 |title=震区电网受损较严重 灾后电力抢险工作全力展开 - 地方联播 - 新华网 |publisher=News.xinhuanet.com |date= |accessdate=2013-04-20}}</ref> යාන්හී කොටසක දුරසන්නිවේදනය විසන්ධි විය. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://news.xinhuanet.com/local/2013-04/20/c_115464342.htm |title=雅安地区139个基站中断 四川移动派出抢险队伍赶赴灾区 - 地方联播 - 新华网 |publisher=News.xinhuanet.com |date= |accessdate=2013-04-20}}</ref> [[G5 බෙයිජිං–කොන්මිං අධිවේගීමාර්ගය| G5 බෙයිජිං–කොන්මිං අධිවේගීමාර්ගයෙහි]] චෙන්ඩූ-යාන් සහ යාන්-ක්ෂීචැං කොටස් විශේෂිතව වෙන්කෙරුනේ ගලවා ගැනීම් මෙහෙයුම් වල නිරත වාහන සඳහා වන අතර අනෙකුත් වාහන සඳහා එම කොටස් වසා දැමිණි. <ref name="成都至雅安段高速通行正常 沿线收费站已取消收费 新华网">{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/politics/2013-04/20/c_115465727.htm?prolongation=1 |title=成都至雅安段高速通行正常 沿线收费站已取消收费 - 新华时政 - 新华网 |publisher=News.xinhuanet.com |date= |accessdate=2013-04-20}}</ref> බාව්ෂං (宝山) සහ ලූෂං අතරවූ සිචුවාන්හී 210 ප්‍රාදේශික මහාමාර්ගයෙහි ෂියාහ්ජිං කොටසෙහි (小金段) ගමනාගමනය ඇණහිටිනි. මුදවාගැනීමේ කාර්ය සිදු කරන්නන්ට බොංසිං වෙත ඇවිද යෑමට සිදුවූයේ බොංසිං වෙත ප්‍රධාන මාර්ග පිටමන්ව ඇති නිසාය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://news.xinhuanet.com/2013-04/21/c_124607827.htm |access-date=2013-04-21 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923061803/http://news.xinhuanet.com/2013-04/21/c_124607827.htm}}</ref> <ref name="成都至雅安段高速通行正常 沿线收费站已取消收费 新华网"></ref> ලූෂං හී යූසි ගංගාවෙහි (玉溪河) ජිංජිෂියා (金鸡峡) හී සුන්බුන් වේල්ලක් තැනී තිබුණි.<ref>http://district.ce.cn/zg/201304/20/t20130420_24309291.shtml</ref> ==මුදවාගැනීමේ පරිශ්‍රම == 8,000 පමණ සැණින් [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව|ජනතා විමුක්ති හමුදාවේ]] සොල්දාදුවන් මෙන්ම 1,400 ප්‍රාදේශීය මුදවාගැනීම් සේවකයන් සහ 120&nbsp;සහය &nbsp;රථ ද භූමිකම්පාව සිදුවූ පීඩිත ප්‍රදේශයට යවන ලදි. එමෙන්ම, චීන හදිසි ප්‍රතිචාර කණ්ඩායමෙහි වෛද්‍යවරුන් 180 ක්ද සොයා-මුදවාගන්නා බල්ලන්ද එහි යවන ලද්දේ රටෙහි වෙනත් කොටස් වලින් ජංගනය කල ස්වේච්ඡා පිරිස්ද සමගිනි. <ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ඩෙඩ්ලි චයිනීස් ක්වේක් ඉවෝක්ස් බිටර් මෙමරීස් ඔෆ් 2008 ටෙම්බ්ලර්|url=http://www.nytimes.com/2013/04/21/world/asia/china-earthquake.html?hp&_r=0|date=අප්‍රේල් 20, 2013|newspaper=[[ද නිව්යොර්ක් ටයිම්ස්]]|accessdate=අප්‍රේල් 20, 2013}}</ref> චීන අග්‍රාමාත්‍යය [[ලි කුචාං]] විසින් ප්‍රදේශයෙහි සංචාරය කොට විගසින් ක්‍රියාත්මක විය යුතු බව අවධාරණය කලේය. ප්‍රාදේශීයව ඇදහැලෙන වර්ෂාපතනය සහ [[අපර කම්පන]] යන සාධක නිසා මුදවාගැනීමේ පරිශ්‍රම අපහසු කරලිය හැකි බවද අමතර [[නායයෑම|නායයෑම්]] සහ තවදුරටත් [[ගොඩනැගිලි බිඳවැටීම|ගොඩනැගිලි බිඳවැටීම්]] වැනි ඇතිවිය හැකි ද්වීතියක බලපෑම් පිළිබඳ සැලකිල්ල යොමුවී ඇති බවද නිලධාරින් අනතුරු ඇඟවූහ. පසුකරගන්නට නුපුළුවන් මාර්ග සහ අබලි සන්නිවේදන යටි කල පහසුකම් විසින් මුදවාගැනීමේ පරිශ්‍රම වලට සැලකිය යුතු අභියෝග එල්ල කරති. <ref>{{උපන්‍යාස පුවත්|title=චයිනා අර්ත්ක්වෙක් ඩෙත් ටෝල් රීචර්ස් 156; මෝ දෑන් 3,000 හර්‍ෙ|url=http://www.latimes.com/news/world/worldnow/la-fg-wn-china-earthquake-death-toll-reaches-156-20130420,0,6802356.story|date=April 20, 2013|newspaper=[ද ලොස් ඇන්ජලීස් ටයිම්ස්]]|accessdate=අප්‍රේල් 20, 2013}}</ref> ==ජාත්‍යන්තර ප්‍රතික්‍රියා == *{{RUS}}:භූමිකම්පාව හේතුවෙන් චීනය වෙත රුසියාව විසින් උදවු පිරිනැමුවේ සෙනසුරාදාය. == අමතර අවධානයට == {{Portal|China|Earth sciences}} * [[List of earthquakes in 2013|2013 වසර තුළ භූමිකම්පා ලැයිස්තුව]] * [[List of earthquakes in China|චීනය තුළ භූමිකම්පා ලැයිස්තුව]] == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em|refs= <ref name=AP>{{උපන්‍යාස පුවත්|title=China’s Sichuan province hit by powerful earthquake, killing 2 but death toll expected to rise|url=http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/chinas-sichuan-province-hit-by-earthquake-no-immediate-word-on-casualties/2013/04/19/fb1eb360-a953-11e2-9e1c-bb0fb0c2edd9_story.html|agency=Associated Press|date=April 19, 2013|newspaper=[[The Washington Post]]|accessdate=April 19, 2013}}</ref> }} == බාහිර සබැඳි == *{{EQ-isc-link|607304721}} *{{උපන්‍යාස වෙබ් | url = http://www.chinadaily.com.cn/china/2013sichuanquake/ | title = M7.0 අර්ත්ක්වේක් ස්ට්‍රයික්ස් යාන්, සිචුවාන් (චයිනා ඩේලි කවරේජ්)| publisher = චයිනා ඩේලි}} *{{උපන්‍යාස පුවත් | title = චයිනා අර්ත්ක්වේක්: ලයිව් අප්ඩේට්ස් | date = 20 අප්‍රේල් 2013 | url = http://rt.com/news/china-earthquake-live-updates-129/ | publisher = RT }} {{Earthquakes in 2013}} {{Earthquakes in China}} [[Category:2013 earthquakes]] [[Category:2013 disasters in China|earthquake]] [[Category:Earthquakes in Sichuan]] [[Category:April 2013 events in China]] [[Category:Buried rupture earthquakes]] {{සිචුවාන්-භූ-කොට}} bylffxp9o9cxjxiemut67nmftd375cd වියට්නාම බාලදක්ෂ සංගමය 0 46151 800254 629359 2026-09-25T10:27:21Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800254 wikitext text/x-wiki {{Infobox WorldScouting |image= |caption=Vietnamese Scout emblem |name=Vietnamese Scout Association |name1=Hướng đạo Việt Nam |country=United States, Germany, Canada, Australia, France, Vietnam |members= |f-date=1930 |founder=Trần Văn Khắc |pattern_head = barehead |color_head = |pattern_body = shirt short sleeves |color_body = D2B48C |pattern_legs = trousers |color_legs = 808000 |image2=Flag of Vietnamese Scout Association.svg|caption2=Scout flag }} '''වියට්නාම බාලදක්ෂ සංගමය''' ({{බස-vi|Hội Hướng Đạo Việt Nam (HĐVN)}}) යනු වියට්නාමයේ පිහිටුවා එහි 1930 සිට 1975 අතර සක්‍රියව පැවතුනු තරුණ සංවිධානයකි. 1957 සිට 1975 දක්වා මෙම සංගමය, [[බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ ලෝක සංවිධානය]] විසින් පිළිගෙන තිබුණි. වියට්නාමයේ දේශපාලන තත්ත්වය නිසා සහ එහි පැවති යුද්ධය නිසා, 1954 න් පසුව, කොමියුනිස්ට් [[උතුරු වියට්නාමය|උතුරු වියට්නාමයෙහි]] එය තහනම් කර තිබුණු අතර, [[සයිගොං බිඳ වැටීම|සයිගොං බිඳ වැටීමෙන් පසුව]] සිදුවූ කොමියුනිස්ට් ජයග්‍රහණය හා සමගම, මුළු දේශය පුරාම තහනම් කෙරිණි. එය දැනට, [[විප්‍රවාසය|විප්‍රවාසයෙහි]] පවතින අතර, [[වියට්නාමය]] තුල ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක් වෙමින් පවතියි. 1994 සිට 2002 දක්වා රහසිගත බාලදක්ෂ ක්‍රියාකාරකම් වියට්නාමය තුල පැවති බවට වාර්තාවී ඇත.<ref>[http://eglasie.mepasie.org/1994/decembre/vietnam/188/depeche11_2/index.htm රිපෝට් ඔන් ක්ලැන්ඩෙස්ටන් ස්කවුටිං ඉන් වියට්නාම් (1994)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928040435/http://eglasie.mepasie.org/1994/decembre/vietnam/188/depeche11_2/index.htm |date=2007-09-28 }} {{in lang|fr}}</ref><ref>[http://eglasie.mepasie.org/2002/janvier/vietnam/345/breve9_3/index.htm රිපෝට් ඔන් ක්ලැන්ඩෙස්ටන් ස්කවුටිං ඉන් වියට්නාම් (2002)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928040328/http://eglasie.mepasie.org/2002/janvier/vietnam/345/breve9_3/index.htm |date=2007-09-28 }} {{in lang|fr}}</ref> බාලදක්ෂ ක්‍රියාකාරකම් WOSM විසින් පිළිගෙන නොමැති විශාලතම ජනගහණය ඇති රට වියට්නාමය වෙයි. ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == භාහිර සබැඳි == * [http://vietnamesescouting.net Vietnamese Scouting, BSA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171004101037/http://www.vietnamesescouting.net/ |date=2017-10-04 }} {{WOSM|asia}} {{WAGGGS|asia}} {{Scouts in Exile}} [[Category:Non-aligned Scouting organizations]] [[Category:Overseas Vietnamese organizations]] [[Category:Exile organizations]] [[Category:Youth organizations established in 1930]] [[Category:Scouting and Guiding in Vietnam]] iu95vgff3gk17ryxdtcjkj4os05j1y3 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම 2013 0 47345 800219 790746 2026-09-25T07:23:27Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800219 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සමුළු රැස්වීම|chairperson = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]<br/>([[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති|ජනාධිපති]])|cities = [[කොළඹ]]|dates = {{නොඑතුම|15 නොවැම්බර් 2013}} &ndash; <br />{{නොඑතුම|17 නොවැම්බර් 2013}}|image = Commonwealth Heads of Government Meeting 2013 logo.png|summit_name = 23<sup>වන</sup> පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම|follows = [[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම 2011|2011]]|heads_of_state_label = [[රජයේ ප්‍රධානියා|රජයේ]] ප්‍රධානියා/[[රාජ්‍ය නායකයා|රාජ්‍ය]] නායකයා|precedes = [[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම 2015|2015]]|venues = [[නෙළුම් පොකුණ මහින්ද රාජපක්‍ෂ රඟහල|නෙළුම් පොකුණ රංගශාලාව]], [[බණ්‌ඩාරනායක අනුස්‌මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව|බීඑම්අයිසීඑච්]], [[වෝටර්ස් එජ් (ශ්‍රී ලංකාව)|වෝටර්ස් එජ්]]|website = {{URL|www.chogm2013.lk}}|country = [[ශ්‍රී ලංකාව]]|heads_of_state = 27<ref name=BP171113>{{උපන්‍යාස පුවත්|title=කොමන්වෙල්ත් පුට්ස් ඕන් යුනයිටඩ් ෆ්‍රන්ට් ආෆ්ටර් සමිට් රිෆ්ට්ස්|url=http://www.bangkokpost.com/news/asia/380283/commonwealth-to-put-on-united-front-after-summit-rifts|newspaper=[[බැංකොක් පෝස්ට්]]|date=17 නොවැම්බර් 2013}}</ref>|keypoints = [[ශ්‍රී ලංකාවේ මානව අයිතිවාසිකම්]] ගැටළු නිසා සමුළු වර්ජනය|other_titles = චෝගම් 2013|participants = 51}} '''23 වන පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩල රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම''' වර්ෂ 2013 නොවැම්බර් මස 15 වෙනි දින සිට 17 වෙනි දින දක්වා [[කොළඹ]] දි පැවැත්වුණි. [[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය]] යීය නායකයින් විසින් 2009 දී [[ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ]] වල පෝට් ඔෆ් සපෙයින් හී පැවැත්වුනු රැස්වීම් වලදී 2013 චෝගම් සමුළුව [[ශ්‍රී ලංකාව]] තුල පැවැත්වීමට තීරණය කරන ලදී. නමුත් ශ්‍රී ලංකාවේ [[දෙමළ]] සුළුතරයට වූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් නිසා කැනඩාව හා මුරුසිය සමුළුව නිල වශයෙන් වර්ජනය කල අතර ඉන්දියානු රාජ්‍ය නායකයා සමුළුව දේශපාලනික හේතුන් මත මගහරින ලදී .<ref>{{cite news|title=Mauritius pulls out of CHOGM|url=http://www.smh.com.au/world/mauritius-pulls-out-of-chogm-20131113-2xf7c.html|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=13 November 2013|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref><ref>{{cite news|title=Mauritius pulls out of hosting 2015 CHOGM: PM|url=http://newindianexpress.com/world/Mauritius-pulls-out-of-hosting-2015-CHOGM-PM/2013/11/16/article1894028.ece?pageNumber=1&parentId=130222&operation=complaint|newspaper=[[The New Indian Express]]|date=16 November 2013|agency=[[Press Trust of India]]|access-date=2 December 2013|archive-date=3 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203061141/http://newindianexpress.com/world/Mauritius-pulls-out-of-hosting-2015-CHOGM-PM/2013/11/16/article1894028.ece?pageNumber=1&parentId=130222&operation=complaint|url-status=dead}}</ref> සමුළුව අතරතුර කාලය තුල කොළඹ විරෝධතා පැවැත්වීම තහනම් කෙරිණි.<ref name="aljazeera1">{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2013/11/colombo-summit-overshadowed-rights-row-2013111555924334578.html |title=Colombo summit overshadowed by rights row |publisher=Al Jazeera English |date= |accessdate=2013-11-17}}</ref> ජනපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා ඇතුළු පිරිස විසින් සමුළුවේ අවධාරණය කල මූලික කරුණු වූවේ: "සන්නිවේදනය මත පදනම් වූ සංවර්ධනය, දේශපාලනික වටිනාකම්, ගෝලීය අභියෝග හා තර්ජන සහ පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයීය සුහදතාවයයි ."<Ref>http://www.aljazeera.com/news/asia/2013/11/war-crimes-dominate-commonwealth-summit-20131117133558811920.html</ref> නමුත් ඊට අමතරව සමුළුව තුල ශ්‍රී ලංකාවේ අවසන් යුධ සමයේ සිදු වූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් පිළිබඳ එකිනෙක පරස්පර විවාද සිදුවිය.<ref name=AJ151113>{{cite news|title=Colombo summit overshadowed by rights row|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2013/11/colombo-summit-overshadowed-rights-row-2013111555924334578.html|newspaper=[[Al Jazeera]]|date=15 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lanka summit overshadowed by human rights record|url=http://www.itv.com/news/2013-11-13/sri-lanka-summit-overshadowed-by-human-rights-record/|newspaper=[[ITV News]]|date=16 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=CHOGM 2013: Commonwealth leaders sign communiqué on poverty reduction and trade as talks close|url=http://www.abc.net.au/news/2013-11-18/commonwealth-leaders-sign-agreement-on-3f3f-as-chogm-closes/5097976|newspaper=[[ABC News (Australia)]]|date=17 November 2013}}</ref> වර්ෂ 40 කට පසු 2 වැනි එළිසබෙත් රැජින සහභාගී නොවූ ප්‍රථම සමුළුව මෙය වීමද විශේෂත්වයකි.<ref>{{cite news|last=Cavill|first=Amanda|title=Controversy stalks Sri Lanka's CHOGM|url=http://www.sbs.com.au/news/article/2013/11/12/controversy-stalks-sri-lankas-chogm|newspaper=[[SBS World News]]|date=12 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title="Perfidious Albion cannot change its spots"|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=36793|newspaper=[[TamilNet]]|date=5 November 2013}}</ref> ==පසුබිම් කථාව== 2007 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම උගන්ඩාවේ [[කම්පාලා]] අගනුවර පැවැති අතර එහිදී 2011 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වීමට සම්මත කර ගන්නා ලදී.<ref>{{cite web|title=CHOGM ends in Kampala|url=http://secretariat.thecommonwealth.org/news/34580/34581/173062/251107chogmclose.htm|publisher=[[Commonwealth Secretariat]]|date=25 November 2007}}</ref> එසේ නමුදු, [[ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය]] අවසන් වූ කාල වකවානුවේ ශ්‍රී ලංකා රජයට එරෙහි යුධ අපරාධ චෝදනා එල්ල වීම නිසා, 2009 දී [[ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ]] වල පෝට් ඔෆ් සපෙයින් හි පැවැති පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම තුලදී ඊලග සමුළුව [[ඔස්ට්‍රේලියාව]] [[පර්ත්]] හි පැවැත්වීමටත් 2013 සමුළුව ශ්‍රී ලංකාවට ලබා දීමටත් තීරණය කෙරිණි.<ref>{{cite news|last=Watt|first=Nicholas|title=Commonwealth vetoes Sri Lanka bid to hold 2011 gathering|url=http://www.theguardian.com/world/2009/nov/29/commonwealth-vetoes-sri-lanka-bid|newspaper=[[The Guardian]]|date=29 November 2009}}</ref><ref>{{cite news|title=Australia to host 2011 Commonwealth meeting|url=http://www.smh.com.au/world/australia-to-host-2011-commonwealth-meeting-20091129-jyit.html|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=29 November 2009|agency=[[Australian Associated Press]]}}</ref><ref>{{cite news|last=Chase|first=Steven|title=Ottawa opposes Sri Lanka bid to host next Commonwealth summit|url=http://www.theglobeandmail.com/news/national/ottawa-opposes-sri-lanka-bid-to-host-next-commonwealth-summit/article1381338/|newspaper=[[The Globe and Mail]]|date=27 November 2009}}</ref><ref>{{cite news|last=Webster|first=Philip|title=Gordon Brown will not back Sri Lanka's bid to host Commonwealth summit|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/politics/article6934131.ece|newspaper=[[The Times]]|date=27 November 2009}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite web|title=Commonwealth leaders release CHOGM 2011 Communiqué|url=http://secretariat.thecommonwealth.org/news/34580/34581/241632/301011communique.htm|publisher=[[Commonwealth Secretariat]]|date=30 October 2011}}</ref> 2013 මැයි මසදී, [[බකින්හැම් මාලිගාව]] විසින් 2 වන එළිසබෙත් මහ රැජින සමුළුවට සහභාගී නොවන බව නිවේදනය කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Queen to miss Commonwealth meeting|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-22431757|newspaper=[[BBC News]]|date=7 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Queen to miss Commonwealth meeting in Sri Lanka|url=http://www.channel4.com/news/sri-lanka-queen-commonwealth-summit-prince-charles|newspaper=[[Channel 4 News]]|date=7 May 2013}}</ref> 87 හැවිරිදි රැජිනගේ සෙෘඛ්‍ය තත්වය පිලිබඳ සැලකිලිමත් වීමත් ඇය වෙනුවට චාල්ස් කුමරු සමුළුවට සහභාගී වනු ඇති බවත් එහි දැක්විනි.<ref>{{cite news|last=Davison|first=Janet|title=Prince Charles gets higher Commonwealth role as Queen stays home|url=http://www.cbc.ca/news/world/prince-charles-gets-higher-commonwealth-role-as-queen-stays-home-1.1342380|newspaper=[[CBC News]]|date=8 May 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Mayer|first=Catherine|title=The Queen’s Era Is Drawing to an End as Prince Charles Assumes New Royal Duties|url=http://world.time.com/2013/05/07/prince-charles-takes-on-queen-elizabeths-duties/|newspaper=[[Time (magazine)]]|date=7 May 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=9 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140109095805/http://world.time.com/2013/05/07/prince-charles-takes-on-queen-elizabeths-duties/|url-status=dead}}</ref> ==සංවිධානය== ===රැස්වීම් පැවැත්වූ ස්ථාන=== සමුළුවේ ආරම්භක උත්සවය කොළඹ [[නෙළුම් පොකුණ මහින්ද රාජපක්‍ෂ රඟහල]] දී උත්කර්ෂවත් ලෙස සිදු කෙරිණ. නායකයින් සඳහා විශේෂ විවේකී හමුවක් [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර කෝට්ටේ]] හී වෝටර්ස් එජ් හෝටලයේදී පැවැත්විණි. අනෙකුත් රැස්වීම් [[හම්බන්තොට]] ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේත්, [[හික්කඩුව]] චායා ට්‍රාන්ස් හීදිත්, කොළඹ සිනමන් ග්‍රෑන්ඩ් හෝටලයේදිත් පැවැත්විණි.<ref name=airlines /><ref>{{cite web|title=Venues|url=http://www.chogm2013.lk/index.php/paricipant-info/venues/|publisher=CHOGM 2013}}</ref> ==සමුළුව== ===සමුළුවේ න්‍යාය පත්‍රය=== රාජ්‍ය නායකයන්ගේ දින තුනක සමුළුවද ඇතුළුව තවත් සමුළු කීපයක් සතියක් පුරා පැවැත්විණ.<ref>{{cite web|title=Official Programme|url=https://s3.amazonaws.com/Pressrelese/CHOGM-2013-Official%20Programme_FINAL.pdf|publisher=CHOGM 2013}}</ref> ===සංවාදයන්=== බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති [[ඩේවිඩ් කැමරන්]] විසින් නැවත වතාවක් ශ්‍රී ලංකාවේ සිදු වූවා යැයි කියන යුධ අපරාධ සම්බන්දයෙන් ස්වාධීන හා විශ්වාසනීය පරික්ෂණයක් ඉල්ලා සිටියේය.<ref>{{cite news|last=Jivanda|first=Tomas|title=Sri Lanka dismisses David Cameron's call for independent human rights inquiry|url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/sri-lanka-dismisses-david-camerons-call-for-independent-human-rights-inquiry-8944157.html|newspaper=[[The Independent]]|date=16 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Mason|first=Rowena|title=Sri Lanka defiant after Cameron calls for war crimes investigation|url=http://www.theguardian.com/world/2013/nov/16/sri-lanka-david-cameron-war-crime-allegations|newspaper=[[The Observer]]|date=17 November 2013}}</ref> "මෙහි නිවැරදි විමර්ශනයක් හා ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමල සුළුතරයට මානව හිමිකමත් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයත් උරුම වීම සිදු විය යුතු බව ඔහු තව දුරටත් කියා සිටියේය.<ref>{{cite news|last=Woodcock|first=Andrew|title=Sri Lanka: Cameron calls for war crimes inquiry|url=http://www.scotsman.com/news/uk/sri-lanka-cameron-calls-for-war-crimes-inquiry-1-3189795|newspaper=[[Scotland on Sunday]]|date=15 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Britain’s Cameron faces protests in former Sri Lanka war zone|url=http://www.euronews.com/newswires/2205628-torture-claims-cast-shadow-over-sri-lankas-commonwealth-summit/|newspaper=[[Euronews]]|date=15 November 2013|author=Shihar Aneez|author2=Frank Jack Daniel|agency=[[Reuters]]|archiveurl=https://archive.is/ESGcN|archivedate=18 November 2013}}</ref> එවැනි විමර්ශනයක් අරඹා 2014 මාර්තු වන විට අවසන් නොවුනහොත් බ්‍රිතාන්‍යය විසින් ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් ස්වාධින හා ''ජාත්‍යන්තර'' විමර්ශනයක් ඉල්ලා සිටින බව හෙතෙම තව දුරටත් අවධාරණය කර සිටියේය.<ref>{{cite news|title=Cameron calls for war crimes inquiry in Sri Lanka|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24967501|newspaper=[[BBC News]]|date=16 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Britain gives Sri Lanka deadline on war crimes probe|url=http://www.thehindu.com/news/international/south-asia/britain-gives-sri-lanka-deadline-on-war-crimes-probe/article5358307.ece|newspaper=[[The Hindu]]|date=16 November 2013|agency=[[Deutsche Presse-Agentur]]}}</ref><ref>{{cite news|title=David Cameron puts Sri Lanka on notice over war crime allegations|url=http://www.abc.net.au/news/2013-11-17/an-david-cameron-puts-sri-lanka-on-notice-over-war-crime-allega/5097278|newspaper=[[ABC News (Australia)]]|date=17 November 2013|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref> පසුව [[යාපනය අර්ධද්වීපය]] තුල සංචාරය කරමින් බ්‍රිතාන්‍ය අගමැතිවරයා ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරේ සංචාරයක් කල ප්‍රථම විදේශීය නායකයා බවට පත් විය.<ref>{{cite news|last=Robinson|first=Nick|title=Cameron in Northern Sri Lanka|url=http://www.bbc.co.uk/news/uk-politics-24954387|newspaper=[[BBC News]]|date=15 November 2013|authorlink=Nick Robinson}}</ref><ref>{{cite news|title=Relatives of missing Tamils plead for PM to act|url=http://www.itv.com/news/update/2013-11-15/relatives-of-missing-tamils-plead-for-pm-to-act/|newspaper=[[ITV News]]|date=16 November 2013}}</ref> සංචාරය අතරතුරදී බොහොමයක් කාන්තාවන් පිරිසක් විසින්, යුද්ධයේදී හා පසුව අතුරුදහන් වූ සිය ඥාතීන් සොයා දෙන ලෙස ඉල්ලා පැවැත්වූ කලහකාරී උද්ඝෝෂණයකට මුහුණ දීමටද ඔහුට සිදු විය.<ref>{{cite news|last=Doherty|first=Ben|title=Tamil protesters mob British Prime Minister in Jaffna|url=http://www.smh.com.au/world/tamil-protesters-mob-british-prime-minister-in-jaffna-20131116-2xn4a.html|newspaper=[[The Sydney Morning Herald]]|date=16 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Mason|first=Rowena|title=David Cameron's car surrounded by Sri Lankan protesters|url=http://www.theguardian.com/politics/2013/nov/15/david-cameron-car-surrounded-sri-lankan-protesters-tamil|newspaper=[[The Guardian]]|date=15 November 2013}}</ref>තවද අගමැති කැමරන් වැඩිදුරටත් කියා සිටියේ තමන් ජනපති රාජපක්ෂ සමග තදින් මේ ප්‍රශ්නය පිළිබඳ සංවාද කරන බවයි.<ref name=AJ151113/> බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති කැමරන්ගේ ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් ජාත්‍යන්තර විමර්ශනයක් ඉල්ලා සිටීමේ ප්‍රකාශයට ප්‍රතිචාර ලෙස, ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍ය [[බැසිල් රාජපක්ෂ]] මහතා කියා සිටියේ: "එවැනි ජාත්‍යන්තර පරික්ෂණයක් අවශ්‍ය නොවන බවත්, එවැන්නකට කිසි ලෙසකත් ඉඩ නොදෙන බවත්ය."<ref>{{cite news|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2013/11/sri-lanka-says-it-will-block-un-rights-probe-20131116101510198752.html |title=Sri Lanka says it will block UN rights probe - Central & South Asia |publisher=Al Jazeera English |date= |accessdate=2013-11-17}}</ref> ආරක්ෂක ලේඛම්, [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] මහතාද, ප්‍රතිචාර දක්වමින් කියා සිටියේ "ශ්‍රී ලංකාව තව දුරටත් බ්‍රිතාන්‍යයේ යටත් විජිතයක් නොවන බවයි.<ref name="gaz">{{cite web | url=http://colombogazette.com/2013/11/18/gota-slams-british-premier/ | title=Gota slams British Premier | publisher=Colombo Gazette | date=18 November 2013 | accessdate=19 November 2013}}</ref> පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය අමාත්‍යවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරී කමිටුව විසින් මාල දිවයිනෙහි ජනාධිපතිවරණය පිළිබඳවද මෙහිදී සාකච්ඡා කෙරිණි.<ref>{{cite web|url=http://thecommonwealth.org/media/press-release/statement-maldives-commonwealth-ministerial-action-group |title=Statement on Maldives by the Commonwealth Ministerial Action Group |publisher=The Commonwealth |date=2013-11-11 |accessdate=2013-11-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.firstpost.com/world/commonwealth-decides-to-wait-till-saturday-on-maldives-prez-issue-1232755.html |title=Commonwealth decides to wait till Saturday on Maldives prez issue |publisher=[[First Post (India)]] |date=2011-02-23 |accessdate=2013-11-17}}</ref> කාලගුණ විපර්යාස වෙනුවෙන් අරමුදලක් ඇති කිරීම සම්බන්ධයෙන් ගෙන ආ යෝජනාවක් මෙම සමුළුවේදී කැනඩාව සහ ඔස්ට්‍රේලියාව විසින් වලක්වන ලදී.ගෝලීය උණුසුම ඉහල යාමත් සමග ඇතිවන ගැටළු වලදී දුප්පත් රටවලට සහය වීම මෙහි අරමුණ වී තිබිණ.<ref name=aus>{{cite news|title=Australia, Canada block Commonwealth climate fund|url=http://www.theaustralian.com.au/national-affairs/policy/australia-canada-block-commonwealth-climate-fund/story-fn59nm2j-1226762200075|accessdate=18 November 2013|newspaper=The Australian|date=18 November 2013}}</ref> ====සමුළුවේ ප්‍රතිඵල==== 2015 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම [[මෝල්ටාව]]දී පැවැත්වීමට තීරණය විය.<ref name=communique/><ref>{{cite news|title=Malta to host CHOGM 2015|url=http://www.dailymirror.lk/news/38846-malta-to-host-chogm-2015.html|newspaper=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)]]/[[The Times (Malta)]]|date=17 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Malta to host 2015 CHOGM summit|url=http://colombogazette.com/2013/11/17/malta-to-host-2015-summit/|newspaper=Colombo Gazette|date=17 November 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=17 November 2013|archive-url=https://archive.is/20131117113833/http://colombogazette.com/2013/11/17/malta-to-host-2015-summit/|url-status=dead}}</ref> එසේම 2017 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම වනාතු රාජ්‍යයේදීත්, 2019 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම මැලේසියාවේදීත් පැවැත්වීමට තීරණය කෙරිණි.<ref name=communique/><ref>{{cite news|title=CHOGM headed to Malta|url=http://www.skynews.com.au/world/article.aspx?id=925347|newspaper=[[Sky News Australia]]|date=17 November 2013}}</ref> සමුළුව අවසානයේ '''සැමට සාධාරණ වූ හා ධරණීය සංවර්ධනය පිළිබඳ කොළඹ ප්‍රකාශනය''' එලි දැක්විණි. දුප්පත්කම පලවා හැරීමටත් කාලගුණ විපර්යාස නිසා ඇතිවන අභියෝග වලට සාර්ථකව මුහුණ දීමටත් සමුළුවේදී එකඟත්වය පල විණි.<ref name=communique/><ref>{{cite web|title=Colombo Declaration on Sustainable, Inclusive and Equitable Development|url=http://thecommonwealth.org/media/news/colombo-declaration-sustainable-inclusive-and-equitable-development|publisher=[[Commonwealth of Nations]]|date=17 November 2013}}</ref>චෝගම් සමුළුව අවසානයේ ඇති කරගත් සාර්ථක ප්‍රතිඵල පිළිබඳ තමන් සතුටට පත්වන බව ශ්‍රී ලංකා ජනපති මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා සමුළුව අවසානයේ කියා සිටියේය.<ref name="abc.net.au">{{cite news|title=CHOGM 2013: Commonwealth leaders sign communiqué on poverty reduction and trade as talks close|url=http://www.abc.net.au/news/2013-11-18/commonwealth-leaders-sign-agreement-on-3f3f-as-chogm-closes/5097976|newspaper=[[ABC News (Australia)]]|date=17 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Commonwealth puts on united front|url=http://www.dailymirror.lk/news/38854-commonwealth-puts-on-united-front.html|newspaper=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)]]/[[Bangkok Post]]|date=17 November 2013}}</ref>සමුළුවේ සාකච්චා වූ අනෙකුත් කරැණු වූවේ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ "හර වටිනාකම්" , යහ පාලනය, මානව හිමිකම්, ආගමික හා ප්‍රකාශනයේ නිදහස , [[කාන්තා අයිතිවාසිකම්]], දූෂණය පිටු දැකීම, විනිවිද භාවය, ස්වභාවික සම්පත් පාලනය හා තක්සේරැ කිරීම ආදියයි. පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රටවල් අතර පොදු සුහදතාවය හා බැඳීම් වර්ධනය කිරීම සම්බන්දයෙන්ද මෙහිදී පුළුල් ලෙස සාකච්ඡාවට ගැණින .<ref name=communique/> ==මතභේදාත්මක== [[File:David Cameron in Jaffna.jpg|thumb|right|150px|බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති [[ඩේවිඩ් කැමරන්]] යාපනයේ ''උදයන්'' පුවත්පත් කාර්යාලයේ සංචාරය කිරීම]] ===සමුළුව වර්ජනය කිරීම් හා මග හැරීම්=== මානව හිමිකම් කඩවූවා යැයි නැගෙන චෝදනා නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ පවත්වන සමුළුව වර්ජනය කරන ලෙස ඉල්ලා සමහර ප්‍රබල රටවල් හා සමහර සංවිධාන සහභාගී පාර්ශවයන්ගෙන් ඉල්ලීම් කලහ.<ref name=ET/><ref name="TOI">{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-11-12/india/43979125_1_commonwealth-summit-arvin-boolell-chogm | title=Mauritius joins India, refuses to send PM to Lanka for CHOGM | publisher=The Times of India | accessdate=14 November 2013}}</ref><ref name=TamilNet/> * {{ධජනිරූපකය|කැනඩාව}}: කැනඩා අගමැති හාපර් ප්‍රථමයෙන්ම සමුළුව වර්ජනය කරන බව පැවසීය. තමන්ගේ ක්‍රම වේදය අනුගමනය කරන ලෙස අනෙක් රට වලින්ද ඔහු ඉල්ලා සිටියේය. 2011 දී ඔස්ට්‍රේලියාවේ පර්ත් හි පැවැති පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීමේදීද ඔහු ශ්‍රී ලංකා ජනපතිට කථා කිරීමට ආරාධනා ලද අවස්ථාවේ සමුළුවෙන් නික්ම ගිය බව සඳහන්ය .<ref name=star30>{{cite news|last=Cheadle|first=Bruce|title=Commonwealth leaders agree to develop charter of values and little else|url=http://www.thestar.com/news/canada/article/1078397--commonwealth-leaders-agree-to-develop-charter-of-values-and-little-else?bn=1|accessdate=30 October 2011|newspaper=Toronto Star|date=30 October 2011}}</ref> * {{ධජනිරූපකය|ඉන්දියාව}}: 2013 ඔක්තෝම්බර යේදී තමිල්නාඩු නායකයන් විසින් ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවේ පවත්වන සමුළුව වර්ජනය කල යුතු බවට පවසා එ්ක පාර්ශ්වික ලෙස තීන්දුවක් සම්මත කර ගන්නා ලදී..<ref name=ET>{{cite web| url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2013-10-24/news/43365926_1_sri-lankan-tamils-chogm-resolution| title=TN Assembly passes resolution demanding CHOGM boycott| accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite web| url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-24/india/43362036_1_chogm-resolution-tamil-nadu| title=Tamil Nadu govt moves resolution demanding Centre to boycott CHOGM| accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite web | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-10-24/india/43361776_1_sri-lankan-tamils-resolution-eelam | title=Tamil Nadu assembly passes resolution demanding India boycott Commonwealth meeting | accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.business-standard.com/article/current-affairs/tn-govt-urges-india-to-boycott-chogm-moves-resolution-113102400262_1.html | title=India should stay away from CHOGM: Tamil Nadu assembly | accessdate=27 October 2013}}</ref> පසුව ඉන්දීය අගමැති [[මන්මෝහන් සිං]], ඔහුට සමුළුවට සහභාගී වීමට අපහසු බව දන්වමින් අවසන් මොහොතේ ශ්‍රී ලංකා ජනපති වෙත ලිපියක් යොමු කරන ලදී. ඉන්දීය විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය [[සල්මන් කුර්ෂිද්]] මහතා මේ පිළිබඳ අදහස් දක්වමින් කියා සිටියේ, අගමැතිවරයාගේ එම තීරණය දේශපාලන කරැණු පදනම් කොට ගනු ලැබූ බවත් ඉන්දියාව සමුළුව වර්ජනය කිරීම ඉන් අදහස් නොවන බවත් ය.<ref name="Washington Post">{{cite web | url=http://www.washingtonpost.com/world/asia_pacific/indian-prime-minister-to-boycott-commonwealth-summit-in-sri-lanka-over-human-rights-issue/2013/11/10/d1e28016-49d1-11e3-b87a-e66bd9ff3537_story.html | title=Indian PM to boycott Commonwealth summit in Sri Lanka over human rights issue, says official | publisher=The Washington Post | accessdate=10 November 2013|archiveurl=http://archive.is/uOL7Y|archivedate=10 November 2013}}</ref> * {{ධජනිරූපකය|මුරුසිය}}: මුරුසි අගමැති නවීන් රාම්ගුලම්, ශ්‍රී ලංකාවේ පවත්වන සමුළුව වර්ජනය කරන බව පැවසූ දෙවන නායකයා වෙයි.<ref>{{cite web | url=http://www.colombopage.com/archive_13B/Nov12_1384277518CH.php| title=Mauritius PM also to boycott CHOGM in Sri Lanka| accessdate=12 November 2013}}</ref><ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24918261</ref> 2015 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය රජයේ ප්‍රධානින්ගේ රැස්වීම මුරුසියේ පැවැත්වීමට මීට පෙර තීරණය කර තිබුනත් මුරුසි අගමැතිගේ මෙම තීරණය නිසා ඔවුන්ට 2015 සමුළුව අහිමි විය. ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ මුරුසි අගමැති කියා සිටියේ සිය රට 2015 සමුළු සත්කාරය ඉවත්කර ගන්නා බවත්, සමුළුවකට වඩා මානව හිමිකම් වටිනා බවත්ය.<ref>{{cite news|title=Cameron set to antagonise Commonwealth summit hosts again|url=http://news.yahoo.com/boycott-hit-commonwealth-summit-begins-sri-lanka-023140863.html |accessdate=November 15, 2013|newspaper=Yahoo News|date=November 15, 2013}}</ref> බ්‍රිතාන්‍යයේ , විදේශ කටයුතු පිළිබඳ කමිටුව බ්‍රිතාන්‍ය අගමැති ඩේවිඩ් කැමරන් මහතා සමුළුවට සහභාගී වීම අනුමත නොකරණ ලදී.<ref name=AJ111113/> මැලේසියාවේ, පෙනැන්ග් හි ප්‍රධාන අමාත්‍ය ලිම් ගුවාන් එන් සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ක්‍රියාකාරී පක්ෂයේ මහ ලේකම්, එරට රජයෙන් සමුළුව වර්ජනය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටින ලදී.<ref name=TamilNet>{{cite web | url=http://tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=36773 | title=Penang Chief Minister calls for boycott of CHOGM in Colombo | accessdate=27 October 2013}}</ref> නවසීලන්තයේ හරිත පක්ෂය විසින්ද සමුළුව වර්ජනය කල යුතු බව කියා සිටියේය.<ref>{{cite web|url=http://tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=36753 |title=18.10.13 NZ Green MP urges Foreign Minister to change CHOGM chair |publisher=TamilNet |date=2013-10-18 |accessdate=2013-11-17}}</ref><ref>{{cite web|author=Andrea Vance |url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/9364734/Protest-over-Sri-Lankan-abuse |title=Amnesty International protest at Beehive over Sri... |publisher=Stuff.co.nz |date=2013-11-05 |accessdate=2013-11-17}}</ref> දකුණු අප්‍රිකානු ජාතික ඩෙස්මන් ටුටූ ද සමුළුව වර්ජනයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දෙමල ජනයාට උදව් අත්විය හැකි බව කියා සිටියේය."<ref name="RT">{{cite web | url=http://www.trust.org/item/20131107144349-hmguw/?source=hpeditorial&siteVersion=mobile | title=Reuters - Boycotting Commonwealth summit may help Sri Lankan Tamils - Tutu | accessdate=9 November 2013}}</ref><ref>{{cite web|last=Gheddo |first=Piero |url=http://www.asianews.it/news-en/Desmond-Tutu-says-no-to-Commonwealth-meeting-to-stop-violations-in-Sri-Lanka-29495.html|title=Desmond Tutu says no to Commonwealth meeting to stop violations in Sri Lanka |publisher=[[AsiaNews]] |date= |accessdate=2013-11-17}}</ref> ===මාධ්‍ය වලට බාධා සිදුවීම=== සියළුම මාධ්‍ය සඳහා සම්පූර්ණ නිදහස ලැබෙන බව සමුළුව ආරම්භයට පෙර රජය ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Sri Lanka Committed to Providing Full Media Access for CHOGM 2013|url=http://news.lk/features/chogm-2013/5893-sri-lanka-committed-to-providing-full-media-access-for-chogm-2013|newspaper=news.lk|date=13 July 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=2 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102201234/http://news.lk/features/chogm-2013/5893-sri-lanka-committed-to-providing-full-media-access-for-chogm-2013|url-status=dead}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව මතභේදයට තුඩුදුන් චිත්‍රපට නිපදවූ චැනල් 4 හි පිරිස [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ]] ට 2013 නොවැම්බර් 11 දා පැමිණි අතර ඔවුන්ට විරෝදය දක්වමින් පිරිසක් ගුවන් තොටුපල රැඳී සිටියහ.<ref>{{cite news|last=Bastians|first=Dharisha|title=Channel 4 team greeted with protests on arrival|url=http://www.ft.lk/2013/11/12/channel-4-team-greeted-with-protests-on-arrival/|newspaper=[[Daily FT]]|date=12 November 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=2 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202223153/http://www.ft.lk/2013/11/12/channel-4-team-greeted-with-protests-on-arrival/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last=Paranahewa|first=Ashan|title=Protest against Callum Macrae|url=http://www.ceylontoday.lk/16-47274-news-detail-protest-against-callum-macrae.html|newspaper=[[Ceylon Today]]|date=11 November 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=12 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131112230804/http://ceylontoday.lk/16-47274-news-detail-protest-against-callum-macrae.html|url-status=dead}}</ref> තවද චැනල් 4 පිරිස චෝදනා කරමින් කියා සිටියේ ශ්‍රී ලංකා බුද්ධි අංශ ඔවුන්ව ලුහු බැඳි බවයි.<ref name=ST171113/><ref>{{cite news|title=Channel 4 News returns to Sri Lanka|url=http://blogs.channel4.com/world-news-blog/channel-4-news-returns-sri-lanka/26354|newspaper=[[Channel 4 News]]|date=15 November 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=17 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131117035259/http://blogs.channel4.com/world-news-blog/channel-4-news-returns-sri-lanka/26354|url-status=dead}}</ref> 2013 නොවැම්බර් 13 චැනල් 4 පිරිස දුම්රියෙන් [[කිලිනොච්චිය]] බලා ගමන් ඇරඹුවත් උද්ඝෝෂකයින් විසින් [[අනුරාධපුරය]] දුම්රිය නැවතුමේදී ඔවුන්ව නැවත හරවා එවන ලදී.<ref>{{cite news|title=British TV crew blocked from reaching Sri Lanka's former war zone|url=http://www.reuters.com/article/2013/11/13/us-srilanka-film-warcrime-idUSBRE9AC0NO20131113|newspaper=[[Reuters]]|date=13 November 2013|author=Shihar Aneez|author2=Ranga Sirilal|access-date=2 December 2013|archive-date=2 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202224339/http://www.reuters.com/article/2013/11/13/us-srilanka-film-warcrime-idUSBRE9AC0NO20131113|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Channel 4 crew blocked from reaching Sri Lanka's former war zone|url=http://www.rte.ie/news/2013/1113/486452-sri-lanka/|newspaper=[[RTE News]]|date=13 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Protesters stop journalists from travelling in Sri Lanka|url=http://www.itv.com/news/update/2013-11-13/protesters-stop-uk-journalists-from-travelling-in-sri-lanka/|newspaper=[[ITV News]]|date=13 November 2013}}</ref> 2013 නොවැම්බර් 17 චැනල් 4 පිරිස ශ්‍රී ලංකාවෙන් නික්ම ගිය අතර රජය විසින් තමන් බිය වැද්දීමට හා නිරික්ෂණයට ලක්වූ බව චැනල් 4 පිරිස විසින් අවධාරණය කරණ ලදී.<ref name=C4171113/><ref>{{cite news|title=British news team leaves Lanka after harassment|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/british-news-team-leaves-lanka-after-harassment/article1-1152679.aspx|newspaper=[[Hindustan Times]]|date=18 November 2013|agency=[[Agence France-Presse]]|access-date=2 December 2013|archive-date=21 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131121021800/http://www.hindustantimes.com/world-news/british-news-team-leaves-lanka-after-harassment/article1-1152679.aspx|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=UK's Channel-4 team forced to pull out of Sri Lanka|url=http://news.oneindia.in/international/uk-s-channel-4-team-forced-pull-of-sri-lanka-1343317.html|newspaper=[[Oneindia.in]]|date=18 November 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=2 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131202231851/http://news.oneindia.in/international/uk-s-channel-4-team-forced-pull-of-sri-lanka-1343317.html|url-status=dead}}</ref> ===විරෝධතා වලට බාධා සිදුවීම=== 2013 නොවැම්බර් 14 වන දින ශ්‍රී ලංකා පොලීසිය විසින් චෝගම් අතරතුර කාලයේ සියළු විරෝධතා තහනම් කරමින් අධිකරණ නියෝගයක් ලබා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite news|last=Edirisinghe|first=Dasun|title=Police obtain order restraining protests|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=92094|newspaper=[[The Island (Sri Lanka)]]|date=15 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Court bans protests during CHOGM|url=http://www.ft.lk/2013/11/15/court-bans-protests-during-chogm/|newspaper=[[Daily FT]]|date=15 November 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=2 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102192916/http://www.ft.lk/2013/11/15/court-bans-protests-during-chogm/|url-status=dead}}</ref> 2013 නොවැම්බර් 13 උතුරේ සිට පැමිණෙමින් සිටි දෙමල විරෝදතාකරුවන් පිරිසක් නැවත හරවා යවන ලදී.<ref>{{cite news|title=Tamils stopped en route to Colombo before Commonwealth summit|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-24922934|newspaper=[[BBC News]]|date=13 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|title=Colombo cracks down on protesters|url=http://www.arabnews.com/news/477031|newspaper=[[Arab News]]|date=14 November 2013|agency=[[Agence France-Presse]]}}</ref> ===සංචාරයට බාධා සිදුවීම=== සිවිල් ගුවන් සේවා අධිකාරිය විසින් [[යාපනය ගුවන් තොටුපල]] වෙත යානා ගමන් කරවීම 2013 නොවැම්බර් 10-18 කාලය අතරතුර සීමා කරන ලදී.<ref>{{cite news|last=Ariyawansha|first=Niranjala|title=No private air travel to Jaffna for CHOGM|url=http://www.ceylontoday.lk/51-47381-news-detail-no-private-air-travel-to-jaffna-for-chogm.html|newspaper=[[Ceylon Today]]|date=13 November 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=16 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131116055026/http://www.ceylontoday.lk/51-47381-news-detail-no-private-air-travel-to-jaffna-for-chogm.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Colombo suspends flights to Jaffna ahead of CHOGM|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=36818|newspaper=[[TamilNet]]|date=12 November 2013}}</ref> ==සහභාගිත්වය== රටවල් 53 ක රාජ්‍ය නායකයින් අතුරින් සමුළුවට, රටවල් 27 ක නායකයින් පැමිණියහ(ජනපතිවරු 9, අගමැතිවරු 16, සුල්තාන්වරු 1 සහ රාජ්‍ය ජනරාල්වරු 1). එය මෙතෙක් පැවැති චෝගම් සමුළු වලින් අඩුම රාජ්‍ය නායක පැමිණීම සහිත චෝගම් සමුළුව ලෙස සඳහන් වෙයි.<ref name=communique/><ref name=ST171113>{{cite news|last=Wijedasa|first=Namini|title=CHOGM-SHOWGM: Highs and lows of Govt.’s magnum opus|url=http://www.sundaytimes.lk/131117/news/chogm-showgm-highs-and-lows-of-govt-s-magnum-opus-73694.html|newspaper=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]|date=17 November 2013}}</ref> අනෙකුත් රටවල් 22 ක නියෝජිත මඩුළු සමුළුවට සහභාගී විය.<ref name=ST171113/> නමුත් ග්‍රෙනේඩා, කිරිබති හා මාල දිවයින යන රටවල් සමුළුවේ පාර්ශවකරුවන් ලෙස පැමිණීමට ප්‍රතික්ෂේප කල අතර සාමාජිකත්වය අත්හිටුවා තිබීම නිසා ෆීජි රාජ්‍යයද සමුළුවට නොඑන ලදී.<ref>{{cite news|title=CHOGM, Channel 4 and the SL Editors’ Guild|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=92238|newspaper=[[Sunday Island (Sri Lanka)]]|date=17 November 2013}}</ref> සහභාගිත්වය වූවේ:<ref>{{cite web|title=Commonwealth Countries Come Together in Sri Lanka for CHOGM 2013|url=https://s3.amazonaws.com/Pressrelese/Documents%20&%20Press%20Releases/15-11-2013/CHOGM-PR-Opening-Ceremony%20-Nov-15.pdf|publisher=CHOGM 2013|date=15 November 2013}}</ref><ref>{{cite news|last=Jayasuriya|first=Ranga|title=Sri Lanka’s moment in the limelight|url=http://www.ceylontoday.lk/59-47734-news-detail-sri-lankas-moment-in-the-limelight.html|newspaper=[[Ceylon Today]]|date=17 November 2013|access-date=2 December 2013|archive-date=10 June 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150610215231/http://www.ceylontoday.lk/59-47734-news-detail-sri-lankas-moment-in-the-limelight.html|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |- |+ '''Summary of participants''' ! සාමාජිකයා ! නියෝජිතයා ! තනතුර |- | [[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය]] || [[චාල්ස් කුමාරයා]] || වේල්සයේ කුමරු |- | [[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය]] || කමලේශ් ෂර්මා || |මහ ලේකම් |- | {{ධජය|ඇන්ටිගුවා සහ බාබ්‍යුඩා}} || Carl Bertrand Westerby Roberts || මහ කොමසාරිස් |- | {{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}} || [[ටෝනි ඇබට්]] || අගමැති |- | {{ධජය|බහාමාස්}} || පෙරි ක්‍රිස්ටි || අගමැති |- | {{ධජය|බංග්ලාදේශය}} || [[ෂෙයික් හසිනා]] || අගමැති |- | {{ධජය|බාබඩෝස්}} || Maxine McClean || විදේශ ඇමති |- | {{ධජය|බෙලීස්}} || Wilfred Peter Elrington || විදේශ ඇමති |- | {{ධජය|බොට්ස්වානා}} || Ontefetse Kenneth Matambo || මූල්‍ය හා සංවර්ධන සැලසුම් අමාත්‍ය |- | {{ධජය|බෲනයි}} || Hassanal Bolkiah || සුල්තාන් |- | {{ධජය|කැමරූන්}} || Joseph Dion Ngute || Minister Delegate to the Minister for Foreign Affairs |- | {{ධජය|කැනඩාව}} || Deepak Obhrai<ref>{{cite news |url=http://news.nationalpost.com/2013/11/13/sri-lanka-accuses-canadian-government-of-placating-tamil-tigers-as-row-over-commonwealth-summit-grows/ |title=Sri Lanka accuses Canadian government of ‘placating’ Tamil Tigers as row over Commonwealth summit grows &#124; National Post |publisher=News.nationalpost.com |date= |accessdate=2013-11-17}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> || Parliamentary Secretary to the Minister of Foreign Affairs |- | {{ධජය|සයිප්‍රස්}} || Nicos Anastasiades || ජනපති |- | {{ධජය|ඩොමිනිකා}} || Francine Barron || මහ කොමසාරිස් |- | {{ධජය|ෆිජී}} || අත්හිටවූ || n/a |- | {{ධජය|ඝානාව}} || Kwesi Amissah-Arthur || උප ජනපති |- | {{ධජය|ග්‍රෙනේඩා}} || නැත || n/a |- | {{ධජය|ගයනා}} || Donald Ramotar || ජනපති |- | {{ධජය|ඉන්දියාව}} || [[සල්මාන් කුර්ෂිද්]] || විදේශ ඇමති |- | {{ධජය|ජැමෙයිකාව}} || Arnold Nicholson || විදේශ ඇමති |- | {{ධජය|කෙන්යාව}} || Amina Mohamed || Cabinet Secretary for Foreign Affairs |- | {{ධජය|කිරිබතී}} || නැත || n/a |- | {{ධජය|ලෙසොතෝව}} || Tom Thabane || අගමැති |- | {{ධජය|මලාවි}} || Khumbo Kachali || උප ජනපති |- | {{ධජය|මලයාසියාව}} || [[නජිබ් රසාක්]] || අගමැති |- | {{ධජනිරූපකය|මාල දිවයින්}} [[මාල දිවයින]] || නැත || n/a |- | {{ධජය|මෝල්ටාව}} || Joseph Muscat || අගමැති |- | {{ධජය|මුරුසිය}} || Arvin Boolell || විදේශ ඇමති |- | {{ධජය|මොසැම්බික්}} || Oldemiro Balói || විදේශ ඇමති |- | {{ධජය|නැමිබියාව}} || Hifikepunye Pohamba || ජනපති |- | {{ධජය|නයූරු}} || Baron Waqa || ජනපති |- | {{ධජය|නවසීලන්තය}} || [[ජෝන් කී]] || අගමැති |- | {{ධජය|නයිජීරියාව}} || Namadi Sambo || උප ජනපති |- | {{ධජය|පාකිස්ථානය}} || [[නවාස් ෂරීෆ්]] || අගමැති |- | {{ධජය|පපුවා නව ගිනිය}} || Leo Dion || උප අගමැති |- | {{ධජය|රුවන්ඩා}} || Paul Kagame || ජනපති |- | {{ධජය|ශාන්ත කිට්ස් සහ නේවිස්}} || Denzil Douglas || අගමැති |- | {{ධජය|ශාන්ත ලුසියා}} || Alva Baptiste || Minister for External Affairs, International Trade and Civil Aviation |- | {{ධජය|ශාන්ත වින්සන්ට් සහ ග්‍රෙනාඩින්ස්}} || Cenio E. Lewis || මහ කොමසාරිස් |- | {{ධජය|සැමෝවා}} || Tuilaepa Aiono Sailele Malielegaoi || අගමැති |- | {{ධජය|ෂිසෙල්ස්}} || James Michel || ජනපති |- | {{ධජය|සියෙරා ලියෝන්}} || Samura Kamara || විදේශ ඇමති |- | {{ධජය|සිංගප්පූරුව}} || Lee Hsien Loong || අගමැති |- | {{ධජය|සොලොමන් දිවයින්}} || Gordon Darcy Lilo || අගමැති |- | {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}} || Jacob Zuma || අගමැති |- style="font-weight:bold" | {{ධජය|ශ්‍රී ලංකාව}} || [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] || ජනපති |- | {{ධජය|ස්වාසිලන්තය}} || Barnabas Sibusiso Dlamini || අගමැති |- | {{ධජය|ටැන්සානියාව}} || Jakaya Kikwete || ජනපති |- | {{ධජය|ටොන්ගා}} || Sialeʻataongo Tuʻivakanō || අගමැති |- | {{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}} || Winston Dookeran || විදේශ ඇමති |- | {{ධජය|ටුවාලු}} || Iakoba Italeli || ආණ්ඩුකාරවරයා |- | {{ධජය|උගන්ඩාව}} || Edward Ssekandi || උප ජනපති |- | {{ධජය|එක්සත් රාජධානිය}} || [[ඩේවිඩ් කැමරන්]] || අගමැති |- | {{ධජය|වනුටු}} || Moana Carcasses Kalosil || අගමැති |- | {{ධජය|සැම්බියාව}} || Guy Scott || උප ජනපති |} ==අදාල== {{Reflist|2}} ==භාහිර සබැඳි== {{Commons category|CHOGM 2013}} *[http://www.chogm2013.lk Commonwealth Heads of Government Meeting 2013] *[http://www.chogm2013youthforum.org/ Commonwealth Youth Forum 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131125181015/http://www.chogm2013youthforum.org/ |date=2013-11-25 }} *[https://www.cpf2013.org/ Commonwealth People's Forum 2013] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131202142308/http://www.cpf2013.org/ |date=2013-12-02 }} {{Commonwealth Heads of Government Meetings}} [[Category:2013 in international relations]] [[Category:2013 in Sri Lanka]] [[Category:Commonwealth Heads of Government Meetings|2013]] [[Category:Diplomatic conferences in Sri Lanka]] [[Category:Foreign relations of the Commonwealth of Nations]] [[Category:Human rights in Sri Lanka]] [[Category:Sri Lanka and the Commonwealth of Nations]] ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}} == ආශ්‍රිත ලිපි == *[[පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලය]] ieenxzvhenmotyp3d91pxa7o0bx8sjl ශ්‍රී ලංකාවේ පුවත්පත් ලැයිස්තුව 0 47530 800270 799264 2026-09-25T11:34:06Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800270 wikitext text/x-wiki ලංකාවේ පළමු පුවත්පත colombo jurnol (1832) වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු සිංහල පුවත්පත බුලත්ගම ධර්මාලංකාර හිමිගේ මූලිකත්වයෙන් පල කළ "ලංකාලෝකය" (1860) වේ. නමුත් මෙය රාජ්‍ය ලේඛනාගාරයේ ලියාපදිංචි වූ පුවත්පතක් නොවේ. ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය ලේඛනාගාරයේ ලියාපදිංචි මුල්ම පුවත්පත වන්නේ "ලක්මිණි පහන"(1962) පුවත්පත වේ. මෙහි කතුවරයා වන්නේ කොග්ගල ප්‍රඟ්දාශේඛර පඬිතුමාය. ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු සඟරාව වන්නේ, 1832දී පළවූ "මාසික තෑග්ග" වේ. පසුව 1840දී "ලංකා නිධානය" සඟරාව පළ විය. බෞද්ධ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාරය යටතේ බිහි වූ පුවත්පත්- # ලක්මිණි පහන(1862) # ලක්රිවි කිරණ(1864) # සරසවි සඳරැස(1880) # සිංහල ජාතිය(1902) # සිංහල බෞද්ධයා(1906) ==සිංහල පුවත්පත්== {| class="wikitable sortable" |- !පුවත්පත ! ප්‍රකාශක !! ආරම්භය !! පලකෙරෙන දින !! වෙබ් අඩවිය !! දිනපතා/ සතිපතා අනුපූරක පුවත්පත |- | අද || [[විජය ප්‍රකාශන]] || || දිනපතා || [http://www.ada.lk www.ada.lk] || |- | දිනමිණ || [[ලංකාවේ සී/ස එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම]] ||1909 දෙසැම්බර් 17|| දිනපතා || [http://www.dinamina.lk www.dinamina.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160310081634/http://www.dinamina.lk/ |date=2016-03-10 }} ||සිළුමිණ |- |රැස |ලංකාවේ සි/ස එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම |2018 ජනවාරි 11 |දිනපතා |[http://resa.lk/ www.resa.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180106035809/http://resa.lk/ |date=2018-01-06 }} | |- | සිළුමිණ || [[ලංකාවේ සී/ස එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම]] || || ඉරිදා (නිල වශයෙන්) || [http://www.silumina.lk silumina.lk] || දිනමිණ |- | දිවයින || [[සී/ස උපාලි පුවත්පත් සමාගම]] || || දිනපතා || [http://www.divaina.com www.divaina.com] || දිවයින ඉරිදා සංග්‍රහය |- | දිවයින ඉරිදා සංග්‍රහය || [[සී/ස උපාලි පුවත්පත් සමාගම]] || || ඉරිදා (නිල වශයෙන්) || [http://www.divaina.com www.divaina.com] ||දිවයින |- | ලක්බිම || [[සී/ස ලක්බිම පුවත්පත් (පුද්.) සමාගම]] || || දිනපතා || [http://www.lakbima.lk www.lakbima.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830085037/http://www.lakbima.lk/ |date=2019-08-30 }} || ඉරිදා ලක්බිම |- | ඉරිදා f || [[සී/ස ලක්බිම පුවත්පත් (පුද්.) සමාගම]] || || ඉරිදා || [http://www.lakbima.lk www.lakbima.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190830085037/http://www.lakbima.lk/ |date=2019-08-30 }} || ලක්බිම |- | රාවය || [[රාවය ප්‍රකාශන]] || || ඉරිදා || [http://www.ravaya.lk www.ravaya.lk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200623031433/https://ravaya.lk/ |date=2020-06-23 }} || නැත |- |ලංකාදීප || [[විජය ප්‍රකාශන]] || || දිනපතා || [http://www.wijeya.lk www.wijeya.lk/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141009013246/http://www.wijeya.lk/ |date=2014-10-09 }} || ඉරිදා ලංකාදීප |- |මව්බිම || [[ද ස්ටෑන්ඩඩ් නිවිස්පේපර්ස් ප්‍රයිවෙට් ලිමිටඩ්]] || || සතිපතා || [http://www.mawbima.lk www.mawbima.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200612114657/https://mawbima.lk/ |date=2020-06-12 }} || |- |ඉරුදින || පෞද්ගලික අයිතිය || || සතිපතා || [http://www.irudina.lk www.irudina.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204114424/http://www.irudina.lk/ |date=2008-12-04 }} || |- |ලංකා || [[ලංකා මල්ටි පබ්ලිෂර් ප්‍රයිවෙට් ලිමිටඩ්]] || || || [http://www.lankairida.com www.lankairida.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090203195223/http://lankairida.com/ |date=2009-02-03 }} || |- |රිවිර || [[රිවිර මීඩියා කෝපරේෂන්]] || || දිනපතා || [http://www.rivira.lk www.rivira.lk] || රිවිර ඉරිදා සංග්‍රහය |- |රිවිර ඉරිදා සංග්‍රහය|| [[රිවිර මීඩියා කෝපරේෂන්]] || || ඉරිදා (නිල වශයෙන්)|| [http://www.rivira.lk www.rivira.lk] || රිවිර |- |දළදා වරුණ |මාධ්‍ය කාර්යාංශය ශ්‍රී දළදා මාලිගාව |2005 |මාසික සඟරා |www.[http://sridaladamaligawa.lk/monthly-buddhist-magazine sridaladamaligawa.lk/monthly-buddhist-magazine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180914094432/http://sridaladamaligawa.lk/monthly-buddhist-magazine |date=2018-09-14 }} | |- |සියත || || || සතිපතා || [http://www.siyatha.lk/ www.siyatha.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081206034102/http://www.siyatha.lk/ |date=2008-12-06 }} || |- |චැතම් ස්ට්‍රීට් ජර්නල් |කලම්බෝ ටාගට් පබ්ලිකේෂන් |2022 |සතිපතා |www.csj.lk | |} ==දෙමළ පුවත්පත්== {| class="wikitable sortable" ! පුවත්පත<br> !! පලකෙරෙන දින !! වෙබ් අඩවිය !! ප්‍රකාශක !! ආරම්භය !! සංසරණය !! මූලාශ්‍ර |-- | ''[[තිනකරන්]]'' || දිනපතා || [http://www.thinakaran.lk/ thinakaran.lk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150727072231/http://www.thinakaran.lk/ |date=2015-07-27 }} || සීමාසහිත එක්සත් ප්‍රවෘත්ති පත්‍ර සමාගම || 1932 || 50,000 (''තිනකරන්'')<br>70,000 (''තිනකරන් වාරමන්ජරී'') || <ref name="dailyn">{{cite web | url=http://www.dailynews.lk/2012/02/28/bnlnk.asp?fname=AdvLoc | title=Paper Advertising Rates | publisher=Daily News | date=February 28, 2012 | accessdate=April 18, 2012}}</ref> <ref name="dn1">{{cite web | url=http://www.dailynews.lk/2009/02/23/fea01.asp | title=DR, the true patriot | publisher=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]] | date=February 23, 2009 | accessdate=April 19, 2012 | author=Nakkawita, Wijitha}}</ref> |-- | ''[[තිනක්කුරල්]]'' || දිනපතා || [http://www.thinakural.com/ www.thinakural.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060409094406/http://thinakural.com/ |date=2006-04-09 }} || || || || |-- | ''[[වීරකේසරී]]'' || දිනපතා || [http://www.virakesari.lk/ www.virakesari.lk] ||එක්ස්ප්‍රස් නිව්ස්පේපර්ස් || || || |-- | ''[[උදයන්]]'' || දිනපතා || [http://www.uthayan.com/ www.uthayan.com] || || || || |-- | ''[[සුදර් ඔලි]]'' || දිනපතා || [https://web.archive.org/web/20081204065517/http://www.sudaroli.com/ www.sudaroli.com] || || || || |-- |} ==ඉංග්‍රීසි පුවත්පත්== * [http://www.dailynews.lk/ ඩේලි නිවුස්] - රාජ්‍ය-අයිතිය, දිනපතා * [http://www.sundayobserver.lk/ ද සන්ඩේ ඔබ්සවර්] - රාජ්‍ය-අයිතිය, සතිපතා * [http://www.dailymirror.lk/ ඩේලි මිරර්] - විජය-අයිතිය, දිනපතා * [http://www.sundaytimes.lk ද සන්ඩේ ටයිම්ස්] - විජය-අයිතිය, සතිපතා * [http://www.island.lk/ දි අයිලන්ඩ්] - උපාලි-අයිතිය, දිනපතා * [http://www.thesundayleader.lk ද සන්ඩේ ලීඩර්] පෞද්ගලික අයිතිය, සතිපතා * [http://www.nation.lk ද නේෂන්]- රිවිර මීඩියා කෝපරේෂන්, සතිපතා * [http://www.themorningleader.lk ද මෝනිං ලීඩර්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181003204513/http://www.themorningleader.lk/ |date=2018-10-03 }} - පෞද්ගලික අයිතිය, සතිපතා * [http://www.lakbimanews.lk/ ලක්බිම නිවුස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120427173947/http://www.lakbimanews.lk/ |date=2012-04-27 }} - සුමති නිවුස් පේපර්ස්, සතිපතා * [http://www.thebottomline.lk ද බොටම් ලයින්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205005751/http://www.thebottomline.lk/ |date=2008-12-05 }} - රිවිර මීඩියා කෝපරේෂන්, සතිමැද සතිපතා * [http://www.thecolombopost.com ද කලම්බු පෝස්ට්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071025050146/http://www.thecolombopost.com/ |date=2007-10-25 }} - අඟහරුවාදා පමණයි *[http://www.lankabusinessonline.com ලංකා බිස්නස් ඔන්ලයින්]-ව්‍යාපාරික පුවත් - දිනපතා == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රකාශයට පත් කෙරෙන පුවත්පත්]] [[ප්‍රවර්ගය: ජනමාධ්‍ය]] 8vr67enowi2ev0e66scnc2wheyemyb4 ශ්‍රී ලංකාවේ චිත්‍රපට ලැයිස්තුව 0 49147 800267 783822 2026-09-25T11:17:10Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800267 wikitext text/x-wiki {{සිංහල චිත්‍රපටි නාමාවලිය}} චිත්‍රපටය පළමුව තිරගතකල දිනය අනුව [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] චිත්‍රපට දශක වලට වෙන්කර පහතින් දක්වා ඇත ==1940 දශකය== *'''[[1940 දශකයේ සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]''' ==1950 දශකය== *'''[[1950 දශකයේ සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]''' ==1960 දශකය== *'''[[1960 දශකයේ සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]''' ==1970 දශකය== *'''[[1970 දශකයේ සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]''' ==1980 දශකය== *'''[[1980 දශකයේ සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]''' ==1990 දශකය== *'''[[1990 දශකයේ සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]''' ==2000 දශකය== *'''[[2000 දශකයේ සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]''' ==2010 දශකය== *'''[[2010 දශකයේ සිංහල චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]''' ==ආශ්‍රිත ලිපි== * [[ශ්‍රී ලංකීය සිනමාව]] * [[චිත්‍රපට]] ==බාහිර සබැදි== *[https://www.films.lk/ Lanka Sinhala Cinema Database - www.films.lk]{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[http://www.srilankafilmcorp.com/about/ National Film Corporation of Sri Lanka - Official Website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927044031/http://www.srilankafilmcorp.com/about/ |date=2007-09-27 }} *[https://web.archive.org/web/20080313093458/http://www.imdb.com/Sections/Countries/SriLanka/ Sri Lankan film] at the [[Internet Movie Database]] *[http://www.sandeshaya.org Sandeshaya Sri Lankan Film Information and Sinhala Film Details] {{සිංහල සිනමාව}} {{CinemaofSriLanka}} {{list of lists |film}} [[Category:Lists of Sri Lankan films| ]] c2fe2c29ufumgfayayl5ps5578no5oj ශ්‍රී ලංකාවේ උසම ඉදිකිරීම් ලැයිස්තුව 0 49497 800266 657148 2026-09-25T11:14:48Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800266 wikitext text/x-wiki පහත දැක්වෙන්නේ '''[[ශ්‍රී ලංකාව]] තුල පවතින උස් වූ ගොඩනැගිලි සහ ඉදිකිරීම්''' වේ. {{නොඑතුම|තට්ටු 20 ට අඩු }} පවත්නා ගොඩනැගිලි සහ උස {{පෙරලන්න|75|m|ft|0|abbr=on}}ට වඩා අඩු ගොඩනැගිලි මෙයට අන්තර්ගත නැත. ශ්‍රී ලංකාවේ බොහොමයක් උස් වූ ගොඩනැගිලි පිහිටා තිබෙන්නේ විශාලතම හා ප්‍රධාන වාණිජ නගරය වන [[කොළඹ]] නගරය තුලයි. == ශ්‍රී ලංකාවේ උසම ඉදිකිරීම් ලැයිස්තුව == [[File:Building 113.jpg|thumb|200px||ඉදිකරමින් පවතින [[කොළඹ නෙළුම් කුළුණ]] (2015 ජූනි 2)]] සමාන ලකුණින් (=) සම උස සහිත ගොඩනැගිලි දන්වන අතර "වසර" යන්නෙන් අදහස් වන්නේ ගොඩනැගිල්ල නිමවූ කාලය වේ. {{legend|#ddffdd|කාලානුරූපීව ශ්‍රී ලංකාවේ උසම ගොඩනැගිලි ලෙස පැවති ඉදිකිරීම්|border=solid 1px #AAAAAA}} {| class="wikitable sortable" ! අනුක්‍රමය !! ගොඩනැගිල්ල !!පින්තූරය!! උස !! මහල් සංඛ්‍යාව !! ස්ථානය !! වර්ගය !! වර්ෂය !! {{Tooltip|Ref|මූලාශ්‍ර}} |- style="background:#dfd;" |1 |[[ග්‍රෑන්ඩ් හයට් කලම්බු]] | |229.5මී(663&nbsp;අඩි) |47 |කොළඹ |නේවාසික |2016 | |- style="background:#dfd;" | 2(=) || [[ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානය (කොළඹ)|ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානය]] නැගෙනහිර කුළුණ || || {{convert|152|m|ft|abbr=on}} || 40 || එච්ලන් චතුරස්‍රය, කොළඹ 01|| වාණිජ || 1996 || <ref name="emporiscx">{{Citation|title=World Trade Centre|url=http://www.emporis.com/en/wm/cx/?id=107300|accessdate=2010-04-25|access-date=2013-11-26|archive-date=2012-10-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20121022025914/http://www.emporis.com/complex/world-trade-center-colombo-sri-lanka}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.wtc.lk/about.html |title=World Trade Center – Colombo, Sri Lanka |publisher=Wtc.lk |date= |accessdate=2013-01-18}}</ref> |- style="background:#dfd;" | 2(=) || [[ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානය (කොළඹ)|ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානය]] බටහිර කුළුණ || || {{convert|152|m|ft|abbr=on}} || 40 || එච්ලන් චතුරස්‍රය, කොළඹ 01 || වාණිජ|| 1996 || <ref name="emporiscx" /> |- | 3(=)|| OnThree20 කුළුණ 1|| || {{පෙරලන්න|146|m|ft|abbr=on}} || 38 || &nbsp; || නේවාසික || ඔක්තෝම්බර් 2014 ||<ref name="dailynews1">{{cite web|url=http://www.dailynews.lk/2011/11/29/bus01.asp |title=ශ්‍රී ලංකා බිස්නස් නිව්ස් &#124; ඔන්ලයින් එඩිෂන් ඔෆ් ඩේලි නිව්ස් – ලේක්හවුස් නිව්ස්පේපර්ස් |publisher=Dailynews.lk |date=2011-11-29 |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | 3(=) || OnThree20 කුළුණ 2 || || {{convert|146|m|ft|abbr=on}} || 38 || &nbsp; || නේවාසික || ඔක්තෝම්බර් 2014 ||<ref name="dailynews1" /> |- | 3(=) || OnThree20 කුළුණ 3 || || {{convert|146|m|ft|abbr=on}} || 38 || &nbsp; || නේවාසික || ඔක්තෝම්බර් 2014 ||<ref name="dailynews1" /> |- | 4 || එම්පයර් කුළුණ 1||<!-- Deleted image removed: [[File:Empire Building.jpg|80px]] -->|| {{පෙරලන්න|142|m|ft|abbr=on}} || 37 || &nbsp; || නේවාසික || 2009 || &nbsp; |- | 5 || ජීඑස් කුළුණ || || {{පෙරලන්න|135|m|ft|abbr=on}} || 36 || &nbsp; || මිශ්‍ර || 2010 || &nbsp; |- | 6 || එම්පයර් කුළුණ 2|| &nbsp; || {{පෙරලන්න|132|m|ft|abbr=on}} || 35 || &nbsp; || නේවාසික || 2009 || &nbsp; |- | 6 || ද එම්පයර් || ||{{පෙරලන්න|132|m|ft|abbr=on}} || 35 || {{Coord|06|55|07|N|79|51|30|E|name=The Emperor}} || නේවාසික || 2011 || <ref>{{cite web|url=http://www.keells.com/residential-apartments.html |title=රෙසිඩන්ෂියල් එපාර්ට්මන්ට් |publisher=Keells.com |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | 7 || හිල්ටන් රෙසිඩෙන්සීස් || [[File:Hilton Colombo.png|80px]] ||{{පෙරලන්න|129|m|ft|abbr=on}} || 34 || {{Coord|06|55|14|N|79|51|23|E|name=Hilton Residencies}} || මිශ්‍ර || 1997 || &nbsp; |- | 8(=) || රෝයල් පාක් කුළුණ 1|| || {{පෙරලන්න|120|m|ft|abbr=on}} || 25 || {{Coord|06|54|20|N|79|53|18|E|name=Royal Park}} || නේවාසික || &nbsp; || &nbsp; |- | 8(=) || රෝයල් පාක් කුළුණ 2||[[File:Royal Park Tower.JPG|80px]]||{{පෙරලන්න|120|m|ft|abbr=on}}|| 25 || {{Coord|06|54|20|N|79|53|18|E|name=Royal Park}} || නේවාසික|| &nbsp; || &nbsp; |- | 9(=)|| ෆෙයාවේ ස්කයිගාර්ඩන් || ||{{convert|120|m|ft|abbr=on}} || 31|| රාජගිරිය|| නේවාසික || 2014||<ref name="Skygardens.lk">{{cite web|url=http://www.skygardens.lk/floorplan.php |title=ෆෙයාවේ ස්කයිගාර්ඩන්ස් &#124; ෆ්ලෝර් ප්ලෑන්ස් |publisher=Skygardens.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | 9(=) || අයිස්ලන්ඩ් රෙසිඩන්සීස් කුළුණ 1|||| || 31 || &nbsp; || නේවාසික || 2008 || &nbsp; |- | 9(=) || අයිස්ලන්ඩ් රෙසිඩන්සීස් කුළුණ 2|||| || 31 || &nbsp; || නේවාසික || 2008 || &nbsp; |- | 10(=) || හැව්ලොක් සිටි පාර්ක් ටවර්|| [[File:Havelock City Towers.jpg|80px]] || {{පෙරලන්න|115|m|ft|abbr=on}} || 22 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || නේවාසික || 2010 || <ref name="ecadi1">{{Citation|title=Havelock City Project|url=http://www.ecadi.com/en/project_d.php?id=290|accessdate=2010-04-25|access-date=2013-11-26|archive-date=2011-07-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110710165537/http://www.ecadi.com/en/project_d.php?id=290}}</ref><ref name="emporis1">{{Citation|title=Havelock City Project|url=http://www.emporis.com/en/wm/cx/?id=havenuelockcity-colombo|accessdate=2010-04-25|access-date=2013-11-26|archive-date=2007-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20070223225109/http://www.emporis.com/en/wm/cx/?id=havenuelockcity-colombo}}</ref> |- | 10(=) || හැව්ලොක් සිටි එලිබෑන්ක් ටවර්|||| {{පෙරලන්න|115|m|ft|abbr=on}} || 22 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || තට්ටු නිවාස || 2010 || <ref name="ecadi1"/><ref name="emporis1"/> |- | 11 || මොනාර්ක් ටවර් || [[File:The Monarc.JPG|80px]] ||{{පෙරලන්න|113.5|m|ft|abbr=on}} || 30 || {{Coord|06|55|02|N|79|50|55|E|name=Monarch Tower}} || නේවාසික || 2007 || <ref>{{cite web|url=http://www.emporis.com/building/the-monarch-tower-colombo-sri-lanka |title=The Monarch Tower &#124; Buildings |location=Colombo / |publisher=Emporis |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | 12 || ද ෆෙයාර්මවුන්ට් || |||| 31 || &nbsp; || නේවාසික || 2010 || <ref>{{cite web|url=http://www.fairwayholdings.com/fairmount.html |title=Fairway Holdings |publisher=Fairway Holdings |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | 13|| 110 Parliament Road || || || &nbsp;25 || || නේවාසික||2014 || <ref>{{cite web|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=39674 |title=දි අයිලන්ඩ් |publisher=Island.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | 13 || ක්‍රෙස්කැට් රෙසිඩෙන්සීස් ||[[File:Crescat Residencies.JPG|80px]] || || 25 || {{Coord|06|55|04|N|79|50|53|E|name=Crescat Residencies}} || මිශ්‍ර || 1997 || &nbsp; |-style="background:#dfd;" | 14 || [[ලංකා බැංකුව]] || || {{පෙරලන්න|105|m|ft|abbr=on}} || 32 || එච්ලන් චතුරස්‍රය, කොළඹ 01|| වාණිජ || 1985 || &nbsp; |- | 14 || බෑන්ක් ඔෆ් සිලෝන් මර්චන්ට්ස් ටවර් ||[[File:BOC Merchants Tower.JPG|80px]] || {{පෙරලන්න|100|m|ft|abbr=on}} || 30 ||ශාන්ත මයිකල් පාර, කොළඹ 03 || වාණිජ || || &nbsp; |- | 15 || සිනමන් රෙඩ් හොටෙල්ස් |||| || 26 || &nbsp; || වාණිජ || 2013 || |-style="background:#dfd;" | 16 || යූඩීඒ ස්කීම් ටවර් || || {{පෙරලන්න|100|m|ft|abbr=on}} || 24 || &nbsp; || තට්ටු නිවාස || 1985 || &nbsp; |-style="background:#dfd;" | 17 || බම්බලපිටිය ටවර් බිල්ඩිං || ||{{පෙරලන්න|90|m|ft|abbr=on}} || 22 || || තට්ටු නිවාස|| 1980|| &nbsp; |- | 17(=) || [[හැව්ලොක් සිටි]] ලෙයාර්ඩ් කුළුණ || || || 22 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} ||නේවාසික || 2014|| <ref name="ecadi1" /><ref name="emporis1" /> |- | 17(=) || [[හැව්ලොක් සිටි]] ඩේවිඩ්සන් කුළුණ ||[[File:Havelock City - New Tower 1.jpg|100px]] || || 22|| {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} ||නේවාසික||2014|| <ref name="ecadi1" /><ref name="emporis1" /> |- | 18 || එච්එන්බී කුළුණ ||[[File:HNB Tower 2.jpg|80px]]|| {{පෙරලන්න|85|m|ft|abbr=on}} || 23 || &nbsp; || වාණිජ || 2002 || &nbsp; |- | 19 || හිල්ටන් හෝටලය || ||{{පෙරලන්න|81|m|ft|abbr=on}} || 21 || ලෝටස් පාර, කොළඹ 01 || වාණිජ || 1987 || &nbsp; |- | 20 || ශ්‍රී ලංකා හොස්පිටල්ස් (ඇපලෝ හොස්පිට්ල්)|| || || 23 || නාරාහේන්පිට || || || &nbsp; |-style="background:#dfd;" | 21 || සෙලින්කෝ සෙලාන් බිල්ඩිං|| ||{{පෙරලන්න|76|m|ft|abbr=on}} || 19 || කොළඹ කොටුව 01 || || || &nbsp; |} {{Expand list|date=February 2011}} {{clear}} {| class="wikitable sortable" |- ! අනුක්‍රමය !! ඉදි කිරීම !!රෑපය|| උස !! ස්ථානය !! මූලික භාවිතය !! නිමාව !! අදාල |- |1|| [[කොකාවිල් සම්ප්‍රේෂණ කුළුණ]] |||| {{පෙරලන්න|172|මී|අඩි|0|abbr=on}} || {{Coord|09|16|00|N|80|24|00|E|name=Kokavil transmission tower}} || රේඩියෝ සහ රූපවාහිනී තරංග සම්ප්‍රේශනය || 2011 || <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://news.lk/home/17739-sri-lankas-highest-transmission-towe-in-kokavil |access-date=2013-11-26 |archive-date=2011-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110823052826/http://news.lk/home/17739-sri-lankas-highest-transmission-towe-in-kokavil }}</ref> |- |2|| [[ලක් විජය බලාගාරය |නොරොච්චෝලේ ගල් අගුරු බලාගාරය]] || [[File:MampuriLakvijaya-December2012-3.JPG|80px]] || {{පෙරලන්න|150|මී|අඩි|0|abbr=on}} || {{Coord|08|01|00|N|79|43|24|E|name=Norocholai Coal Power Station}} || බලශක්ති || 2010 || <ref>{{Citation|title=Norocholai Coal Power Station|url=http://www.fabm.gov.lk/downloads/Norochcholai.pdf|archiveurl=http://web.archive.org/web/20091122150502/http://www.fabm.gov.lk/downloads/Norochcholai.pdf|archivedate=2009-11-22|format=PDF|accessdate=2010-04-25|access-date=2013-11-26|archive-date=2009-11-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20091122150502/http://www.fabm.gov.lk/downloads/Norochcholai.pdf}}</ref> |- |3|| [[ජේතවනාරාමය]] ||[[File:Jetavanaramaya 2.jpg|80px]]|| {{පෙරලන්න|120|මී|අඩි|0|abbr=on}} || {{Coord|08|21|06|N|80|24|13|E|name=Jetavanaramaya}} || ආගමික || 273 - 301 || &nbsp; |- |4|| [[රුවන්වැලිසෑය]] ||[[File:Ruwanwelisaya.jpg|80px]]|| {{පෙරලන්න|92|මී|අඩි|0|abbr=on}} || {{Coord|08|21|00|N|80|23|47|E|name=Ruwanwelisaya}} || ආගමික || ක්‍රි.ව. 2 නව සියවස || &nbsp; |} {{Expand list|date=February 2011}} {{clear}} ==ඉදි කරමින් පවතින, අනුමැතිය ලද සහ ඉදි කිරීමට අදහස් කරන ගොඩනැගිලි. == [[File:Havelock City, Sri Lanka, 003.jpg|200px|thumb|right|හැව්ලොක් ව්‍යාපෘතිය.]] [[File:Empire and Onthree20.jpg|200px|thumb|right|ඉදිකරමින් පවතින Onthree20 කුළුණු.]] ===ඉදි කරමින් පවතින ගොඩනැගිලි=== {| class="wikitable sortable" ! Rank !! ඉදි කිරීම !! උස !! තට්ටු ගණන !! ස්ථානය !! ස්වභාවය !! තත්වය/නිමාව !!අදාල |- | 01 || [[කොළඹ නෙළුම් කුළුණ]] || {{පෙරලන්න|350|මී|අඩි|abbr=on}} || N/A || ඩී. ආර්. විජේවර්ධන මාවත කොළඹ 10 || සන්නිවේදන/වාණිජ || 2015 මාර්තු|| <ref>{{cite web|last=Fernando |first=Santhush |url=http://asiantribune.com/news/2010/11/10/sri-lankan-version-rs-11bn-eiffel-tower-mooted |title=Sri Lankan version of Rs. 11bn Eiffel tower mooted |publisher=Asian Tribune |date=2010-11-10 |accessdate=2012-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.trc.gov.lk/press-room/events/248-colombo-lotus-tower-minister-basil-rajapakse-lays-foundation-stone.html |title=Colombo Lotus Tower – Minister Basil Rajapakse Lays Foundation Stone &#124; events |publisher=Trc.gov.lk |date=2012-01-20 |accessdate=2013-01-18}}</ref> |- | 02 || Altair || {{පෙරලන්න|240|මී|අඩි|abbr=on}} || 68 || 127, සර් ජේම්ස් පීරිස් මාවත || තට්ටු නිවාස || 2017 || <ref>{{cite web|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=52755 |title=The Island |publisher=Island.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.altair.lk/intro/index.php |title=Altair Project |publisher=Altair.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.ft.lk/2013/05/07/pradeep-moraes-joins-indocean-developers-on-altair-project/ |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-12-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131216190605/http://www.ft.lk/2013/05/07/pradeep-moraes-joins-indocean-developers-on-altair-project/ }}</ref> |- | 04 || ද ඩෙස්ටිනි || || 44 || සර් ජස්ටිස් අක්බාර් මාවත || තට්ටු නිවාස || 2017 || <ref>{{cite web|url=http://www.thedestiny.lk/ |title=The Destiny |publisher=Thedestiny.lk |date= |accessdate=2013-01-18}}</ref> |- | 05 || ක්ලියර් පොයින්ට් රෙසිඩෙන්සීස් || || 45 || පෙරේරා මාවත, රාජගිරිය || තට්ටු නිවාස || 2015 || <ref>{{cite web|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=49845 |title=The Island |publisher=Island.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=70316|title=Island|publisher=Island.lk |date= |accessdate=2013-01-14}}</ref> |- | 09 || ෆෙයාර්වේ ස්කයිගාර්ඩන්ස් || &nbsp; || 31 || || තට්ටු නිවාස || 2014 ||<ref>{{cite web|url=http://www.skygardens.lk/floorplan.php |title=Fairway SkyGardens &#124; Floor Plans |publisher=Skygardens.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | 10|| ෂැන්ග්‍රි ලා කලම්බු || &nbsp; || 30 || || වාණිජ || 2015 ||<ref>{{cite web|author=Gamini Gunaratna, Sri Lanka News Paper by LankaPage.com (LLC)- Latest Hot News from Sri Lanka |url=http://www.colombopage.com/archive_12/Feb24_1330095679CH.php |title=Sri Lanka : Shangri-La Hotel breaks ground in Sri Lanka |publisher=Colombopage.com |date=2012-02-24 |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | 11(=) || හැව්ලොක් සිටි || &nbsp; || 29 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || තට්ටු නිවාස || 2016 || <ref name="ecadi1"/><ref name="emporis1"/> |- | 11(=) || හැව්ලොක් සිටි || &nbsp; || 29 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || තට්ටු නිවාස || 2016 || <ref name="ecadi1"/><ref name="emporis1"/> |- | 13(=) || හැව්ලොක් සිටි || &nbsp; || 27 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || තට්ටු නිවාස || 2016 || <ref name="ecadi1"/><ref name="emporis1"/> |- | 13(=) || හැව්ලොක් සිටි || &nbsp; || 27 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || තට්ටු නිවාස || 2016 || <ref name="ecadi1"/><ref name="emporis1"/> |- | 15|| 110 පාලිමන්ට් රෝඩ් || || 25 || &nbsp; || තට්ටු නිවාස || 2014|| <ref>{{cite web|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=39674 |title=The Island |publisher=Island.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sankenconstruction.com/projects.php?type=srilankan |title=(Pvt) Ltd. :: |publisher=Sanken Construction |date= |accessdate=2013-01-18}}</ref> |- | 16|| හැව්ලොක් සිටි කොමර්ෂල් ටවර් || &nbsp; || 25|| {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || වාණිජ || 2016 || <ref name="ecadi1"/><ref name="emporis1"/> |- | 17|| Mövenpick Hotel || || 24 ||කොල්ලුපිටිය || වාණිජ || 2015|| <ref>{{cite web|author=Gamini Gunaratna, Sri Lanka News Paper by LankaPage.com (LLC)- Latest Hot News from Sri Lanka |url=http://www.colombopage.com/archive_12B/Dec17_1355730941CH.php |title=Sri Lanka : Construction of Mövenpick Hotel in Sri Lanka to begin next month |publisher=Colombopage.com |date=2012-12-17 |accessdate=2013-01-18}}</ref> |- | 18|| ඇක්සස් ටවර් 2 || || 28 ||යූනියන් පෙදෙස, කොළඹ 02|| මිශ්‍ර || 2016|| <ref>{{cite web|url=http://sinhala.news.lk/news/2011-10-02-06-27-51/17308-2014-02-05-11-09-57 |title=ŕś‡ŕśšŕˇŠŕˇƒŕˇ™ŕˇƒŕˇŠ ŕśšŕˇ”ŕś˝ŕˇ”ŕśąŕˇš ŕśŻŕˇ™ŕˇ€ŕśą ŕś…ŕśŻŕˇ’ŕśşŕśť ŕś‡ŕśťŕśšŕˇš |publisher=Sinhala.news.lk |date=2014-02-05 |accessdate=2014-02-13}}</ref> |- | 19|| ද සමිට්|| &nbsp; || 23 || &nbsp; || මිශ්‍ර || ? ||<ref>{{cite web|url=http://csem.com.my/international%20involvement.htm |title=Welcome to C&S Engineering Management Sdn Bhd Official Website! |publisher=Csem.com.my |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> &nbsp; |- | 20(=) || හැව්ලොක් සිටි ලෙයාඩ්ස් කුළුණ || &nbsp; || 22 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || තට්ටු නිවාස || 2014 || <ref name="ecadi1"/><ref name="emporis1"/> |- | 20(=) || හැව්ලොක් සිටි ඩේවිඩ්සන් කුළුණ || &nbsp; || 22 || {{Coord|06|52|56|N|79|51|59|E|name=Havelock City}} || තට්ටු නිවාස || 2014 || <ref name="ecadi1"/><ref name="emporis1"/> |- | 21|| කලම්බු ෂෙරටන් හොටෙල් || &nbsp; || 21 || &nbsp; || මිශ්‍ර || October 2014 ||<ref>{{cite web|url=http://www.sundaytimes.lk/120513/BusinessTimes/bt02.html |title=India’s ITC now finalises deal, Sheraton moves to Kollupitiya |publisher=Sundaytimes.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> &nbsp; |- | 22|| ප්ලැටිනම් 1 || &nbsp; || 21 || &nbsp; || මිශ්‍ර || 2014 ||<ref>http://www.dailynews.lk/2012/12/12/bus01.asp</ref> |} {{Expand list|date=April 2013}} {{clear}} === ඇණ හිටි === {| class="wikitable sortable" |- !ඉදි කිරීම !! උස !! තට්ටු ගණන !! ස්ථානය !! ස්වභාවය !! තත්වය/නිමාව !! අදාල |- || NEB (Residential) Tower 1|| {{පෙරලන්න|256|මී|අඩි|abbr=on}} || 70 || {{Coord|06|54|09|N|79|54|56|E|name=NEB Tower}} || තට්ටු නිවාස || ඇණ හිටි|| <ref>{{cite web|url=http://www.suchirneb.lk/Residential%20Tower.html |title=Welcome To SUCHIRNEB |publisher=Suchirneb.lk |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- || NEB (Residential) Tower 2|| {{පෙරලන්න|256|මී|අඩි|abbr=on}} || 70 || {{Coord|06|54|09|N|79|54|56|E|name=NEB Tower}} || තට්ටු නිවාස || ඇණ හිටි|| &nbsp; |- || ඩයමන්ඩ් ටවර් || {{පෙරලන්න|246|මී|අඩි|abbr=on}} || 70 || &nbsp; || මිශ්‍ර || ඇණ හිටි|| &nbsp; |- || ඕෂන් වීව් රෙසිඩන්සීස් || {{පෙරලන්න|152|මී|අඩි|abbr=on}} || 47 || &nbsp; || තට්ටු නිවාස || 2010 කල් දැමූ || <ref>{{cite web|url=http://www.lankapropertyweb.com/new-developments/Ocean+View+Towers |title=Ocean View Towers Apartments, Colombo Sri Lanka |publisher=Lankapropertyweb.com |date= |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- || [http://www.dawsongrand.com ඩෝසන් ග්‍රෑන්ඩ් ටවර්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117101944/http://www.dawsongrand.com/ |date=2013-11-17 }} 1|| {{පෙරලන්න|140|මී|අඩි|abbr=on}} || 42 || {{Coord|06|55|09|N|79|51|27|E|name=Dawson Grand}} || තට්ටු නිවාස || ඇණ හිටි || &nbsp; |- || [http://www.dawsongrand.com ඩෝසන් ග්‍රෑන්ඩ් ටවර්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131117101944/http://www.dawsongrand.com/ |date=2013-11-17 }} 2|| {{පෙරලන්න|140|මී|අඩි|abbr=on}} || 42 || {{Coord|06|55|09|N|79|51|27|E|name=Dawson Grand}} || තට්ටු නිවාස || ඇණ හිටි || &nbsp; |- || NEB (Commercial) Tower || &nbsp; || 40 || &nbsp; || වාණිජ || ඇණ හිටි|| &nbsp; |} {{Expand list|date=February 2011}} {{clear}} ===අනුමැතිය ලත් ගොඩනැගිලි=== {| class="wikitable sortable" |- ! ඉදි කිරීම !!උස !! තට්ටු ගණන !! ස්ථානය !! ස්වභාවය !! තත්වය/නිමාව !! අදාල |- | [[ක්‍රිෂ් චතුරස්‍රය]] කුළුණ 1 || {{පෙරලන්න|420|මී|අඩි|abbr=on}}|| 95 || කොළඹ කොටුව|| වාණිජ || 2016 || <ref>http://www.leisureopportunities.co.uk/detail1.cfm?pagetype=detail&subject=news&codeID=305668</ref><ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.ft.lk/2012/09/27/ambitious-460-m-4-towers-krrish-square-at-fort-to-start-selling-units-from-today/ |title=Ambitious $ 460 m 4-towers Krrish Square at Fort to start selling units from today &#124; DailyFT - Be Empowered |publisher=Ft.lk |date=2012-09-27 |accessdate=2012-10-30}}</ref> |- | [[ක්‍රිෂ් චතුරස්‍රය]] කුළුණ 2 || {{පෙරලන්න|320|මී|අඩි|abbr=on}}|| 91 || කොළඹ කොටුව || වාණිජ || 2016 || <ref name="autogenerated1"/> |- |Rice Exchange || || 68 ||කොළඹ 2 || වාණිජ || 2020||<ref>{{cite web|url=http://www.dailymirror.lk/business/economy/38736-australias-property-alliance-capital-signs-mou-for-us-450mn-project-.html |title=Australia’s Property Alliance Capital signs MoU for US$ 450mn project |publisher=Dailymirror.lk |date=2013-11-15 |accessdate=2014-02-13}}</ref> |- | [[ක්‍රිෂ් චතුරස්‍රය]] කුළුණ 3 || {{පෙරලන්න|230|මී|අඩි|abbr=on}}|| 65 || කොළඹ කොටුව || තට්ටු නිවාස || 2016 || <ref name="autogenerated1"/> |- | Crown Colombo|| || 36 || ඩී. ආර්. විජේවර්ධන මාවත, කොළඹ || වාණිජ|| 2016 || <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.colombopage.com/archive_13A/Apr13_1365876656CH.php |access-date=2013-11-26 |archive-date=2014-02-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140221224029/http://www.colombopage.com/archive_13A/Apr13_1365876656CH.php }}</ref><ref>http://www.theaustralian.com.au/business/companies/james-packer-closer-to-getting-approval-for-casino-in-colombo/story-fn91v9q3-1226631157806</ref> |- | SMI Housing || || 26 || ඩීල් පෙදෙස, කොළඹ 3 || තට්ටු නිවාස || || <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.lankabusinessonline.com/news/sri-lankas-smi-housing-in-us$10mn-apartment-complex/1510215071 |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-10-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131009220337/http://www.lankabusinessonline.com/news/sri-lankas-smi-housing-in-us$10mn-apartment-complex/1510215071 }}</ref> |- |Access Tower 2 || || 25 ||යූනියන් පෙදෙස, කොළඹ 2 || වාණිජ || 2016||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.news360.lk/business-finance/news-sri-lanka%E2%80%99s-24-03-2013-access-group-invest-us-12-mn-to-set-up-an-office-complex-in-colombo-774532 |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211062540/http://www.news360.lk/business-finance/news-sri-lanka%E2%80%99s-24-03-2013-access-group-invest-us-12-mn-to-set-up-an-office-complex-in-colombo-774532 }}</ref> |- |කීල්ස් නගර ව්‍යාපෘතිය || || || || වාණිජ || 2018||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.news360.lk/business-finance/news-sri-lanka%E2%80%99s-24-03-2013-access-group-invest-us-12-mn-to-set-up-an-office-complex-in-colombo-774532 |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-12-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131211062540/http://www.news360.lk/business-finance/news-sri-lanka%E2%80%99s-24-03-2013-access-group-invest-us-12-mn-to-set-up-an-office-complex-in-colombo-774532 }}</ref> |} ===ඉදි කිරීමට අදහස් කරන ගොඩනැගිලි=== {| class="wikitable sortable" ! ඉදි කිරීම !! උස !! තට්ටු ගණන !! ස්ථානය !! ස්වභාවය !! තත්වය/නිමාව !! අදාල |- |Lankem Ceylon PLC || || 40 || &nbsp; || වාණිජ || Unknown || <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://csec.lk/projects/proposed-40-storied-5-star-deluxe-hotel-and-apartments-near-beira-lake-for-lankem-ceylon-plc/ |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131210030148/http://csec.lk/projects/proposed-40-storied-5-star-deluxe-hotel-and-apartments-near-beira-lake-for-lankem-ceylon-plc/ }}</ref> |- |ලිබර්ටි ප්ලාසා කුළුණ || || 30 || &nbsp;කොළඹ 03 || මිශ්‍ර || 2014 || <ref>http://www.sundaytimes.lk/120610/BusinessTimes/bt20.html</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://colomboland.com/developments/liberty-towers-and-retail.html |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130801065946/http://colomboland.com/developments/liberty-towers-and-retail.html }}</ref><ref>http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=55729</ref> |- |Abans SilverNeedle condominium || || 30 || &nbsp;සර් ජේම්ස් පීරිස් මාවත, කොළඹ 02 || තට්ටු නිවාස|| 2017|| <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.ft.lk/2013/02/26/silverneedle-abans-group-to-develop-100-m-mixed-use-lifestyle-centre-in-colombo/ |access-date=2013-11-26 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222132531/http://www.ft.lk/2013/02/26/silverneedle-abans-group-to-develop-100-m-mixed-use-lifestyle-centre-in-colombo/ }}</ref><ref>http://www.lankabusinessonline.com/fullstory.php?nid=797565325{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |Nugegoda Shopping Center || || 20 || &nbsp; || වාණිජ || 2016||<ref>{{cite web|url=http://www.dailynews.lk/2013/01/03/bus04.asp |title=Ultra modern business centre at Nugegoda |publisher=Dailynews.lk |date=2013-01-03 |accessdate=2013-01-18}}</ref> |- |EON Resorts || || 45|| &nbsp; || වාණිජ || Unknown||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.lankabusinessonline.com/news/maldives-eon-resorts-to-build-us$170mn-hotel-in-sri-lanka/480032839 |access-date=2013-11-26 |archive-date=2014-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140222132531/http://www.lankabusinessonline.com/news/maldives-eon-resorts-to-build-us$170mn-hotel-in-sri-lanka/480032839 }}</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.preferassociates.com/project.php?id=2 |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-06-24 |archive-url=https://archive.is/20130624213923/http://www.preferassociates.com/project.php?id=2 }}</ref> |- |Avic Hotel || || 50|| ආර්.ඒ. දි මැල් මාවත, කොල්ලුපිටිය || වාණිජ || 2016||<ref>http://www.sundaytimes.lk/130630/business-times/chinese-firm-avic-gets-special-status-for-a-mixed-development-colombo-project-50142.html</ref> |- |Queensbury Integrated Resort and Casino || || 40|| ඩී.ආර්. විජේවර්ධන මාවත || වාණිජ || ||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.ft.lk/2013/09/16/dhammika-gears-up-for-gaming-kingship/ |access-date=2013-11-26 |archive-date=2013-09-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130918063832/http://www.ft.lk/2013/09/16/dhammika-gears-up-for-gaming-kingship/ }}</ref> |- |Welcome Hotels Lanka (Pvt) Ltd || || 25|| ගාලු මුවදොර || වාණිජ || ||<ref>http://www.dailynews.lk/business/colombo-modern-city-making-0</ref> |- |THE BELVEDERE || || || ජෝර්ජ් ආර් දි සිල්වා මාවත සහ කේ බී ක්‍රිස්ටි පෙරේරා මාවත, කොළඹ 13 (කොටහේන) || තට්ටු නිවාස || ||<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://keppel-ct.com/ |access-date=2014-01-18 |archive-date=2013-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131224113311/http://keppel-ct.com/ }}</ref><ref>http://www.dailynews.lk/business/belvedere-kotahena-unveil-soon</ref> |} {{Expand list|date=February 2011}} {{clear}} ==කාලානුරූපීව ශ්‍රී ලංකාවේ උසම ගොඩනැගිලි == {| class="sortable wikitable" |- ! නම ! රූපය ! නගරය ! උස ! තට්ටු ගණන ! කාල පරාසය |- | සෙලින්කෝ හවුස් | | [[කොළඹ]] | මීටර 51 යි | 16 | 1960-???? |- | බම්බලපිටිය ටවර් බිල්ඩිං | | [[කොළඹ]] | මීටර 91 යි | 23 | 1980-1985 |- | යූඩීඒ ස්කීම් ටවර් (Uda Scheme Tower) | | [[කොළඹ]] | මීටර 100 යි | 24 | 1985-1985 |- | [[ලංකා බැංකුව]] | | [[කොළඹ]] | මීටර 105 යි | 32 | 1985- 1996 |- | [[ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානය (කොළඹ)]] | | [[කොළඹ]] | මීටර 152 යි | 39 | 1996–2014 |- | හයට් රීජන්සි | [[File:Midst Of Construction HYATT Regency Hotel.JPG|80px]] | [[කොළඹ]] | මීටර 2015 යි | 45 | 2014–වර්තමානය තෙක් |} {{Expand list|date=February 2011}} {{clear}} == මේවාද බලන්න == * [[දකුණු ආසියාවේ උසම ඉදිකිරීම්]] * [[ලෝකයේ උසම ඉදිකිරීම්]] == අදාල == {{reflist|colwidth=30em}} {{DEFAULTSORT:ශ්‍රී ලංකාවේ උසම ඉදිකිරීම්}} [[Category:Skyscrapers in Sri Lanka]] jcj2cmej2z1wzg296n02pvpsz4wulgy ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථානය (කොළඹ) 0 49521 800245 766179 2026-09-25T09:48:35Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800245 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ගොඩනැගිල්ල | name = ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය<br>World Trade Center | native_name = {{lang|ta|உலக வர்த்தக மையம்}} | native_name_lang = | image = | image_size = 250px | caption = | map_type = | map_alt = | map_caption = | map_size = | map_dot_label = | map_dot_mark = | location = [[කොළඹ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | coordinates = {{coord|06|55|57|N|79|50|38|E|region:SL|display=inline,title}} | status = | start_date = 1990 | completion_date = 1996 | opening = 12 ඔක්තෝබර් 1997 | building_type = | antenna_spire = | roof = {{පෙරලන්න|152|m|ft|0|abbr=on}} | top_floor = | floor_count = 43 | elevator_count = | cost = [[ඇමරිකානු ඩොලර්|එ.ජ.$]] මිලියන 130 (1996) | floor_area = {{පෙරලන්න|750000|ft2|abbr=on}} | architect = | structural_engineer= | main_contractor = | developer = | owner = | management = ORCPLC | references = }} '''කොළඹ ලෝක වෙළඳ මධ්‍යස්ථානය''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] උසම ගොඩනැගිලි අතුරින් එකක් වේ. බිම් මට්ටමේ සිට උස {{convert|152|m|ft|0|abbr=on}}ක් වන ගොඩනැගිලි ද්විත්වය [[දකුණු ආසියාව]] තුල ඉදි කෙරූ උසම ගොඩනැගිලි අතරටද අයත් වෙයි. කොළඹ ලෝක වෙළෙද මධ්‍යස්ථානය Overseas Realty Ceylon plc (ORCPLC) කළමනාකාරීත්වය යටතේ පවතී. ORCPLC යනු Mireka Capital Land (pvt) Ltd හි කොටසක් වන අතර, එය [[ආසියාව]] තුල දැවැන්ත ඉදි කිරීම් සමාගමක් වෙයි. ==ඉතිහාසය== ලෝක වෙළෙද මධ්‍යස්ථානය 1997 ඔක්තෝම්බර් 12 වැනි දින ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනපතිනිය [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] මැතිණිය විසින් විවෘත කරන ලදී. මහල් 39 බැගින් වූ නැගෙනහිර හා බටහිර කුළුණු දෙකකින් කොළඹ ලෝක වෙළෙද මධ්‍යස්ථානය සමන්විත වේ. ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධය පැවැති කාලයේ, [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|LTTE]] ත්‍රස්තවාදීන් විසින් ඇමෙරිකානු 9-11 ප්‍රහාරය අනූව යමින් කුළුණු වෙත ගුවන් ප්‍රහාරයක් එල්ල කිරීමට සැලසුම් කලත් එම ප්‍රහාරක ගුවන් යානය කඩා වැටීම නිසා සැලසුම අසාර්ථක විය . == මේවාද බලන්න == {{Commonscat|World Trade Center (Colombo)|WTC Colombo}} * [[ශ්‍රී ලංකාවේ උසම ඉදිකිරීම්‎]] * [[1997 කොළඹ ලෝක වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන බෝම්බ ප්‍රහාරය]] == බාහිර සබැදි == * {{Official|http://www.wtc.lk/}} * [https://web.archive.org/web/20121022025914/http://www.emporis.com/complex/world-trade-center-colombo-sri-lanka WTCC at Emporis.com] {{SriLanka-struct-stub}} cclwpvczmubc09tjbam832c6oa78b3k එන්.ඩී.ටී.වී. 0 49715 800086 670051 2026-09-25T01:31:59Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800086 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = New Delhi Television Limited | logo = [[File:NDTV logo.svg|200px|NDTV Logo]] | caption = | type = Public company | traded_as = ({{BSE|532529}}, {{NSE|NDTV}}) | genre = <!-- Only used with media and publishing companies --> | foundation = 1988 | founder = රාධිකා රෝයි සහ ප්‍රනෝයි රෝයි | location_city = නව දිල්ලිය | location_country = {{ධජය|ඉන්දියාව}} | area_served = ඉන්දියාව | key_people = රාධිකා රෝයි (සම සභාපති)<br />ප්‍රනෝයි රෝයි (සම සභාපති)<br /> K. V. L. Narayan Rao (Executive Vice-Chairperson)<br />Vikramaditya Chandra (CEO) | industry = මාධ්‍යය | genre = | products = Broadcasting, Website, Mobile Applications | revenue = 4.96b (2012)<ref>[http://www.moneycontrol.com/financials/ndtv/consolidated-balance-sheet/NDT01 Financial Tables of NDTV]</ref> | operating_income = | net_income = | aum = <!-- Only used with financial services companies --> | assets = | equity = | owner = | num_employees = 1,491 (2011) | homepage = {{URL|http://www.ndtv.com/}} | footnotes = | intl = yes }} එන්ඩීටීවී යනු (NDTV) (New Delhi Television Limited) 1988 දී රාධිකා රෝයි සහ ප්‍රනෝයි රෝයි විසින් ආරම්භ කරන ලද වාණිජ රුපවාහිනී නාලිකා සහ ව්‍යාපාරික ජාලයකි. '''NDTV''' යනු, New Delhi Television යන්නෙහි කෙටි කරන ලද නම වේ.<ref name="ndtv_news">{{cite web| url = http://www.ndtv.com | title = News Delhi TV | publisher = ndtv.com | accessdate=18 September 2006}}</ref> රාධිකා රෝයි සහ ප්‍රනෝයි රෝයි සමාගමේ සම සභාපතිවරු වේ. ඉන්දියාව පුරා පැතිරුණු ශාඛා රැසක් එන්ඩීටීවී සතුව පවතින අතර වාර්ශිකව මොවුන් විසින් වසරේ විශිෂ්ඨම ඉන්දියානුවා තෝරා සම්මානයක් ලබා දීම සිදු කරයි. එන්ඩීටීවී සතුව ප්‍රධාන පුවත් නාලිකා 3කි. එනම් [[එන්ඩීටීවී 24x7]] (ඉංග්‍රීසි), NDTV India (හිංදි) සහ [[එන්ඩීටීවී ප්‍රොෆිට්]] (ව්‍යාපාරික පුවත්) වේ. ==එන්ඩීටීවී හි නාලිකා== * [[එන්ඩීටීවී 24x7]] – ඉංග්‍රීසි පුවත් නාලිකාව. * NDTV India – හිංදි පුවත් නාලිකාව. * [[එන්ඩීටීවී ප්‍රොෆිට්]] – ව්‍යාපාරික පුවත් නාලිකාව. * NDTV Good Times – එදිනෙදා නාලිකාව. ===ජාත්‍යන්තර=== * ATN NDTV 24x7 * NDTV Worldwide * NDTV Convergence – Website, Mobile Applications * Indianroots - ඉන්දියානු වාර්ගික ඊ කොමස් ව්‍යාපාරය.<ref>http://www.medianama.com/2013/07/223-ndtv-e-commerce-indianroots/</ref> ==විවිධ මුලපිරීම්== NDTV විසින් විවිධ අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගනු වස් විවිධ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාවට නංවා තිබෙයි. දේෂගුණික විපර්යාස පිළිබඳ ජනතාව දැනුවත් කිරීම, ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ සඳහා විදුලි බලය ලබාදීම හා අධ්‍යාපන ප්‍රවර්ධනය එවැනි සමහරක් ව්‍යාපෘති වෙයි. පහත දැක්වෙන්නේද එවැනි ව්‍යාපෘති කීපයකි. * '''Greenathon:''' දේශගුණික විපර්යාස පිළිබඳ ජනතාව දැනුවත් කිරීම, ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ වලට විදුලි බලය ලබාදීම සඳහා මුදල් එකතු කිරීමේ ව්‍යාපෘතියකි. 2010 හා 2011 වසර වලදී ක්‍රියාත්මක වූ මෙයින් ඉන්දියානු රුපියල් මිලියන 130 ක අරමුදලක් උපයා ගන්නා ලදී. * '''Save Our Tiger Campaign:''' 2010 වසරේදී ක්‍රියාත්මක වූ මෙය වේගයෙන් අඩුවී යන ඉන්දියානු කොටි සම්පත රැක ගැනීම වෙනුවෙන් ක්‍රියාත්මක වූවකි.<ref>{{cite web|title=Save Our Tiger Campaign|url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/royal_bengal_tiger/what_you_can_do/save_our_tiger_campaign/about/|publisher=WWF India}}</ref><ref>{{cite web|title=Save Our Tiger|url=http://tiger.ndtv.com/aboutourcampaign.aspx|publisher=NDTV}}</ref> මෙම ව්‍යාපෘතිය මගින් ඉන්දියානු රුපියල් මිලියන 19.9 ක අරමුදලක් ගොඩනගා ගත් බව පැවසෙයි.<ref>{{cite web|title=Save Our Tiger|url=http://tiger.ndtv.com/aboutourcampaign.aspx |publisher=NDTV}}</ref> * '''Support My School Campaign:''' 2011 දී සිදුකල මෙම ව්‍යාපෘතියෙන් ඉන්දියාවේ ග්‍රාමීය පාසල් 140 ක් සඳහා ඉන්දියානු රුපියල් මිලියන 72 ක ආධාර ලබා දීම සිදු කරන ලදී.<ref>{{cite web|title=Support my school|url=http://www.ndtv.com/micro/supportmyschool/default.aspx|publisher=NDTV}}</ref> * '''Fit India Movement:'''2011 දී දියත් කල සෞඛ්‍ය ප්‍රවර්ධන ව්‍යාපාරයකි.<ref name="business-standard1">{{cite news|title=NDTV-Nirmal Lifestyle launch Marks for Sports under the Fit India movement|url=http://www.business-standard.com/india/news/ndtv-nirmal-lifestyle-launch-marks-for-sports-underfit-india-movement/428731/|newspaper=Business Standard}}</ref> *'''Marks for Sports:''' 2011 වසරේදී දියත් කල ක්‍රීඩාව සහ යහපත් සෞඛ්‍ය පිළිබඳ දැනුවත් කිරීමේ ව්‍යාපාරයකි.<ref name="business-standard1"/> *'''Save India's Coasts:''' ඉන්දියානු වෙරළ සංරක්ෂණය පිළිබඳ දැනුවත් කිරීමේ ව්‍යාපෘතියකි.<ref>{{cite web|title=Save India's cost |url=http://www.ndtv.com/convergence/ndtv/new/Ndtv-Show-Special.aspx?ID=603 |publisher=NDTV}}</ref> ==මතභේදයට ලක්වීම්== ===දූෂණ කුමන්ත්‍රණ චෝදනාව=== 1998 ජනවාරි 20 දින ඉන්දියානු සීබීඅයි [Central Bureau of Investigation] සංවිධානය විසින් එන්ඩීටීවී හි අධ්‍යක්ෂක ප්‍රනෝයි රෝයි, හිටපු අධ්‍යක්ෂ දූර්දර්ශන් හා තවත් 5 දෙනෙකුට එරෙහිව චෝදනා ගොනු කරන ලද්දේ අයුතු මාධ්‍ය භාවිතාවක් සිදු කල බව පවසමිනි.<ref>{{cite web|url=http://zoomindianmedia.wordpress.com/2011/02/14/ndtv-and-prannoy-roy-once-upon-a-time/ |title=NDTV and Prannoy Roy – Once Upon a Time « Zoom Indian Media |publisher=Zoomindianmedia.wordpress.com |date=14 February 2011 |accessdate=26 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.expressindia.com/fe/daily/19980709/19055094.html |title=Mandarins' Murdoch mission likely to end up in smoke |publisher=Expressindia.com |date=9 July 1998 |accessdate=26 May 2012}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.indianexpress.com/ie/daily/19980120/02051164.html |title=Sorry |publisher=Indianexpress.com |date= |accessdate=26 May 2012}}</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?204285 |access-date=2013-12-16 |archive-date=2015-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910184350/http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?204285}}</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?204133 |access-date=2013-12-16 |archive-date=2015-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910184345/http://www.outlookindia.com/printarticle.aspx?204133}}</ref> ===බදු වංචා පිළිබඳ චෝදනාව=== එන්ඩීටීවී ය ඉන්දියානු රජයට බදු වංවා සිදුකොට ඇතැයි චෝදනා එල්ල විය.<ref>{{cite web|url=http://www.sunday-guardian.com/a/1088 |title=NDTV juggles funds, shares abroad, avoids tax|publisher=[[The Sunday Guardian]]|date=5 December 2010 |accessdate=6 December 2010}}</ref> නමුත් එන්ඩීටීවී ය විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. ===පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලයීය ක්‍රීඩා උළෙල කොන්ත්‍රාත්තුව=== 2011 අගෝතු 5 දින ඉන්දියානු පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් වූ වාර්ථාවක දැක්වුනේ 2010 පොදු රාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙල ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා ටෙන්ඩර කැඳවූ අවස්ථාවේ එහි නිලදාරීන් විසින් එම කොන්ත්‍රාත්තු හිතුමනාප ලෙස එන්ඩීටීවී සහ සීඑන්එන්-අයිබීඑන් (CNN-IBN) නාලිකා වෙත ලබා දීමට කටයුතු කර ඇති බවයි.<ref>{{cite web|title=CAG Report on XIX Commonwealth Games|url=http://saiindia.gov.in/english/home/Our_Products/Audit_Report/Government_Wise/union_audit/recent_reports/union_performance/2011_2012/Civil_%20Performance_Audits/Report_No_6_CWG/CWG%20English%20-%20Part-1.pdf|publisher=Comptroller & Auditor General of India (Pdf)}}</ref><ref>{{cite news|title=CAG blames top media houses in Commonwealth Games Scam|url=http://www.newsofdelhi.com/featured-post/cag-report-names-ndtvcnn-ibnhindustantimes-in-cwg-scam|newspaper=News of Delhi|access-date=2013-12-16|archive-date=2012-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120106011632/http://www.newsofdelhi.com/featured-post/cag-report-names-ndtvcnn-ibnhindustantimes-in-cwg-scam|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Games contracts to media houses arbitrary and biased: CAG|url=http://indiatoday.intoday.in/story/games-contracts-to-media-houses-arbitrary-and-biased-cag-report/1/147735.html|newspaper=India Today}}</ref> ===TAM ඉන්ඩියා ට එරෙහි නඩුව=== TAM (television audience measurement) ආයතනයට එරෙහිව නඩුවක් පැවරුන අතර එන්ඩීටීවී ය එහිදී කියා සිටියේ TAM ඉන්ඩියා ආයතනය විසින් යම් හැසිරවීමකට ලක් කරන ලද ප්‍රේක්ෂක දත්ත ඉදිරිපත් කර ඇති බවයි.<ref>{{cite news| url= http://www.thehindu.com/news/national/article3708627.ece|title= NDTV says TV ratings manipulated | date= 1 August 2012}}</ref> == මේවාද බලන්න == *[[සීසීටීවී නිව්ස්]] *[[එන්එච්කේ වර්ල්ඩ්]] *[[චැනල් නිවුස්ඒෂියා]] ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist|2}} ==භාහිර සබැදි== * {{Official website|http://www.ndtv.com/|mobile=http://m.ndtv.com/}} * {{YouTube|user = ndtv|ndtv}} * [http://www.ndtvworldwide.com/ NDTV Worldwide] {{සැකිල්ල:ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා}} {{DEFAULTSORT:එන්ඩීටීවී}} [[Category:Indian television networks]] q5ahypqvy6p249zx6yn7yp425iw9geu චීන-ශ්‍රී ලංකා සබඳතා 0 49718 800112 720854 2026-09-25T04:04:16Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800112 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ද්වීපාර්ශ්වික සබඳතා|චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව - ශ්‍රී ලාංකික|චීනය|ශ්‍රී ලංකාව|map=China Sri Lanka Locator.svg}} [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]] අතර පවතින සබඳතාවය වර්ථමානය වන විට ඉතා ප්‍රශස්ත මට්ටමක පවතී. ශ්‍රී ලංකාවේ චීන තානාපති කාර්යාලය [[කොළඹ]] නගරය තුලත්, චීනයේ ශ්‍රී ලංකා තානාපති කාර්යාලය [[බෙයිජිං]] නගරය තුලත් පිහිටුවා ඇත. == රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා == මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව නිල වශයෙන් පිළිගත් පලමු රටවල් ගොන්නට [[ශ්‍රී ලංකාව]]ද අයත් වෙයි. චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර සබඳතා පුළුල් වීමට තවත් හේතුවක් වී තිබෙන්නේ රටවල ද්විත්වය අතර ඇතිකරගෙන තිබෙන්නා වූ විවිධ ගිවිසුම් හා එකඟතා නිසාවෙනි. [[චීනය]] විසින් ශ්‍රී ලංකාවට ආර්ථික, ආරක්ෂක සහ තාක්ෂණික සහයන් බහුලව පිරි නමයි. චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පවතින සබඳතා දැඩි වීම නිසා ශ්‍රී ලංකාවේ අනාගත ආර්ථික මරමස්ථාන විය හැකි කලාප තුල යටිතල පහසුකම් නැංවීමත්, එම කලාප තුල දැවැන්ත ලෙස ආයෝජනය කිරීමත් චීනය විසින් බහුලව සිදු කරනු ලැබේ. උදාහරණ ලෙස ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පලාතේ [[හම්බන්තොට ]] දිස්ත්‍රික්කයේ සිදු කරන චීන ව්‍යාපෘති දැක්විය හැක. චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව නිතරම පාහේ සමීප ආරක්ෂක සහයෝගීතාවයක්ද පවත්වාගෙන යයි. == සංචාර == *2014 සැප්තැම්බර් 16 වන දිනදී චීන ජනපති [[ෂී ජිංපිං]] මහතා ශ්‍රී ලංකාවේ දෙදින නිල සංචාරයක් සිදු කිරීම සඳහා දිවයිනට පැමිණෙන ලදී.<ref>http://www.hirunews.lk/sinhala/92276</ref> == මිතු දම == ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර විවිධ පැතිකඩ ඔස්සේ විහිදුනු ගැඹුරු හා ස්ථාවර මිතු දමක් පවතියි. දෙපාර්ශවය අතර පවතින සමාන අදහස්, අනොන්‍ය සහයෝගීතාවයන් හා වීශ්වාසයන් මෙය තවත් තීව්‍ර කර තිබේ. චීනය විසින් සෑම විටම පාහේ ඔවුන්ගේ කටයුතු වලදී ශ්‍රී ලංකාවෙන් පලවන අචල සහයෝගය පිළිබඳ සිය ප්‍රසාදය පල කරයි. එලෙසම ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ කටයුතු වලදී චීනයද සෑම විටම ශ්‍රී ලංකාවට සහය පල කිරීමද වර්ථමානයේ කැපී පනෙන ලක්ෂණයක් වෙයි. === පරිත්‍යාග === 1973 මැයි මස 17 කොළඹදී විවෘත කල බණ්‌ඩාරනායක අනුස්‌මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව, මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව විසින් ශ්‍රී ලංකාවට සිදු කල පරිත්‍යාගයකි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.bmich.gov.lk/history.htm |access-date=2014-03-24 |archive-date=2014-05-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527143815/http://bmich.gov.lk/history.htm }}</ref> == ආර්ථික සබඳතා == 2007 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ආයෝජන ප්‍රවර්ධන එකඟතා ගිවිසුමක් අත්සන් තැබිණි. ඒ අනූව ශ්‍රී ලංකාවේ විශේෂ ආර්ථික කලාප තුල චීන ආයෝජන සිදු වීමද වර්ථමානයේ සිදුවේ. චීනයේ ප්‍රසිද්ධ සමාගමක් වන හුවාවෙයි ටෙක්නොලොජි (Huawei Technologies) ආයතනයද ශ්‍රී ලංකාවේ දැවැන්ත ලෙස ආයෝජන සිදු කරයි. තවද චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර 2007 වසරේදී සංචාරක ප්‍රවර්ධන ගිවිසුමක්ද අත්සන් තැබුණු අතර වර්ථමානයේදී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන චීන සංචාරකයින් ප්‍රමාණයද ක්‍රමයෙන් වැඩි වෙමින් පවතියි. එසේම ආසියානු කලාපය තුල ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලම ගණුදෙනුකරුද වන්නේද චීනයයි. ===බලශක්තිය සංවර්ධනය=== තෙල් නිධි ගවේෂණය සඳහා බිම් තීරයක් ශ්‍රී ලංකාව විසින් චීනයට මෑතකදී ලබා දුන් අතර චීනය විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ ගල් අගුරු බලාගාරයක් පිහිටුවීමට පියවර ගන්නා ලදී. ===යටිතල පහසුකම් සංවර්ධනය=== ශ්‍රී ලංකාවේ දුම්රිය මාර්ග පද්ධතිය නවීකරණය කිරීම සඳහා චීනය සිය තාක්ෂණික සහය ශ්‍රී ලංකාවට සැපයීය. තවද චීන-ශ්‍රී ලංකා සංවර්ධන සැලසුම් යටතේ [[හම්බන්තොට]] සංවර්ධන කලාපය තුල බහාලුම් වරායක්, ඉන්දන සැපයුම් පද්ධතියක්, තෙල් පිරිපහදුවක්, ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපලක් සහ අනෙකුත් පහසුකම් ඉදි කිරීම සිදුවෙයි. මෙම සමස්ථ ව්‍යාපෘති වෙනුවෙන් ඇඩො බිලියන 1 ක පමණ වියදමක් ඇස්තමේන්තු ගත කර ඇති අතර ඉන් 85% ක වැඩි බරක් චීනය විසින් උසුලනු ලබයි. මෙහි මූලික අදියරේ කටයුතු වසර 3 ක් ඇතුලත නිමකිරීමට අපේක්ෂා කරනු ලබන අතර සමස්ථ ව්‍යාපෘතිය වසර 10 ක් තුල නිම කිරීමට නියමිතය. 2013 අගෝස්තුවේදී චීන ආධාර යටතේ ඇඩො මිලියන 500 ක් පමණ වියදම් කොට තැනූ කොළඹ ජාත්‍යන්තර බහාලුම් පර්යන්තයක්(CTCT) විවෘත කිරීම සිදු කරන ලදී.<ref>{{cite news |title=Sri Lanka eyes South Asian hub with Chinese mega port |author=Amal Jayasinghe |url=http://www.foxnews.com/world/2013/08/04/sri-lanka-eyes-south-asian-hub-with-chinese-mega-port/ |newspaper=Fox News |date=August 4, 2013 |accessdate=2 August 2013 |archive-date=24 May 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150524134112/http://www.foxnews.com/world/2013/08/04/sri-lanka-eyes-south-asian-hub-with-chinese-mega-port/ |url-status=dead}}</ref> == ආරක්ෂක සබඳතා == ශ්‍රී ලංකාව වෙත ආයුධ හා ආධාර සපයන ප්‍රධාන ස්ථාවර රටක් ලෙස චීනය හදුනාගත හැකිය. == මේවාද බලන්න == * [[ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සබඳතා]] ==මූලාශ්‍ර== <references /> {{සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ සබඳතා‎}} {{DEFAULTSORT:චීන-ශ්‍රී ලංකා සබඳතා}} qlfzlvsglwtbk34o1swgmpi1p0ilthf විශ්ව රූ රැජිණ 0 50439 800256 772851 2026-09-25T10:31:21Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800256 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය |name = විශ්ව රූ රැජිණ<br>Miss Universe |image = විශ්ව රූ රැජින ලාංඡනය..png|left|thumb| |image_border = |size =100px |caption =විශ්ව රූ රැජිණ ලාංඡනය. |map = |msize = |mcaption = |motto = නිසැකවම සුන්දරයි<br>(Confidently Beautiful) |formation = 1952 |type = රූ රැජිණ තරඟයකි. |headquarters = [[නිව්යෝර්ක්]]<br>{{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} |language = [[ඉංග්‍රීසි]] |leader_title = President |leader_name = Paula Shugart |key_people = Charles Bluhdorn |budget = |website = [http://www.missuniverse.com/ www.missuniverse.com] }} '''විශ්ව රූ රැජිණ''' යනු විශ්ව රූ රැජිණ සංවිධානය (Miss Universe Organization) විසින් වාර්ෂිකව පවත්වනු ලබන, එක් එක් වසර වලදී ජාත්‍යන්තර මට්ටමෙන් රූප සුන්දරියක් තෝරා ගන්නා තරඟයකි. [[ජාත්‍යන්තර රූ රැජිණ]], [[මහා ජාත්‍යන්තර රූ රැජිණ]], [[මිහිකත රූ රැජිණ]] සහ [[ලෝක රූ රැජිණ]] තරඟ හැරුණු විට, ලෝකයේ පවත්වන අනෙක් දැවැන්තම රූ රැජිණ තරඟය වන්නේ විශ්ව රූ රැජිණ තරඟයයි. ඊට සහභාගී වන්නේ එක් එක් රටවල ජාතික මට්ටම් නියෝජනය කල තරඟකාරියන් වෙයි.<ref>[http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/21/AR2006122100294.html Washington Post: Trump and Rosie Argue Over Miss USA]</ref><ref>{{Citation |title=Miss Venezuela Stefania Fernandez is Miss Universe 2009 |url=http://www.newsforyouth.com/news/news_details.php?id=80 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2016-03-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160305150910/http://www.newsforyouth.com/news/news_details.php?id=80 }}</ref><ref>{{Citation |title=Miss Universe crown eludes Africa 55 times |url=http://www.southerntimesafrica.com/inside.aspx?sectid=8608&cat=2 |access-date=2014-01-31 |archive-date=2018-09-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180917000237/https://southerntimesafrica.com/inside.aspx?sectid=8608&cat=2 }}</ref> 1952 දී කැලිෆෝනියානු රෙදි සමාගමක් වූ පැසිෆික් මිල් (Pacific Mills) විසින් ඇරඹූ මෙම තරඟය පසුව Kayser-Roth, සහ ඉන්පසුව Gulf+Western සමාගම් වල කොටසක් විය. 1996 වර්ෂයේදී Donald Trump විසින් තරඟයේ හිමිකාරීත්වය ලබා ගන්නා ලදී.<ref>{{Citation |title=Miss Universe Pageant Defends Credibility Amid Criticism Show is Degrading, Unprofessional |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,275582,00.html |access-date=2014-01-31 |archive-date=2010-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100317191138/http://www.foxnews.com/story/0,2933,275582,00.html}}</ref><ref>[http://www.thedailystar.net/2004/06/01/d406011402103.htm Channel-i to telecast Miss Universe 2004 live!]</ref> තරඟය විකාශනය කරන්නේ අමෙරිකානු NBC-TV නාලිකාව ඔස්සේ වන අතර, ඊට සමගාමී විකාශයක් ස්පාඤ්ඤයේ Telemundo නාලිකාව සිදු කරයි. මීට අමතරව Xbox Live විසින් අන්තර්ජාල විකාශනය සිදු කරයි. වර්ථමාන විශ්ව රූ රැජිණ තරඟයේ නිල ලාංඡණය වන "තරු පිරිවරා සිටින කාන්තාවකගේ රුව", හඳුන්වා දුන්නේ 1998 වසරේදීයී. ලොව ප්‍රකට රූ රැජිණ තේරීමේ තරඟ 5 න් එකක් ලෙසද විශ්ව රූ රැජිණ තරඟය නම් දරයි.<ref>{{cite web|url=https://news.abs-cbn.com/life/12/14/17/how-ph-became-the-top-beauty-pageant-country-in-the-world|title=How PH became the top beauty pageant country in the world|author=Katrina Angco|date=2017-12-14|accessdate=2019-12-14|language=en|publisher=ABS-CBN|archivedate=2019-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410184810/https://news.abs-cbn.com/life/12/14/17/how-ph-became-the-top-beauty-pageant-country-in-the-world}}</ref> ==ඉතිහාසය== 1951 අමෙරිකා රූ රැජිණ (Miss America) වූ Yolande Betbeze, එම තරඟයේදී, අනුග්‍රාහක පැසිෆික් මිල් (Pacific Mills) සමාගමේ නිශ්පාදන නාමයක් වූ Catalina Swimwear යටතේ පැවති නාන ඇඳුම් තරඟයට පෙනී සිටීම ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මේ නිසා මිස් අමෙරිකා වෙතින් ඉවත් වූ පැසිෆික් මිල් සමාගම 1952 දී Miss USA සහ විශ්ව රූ රැජිණ (Miss Universe contests) නමින් නව තරඟයක් කැලිෆෝනියාවේ, ලෝන්ග් බීච් හී පැවැත්වූ අතර එය වර්ථමාන විශ්ව රූ රැජිණ තරඟයේ ආරම්භය ලෙස සැලකේ. 1998 වසරේදී, කැලිෆෝනියාවේ පිහිටුවා තුබූ විශ්ව රූ රැජිණ ප්‍රධාන මූලස්ථානය වෙනස්කොට එය [[නිව්යෝර්ක්]] නගරය වෙතට ගෙන යන ලදී. ===කිරුළ=== 2002–2007 අතර කාලය තුල භාවිතා කල කිරුළ නිර්මාණය කලේ, විශ්ව රූ රැජිණ සංවිධානයේ නිල ආභරණ අනුග්‍රාහක වූ Mikimoto විසිනි. කිරුළ සතුව කැරට් 30 ක (ග්රෑම් 6)දියමන්ති 500 ක්, සවුත් සී සහ අකෝයා මුතු 120 ක් පවතී. කිරුළේ වටිනාකම අමෙරිකා ඩොලර් 250,000 ක් පමණ වෙයි.<ref name="Mikimoto">{{cite web |title=Mikimoto History Timeline |url=http://www.mikimotoamerica.com/our-heritage/our-history |website=mikimotoamerica.com}}</ref> 2009 යේ පටන් භාවිතා වන්නේ, ඩයමන්ඩ් නෙක්සස් ලැබ්ස් (Diamond Nexus Labs) විසින් නිර්මාණය කල කිරුළකි. එහි කැරට් 416.09 ක් (ග්රෑම් 83.218) වටිනා මැණික් ගල් 1,371 ඔබ්බවා තිබෙන අතර, කැරට් 14 හා කැරට් 18 සුදු රන් සහ ප්ලැටිනම් පූරකයක් පවතියි. <ref name="Diamond Nexus">{{cite web |title=Connection to MISS UNIVERSE® |url=http://www.diamondnexus.com/miss-universe-organization |website=diamondnexus.com}}</ref><ref name="redOrbit">{{cite news |title=Diamond Nexus Labs Announced as The Official Jewelry of The Miss Universe Organization |url=http://www.redorbit.com/news/business/1633196/diamond_nexus_labs_announced_as_the_official_jewelry_of_the |date=February 3, 2009 |website=redorbit.com |publisher=redOrbit |accessdate=October 8, 2013}}</ref> ==මෑත කාලීන ජයග්‍රාහිකාවන්== {{Main|විශ්ව රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්}} {| class="wikitable" |- style="background:#efefef;" ! වසර 2018 ! රට philippines ! විශ්ව රූ රැජිණ catriona gray ! ජාතික ජයග්‍රහණය ! ස්ථානය තායිලන්තය ! තරඟකාරියන් සංඛ්‍යාව 94 |- |2018 |philippines |catriona gray | |[[බැංකොක්]], [[තායිලන්තය]] |තායිලන්තය 94 |2017 |south africa |demi lee nel peters | |usa |92 |- |2016 | | | | | |- |2015 | | | | | |- | 2014 | {{ධජය|කොලොම්බියාව}} | Paulina Vega | කොලොම්බියාව රූ රැජිණ | Doral, [[එක්සත් ජනපදය]] | 88 |- | 2013 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | María Gabriela Isler | වෙනිසියුලා රූ රැජිණ | [[මොස්කව්]], [[රුසියාව]] | 86 |- | 2012 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Olivia Culpo | ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද රූ රැජිණ | ලාස් වේගාස්, [[එක්සත් ජනපදය]] | 89 |- | 2011 | {{ධජය|ඇන්ගෝලාව}} | Leila Lopes | ඇන්ගෝලා රූ රැජිණ | São Paulo, [[බ්‍රසීලය]] | 89 |- | 2010 | {{ධජය|මෙක්සිකෝව}} | Ximena Navarrete | Nuestra Belleza México | ලාස් වේගාස්, [[එක්සත් ජනපදය]] | 83 |- | 2009 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | Stefanía Fernández | වෙනිසියුලා රූ රැජිණ | Nassau, [[බහමාස්]] | 83 |- | 2008 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | Dayana Mendoza | වෙනිසියුලා රූ රැජිණ | Nha Trang, [[වියට්නාමය]] | 81 |- | 2007 | {{ධජය|ජපානය}} | Riyo Mori | මෙක්සිකෝ රූ රැජිණ | මෙක්සිකෝ සිටි, [[මෙක්සිකෝව]] | 77 |- | 2006 | {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} | Zuleyka Rivera | පුවටෝ රිකෝ රූ රැජිණ | ලොස් ඇන්ජලිස්, [[එක්සත් ජනපදය]] | 86 |- | 2005 | {{ධජය|කැනඩාව}} | Natalie Glebova | කැනඩා විශ්ව රූ රැජිණ | [[බැංකොක්]], [[තායිලන්තය]] | 81 |- |} <!-- Please do not add more than 10 years here. Earlier years can be found at the listed article at the top of this section. --> ===ගැලරිය=== <gallery> File:Pia Alonzo Wurtzbach in Philippine Terno (cropped).jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2015'''<br>Pia Wurtzbach, [[පිලිපීනය]] File:Paulina Vega Colombia Moda white.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2014'''<br>Paulina Vega, [[කොලොම්බියාව]] File:María Gabriela Isler cropped.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2013'''<br>María Gabriela Isler, [[වෙනිසියුලාව]] File:Olivia Culpo 2012.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2012'''<br>Olivia Culpo, [[එක්සත් ජනපදය]] File:Miss-universe-2011-leila-lopes.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2011'''<br>Leila Lopes, [[ඇන්ගෝලාව]] File:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2010'''<br>Ximena Navarrete,<br />[[මෙක්සිකෝව]] File:STEFANIA2.JPG|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2009'''<br>Stefanía Fernández, [[වෙනිසියුලාව]] File:Miss Universe 2008, Dayana Mendoza2.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2008'''<br>Dayana Mendoza, [[වෙනිසියුලාව]] File:Zuleyka Rivera, Red Dress Collection 2007.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2006'''<br>Zuleyka Rivera, [[පුවටෝ රිකෝ]] File:NatalieGlebova Tiara.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2005'''<br>Natalie Glebova, [[කැනඩාව]] File:JHawkins-crop.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2004'''<br>Jennifer Hawkins, [[ඕස්ට්‍රේලියාව]] File:Amelia Vega.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2003'''<br>Amelia Vega, [[ඩොමිනිකන් ජනරජය]] File:Justinecentenariopan-2.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2002'''<br>Justine Pasek, [[පැනමාව]] |'''විශ්ව රූ රැජිණ 2001'''<br>Denise Quiñones, [[පුවටෝ රිකෝ]] File:Lara Dutta.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 2000'''<br>[[ලාරා දත්තා]], [[ඉන්දියාව]] File:Brook Lee.JPG|'''විශ්ව රූ රැජිණ 1997'''<br>Brook Lee, [[එක්සත් ජනපදය]] File:Sushmita Sen (Face).jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 1994'''<br>[[සුශ්මිතා සෙන්]], [[ඉන්දියාව]] File:Dayanara Torres 2011.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 1993'''<br>Dayanara Torres, [[පුවටෝ රිකෝ]] File:Cecilia Bolocco (2).jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 1987'''<br>Cecilia Bolocco, [[චිලි]] File:Yvonne Ryding (cropped).JPG|'''විශ්ව රූ රැජිණ 1984'''<br>Yvonne Ryding, [[ස්වීඩනය]] |'''විශ්ව රූ රැජිණ 1953'''<br>Christiane Martel, [[ප්‍රංශය]] File:Armi Kuusela-1.jpg|'''විශ්ව රූ රැජිණ 1952'''<br>Armi Kuusela, [[ෆින්ලන්තය]] </gallery> ===එක් එක් රටවල ජයග්‍රාහිකාවන් සංඛ්‍යාව=== <!-- DON'T CHANGE ANY POSITION OF THE LIST BELOW. THE COUNTRIES WHICH HAVE THE SAME NUMBER OF CROWNS WILL BE PRIORITY BY THE LATEST WINNERS AS WITH MISS WORLD, MISS EARTH OR MISS INTERNATIONAL. --> {| class="wikitable" |- !රට !වාර සංඛ්‍යාව !ජයගත් වසර |- |{{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | style="text-align:center;"| 8 |1954, 1956, 1960, 1967, 1980, 1995, 1997, 2012 |- |{{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | style="text-align:center;"| 7 |1979, 1981, 1986, 1996, 2008, 2009, 2013 |- |{{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} | style="text-align:center;"| 5 |1970, 1985, 1993, 2001, 2006 |- |{{ධජය|ස්වීඩනය}} |style="text-align:center;" | 3 |1955, 1966, 1984 |- |{{ධජය|මෙක්සිකෝව}} |rowspan="11" style="text-align:center;" | 2 |1991, 2010 |- |{{ධජය|කොලොම්බියාව}} |1958, 2014 |- |{{ධජය|ජපානය}} |1959, 2007 |- |{{ධජය|කැනඩාව}} |1982, 2005 |- |{{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}} |1972, 2004 |- |{{ධජය|ඉන්දියාව}} |1994, 2000 |- |{{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}} |1977, 1998 |- |{{ධජය|තායිලන්තය}} |1965, 1988 |- |{{ධජය|ෆින්ලන්තය}} |1952, 1975 |- |{{ධජය|පිලිපීනය}} |1969, 1973 |- |{{ධජය|බ්‍රසීලය}} |1963, 1968 |- |{{ධජය|ඇන්ගෝලාව}} |rowspan="20" style="text-align:center;"| 1 |2011 |- |{{ධජය|ඩොමිනිකන් ජනරජය}} |2003 |- |{{ධජය|පැනමාව}} |2002 |- |''{{ධජය|රුසියාව}}'' |''2002 (තනතුරින් ඉවත් කරන ලදී)'' |- |{{ධජය|බොට්ස්වානා}} |1999 |- |{{ධජය|නැමිබියාව}} |1992 |- |{{ධජය|නෝර්වේ}} |1990 |- |{{ධජනිරූපකය|නෙදර්ලන්තය}} [[නෙදර්ලන්ත රාජධානිය|නෙදර්ලන්තය]] |1989 |- |{{ධජය|චිලි}} |1987 |- |{{ධජය|නවසීලන්තය}} |1983 |- |{{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}} |1978 |- |{{ධජය|ඊශ්‍රායෙලය}} |1976 |- |{{ධජය|ස්පාඤ්ඤය}} |1974 |- |{{ධජය|ලෙබනනය}} |1971 |- |{{ධජය|ග්‍රීසිය}} |1964 |- |{{ධජය|ආර්ජන්ටිනාව}} |1962 |- |{{ධජය|ජර්මනිය}} |1961 |- |{{ධජය|පෙරූ}} |1957 |- |{{ධජය|ප්‍රංශය}} |1953 |- |} මූලාශ්‍ර:<ref>[http://www.pageantopolis.com/international/Universe.htm Pageantopolis - Miss Universe]</ref><ref>{{Citation |title=Miss Universe - Past Titleholders |url=http://www.missuniverse.com/contestant_profiles/past |access-date=2014-01-31 |archive-date=2013-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130925075702/http://www.missuniverse.com/contestant_profiles/past }}</ref> ===හොඳම තරඟකාරී රටවල් 15=== {| class="wikitable sortable" |- ! width=5%| ස්ථානය ! රට ! විශ්ව රූ රැජිණ ! දෙවන ස්ථානය ! තෙවන ස්ථානය ! සිව්වන ස්ථානය ! පස්වන ස්ථානය ! අවසන් වටයට ! එකතුව |- | 1 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | 8<ref name="Reuters">{{cite web |title=Miss USA crowned Miss Universe in 8th American win |url=http://www.reuters.com/article/2012/12/20/people-missuniverse-idUSL1E8NK0DT20121220 |date=December 19, 2012 |website=reuters.com |publisher=REUTERS |accessdate=October 9, 2013}}</ref> | 8 | 6 | 1<ref name=mu1958/> | 5 | 29 | 57 |- | 2 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | 7 | 6 | 6 | 4 | 2 | 14 | 39 |- | 3 | {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} | 5<ref name="mu2006"/> | 1<ref name="mu2005"/> | 2 | 1 | 3 | 8 | 20 |- | 4 | {{ධජය|ස්වීඩනය}} | 3 | 1 | 2 | 3 | 4 | 16 | 29 |- | 5 | {{ධජය|බ්‍රසීලය}} | 2 | 5 | 1 | 2 | 5 | 17 | 32 |- | 6 | {{ධජය|ෆින්ලන්තය}} | 2 | 3 | 5 | 1 | 1 | 7 | 18 |- | 7 | {{ධජය|පිලිපීනය}} | 2 | 2 | 0 | 5 | 2 | 7 | 18 |- | 8 | {{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}} | 2 | 1 | 3 | 2<ref name="mu2009"/> | 2 | 6 | 16 |- | 9 | {{ධජය|ජපානය}} | 2<ref name="mu2007">{{cite web |title=RP bet fails to advance to Top 15 in Miss Universe 2007 |url=http://business.inquirer.net/money/breakingnews/view/20070529-68455/RP_bet_fails_to_advance_to_Top_15_in_Miss_Universe_2007|date=May 29, 2007 |website=business.inquirer.net |publisher=[[Philippine Daily Inquirer]]|accessdate=October 9, 2013}}</ref> | 1<ref name="mu2006"/> | 1 | 2 | 3 | 9 | 18 |- | 10 | {{ධජය|ඉන්දියාව}} | 2 | 1 | 1 | 1 | 1<ref name="mu2001"/> | 15 | 21 |- | 11 | {{ධජය|කැනඩාව}} | 2<ref name="mu2005"/> | 1 | 1 | 1 | 0 | 11 | 16 |- | 12 | {{ධජය|මෙක්සිකෝව}} | 2 | 0 | 1 | 2 | 2 | 10 | 17 |- | 13 | {{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}} | 2 | 0 | 1 | 0 | 1 | 4 | 8 |- | 14 | {{ධජය|තායිලන්තය}} | 2 | 0 | 1 | 0 | 0 | 4 | 7 |- | 15 | {{ධජය|කොලොම්බියාව}} | 2 | 4 | 2 | 3 | 1 | 19 | 30 |} ==විශේෂ කරුණු== ===තම මව් රට තුලදීම කිරුළ හිමිකරගත්=== තරඟකාරියන් 7 දෙනෙකු සිය මව් රටදී කිරුළ හිමිකරගෙන තිබේ. * 1954: {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}= Miriam Stevenson *1956: {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}= Carol Morris * 1960: {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}= Linda Bemen * 1967: {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}= Sylvia Hitchcock * 1997: {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}= Brook Lee * 2001: {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}}= Denise Quiñones * 2012: {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}= Olivia Culpo ===විදේශ රටකදී කිරුළ හිමිකරගත්=== විදේශ රටකදී වැඩිම වාරයක් කිරුළ හිමිකරගෙන තිබෙන්නේ වෙනිසියුලාවයි. (7 වතාවක්) {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} * 1979: Maritza Sayalero, [[ඕස්ට්‍රේලියාව]] තුලදී. * 1981: Irene Sáez, [[එක්සත් ජනපදය]] තුලදී. * 1986: Bárbara Palacios, [[පැනමාව]] තුලදී. * 1996: Alicia Machado, [[එක්සත් ජනපදය]] තුලදී. * 2008: Dayana Mendoza, [[වියට්නාමය]] තුලදී. * 2009: Stefania Fernandez, [[බහමාස්]] තුලදී. * 2013: María Gabriela Isler, [[රුසියාව]] තුලදී. {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} * 1970: Marisol Malaret, [[එක්සත් ජනපදය]] තුලදී. * 1985: Deborah Carthy-Deu, [[එක්සත් ජනපදය]] තුලදී. * 1993: Dayanara Torres, [[මෙක්සිකෝව]] තුලදී. * 2006: Zuleyka Rivera, [[එක්සත් ජනපදය]] තුලදී. {{ධජය|ස්වීඩනය}} * 1955: Hillevi Rombin, [[එක්සත් ජනපදය]] තුලදී. * 1966: Margareta Arvidsson, [[එක්සත් ජනපදය]] තුලදී. * 1984: Yvonne Ryding, [[එක්සත් ජනපදය]] තුලදී. ===ප්‍රේක්ෂක මනාපය=== 2011 වසරේ සිට ප්‍රේක්ෂකයින් හට, සිය ප්‍රියතම තරඟකාරිය වෙනුවෙන් මනාපය ඉදිරිපත් කිරීමේ අවස්ථාව හිමිවිය. * 2011: {{ධජය|පෘතුගාලය}}= Laura Gonçalves. (තරඟයේ අවසන් 10 දෙනා අතරට පැමිණියාය) * 2013: {{ධජය|පිලිපීනය}}= Ariella Arida. (තරඟයේ සිව්වන ස්ථානය ලැබුවාය) ===වයස=== * ''වැඩිම වයස:'' ** 1997 {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}}= Brook Lee. (වයස අවුරුදු 26 යි) * ''ලාබාලම වයස:'' ** 1952 {{ධජය|ෆින්ලන්තය}}= Armi Kuusela. (වයස අවුරුදු 17 යි) ===උස=== * ''උසම විශ්ව රූ රැජිණ:'' ** 2003 {{ධජය|ඩොමිනිකන් ජනරජය}}= Amelia Vega. (උස 6'1"යි) * ''මිටිම විශ්ව රූ රැජිණ:'' ** 1958 {{ධජය|කොලොම්බියාව}}= Luz Marina Zuluaga. (උස 5'4"යි) ** 1965 {{ධජය|තායිලන්තය}}= Apasra Hongsakula. (උස 5'4"යි) ===කාල පරතරය=== * ''එකම රටක් විසින් කිරුළ හිමි කර ගත් විශාලම කාල පරතරය:'' ** 1959 - Akiko Kojima ← {{ධජය|ජපානය}} → 2007 - Riyo Mori. (වසර 47 යි, දවස් 308 යි.) * ''එකම රටක් විසින් කිරුළ හිමි කර ගත් කෙටිම කාල පරතරය:'' ** 2008 - Dayana Mendoza ← {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} → 2009 - Stefanía Fernández. (වසර 1 යි, දවස් 40 යි.)<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://normannorman.com/2009/10/02/venezuelas-miss-universe-winners-set-guinness-world-record/ |access-date=2014-01-31 |archive-date=2013-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203013636/http://normannorman.com/2009/10/02/venezuelas-miss-universe-winners-set-guinness-world-record/ }}</ref> ===කිරුළ හිමි කාලය=== * ''දිගම කිරුළ හිමි කාලය:'' ** 2011 {{ධජය|ඇන්ගෝලාව}}= Leila Lopes -වසර 1යි, මාස 3 යි, දවස් 7 යි. * ''කෙටිම කිරුළ හිමි කාලය:'' ** 2006 {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}}= Zuleyka Rivera -මාස 10යි, දවස් 5යි. * ''තනතුරින් පහ කල අයෙකුගේ කෙටිම කිරුළ හිමි කාලය:'' ** 2002 {{ධජය|රුසියාව}}= Oxana Fedorova මාස 3 යි, දවස් 26 යි. * ''දෙවන ස්ථානය ලබාගත් අයෙකුගේ කෙටිම කිරුළ හිමි කාලය:'' ** 2002 {{ධජය|පැනමාව}}= Justine Pasek මාස 8 යි, දවස් 10 යි. (2002 කිරුළ ධාරිනිය වූ Oxana Fedorova, තනතුරෙන් පහ කිරීම නිසා, දෙවන ස්ථානය ලත් Justine Pasek එම වසරේ විශ්ව රූ රැජිණ වූවාය.) * ''තනතුරින් ඉල්ලා අස්වූ අයෙකුගේ කෙටිම කිරුළ හිමි කාලය:'' ** 1974 {{ධජය|ස්පාඤ්ඤය}}= Amparo Muñoz -මාස 6 යි. (Muñoz ගේ තනතුර එවර තරඟයේ දෙවන ස්ථානය ලබාගත් වේල්සයේ Helen Morgan ට නොලැබුනේ, ඇය 1974 [[ලෝක රූ රැජිණ]] වීම නිසාය.) ===සහභාගීත්වයන්=== * ''අවම සහභාගීත්වය:'' **1953 දී අවම සහභාගීත්වය වාර්ථා වූ අතර සහභාගී වූ සංඛ්‍යාව 26 කි. * ''වැඩිම සහභාගීත්වය:'' **2011 හා 2012 වර්ෂ වලදී වැඩිම සහභාගීත්වය වාර්ථා වූ අතර සහභාගී වූ සංඛ්‍යාව 89 කි. ==මේවාද බලන්න== * [[ලෝක රූ රැජිණ]] * [[ලෝක රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්]] * [[මිහිකත රූ රැජිණ]] * [[මිහිකත රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්]] * [[ජාත්‍යන්තර රූ රැජිණ]] * [[ජාත්‍යන්තර රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්]] * [[විශ්ව රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්]] * [[ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජිණ]] ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|2|refs= <ref name=mu1958>{{cite news|title=Unkissed Colombia girl is new Miss Universe|url=http://news.google.com/newspapers?id=lKEyAAAAIBAJ&sjid=pOoFAAAAIBAJ&dq=miss-universe&pg=4392%2C3547667|accessdate=25 September 2011|newspaper=[[The Miami News]]|date=July 25, 1958|agency=[[Associated Press]]}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref name="mu2001">{{cite news|title=Puerto Rican beauty wins Miss Universe crown|url=http://nl.newsbank.com/nl-search/we/Archives?p_product=NewsLibrary&p_multi=APAB&d_place=APAB&p_theme=newslibrary2&p_action=search&p_maxdocs=200&p_topdoc=1&p_text_direct-0=0F8922090FCC9796&p_field_direct-0=document_id&p_perpage=10&p_sort=YMD_date:D&s_trackval=GooglePM|accessdate=10 November 2010|date=May 12, 2001|agency=[[Associated Press]]|quote=In second place was Miss Greece, 22-year-old Evelina Papantoniou and in third place was Miss USA, 24-year-old Kandace Krueger. Miss Venezuela, 18-year-old Eva Ekvall was third runner-up and Miss India, 22-year-old Celina Jaitley was named fourth runner-up. The five semifinalists who were earlier eliminated in the pageant were Miss Spain, Eva Siso Casals; Miss Nigeria, Agbani Darego...}}</ref> <ref name="mu2005">{{cite news|title=Canada won the crown|url=http://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&sl=es&tl=en&u=http://tiempolibre.eluniversal.com/2005/05/31/til_art_31370F.shtml|accessdate=10 November 2010|newspaper=[[El Universal (Caracas){{!}}El Universal]]|date=May 31, 2005}}</ref> <ref name="mu2006">{{cite news|title=Puerto Rico wins, faints|url=http://www.theage.com.au/news/people/crowning-leads-to-collapse/2006/07/24/1153593239796.html|accessdate=10 November 2010|newspaper=The Age|date=July 24, 2006|location=Melbourne}}</ref> <ref name="mu2009">{{cite news|title=Miss Venezuela, Stefania Fernandez, Crowned Miss Universe|url=http://www.redorbit.com/news/entertainment/1741497/miss_venezuela_stefania_fernandez_crowned_miss_universer_2009_during_live/|accessdate=10 November 2010|newspaper=redorbit.com|date=August 23, 2009|agency=PR Newswire|archive-date=7 January 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120107004341/http://www.redorbit.com/news/entertainment/1741497/miss_venezuela_stefania_fernandez_crowned_miss_universer_2009_during_live/|url-status=dead}}</ref> <!-- unused citations <ref name=mu2010>{{Cite web| title = Miss Mexico, Ximena Navarrete crowned Miss Universe® 2010 during Live NBC Telecast| url=http://www.missuniverse.com/news/view/81| publisher = [[Miss Universe Organization]]| date = August 31, 2010| accessdate = 24 February 2011}}</ref> <ref name="mu2007">{{cite news|title=RP bet fails to advance to Top 15 in Miss Universe 2007 |url=http://services.inquirer.net/print/print.php?article_id=20070529-68455|accessdate=10 November 2010|newspaper=[[Philippine Daily Inquirer]]|date=May 29, 2007}}</ref> <ref name=bunch>Medel, Monica, "[http://www.reuters.com/article/idUSN2827122620070531 Japan's Mori wins troubled Miss Universe contest]" Reuters, May 28, 2007.<br>"Miss Universe and [[Miss World]] are separate business enterprises, with the former far more successful at the moment." ("[http://www.slate.com/id/2091706 Is Miss Universe Miss World's Boss?]" ''Slate'', Nov. 26, 2003.)<br>("[http://www.daijiworld.com/news/news_disp.asp?n_id=64606 Stefania Fernandez is Miss Universe 2009]")<br>[http://www.tnp.sg/printfriendly/0,4139,168817,00.html Singapore must not give up its 59 seconds of fame]"</ref> <ref name=brazil>{{cite web|title=Miss Brasil Oficial|url=http://missbrasiloficial.uol.com.br/?secao=institucional&id=historia|accessdate=24 February 2011|publisher=missbrasiloficial.uol.com.br}}</ref> <ref name=sweden>{{cite web|title=Sweden without Miss Universe contestant for the first time ever|url=http://www.prweb.com/releases/2005/4/prweb228632.htm|accessdate=24 February 2011|publisher=prweb.com|date=April 14, 2005}} {{cite news|title=Miss Universe pageant helps put spotlight on Vietnam|url=http://www.brisbanetimes.com.au/articles/2008/07/14/1215887488293.html|accessdate=24 February 2011|newspaper=[[Brisbane Times]]|date=July 14, 2008}} </ref> <ref name=sade1999>{{cite news|title=The quest for beauty booty ; Tears, jeers and catfights lurk behind the ultimate beauty pageant's pretty perfection|url=http://pqasb.pqarchiver.com/thestar/access/427554101.html?FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+30,+1999&author=&pub=Toronto+Star&desc=The+quest+for+beauty+booty+;+Tears,+jeers+and+catfights+lurk+behind+the+ultimate+beauty+pageant's+pretty+perfection&pqatl=google|accessdate=24 February 2011|newspaper=[[Toronto Star]]|date=May 30, 1999}}</ref> <ref name="mu1999">{{cite news|title=Meet the new Miss Universe: Botswana's Mpule Kwelagobe|url=http://pqasb.pqarchiver.com/orlandosentinel/access/41925482.html?dids=41925482:41925482&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=May+27,+1999&author=Jim+Loney+Reuters&pub=Orlando+Sentinel&desc=MEET+THE+NEW+MISS+UNIVERSE:+BOTSWANA'S+MPULE+KWELAGOBE&pqatl=google|accessdate=10 November 2010|newspaper=[[Orlando Sentinel]]|date=May 27, 1999|quote=The other finalists were from Ghana, India, Jamaica, Mexico.}}</ref> <ref name=Navarrete>{{cite news|title=Jimena Navarrete Crowned 2010 Miss Universe|url=http://www.myfoxny.com/dpps/entertainment/jimena-navarrete-crowned-2010-miss-universe-dpgonc-20100824-fc_9315181|publisher=myfoxny|accessdate=5 November 2010|agency=[[News Corporation|NewsCore]]|quote=Miss Universe is an annual international beauty contest established in 1952 which attracts some 600 million viewers around the world for its pageant.}}</ref> --> }} ==භාහිර සබැදි== {{commons category|Miss Universe}} * [http://www.missuniverse.com/ නිල වෙබ් අඩවිය] {{සැකිල්ල:රූප සුන්දර තරඟ‎}} [[ප්‍රවර්ගය:රූප සෞන්දර්යය හෝ කඩවසම් බව හෝ තේරීමේ ජාත්‍යන්තර තරඟ]] b35bvisjcszx4415koucf7xs0bv7e55 විශ්ව රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන් 0 50445 800257 596834 2026-09-25T10:33:45Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800257 wikitext text/x-wiki පහතින් දැක්වෙන්නේ එක් එක් වර්ෂ වලදී [[විශ්ව රූ රැජිණ]] කිරුළ හිමිකරගත් ජයග්‍රාහිකාවන්ගේ විස්තරයයි. [[ගොනුව:Pia Alonzo Wurtzbach in Philippine Terno (cropped).jpg|thumb|80px|Pia Alonzo Wurtzbach, විශ්ව රූ රැජිණ 2015]] [[ගොනුව:Paulina Vega Colombia Moda white.jpg|thumb|80px|Paulina Vega Dieppa විශ්ව රූ රැජිණ 2014]] [[ගොනුව:María Gabriela Isler cropped.jpg|thumb|80px|María Gabriela Isler, විශ්ව රූ රැජිණ 2013]] [[ගොනුව:Olivia Culpo 2012.jpg|thumb|80px|Olivia Culpo, විශ්ව රූ රැජිණ 2012]] [[ගොනුව:Leila Lopes 2012 Shankbone.jpg|thumb|80px|Leila Lopes, විශ්ව රූ රැජිණ 2011]] [[ගොනුව:Ximena Navarrete - Miss Universe 2010.jpg|thumb|80px|Ximena Navarrete, විශ්ව රූ රැජිණ 2010]] [[ගොනුව:STEFANIA2.JPG|thumb|80px|Stefanía Fernández, විශ්ව රූ රැජිණ 2009]] [[ගොනුව:Miss Universe 2008, Dayana Mendoza2.jpg|thumb|80px|Dayana Mendoza, විශ්ව රූ රැජිණ 2008]] [[ගොනුව:Riyo Mori at Miss Universe 2007 by David Light Orchard.jpg|thumb|80px|Riyo Mori, විශ්ව රූ රැජිණ 2007]] [[ගොනුව:ZuleykaRivera2.jpg|thumb|80px|Zuleyka Rivera, විශ්ව රූ රැජිණ 2006]] [[ගොනුව:NatalieGlebova Tiara.jpg|thumb|80px|[[Natalie Glebova]], විශ්ව රූ රැජිණ 2005]] [[ගොනුව:JHawkins-crop.jpg|thumb|80px|Jennifer Hawkins, විශ්ව රූ රැජිණ 2004]] [[ගොනුව:Amelia Vega.jpg|thumb|80px|Amelia Vega, විශ්ව රූ රැජිණ 2003]] [[ගොනුව:Justinecentenariopan-2.jpg|thumb|80px|Justine Pasek, විශ්ව රූ රැජිණ 2002]] [[ගොනුව:Lara Dutta.jpg|thumb|80px|[[ලාරා දත්තා]], විශ්ව රූ රැජිණ 2000]] ==විශ්ව රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්== {| class = "wikitable sortable" border="2" cellpadding="2" cellspacing="0" style="margin: 0 1em 0 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |- bgcolor="#efefef" " ! වසර ! නියෝජනය ! ජයග්‍රාහිකාව ! වයස<sup>{{ref label|note01|A|}}</sup> ! උස ! පැමිණියේ ! දිනය<ref name="Miss Universe coverage">{{cite web| title=Miss Universe coverage|url= http://www.pageantopolis.com/international/universe.htm |publisher=Pageantopolis |accessdate=2012-10-04}}</ref> ! තරඟකාරියන් සංඛ්‍යාව<ref name="Miss Universe coverage"/> |- | 1952 | {{ධජය|ෆින්ලන්තය}} | Armi Kuusela<ref>{{cite news|title=Perfect Scandinavian Beauty Selected as 'Miss Universe'|publisher=The Owosso Argus-Press|date=1952-06-30|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=H2kiAAAAIBAJ&sjid=jqoFAAAAIBAJ&pg=4804,3693194&dq=armi-kuusela&hl=en}}</ref> | 17 | 5'5" | Muhos | ජුනි 28 | 30 |- | 1953 | {{ධජය|ප්‍රංශය}} | Christiane Martel<ref>{{cite news|title=French Pastry - New Miss Universe is a Cute Parisian Dish|publisher=Spokane Daily Chronicle|date=1952-07-18|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=a3YzAAAAIBAJ&sjid=hPYDAAAAIBAJ&pg=5553,4347060&dq=christiane-martel&hl=en}}</ref> | 17 | 5'6" | Créteil | ජුලි 17 | 26 |- | 1954 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Miriam Stevenson<ref>{{cite news|title=South Carolina's Miriam Stevenson Wins "Miss Universe"; Miss Brazil Second|publisher=Spokane Daily Chronicle|date=1954-07-24|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=2M8bAAAAIBAJ&sjid=y1AEAAAAIBAJ&pg=5678,1215300&dq=miss-universe+miriam-stevenson&hl=en}}</ref> | 21 | 5'6" | Winnsboro | ජුලි 24 | 33 |- | 1955 | {{ධජය|ස්වීඩනය}} | Hillevi Rombin{{ref label|note02|B|}}<ref>{{cite news|title=Sweden's Beauteous Blonde Wins Miss Universe Title|publisher=The Miami News|date=1955-07-23|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=8tQzAAAAIBAJ&sjid=-uoFAAAAIBAJ&pg=4596,2119542&dq=miss+universe&hl=en}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=lat>{{cite news |first=Jose |last=Cardenas |authorlink= |coauthors= |title=Plane Crash Kills McCarthy Aide; Aviation: G. David Schine, his wife and son die as single-engine craft goes down near freeway soon after takeoff from Burbank Airport. |url=http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/16636506.html?dids=16636506:16636506&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jun+20%2C+1996&author=JOSE+CARDENAS%3BDOUG+SMITH&pub=Los+Angeles+Times+(pre-1997+Fulltext)&edition=&startpage=1&desc=Plane+Crash+Kills+McCarthy+Aide%3B+Aviation%3A+G.+David+Schine%2C+his+wife+and+son+die+as+single-engine+craft+goes+down+near+freeway+soon+after+takeoff+from+Burbank+Airport. |publisher=[[Los Angeles Times]] |date=June 20, 1996 |accessdate=2008-03-15 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524191458/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/16636506.html?dids=16636506:16636506&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Jun+20,+1996&author=JOSE+CARDENAS%3BDOUG+SMITH&pub=Los+Angeles+Times+(pre-1997+Fulltext)&edition=&startpage=1&desc=Plane+Crash+Kills+McCarthy+Aide%3B+Aviation:+G.+David+Schine,+his+wife+and+son+die+as+single-engine+craft+goes+down+near+freeway+soon+after+takeoff+from+Burbank+Airport. |url-status=dead }}</ref> | 21 | 5'7" | Alfta | ජුලි 22 | 33 |- | 1956 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Carol Morris<ref>{{cite news|title=Iowa Preacher's Daughter Crowned Miss Universe|publisher=St. Petersburg Times|date=1956-07-22|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=iq4xAAAAIBAJ&sjid=J3YDAAAAIBAJ&pg=7439,2101984&dq=miss-universe&hl=en}}</ref> | 20 | 5'7" | Ottumwa | ජුලි 20 | 30 |- | 1957 | {{ධජය|පෙරූ}} | Gladys Zender<ref>{{cite news|title=Peruvian Beauty New Miss Universe|publisher=Lodi News-Sentinel|date=1957-07-20|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=tXIzAAAAIBAJ&sjid=zu4HAAAAIBAJ&pg=4254,2246374&dq}}</ref> | 18 | 5'7" | Lima | ජුලි 19 | 32 |- | 1958 | {{ධජය|කොලොම්බියාව}} | Luz Marina Zuluaga<ref>{{cite news|title=New Miss Universe Is Looking for Husband, Not Movie Glamour|publisher=Lakeland Ledger|date=1958-07-27|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=GoEwAAAAIBAJ&sjid=I_oDAAAAIBAJ&pg=7335,2541244&dq}}</ref> | 19 | 5'4" | Pereira | ජුලි 25 | 36 |- | 1959 | {{ධජය|ජපානය}} | Akiko Kojima<ref>{{cite news|title=Japanese Beauty Wins Miss Universe Title|publisher=Park City Daily News|date=1959-07-26|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=FP0eAAAAIBAJ&sjid=JEcEAAAAIBAJ&pg=1654,1750404&dq}}</ref> | 22 | 5'6" | [[ටෝකියෝ]] | ජුලි 24 | 34 |- | 1960 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Linda Bement<ref>{{cite news|title=Miss Universe packing home plenty of loot|publisher=Ellensburg Daily Record|date=1960-07-08|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=54IKAAAAIBAJ&sjid=ZUsDAAAAIBAJ&pg=3926,327083&dq}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 18 | 5'6" | Salt Lake City | ජුලි 9 | 43 |- | 1961 | {{ධජය|ජර්මනිය}} | Marlene Schmidt<ref>{{cite news|title=Willowy Silver-Blonde German Reigns As New Miss Universe|publisher=The Sumter Daily Item|date=1961-07-17|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=GxUvAAAAIBAJ&sjid=xakFAAAAIBAJ&pg=1951,1035245&dq}}</ref> | 24 | 5'8" | Stuttgart | ජුලි 15 | 48 |- | 1962 | {{ධජය|ආර්ජන්ටිනාව}} | Norma Beatriz Nolan<ref>{{cite news|title=Still Can't Believe It, Says Miss Universe|publisher=St. Petersburg Times|date=1962-08-01|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=iFALAAAAIBAJ&sjid=fFIDAAAAIBAJ&pg=5365,103319&dq}}</ref> | 24 | 5'5" | බුවනෝ අයර්ස් | ජුලි 14 | 52 |- | 1963 | {{ධජය|බ්‍රසීලය}} | Ieda Maria Vargas<ref>{{cite news|title=Language Barriers Prove Problem for Miss Universe|publisher=Ocala Star-Banner|date=1963-07-22|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=1dMpAAAAIBAJ&sjid=CwUEAAAAIBAJ&pg=2415,3861582&dq}}</ref> | 18 | 5'6" | Porto Alegre | ජුලි 20 | 50 |- | 1964 | {{ධජය|ග්‍රීසිය}} | Corinna Tsopei<ref>{{cite news|title=Greeks Have Last Word For It - Miss Universe|publisher=The Miami News|date=1964-08-02|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=PKAyAAAAIBAJ&sjid=OeoFAAAAIBAJ&pg=5782,612222&dq}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 20 | 5'8" | Athens | අගෝස්තු 1 | 60 |- | 1965 | {{ධජය|තායිලන්තය}} | Apasra Hongsakula<ref>{{cite news|title=Thailand's Beauty Called "Fatty" also Miss Universe|publisher=Pittsburgh Post-Gazette|date=1965-07-26|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=IysNAAAAIBAJ&sjid=nGwDAAAAIBAJ&pg=5429,3498878&dq}}</ref> | 18 | 5'4" | [[බැංකොක්]] | ජුලි 24 | 57 |- | 1966 | {{ධජය|ස්වීඩනය}} | Margareta Arvidsson<ref>{{cite news|title=Swedish Girl Wins Miss Universe|publisher=THe Modesto Bee|date=1966-07-11|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=ol0hAAAAIBAJ&sjid=-4UFAAAAIBAJ&pg=2340,3002567&dq}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 18 | 5'8" | Gothenburg | ජුලි 16 | 58 |- | 1967 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Sylvia Hitchcock<ref>{{cite news|title=Miss Universe A Real Pro As She Prepares for Year|publisher=Sarasota Journal|date=1967-07-13|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=iQYiAAAAIBAJ&sjid=HIwEAAAAIBAJ&pg=5467,1863774&dq}}</ref> | 20 | 5'7" | මයාමි | ජුලි 15 | 56 |- | 1968 | {{ධජය|බ්‍රසීලය}} | Martha Vasconcellos<ref>{{cite news|title=Brazil Beauty Becomes Miss Universe|publisher=Rome News-Tribune|date=1968-07-15|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=jbQFAAAAIBAJ&sjid=qjEDAAAAIBAJ&pg=7329,1692668&dq}}</ref> | 20 | 5'8" | Salvador | ජුලි 13 | 65 |- | 1969 | {{ධජය|පිලිපීනය}} | Gloria Diaz<ref>{{cite news |title=Miss Philippines Wins Title of Miss Universe |publisher=The New York Times |date=July 20, 1969 |url=http://apps.beta620.nytimes.com/timesmachine/1969/07/20/90113279.html |access-date=January 31, 2014 |archive-date=November 12, 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131112182554/http://apps.beta620.nytimes.com/timesmachine/1969/07/20/90113279.html |url-status=dead }}</ref> | 18 | 5'5" | |Aringay | ජුලි 19 | 61 |- | 1970 | {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} | Marisol Malaret<ref>{{cite news|title=Miss Universe Title Won by Puerto Rican Beauty|publisher=The Bulletin|date=1970-07-14|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=bKASAAAAIBAJ&sjid=C_cDAAAAIBAJ&pg=3542,3286348&dq}}</ref> | 20 | 5'8" | San Juan | ජුලි 11 | 64 |- | 1971 | {{ධජය|ලෙබනනය}} | Georgina Rizk<ref>{{cite news|title=New Miss Universe Knew She'd Won - She Peeked|publisher=Daytona Beach Morning Journal|date=1971-07-26|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=Dk8fAAAAIBAJ&sjid=ptEEAAAAIBAJ&pg=3108,6802068&dq}}</ref> | 18 | 5'7" | Beirut | ජුලි 24 | 60 |- | 1972 | {{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}} | Kerry Anne Wells<ref>{{cite news|title=Former TV Weather Girl Becomes Miss Universe|publisher=Herald-Journal|date=1972-07-31|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=XXEsAAAAIBAJ&sjid=1MsEAAAAIBAJ&pg=4012,5272085&dq}}</ref> | 20 | 5'11" | Perth | ජුලි 29 | 61 |- | 1973 | {{ධජය|පිලිපීනය}} | Margarita Moran<ref>{{cite news|title=Miss Universe Title Won By Filipino Beauty Queen|publisher=Herald-Journal|date=1973-07-22|url=http://news.google.com/newspapers?id=PJoeAAAAIBAJ&sjid=Qs0EAAAAIBAJ&pg=3701,4202315&dq|accessdate=2013-10-11}}</ref> | 19 | 5'6" | Manila | ජුලි 21 | 61 |- | 1974 | {{ධජය|ස්පාඤ්ඤය}} | Amparo Muñoz<sup>{{ref label|note02|B|}}</sup><ref>{{cite news|title=Miss Spain Top Beauty in Universe|publisher=Bangor Daily News|date=1974-07-22|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=MPAzAAAAIBAJ&sjid=xzgHAAAAIBAJ&pg=1646,2332530&dq}}</ref> | 20 | 5'8" | Malaga | ජුලි 19 | 65 |- | 1975 | {{ධජය|ෆින්ලන්තය}} | Anne Marie Pohtamo<ref>{{cite news|title=Miss Finland wins contest|publisher=The Spokesman-Review|date=1975-07-20|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=irwRAAAAIBAJ&sjid=Tu0DAAAAIBAJ&pg=5964,1985990&dq}}</ref> | 19 | 5'11" | [[හෙල්සිංකි]] | ජුලි 19 | 71 |- | 1976 | {{ධජය|ඊශ්‍රායෙලය}} | Rina Messinger<ref>{{cite news|title=Miss Israel named as Miss Universe|publisher=Herald-Journal|date=1976-07-12|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=mngsAAAAIBAJ&sjid=M8wEAAAAIBAJ&pg=5262,2336416&dq}}</ref> | 20 | 5'7½" | Kiryat Tiv'on | ජුලි 10 | 72 |- | 1977 | {{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}} | Janelle Commissiong<ref>{{cite news|title=First Black named Miss Universe|publisher=The Bryan Times|date=1977-07-18|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=YBUeAAAAIBAJ&sjid=EVcEAAAAIBAJ&pg=6948,1242304&dq}}</ref> | 24 | 5'5" | Port of Spain | ජුලි 16 | 80 |- | 1978 | {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}} | Margaret Gardiner<ref>{{cite news|title=Miss South Africa is named the new Miss Universe|publisher=The Bryan Times|date=1978-07-25|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=9CIcAAAAIBAJ&sjid=MFgEAAAAIBAJ&pg=5335,1867659&dq}}</ref> | 18 | 6'0 | [[කේප් ටවුන්]] | ජුලි 24 | 75 |- | 1979 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | Maritza Sayalero<ref>{{cite news|title=Miss Universe Hopefuls Hurt|publisher=Spokane Daily Chronicle|date=1979-07-20|url=http://www.google.co.nz/archivesearch?q=foot+OR+feet+%22miss+universe%22&num=10&as_price=p1&as_user_ldate=1979&as_user_hdate=1979&scoring=a&hl=en&sa=N&start=10}}</ref> | 18 | 5'8" | [[කැරකස්]] | ජුලි 19 | 75 |- | 1980 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Shawn Weatherly<ref>{{cite news|title=Name Miss USA as Miss Universe|publisher=The Bryan Times|date=1980-07-09|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=LicLAAAAIBAJ&sjid=mFEDAAAAIBAJ&pg=5454,575425&dq}}</ref> | 20 | 5'8" | [Sumter | ජුලි 7 | 69 |- | 1981 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | Irene Sáez<ref>{{cite news|title=Miss Universe Chosen|publisher=The Milwaukee Journal|date=1981-07-21|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=5h8qAAAAIBAJ&sjid=ByoEAAAAIBAJ&pg=5189,12105&dq}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 19 | 5'10" | [[කැරකස්]] | ජුලි 20 | 76 |- | 1982 | {{ධජය|කැනඩාව}} | Karen Dianne Baldwin<ref>{{cite news|title=Title 'dream come true' for new Miss Universe|publisher=Times Daily|date=1982-07-27|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=9yAsAAAAIBAJ&sjid=2MgEAAAAIBAJ&pg=3641,4803467&dq}}</ref> | 18 | 5'11" | ටොරන්ටෝ | ජුලි 26 | 77 |- | 1983 | {{ධජය|නවසීලන්තය}} | Lorraine Downes<ref>{{cite news|title=Miss New Zealand wins Miss Universe Crown|publisher=The Montreal Gazette|date=1983-07-12|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=YVwxAAAAIBAJ&sjid=QKUFAAAAIBAJ&pg=1008,203565&dq}}</ref> | 19 | 5'8½" | Auckland | ජුලි 11 | 80 |- | 1984 | {{ධජය|ස්වීඩනය}} | Yvonne Ryding<ref>{{cite news|title=Swedish Nurse is crowned Miss Universe|publisher=The Montreal Gazette|date=1984-07-10|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=OFwxAAAAIBAJ&sjid=k6UFAAAAIBAJ&pg=5727,3046823&dq}}</ref> | 21 | 5'7" | Eskilstuna | ජුලි 9 | 81 |- | 1985 | {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} | Deborah Carthy Deu<ref>{{cite news|title=New Miss Universe says hard work, fait did it|publisher=Ludington Daily News|date=1985-07-16|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=4JcLAAAAIBAJ&sjid=4lUDAAAAIBAJ&pg=4580,5557384&dq}}</ref> | 19 | 5'8" | San Juan | ජුලි 15 | 79 |- | 1986 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | Bárbara Palacios Teyde<ref>{{cite news|title=New Miss Universe chosen|publisher=Ocala Star-Banner|date=1986-07-22|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=ACIVAAAAIBAJ&sjid=-wYEAAAAIBAJ&pg=1942,3604176&dq}}</ref> | 22 | 5'8" | [[කැරකස්]] | ජුලි 21 | 77 |- | 1987 | {{ධජය|චිලි}} | Cecilia Bolocco<ref>{{cite news|title=Designer wins Miss Universe crown|publisher=The Lewiston Journal|date=1987-05-27|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=wWMgAAAAIBAJ&sjid=JWYFAAAAIBAJ&pg=3456,3984954&dq}}</ref> | 22 | 5'8" | Santiago | මැයි 26 | 68 |- | 1988 | {{ධජය|තායිලන්තය}} | Porntip Nakhirunkanok<ref>{{cite news|title=Thai woman wins Miss Universe|publisher=The Prescott Courier|date=1988-05-27|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=dpEOAAAAIBAJ&sjid=v4EDAAAAIBAJ&pg=6974,6416661&dq}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> | 20 | 5'8" | Chachoengsao | මැයි 23 | 66 |- | 1989 | {{ධජනිරූපකය|නෙදර්ලන්තය}} [[නෙදර්ලන්ත රාජධානිය|නෙදර්ලන්තය]] | Angela Visser<ref>{{cite news|title=Miss Holland wins Miss Universe title|publisher=The Bryan Times|date=1989-05-24|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=2ykLAAAAIBAJ&sjid=m1EDAAAAIBAJ&pg=6003,5522469&dq}}</ref> | 22 | 5'9" | Rotterdam | මැයි 23 | 76 |- | 1990 | {{ධජය|නෝර්වේ}} | Mona Grudt<ref>{{cite news|title=Miss Norway is Miss Universe|publisher=Lawrence Journal-World|date=1990-04-16|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=HbgxAAAAIBAJ&sjid=G-UFAAAAIBAJ&pg=5805,4646505&dq}}</ref> | 19 | 5'6" | Hell | අප්‍රියෙල් 15 | 71 |- | 1991 | {{ධජය|මෙක්සිකෝව}} | Lupita Jones<ref>{{cite news|title=Attorney is Mexico's 1st Miss Universe|publisher=Kentucky New Era|date=1991-05-18|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=ddwrAAAAIBAJ&sjid=imQFAAAAIBAJ&pg=2465,1913246&dq=lupita-jones&hl=en}}</ref> | 23 | 5'8" | Mexicali | මැයි 17 | 73 |- | 1992 | {{ධජය|නැමිබියාව}} | Michelle McLean<ref>{{cite news|title='I'm Just the Lucky One' New Miss Universe says|publisher=Eugene Register-Guard|date=1992-05-10|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=Z28VAAAAIBAJ&sjid=j-oDAAAAIBAJ&pg=6836,2451867&dq=michelle-mclean&hl=en}}</ref> | 19 | 6'0" | Windhoek | මැයි 8 | 78 |- | 1993 | {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} | Dayanara Torres<ref>{{cite news|title=Puerto Rico crowned Miss Universe|publisher=Kentucky New Era|date=1993-05-22|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=O9srAAAAIBAJ&sjid=Z2QFAAAAIBAJ&pg=938,2104577&dq=michelle-mclean&hl=en}}</ref> | 18 | 5'8" | Toa Alta | මැයි 21 | 79 |- | 1994 | {{ධජය|ඉන්දියාව}} | [[සුශ්මිතා සෙන්]]<ref>{{cite news|title=Indian model Sushmita Sen wins Miss Universe title|publisher=New Straits Times|date=1994-05-22|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=wq4mAAAAIBAJ&sjid=mhMEAAAAIBAJ&pg=2862,429146&dq=sushmita-sen&hl=en}}</ref> | 18 | 5'9" | [[නව දිල්ලිය]] | මැයි 20 | 77 |- | 1995 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Chelsi Smith<ref>{{cite news|title=Texan Crowned New Miss Universe|publisher=Gainesville Sun|date=1995-05-14|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=2BUSAAAAIBAJ&sjid=reoDAAAAIBAJ&pg=3160,2985877&dq=chelsi-smith&hl=en}}</ref> | 21 | 5'8" | Deer Park | මැයි 12 | 82 |- | 1996 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | Alicia Machado<ref>{{cite news|title=Venezuela dubbed Miss Universe|publisher=Lodi News-Sentinel|date=1996-05-18|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=8-o0AAAAIBAJ&sjid=RSEGAAAAIBAJ&pg=5525,2079730&dq=alicia-machado&hl=en}}</ref> | 19 | 5'8" | Maracay | මැයි 17 | 79 |- | 1997 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Brook Mahealani Lee<ref>{{cite news|title=U.S. Beauty Crowned Miss Universe|publisher=Herald-Journal|date=1997-05-17|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=-EgoAAAAIBAJ&sjid=ic8EAAAAIBAJ&pg=5613,4717891&dq=brook-mahealani-lee&hl=en}}</ref> | 26 | 5'7" | Pearl City | මැයි 16 | 74 |- | 1998 | {{ධජය|ට්‍රිනිඩෑඩ් සහ ටොබැගෝ}} | Wendy Fitzwilliam<ref>{{cite news|title=Beauty Queen Crowned|publisher=Kentucky New Era|date=1998-05-13|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=IOgrAAAAIBAJ&sjid=twUGAAAAIBAJ&pg=5608,3762634&dq=brook-mahealani-lee&hl=en|first=Ben|last=Dipietro}}</ref> | 25 | 6'0" | Diego Martin | මැයි 12 | 81 |- | 1999 | {{ධජය|බොට්ස්වානා}} | Mpule Kwelagobe<ref>{{cite news|title=Miss Botswana takes the crown|publisher=BBC|date=1999-05-27|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/353957.stm}}</ref> | 19 | 5'11" | Gaborone | මැයි 26 | 84 |- | 2000 | {{ධජය|ඉන්දියාව}} | [[ලාරා දත්තා]]<ref>{{cite news|title=Lara Dutta is Miss Universe|publisher=The Tribune|date=2000-05-13|url=http://www.tribuneindia.com/2000/20000514/main2.htm}}</ref> | 22 | 5'8" | [[බැංගලෝර්]] | මැයි 12 | 79 |- | 2001 | {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} | Denise Quiñones<ref>{{cite news|title=Puerto Rican beauty wins Miss Universe crown|publisher=Kentucky New Era|date=2001-05-11|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=XBYsAAAAIBAJ&sjid=iW0FAAAAIBAJ&pg=1359,4133017&dq=denise-qui%C3%B1ones&hl=en|first=Ian|last=James}}</ref> | 20 | 5'10" | Lares | මැයි 11 | 77 |- |rowspan="2" style="text-align"|2002 | {{ධජය|රුසියාව}} | Oxana Fedorova{{ref label|note03|C|}}<ref>{{cite news|title=Glitz and politics as Russia hosts Miss Universe for first time|author=Anna Malpas, Agence France-Presse|publisher=RAPPLER|date=2013-11-06|url=http://www.rappler.com/world/regions/europe/42997-glitz-politics-russia-hosts-miss-universe}}</ref> | 25 | 5'10" | Pskov | මැයි 28 |rowspan="2" style="text-align"| 75 |- | {{ධජය|පැනමාව}} | Justine Pasek{{ref label|note04|D|}}<ref>{{cite news|title=New Miss Universe named after spat|publisher=CNN|date=2002-09-25|url=http://archives.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/index.html|access-date=2014-01-31|archive-date=2008-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20080502170928/http://archives.cnn.com/2002/US/Northeast/09/23/miss.universe/index.html|url-status=dead}}</ref> | 22 | 5'7" | පැනමා සිටි | සැප්තැම්බර් 24 |- | 2003 | {{ධජය|ඩොමිනිකන් ජනරජය}} | Amelia Vega<ref>{{cite news|title=Miss Dominican Rep. wins Miss Universe|publisher=CNN|date=2003-06-04|url=http://www.usatoday.com/news/world/2003-06-04-miss-universe_x.htm|first=Teresita|last=Chavarria}}</ref> | 18 | 6'1" | Santiago de los Caballeros | ජුනි 3 | 71 |- | 2004 | {{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}} | Jennifer Hawkins<ref>{{cite news|title=Miss Universe win puts Jennifer over the moon|publisher=Sydney Morning Herald|date=2004-06-03|url=http://www.smh.com.au/articles/2004/06/02/1086058923657.html|first=Michael|last=Gadd}}</ref> | 20 | 5'11" | Newcastle | ජුනි 1 | 80 |- | 2005 | {{ධජය|කැනඩාව}} | Natalie Glebova<ref>{{cite news|title=Canadian Natalie Glebova Wins Miss Universe|publisher=Fox News|date=2005-05-31|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,158100,00.html|access-date=2014-01-31|archive-date=2011-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110208074007/http://www.foxnews.com/story/0,2933,158100,00.html|url-status=dead}}</ref> | 23 | 5'11" | ටොරන්ටෝ | මැයි 31 | 81 |- | 2006 | {{ධජය|පුවටෝ රිකෝ}} | Zuleyka Rivera<ref>{{cite news|title=Miss Puerto Rico wins Miss Universe contest|publisher=The Tuscaloosa News|date=2006-07-23|url=http://news.google.co.nz/newspapers?id=Ak4gAAAAIBAJ&sjid=7acEAAAAIBAJ&pg=2608,3927816&dq=zuleyka-rivera&hl=en}}</ref> | 18 | 5'9" | Salinas | ජුලි 23 | 86 |- | 2007 | {{ධජය|ජපානය}} | Riyo Mori<ref>{{cite news|title=New Miss Universe Riyo Mori Says She Has 'Samurai Soul'|publisher=Fox News|date=2007-06-11|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,280353,00.html|access-date=2014-01-31|archive-date=2008-12-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20081202205311/http://www.foxnews.com/story/0,2933,280353,00.html|url-status=dead}}</ref> | 20 | 5'9" | Shizuoka | මැයි 28 | 77 |- | 2008 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | Dayana Mendoza<ref>{{cite news|title=Miss Universe 2008 from Venezuela|publisher=The Hindu|date=2008-07-15|url=http://www.hindu.com/2008/07/15/stories/2008071557002000.htm|access-date=2014-01-31|archive-date=2008-07-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20080718104200/http://www.hindu.com/2008/07/15/stories/2008071557002000.htm|url-status=dead}}</ref> | 22 | 5'10" | [[කැරකස්]] | ජුලි 14 | 80 |- | 2009 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | Stefanía Fernández<ref>{{cite news|title=Miss Venezuela Stefania Fernandez is Miss Universe 2009|publisher=Economic Times|date=2009-08-24|url=http://economictimes.indiatimes.com/Miss-Venezuela-Stefania-Fernandez-is-Miss-Universe-2009-/articleshow/4926929.cms}}</ref> | 18 | 5'10" | Mérida | අගෝස්තු 23 | 83 |- | 2010 | {{ධජය|මෙක්සිකෝව}} | Ximena Navarrete | 22 | 5'9" | Guadalajara | අගෝස්තු 23 | 83 |- | 2011 | {{ධජය|ඇන්ගෝලාව}} | Leila Lopes | 25 | 5'10" | Benguela | සැප්තැම්බර් 12 | 89 |- | 2012 | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | Olivia Culpo | 20 | 5'7" | Cranston | දෙසැම්බර් 19 | 89 |- | 2013 | {{ධජය|වෙනිසියුලාව}} | María Gabriela Isler | 25 | 5'11" | Valencia | නොවැම්බර් 9 | 86 |- | 2014 | {{ධජය|කොලොම්බියාව}} | Paulina Vega | 22 | 5'10" | Barranquilla | ජනවාරි 25 | 88 |- | 2015 | {{ධජය|පිලිපීනය}} | Pia Wurtzbach | 26 | 5'8" | Cagayan de Oro | දෙසැම්බර් 20 | 80 |- |2016 | | | | | | | |- |2017 | | | | | | | |- |2018 | | | | | | | |} ;'''Notes''' {{note label|note01|A|}} විශ්ව රූ රැජිණ වන විට වයස<br> {{note label|note02|B|}} මිය ගිය<br> {{note label|note03|C|}} තනතුරෙන් පහ කල<br> {{note label|note04|D|}} වෙනුවට පත් කල ==මේවාද බලන්න== * [[ලෝක රූ රැජිණ]] * [[ලෝක රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්]] * [[මිහිකත රූ රැජිණ]] * [[මිහිකත රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්]] * [[ජාත්‍යන්තර රූ රැජිණ]] * [[ජාත්‍යන්තර රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්]] * [[විශ්ව රූ රැජිණ]] * [[ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජිණ]] ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|2}} ==භාහිර සබැදි== {{commons|Miss_Universe}} * [http://www.missuniverse.com Miss Universe official website] {{DEFAULTSORT:විශ්ව රූ රැජිණ ජයග්‍රාහිකාවන්}} [[Category:Miss Universe]] flldhiifo48zbzm45h8ovrx7s1p7gez නයිල් ටීවී 0 51348 800204 794390 2026-09-25T06:07:49Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800204 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනි නාලිකාව | name = නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල්<Br>Nile TV International | logofile = Nile TV International.jpg | logosize = 150px | logoalt = | launch = 1994 ඔක්තෝම්බර් 31 | closed date = | share = | share as of = | share source = | owner = Egyptian Radio and Television Union (ERTU) | picture format = 4:3 (576i, SDTV) | slogan = | country = {{ධජය|ඊජිප්තුව}} | broadcast area = | former names = | replaced names = | sister names = | headquarters = [[කයිරෝ]] | timeshift names = | web = [http://www.nileinternational.net/ nileinternational.net] | sat serv 1 = [[Galaxy 19]] at 97.0° West | sat chan 1 = 12.028 GHz Horizontal / 21991 / 3/4 | sat serv 2 = [[Intelsat 905]] at 24.5° West | sat chan 2 = 3.688 GHz Right Circular / 21050 / 3/4 | sat serv 3 = [[Eutelsat 8 West C]] at 7.5° West | sat chan 3 = 11.034 GHz Vertical / 27500 / 3/4 | sat serv 4 = [[Nilesat 102]] at 7.0° West | sat chan 4 = 12.054 Vertical / 27500 / 5/6 | sat serv 5 = [[Nilesat 201]] at 7.0°W | sat chan 5 = 11.766 Horizontal / 27500 / 5/6 | cable serv 1 = | cable chan 1 = | sat radio serv 1 = | sat radio chan 1 = | adsl serv 1 = | adsl chan 1 = | online serv 1 = | online chan 1 = }} '''නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල්''' යනු ඊජිප්තු රජයට අයත්, ප්‍රවෘත්ති නාලිකාවකි. මෙය ඊජිප්තුවේ සැටලයිට් තාක්ෂණයෙන් මුදා හැරි දෙවන පුවත් නාලිකාව වන අතර, විදේශ භාෂාවලින් වැඩසටහන් සම්පාදනය කල ප්‍රථම [[අරාබි]] සැටලයිට් නාලිකාවද වෙයි. නාලිකාවේ ප්‍රධාන මෙහෙයුම් භාෂාවන් වන්නේ [[ඉංග්‍රීසි]], [[ප්‍රංශ]] සහ හීබෲ වේ. නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල් නාලිකාව සිය විකාශනයන් සැටලයිට් හරහා, [[අරාබි ලෝකය]], [[මැද පෙරදිග]], [[යුරෝපය]] සහ [[එක්සත් ජනපදය]] වෙත මුදා හරින අතර, කලාපීය වශයෙන් සිදු කරන විකාශන කටයුතු යූඑච්එෆ් (ultra high frequency) තාක්ෂණය හරහා සිදු කරයි. 2009 ජුලි මස සිට, නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල් නාලිකාව, Egyptian Radio and Television Union (ERTU) හී, පාර්ශවයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.<ref>[http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090512/FOREIGN/705119840 Egypt to launch new television channel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201153705/http://www.thenational.ae/apps/pbcs.dll/article?AID=/20090512/FOREIGN/705119840 |date=2014-02-01 }} Nadia about el Magd; published 2009<br /></ref> ==හීබෲ සේවාව== නයිල් ටීවී ඉන්ටර්නැෂනල් නාලිකාව, එරට වේලාවෙන් සවස 6 සිට 8 දක්වා පැය දෙකක කාලයක් සිය විකාශන කටයුතු හීබෲ භාෂාවෙන් සිදු කරයි.<ref>[https://web.archive.org/web/20121025112655/http://www.wired.com/culture/lifestyle/news/2001/12/49281 Israel's Online Bridge to Arabic] Tania Hershman; Wired Magazine, published Friday, December 21, 2001</ref> == මේවාද බලන්න == * [[ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා]] ==මූලාශ්‍ර== <!--See http://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Footnotes for a discussion of different citation methods and how to generate footnotes using the <ref>, </ref> and <reference /> tags --> {{reflist}} ==භාහිර සබැදි== * [http://www.nileinternational.net/ Nile TV International] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140125085855/http://nileinternational.net/ |date=2014-01-25 }} * [http://www.ertu.org/ ERTU] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110701120955/http://www.ertu.org/radio/soatarab.html |date=2011-07-01 }} {{සැකිල්ල:ජාත්‍යන්තර ප්‍රවෘත්ති නාලිකා}} {{DEFAULTSORT:නයිල් ටීවී}} 5zqf1sqo5c3p5oq279fz7icas5dg6gh මුම්බායි රූපවාහිනී කුළුණ 0 51439 800238 303181 2026-09-25T08:37:51Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800238 wikitext text/x-wiki [[File:Worlifrombandra.jpg|right|thumb|225px|මුම්බායි රූපවාහිනී කුළුණ.]] '''මුම්බායි රූපවාහිනී කුළුණ''' යනු [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[මුම්බායි]] අගනුවර වෝලි (Worli) හී පිහිටුවා තිබෙන, රූපවාහිනී සම්ප්‍රේෂණ කුළුණකි. මෙම කුළුණේ හිමිකාරීත්වය, ඉන්දියානු රජයේ රූපවාහිනී පුළුල්විදැහුම්කරු වන දූර්දර්ශන් ආයතනය සතුවේ. කුළුණේ සමස්ථ උස මීටර 300 ක් වන අතර, එය ඉන්දියානු උප මහද්වීපය තුල මිනිසා විසින් ගොඩ නැගූ සිව්වන උසම ඉදිකිරීමද වෙයි. කුළුණ රතු සහ සුදු වර්ණයෙන් සමන්විත මෙම කුළුණ, දැලිස ආකෘතිය අනූව යමින් ඉදි කරන ලද්දක් වන අතර, දකුණු දිග මුම්බායේ බොහෝ ප්‍රදේශ වලට දර්ශනය වේ.<ref>http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=140482 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040930082623/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=140482 |date=2004-09-30 }} Information on the completed 300m Mumbai TV Tower at Emporis.com</ref> ==මේවාද බලන්න== *[[කොළඹ නෙළුම් කුළුණ]] *[[කොකාවිල් සම්ප්‍රේෂණ කුළුණ]] ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|2}} ==භාහිර සබැදි== [https://web.archive.org/web/20040930082623/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=140482 Information on the completed 300m Mumbai TV Tower at Emporis.com] * [http://skyscraperpage.com/diagrams/?b61279 Drawings of Mumbai TV Tower - SkyscraperPage.com] {{coord|19|00|26|N|72|49|12|E|region:IN_type:landmark|display=title}} sxgotl4mw41vd69rh0x7jbedvr7r9c3 මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 370 පියාසැරිය 0 51764 800233 799847 2026-09-25T08:22:38Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800233 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ගුවන්යානා සිදුවීම | name = මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 370 පියාසැරිය<br>Malaysia Airlines Flight 370 | occurrence_type = අතුරුදන් ගුවන් යානය | image = Boeing 777-200ER Malaysia AL (MAS) 9M-MRO - MSN 28420 404 (9272090094).jpg | caption = 9M-MRO, අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය (2011 වසරේ Charles de Gaulle ගුවන් තොටුපළදී) | date = {{Start date|2014|03|08|df=y}} | summary = 2014 මාර්තු 8 දින සිට අතුරුදන්<br>2014 මාර්තු 24 වන දින MH370 යානය දකුණු ඉන්දීය සාගරයට කඩා වැටෙන්නට ඇති බව තහවුරු කරන ලදී. | site = | coordinates = <!-- Please do not add coordinates unless the accident site is confirmed, as it is all speculation at this point --> | aircraft_type = බෝයිං 777-2H6ER | operator = මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් | tail_number = 9M-MRO | passengers = 227 | crew = 12 | fatalities = <!-- Do not list anything here until we have found the missing plane --> | injuries = <!-- Do not list anything here until we have found the missing plane --> | survivors = 0 | origin = [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] | destination = [[බෙයිජිං කැපිටල් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] }} '''මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් පියාසැරි 370''' (MH370), යනු බෝයිං 777-200ER මෙහෙයුම් ගණයේ අන්තර්ජාතික මගී ප්‍රවාහන ගුවන් යානයකි. ගුවන් යානය 2014 මාර්තු 8 වන දිනදී, එහි ගමන් කරමින් සිටි මගීන් 227ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 12 දෙනෙකු සමග අතුරුදන් වූ අතර,<ref name=BBC>{{cite news|title=Malaysia Airlines 'loses contact with plane'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26492748|accessdate=8 March 2014|publisher=BBC|date=8 March 2014}}</ref><ref name="usatoday">{{cite web|url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/07/malaysia-airlines-beijing-flight-missing/6187779/|title=Beijing-bound flight from Malaysia missing|publisher=USA TODAY|accessdate=7 March 2014}}</ref><ref name="ct">{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/news/nationworld/chi-malaysia-plane-missing-20140308,0,412921.story|title=Terrorism not ruled out in disappearance of Malaysia Airlines jet|work=Chicago Tribune|date=8 March 2014|accessdate=8 March 2013|archiveurl=https://archive.is/EYbSB|archivedate=8 March 2014}}</ref> යානය දක්ෂිණ ඉන්දියන් සාගරයට කඩා වැටෙන්නට ඇතැයි මාර්තු 24 වන දිනදී තහවුරු කෙරිණි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://wpri.com/2014/03/24/malaysia-pm-plane-plunged-into-indian-ocean/ |access-date=2014-03-24 |archive-date=2014-03-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140325025518/http://wpri.com/2014/03/24/malaysia-pm-plane-plunged-into-indian-ocean/ }}</ref> 2014 මාර්තු 8 වන දින පැය 00:41 දී (මැලේසියානු වේලාවෙන්) මැලේසියාවේ [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ|ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළින්]] නික්මුණු ගුවන් යානය, පැය 6 ක පියාසැරියකින් පසු, චීනයේ [[බෙයිජිං කැපිටල් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] වෙත ලඟා වීමට නියමිතව තිබුණි. පැය 01:22 දී ගුවන් යානය සහ සුබං ගුවන් මෙහෙයුම් පාලන මධ්‍යස්ථානය (Subang Air Traffic Control Centre) අතර තුබූ සම්බන්ධතා අවසන් වූ අතර, ඒ අවස්ථාවේදී ගුවන් යානය තායිලන්ත බොක්කට (Gulf of Thailand) ඉහල අහසේ පිහිටි බව සඳහන්ය. පැය 02:40 දී ගුවන් යානය අතුරුදන් වූ බවට වාර්තා වුණි.<ref name="Aviation Herald">{{cite web|title=Crash: Malaysia B772 over Gulf of Thailand on Mar 8th 2014, aircraft missing|url=http://avherald.com/h?article=4710c69b&opt=0|work=The Aviation Herald|accessdate=8 March 2014}}</ref><ref name="MH370 Flight Incident"/> ගුවන් යානය අතුරුදන් වීමට පෙර එහි ගමන් පථයේ නැවත හැරවුමක් වැනි දෙයක් සිය රේඩාර් පද්ධති තුල සටහන් වූ බවට, මැලේසියානු ගුවන් හමුදා ප්‍රධානියා ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref name="nbcnews1">{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/storyline/missing-jet/missing-malaysia-airlines-jet-may-have-turned-back-officials-n47861|title=Missing Malaysia Airlines Jet May Have Turned Back: Officials|publisher=[[NBC News]]|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014|author=Pete Williams, Robert Windrem and Richard Esposito}}</ref> සිද්ධිය වී පැය කීපයකින් පසුව, අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සොයා අමෙරිකාව, ඔස්ට්‍රේලියාව, චීනය, ප්‍රංශය, පිලිපීනය, ඉන්දියාව, [[ඉන්දුනීසියාව]], මලයාසියාව, සිංගප්පූරුව, තායිලන්තය, සහ [[වියට්නාමය]] යන රටවල් එකතුවී, මූලික ලෙසම දකුණු චීන මුහුදේ ඒකාබද්ධ සෙවීම් මෙහෙයුමක් දියත් කරන ලදී.<ref name=Reuters>{{cite web|last=Grudgings|first=Stuart|title=Malaysia Airlines plane crashes in South China Sea with 239 people aboard: report|url=http://www.reuters.com/article/2014/03/08/us-malaysiaairlines-flight-idUSBREA2701720140308|accessdate=8 March 2014}}</ref><ref name="id">{{cite web|url=http://www.nst.com.my/latest/font-color-red-missing-mh370-font-indonesia-helps-in-search-for-airliner-1.504168|title=MISSING MH370: Indonesia helps in search for airliner|work=[[New Straits Times]]|date=9 March 2013|accessdate=9 March 2014|author=Tasnim Lokman}}</ref><ref name=tuoitrenews18157/> ගුවන් යානයේ ව්‍යාජ ගමන් බලපත්‍ර සහිතව ගමන් කල මගීන් දෙදෙනෙකු සිටි බවට හෙළි වීමත් සමග, මෙම සිදුවීමට ත්‍රස්ථවාදී සම්බන්ධයක් පැවතියේද යන්න කෙරෙහි බලදාරීන්ගේ අවධානය යොමු විය.<ref>{{cite web|url=http://www.malaysiasun.com/index.php/sid/220383845/scat/48cba686fe041718/ht/Passengers-with-stolen-passports-on-board-Malaysia-Airlines-flight |title=Passengers with stolen passports on board Malaysia Airlines flight |work=Malaysia Sun |accessdate=8 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|authors=DiBlasio, Natalie and Kevin Johnson|title=U.S. reviews possible terror links in missing Malaysian jet |url=http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/08/missing-jet-terror-concern/6203027/|work=[[USA Today]]|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|title= Reports: FBI prepared to join investigation of missing Malaysia Airlines plane|url=http://cir.ca/news/malaysia-airlines-flight-370-investigation|publisher=circa|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014}}</ref> නමුත් මාර්තු 11 වන දිනදී මැලේසියානු පොලීසිය වාර්තා කර සිටියේ ව්‍යාජ ගමන් බලපත්‍ර සහිතව ගමන් කල මගීන් දෙදෙනා ඉරාන ජාතිකයින් වූ බවයි. නීතිවිරෝධී ලෙස යුරෝපය වෙත සංක්‍රමණය වීමට ඔවුන් උත්සහ කරන්නට ඇතැයි අනුමාන කරන බවටයි පොලිසිය වාර්තා කරන ලද්දේ. මින් එක් අයෙකු 19 හැවිරිදි අයෙකු ලෙස මුලින්ම හඳුනාගත් අතර, අනෙක් පුද්ගලයා 29 හැවිරිදි අයෙකු ලෙස පසුව හඳුනා ගැනුණි. ඔවුන් ත්‍රස්ත ක්‍රියාවකට සම්බන්ධ අය විය නොහැකි බවද වාර්තාවේ සටහන් විය.<ref>{{cite news|title=Malaysia Airlines MH370: Stolen passport 'no terror link'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26525281|accessdate=11 March 2014|newspaper=BBC News}}</ref> මාර්තු 24 වන දින මැලේසියානු අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා විශේෂ මාධ්‍ය නිවේදනයක් නිකුත් කරමින් කියා සිටියේ, මැලේසියාවට අයත් MH370 දරණ ගුවන් යානය දක්ෂිණ ඉන්දියන් සාගරයෙන් නිමා වී (කඩා වැටී) ඇති බවට නව දත්ත අනූව තහවුරුව ඇති බවයි. මේ සම්බන්ධව වැඩි විස්තර මාර්තු 25 වන දින නිකුත් කරන බවත්, මේ පිළිබඳව මගින් යානයේ සිටි මගීන්ගේ ඥාතීන් දැනුවත් කල බවත්, කරුණාකර ඔවුන්ගේ පෞද්ගලික නිදහස සුරකින ලෙසට මාධ්‍ය වලින් ඉල්ලා සිටින බවත්, එතුමා වැඩි දුරටත් ප්‍රකාශ කරමින් කියා සිටින ලදී. මේ අතර නව දත්ත හා තොරතුරු පිළිබඳව දැනුවත් කොට යානයේ සිටි මගීන්ගේ ඥාතීන් වෙත යැවූ කෙටි පණිවිඩයෙහි, යානයේ සිටි කිසිවෙකුත් දිවි බේරා ගෙන නැති බවට සඳහන්ව තිබුණි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.thewire.com/global/2014/03/families-called-emergency-meeting-mh370/359470/ |access-date=2014-03-24 |archive-date=2014-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326070208/http://www.thewire.com/global/2014/03/families-called-emergency-meeting-mh370/359470/ }}</ref> ==සිදුවීම== [[File:Malaysia Airlines MH370 path labelled.svg|thumb|250px|MH370 ගුවන් යානයේ පටන් ගැන්ම, ගමනාන්තය සහ සබඳතා ඇණහිටි පිහිටුම්]] 2014 මාර්තු 8 වන දින පැය 00:41 (එරට වේලාවෙන්) දී මැලේසියාවේ ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළින් පිටත් වුනු යානය පැය 06:30 ට චීනයේ බෙයිජිං කැපිටල් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ වෙතට ලඟා වීමට නියමිතව තිබුණි. ගුවන් රේඩාර් පද්ධතිය තුල අවසන් වරට යානය සනිටුහන් වන විට වේලාව පැය 02:40 වූ අතර, යානයේ පිහිටුම {{Coord|6|55|15|N|103|34|43|E|type:event_dim:500km}}<ref>{{cite web|url=http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html |title=Malaysia Airlines MH370 Flight Incident – 4th Media Statement |publisher=Malaysia Airlines|date=8 March 2014 |accessdate=8 March 2014 |archiveurl=http://web.archive.org/web/20140308091144/http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html |archivedate=8 March 2013 }}</ref><ref>{{cite web|title=Great Circle Mapper|url=http://www.gcmap.com/mapui?P=N5.33+E103.15+-+N6.920833+E103.578611&DU=km&SU=kts|publisher=Karl L. Swartz|accessdate=9 March 2014}}</ref> ලෙස සඳහන්ව තුබුණි. යානය Ho Chi Minh ගුවන් පාලන කලාපය පසු කිරීමට ආසන්නව තිබියදී,<ref name="Aviation Herald" /><ref name="Live Flight Tracker ✈ Malaysian Airlines System (MH) #370 ✈ 08-Mar-2014 ✈ WMKK / KUL - ZBAA / PEK">{{cite web|url=http://uk.flightaware.com/live/flight/MAS370/history/20140307/1635Z/WMKK/ZBAA|publisher=flightaware|title=Malaysian Airlines System (MH) No. 370 ✈ 08-Mar-2014 ✈ WMKK / KUL – ZBAA / PEK ✈|accessdate=8 March 2014}}</ref><ref name="MH370 Flight Incident">{{cite news|title=MH370 Flight Incident|url=http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html|publisher=Malaysian Airlines|accessdate=8 March 2014|archive-date=8 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308134226/http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html|url-status=dead}}</ref> පාලන මධ්‍යස්ථානය සමග තුබූ සියළුම සන්නිවේදන සබඳතා ඇණ හිට තිබෙයි.<ref>{{cite web|url=http://english.astroawani.com/videos/show/buletin-awani/how-accurate-is-flight-radar-24-27103 |title=Interview with Mikael Robertson of Fight Radar 24, Astro Awani, 8 March 2014 |publisher=English.astroawani.com |accessdate=8 March 2014}}</ref> පැය 07:24 ට මාධ්‍ය ප්‍රකාශයක් සිදු කල මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් (Malaysia Airlines) සිය ගුවන් යානය පැය 02:40 අතුරුදන් වූ බවට ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://www.facebook.com/my.malaysiaairlines/posts/514299315349933 |title=MEDIA STATEMENT released at 7.24am/8 Mar 2014 MH370 Incident |publisher=Facebook.com |accessdate=10 March 2014}}</ref> එම මොහොතේ පටන් ගුවන් යානය සෙවීමේ මෙහෙයුම්ද ආරම්භ කරන ලදී.<ref name="MH370 Flight Incident"/> අතුරුදන් වීමට පෙර, ගුවන් යානය සම්බන්ධ කාර්මික දොෂයක් හෝ අහිතකර කාළගුණ තත්වයක් සම්බන්ධ හෝ තොරතුරක් පිළිබඳව, වාර්තා වී නොතිබුණි.<ref>{{cite news|title=UMissing MAS flight: Last point of contact was east of Kota Baru|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/03/08/Missing-flight-MH370-Last-point-of-contact-was-east-of-Kota-Baru/|accessdate=8 March 2014|newspaper=The Star|date=8 March 2014}}</ref> එලෙසම, තවත් ධාවන පැය 7.5 කට ප්‍රමාණවත් තරම් ඉන්දන තොගයක් ගුවන් යානයේ තිබී ඇත.<ref name=cnn>{{cite news|title=Search intensifies for Malaysian airliner and 239 people, rescue ships head to sea|url=http://edition.cnn.com/2014/03/07/world/asia/malaysia-airlines-plane-missing/|accessdate=9 March 2014|publisher=CNN|date=8 March 2014|author=Tom Watkins|author2=Chelsea J. Carter}}</ref> චීන සහ තායිලන්ත බලදාරීන්ද මෙම ගුවන්යානය සිය ගුවන් කලාප වලට ඇතුල් නොවූ බවට තහවුරු කරන ලදී.<ref>{{cite web|date=8 March 2014|url=http://au.news.yahoo.com/world/a/21880178/seven-australians-aboard-malaysia-airlines-flight/ |title=Malaysia Airlines loses contact with plane carrying 239 people – Yahoo!!!7 |publisher=Yahoo! News |accessdate=8 March 2014}}</ref> ගුවන් යානය සහ මැලේසියාවේ ගුවන් පාලන මෙහෙයුම් මැදිරිය අතර ඇතිවූ අවසන් කතාබහ පැය 01:30 දී පමණ සිදුව තිබෙන අතර, සුබං හී රේඩාර් තිර මතින් යානය අතුරුදන් වන විට වේලාව පැය 02:40 ලෙස සටහන්ව තිබිණ. එම අතරතුර ගතවූ කාලය තුලදී යානයට වියට්නාමය පසුකර යාමට හැකියාව තිබූ බවත් සඳහන්ය.<ref name=The Malaysian Insider>{{cite news|title=Conspiracy theories spiral around MH370's disappearance|url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/conspiracy-theories-spiral-around-mh370s-disappearance|accessdate=8 March 2014|newspaper=The Malaysian Insider|date=8 March 2014}}</ref> ===මාර්තු 17 වන දින වන විට ගුවන් යානාවේ අතුරුදන් වීම පිළිබඳව තහවුරු කරගත් තොරතුරු<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.channelnewsasia.com/news/specialreports/mh370/news/timeline-last-known/1039030.html |access-date=2014-03-21 |archive-date=2015-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150921062130/http://www.channelnewsasia.com/news/specialreports/mh370/news/timeline-last-known/1039030.html }}</ref>=== {|class="wikitable" style="font-size: 95%;" |- ! style="background:#B0C4DE;" | කරුණ ! style="background:#B0C4DE;" | දේශීය වේලාව <br>(මාර්තු 8) ! style="background:#B0C4DE;" | විස්තරය |- | යානාව ගමන් ආරම්භ කිරීම || පෙරවරු 12:41 ||පියාසැරි MH370 යානාව ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළේ සිට බෙයිජිං දක්වා ගමන ඇරඹීම. |- | ACARS ක්‍රියා විරහිත කිරීම || පෙරවරු 1:07 ත් 1: 037 ත් අතර කාලය තුල || (ACARS = ගුවන්යානා සංනිවේදන ඇමතුම් සහ වාර්ථාකිරීමේ පද්ධතිය) යානාවේ කාර්මික තත්ව පිළිබඳ මූලික දත්ත සම්ප්‍රේෂණය කරනු ලබන්නේ මෙම පද්ධතිය හරහායි. |- | අවසන් පණිවුඩය || පෙරවරු 1:19 || "All right, good night" (සියල්ල නිවැරදියි, සුභ රාත්‍රියක්) යානාව දකුණු චීන මුහුද ඉහලින්, මැලේසියානු ගුවන් පාලන කලාපයේ සිට වියට්නාම පාලන කලාපයට ඇතුළු වීමේදී මෙම පණිවුඩය නිදහස් ස්වරයකින් සම්ප්‍රේෂණය වී ඇත. මෙම පණිවිඩය සහය නියමුවා විසින් එවන ලද්දක් යැයි විශ්වාස කෙරේ. නමුත් අප්‍රියෙල් 1 වනදා ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් මැලේසියානු බලධාරීන් පවසා සිටියේ ගුවන් පාලක මාදිරියේ සිට එවූ අවසන් පණිවිඩය එය නොවූ බවයි. සත්‍ය අවසන් පණිවුඩය "Good night Malaysian three seven zero" (සුභ රාත්‍රියක් මැලේසියා, ත‍්‍රී සෙවන් සීරෝ) යන්න බවයි ඔවුන් විසින් පවසා සිටින ලද්දේ.<ref>http://edition.cnn.com/2014/03/31/world/asia/malaysia-airlines-plane/</ref> |- | සම්ප්‍රේෂ ප්‍රතිචාරක ක්‍රියා විරහිත කිරීම || පෙරවරු 1:21 || යානාවේ එවක පිහිටීම සහ උන්නතාංශය පිළිබඳ රේඩාර් ප්‍රතිචාරණය වන්නේ මෙය මගිනි. |- | අවසන් රේඩාර් සබඳතාවය || පෙරවරු 2:15 || මැලේසියානු සිවිල් රේඩාර් තිර මත යානාව දර්ශනය වීම පෙරවරු 1:30 ට අවසන්ව තිබෙන අතර, මිලිටරි රේඩාර් තිර මත යානාව පෙරවරු 2:15 පමණ දක්වා (නිශ්චිතව තහවුරු කල) දර්ශනය වී තිබෙයි. |- | ගමන් මග වෙනස් කිරීම || ? || මැලේසියානු සිවිල් රේඩාර් තිර මතින් යානාව ඉවත්වූ විගසින් ගමන් මග බටහිර දෙසට වෙනස් කරන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. |- | අවසාන චන්ද්‍රිකා සංනිවේදනය || පෙරවරු 8:11 || ACARS සහ සම්ප්‍රේෂ ප්‍රතිචාරක නිමාදැමීමෙන් අනතුරුව, මෙම වේලාවේදී චන්ද්‍රිකා සංනිවේදන ප්‍රතිග්‍රහණයක් සටහන්ව තිබූ නිසා, යානාව තවත් පැය ගණනක් පියාසර කරන්නට ඇතැයි අදහස් කෙරේ. |- |} ==සෙවීමේ කටයුතු== ===නිශ්චයනයන්=== [[File:Malaysia-Airlines-MH370 search area.png|thumb|295px|සෙවීම් කටයුතු සිදු කල කලාප. කුඩා රවුම් වලින් දැක්වෙන්නේ විවිධ සුන්බුන් පිළිබඳව වාර්තාවූ ස්ථාන වෙයි.]] වියට්නාම ජනතා නාවික හමුදාවේ (Vietnam People's Navy) අද්මිරාල් Ngo Van Phat ට අනූව, ඔවුන්ගේ රේඩාර් පද්ධති වලින් යානය මැකී යන විට, යානය Thổ Chu සිට තායිලන්ත බොක්කේ නාවික සැතපුම් 153 ක් දකුණට වන්න ඉහල අහසේ රැදී තිබිණ.<ref name=tuoitrenews18157>{{cite news|title=Vietnam Navy says Malaysia Airlines plane crashes off Tho Chu Island|url=http://tuoitrenews.vn/society/18157/missing-malaysia-airlines-plane-has-not-entered-vn-airspace-caav|publisher=Tuoi Tre News|date=8 March 2014|accessdate=8 March 2014|archive-date=8 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308091008/http://tuoitrenews.vn/society/18157/missing-malaysia-airlines-plane-has-not-entered-vn-airspace-caav|url-status=dead}}</ref><ref name=YN>{{cite news|title=Malaysian plane crashed off Vietnam coast: state media|url=http://my.news.yahoo.com/malaysian-plane-crashed-off-vietnam-coast-state-media-060229352--finance.html|accessdate=8 March 2014|newspaper=Yahoo News|date=8 March 2014}}</ref> මුලදී වියට්නාම රජය විසින් යානය තායිලන්ත බොක්ක ආශ්‍රිත මුහුදට කඩා වැටුනු බවට ප්‍රකාශ කලත්, අදාල ගුවන් සමාගම විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.<ref name="Malaysia Deny">{{cite web|url=http://www.chicagotribune.com/news/sns-rt-us-malaysiaairlines-flight-20140307,0,6253650.story|work=Chicago Tribune|title=Malaysia Airlines Deny Crash|accessdate=8 March 2014|archiveurl=https://archive.is/iTASa|archivedate=8 March 2014}}</ref><ref name="bbcnews">{{cite news|title=Malaysia's transport minister said there was no information on wreckage and he urged against speculation.|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-26492748|publisher=BBC News|date=8 March 2014|accessdate=8 March 2014}}</ref><ref name="de">{{cite web|url=http://www.dailyexpress.com.my/news.cfm?NewsID=88638|title=Too early to come to any conclusion, says Najib|work=[[Daily Express (Sabah)|Daily Express]]|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014}}</ref> අද්මිරාල් Ngo Van Phat විසින් පවසන ලද පිහිටුම සැබැවින්ම ගුවන් යානය රේඩාර් පද්ධතියෙන් මැකී ගිය අවස්ථාවේ පිහිටුම බවත්, ගුවන් යානය කඩා වැටුණු නිශ්චිත පිහිටුම නොවන බවත්, වියට්නාම නාවික හමුදාව පසුව පැහැදිලි කරන ලදී.<ref name="Aviation Herald" /> මෙහෙයුම් අතරතුර මුහුදේ තෙල් පැල්ලමක් දුටු බවට ප්‍රථමයෙන්ම වියට්නාම නාවික හමුදාව විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී. ඒවා අතුරුදන් වූ ගුවන් යානයට අයත් විය හැකි බව ඔවුහූ තව දුරටත් ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{cite news | url=http://www.nytimes.com/2014/03/09/world/asia/malaysia-airlines-flight.html | title=Oil Slick Sighting Is First Sign Malaysia Airlines Plane May Have Crashed | work=[[The New York Times]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014 | last=Bradsher | first=Keith | issn=0362-4331}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.scmp.com/news/asia/article/1443411/five-young-children-among-missing-malaysia-airlines-passengers-air-search | title=Five young children among missing Malaysia Airlines passengers as air search called off | work=[[South China Morning Post]] | accessdate=8 March 2014}}</ref> මේ අතරේදී වියට්නාම සිවිල් ගුවන් පරිපාලන දෙපාර්තමේන්තුවද, Thổ Chu Island දිවයිනේ සිට නාවික සැතපුම් 140ක් දකුණු දිගින් පිහිටි මුහුදේ විශාල ප්‍රමාණයේ තෙල් පැල්ලම් දෙකක් නිරික්ෂණය කල බවට තහවුරු කරන ලදී.<ref name="TheStarOnline">{{cite web | url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/03/08/missing-mas-flight-oil-slicks-found-off-vietnam/ | title=Missing MAS flight: Two giant oil slicks spotted off Vietnam coast | work=[[The Star (Malaysia)|The Star]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014}}</ref> Cape Cà Mau සිට ඈත මුහුදේ පාවෙන කිලෝ මීටර 80 ක් තරම් දිගට විහිදුණු පැහැදිලි තෙල් පැල්ලමක් පිළිබඳවද වියට්නාම මෙහෙයුම් අංශ මාර්තු 9 වන දින පැය 08:35 ට වාර්තා කරන ලදී.<ref>{{cite web | url=http://tuoitre.vn/Chinh-tri-Xa-hoi/597212/ghi-nhan-vet-dau-loang-da-lan-dai-80-km.html | title=Tiếp cận hiện trường khu vực máy bay Malaysia mất tích | publisher=[[Tuổi Trẻ]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014 | language=Vietnamese}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.reuters.com/article/2014/03/09/us-exclusive-probe-plane-idUSBREA280FF20140309 | title=Exclusive: Probe into missing Malaysia plane looks at possible mid-air disintegration | agency=[[Reuters]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}</ref> මාර්තු 9 වනදා පැය 17:30 ට පමණ, ගුවන් යානාවක හදිසි පිටවීමේ දොරටුවක් වැනි හඳුනානොගත් වස්තුවක් මුහුදේ පාවන බවට තවත් වියට්නාම සෙවුම් අංශයක් වාර්තා කරන ලදී.<ref name="Yahoo! Jet Door">{{cite web | url=http://my.news.yahoo.com/vietnam-says-may-found-missing-jets-door-161951222.html | title=Vietnam says it may have found missing jet's door | publisher=[[Yahoo! News|Yahoo! News Malaysia]] | accessdate=9 March 2014 | last=Ng, Brummitt | first=Eileen, Chris}}</ref> නමුත් පසුව, වියට්නාම සෙවුම් අංශ විසින් වාර්තා කරන ලද එම මුහුදේ පාවූ තෙල් පැල්ලම්, අතුරුදන් වූ යානයේ ඉන්ධන කාන්දුවක් නිසා හටගත් තෙල් පැල්ලම් නොවන බවට මාර්තු 11 වන දිනදී තහවුරු කෙරිණ.<ref>http://www.philstar.com/world/2014/03/11/1299657/oil-slick-not-missing-malaysia-plane</ref> අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැකකෙරෙන වස්තූන් ත්‍රිත්වයක් දකුණු චීන මුහුදේ පාවන අයුරු චීන චන්ද්‍රිකාවක් විසින් ගත් ඡායාරූප කීපයක අන්තර්ගත වන බව<ref>http://rt.com/news/satellite-image-malaysia-plane-426/</ref> මාර්තු 12 වන දින චීන මාධ්‍ය ඔස්සේ අණාවරණය කෙරුණි. නමුත් චීන බළදාරීන් විසින් එය නිශ්චිතව තහවුරු නොකල අතර, මාර්තු 13 වැනි දින මැලේසියාව සහ වියට්නාමයද එම වස්තූන් පිළිබඳව පලවූ මාධ්‍ය වාර්තා ප්‍රතික්ෂේප කරන බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/12/malaysia-airlines-investigation/6315339/</ref> ===සෙවීමේ මෙහෙයුමට දායක වූ රටවල්=== <div style="float:right; position:relative; width:265px; font-size:11px; margin:0 1.0em;"> <!-- Route map --> [[File:Relief map of southern East Asia and northern Southeast Asia.png|thumb|265px|<span style="font-size:11px;">යානයේ සෙවීම් කටයුතු සිදු කල කලාප.(මාර්තු 14 වන විට)</span>]] {{Image label|x=0.385 |y=0.870 |scale=265|text=[[File:City locator 23.svg|10px]]}} {{Image label|x=0.435 |y=0.875 |scale=265|text=<span style="background:#f9f9f9;">[[ක්වාලාලම්පූර්]] (පටන් ගැන්ම)</span>}} {{Image label|x=0.420 |y=0.790 |scale=265|text=[[File:Airplane silhouette.svg|10px]]}} {{Image label|x=0.470 |y=0.800 |scale=265|text=සම්බන්ධතාවය ඇණ හිටීම}} {{Image label|x=0.720 |y=0.080 |scale=265|text=[[File:City locator 23.svg|10px]]}} {{Image label|x=0.620 |y=0.135 |scale=265|text=<span style="background:#f9f9f9;">[[බෙයිජිං]] (ගමනාන්තය)</span>}} {{Image label|x=0.060 |y=0.910 |scale=265|text=1000 km}} {{Image label|x=0.265 |y=0.755 |scale=265|text=<span style="color:#66b; font-size:14px;">[[අන්දමන් මුහුද|අ]]</span>}} {{Image label|x=0.340 |y=0.860 |scale=265|text=<span style="color:#66b; font-size:14px;">[[මලක්කා සමුද්‍ර සංධිය|ම]]</span>}} {{Image label|x=0.390 |y=0.740 |scale=265|text=<span style="color:#66b; font-size:14px;">[[තායිලන්ත බොක්ක|තා]]</span>}} {{Image label|x=0.670 |y=0.690 |scale=265|text=<span style="color:#66b; font-size:14px;">[[දකුණු චීන මුහුද|ද]]</span>}} {{Image label|x=0.120 |y=0.755 |scale=265|text=<span style="color:#66b; font-size:14px;">[[ඉන්දියන් සාගරය|ඉ]]</span>}} </div> [[File:Theoretical Search Area MH 370 en.png|thumb|ගුවන් යානය තිබිය හැකි යැයි අනුමාන කරන කලාපය (2014 මාර්තු 15 වන විට)]] [[File:Map of satellite images of possible debris from MH370.png|thumb|අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සොයා මෙහෙයුම් දියත් කල කලාප('''1''' - මාර්තු 12, '''2''' - මාර්තු 20-23 දක්වා )]] ;මැලේසියාව.<ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/03/09/Missing-MAS-flight-Malaysia-grateful-for-assistance/|title=Missing MAS flight: Malaysia grateful for assistance in search and rescue operations, says Anifah|work=The Star|date=9 March 2014|accessdate=9 March 2014}}</ref> (මාර්තු 8 වැනිදා සිට) ;ඔස්ට්‍රේලියාව.<ref>{{cite web | url=http://www.news.com.au/travel/travel-updates/australia-sending-two-p3c-orions-from-darwin-to-malaysia-to-aid-with-the-search-for-missing-malaysian-flight-mh370/story-fnizu68q-1226849663966 | title=Australia sending two P3C Orions from Darwin to Malaysia to aid with the search for missing Malaysian flight MH370 | publisher=[[News Corp Australia]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}</ref> (මාර්තු 9 වැනිදා සිට) ;බංග්ලාදේශය.<ref>{{cite news | url=http://www.thefinancialexpress-bd.com/2014/03/14/23605c | title=Bangladesh to Help Search Missing Plane | publisher=[[The Financial Express]] | date=14 March 2014 | accessdate=14 March 2014}}</ref> (මාර්තු 14 වැනිදා සිට) ;බෲනායි<ref>{{cite web|url=http://news.xinhuanet.com/english/china/2014-03/10/c_133174447.htm|title=Brunei's Suldan sends message of sympathy to Chinese president over loss of flight MH370|agency=Xinhua News Agency|date=10 March 2014|accessdate=12 March 2014}}</ref> (මාර්තු 12 වැනිදා සිට) ;චීනය.<ref>{{cite web | url=http://news.xinhuanet.com/english/special/2014-03/09/c_133171410.htm | title=Chinese warships on way to rescue mission | agency=[[Xinhua News Agency]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}</ref> (මාර්තු 8 වැනිදා සිට) ;ප්‍රංශය.<ref name="fr">{{cite web | url=http://my.news.yahoo.com/french-accident-board-offers-help-recovering-missing-flight-203706275.html | title=French accident board offers help recovering missing flight MH370 | publisher=[[The Malaysian Insider]] | date=10 March 2014 | accessdate=10 March 2014}}</ref> ;ඉන්දියාව.<ref name=ToI31855418>{{cite web |url=http://timesofindia.indiatimes.com/india/Indian-Navy-joins-search-for-missing-Malaysian-plane-in-the-Malacca-Straits/articleshow/31855418.cms |title=Indian Navy joins search |first=Jayanta |last=Gupta |work=The Times of India |accessdate=11 March 2014}}</ref> <ref name=ToI31855418/><ref>[http://ibnlive.in.com/news/indian-navy-joins-the-search-for-missing-malaysian-plane/457609-3.html Indian Navy joins the search for missing Malaysian plane] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316224102/http://ibnlive.in.com/news/indian-navy-joins-the-search-for-missing-malaysian-plane/457609-3.html |date=2014-03-16 }} IBN Live 13 March 2014</ref> (මාර්තු 13 වැනිදා සිට) ;ඉන්දුනීසියාව.<ref name="id"/> <ref>{{cite web | url=http://www.thejakartapost.com/news/2014/03/09/ri-deploys-warships-airplane-scs-search-missing-aircraft.html | title=RI deploys warships, aircraft to SCS to search for missing aircraft | work=[[The Jakarta Post]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014 | author=Fadli}}</ref> (මාර්තු 9 වැනිදා සිට) ;ජපානය<ref>{{cite web | url =http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/mh370-sar-ops-tokyo-dispatches-japan-disaster-relief-team| title =MH370 SAR ops: Tokyo dispatches Japan Disaster Relief team |work =The Malay Mail|date=12 March 2014| accessdate =12 March 2014}}</ref> (මාර්තු 12 වැනිදා සිට) ;මියන්මාරය.<ref name="MAMC">{{cite news | url=http://news.xinhuanet.com/english/special/2014-03/16/c_133190632.htm | title=Malaysia asks more countries to join plane probe as search area expanded | agency=Xinhua News Agency | date=16 March 2014 | accessdate=17 March 2014 | archive-date=7 April 2014 | archive-url=https://web.archive.org/web/20140407233408/http://news.xinhuanet.com/english/special/2014-03/16/c_133190632.htm | url-status=dead}}</ref>(මාර්තු 16 වැනිදා සිට) ;නවසීලන්තය<ref name="nz">{{cite web|url=http://www.stuff.co.nz/world/asia/9814017/NZ-air-force-joins-search-for-missing-jet|title=NZ air force joins search for missing jet|publisher=[[stuff.co.nz]]|date=11 March 2014|accessdate=11 March 2014|author=Michael Field}}</ref> (මාර්තු 11 වැනිදා සිට) ;නෝර්වේ.<ref>http://www.globaltimes.cn/content/849771.shtml</ref>(මාර්තු 20 වැනිදා සිට) ;පිලිපීනය.<ref name=YN/><ref>{{cite web | url=http://www.rappler.com/nation/52493-ph-southeast-asia-search-malaysia-airlines-plane | title=PH joins SE Asia search for Malaysian plane | publisher=[[Rappler]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014}}</ref> (මාර්තු 8 වැනිදා සිට) ;සිංගප්පූරුව.<ref name="Yahoo">{{cite web | url=http://my.news.yahoo.com/malaysian-airlines-missing-flight-live-report-050312770.htmll | title=Malaysia Airlines missing flight: Live Report | publisher=[[Yahoo! News|Yahoo! News Malaysia]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014}}</ref> <ref>{{cite web | url=http://www.mindef.gov.sg/imindef/press_room/official_releases/nr/2014/mar/09mar14_nr.html#.UxxQVtsYw04 | title=Additional SAF assets deployed in response to missing Malaysia Airlines Plane (09 Mar 14) | publisher=[[Ministry of Defence (Singapore)|Ministry of Defence of Singapore]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}</ref> ;දකුණු තොරියාව.<ref>{{cite news|title=MISSING MH370: South Korea sends two aircraft to help with SAR|url=http://www.nst.com.my/latest/font-color-red-missing-mh370-font-south-korea-sends-two-aircraft-to-help-with-sar-1.512930|accessdate=14 March 2014|newspaper=[[New Straits Times]]|date=14 March 2014}}</ref> (මාර්තු 14 වැනිදා සිට) ;තායිවානය<ref>{{cite news|title=Taiwan joins search for Malaysia Airlines Flight 370|url=http://www.taiwantoday.tw/ct.asp?xItem=215264&CtNode=414|accessdate=12 March 2014|newspaper=Taiwan Today|date=11 March 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140312213540/http://www.taiwantoday.tw/ct.asp?xItem=215264&CtNode=414|archivedate=12 March 2014|url-status=dead}}</ref> (මාර්තු 11 වැනිදා සිට) ;තායිලන්තය. <ref>{{cite web | url=http://english.cntv.cn/20140308/104643.shtml | title=Thai navy ready to deploy rescue vessels, aircraft for missing Malaysian plane: spokesman | publisher=[[CCTV News]] | date=8 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.nst.com.my/nation/general/font-color-red-missing-mh370-font-rescue-efforts-under-way-1.503442 | title=MISSING MH370: Rescue efforts under way | work=[[New Straits Times]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}</ref> <ref>{{cite web | url=http://edition.cnn.com/2014/03/09/world/asia/malaysia-airlines-plane/ | title=New leads explored in hunt for missing Malaysia Airlines flight | publisher=[[CNN News]] | date=9 March 2014 | accessdate=10 March 2014 | author=Jim Clancy and Mark Morgenstein}}</ref> ;[[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]].<ref>{{cite news|url=http://www.emirates247.com/news/missing-malaysia-airlines-latest-update-uae-armed-forces-now-part-of-search-2014-03-18-1.541573|title=Missing Malaysia Airlines latest update: UAE Armed Forces now part of search|publisher=Emirates 24/7 News|date=18 March 2014|access-date=2014-03-20|archive-date=2023-05-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230526160813/https://www.emirates247.com/news/missing-malaysia-airlines-latest-update-uae-armed-forces-now-part-of-search-2014-03-18-1.541573|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thenational.ae/uae/uae-armed-forces-join-search-for-missing-malaysia-airlines-flight-mh370|title=UAE Armed Forces join search for missing Malaysia Airlines flight MH370|publisher=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|date=17 March 2014|accessdate=19 March 2014}}</ref>(මාර්තු 17 වැනිදා සිට) ;එක්සත් රාජධානිය.<ref>{{cite web|url=http://www.thestar.com.my/News/Nation/2014/03/14/missing-mh370-british-team-arrives-to-assist-in-probe/|title=Missing MH370: Britain's air accident investigation team arrives|work=The Star|date=14 March 2014|accessdate=16 March 2014}}</ref> <ref>{{cite web|url=http://www.itv.com/news/update/2014-03-20/uk-sending-hms-echo-to-assist-in-malaysia-plane-search/ |title=ITV News report 20 March 2014 |publisher=Itv.com |date=2014-03-14 |accessdate=2014-03-20}}</ref>(මාර්තු 14 වැනිදා සිට) ;අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය.<ref name="USNavy">{{cite web | url=http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=79566 | title=US P-3 and USS ''Pinckney'' helicopter over Malaysian Airlines search site| publisher=U.S. Seventh Fleet Public Affairs | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}</ref><ref name="NBC">{{cite web | url=http://www.nbcnews.com/storyline/missing-jet/u-s-sends-destroyer-aid-search-malaysia-airlines-jet-n47716 | title=U.S. Sends Destroyer to Aid Search for Malaysia Airlines Jet | publisher=[[NBC News]] | date=8 March 2014 | accessdate=8 March 2014}}</ref><ref name="USNavy">{{cite web | url=http://www.navy.mil/submit/display.asp?story_id=79566 | title=US P-3 and USS Pinckney helicopter over Malaysian Airlines search site| publisher=[[U.S. Seventh Fleet Public Affairs]] | date=9 March 2014 | accessdate=9 March 2014}}</ref> (මාර්තු 8 වැනිදා සිට) ;වියට්නාමය.<ref>{{cite web|url=http://www.channelnewsasia.com/news/singapore/rsaf-launches-plane-to/1025404.html |title=RSAF sends plane to search for missing Malaysia Airlines aircraft |publisher=Channel NewsAsia |date=8 March 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.bubblews.com/news/2577657-no-piece-of-metal-found-60km-from-vung-tau |title=No piece of metal found 60km from Vung Tau |publisher=Bubblews}}</ref>(මාර්තු 8 වැනිදා සිට) අතුරුදන් වූ යානය සෙවීම සඳහා මාර්තු 11 වනදා වන විට ඉහත රටවල් විසින් නෞකා 40ක්, ගුවන් යානා 30 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් වියට්නාම මුහුදු තීරය, දකුණු චීන මුහුද සහ මලක්කා සමුද්‍ර සංධිය අශ්‍රිත මුහුදට, යොදවා තුබුණි. යානය පිළිබඳ කිසිදු තොරතුරක් වාර්තා නොවීමත්, යම් යම් අනුමාන කිරීම් හේතුවෙනුත් මාර්තු 14 වන දින විට ගුවන් යානාවේ සෙවීම් කටයුතු ඉන්දියන් සාගරයේ මාලේ අර්ධද්වීපය දක්වා පුළුල් කෙරිණි.<ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-26572172</ref> අතුරුදන් වූ යානය සෙවීම සඳහා මාර්තු 15 වනදා වන විට ඉහත රටවල් විසින් නෞකා 43ක්, ගුවන් යානා 58 ක් යානය කඩා වැටෙන්නට ඇතැයි සැක කෙරෙන මුහුදු ප්‍රදේශ වෙත යොදවා තුබුණි. එදිනම වියට්නාමය සිය මුහුදු කලාපය තුල සිදු කල සෙවීමේ කටයුතු නවත්වා දමන ලදී. මාර්තු 16 වනදා මැලේසියානු බලදාරීන්ගේ ඉල්ලීම පරිදි ඉන්දියාව සිය සෙවීම් කටයුතු තාවකාලිකව අත්හිටුවන ලදී.<ref>http://www.ndtv.com/article/india/india-puts-on-hold-search-for-malaysia-airlines-plane-awaits-new-instructions-496336</ref> සිය චන්ද්‍රිකා මගින්, අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් ද්විත්වයක් නිරික්ෂණය කල බවට, ඕස්ට්‍රේලියානු අගමැති ටෝනි ඇබට් මහතා එරට පාර්ලිමේන්තුව තුලදී හෙළි කිරීම නිසා, මාර්තු 20 වනදා වන විට අතුරුදන් වූ යානය සෙවීමේ කටයුතු බටහිර ඕස්ටේ‍්‍රලියානු වෙරළට කිලෝමීටර් 2500 ක් නිරිත දිගින් ඉන්දීය සාගරය දෙසට යොමුවිය.<ref>http://www.smh.com.au/federal-politics/political-news/missing-malaysia-airlines-flight-mh370-pm-tony-abbott-says-satellite-images-could-be-wreckage-of-crashed-plane-20140320-354ij.html</ref> පසුව එම මුහුදු ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතවම තිබූ, අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් දැක්වෙන ඡායාරූප සිය චන්ද්‍රිකා තුලද සටහන් වූ බවට චීනය, ප්‍රංශය සහ තායිලන්තයද<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.news.com.au/travel/travel-updates/thai-satellite-spots-300-objects-possibly-part-of-missing-malaysia-airlines-flight-mh370/story-fnizu68q-1226865929215 |access-date=2014-03-29 |archive-date=2014-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140329092538/http://www.news.com.au/travel/travel-updates/thai-satellite-spots-300-objects-possibly-part-of-missing-malaysia-airlines-flight-mh370/story-fnizu68q-1226865929215 }}</ref> ප්‍රකාශ කල නිසා, යානය සෙවීමේ කටයුතු එම ප්‍රදේශ තුල තීව්‍ර කරන ලදී. ==ගුවන් නියමුවෝ== [[File:Boeing 777-2H6-ER, Malaysia Airlines AN0561319.jpg|thumb|9M-MROහී ගුවන් නියමු මැදිරිය, (2004)]] යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා 53 වියැති මැලේසියාවේ Zaharie Ahmad Shah. 1981 පටන් සේවයට පැමිණි ඔහු ධාවන පැය 18,365 ක පලපුරුද්දක් සහිත නියමුවෙකි.<ref name="MH370 Flight Incident" /><ref>{{cite web|url=http://www.straitstimes.com/the-big-story/missing-mas-plane/story/missing-mas-flight-captain-piloting-mh370-penang-boy-20140308|title=Missing MAS flight: Captain piloting MH370 a Penang boy|date=8 March 2014|work=[[The Straits Times]]|accessdate=9 March 2014}}</ref> සහයක නියමුවා 27 හැවිරිදි Fariq Bin Ab Hamid. 2007 වසරේ පටන් සේවයේ නියුතු ඔහුට ධාවන පැය 2,763 ක පලපුරුද්දක් තිබිණි.<ref name="MH370 Flight Incident" /> මේ අතර මාර්තු 11 වන දින ඕස්ට්‍රේලියානු ජාත්‍යන්තර පුවත් සේවාවක් වර්ථා කරන ලද්දේ, ගුවන් යානාවේ සිටි 27 හැවිරිදි නියමුවා වූ Fariq Bin Ab Hamid සම්බන්ධව පසුගිය කාලයේ විශමාචාර හැසිරීම් චෝදනා තිබී ඇති බවයි. 2011 වර්ෂයේදී ඔහු ගුවන් යානයේ නියමු කුටියට දකුණු අප්‍රිකානු කාන්තාවන් දෙදෙනෙකු ගෙන්වා ගෙන විනෝද වීමෙන්, ගුවන් යානා නීති රීති උල්ලංඝනය කෙරූ බව එම මාධ්‍ය වාර්තාවෙන්හෙළි කොට තිබුණි.<ref>http://www.emirates247.com/news/malaysian-flight-last-words-good-night-search-widened-to-andaman-2014-03-11-1.540786{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> {{-}}<!--Do not put a blank line before {{-}}, otherwise unnecessary space will be inserted before the next section.--> ==යානයේ ගමන් ගත් මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය== මැලේසියානු ගුවන් සමාගම විසින් යානයේ සිටි මගීන් 227 දෙනෙකුගේ සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 12 දෙනෙකුගේ අනන්‍යතාවය සහිත විස්තර මුදා හරින ලදී.<ref name="MH370 Flight Incident"></ref><ref>{{cite web|url=http://www.malaysiaairlines.com/content/dam/mas/master/en/pdf/Malaysia%20Airlines%20Flight%20MH%20370%20Passenger%20Manifest.pdf|title=MH 370 PASSENGER MANIFEST|date=8 March 2014|publisher=Malaysia Airlines|accessdate=8 March 2014}}</ref> සොරකම් කරන ලද ඉතාලියට සහ ඔස්ට්‍රියාවට<ref name="Flight MH370: officials puzzled by Malaysia mystery as search widens">{{cite news|title=Flight MH370: officials 'puzzled' by Malaysia mystery as search widens|url=http://www.theguardian.com/world/2014/mar/10/flight-mh370-malaysians-puzzled-airline-mystery-search-widens|accessdate=10 March 2014|newspaper=The Guardian|date=10 March 2014|author=Tania Branigan|author2=Kate Hodal}}</ref> අයත් ගමන් බලපත්‍ර දෙකක් භාවිතයෙන් ඉරාන ජාතිකයෝ දෙදෙනෙක් යානයට ඇතුළු වී සිට ඇති බවට මාර්තු 11 වනදිනදී මැලේසියානු පොලිස් බලදාරීන් විසින් වාර්තා කරන ලදී. ඔවුන් දෙදෙනා වංචනිකව යුරෝපය බලා යාමට උත්සාහ කල දෙදෙනෙකු බවත්, ත්‍රස්ථවාදී ක්‍රියාවකට සම්බන්ධ දෙදෙනෙක් ලෙස අනුමාන කල නොහැකි බවත් ඔවුන් වැඩි දුරටත් ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Malaysia Airlines MH370: Stolen passport 'no terror link'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26525281|accessdate=11 March 2014|newspaper=BBC News}}</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |+ '''මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් පියාසැරි 370 හි සිටි මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය''' |-style="background-color:#B0C4DE; font-weight: bold" ! ජාතිකත්වය ! මගීන් ! කාර්ය<br>මණ්ඩලය ! එකතුව |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}} | 6 | 0 | 6 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|කැනඩාව}} | 2 | 0 | 2 |- | style="text-align:left;" data-sort-value="China" | {{ධජය|චීන මහජන සමූහාණ්ඩුව}} | 152 | 0 | 152 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|ප්‍රංශය}} | 4 | 0 | 4 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|හොංකොං}} | 1 | 0 | 1 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|ඉන්දියාව}} | 5 | 0 | 5 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}} | 7 | 0 | 7 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|ඉරානය}}<small>(සොරකම් කරන ලද ගමන් බලපත්‍ර යටතේ ඇතුළු වූ මගීන්.)<small> | 2<ref name="BBC Iranian">{{cite news|title=Stolen jet passport 'no terror link'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26525281|work=BBC News|accessdate=11 March 2014|date=11 March 2014}}</ref> | 0 | 2 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|මලයාසියාව}} | 38 | 12 | 50 |- | style="text-align:left;" | {{ධජනිරූපකය|නෙදර්ලන්තය}} [[නෙදර්ලන්ත රාජධානිය|නෙදර්ලන්තය]] | 1 | 0 | 1 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|නවසීලන්තය}} | 2 | 0 | 2 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|රුසියාව}} | 1 | 0 | 1 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|තායිවානය}}<!-- DO NOT MERGE TAIWANESE PASSENGER WITH PEOPLE'S REPUBLIC OF CHINA. REFERENCED SOURCES PROVIDE SEPARATE LISTING FOR PASSENGER FROM TAIWAN ("18, CHUANG/HSIULINGMS, TWN, 45"). TAIWAN (REPUBLIC OF CHINA) IS A DIFFERENT STATE FROM CHINA (PEOPLE'S REPUBLIC OF CHINA). --> | 1 | 0 | 1 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|යුක්රේනය}} | 2 | 0 | 2 |- | style="text-align:left;" | {{ධජය|ඇමරිකානු එක්සත් ජනපද}} | 3 | 0 | 3 |- class="sortbottom" | style="text-align:left;" | '''එකතුව''' | 227 | 12 | 239 |} ==ගුවන් ගමන් අංකය== අතුරුදන් වූ ගුවන් යානයේ සිටි මගීන් වෙත සිදු කරන ගෞරවයක් වශයෙන්, යානයේ ගුවන් ගමන් අංකය වූ එම්.එච්. 370 සහ 371 (MH370 සහ MH371) යන අංක, මින් ඉදිරියට භාවිත නොකරන බවට මාර්තු 13 වැනි දින ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් මලයාසියානු ගුවන් සේවය කියා සිටින ලදී. ඉදිරියේදී ඒ වෙනුවට එම්.එච්. 318 සහ 319 (MH318 සහ MH319) යන අංක භාවිතා කරන බවද ඔවුන් වැඩි දුරටත් ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>Anwar, Zafira; Nambiar, Predeep [http://www.nst.com.my/latest/font-color-red-missing-mh370-font-mas-changes-flight-number-for-kl-beijing-kl-flights-1.510826 "MISSING MH370: MAS changes flight number for KL-Beijing-KL flights"]. ''New Straits Times''.</ref> == ජ්‍යෙතිර්වේදී අදහස් == *ජ්‍යෙතිර්වේදී වන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර මහතා පවසන්නේ දින 14 ක් ඇතුලත් යානය පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වන බවකි. ඔහු මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් මාර්තු 17 වන දින [[ටීවී දෙරණ|දෙරණ රූපවාහිනිය]] සමඟ මෙසේ අදහස් පළකොට තිබුණි. <blockquote>''මේක සිද්ධවෙන්නේ සෙනසුරු වායු රාශියක්වූ තුලාවේ මේ ගමන් කරන කාලෙදී අවසාන අංශකයට එනවා. ඒ කියන්නෙ අංශක 29 ට එනවා. මේ වායු රාශියක්වූ තුලාව තුළ ගමන් කරන වකවානුවෙදි මේක පැහැදිලිවම ගුවන් අනතුරක් නෙවී. මේක පැහැදිලිවම ප‍්‍රධාන නියමුවෙකුගේ පූර්ණ සහය ඇතිව ඉතාම සූක්ෂ්මව සිදු කළ පැහැරගැනීමක්. මේ ගුවන් පැහැරගැනීමත් ඔබට නිවැරදිව එළිදරව් කරගන්නට අඩුම තරමින් දින 14 කට එහා කාලයක් ගතවෙනවයි කියල වගකීමෙන් යුතුව මට කියන්න පුළුවන්'' <small>(උපුටා ගැනීම lankacnews)</small><ref>http://lankacnews.com/sinhala/main-news/112188/</ref></blockquote> මාර්තු 15 වන දින මැලේසියානු අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා විසින්, අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සිය සන්නිවේදන උපකරණ ක්‍රියා විරහිත කොට නිශ්චිත මාර්ගයෙන් බැහැරව '''හිතාමතාම''' බටහිර දෙසට හරවා තව දුරටත් පියාසර කර ඇතැයිද, ගුවන් යානා හැසිරවීම පිළිබඳ මනා පළපුරුද්දක් සහිත පුද්ගලයෙකු විසින් මෙය සිදු කරන්නට ඇතැයි පරික්ෂණ අංශ සැක පහළ කරන බවද<ref>http://www.theguardian.com/world/2014/mar/15/malaysian-pms-full-statement</ref> යනුවෙන් ප්‍රකාශ කර දින තුනකට පසුව, ජ්‍යෙතිර්වේදී වන්ද්‍රසිරි බන්ඩාර මහතා විසින් මෙවැනි ප්‍රකාශයක් සිදු කිරීමද විශේෂත්වයකි. *චෙන්නායි නගරය පදනම් කර ගත් ජ්‍යෙතිර්වේදී හා වාස්තු විද්‍යා විශේෂඥ යුවරාජ් සොවුමා පවසන්නේ සෙනසුරාදා (මාර්තු 22) වන විට යානය හමු වන බවයි. <ref>http://www.mid-day.com/articles/vasthu-shastra-expert-predicts-missing-malaysian-jet-will-be-found-by-saturday/15156134{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> *ගනේෂස්පික්ස් නම් සංවිධානයේ භවේශ් පට්නි පවසන්නේ යානය අතුරුදහන්වූයේ තාක්ෂණික දෝෂයක් නිසා බවයි <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.ganeshaspeaks.com/blog_malaysia_airlines_mh370_goes_missing.action |access-date=2014-03-17 |archive-date=2014-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313104652/http://www.ganeshaspeaks.com/blog_malaysia_airlines_mh370_goes_missing.action }}</ref> *ආධ්‍යාත්මික බලයක් ඇතැයි පවසන ඉන්දියානු ජාතික රාමචන්ද්‍ර ගුරුජී නැමැත්තෙකු එරට රූපවාහිනී වැඩසටහනකට එක්ව, ඔහු විසින් ඉදිරිපත් කල දෙදෙනෙකු මගින් යානයේ ගමන් ගත් පුද්ගලයන්ගේ ආත්ම ආවේශනයට ගොස්, යානය අතුරුදන් වීමේ සිදුවීම විස්තර කිරීම. ඔහුගේ ආධ්‍යාත්මික බලය හෙළි කල ආකාරයට, යානය කඩා වැටී තිබෙන්නේ පැසිපික් සාගරයටයි.<ref>http://www.gossiplankanews.com/2014/03/guruji-speaks-to-souls-of-mh370-missing.html</ref> ==සිදුවීම සම්බන්ධව කාලානුරූපි තොරතුරු== {| class="sortable wikitable" ! දිනය ! වාර්තාවූ සිදුවීම |-style="background-color:#ffcc00; font-weight: bold" | *මාර්තු 8 || ගමන් කරමින් සිටි මගීන් 227ක් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ 12 දෙනෙකු සමග ගුවන් යානය අතුරුදන් වීම. |- | *මාර්තු 8 || සොරකම් කරන ගමන් බලපත්‍ර දෙකක් භාවිතයෙන් පුද්ගලයින් දෙදෙනෙකු යානයට ඇතුළුව සිටි බවට තොරතුරු හෙළිවීම. |- | *මාර්තු 8 || යානය සොයා මැලේසියාව, වියට්නාමය, චීනය, පිලිපීනය සහ අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය මෙහෙයුම් ඇරඹීම. |- | *මාර්තු 9 || මුහුදේ පාවෙන තෙල් පැල්ලම් කීපයක් හා සුන්බුන් කීපයක් පිළිබඳව වාර්තා වීම. |- | *මාර්තු 10 || මුහුදේ පාවෙන තෙල් පැල්ලම් අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් තෙල් පැල්ලම් නොවන බව හෙළිවීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/timeline-the-hunt-for/1042818.html |access-date=2014-03-21 |archive-date=2014-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140417002032/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/timeline-the-hunt-for/1042818.html }}</ref> |- | *මාර්තු 11 || සොරකම් කරන ගමන් බලපත්‍ර දෙකක් භාවිතයෙන් යානයට ඇතුළුව සිටි පුද්ගලයින් දෙදෙනා ඉරාන ජාතිකයෝ බව හෙළිවීම හා ඔවුන් ත්‍රස්ථවාදී සංවිධානයකට සම්බන්ධ වූවන් විය නොහැකි බව අණාවරණය වීම. |- | *මාර්තු 11 || ගුවන් යානාව සිය මාර්ගය වෙනස් කොට මලක්කා සමුද්‍ර සන්ද්‍රිය දෙසට ගමන් කළ බවට තොරතුරු පැතිරීම. නමුත් පසුව මැලේසියානු බළදාරීන් විසින් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.<ref>http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/11/malaysia-airlines-investigation/6282557/</ref> |- | *මාර්තු 11 || ගුවන් යානාවේ සිටි 27 හැවිරිදි නියමුවා වූ Fariq Bin Ab Hamid සම්බන්ධව අනාචාර හැසිරීම් පැවැති බව හෙළිවීම.<ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-2578146/Young-blonde-says-missing-Malaysia-Airlines-pilot-invited-friend-ride-cockpit-entire-flight-2011.html</ref> |- | *මාර්තු 11 || යානයේ ගමන් ගත් සමහර මගීන්ගේ දුරකථන වලට, ඇමතුමක් ගත් විට නාද වන බව ඥාතීන් විසින් අණාවරණය කිරීම.<ref>http://www.usatoday.com/story/news/world/2014/03/11/malaysia-airlines-370-passengers-cell-phones/6285325/</ref> නමුත් එය සාවද්‍ය බව පසුව වාර්තා වීම.<ref>http://edition.cnn.com/2014/03/12/world/asia/mh370-phone-theory-debunked/</ref> |- | *මාර්තු 12|| යානය සෙවීමේ කටයුතු අන්දමන් මුහුද දෙසට යොමුවීම. |- | *මාර්තු 12 || යානයේ ගමන් ගත් චීන මගීන්ගේ ඥාතීන්ගෙන්, මැලේසියා ගුවන් සේවයේ නිළදාරීන්ට, බෙයිජිං තානාපති කාර්යාලයේ පැවැති රැස්වීමකදී වතුර බෝතල් ප්‍රහාරයක් එල්ල වීම.<ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-2578914/Nine-fresh-witnesses-place-missing-jet-near-Thailand-despite-Malaysia-military-moving-search-area-west.html</ref> |- | *මාර්තු 13 || මලයාසියානු ගුවන් යානය කඩා වැටුණු බවට ඇසින් දුටු සාක්ෂියක් පිළිබඳව තොරතුරක් වාර්තා වීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.3news.co.nz/Eyewitness-reports-seeing-missing-plane-on-fire/tabid/417/articleID/335680/Default.aspx |access-date=2014-03-13 |archive-date=2014-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140313110124/http://www.3news.co.nz/Eyewitness-reports-seeing-missing-plane-on-fire/tabid/417/articleID/335680/Default.aspx }}</ref> |-style="background-color:#FFCBDB; font-weight: bold" | *මාර්තු 13 || ගුවන් යානය අතුරුදන් වූ වේලාවේ සිට පැය 04 ක කාලයක් පණිවිඩ සම්බන්ධතාවයකින් තොරව ගුවනේ සැරි සරා ඇති බවට, යානය නිපදවූ ඇමරිකානු රෝල්ස් රොයිස් සමාගම විසින් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කිරීම.<ref>http://www.cbc.ca/news/world/malaysia-airlines-flight-mh370-search-widens-west-1.2570313</ref> නමුත් මැලේසියානු බළදාරීන් එය ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.<ref>http://www.voanews.com/content/malaysia-denies-missing-plane-flew-4-hours-after-last-contact/1870241.html</ref> |- | *මාර්තු 14 || යානයේ සෙවුම් කටයුතු ඉන්දියන් සාගරය දක්වා පුළුල් කිරීම. |- | *මාර්තු 14 || ගුවන් යානාවට කුමක් සිදුවීදැයි සෙවීම වෙනුවෙන් එරට දෛවඥයෙකුගේ සහය ඇතිව මලයාසියානු බලදාරීන් විසින් විශේෂ පූජාවක් පැවැත්වීම.<ref>http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/putrajaya-insists-did-not-invite-bomoh-to-locate-mh370</ref> |- | *මාර්තු 14 || මෙම ගුවන් යානය අතුරුදන් වූ අදාළ මුහුදු කලාපයේම, මීට පෙර තවත් ගුවන් යානා 6ක් අතුරුදන් බවට විස්තර හෙළිවීම.<ref>http://www.mirror.co.uk/news/world-news/missing-malaysian-airlines-flight-seven-3241706</ref> ඒවා නම්, *Pan Malaysian Air Transport (1993) *Upali Air flight N482U (1983) *Weather reconnaissance flight Swan 38 (1974) *Garuda Indonesia Airlines (1961) *Charles Kingsford Smith’s Lady Southern Cross (1935) *GW Salt and FB Taylor’s private plane (1932) වේ. මින් Upali Air flight N482U (උපාලි එයාර් ෆ්ලයිට් N482U) යානයේ, ශ්‍රී ලාංකික මිලියනපතියෙකු වූ [[උපාලි විජේවර්ධන]] මහතා සිට ඇති අතර, එය 1983 වසරේ පෙබරවාරි 13 වන දින මැලේසියාවේ ක්වාලා සෙලන්ගොර් සිට කිලෝ මීටර 20 ක් පමණ දුරින් වූ මලක්කා සමුද්‍ර සන්ධිය ප්‍රදේශයේදී අතුරුදන් වී තිබේ. යානය ඒ වන විට [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ|ක්වාලාලම්පූර් ගුවන් තොටුපොළේ]] සිට [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ|කටුනායක ගුවන් තොටුපොළ]] දක්වා පියාසර කරමින් තිබූ බව සඳහන්ය. |- |-style="background-color:#ee3333; font-weight: bold" | *'''මාර්තු 15''' || '''ගුවන් යානා පිළිබඳ පළපුරුද්දක් සහිත පුද්ගලයෙකු හෝ කිහිපදෙනෙකු විසින් '''යානය පැහැරගෙන ඇති බවටත්,''' යානය අන්දමන් මුහුද දෙසට පියාසර කර ඇති බවටත්, අඥාත මැලේසියානු පරික්ෂණ වාර්තාවක් හෙළි කිරීම.<ref>http://www.latimes.com/world/worldnow/la-fgw-wn-malaysia-plane-hijacking-20140314,0,356436.story#axzz2w0OzYUC2 </ref> එසේ පැහැර ගැනීමකට ලක්වීමේ හේතුව නොහඳුනන බව එහි සඳහන් වීම.'''<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://ktla.com/2014/03/14/new-report-says-missing-malaysian-plane-may-have-been-hijacked-as-is-expanded/ |access-date=2014-03-15 |archive-date=2014-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140314171727/http://ktla.com/2014/03/14/new-report-says-missing-malaysian-plane-may-have-been-hijacked-as-is-expanded/ }}</ref> නමුත් එම වාර්තාවේ විශ්වාසනීයත්වය පිළිබඳ ගැටළුකාරී තත්වයක් ඇති බවට මාධ්‍ය වාර්තා සඳහන් කිරීම. |- |*මාර්තු 15 || [[File:Flight MH370 last ping corridors alt.svg|right|thumb|250px|යානය ගමන් ගන්නට ඇතැයි සැක පහළ කරන මාර්ග ද්විත්වය. (ඉහලට - උතුරු කොරිඩෝව, පහලට - දකුණු කොරිඩෝව)]]ගුවන් යානය නිශ්චිත මාර්ගයෙන් බටහිර දෙසට හිතාමතාම හරවා තව දුරටත් පියාසර කර ඇතැයි, මැලේසියානු අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා විසින් නිවේදනයක් සිදු කොට ප්‍රකාශ කිරීම. යානය මාර්ග දෙකක් ඔස්සේ ගමන් ගන්නට ඇතැයි සැක පහළ කරන බවට ඔහු වැඩිදුරටත් ප්‍රකාශ කිරීම. <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/missing-mh370-plane-s/1036744.html#.UyQUjvlp7rQ.facebook |access-date=2014-03-15 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315111202/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/missing-mh370-plane-s/1036744.html#.UyQUjvlp7rQ.facebook }}</ref> පරික්ෂණ සිදු කරන බලදාරීන් විසින් ගුවන් යානාව පැහැරගැනීමකට ලක්ව ඇතැයි එදින පලවූ පලවූ මාධ්‍ය වාර්තා ප්‍රතික්ෂේප කිරීම. පැහැර ගැනීම තවත් එක් අනුමාන කිරීමක් පමණක් බව සඳහන් කිරීම.<ref>http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/asia/malaysia/10699933/Missing-Malaysia-Airlines-flight-MH370-investigator-denies-claim-plane-was-hija</ref> |- | *මාර්තු 16 || අතුරුදන් ගුවන් යානය සෙවීම සඳහා දායක වූ රටවල් ප්‍රමාණය 14 සිට 26 දක්වා වැඩිවීම. |- | *මාර්තු 16 || ගුවන් යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා වූ 53 වියැති Zaharie Ahmad Shah, පියාසැරියට පෙර මානසික ආතතියකින් සිටි බවට පරික්ෂණ වාර්තාවක් අණාවරණය කිරීම<ref>http://www.bbc.com/news/world-asia-26599394</ref> සහ ගුවන් නියමුවන් දෙදෙනාගේ නිවාස සෝදිසියකට ලක් කිරීම. (මැලේසියාවේ විපක්ෂ නායක අන්වර් ඉබ්‍රහිම්ට සිර දඬුවමකක් නියම වීම සම්බන්ධයෙන් ඔහු මානසිකව කළකිරී සිටි බවට සැක කෙරෙයි.) |-style="background-color:#FFCBDB; font-weight: bold" | *මාර්තු 18 || ගුවන් යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා වූ Zaharie Ahmad Shahගේ නිවසේ තිබූ ගුවන් සිමියුලේටරයේ, ගුවන් ධාවන පථ 5 ක පුහුණුව සහිත මෘදුකාංගයක් හමුවීම. එම ගුවන් ධාවන පථ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ පථ 3 ක්, මාලදිවයිනේ මාලේ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ පථය සහ අමෙරිකාවට අයත් දියාගෝ ගාෂියා දූපතේ හමුදා ධාවන පථයද තිබූ බව සඳහන්ය. මේ සියළුම ධාවන පථ මීටර 1000 ක් පමණ දිගකින් යුක්ත වීමද විශේෂත්වයකි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/us-military-base-south-asian-airports-in-mh370-pilots-simulator-says-paper |access-date=2014-03-18 |archive-date=2014-03-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140322021502/http://www.themalaysianinsider.com/malaysia/article/us-military-base-south-asian-airports-in-mh370-pilots-simulator-says-paper }}</ref> කෙසේ නමුත් දියාගෝ ගාෂියා දූපතේ හමුදා ගුවන්තොටුපළට මැලේසියානු යානය ලඟා නොවූ බව අමෙරිකාව මීට පෙර තහවුරු කරන ලදී |- | *මාර්තු 18 || අතුරුදන් යානය සෙවීමේ විශේෂ කටයුතු සඳහා මැලේසියාව, ඇමෙරිකාව, නවසීලන්තය, සහ ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවල් වලට අයත් ගුවන් යානා වලට, දේශීය ගුවන් සීමාවට ඇතුළු වීමට ශ්‍රී ලංකාව අවසර ලබා දීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=26119 |access-date=2014-03-18 |archive-date=2022-04-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220409234631/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=26119 }}</ref> |- | *මාර්තු 18 || අතුරුදන් ගුවන් යානයේ සිටි චීන මගීන්ගේ ඥාතීන්, ඔවුන්ට සත්‍ය තොරතුරු හෙළි නොකරන්නේ නම් ආහාර උපවාස ක්‍රියාමාර්ගයකට එළඹෙන බවට තර්ජනය කිරීම.<ref>http://www.theguardian.com/world/2014/mar/18/malaysia-airlines-hunger-strike-chinese-missing-plane-mh370</ref> |- | *මාර්තු 18 || මාර්තු 8 වන දින, එනම් යානය අතුරුදන් වූ දින [[මාලදිවයින|මාලදිවයිනේ]] Kuda Huvadhoo සංචාරක දිවයිනේ සිටි වැසියන් පිරිසක්, විශාල ගුවන් යානාවක් දූපතට ඉතා ආසන්නයෙන් (ගුවනේ පහතින්) පියාසර කරනු දැක තිබෙන බවට එරට Haveeru news නම් වෙබ් අඩවිය විසින් වාර්තා කිරීම. මාලදිවයින් පොලීසිය එම පුවත සම්බන්ධයෙන් පරික්ෂණයක් සිදු කිරීම ආරමිභ කිරීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/maldives-police-probe/1040832.html |access-date=2014-03-19 |archive-date=2014-03-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140320224435/http://www.channelnewsasia.com/news/asiapacific/maldives-police-probe/1040832.html }}</ref> අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සම්බන්ධයෙන්, එම තොරතුරු වල විශ්වාසනීයත්වය අවම බව මාලදිවයින් බලධාරීන් විසින් කියා කිරීම.<ref>http://www.freemalaysiatoday.com/category/nation/2014/03/19/missing-plane-spotted-near-maldives/</ref> |- | *මාර්තු 19 || මාර්තු 8 වනදා සිය රේඩාර් පද්ධතියක සටහන් වූ හඳුනා නොගත් වස්තුවක් පිළිබඳව, තායිලන්තය අණාවරණයක් සිදු කිරීම. එය අතුරුදන් යානයේ සළකුණක් විය හැකි බවට සැක පහළ වීම.<ref>http://abcnews.go.com/International/wireStory/china-finds-terror-link-nationals-jet-22951466</ref> |- | *මාර්තු 19 || ප්‍රධාන නියමුවා වූ Zaharie Ahmad Shahගේ ගුවන් සිමියුලේටරයේ මකා දමා තිබෙන දත්ත නැවත ලබා ගැනීමට මැලේසියානු බළධාරීන්, ඇමෙරිකානු FBI සහය පැතීම.<ref>http://www.nytimes.com/2014/03/20/world/asia/missing-malaysia-flight.html?hpw&rref=world&_r=0</ref> |- | *මාර්තු 19 || ගුවන් යානයේ ප්‍රධාන නියමුවා වූ Zaharie Ahmad Shah, මැලේසියාවේ විපක්ෂ නායක අන්වර් ඉබ්‍රහිම්ගේ සමීප ඥාතියෙකු බව හෙළිවීම.<ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-2583217/Revealed-Pilot-RELATED-jailed-Malaysian-opposition-leader-families-lost-relatives-threaten-hunger-strike.html</ref> (මැලේසියානු විපක්ෂනායකවරයා මේ වන විට පුංමෛතූනයක් සම්බන්ධයෙන් වරදකරුවෙකු වී සිරගතව පසුවෙයි.) |- | *මාර්තු 20 || සිය චන්ද්‍රිකා මගින්, අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් ද්විත්වයක් බටහිර ඕස්ටේ‍්‍රලියානු වෙරළට කිලෝමීටර් 2500 ක් නිරිත දිගින් ඉන්දීය සාගරයේ නිරික්ෂණය කල බවට, [[ඕස්ට්‍රේලියාව|ඕස්ට්‍රේලියානු]] අගමැති ටෝනි ඇබට් මහතා එරට පාර්ලිමේන්තුව තුලදී හෙළි කිරීම. එය තහවුරු කර ගැනීම පිණිස ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නොර්වීජීයාව එම ප්‍රදේශයේ පරීක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම. (මින් එක් සුන්බුන් කොටසක් මී 24 ක් පමණ දිග බව පැවසේ)<ref>http://www.hirunews.lk/sinhala/79654</ref><ref>http://www.theguardian.com/world/2014/mar/20/mh370-two-possible-objects-may-have-been-found-in-australian-search-zone</ref> |- | *මාර්තු 21 || අතුරුදන් වූ යානය සෙවීම වෙනුවෙන්, තම නෞකා හතරකට ඉන්දියානු මුහුදු කලාපය වෙත ඇතුල් වීමට අවසර ලබා දෙන ලෙස [[චීනය]] කල ඉල්ලීම, [[ඉන්දියාව]] විසින් ප්‍රතික්ෂේප කර දැමීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://chinadailymail.com/2014/03/21/china-refused-permission-to-search-for-missing-plane-in-indian-waters/ |access-date=2014-03-21 |archive-date=2014-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140323201818/http://chinadailymail.com/2014/03/21/china-refused-permission-to-search-for-missing-plane-in-indian-waters/ }}</ref> |- | *මාර්තු 21 || මාර්තු 8 වනදා ජෙඩා සිට ක්වාලාලම්පූර් දක්වා ගමන් කරමින් තිබූ ගුවන් යානයක සිටි කාන්තාවක්, තමා අන්දමන් මුහුදේ කඩා වැටී තිබූ යානාවක් දුටු බවට ප්‍රකාශ කිරීම.<ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-2586013/Malaysian-woman-claims-seen-missing-MH370-water-near-Andaman-Islands-day-disappeared.html</ref> |- | *මාර්තු 22 || දකුණු දිග ඉන්දියානු මුහුදේ පාවෙමින් තිබූ, අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටසක් දැක්වෙන, මාර්තු 18 වන දින ගත් චීන චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක් සම්බන්ධයෙන් චීනය පරීක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම. (මෙම සුන්බුන් කොටස මී 22× 13 ක් පමණ වන බව පැවසේ) චීන චන්ද්‍රිකාවේ මෙම සුන්බුන් කොටස දැක්වෙන පිහිටුම, මාර්තු 20 වන දින පළකල ඕස්ට්‍රේලියානු චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයේ පිහිටුමට වඩා කිලෝ මීටර 125 ක් පමණ බටහිරින් පිහිටා ඇති බව සඳහන්ය. <ref>http://www.bbc.com/news/world-asia-26697048</ref> |- | *මාර්තු 22 || ඕස්ට්‍රේලියානු චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක් පදනම් කර ගනිමින් මාර්තු 20 වන දින ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නොර්වීජීයාව, බටහිර ඕස්ටේ‍්‍රලියානු වෙරළට කිලෝමීටර් 2500 ක් නිරිත දිගින් වූ ඉන්දීය සාගරයේ සිදුකල පරික්ෂණයන්ගේ සාර්ථකත්වයක් ඇති නොවීම.<ref>http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-26677056</ref> |- | *මාර්තු 23 || ඕස්ට්‍රේලියානු සහ චීන චන්ද්‍රිකා මගින් නිරික්ෂණය කල ප‍්‍රදේශයේම (දකුණු ඉන්දීය සාගරයේ ඕස්ටේ‍්‍රලියාවට කිලෝමීටර් 2500ක් පමණ බටහිරින් වූ පෙදෙස), අතුරුදන් වූ යානයේ බවට සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් තම චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප මගින්ද නිරීක්ෂණය කල බවට [[ප්‍රංශය]] ප්‍රකාශ කිරීම.<ref>http://www.dailymail.co.uk/news/article-2587209/Now-France-says-satellite-images-objects-missing-MH370-airliner.html</ref> |-style="background-color:#ee3333; font-weight: bold" | *මාර්තු 24 || [[මලයාසියාව|මැලේසියානු]] අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා, අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය දක්ෂිණ ඉන්දීය සාගරයට කඩා වැටුණු බවට තහවුරු කිරීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.haaretz.com/news/world/1.581664 |access-date=2014-03-24 |archive-date=2014-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140324223249/http://www.haaretz.com/news/world/1.581664 }}</ref><ref>http://edition.cnn.com/2014/03/24/world/asia/malaysia-airlines-plane/</ref><ref>http://www.euronews.com/2014/03/24/live-mh370-us-search-plane-unable-to-find-objects-spotted-by-chinese-on-south-/</ref> |- | *මාර්තු 25 || අතුරුදන් ගුවන් යානය සොයා දකුණු දිග ඉන්දියන් සාගරයේ සිදු කල සෙවීම් කටයුතු, අහිතකර කාලගුණ තත්වය නිසා අත්හිටුවීම.<ref>http://www.ndtv.com/article/world/australia-suspends-search-for-jet-debris-citing-bad-weather-500075</ref> පදනම් විරහිත තොරතුරු ඉදිරිපත් කරන බව පවසමින්, යානයේ සිටි චීන ජාතිකයින්ගේ ඥාතීන්, මැලේසියානු නිළදාරීන්ට චෝදනා සහ විරෝධතා එල්ල කිරීම.<ref>http://edition.cnn.com/2014/03/25/world/asia/malaysia-airlines-plane/</ref> |- | *මාර්තු 25 || අතුරුදන් ගුවන් යානයේ කළු පෙට්ටිය තවත් දින 15 ක් තුල සොයා නොගතහොත්, යානයේ කඩා වැටීම සැමදා අභිරහසක්ව පවතිනු ඇති බවට මාධ්‍ය විසින් වාර්ථා කිරීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://perezhilton.com/2014-03-25-malaysian-airlines-flight-370-black-box-must-be-found-before-batteries-die#.UzLbiqiSwdA |access-date=2014-03-26 |archive-date=2014-03-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140326071040/http://perezhilton.com/2014-03-25-malaysian-airlines-flight-370-black-box-must-be-found-before-batteries-die#.UzLbiqiSwdA }}</ref> |- | *මාර්තු 26 || අහිතකර කාලගුණ තත්වය නිසා අත්හිටවූ යානය සෙවුම් කටයුතු අද නැවතත් පටන් ගැනීම.<ref>http://www.irishexaminer.com/breakingnews/world/malaysia-plane-search-resumes-as-seas-calm-626049.html</ref> |- | *මාර්තු 26 || අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් 122 ක ප්‍රමාණයක්, සෙවීම් කටයුතු සිදු කරන දකුණු දිග ඉන්දියන් සාගරයේ පාවෙමින් පවතින ආකාරය, 23 වනදා ලබා ගත් ප්‍රංශ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයන්හී සටහන්ව ඇතිබවට, මැලේසියානු ප්‍රවාහන අමාත්‍යවරයා ප්‍රකාශ කිරීම. (මේ සුන්බුන් කැබලි මීටර 1 සිට මීටර 23 ක් පමණ දක්වා විශාල බව පැවසේ.)<ref>http://www.independent.co.uk/news/world/asia/missing-malaysia-flight-mh370-french-satellite-images-show-possible-debris-field-of-122-objects-in-search-area-9216139.html</ref> |- | *මාර්තු 27 || අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් 300 ක පමණ ප්‍රමාණයක්, පර්ත් සිට කිලෝමීටර 2700ක් පමණ නිරිත දෙසින් (ප්‍රංශ චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයන්හී සටහන්ව තිබූ කලාපයේ සිට කිලෝමීටර් 200 ක් පමණ ඊසාන දෙසින්) දකුණු දිග ඉන්දියන් සාගරයේ පාවෙමින් පවතින ආකාරය, 24 වනදා ලබා ගත් [[තායිලන්තය|තායි]] චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයන්හී සටහන්ව ඇතිබවට, වාර්ථා වීම.<ref>http://www.bbc.com/news/world-asia-26763358</ref> |- | *මාර්තු 27 || අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් 10 ක පමණ ප්‍රමාණයක්, 26 වනදා ලබා ගත් [[ජපානය|ජපාන]] චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයන්හී සටහන්ව ඇතිබවට වාර්ථා වීම.<ref>http://www.themalaymailonline.com/malaysia/article/japan-satellite-images-show-floating-objects-possibly-from-mh370-reports</ref> |- | *මාර්තු 27 || අහිතකර කාලගුණ තත්වය නිසා සෙවුම් කටයුතු සඳහා බාධා එල්ල වීම.<ref>http://www.business-standard.com/article/news-ians/300-more-objects-spotted-bad-weather-disrupts-jet-search-roundup-114032701209_1.html</ref> |- | *මාර්තු 28 || නව විශ්වාසනීය සාක්ෂි කීපයක් මත පදනම්ව දක්ෂිණ ඉන්දියන් සාගරයේ මෙතෙක් සෙවීම් කටයුතු සිදු කල කලාපය අතහැර ඊට කිලෝ මීටර 1,100 ක් පමණ ඊසාන දිග නව කලාපයක සෙවීම් කටයුතු සිදු කිරීම ඇරඹීම.<ref>http://edition.cnn.com/2014/03/27/world/asia/malaysia-airlines-plane/</ref><ref>http://www.chicagotribune.com/news/chi-malaysia-plane-search-20140327,0,725532.story</ref> |- | *මාර්තු 28 || සෙවුම් කටයුතු සිදුකරන නව කලාපය තුලදී, අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් යම් ප්‍රමාණයක් [[නවසීලන්තය|නවසීලන්ත]] සෙවුම් යානාවක් විසින් නිරීක්ෂණය කිරීම.<ref>http://www.smh.com.au/national/malaysia-airlines-mh370-plane-detects-debris-in-new-search-zone-20140328-35p0p.html</ref> |- | *මාර්තු 30 || ගුවන් යානය කඩා වැටෙන්නට ඇතැයි සැක කෙරෙන නව කලාපයේ සෙවුම් කටයුතු සිදු කිරීමට, කලු පෙට්ටිය අණාවරකයක් සහිත යාත්‍රාවක් ඕස්ට්‍රේලියාව විසින් යෙදවීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.weather.com/tv/tvshows/americas-morning-headquarters/missing-malaysia-airlines-plane-flight-370-update-20140317 |access-date=2014-03-30 |archive-date=2014-03-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140330023231/http://www.weather.com/tv/tvshows/americas-morning-headquarters/missing-malaysia-airlines-plane-flight-370-update-20140317 }}</ref> |- | *මාර්තු 31 || සෙවුම් කටයුතු සිදුකරන මුහුදේ, අතුරුදන් ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන තැඹිලි පැහැ කොටස් 4 ක් දර්ශනය වූ බවට ඕස්ට්‍රේලියානු ගුවන් කණ්ඩායමක් පිරිසක් වාර්ථා කිරීම. ගුවන් යානය අතුරුදන්ව අදට දින 22 ක් වන අතර එහි කලු පෙට්ටියේ ආයු කාලය තව දින 8 කින් අවසන් වන බවට මාධ්‍ය විසින් වාර්ථා කිරීම.<ref>http://edition.cnn.com/2014/03/30/world/asia/malaysia-airlines-plane/</ref> |- | *මාර්තු 31 || මාර්තු 8 වන දින අතුරුදන් වූ ගුවන් යානාවේ සිටි ෆිලිප් වුඩ් (Phillip Wood) නම් මගියෙකු, තමන් ගමන් ගත් යානාව නොහඳුනන හමුදා පිරිසක් විසින් පැහැරගත් බවත්, ඔහුව අනෙකුත් මගීන්ගෙන් වෙන් කොට කුටියක සිර කොට ඇති බවත්, තමාට ඖෂධ ලබා දී ඇති බව හැඟෙන බවත්, සඳහන් කරමින් තමා වෙතට කෙටි පණිවුඩයක් හා හිස් අඳුරු ඡායාරූපයක් ලැබුණු බවට ජිම් ස්ටෝන් (Jim Stone) නැමැත්තෙකු වාර්ථා කිරීම. තමා IBM හී සේවය කරන්නෙකු බව ෆිලිප් වුඩ් විසින් වැඩි දුරටත් කෙටි පණිවුඩයේ දක්වා ඇත. එම එවන ලද එම ඡායාරූපයෙහි ඛණ්ඩාංක (coordinates), ඇමෙරිකානු හමුදා යටතේ පවතින දියාගෝ ගාෂියා දූපතේ පිහිටි ගොඩනැගිල්ලකට සමපාත වන බවද සඳහන් වෙයි. කෙටි පණිවුඩය ලැබී තිබෙන්නේ මාර්තු 18 වන දිනයි.<ref>http://beforeitsnews.com/scandals/2014/03/missing-maylasian-plane-passenger-ibm-exec-philip-wood-sends-phone-text-message-from-diego-garcia-2433790.html</ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://kiis1065.com.au/news/text-message-from-mh370-sent-10-days-after-plane-disappears |access-date=2014-04-05 |archive-date=2014-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140408044146/http://www.kiis1065.com.au/news/text-message-from-mh370-sent-10-days-after-plane-disappears }}</ref><ref>http://www.closeronline.co.uk/2014/04/missing-flight-mh370-passenger-sends-desperate-text-i-am-being-held-hostage</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 2 || ගුවන් යානාව අතුරුදන් වීමේ අභිරහස කවදාවත් හෙළි නොවිය හැකි බවට, මැලේසියානු පොලිස්පතිවරයා විසින් අනතුරු හැඟවීම.<ref>http://www.theguardian.com/world/2014/apr/02/mh370-malaysia-police-chief-missing-malaysia-airlines-plane-mystery</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 3 || අතුරුදන් ගුවන් යානය පිළිබඳ වැඩි විස්තර සොයා බැලීමට මැලේසියානු අගමැති නජිබ් රසාක් මහතා ඕස්ට්‍රේලියාවට පැමිණීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://time.com/47813/malaysian-pm-visits-australian-base-for-jet-search/ |access-date=2014-04-04 |archive-date=2014-04-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140404110153/http://time.com/47813/malaysian-pm-visits-australian-base-for-jet-search/ }}</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 5 || අතුරුදන් වූ යානය සොයා මුහුදේ මෙහෙයුම් සිදු කල Ocean Shield නම් චීන මුර සංචාරක නෟකාව මගින්, ගුවන් යානා කළු පෙට්ටිය විසින් නිකුත් කරන සංඛ්‍යාතයන්ට සමාන සංඛ්‍යාතයකින් නිකුත් වූ සංඥා කිහිපයක් ග්‍රහණය කර ගැනීම.<ref>http://www.theguardian.com/world/2014/apr/05/mh370-chinese-patrol-ship-detects-pulse-signal</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 8 || ඕෂන් ෂීල්ඩ් (Ocean Shield) නම් චීන මුර සංචාරක නෞකාව විසින් නැවත වතාවක් අප්‍රියෙල් 5 වනදින ලැබුණු සංඛ්‍යාතයන්ට සමාන සංඛ්‍යාතයකින් නිකුත් වූ සංඥා දෙකක් ග්‍රහණය කර ගැනීම.<ref>{{cite web|title=Missing plane search has 'best lead so far'|url=http://www.bbc.com/news/world-asia-26917934|publisher=BBC|accessdate=7 April 2014}}</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 10 || ඕෂන් ෂීල්ඩ් චීන මුර සංචාරක නෞකාව විසින් තවත් සංඥාවක් ග්‍රහණය කර ගැනීම.<ref>[http://www.cbsnews.com/news/malaysia-airlines-flight-370-search-possible-black-box-ping-from-indian-ocean/ Malaysia Airlines Flight 370 searchers hear another possible black box ping from Indian Ocean ]. ''[[CBS News|CBS]]'', 10 April 2014</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 11 || [[File:MH370 search-audible pings1.jpg|right|thumb|250px|ඕෂන් ෂීල්ඩ් යාත්‍රාව විසින් සංඥා ග්‍රහණය කරගත් පිහිටුම් සහ සංඥා මැකී ගිය පිහිටුම්]]ඕෂන් ෂීල්ඩ් චීන මුර සංචාරක නෞකාව විසින් පසුගිය දිනවල ග්‍රහණය කරගත් සංඥා, ගුවන් යානයේ කළු පෙට්ටියෙන් නිකුත් වූ සංඥාවන් බවට තමා විශ්වාස කරන බව ඕස්ට්‍රේලියානු අගමැති [[ටෝනි ඇබට්]] මහතා කියා සිටීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://time.com/59062/mh370-black-box-may-be-found/ |access-date=2014-04-13 |archive-date=2014-04-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140413101809/http://time.com/59062/mh370-black-box-may-be-found/ }}</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 14 || ඕෂන් ෂීල්ඩ් චීන මුර සංචාරක නෞකාව විසින් ග්‍රහණය කරගත් සංඥා එන්නට ඇතැයි අනුමාන කල මුහුදු තීරයට කිලෝමීටර 5.5 ක් පමණ දුරින් තෙල් පැල්ලමක් මතුවීම. එය අතුරුදන් යානයට අයත්දැයි සොයාබැලීමට පරික්ෂණ ඇරඹීම.<ref>{{Cite web | title = Malaysia Airlines MH370: submarine to be deployed as oil slick spotted | work=The Daily Telegraph| accessdate = 14 April 2014| url = http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/australiaandthepacific/australia/10764523/Malaysia-Airlines-MH370-submarine-to-be-deployed-as-oil-slick-spotted.html}}</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 18 || අප්‍රියෙල් 14 දින මුහුදේ මතුවූ තෙල් පැල්ලම් අතුරුදන් යානයට අයත් නොවන බව තහවුරු කර ගැනීම.<ref>{{cite web|last=Withnall|first=Adam|title=Malaysia Airlines flight MH370: Analysis of Indian Ocean oil slick shows it is not from missing jet|url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/malaysia-airlines-flight-mh370-analysis-of-indian-ocean-oil-slick-shows-it-is-not-from-missing-jet-9267445.html|publisher=The Independent|accessdate=18 April 2014}}</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 24 || අතුරුදන් වූ යානයට අයත් යැයි සැකකෙරෙන ලෝහමය කොටසක් ඕස්ට්‍රේලියානු බටහිර වෙරළට ආසන්නයෙන් හමුවීම. නමුත් එය යානාවට අයත් නොවන සුන්බුන් කොටසක් බව පසුව තහවුරු වීම.<ref>{{cite web|title=Link to MH370 discounted after debris washes up on Western Australia coast|url=http://www.theguardian.com/world/2014/apr/23/object-found-australia-link-missing-flight-mh370|publisher=www.theguardian.com|accessdate=26 April 2014|author=Paul Farrel|coauthors=Michael Safi|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?url=http%3A%2F%2Fwww.theguardian.com%2Fworld%2F2014%2Fapr%2F23%2Fobject-found-australia-link-missing-flight-mh370&date=2014-04-26|archivedate=26 April 2014}}</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 28 || අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය සොයා සිදුකරන ඉහල සිට සිදුකරන ගුවන් මෙහෙයුම් අත්හිටුවා, මුහුද යට සෙවුම් කටයුතු සිදු කිරීම සම්බන්ධයෙන් අදහස් පළවීම. යානයේ සුන්බුන් මේ වනවිට ගිලීගොස් ඇතැයි අනුමාන කිරීම.<ref>[http://www.jacc.gov.au/media/interviews/2014/april/tr011.aspx JACC Transcript of Press Conference] Retrieved 28 April 2014)''</ref><ref>[http://www.bbc.com/news/world-asia-27184295 Missing plane: Search enters 'new phase'] BBC 28 April 2014 Last updated at 06:15</ref><ref>[http://www.smh.com.au/federal-politics/political-news/fruitless-search-for-mh370-will-scour-larger-area-of-ocean-floor-says-tony-abbott-20140428-zr0sb.html Press conference video extract] Sydney Morning Herald ''(Retrieved 28 April 20214)''</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 29 || වත්මන් සෙවීම් කටයුතු දියත් කරන ප්‍රදේශයට කිලෝමීටර 5000 කට පමණ මෙහායින් බෙංගාල බොක්ක කලාපයෙහි තිබී අතුරුදන් MH370 යානයට අයත් යැයි කියන සුන්බුන් කොටස් හමුවූ බවට, ඕස්ට්‍රේලියානු මුහුදු ගවේෂණ ආයතනයක් ප්‍රකාශ කිරීම.<ref>http://indiatoday.intoday.in/story/missing-flight-mh370-malaysia-airlines-search-for-mh370/1/358097.html</ref><ref>http://www.stuff.co.nz/world/asia/9988528/Australian-company-claims-MH370-wreckage-found</ref> |- | *අප්‍රියෙල් 30 || ඕස්ට්‍රේලියානු මුහුදු ගවේෂණ ආයතනයක් විසින් යානයට අයත් සුන්බුන් කොටස් හමුවීමට ඉඩහැකි බවට අප්‍රියෙල් 29 දින සිදුකල ප්‍රකාශය, The Joint Agency Coordination Centre (JACC) විසින් ප්‍රතික්ෂේප කිරීම.<ref>{{cite news |last1=Marquez |first1=Miguel |last2=Molko |first2=David |last3=Yan |first3=Holly |date=30 April 2014 |title=Searchers dispute company's claim that it may have found aircraft wreckage |url=http://edition.cnn.com/2014/04/29/world/asia/malaysia-airlines-plane/ |publisher=CNN |accessdate=30 April 2014 }}</ref> |- | *මැයි 1 || අතුරුදන් වූ ගුවන් යානය ගැන මූලික පරීක්ෂණ වාර්තාව, මැලේසියානු රජය විසින් මහජනතාවට නිකුත් කිරීම.<ref>http://www.hirunews.lk/sinhala/82385</ref> එම වාර්ථාවට අනූව, සෙවීම් කටයුතු ආරම්භ වී තිබෙන්නේ යානය අතුරුදන් වී පැය 4 කට පසුවයි. |- | *මැයි 2 || අතුරුදන් වූ යානය සෙවීමට තවත් වසරක් පමණ ගතවනු ඇති බවට, සෙවුම් කටයුතු භාර ප්‍රධානියෙකු වූ Angus Houston විසින් ප්‍රකාශ කිරීම.<ref>http://www.nbcnews.com/storyline/missing-jet/owe-it-families-search-jet-may-take-year-n95376</ref> |- | *මැයි 2 || යානාවේ ගමන් ගත් සියළු දෙනා මේ වන විට මියගොස් ඇතැයි යන සත්‍යයට මුහුණ දී සිත් සනසාගන්නා ලෙස, මැලේසියානු බලදාරීන් අතුරුදන් යානාවේ සිටි මගීන්ගේ ඥාතීන්ට දැන්වීම නිසා, ඥාතීන් සිය මියගිය අය වෙනුවෙන් මෙම සති අන්තයේ පළමු අවමගුල සිදුකරන බවට ප්‍රකාශ කිරීම.<ref>http://www.voanews.com/content/as-first-funerals-set-for-mh370-passengers-malaysia-says-face-reality/1906077.html {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | *මැයි 5 || ඇමරිකානු ආරක්ෂක අංශ විසින් ලබාදුන් තොරතුරු මත පදනම්ව, MH370 ගුවන් යානය අතුරුදන්වීම සම්බන්ධයෙන්, අල්කයිඩා ත‍්‍රස්තවාදීන් සමග ගනුදෙණු කරන කරනවා යැයි කියන පුද්ගලයන් 11 දෙනෙකු මලයාසියාවේ ක්වාලාලම්පූර් නුවරදී අත්අඩංගුවට ගැනීම.<ref>http://www.hirunews.lk/sinhala/82584</ref> |- | *මැයි 8 || අභිරහසක් පමණක් ඉතිරිකරමින්, මැලේසියානු MH370 යානය අතුරුදන් වී අද දිනට මාස දෙකක් සම්පූර්ණ වීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://newsfirst.lk/sinhala/2014/05/%E0%B6%B8%E0%B7%90%E0%B6%BD%E0%B7%9A%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%94-mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B6%B1/ |access-date=2014-05-09 |archive-date=2014-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140510072139/http://newsfirst.lk/sinhala/2014/05/%E0%B6%B8%E0%B7%90%E0%B6%BD%E0%B7%9A%E0%B7%83%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%94-mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AD%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B6%B1/ }}</ref> |- | *මැයි 20 || MH370 ගුවන් යානය වෙඩි තබා බිම හෙළු බවට මතයක් පලවීම.<ref>http://www.hirunews.lk/sinhala/83603</ref> |- | *මැයි 27 || අතුරුදන් වූ MH370 යානයේ චන්ද්‍රිකා දත්ත මැලේසියානු බලදාරීන් විසින් මාධ්‍යයට නික්තු කිරීම.<ref>http://www.hirunews.lk/sinhala/84113</ref> |- | *මැයි 29 || ඕස්ටේ‍්‍රලියාවේ පර්ත් නුවරට වයඹ දෙසින් වන ඉන්දීය මුහුදු ප‍්‍රදේශයේ, අතුරුදන් වූ MH370 යානය නොමැති බව හෙළිවීම.<ref>http://www.hirunews.lk/sinhala/84280</ref> |- | *මැයි 29 || අතුරුදන් වූ MH370 යානයේ කළු පෙට්ටියෙන් නිකුත් වූවා යැයි සැකකළ ශබ්දය ව්‍යාජ ශබ්දයක් බව අමෙරිකානු නාවික හමුදාව ප්‍රකාශ කිරීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://newsfirst.lk/sinhala/2014/05/mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%81%E0%B6%B6%E0%B7%8A/ |access-date=2014-05-30 |archive-date=2014-06-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140601023728/http://newsfirst.lk/sinhala/2014/05/mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%9A%E0%B7%85%E0%B7%94-%E0%B6%B4%E0%B7%99%E0%B6%A7%E0%B7%8A%E0%B6%A7%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%81%E0%B6%B6%E0%B7%8A/ }}</ref> |- | *ජුනි 5 || අතුරුදන් වූ MH370 යානය ඉන්දියාවට ආසන්න මුහුදේදී ගිනිබත් වූ බවට ඇසින් දුටු සාක්ෂියක් පිළිබඳ වාර්ථා වීම.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://newsfirst.lk/sinhala/2014/06/mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA-%E0%B6%89%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%A7-%E0%B6%86%E0%B7%83%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%84/ |access-date=2014-06-06 |archive-date=2014-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140607194445/http://newsfirst.lk/sinhala/2014/06/mh370-%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B6%BA-%E0%B6%89%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%A7-%E0%B6%86%E0%B7%83%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B7%84/ }}</ref> |- | *ජුනි 16 || MH370 ගුවන් යානය අතුරුදහන් වී අදට දින සියයක් සැපිරීම.<ref>http://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=43995{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- | *ජුනි 26 || MH370 ගුවන් යානය අතුරුදන් වූ අවස්ථාව වන විට ගුවන් නියමුවෙකුගේ පාලනයෙන් තොරව පැවති බවට සැකකරන බව, ඔස්ට්‍රේලියානු මාර්ටින් ඩොලන් (Martin Dolan) විසින් කියා සිටීම.<ref>http://www.nbcnews.com/storyline/missing-jet/missing-flight-mh370-was-autopilot-crashing-official-n141331</ref> |- | *සැප්තැම්බර් 15 || අතුරුදන් වූ MH370 ගුවන් යානයට අයත් යැයි සැක කෙරෙන සුන්බුන් කොටස් 58ක් ඉන්දීය සාගරයෙන් හමුවීම.<ref>http://www.hirunews.lk/sinhala/92214</ref> |-style="background-color:#FFCBDB; font-weight: bold" | *2015 ජූලි 29 || අනතුරෙන් මාස 17කට පසුව [[රීයූනියන්]] දිවයිනට ගසාගෙන පැමිණි ගුවන් යානාවක කොටසක් MH370 ගුවන් යානයට අයත් ඒවා විය හැකි බව තහවුරු කිරීම.<ref>http://www.express.co.uk/news/world/596319/Malaysia-Airlines-MH370-found-debris-confirm-Reunion</ref> |- |} ==මේවාද බලන්න== *[[මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 17 පියාසැරිය]] *[[ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා 8501 පියාසැරිය]] ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|30em}} ==භාහිර සබැදි== * [http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html Updates regarding MH370] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308134226/http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/dark-site.html |date=2014-03-08 }} ''[[Malaysia Airlines]]'' * [http://www.malaysiaairlines.com/content/dam/mas/master/en/pdf/Malaysia%20Airlines%20Flight%20MH%20370%20Passenger%20Manifest.pdf Passenger Manifest]( {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140308153900/http://www.malaysiaairlines.com/content/dam/mas/master/en/pdf/Malaysia%20Airlines%20Flight%20MH%20370%20Passenger%20Manifest.pdf |date=2014-03-08 }}) * "[http://www.klia.com.my/index.php/component/content/article/46/276.html Updates on Flight MH370]" from [[Kuala Lumpur International Airport]] * [http://www.boeing.com/assets/images/feature_948x432/malaysia_statement_948x432.jpg Statement] from [[Boeing]] * [http://www.nst.com.my/mh370 Coverage] from the ''[[New Straits Times]]'' * [http://www.flightradar24.com/data/airplanes/9m-mro Last known position and information] of 9M-MRO from Flightradar24.com {{2014 වසරේ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්}} [[ප්‍රවර්ගය:2014 වසර තුළ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්]] [[ප්‍රවර්ගය:මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් අනතුරු සහ සිදුවීම්]] [[ප්‍රවර්ගය:බෝයිං 777 සම්බන්ධ අනතුරු සහ සිදුවීම්]] 39t775wnwgliwyup7txph4ve6d9vetn බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව 0 52146 800228 796360 2026-09-25T07:49:06Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800228 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Giotto - Scrovegni - -18- - Adoration of the Magi.jpg|thumbnail|ඉතාලියේ ෆ්ලොරන්ස්හි [http://en.wikipedia.org/wiki/Giotto Giotto di Bondone] විසින් පින්තාරු කරන ලද ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ නමස්කාරය (1267-1337).බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව ධූමකේතුවක් ලෙස ළදරුවාට ඉහළින් පෙන්නුම් කෙරේ. ක්‍රි.ව 1301හි ධූමකේතුවක දර්ශනයක් තිබූ බවට Giotto විසින් සාක්ෂි දරා ඇත]] ක්‍රිස්තියානි සම්ප්‍රදායේ '''බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව''' නමින් තවද හැදින්වෙන,'''නත්තල් තරුව''',<ref>{{citation |url=http://science.nasa.gov/headlines/y2000/ast16May_1.htm |title=A Christmas Star for SOHO |accessdate=2008-07-04 |publisher=[[NASA]] |archiveurl=http://web.archive.org/web/20041224171230/http://science.nasa.gov/headlines/y2000/ast16May_1.htm |archivedate=December 24, 2004 |access-date=2014-04-07 |archive-date=2004-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20041224171230/http://science.nasa.gov/headlines/y2000/ast16May_1.htm }}</ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Biblical_Magi ශාස්ත්‍රවන්තයින්] තිදෙනාට [[ජේසු|ජේසුස් වහන්සේගේ]] උපත අනාවරණය කිරීමටත් පසුව ඔවුන් හට බෙත්ලෙහෙමට ඒමටත් මගපෙන්වන ලදී.මෙම තාරකාවේ සිදුවීම පෙන්නුම් කරන්නේ [[මතෙව් සුභාරංච්ය|මතෙව් සුභාරංචියේ]] උත්පත්ති කථාවේ, [[ජෙරුසලම|ජෙරුසලමට]]<ref>{{bibleverse||Matthew|2:1–2|NKJV}}</ref> "ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ පැමිණීම" කොටසේ පමණි.එහේදී ඔවුන් ජුදාහි රජු වන [[හෙරෝද් රජ|හෙරෝද්]] මුණගැසී ජුදයින්ගේ රජු කොතනකදී ඉපදුනුදැයි අසන ලදී.එවිට හෙරෝද්, [[මීකා (දිවැසිවරයා)|මීකාගේ]] පොතෙහි සදහන් දිවැසිවැකිය පරිදි ඔවුන් හට බෙත්ලෙහෙම නම් වූ නුදුරු ගම්මානයට මග පෙන්වන ලදී. තරුව,ඔවුන්ව ජේසුස්වහන්සේ උපන් ස්ථානයට ගෙන යන ලද අතර එහේදී ඔවුන් උන්වහන්සේට නමස්කාර හා පඩුරු පුද කරන ලදී.ශාස්ත්‍රවන්තයින් හට නැවත හෙරෝද් හමුවට නොයන ලෙස දිව්‍යමය අණකින් දන්වන ලද අතර ඔවුන් වෙනත් මගකින් "සිය රට"බලා යන ලදී.<ref>{{bibleverse||Matthew|2:1–2|NKJV}}</ref> ක්‍රිස්තුතුමාගේ උපත සලකුණු කිරීමට මෙම තාරකාව පෑයූ බවට ක්‍රිස්තියානුවන් බොහොමයක් විසින් විශ්වාස කරති.සමහර දේවධර්මචාරීන් විසින් මෙම තාරකාව "තාරකා දිවැස්වැකිය"<ref name="Freed 2001 93">{{citation |last=Freed |first=Edwin D. |title=The Stories of Jesus' Birth: A Critical Introduction |publisher=Continuum International |year=2001 |page=93 |url=http://books.google.com/?id=sF-ZKEssEGwC&printsec=frontcover&q|isbn=0-567-08046-3}}</ref> නම් වූ දිවැසිවැකිය සම්පූර්ණ කිරීමක් ලෙස හදුන්වයි. තාරකාවිද්‍යාඥයින් මෙම තාරකාව අසාමාන්‍ය තාරකාවිද්‍යාත්මක සංසිද්ධීන් වන බ්‍රහස්පති හා සෙනසුරු සංගමනය,ධූමකේතුව(වල්ගාතරුව),අද්භූත තාරකාව<ref>"Star of Bethlehem." Cross, F. L., ed. The Oxford dictionary of the Christian church. New York: Oxford University Press. 2005</ref><ref>{{citation |first=Telegraph |authorlink=Telegraph |title=Jesus was born in June |url= http://www.telegraph.co.uk/topics/christmas/3687843/Jesus-was-born-in-June-astronomers-claim.html |accessdate=2011-12-14 |location=London |work=The Daily Telegraph |date=2008-12-09}}</ref> යන දෑ කෙරෙහි සබැදුම් කිරීමට බොහෝ උත්සහා දරා ඇත. බොහෝ නූතන විද්වතුන් මෙහි එෙතිහාසික නිරවද්‍යතාවය පිළිබඳ සැක පල කරන අතර මෙය මතෙව් සුභාරංචි<ref>For example, Paul L. Maier, "Herod and the Infants of Bethlehem", in ''Chronos, Kairos, Christos II'', [[Mercer University Press]] (1998), 171; [[Geza Vermes]], ''The Nativity: History and Legend'', London, Penguin, 2006, p22; [[E. P. Sanders]], ''The Historical Figure of Jesus'', 1993, p.85; Aaron Michael Adair, "Science, Scholarship and Bethlehem's Starry Night", ''Sky and Telescope'', Dec. 2007, pp. 26–29 (reviewing astronomical theories).</ref> කතුවරයාගේ හුදෙක් ධාර්මික ප්‍රබන්ධයක් බවට තර්ක කරති. නත්තල් සමයේදී<ref name="Mosley1">{{cite web | last=John |first=Mosley |title=Common Errors in 'Star of Bethlehem' Planetarium Shows |url=http://www.ips-planetarium.org/planetarian/articles/common_errors_xmas.html |accessdate=2008-06-05}}</ref> මෙම මාතෘකාව ග්‍රහලෝකාගාර සංදර්ශන වල ජනප්‍රිය අංගයක් වන නමුදු බයිබලීය වාර්තා අනුව මෙම සිද්ධිය ජේසුස්වහන්සේගේ උපතින් මාස කිහිපයකට පසු සිදු වූ බව පැවසේ. බටහිර ක්‍රිස්තියානි<ref>{{citation |last=Ratti |first=John |title=First Sunday after the Epiphany |url=http://www.episcopalchurch.org/sermons_that_work_6772_ENG_HTM.htm |accessdate=2008-06-05 |access-date=2014-04-07 |archive-date=2011-10-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111012200453/http://www.episcopalchurch.org/sermons_that_work_6772_ENG_HTM.htm }}</ref> භක්තිකයන් මෙම දිනය ජනවාරි 6 දා සමරති. මෙම තාරකාව [[ලූක් සුභාරංච්ය|ලූක් සුභාරංචියේ]] ගවඔරු සිදුවීමෙහි නිතරම නිරූපණය වන නමුදු තාරකාව හා ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ පැමිණීම ලූක් සුභාරංචියේ උත්පත්ති කථාවේ ඇතුලත් නොවේ. ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} == මතෙව් වෘතාන්තය == [[ගොනුව:Chartres2006 039.jpg|thumbnail|ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ නමස්කාරය Chartres ආසන දෙව් මැදුර, Jehan de Beauce විසින්, ප්‍රංශය, 16වන සියවස.]] මතෙව් සුභාරංචිය අනුව ශාස්ත්‍රවන්තයින් ජෙරුසලමේ හෙරෝද් රාජසභාවට පැමිණි අතර ජුදයින්ගේ රජ උපත සලකුණු කල තාරකාව පිළිබඳ හෙරෝද්ට සැල කරන ලදී. හෙරෝද් රජු දවස ජුදයේ බෙත්ලෙහෙමේ‍ [[ජේසුස් තුමා|ජේසුස්වහන්සේ]] උපන් කල පෙර දිගින් [http://en.wikipedia.org/wiki/Biblical_Magi ශාස්ත්‍රවන්තයෝ]<ref>Brown, Raymond Edward (1988). ''[http://books.google.com/books?id=G4qpnvoautgC&printsec=frontcover&source=gbs_ge_summary_r&cad=0#v=onepage&q&f=false An Adult Christ at Christmas: Essays on the Three Biblical Christmas Stories]'', Liturgical Press, p. 11 ISBN 0-8028-3931-2; ''Eerdmans Dictionary of the Bible'', Eerdmans (2000), p. 844.</ref> ජෙරුසලමට අවුත්,"''ජුදෙව්වරුන්ට රජව උපන් උතුමාණෝ කොතැන්හිද?අපි එතුමාණන්ගේ තාරකාව පෙරදිගදී දැක<ref name="rising"/>,එතුමාණන්ට නමස්කාර කරන පිණිස ආවෙමු''"යි කීහ.එපවත් ඇසූ හෙරෝද් රජ ද මුළු ජෙරුසලම් ජනතාවද කැළඹුණාහ.එකල ඔහු සෙනඟගේ සියලු නායක පූජකයන්ද විනයධරයන්ද රැස් කරවා,"''ක්‍රිස්තුන්වහන්සේ කොහේ උපදින සේක්දැ''"යි ඔවුන්ගෙන් විචාළේය.<ref>{{bible verse||Matthew|2:1–4|NKJV}} [[New King James Version]] (1982).</ref> හෙරෝද් රජ "කැළඹුණ" ,ලද්දේ තාරකාව පෑයූ නිසා නොව ජුදයින්ගේ රජු කොතනකදී ඉපදුනුදැයි ශාස්ත්‍රවන්තයින් විසින් අසන ලද නිසාය<ref>Thomas G. Long, ''Matthew'' (Westminster John Knox Press, 1997), page 18.</ref>.අනතුරුව හෙරෝද් උපදේශකයන්ගෙන් මෙසියස් කොහේ උපදින්නට නියමිතදැයි අසන ලදී<ref>{{bibleverse||Matthew|2:4|NKJV}}.</ref>. ඔවුන්, මීකාගේ පොතෙහි සදහන් දිවැසිවැකිය පරිදි දාවිත් රජ උපන් නුවර බෙත්ලෙහෙමේ‍ යයි පිළිතුරු දෙන ලදී. හෙරෝද් එම දිවැසිවැකිය පරිදි ඔවුන් හට බෙත්ලෙහෙමට මග පෙන්වන ලදී.<ref>{{bibleverse||Matthew|2:8|NKJV}}.</ref> එකල හෙරෝද් ශාස්ත්‍රවන්තයන් රහසින් කැඳවා, තාරකාව පෙනුණු වේලාව හොඳින් දැනගෙන,"''ඔබ ගොස් ඒ ළදරුවා ගැන හරි ලෙස විමසන්න;ඔබ විමසා සොයා ගත් පසු මාත් ගොස් උන්වහන්සේට නමස්කාර කරනු පිණිස මටත් දන්වන්න''" කියා,ඔවුන් බෙත්ලෙහෙමට යැවීය.රජුගේ බස් අසා ඔවුහු පිටත්ව ගියහ.පෙරදිගදී ඔවුන් දුටු තාරකාව,ළදරුවා උපන් තැනට අවුත් ඉහළින් නවතින තුරු,ඔවුන්ට පෙරටුවෙන් ගියේය.තාරකාව දැක ඔවුහු අතිශයින් ප්‍රීති ප්‍රමෝද වූහ.<ref>{{bibleverse||Matthew|2:7–10|NKJV}}.</ref> මතෙව් වාර්තා අනුව ශාස්ත්‍රවන්තයින් ජෙරුසලමට පැමිණීමට පෙර පවා ජුදයින්ගේ රජ උපන් බව දැන සිටියෝය.ඔවුන් උන්වහන්සේට [http://en.wikipedia.org/wiki/Gold රන්ද],[http://en.wikipedia.org/wiki/Frankincense තුවරලාද],[http://en.wikipedia.org/wiki/Myrrh ගන්ධරස]ද<ref name="Matt211">{{bibleverse||Matthew|2:11|NKJV}}</ref> යන පඩුරු පුදකළෝය.ශාස්ත්‍රවන්තයින් හට නැවත හෙරෝද් හමුවට නොයන ලෙස සිහිනයකින් දන්වන ලද අතර ඔවුන් වෙනත් මගකින් "සිය රට"බලා යන ලදී.<ref name="Matt212">{{bibleverse||Matthew|2:12|NKJV}}.</ref> එකල හෙරෝද් තෙමේ ශාස්ත්‍රවන්තයින් විසින් තමා රවටනු ලැබූ බව දැක,අතිශයින් උදහස් විය.එවිට ඔහු ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගෙන් විමසා,හරියාකාර දැනගත් කාලය අනුව,දෑවුරුදු වයස් වූද,ඊට බාල වූද,බෙත්ලෙහෙම හා ඒ අවට සියලු පිරිමි දරුවන් මරා දැමීමට අණ කළේය.තම පවුලේ ආරක්ෂාව සඳහා මිසරයට පලා යන ලෙස ජෝසප් හට සිහිනයකින් දන්වන ලදී.<ref>{{bibleverse||Matthew|2:13–14|NKJV}}</ref>සුභාරංචියේ මෙම පලා යාම "මිසරයෙන් මාගේ පුත්‍රයා කැඳවා ගතිමි.<ref>{{bibleverse||Matthew|2:15|NKJV}} The original is from {{bibleverse||Hosea|11:1|NKJV}}.</ref>" දිවැසි වැකිය ඉටු වීම ලෙස සලකයි.මෙය මෝසස්ගේ නායකත්වය යටතේ හෙබ්‍රව්වරුන් ඊජිප්තුවෙන් පිටත්වීමේ සිද්ධිය සඳහා යොමුවක් සේ සලකයි.එමනිසා මෙම පාඨය මතෙව් තුමන් විසින් ජේසුස්වහන්සේගේ ජීවිතය ජුදෙව් කථාවේ පුනරාවර්ජනයක් ලෙස දැක ඇති අතර ජුදයාව ඊජිප්තුව නිරූපණය කරන අතර හෙරෝද්,පාරාවෝ නිරූපණය කරයි.<ref>"An Exodus motif prevails in the entire chapter." ({{citation |last=Kennedy |first=Joel |url=http://books.google.com/?id=byeQn2T93LAC&pg=PA156&dq=Matthew+recapitulates+story+of+Jewish#PPA132,M1 |title=Recapitulation of Israel |page=132 |accessdate=2009-07-04 |publisher=Mohr Siebeck |isbn=978-3-16-149825-1 |year=2008}})</ref>හෙරෝද් මිය ගිය පසු ජෝසප් සහ එම පවුල ඊජිප්තුවෙන් පෙරළා පැමිණ<ref>{{bibleverse||Matthew|2:10–21|NKJV}}</ref> ගලීලයේ නාසරෙත් නුවර පදංචි විය.<ref name="Matt223">{{bibleverse||Matthew|2:23|NKJV}}</ref> == විවරණ == === දිවැසාවලි සම්පූර්ණත්වය === බොහෝ නක්ෂත්‍ර සංසිද්ධීන්,මෙලොව පිළිබඳ සංසිද්ධීන් හා සම්බන්ධ වන බව පැරැන්නෝ විශ්වාස කළහ.<ref name="Vermes">{{citation |last=Vermes |first=Geza |authorlink=Geza Vermes |title=The First Christmas |newspaper=History Today |volume=56 |issue=12 |pages=23–29 |year=2006 |date=December 2006 |url=http://www.historytoday.com/MainArticle.aspx?m=31928&amid=30235606 |accessdate=2009-07-04 |access-date=2014-04-07 |archive-date=2007-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071214213149/http://www.historytoday.com/MainArticle.aspx?m=31928&amid=30235606 }}</ref> බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව සම්ප්‍රදායිකව ගණන් කථාවේ එන [http://en.wikipedia.org/wiki/Star_Prophecy "star prophecy"] කෙරෙහි සබැදුම් කර ඈත. <blockquote><poem> මම එතුමන් දකිමි,එහෙත් දැන් නොවේ; මට එතුමන් පෙනේ එහෙත් ළගපාත නොවේ; ජාකොබ්ගේ පෙළපතින් තරුවක් පායනු ඇත; ඊශ්‍රායෙල් වංශයෙන් ජයකොන්තයක් මතු වනු ඇත, එතුමන් මෝවබ් නායකයන්ට පහර දී,ඔද වැඩි,සැහැසියන් වනසනු ඇත.<ref>{{bibleverse||Numbers|24:17|NKJV}} </ref></poem></blockquote> පැහැදිලිවම මෙය යොමු කිරීමට අදහස් කර ඇත්තේ නුදුරු අනාගතයටයි මන්ද සුභාරංචි රචනා කරන සමයේදී මෝවබ් රාජධානිය වැරීමට ලක්වි බොහෝ කල් ගතවී ඇති අතර එය මෙසියස්ගේ පැමිණීම හුවා දක්වයි.<ref name="Freed 2001 93"/>උදාහරණයක් වශයෙන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Josephus ජෝසීෆස්] සදහන් කරන අන්දමට ඔහු මෙය යොමු කර ඇත්තේ [[Vespasian]] අධිරාජයාටය.<ref>{{citation |last=Josephus |first=Flavius |authorlink=Josephus |title=The Wars of the Jews |url=http://www.gutenberg.org/etext/2850 |accessdate=2008-06-07 }} Translated by: [[William Whiston]].<br> {{citation |last=Lendering |first=Jona |authorlink=Jona Lendering |title=Messianic claimants |url=http://www.livius.org/men-mh/messiah/messianic_claimants13.html |accessdate=2008-06-05 |access-date=2014-04-07 |archive-date=2008-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080517042847/http://www.livius.org/men-mh/messiah/messianic_claimants13.html }}</ref> [http://en.wikipedia.org/wiki/Origen ඔරිගන්(origen)] නැමැති සුප්‍රකට දේවධර්මධරයා විසින් මෙම දිවැසිවැකිය බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුවට සම්බන්ධ කර ඇත.<ref name="Origen2">{{cite web | last = Adamantius | first = Origen | title = Contra Celsum |url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf04.vi.ix.i.lx.html | accessdate = 2008-06-05 }}, Book I, Chapter LIX.</ref> ඔරිගන්ට අනුව ශාස්ත්‍රවන්තයින් ජෙරුසලමට ඒමට තීරණය කරන ලද්දේ තාරකාව සමග සම්ප්‍රාප්ති වන මිනිසා ඇත්තෙන්ම ලෝකයට ආ බව ප්‍රත්‍යක්ෂ කර ගැනීමෙනි.<ref name="Origen3">{{cite web | last = Adamantius | first = Origen | title = Contra Celsum | url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/anf04.vi.ix.i.lxi.html}}. Book I, Chapter LX.</ref> සමහර අවස්ථාවලදී ශාස්ත්‍රවන්තයින් හට "රජවරු" ලෙස ආරූඨ කරයි.මන්ද යෙසායා හා ගීතාවලියේ සඳහන් විජාතික රජවරුන් ජෙරුසලමට පැමිණීමේ දිවැසිවැකිය ඔවුන් සම්පූර්ණත්වයට පත් කල නිසාය.<ref name="Isaiah">France, R.T., ''The Gospel according to Matthew: an introduction and commentary'', p. 84. See {{bibleverse||Isaiah|60:1–7|NKJV}} and {{bibleverse||Psalms|72:10|NKJV}}.</ref> යෙසායා රන් හා සුවඳ ද්‍රව්‍යය යන පඩුරු පිළිබඳ සඳහන් කරයි.<ref name="Isaiah606">{{bibleverse||Isaiah|60:6|NKJV}}</ref>[http://en.wikipedia.org/wiki/Septuagint Septuagint],නම් වූ පැරණි ගිවිසුමේ ග්‍රීක පරිවර්තනය මෙම පඩුරු රන් හා තුවරලා ලෙස සඳහන් කරන අතර මතෙව්හි යොදාගන ඇත්තේද රන් හා තුවරලා යන සමාන යෙදුම් වේ. <ref>[http://ecmarsh.com/lxx-kjv/isaiah/isa_060.htm Isaiah 60:6] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180929135716/http://ecmarsh.com/lxx-kjv/isaiah/isa_060.htm |date=2018-09-29 }} (Septuagint)</ref>ඔරිගන්ට අනුව ගන්ධරස මර්ත්‍යතාව සංකේතවත් කරයි.මෙම තාරකාවේ සිදුවීම ඔරිගන්ට අනුව ස්වභාවාත්මක සංසිද්ධියක් වන අතර ජෝන් ක්‍රිසොස්ටම්ට අනුව හුදෙක් ප්‍රාතිහාර්යයකි."<ref>{{citation |last=Schaff |first=Philip |authorlink=Philip Schaff |title=St. Chrysostom: Homilies on the Gospel of Saint Matthew |publisher=Christian Literature Publishing Co.|year=1886 |location=New York |page=36 |url=http://www.ccel.org/ccel/schaff/npnf110.VI_1.html |accessdate=2009-07-04}}</ref> === තාරකාවිද්‍යාත්මක වස්තුව === ශාස්ත්‍රවරුන් විසින් පෙරදිගින්"<ref>{{bibleverse||Matthew|2:2|NKJV}}</ref> තාරකාව පායා එනු<ref name="rising">[http://bible.oremus.org/?ql=119069890 Matthew 2:2]. [[New Revised Standard Version]].</ref> දුටු බවට හෙරෝද්ට පැවසූහ.මෙය තාරකා මණ්ඩල,තාරකා රාශිය නිරූපණය කරන්නක් විය හැක.මෙම පරිච්ඡේදයේ "පෙරදිග" සදහා යොදා ඇති ග්‍රීක වචනය ඒකවචනයක් වන අතර බහුවචනාර්ථයක් යෙදෙන පරිච්ඡේද ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ මව්බිමවල් සංකේතවත් කරයි.<ref>{{Citation |last=Nolland |first=John |year=2005 |title=The Gospel of Matthew: A Commentary on the Greek Text |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |page=109 |url=http://books.google.com/?id=dSkozMG7j8wC&printsec=frontcover&q |isbn=0-8028-2389-0}}</ref> 1614 දී ජර්මානු තාරකාවිද්‍යාඥයෙකු වන [http://en.wikipedia.org/wiki/Johannes_Kepler ජොහෑන්ස් කෙප්ලර්] විසින් ක්‍රි.පූ.7දී [[බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා|බ්‍රහස්පති]] හා [[සෙනසුරු|සෙනසුරු]] [http://en.wikipedia.org/wiki/Conjunction_(astronomy_and_astrology) සංගමනයක්] තිබූ බවට නිරීක්ෂණය කර ඇත.<ref name="Mosley1"/>මෙම සංගමන, තාරකාශාස්ත්‍රය අනුව ඉතා වැදගත් සංසිද්ධියක් වන අතර කෙප්ලර්, තාරකාශාස්ත්‍රයට අනුව මෙම සංසිද්ධිය කෙරෙහි සිතා නැත.එබැවින් මෙම ග්‍රහ යෝගය [http://en.wikipedia.org/wiki/Nova නව තාරකාවක්(nova)] නිර්මාණය කරන්නේයැයි සිතූ ඔහු එම නව තාරකාව බෙත්ලෙහෙමේ තාරකාවට ඈදන ලදී.<ref name="Mosley1"/>නූතන ගණනය කිරීම් මගින් මෙම ග්‍රහ යෝගයේ ග්‍රහයන් අතර ආසන්න වශයෙන් අංශකයක පමණ පරතරයක් තිබූ බව හුවා දක්වන ලද අතර එබැවින් එම ග්‍රහ යෝගය සිත් ගන්නාසුලු දෘශ්‍ය වීමක් පෙන්නුම් නොකරන ලදී.<ref name="MarkKidger">{{cite web | last = Mark | first = Kidger | title = Chinese and Babylonian Observations | url=http://www.astrosurf.com/comets/Star_of_Bethlehem/English/Chinese.htm | accessdate = 2008-06-05 }}</ref> බැබිලෝනියාවෙන් පෟෙරාණික ලිතක් සම්බ වූ අතර එයද කිසිම ආකාරයකින් මෙම ආකාරයේ විශේෂ ග්‍රහයෝගයක් පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි නොකරයි.<ref name="MarkKidger"/>විසිවනසියවසේ තාරකාවිද්‍යාඥයෙකු වන මහාචාර්ය [http://en.wikipedia.org/wiki/Karlis_Kaufmanis කාලිස් කොෆ්මානිස් (karlis kaufmanis)] මෙම තාරකාව බ්‍රහස්පති හා සෙනසුරු,මීන රාශිය සමග ත්‍රිත්ව සංගමනයක් වීමේ සංසිදධියක් බව පවසයි.<ref>Minnesota Astronomy Review Volume 18 – Fall 2003/2004 {{cite web|url=http://www.astro.umn.edu/news/vol18.pdf |title= The Star of Bethlehem by Karlis Kaufmanis}}</ref><ref>Audio Version of Star of Bethlehem by Karlis Kaufmanis {{cite web|url=http://sites.google.com/site/astrologicalstarofbethlehem/ |title= The Star of Bethlehem by Karlis Kaufmanis}}</ref> අනෙකුත් කතුවරුන් විසින් මෙය [http://en.wikipedia.org/wiki/Comet ධූමකේතුවක්(වල්ගාතරුව)] බව පවසයි.<ref name="MarkKidger">{{citation |last=Mark |first=Kidger |title=Chinese and Babylonian Observations |url=http://www.astrosurf.com/comets/Star_of_Bethlehem/English/Chinese.htm |accessdate=2008-06-05 }}</ref>[[හැලීගේ ධූම කේතුව|හේලිගේ වල්ගාතරුව]] ක්‍රි.පූ.12දී දෘශ්‍ය වූ අතර තවත් නව තාරකාවක් හෝ වල්ගාතරුවක් ක්‍රි.පූ.5දී චීන හා කොරියානු නැකත්කරුවන් දුටු බව පවසයි.<ref name="MarkKidger"/><ref>Colin Humphreys, [http://www.asa3.org/ASA/topics/Astronomy-Cosmology/S&CB%2010-93Humphreys.html 'The Star of Bethlehem'], in ''Science and Christian Belief'' 5 (1995), 83–101.</ref>මෙම වස්තුව සැත්තෑ දවසක් පුරා චලිතයකින් තොරව තිබූ බවට නිරීක්ෂණය කරන ලදී.<ref name="MarkKidger"/>පුරාණ කතුවරුන් ධූමකේතුව විස්තර කරන ලද්දේ,යම් නිශ්චිත නගරයකට ඉහලින් ප්‍රලම්භව පිහිටන වස්තුවක් ලෙසය.උදාහරණයක් ලෙස බෙත්ලෙහෙමේ තාරකාව, ජේසුස්වහන්සේ උපන් ස්ථානයේ බෙත්ලෙහෙමට ඉහලින් පායන ලදී.<ref name="Jenkins">{{cite news |last=Jenkins |first=R.M. |url=http://www.bristolastrosoc.org.uk/uploaded/BAAJournalJenkins.pdf |title=The Star of Bethlehem and the Comet of AD 66 |work=Journal of the British Astronomy Association |date=June 2004 |number=114 |pages=336–43 |accessdate=2009-07-04 |archive-date=2006-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060926130847/http://www.bristolastrosoc.org.uk/uploaded/BAAJournalJenkins.pdf |url-status=dead }}</ref>නමුදු පුරාණයේදී ධූමකේතු නරක පෙරනිමිත්තක් ලෙස දක්නා ලදී.<ref>Mark Kidger, ''Astronomical Enigmas: Life on Mars, the Star of Bethlehem, and Other Milky Way Mysteries'', (Johns Hopkins University Press, 2005), page 61.</ref> බෙත්ලෙහෙමේ තාරකාව ලෙස නම් කරන ලද තවත් ග්‍රහයෝගයක් වන්නේ [[යුරේනස්|යුරේනස්]] ග්‍රහයා ක්‍රි.පූ.9දී සෙනසුරු ග්‍රහයාව පසුකිරීම හා ක්‍රි.පූ.6දී [[සිකුරු ග්‍රහයා|සිකුරු ග්‍රහයා]] ආසන්නයෙන් ගමන් කිරීමයි.නමුත් යුරේනස් ග්‍රහයා ඉතාම සෙමින් වලනය වන අතර පියවි ඇසින් දැකීමට ඉතාම අපහසු වන නිසා මෙයද සිදුවිය නොහැක්කක් බව පවසයි.<ref>{{Citation | last = Kidger | first = Mark | title = Astronomical Enigmas: Life on Mars, the Star of Bethlehem, and Other Milky Way Mysteries | publisher = [[Johns Hopkins University Press]] | location = Baltimore | year = 2005 | pages = 60 | doi = | isbn = }}</ref> [[ගොනුව:Beit alfa01.jpg|thumbnail|වම|6 වන සියවසේ, Beit Alpha, Israel හි සිනගෝගයක අදින ලද රාශි චක්‍රයක් ]] බෙත්ලෙහෙමේ තාරකාව සදහා මෑතකදී යෙදූ උපකල්පනය නම් [[ඇන්ඩ්‍රොමීඩා චක්‍රාවාටය|ඇන්ඩ්‍රොමිඩා මන්දාකිණිය]] ආසන්නයේ හටගත් අත්භූත තාරකාවක් බවයි.අත්භූත තාරකා හට ගැනීම ඇන්ඩ්‍රොමිඩා මන්දාකිණිය ආසන්නයේ කලින් නිරීක්ෂණය කර ඇත.<ref>Tipler, F.J.,[http://www.math.tulane.edu/~tipler/starofbethlehem.pdf The Star of Bethlehem: a Type Ia/Ic Supernova in the Andromeda Galaxy]. Dept. of Mathematics and Dept. of Physics, Tulane University; New Orleans, LA 70118. 20 March 2005.</ref> === තාරකාවිද්‍යාත්මක සංසිදධීන් === [http://en.wikipedia.org/wiki/Biblical_Magi මේජායී(magi)]යන ග්‍රීක වචනය ඉංග්‍රීසි බසට පරිවර්තනය වන්නේ wise men(ශාස්ත්‍රවන්තයින්) ලෙස වුවත් මොවුන් ඇත්තෙන්ම නක්ෂත්‍රඥයන් වේ.<ref>Raymond Edward Brown, ''An Adult Christ at Christmas: Essays on the Three Biblical Christmas Stories'', Liturgical Press (1988), p. 11.</ref>නක්ෂත්‍රඥයන්ගේ සම්බන්ධය මුල් ක්‍රිස්තියානි සභාවට යම් ගැටලුවක් වන ලද්දේ "නක්ෂත්‍රය" යක්ෂ බලවේගයකට ආරූඨ කර ඇති නිසාය.<ref>S. J. Tester, A History of Western Astrology, (Boydell & Brewer, 1987), page 111–112.</ref> ක්‍රි.පූ.3-2 අතර සත් සංගමන පෙළක් සිදුවී ඇති අතර ඉන් තුනක් [[බ්‍රහස්පති ග්‍රහයා|බ්‍රහස්පති]] හා [http://en.wikipedia.org/wiki/Regulus රෙගියුලස්] තාරකාව හා රෙගියුලස් ආසන්නයේ බ්‍රහස්පති හා සිකුරු ක්‍රි.පූ.2 ජූනි 17 දිනදීය.මෙය ඉතා චමත්කාර අංගයක් වූ බවට Roger Sinnott පවසයි.<ref>Sinnott, Roger, "Thoughts on the Star of Bethlehem", ''[[Sky and Telescope]]'', December 1968, pp. 384–386.</ref>පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වන [http://en.wikipedia.org/wiki/Simo_Parpola simo parpola] ද මෙය සහතික කර ඇත.<ref name="Parpola">Simo Parpola, "The Magi and the Star," ''Bible Review,'' December 2001, pp. 16-23, 52, and 54.</ref>කෙසේ වෙතත් මෙම සංසිද්ධිය ක්‍රි.පූ.4දී හෙරෝද් රජුගේ මරණින් පසුව හටගන්නා ලදී.තවද මෙම ග්‍රහයා්ග බටහිර දෙසින් ඉර බැසීමේදී දිස් වූ අතර එය ශාස්ත්‍රවන්තයින්ව දකුණට එනම් ජෙරුසලමේ සිට බෙත්ලෙහෙමට යොමු කරීමට අවකාශයක් නොතිබුන ලදී.<ref>{{citation |last=Kidger |first=Mark |title=Astronomical Enigmas: Life on Mars, the Star of Bethlehem, and Other Milky Way Mysteries |publisher=[[Johns Hopkins University Press]] |location =Baltimore |year=2005 |page=63 |url=http://books.google.com/?id=DKYJaBd-znAC&printsec=frontcover&q |isbn=0-8018-8026-2}}</ref> තාරකාවිද්‍යාඥයෙකු Michael R. Molnar විසින් ක්‍රි.පූ.6 මර්තු 20 සහ අප්‍රේල් 17 දින චන්ද්‍රයා මගින් බ්‍රහස්පතිව [http://en.wikipedia.org/wiki/Aries_(constellation) Aries] තාරකා රාශියේදී ද්විත්ව අන්තර්ධානයක්(මුවා කිරීම) යෝජනා කරන ලද අතර එය බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුවට සම්බන්ධ කරන ලදී.<ref name="Molnar">{{citation |last=Molnar |first=Michael R. |url=http://www.eclipse.net/~molnar/index.html |title=The Star of Bethlehem: The Legacy of the Magi |publisher=Rutgers University Press |year=1999 |isbn=0-8135-2701-5 |accessdate=2009-07-04|pages=86, 89, 106–107}}</ref><ref>For a similar interpretation, see Minnesota Astronomy Review Volume 18 – Fall 2003/2004 {{cite web|url=http://www.astro.umn.edu/news/vol18.pdf |title= The Star of Bethlehem by Karlis Kaufmanis}}</ref> චන්ද්‍රයා විසින් කෙරෙන මෙවැනි ග්‍රහ අන්තර්ධාන සුලභ වන අතර [http://en.wikipedia.org/wiki/Constantine_the_Great කොන්ස්ටන්ටයින් අධිරාජයාගේ] තාරකාවිද්‍යාඥයෙකු වන [http://en.wikipedia.org/wiki/Julius_Firmicus_Maternus Firmicus Maternus] විසින් මෙවැනි අන්තර්ධානයක් දිව්‍යමය රජෙකුගේ උපත සළකුණු කිරීමක් ලෙස හදුන්වයි.<ref name="Molnar"/><ref name="Stenger">{{citation |last=Stenger |first=Richard |url=http://edition.cnn.com/2001/TECH/space/12/27/star.coverup/index.html |title=Was Christmas star a double eclipse of Jupiter? |date=December 27, 2001 |accessdate=2009-07-04 |work=CNN |access-date=2014-04-07 |archive-date=2018-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181005003511/http://edition.cnn.com/2001/TECH/space/12/27/star.coverup/index.html }}</ref>නමුත් මෙවැනි සංසිදධියක් සූර්යයාට ආසන්නව සිදුවන නිසා නිරීක්ෂණය කිරීම අපහසු වේ.<ref name="Kidger3">{{citation |last=Kidger |first=Mark |url=http://abob.libs.uga.edu/bobk/ccc/cc120501.html |title=The Star of Bethlehem |work=Cambridge Conference Correspondence |date=December 5, 2001 |accessdate=2007-07-04 |access-date=2014-04-07 |archive-date=2016-04-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160403212241/http://abob.libs.uga.edu/bobk/ccc/cc120501.html }}</ref> === ධාර්මික ප්‍රබන්ධය === සුභාරංචි උත්පත්ති කථා වස්තූන්, ජේසුස්වහන්සේගේ ක්‍රිස්තුභාවය ඇගවීමට පසුව නිර්මාණය කරන ලද බව වාර්තා බව බොහෝ විද්වතුන් විශ්වාස කරන අතර බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව ධාර්මික ප්‍රබන්ධයක් සේ සලකයි.<ref>{{citation |last= Brown |first=Raymond E. |title=The Birth of the Messiah |publisher=Anchor Bible Reference Library |year=1993 |page=188}}</ref><ref>Markus Bockmuehl, This Jesus (Continuum International, 2004), page 28; {{Citation | last=Vermes | first=Géza | authorlink=Géza_Vermes | title=The Nativity: History and Legend | date=2006-11-02 | publisher=Penguin Books Ltd | isbn=0-14-102446-1 | page=22}}; {{Citation | last=Sanders | first=Ed Parish | authorlink=E. P. Sanders | title=The Historical Figure of Jesus | year=1993 | publisher=Allen Lane | location=London | isbn=0-7139-9059-7 | page=85}}; [http://www.johnhick.org.uk/article16.html Believable Christianity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170418193453/http://www.johnhick.org.uk/article16.html |date=2017-04-18 }}: A lecture in the annual October series on Radical Christian Faith at Carrs Lane URC Church, Birmingham, October 5, 2006</ref>[[ගොනුව:L Adoration des Mages.jpg|thumbnail|[http://en.wikipedia.org/wiki/Jean_Fouquet Jean Fouquet](15 වන සියවස) විසින් අදින ලද "ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ නමස්කාරය". බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව දකුණු කොනේ ඉහළින් පෙන්නුම් කෙරේ.]]මතෙව් සුභාරංචියෙහි සදහන් මෙම වාර්තාව එෙතිහාසික සිද්ධිය කෙරෙහි යම් ගැටලුසහගත තත්වයක් උදා කරයි.එනම්,ශාස්ත්‍රවන්තයින් හට ජෙරුසලමේ සිට කිලෝමීටර 10ක් නුදුරින් වන බෙත්ලෙහෙම කරා යාමට තරුවක මග පෙන්වීමක් අවශ්‍ය වූයේ ඇයිද යන්නය.බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව හෝ ශාස්ත්‍රවන්තයින් පිළිබඳ සඳහන් කරන එකම සුභාරංචිය මතෙව් පමණි.නූතන විද්වතුන් මාක් සුභාරංචිය පැරණිම සුභාරංචිය<ref>{{citation |last=Witherington |first=Ben |title=The Gospel of Mark: A Socio-Rhetorical Commentary |publisher=Eerdmans |year=2001 |page=8}}<br>{{citation |last=France |first=R. T. |title=The Gospel of Mark: A Commentary on the Greek Text |publisher=Eerdmans |year=2002 |page=16}}<br>{{citation |last=Head |first=Peter M. |url=http://www.tyndale.cam.ac.uk/Tyndale/staff/Head/Christology.htm |title=Christology and the Synoptic Problem: An Argument for Markan priority |location=Cambridge |year=1997 |isbn=0-521-58488-4 |publisher=Cambridge Univ. Press |accessdate=2009-07-04 |access-date=2014-04-07 |archive-date=2012-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120513003130/http://www.tyndale.cam.ac.uk/Tyndale/staff/Head/Christology.htm }}</ref> ලෙස පිළගන්නා අතර එහි බෙත්ලෙහෙමේ උත්පත්ති කථාව පිළිබඳ සඳහන් නොවේ.<ref>{{bibleverse||Mark|6:1–4|NKJV}}</ref>ජොහාන් සුභාරංචියේ එන චරිතය ජේසුස්වහන්සේ ගලීලයෙක් බව සඳහන් කරන අතර බෙත්ලෙහෙමෙන් නොවන බව කියයි.<ref>See {{bibleverse||John|1:46|NKJV}}, {{bibleverse||John|7:41–42|NKJV}}, and {{bibleverse||John|7:52|NKJV}}.</ref>[[ගොනුව:Nativity Icon.jpg|thumbnail|උත්පත්තිය විදහා දක්වන රුසියානු සිත්තම. බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව, මැද ඉහළින්,අදුරු අඩ කවයක් ලෙස පෙන්නුම් කරන අතර තනි කිරණක් පමණක් පහළට ගලා එයි.]]සුභාරංචි සියල්ලක්ම පාහේ ජේසුස්වහන්සේව "නාසරෙත්හි ජේසුස්"<ref>In Greek, ''Nazarēnos'' (Nazarene) or ''Nazōraios'' (Nazorean).</ref> ලෙස හඳුන්වන අතර බෙත්ලෙහෙමෙන් නොවන බව සඳහන් වේ.සමහර විද්වතුන් ජේසුස්වහන්සේ නාසරතයේ උපන් බව විශ්වාස කරන අතර බෙත්ලෙහෙම සඳහන් උත්පත්ති කථා වස්තූන්,සුභාරංචි කතුවරුන් විසින් යොදා ගන්නා ලද්දේ ජේසුස්වහන්සේගේ උපත දිවැසාවලිය සම්පූර්ණත්වයට පත් කිරීමක් ලෙස ඇගවීමටය.<ref>Nikkos Kokkinos, "The Relative Chronology of the Nativity in Tertullian", in Ray Summers, Jerry Vardaman and others, eds., ''Chronos, Kairos, Christos II'', Mercer University Press (1998), page 125–6.<br>Funk, Robert W. and the Jesus Seminar, ''The Acts of Jesus: The Search for the Authentic Deeds of Jesus'', HarperSanFrancisco, 1999, ISBN 0-06-062979-7. pp. 499, 521, 533.<br>Paul L. Maier, "Herod and the Infants of Bethlehem", in ''Chronos, Kairos, Christos II'', Mercer University Press (1998), 171.<br>For Micah's prophecy, see {{bibleverse||Micah|5:2|NKJV}}.</ref> මතෙව් සුභාරංචියෙහි සඳහන් වන ප්‍රාතිහාර්යාත්මක හා පෙරනිමිති පිළිබඳ විස්තර [http://en.wikipedia.org/wiki/Augustus අගෝස්තුස් අධිරාජයාගේ] උපත හා සංසන්දනය කළ හැකිය.එකල ජනප්‍රිය විශ්වාසයක් වූ,යම් තාරකාවක් සෑම මිනිසකුගේම ජීවිතයට සම්බන්ධ වන බව ජේසුස්වහන්සේගේ උපත තාරකාවක පළමු දර්ශනයට සබැඳුම් කිරීම තුළින් නිරූපණය වේ.<ref>Nolland, p. 110.<br>[[Pliny the Elder]], [[Natural History (Pliny)|''Natural History'']], [http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137&layout=&loc=2.6 II vi] 28.</ref>ශාස්ත්‍රවන්තයින් හා නක්ෂත්‍ර සංසිද්ධීන් සබැදුම් කිරීම විවෘත මනසකින් කර ඇත්තේ මේජායි හට බලය පැවරීමක් මතෙව් සුවිශේෂය රචිත කාලයේදිම රෝමයේදී සිදුවී ඇති නිසා හා එම කාලය තුලදීම (ක්‍රි.ව.66) හේලිගේ වල්ගාතරුවක විශිෂ්ට දර්ශනයක් ඇති වී ඇති නිසාය.<ref name="Jenkins"/> Dio Cassius නම් ඉතිහාසඥයා මෙලෙස ලියා ඇත."The King did not return by the route he had followed in coming,"<ref name="Jenkins"/>මෙම පේළිය මතෙව්හිද අනුකරණය වී ඇත.<ref>{{bibleverse||Matthew|2:12|NKJV}}</ref> == ආගමික අර්ථවිවරණය == === පෙරදිග ඕතොඩොක්ස් සභාව === පෙරදිග ඕතොඩොක්ස් සභාවන්හි බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව අර්ථවිවරණය වන්නේ ආශ්චර්යවත් හෝ [http://en.wikipedia.org/wiki/Supernatural අධි ස්වභාවික] සිදුවීමක් ලෙසය.එය හුදෙක් නක්ෂත්‍ර සිදුවීමක් ලෙස පිළි නොගනියි.ඒ මගින් ශාස්ත්‍රවන්තයින් හට ක්‍රිස්තු බිළිදිා සිටි ස්ථානයට දෙවියන් විසින් දූතයෙකු එවා ශාස්ත්‍රවන්තයින්ට මග පෙන්වූ බවය.මෙය [http://en.wikipedia.org/wiki/Troparion troparion] උත්පත්තියෙහි මෙලෙස පෙන්නුම් කෙරේ. <blockquote><poem> "Your birth, O Christ our God, dawned the light of knowledge upon the earth. For by Your birth those who adored stars were taught by a star to worship You, the Sun of Justice, and to know You, Orient from on High. O Lord, glory to You."<ref>{{cite web | title = Hymns of the Feast | url = http://www.goarch.org/special/listen_learn_share/nativity | work = Feast of the Nativity of our Lord and Savior Jesus Christ | publisher = [[Greek Orthodox Archdiocese of America]] | year = 2009}}</ref> </poem></blockquote> === මෝමෝන් === මොවුන් විශ්වාස කරන අන්දමට බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව සත්‍ය සිදුවීමක් වේ.<ref>{{citation |title= Birth of the Messiah |journal= [[Ensign (LDS magazine)|Ensign]] |date=December 1997 |first= Paul Thomas |last= Smith |url= http://www.lds.org/ensign/1997/12/birth-of-the-messiah?lang=eng }}</ref>මෝමෝන් ග්‍රන්ථයෙහි පුරාණ දිවැසිවරුන්ගේ ලියවිලි අඩංගු වන අතර [http://en.wikipedia.org/wiki/Samuel_the_Lamanite Samuel the Lamanite] දිවැසිවරයා විසින් ජේසුස්වහන්සේගේ උපත සංකේතවත් කිරීමට නව තාරකාවක දිස් වීමක් වන බවට දිවැසි දෙසීමක් කර ඇත.<ref>{{lds|Helaman|hel|14|5}}; {{lds|3 Nephi|3-ne|1|21}}</ref> === යෙහෝවා සාක්ෂිකරුවන් === යෙහෝවා සාක්ෂිකරුවන්ට අනුව බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව දෙවියන්ගේ සලකුණකට වඩා එය සාතන්ගේ සළකුණක් වේ.මන්ද එම තාරකාව ශාස්ත්‍රවන්තයින්ව ජෙරුසලමට යොමු කිරීම තුලින් ජේසුස්වහන්සේව ඝාතනය කිරීම සදහා ප්‍රයත්නයකට හෙරෝද් හට ඉඩක් ලැබුන නිසාය.<ref>Awake! July 8, 1994, pp.6-7; The Greatest Man who ever lived, ch.7 / www.watchtower.org</ref> ===Seventh-day Adventist=== ''[[The Desire of Ages]]'', [[Ellen White]] මෙලෙස ප්‍රකාශ කරයි. "That star was a distant company of shining angels, but of this the wise men were ignorant."<ref>Desire of Ages, pp. 60. http://text.egwwritings.org/publication.php?pubtype=Book&bookCode=DA&lang=en&collection=2&section=4&pagenumber=60&QUERY=company+of+shining+angels&resultId=1 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225081340/http://text.egwwritings.org/publication.php?pubtype=Book&bookCode=DA&lang=en&collection=2&section=4&pagenumber=60&QUERY=company+of+shining+angels&resultId=1 |date=2014-12-25 }}</ref> == ජේසුස්වහන්සේගේ උපන් වර්ෂය නිර්ණය කිරීම == තාරකාව පිළිබඳ වෘතාන්තය සත්‍ය වන්නේ නම් එමගින් ජේසුස්වහන්සේ උපන් වර්ෂය නිර්ණය කිරීමට හැකි වනු ඇත.මතෙව් සුවිශේෂයට අනුව ජේසුස්වහන්සේ උපන්නේ හෙරෝද් පාලන සමයේය.<ref>{{bibleverse||Matthew|2:1|NKJV}}<br>{{bibleverse||Luke|2:2|NKJV}}</ref> [http://en.wikipedia.org/wiki/Josephus ජෝසීෆස්ට (josephus])අනුව හෙරෝද් මිය යන්නේ චන්ද්‍රග්‍රහණයකින් පසුවය.<ref>Josephus, ''Antiquities'' XVII:7:4.</ref>මෙම චන්ද්‍රග්‍රහණය වූයේ ක්‍රි.පූ.4 මාර්තු 13 යැයි සැලකේ.<ref name="Herod4BC">Timothy David Barnes, “The Date of Herod’s Death,” ''Journal of Theological Studies'' ns 19 (1968), 204–19.<br>P. M. Bernegger, “Affirmation of Herod’s Death in 4 B.C.,” ''Journal of Theological Studies'' ns 34 (1983), 526–31.<br>Steinmann, Andrew E., "[http://www.ingentaconnect.com/content/brill/not/2009/00000051/00000001/art00001 When Did Herod the Great Reign?]", Novum Testamentum, Volume 51, Number 1, 2009 , pp. 1-29(29). Steinmann concludes that Herod most likely reigned until 1 BC.</ref>මෙම වෘතාන්තයට අනුව ජේසුස්වහන්සේ උපන්නේ තාරකාවේ පළමු දර්ශනය වීමේත්, ශාස්ත්‍රවන්තයින් හෙරෝද් මාළිගය බැහැ දැකීමත් අතර කාල පරාසය අතරය.දෑවුරුදු වයස් වූද,ඊට බාල වූද,බෙත්ලෙහෙම හා ඒ අවට සියලු පිරිමි දරුවන් මරා දැමීමට කල අණ කිරීම අගවන්නේ තාරකාව පෙර අවුරුදු දෙකක කාලය තුලදී දර්ශනය වී ඇති බවය.නූතන විද්වතුන්ට අනුව ජේසුස්වහන්සේගේ උපත ක්‍රි.පූ.6-4 අතර සිදුවී ඇත.<ref name="BritJesus">"Jesus Christ." ''Encyclopædia Britannica.'' Chicago, 2010.</ref> ලූක්තුමන්ගේ වාර්තා අනුවද ජේසුස්වහන්සේ උපත ලබන්නේ හෙරෝද් රජ ජීවත්ව සිටියදීය.සිරියාවේ ආණ්ඩුකාර [http://en.wikipedia.org/wiki/Census_of_Quirinius කුරේනියස්]<ref>{{bibleverse||Luke|2:2|NKJV}}.</ref>විසින් කරන ලද සංගණනයක් අතරතුර ජේසුස්වහන්සේගේ උපත සිදුවී ඇත == කලාවේ සංවර්ණන == ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ නමස්කාරය විදහා දක්වන සිතුවම් වල තාරකාවක ස්වරූපයක් යම ආකාරයකින් දිස්වේ.ඉතාලියේ ෆ්ලොරන්ස්හි Giotto di Bondone විසින් පින්තාරු කරන ලද ශාස්ත්‍රවන්තයින්ගේ නමස්කාරයේ (1267-1337),බෙත්ලෙහෙමේ‍ තරුව ධූමකේතුවක් ලෙස ළදරුවාට ඉහළින් පෙන්නුම් කෙරේ.Edward Burne-Jones විසින් නිර්මාණය කරන ලද ගෙත්තම් තිරයක මෙම තාරකාව දේවදූතයෙකු විසින් දරා සිටින ආකාරය පෙන්නුම් කර ඇත. == ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය == 1980 දී,Twilight Zone නමින් විකාශනය වූ රූපවාහිනී වැඩසටහනක "The Star" නැමැති ශ්‍රීමත් [[ආතර් සී ක්ලාක්|ආතර්.සී.ක්ලාක්]] විසින් රචිත විද්‍යා ප්‍රබන්ධ කෙටි කථාවක්, කථාංගයක් ලෙස විකාශනය විය. ක්‍රි.පූ.3000දී පමණ ආලෝක වර්ෂ 3000 ක් දුරින් අද්භූත තාරකාවක ජනනය වීමක් සිදුවී ඇත.හොදින් වැඩුණු ශිෂ්ඨාචාරයක් එම අද්භූත තාරකාව විසින් මුලින් උපුටා දමන ලදී.ගගනගාමියෙකුවූ පියතුමකු හට මෙම සිදුවීම තම විශ්වාසය කෙරෙහි මහත් අර්බුධයක් ඇති කරන්නක් වී ඇත.මන්ද,ක්‍රිස්තු උපත නිවේදනය කිරීම සදහා දෙවියන් විසින් මෙවැනි ශිෂ්ඨාචාරයක් විනාශකලේ ඇයිද යන්නය.තවත් ගගනගාමියෙකු ඔහු හට වාර්තාවක් පෙන්වන ලදී. එම මිනිසුන් කියන ආකාරයට ඔවුන් තම උච්ච අවධියේ සිටි බවත් හා නව මිනිසුන් සදහා මාර්ගයක් නිර්මාණය කිරීමට සිටි බවත් සදහන් වේ.නව පරම්පරාවට කලාව හා සංගීතයේ උරුමයද දායාද කර ඇත. == නත්තල් කැරොල් == මෙම තාරකාව,බොහෝ අවස්ථාවලදී නත්තල් කැරොල් හා බද්ධ කර ඇත.උදාහරණයක් වශයෙන් "we three kings" හි අඩංගු ධ්‍රැව පදයක, "O '''star''' of wonder, '''star''' of night,<br> '''Star''' with royal beauty bright,<br> Westward leading, still proceeding,<br> Guide us to thy perfect light." The first known Christmas hymns may be traced to 4th-century Rome. Latin hymns such as Veni redemptor gentium, written by Ambrose, Archbishop of Milan, were austere statements of the theological doctrine of the Incarnation in opposition to Arianism. Corde natus ex Parentis (Of the Father's heart begotten) by the Spanish poet Prudentius (d. 413) is still sung in some churches today.[1] In the 9th and 10th centuries, the Christmas "Sequence" or "Prose" was introduced in Northern European monasteries, developing under Bernard of Clairvaux into a sequence of rhymed stanzas. In the 12th century the Parisian monk Adam of Saint Victor began to derive music from popular songs, introducing something closer to the traditional Christmas carol. In the 13th century, in France, Germany, and particularly, Italy, under the influence of Francis of Assisi a strong tradition of popular Christmas songs in regional native languages developed.[2] Christmas carols in English first appear in a 1426 work of John Awdlay, a Shropshire chaplain, who lists twenty five "caroles of Cristemas", probably sung by groups of 'wassailers', who went from house to house.[3] The songs we know specifically as carols were originally communal songs sung during celebrations like harvest tide as well as Christmas. It was only later that carols began to be sung in church, and to be specifically associated with Christmas. Many carols which have gained popularity today were printed in Piae Cantiones, a collection of late medieval Latin songs which was first published in 1582. Early, Latin forms of carols such as "Christ was born on Christmas Day", "Good Christian Men, Rejoice" and "Good King Wenceslas" can be found in this book.[4] "Adeste Fideles" ("O Come all ye faithful") appears in its current form in the mid-18th century, although the words may have originated in the 13th century. The origin of the tune is disputed. ==සටහන්== {{Reflist|2|group=nb}} ==යෙදුම්== {{Reflist|3}} ==බාහිර සබැඳුම්== {{Commons|Star of Bethlehem}} * Larson, Frederick A. [http://www.bethlehemstar.net What Was the Star?] * Consolmagno S.J., Guy (2010) [http://www.thinkingfaith.org/articles/20101231_1.htm Looking for a star or Coming to Adore?] * Case, Shirley Jackson (2006). ''[http://books.google.com/books?id=TeZRHN_VI6AC&source=gbs_navlinks_s Jesus: A New Biography]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'', Gorgias Press LLC: New Ed. ISBN 1-59333-475-3. * Jenkins, R.M., "[http://www.bristolastrosoc.org.uk/uploaded/BAAJournalJenkins.pdf The Star of Bethlehem and the Comet of 66AD] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060926130847/http://www.bristolastrosoc.org.uk/uploaded/BAAJournalJenkins.pdf |date=2006-09-26 }}", ''Journal of the British Astronomy Association'', June 2004, '''114''', pp.&nbsp;336–43. This article argues that the Star of Bethlehem is a historical fiction influenced by the appearance of [[Halley's Comet]] in AD 66. * Griffith Observatory, [http://askelm.com/video/v020301.htm a video on the star] presented on MSNBC's ''Mysteries of the Universe.'' * [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/stellamagorum/stellamagorum.htm Star of Bethlehem Bibliography]. Provides an extensive bibliography with Web links to online sources. * Gill, Victoria: Star of Bethlehem: the astronomical explanations and Reading the Stars by Helen Jacobus http://www.bbc.co.uk/news/magazine-20730828 with link to, Jacobus, Helen, Ancient astrology: how sages read the heavens/ Did the heavens predict a king? https://web.archive.org/web/20180419085013/http://www.bbc.co.uk/religion/0/20786572 <center> {| border="1" style="border-collapse: collapse" |- bgcolor="FFD700" |colspan=3|<Center>'''Star of Bethlehem<br>[[Gospel harmony|Life of Jesus]]: [[Nativity of Jesus|The Nativity]]''' |- bgcolor="white" |<Center>{{resize|Preceded by<br>'''[[Presentation of Jesus at the Temple|Infant Jesus at the Temple]]'''}} |<Center>{{space|3}}'''[[New Testament]]{{space|3}}<br>Events''' |<Center>{{resize|Followed by<br>'''[[Adoration of the Magi|Adoration of the]] [[Biblical Magi|Wise Men]]'''}} |} </center> {{Christmas}} {{DEFAULTSORT:Star Of Bethlehem}} [[Category:Astronomical myths]] [[Category:Bethlehem]] [[Category:Christian mythology]] [[Category:Christian terms]] [[Category:Gospel episodes]] [[Category:Gospel of Matthew]] [[Category:New Testament words and phrases]] [[Category:Religious Christmas]] [[Category:Astrology]] 7oky9hjslqltfmrn3enj0iw081d1qnt යූටියුබ් 0 52290 800240 797260 2026-09-25T08:57:06Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800240 wikitext text/x-wiki {{Infobox dot-com company |company_name = යූ ටියුබ් |company_logo = [[file:YouTube 2024.svg|200px]] |caption = යූ ටියුබ් ලාංඡනය |company_type = [[පොදු සමාගම|පොදු]] |foundation = {{Start date|2005|02|14}} |founder = [[ස්ටිව් චෙන්]], [[චැඩ් හ'ලි]], [[ජාවඩ් කරීම්]] |location_city = 901 චෙරි පෙදෙස, [[:en:San Bruno, කැලිෆෝනියා|සැන් බ්‍රූනෝ]],<br />කැලිෆෝනියා |location_country = [[ඇමරිකාව|අමෙරිකා එක්සත් ජනපදය]] |area_served = ලොවපුරා (යූ ටියුබ් [[:en:Censorship of YouTube|අවහිර කරන ලද රටවල්]] වල හැර) |parent = නිදහස් (2005–2006)<br />[[ගූගල්]] (2006–මේ දක්වා) |key_people = [[සුසාන් වොජ්සිකී]] (ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී)<br />චැඩ් හර්ලි (උපදේශක) |company_slogan = ඔබම ප්‍රචාරය කරන්න (2005–2012) |industry = අන්තර්ජාල |url = {{URL|https://www.youtube.com/|YouTube.com}} |programming_language = [[Python (programming language)|Python]]<ref>{{cite web|url=http://www.gooli.org/blog/youtube-runs-on-python/|title=YouTube runs on Python|first=Vincent|last=Lextrait|date=July 2010|accessdate=5 September 2010 |archiveurl=http://archive.is/20120530/http://www.lextrait.com/Vincent/implementations.html |archivedate=2012-05-30}}</ref> |ipv6 = |alexa = {{Steady}} 3 ({{as of|2014|3|1|alt=අප්‍රේල් 2014}})<ref name="alexa">{{cite web|url= http://www.alexa.com/siteinfo/youtube.com |title= Youtube.com Site Info | publisher= [[Alexa Internet]] |accessdate= 2014-03-01 }}</ref><!--Updated monthly by OKBot.--> |website_type = [[:en:Video hosting service|වීඩියෝ ධාරක සේවාව]] |advertising = [[ගූගල්]] [[AdSense]] |registration = අනිවාර්ය නොමැත (ලියාපදිංචිය අවශ්‍ය වන්නේ වීඩියෝ උඩුගත කිරීම,පරිශීලක අදහස් දැක්වීම් වීඩියෝවට කැමැත්ත ප්‍රකාශ කිරීම වැනි විශේෂිත ක්‍රියාවන් සදහා පමණි.) |language = පරිශීලික අතුරු මුහුණත් හරහා භාෂා 61<ref name="languages">{{cite web|url=http://i.imgur.com/PXziGg3.png|title=YouTube language versions|accessdate=March 18, 2014}}</ref> |launch_date = {{Start date|2005|02|14}} |current_status = සක්‍රීය |screenshot = |caption = යූ ටියුබ් හි මුල්පිටුවේ තිර පිටපතක් | current_status = සක්‍රීය }} '''යූ ටියුබ්''' යනු 2005 පෙබරවාරි මස දී [[:en:paypal|පේපෑල්]] සාමාජිකයන් තිදෙනෙක් විසින් නිමවන ලද වීඩියෝ හුවමාරු වෙබ් අඩවියකි.<ref>{{Cite news| title=Surprise! There's a third YouTube co-founder|author=Hopkins, Jim|work=USA Today| url =http://www.usatoday.com/tech/news/2006-10-11-youtube-karim_x.htm|accessdate=November 29, 2008 | date=October 11, 2006}}</ref>.2006 න් පසු [[ගූගල්]] ආයතනයට හිමිව ඇති යූ ටියුබ් භාවිතයෙන් වීඩියෝ දර්ශණ පට උඩුගත කිරීම් නැරඹීම් සහ වීඩියෝපට හුවමරු කරගැනීම් සිදුකල හැක.කැලිෆෝනියාවේ සැන් බෲනෝ හි පවත්වගෙන යන මෙම ආයතනය සතුව ඇඩෝබි ෆ්ලෑශ් විඩියෝ සහ [[:en:HTML5|HTML5]] තාක්ශණය භවිතයෙන් කරනලද ,රූපවහිනී දර්ශනපට සහ සංගීත වීඩියෝපට,කෙටි නව වීඩියෝපට,අධ්‍යාපනික වීඩියෝපට සහ ආධුනිකයන් විසින් ඉදිරි පත් කරනද නිර්මාණ ද ඇතුලත් වේ. යූ ටියුබ් හී විශාල ප්‍රමාණයක් තනි පුද්ගලයන් විසින් උඩුගත කරන ලද වීඩියෝපටද,සංස්‍ථාපිත ආයතන වන [[:en:CBS|CBS]],[[BBC]],[[:en:Vevo|Vevo]],[[:en:HULU|HULU]] වැනි ආයතන උඩුගත කරන ලද විඩියෝපටද, යූ ටියුබ් සාමජික වැඩසටහන් කොටස්<ref>{{Cite news| title=BBC strikes Google-YouTube deal|author=Weber, Tim|publisher=BBC| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6411017.stm|accessdate=January 17, 2009 | date=March 2, 2007}}</ref> ලෙසද අඩංගු වේ.ලියපදිංචි නොවූ සාමාජිකයින්ට විඩියෝපට නැරඹීමට ද,ලියාපදිංචි වූ සාමාජිකයින්ට අසීමිත ප්‍රමණයක් විඩියෝපට උඩුගත කිරීමටද මෙමගින් අවස්ථාව සලසා ඇත.වැඩිහිටියන්ට පමණක් වූ දර්ශන වයස අවුරුදු 18 සම්පූර්ණ බව සනාථ කල හැකි සාමාජිකයින්ට පමණක් නැරඹිය හැක.ගූගල් ආධාර වැඩසටහන<ref>{{cite web|title=Google buys YouTube for $1.65 billion|url=http://www.nbcnews.com/id/15196982/ns/business-us_business/t/google-buys-youtube-billion/#.UbECrBG9KSM|publisher=NBC News}}</ref>යටතේ ඇමරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.65 කට මෙම යූ ටියුබ් LLC ආයතනය මිලට ගෙන ඇත. ==<big>ආයතන අතීතය</big>== {{Main|යූ ටියුබ් අතීතය}} [[File:Youtube founders.jpg|thumb|400px|වමේ සිට දකුණට: [[:en:Chad Hurley|චැඩ් හර්ලි]], [[:en:Steve Chen|ස්ටීව් චෙන්]] සහ [[:en:Jawed Karim|ජාවෙඩ් කරීම්]]]] පේපෑල් ආයතනයේ<ref name="usatoday">{{Cite news| url = http://www.usatoday.com/tech/news/techinnovations/2005-11-21-video-websites_x.htm | title = Video websites pop up, invite postings | work = USA Today | date = November 21, 2005 | accessdate =July 28, 2006 | last = Graham | first = Jefferson}}</ref> කලින් සේවකයින්වූ චැඩ් හ'ලි,ස්ටීව් චෙන් සහ ජාවඩ් කරීම් යන තිදෙන විසින් යූ ටියුබ් අරඹන ලදී.[[:en:indiana unversity of pensilwenia|පෙන්සිල් වෙනියා හී ඉන්ඩියානා විශ්ව විද්‍යාලයෙ]] නිර්මානකරණය හ'ලි විසින් හදාරා ඇති අතර,චෙන් සහ කරීම් ඉලනොඉඩ් විශ්ව විද්‍යාලයේ [[:en:computer science|පරිඝණක විද්‍යාව]] හදාරා ඇත.සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කො හී චෙන් ගේ ලැගුම්හලේදී තිබූ රාත්‍රී භෝජන සංග්‍රහයක් ආවරණය කොට එහි වීඩියෝ දසුන් එයට සහභාගී නොවූ කරීම්ට හුවමරු කර ගෙනීමේ දී ඇති වූ අපහසුතා වලින් පසු මෙම යූ ටියුබ් පිලිබඳ අදහස ඇතිවී ඇත.තවද 2004 ආසියාවේ ඇති වූ [[සුනාමි]] සිද්ධියේ වීඩියෝපට ද අන්තර්ජාලය තුලින් සොයා ගැනීමට තිබූ අපහසුතාවයද මෙම යූ ටියුබ් අදහස ඇතිවීමට මුල් වී ඇත.තවද හ'ලි සහ චෙන් ප්‍රකාශ කරන පරිදි ඔවුනට අවශ්‍ය වූ [[:en:online dating|"ඔන්ලයින් ඩෙටිං සර්විස් "]] නම් වූ දින වෙන් කර ගැනීමේ සේවයක් වූ "හොට් ඔර් නොට් "<ref>{{cite news| title = The YouTube Gurus| publisher = Time.com| date = December 25, 2006| url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795-5,00.html| accessdate = June 19, 2013| archive-date = August 14, 2013| archive-url = https://web.archive.org/web/20130814024303/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1570795-5,00.html| url-status = dead}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20050428014715/http://www.youtube.com/ Earliest surviving version of the YouTube website] [[Wayback Machine]], April 28, 2005. Retrieved June 19, 2013.</ref>වෙබ් අඩවිය හරහා මෙම අදහස ඉදිරිපත් වූ බවයි.මූලාරම්භයේදී ඩොලර් මිලියන 11.5 ක මුදල් ආයෝජනයකින් [[:en:Sequoia Capital|සික්වියා කැපිටල්]] නමින් 2005 නොවැම්බර් සහ 2006 අප්‍රේල්<ref>{{Cite news| title=Venture Firm Shares a YouTube Jackpot|author=Miguel Helft and Matt Richtel|work=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/2006/10/10/technology/10payday.html|accessdate=November 30, 2008 | date=October 10, 2006}}</ref> අතර කාලයේදී සිදු කල වාණිජමය සම්ප්‍රේශණයක් ලෙසින් යූ ටියුබ් ආරම්භ කර ඇත.කැලිෆෝනියාවේ<ref>{{Cite news| title=Ready for Its Close-Up|author=Sara Kehaulani Goo|work=Washington Post| url =http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/10/06/AR2006100600660.html|accessdate=November 29, 2008 | date=October 7, 2006}}</ref> සැන්ටියාගෝ නුවර පිහිටි ජපාන ආපන ශාලවක පිහිටුවා ගත් ස්ථානයක මුලින්ම යූ ටියුබ් මූලස්ථානය ලෙස පැවතුනි. "Me at the zoo(සත්තුවතේ දී මා)" යන නමින් නිකුත් වූ විඩියෝ දර්ශන පෙල මුල්ම යූ ටියුබ් වීඩියෝ දර්ශන පෙල ලෙස සැලකෙන අතර එහිදී සම නිර්මාණකරු වන ජේකබ් කරීම් [[:en:San Diego Zoo|සැන්ඩියාගෝ සතුන් වත්තේ]] දී ගන්නා ලද ඡායා රූප ඊට අන්තර්ගත විය.එවා 2005 අප්‍රේල් 23 වන දින උඩුගත කල අතර එය තවමත් යූ ටියුබ් වෙබ් අඩවියෙන් නැරඹිය හැක<ref>{{cite web|url=http://youtube.com/watch?v=jNQXAC9IVRw|title=Me at the zoo|publisher=YouTube|date=April 23, 2005|accessdate=August 3, 2009}}</ref>.2005 නොවැම්බර් මස නිල දියත් කිරීමෙන් පසුව 2006 ජූලි මස වන විට දිනකට වීඩියෝ දර්ශණ 6500ක් පමණ උඩුගත කරන බවත් මිලියන 100කට වැඩි ප්‍රමාණයක වීඩියෝ පට නරඹන බවත් එහි ප්‍රකාශකයෙක් පවසා ඇත<ref>{{Cite news|title=YouTube serves up 100 million videos a day online |url=http://www.usatoday.com/tech/news/2006-07-16-youtube-views_x.htm |work=USA Today|date=July 16, 2006 |accessdate=November 29, 2008}}</ref>.කොම්ස්කෝ නැමති වෙළඳ පර්යේෂණ අයතනයකින් ලබාගත් තොරතුරු මෙයට ඇතුලත්ව ඇත. එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන පෙලේ සබැදි වීඩියෝ පට සපයන ආයතනයක් ලෙස යූ ටියුබ් හැදින් විය හැකිය.2010 මැයි<ref>{{cite web| title=comScore Releases May 2010 U.S. Online Video Rankings| publisher =[[comScore]]| url =http://www.comscore.com/Press_Events/Press_Releases/2010/6/comScore_Releases_May_2010_U.S._Online_Video_Rankings|accessdate=June 27, 2010 }}</ref>වන විට කොටස් වෙළද පොළේ 43% ක් ද වීඩියෝ පට බිලියන 14ක් පමණද යූ ටියුබ් සතුව පැවත ඇත. යූ ටියුබ් හී දැක්වෙන පරිදි සෑම මිනිත්තුවකට වරක් වීඩියෝ පැය 100ක් පමණ උඩුගත වේ.ඉන් 3/4ක් පමණ එක්සත් ජනපදයට පිටස්තර වන අතර<ref name = "60_hours">{{Cite news| title = YouTube hits 4 billion daily video views| author = Oreskovic, Alexei| publisher = Reuters| url = http://www.reuters.com/article/2012/01/23/us-google-youtube-idUSTRE80M0TS20120123| accessdate = January 23, 2012| date = January 23, 2012| archive-date = August 17, 2012| archive-url = https://web.archive.org/web/20120817134544/http://www.reuters.com/article/2012/01/23/us-google-youtube-idUSTRE80M0TS20120123| url-status = dead}}</ref><ref name="48_hours">{{cite web| title = Statistics|work=YouTube Press Office | url =http://www.youtube.com/yt/press/statistics.html|accessdate=March 23, 2014}}</ref><ref>{{cite web| title = Eric Schmidt, Princeton Colloquium on Public & Int'l Affairs| publisher = YouTube| url = http://www.youtube.com/watch?v=9nXmDxf7D_g#t=14m52s|accessdate=June 1, 2009 }}</ref> සෑම මසකටම අලුතින් සාමාජිකයින් මිලියන 800ක් පමණ යූ ටියුබ් හී සාමාජිකත්වය ලබා ගනී<ref name="seabrook20120116">{{cite news | url=http://www.newyorker.com/reporting/2012/01/16/120116fa_fact_seabrook?currentPage=all | title=Streaming Dreams | work=The New Yorker | date=January 16, 2012 | accessdate=January 6, 2012 | author=Seabrook, John}}</ref>.[[:en:Alexa|Alexa]] ශ්‍රේණි ගත කිරීම් වලට අනුව අන්තර් ජාලයේ ගූගල් සහ [[:si:ෆේස්බුක්|ෆේස්බුක්]] වලට පසුව තෙවනියට වැඩිම පිරිසක් පිවිසෙන වෙබ් අඩවිය බවට යූ ටියුබ් පත්වී ඇත<ref>{{cite web| title = Alexa Traffic Rank for YouTube (three month average)| publisher = [[:en:Alexa Internet|Alexa Internet]]| url =http://www.alexa.com/siteinfo/youtube.com|accessdate=March 30, 2010}}</ref>. www.youtube.com යන වසම් නාමය තෝරාගැනීම ගැටලු රැසකට හේතුවිය.www.utube.com යන නමින් තවත් වෙබ් අඩවියක් තිබීම මෙයට හේතුවිය.මෙම ආයතනය හිමි යුනිවර්සල් ටියුබ් සහ රෝල්ෆෝම් ඉක්විප්මන්ට් ආයතනය විසින් 2006 නොවැම්බර් මස දී නීතියේ සහය පතා නඩුවක් ගොනු කිරීමට හේතු වූයේත් මිනිසුන් වැඩිපිරිසක් තම වෙබ් අඩවි නාමයට සමාන නාමයක් ඇති නව වෙබ් අඩවියට වැඩියෙන් පිවිසීමයි.කෙසේ වෙතත් www.utiube.com හී නාමය www.utiyubeonline.com<ref>{{Cite news| title = Help! YouTube is killing my business!| author = Zappone, Christian| publisher = CNN| url = http://money.cnn.com/2006/10/12/news/companies/utube/index.htm| accessdate = November 29, 2008| date = October 12, 2006| archive-date = February 1, 2009| archive-url = https://web.archive.org/web/20090201221713/http://money.cnn.com/2006/10/12/news/companies/utube/index.htm| url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite news |title=Utube sues YouTube |author=Blakely, Rhys |work=The Times |location=London |url=http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/media/article623050.ece |accessdate=November 29, 2008 |date=November 2, 2006 |archive-date=August 9, 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809135859/http://business.timesonline.co.uk/tol/business/industry_sectors/media/article623050.ece |url-status=dead }}</ref> ලෙස වෙනස් කිරීමෙන් අනතුරුව මෙම ගැටලුව නිරාකරණය වූ අතර,ඉන් පසු ගූගල් අයතනය විසින් 2006 නොවැම්බර් 13 වන දින ඩොලර් බිලියන 1.65කට යූ ටියුබ් ආයතනය මිලට ගන්නා ලදී.<ref>{{Cite news| title = Google closes $A2b YouTube deal|author=[[Reuters]]|work=The Age | location=Melbourne| url = http://www.theage.com.au/news/Busness/Google-closes-A2b-YouTube-deal/2006/11/14/1163266548827.html|accessdate=November 29, 2008 | date=November 14, 2006}}</ref> [[File:901cherryave.jpg|thumb|250px|යූ ටියුබ් මූලස්ථානය 2010 දී [[සැන් බ්‍රූනෝ, California|සැන් බෲනෝ]], කැලිෆෝනියා.]] යූ ටියුබ් සඳහා වැය වන මුදල පිලිබඳ කිසිදු සඳහනක් නොකරන ගූගල් ආයතනය ආදායම ගැනද කිසිවක් ප්‍රකාශ නොකරයි<ref name=Moneyclip>{{Cite news|first=Yi-Wyn|last=Yen|date=March 25, 2008|url=http://tech.fortune.cnn.com/2008/03/25/youtube-looks-for-the-money-clip/|title=YouTube Looks For the Money Clip|accessdate=March 26, 2008}}</ref>.කෙසේ වෙතත් [[:en:Forbes|ෆෝබ්ස් සඟරාව]] පවසන පරිදි 2008 දී යූ ටියුබ් ආදයම ලෙස ඩොලර් මිලියන 200ක් පමණ උපයාගෙන ඇත<ref name="Forbes08">{{Cite news|first=Quentin|last=Hardy|coauthors=Evan Hessel|url=http://www.forbes.com/forbes/2008/0616/050.html|title=GooTube|work=Forbes Magazine|date=May 22, 2008|accessdate=August 3, 2009}}</ref>.2006 ජූනි මසදී [[:en:NBC|NBC]] සමග විකිණුම් සහ දැන්වීම් කොටස් කරුවන් ලෙස යූ ටියුබ් එකතු වී ඇත<ref>{{Cite news|title=Online Video: The Market Is Hot, but Business Models Are Fuzzy |url=http://knowledge.wharton.upenn.edu/article.cfm?articleid=1519|author=Knowledge@wharton|accessdate=July 19, 2012}}</ref>.2008 නොවැම්බර් මසදී [[:en:MGM|MGM]],[[:en:Lions Gate Entertainment|Lions Gate Entertainment]] සහ [[:en:CBS|CBS]] ආයතන අතර සම්මුතියකට එලඹි ඇති අතර මෙමඟින් බලා පොරොත්තු වූයේ NBC,[[:en:Fox|Fox]] සහ [[:en:Disney|Disney]] වැනි ආයතන වල වීඩියෝ අතුලත් Hulu වැනි වෙබ් අඩවි සමඟ තරඟකාරිත්වයක් ඇති කිරීමයි<ref>{{Cite news| title = MGM to Post Full Films on YouTube|author=Brad Stone and Brooks Barnes|work=The New York Times| url = http://www.nytimes.com/2008/11/10/business/media/10mgm.html?ref=technology|accessdate=November 29, 2008 | date=November 10, 2008}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/04/30/AR2009043001853.html |title=It's Official: Disney Joins News Corp., NBCU In Hulu; Deal Includes Some Cable Nets |accessdate=April 30, 2009 |date=April 30, 2009 |author=Staci D. Kramer |work=paidContent.org}}</ref>.ඉන් පසු මෙමෙ ආයතන වලින් ලබා ගත් වීඩියෝ දර්ශන එක්සත් ජනපදයෙන් පිටස්තරවත් ප්‍රදර්ශණය කරන ලදී. == <big>ලක්ෂණ</big> == ===<big>වීඩියෝ තාක්ෂණය</big>=== ====<big>'''ප්‍රතිධාවනය'''</big>==== පුද්ගලික පරිඝණකයක යූ ටියුබ් වීඩියෝ දර්ශන නැරඹිමට එම පරිඝණකයේ [[:en:adobiflashplayer|ඇඩෝබි ෆ්ලෑෂ් ප්ලේයර්]] මෘදුකාංගය ඇතුලත්ව තිබිය යුතුය.2010 ජනවාරියේ දී යූ ටියුබ් මඟින් පරීක්ෂණාත්මක වෙබ් අඩවියක් නිකුත් කල අතර මෙමඟින් HTML5 තාක්ෂණය උපයෝගී කොටගත් වෙබ් අඩවි වලට පිවිසීමට ඇති හැකියාව සහ ඇඩෝබි ෆ්ලෑෂ් ප්ලේයර් මෘදුකාංගය නොමැතිව යූ ටියුබ් වීඩියෝ දර්ෂණ නැරඹීමට ඇති හැකියාව සොයා බලා ඇත. ====<big>'''උඩුගත කිරීම්'''</big>==== වරකට විනාඩි 15ක කාලයකින් යුත් වීඩියෝ දර්ෂණ උඩුගත කළ හැකි අතර විශ්වාසය දිනාගත් ප්‍රවීන සාමාජිකයින්ට තම ජංගම දුරකථනය හරහා ස්ථීර සාමජිකත්වය තහවුරු කිරීමෙන් පසු පැය 12 ක් තරම් දිගු වීඩියෝ දර්ෂණ උඩුගත කිරීමේ හැකියාව ඇත.2005 දී දියත් කරනු ලැබූ යූ ට්යුබ් හරහා අසීමිත ප්‍රමාණයක උඩුගත කිරීම් සදහා අවස්ථාව තිබුනද ඉන්පසු විනාඩි 10ක කාල සීමාවකට සීමා කරන ලදී.2010 ජූලි මසදී මෙම කාල සීමාව විනාඩි 15 දක්වා දීර්ඝ කරන ලද අතර වීඩියෝවේ ප්‍රමාණය 2GB දක්වා සීමා කලත් යාවත්කාලීන කරන ලද වෙබ් බ්‍රවුසර සදහා 20GB දක්වා උඩුගත කිරීම් සිදුකල හැක. යූ ටියුබ් සදහා [[:en:AVI|AVI]],[[:en:MKV|MKV]],[[:en:MOV|MOV]],[[:en:MP4|MP4]],[[:en:Divx|Divx]] සහ [[:en:FLV|FLV]] වැනි ආකෘති වලින් යුතු වීඩියෝ පට උඩුගත කිරීම් සිදුකල හැක.ස්කෑන් කිරීම් මගින් සහ ජංගම දුරකථන භාවිතයෙන් 3gp ආකෘතියේ වීඩියෝ දර්ෂණ ද උඩුගත කිරීම් කල හැකිය. ====<big>'''කොඩෙක් තත්ත්වය'''</big>==== මුල් යුගයේදී විභේදනය පික්සල් 320x240 ක් වූ එක් තත්ත්ව මට්ටමකට අයත් වීඩියෝ පමණක් භවිතා කිරීමට අවකාශ සලසා තිබුණි. එහිදී සොරෙන්සන් ස්පාර්ක් කොඩෙක් භවිතය සිදුවිය.2007 ජූනි මාසයෙදී ජංගම දුරකතන මගින් සම්බන්ධ වී වීඩියෝ නැරඹීමේ අවස්ථාව භාවිතා කරන්නන්ට ලැබුණි.2008 නොවැම්බරයේදී [[:en:720p|720p]] උපකාරය එක් කොට යූ ටියුබ් [[:en:player|ධාවකය]] 4:3 අනුපාතයක සිට 16:9 අනුපාතයකට අනුව පුළුල් තිර දර්ශනයට මාරු වීම කරනලදී. අවසන් වශයෙන් 4-k ආකෘතියට වෙනස් කොට විභේදන හැකියාව 4096x3072 ට වර්ධනය වීම සිදුවිය. 2010 ජූලි මසදී යූ ටියුබ් ප්‍රකාශ කළ පරිදි පික්සල් 4096x3072 විභේදනයට ලක් විය හැකි 4k ආකෘතියකට අනුව වීඩියෝපට විශාල ප්‍රමාණයක් ඉදිරිපත් කොට ඇත.ආරම්භයේ සිට විභේදනය පික්සල් 3840x2160 තෙක් උපරිම පික්සල් ප්‍රමාණයකින් දෙපසට පික්සල් 1080 ලෙසින් අඩුකිරීම සිදු කර ඇත.ඉතා උසස් ත්ත්වයෙන් යුක්තව වීඩියෝ විශාල ප්‍රමාණයක් යූ ටියුබ් හී දක්නට ලැබේ.කලින් යොදා තිබූ සම්මත තත්ත්ව([[:en:SQ|SQ]]), ඉහළ තත්ත්වය ([[:en:HQ|HQ]])සහ ඉහළ අර්ථයේ වීඩියෝ ([[:en:HD|HD]])ද වීඩියෝ වේ සිරස් විභේදනයට සාපේක්ෂ අංකිත අගය යොදා වෙනස් කර ඇත .නිරවද්‍ය වීඩියෝ ධාරාවH.264/[[:en:MPEG-4AVC|MPEG-4AVC]] ආකෘතියට අනුව ස්ටීරියෝ [[:en:AAC|AAC]] ඕඩියෝ වශයෙන් කේතාංක කර ඇත. <div class="NavFrame collapsed"> <div class="NavHead">යූ ටියුබ් හී එන්කෝඩින් තත්ත්ව සැසඳීම</div> <div class="NavContent" style="text-align:left"> {| class="wikitable" |- ! &nbsp; | | Discontinued | style="background:lime;" | | Current |} '''Non-DASH''' {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! itag value{{ref|media_type_table_note_1|[1]}} ! Default container ! Video resolution ! Video encoding ! Video profile ! Video bitrate (Mbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}} ! Audio encoding ! Audio bitrate (kbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}} |- | style="background:lime;" | '''5''' |<!--Default container --> FLV |<!--Video resolution --> 240p |<!--Video encoding --> Sorenson H.263 |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> 0.25 |<!--Audio encoding --> MP3 |<!--Audio bitrate --> 64 |- !<!--itag value --> 6 |<!--Default container --> FLV |<!--Video resolution --> 270p |<!--Video encoding --> Sorenson H.263 |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> 0.8 |<!--Audio encoding --> MP3 |<!--Audio bitrate --> 64 |- !<!--itag value --> 13 |<!--Default container --> 3GP |<!--Video resolution --> {{n/a}} |<!--Video encoding --> MPEG-4 Visual |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> 0.5 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> {{n/a}} |- | style="background:lime;" | '''17''' |<!--Default container --> 3GP |<!--Video resolution --> 144p |<!--Video encoding --> MPEG-4 Visual |<!--Video profile --> Simple |<!--Video bitrate --> 0.05 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 24 |- | style="background:lime;" | '''18''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 360p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Baseline |<!--Video bitrate --> 0.5 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 96 |- | style="background:lime;" | '''22''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 720p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> High |<!--Video bitrate --> 2-3 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 192 |- !<!--itag value --> 34 |<!--Default container --> FLV |<!--Video resolution --> 360p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.5 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 128 |- !<!--itag value --> 35 |<!--Default container --> FLV |<!--Video resolution --> 480p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.8-1 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 128 |- | style="background:lime;" | '''36''' |<!--Default container --> 3GP |<!--Video resolution --> 240p |<!--Video encoding --> MPEG-4 Visual |<!--Video profile --> Simple |<!--Video bitrate --> 0.175 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 36 |- !<!--itag value --> 37 |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 1080p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> High |<!--Video bitrate --> 3–5.9 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 192 |- !<!--itag value --> 38 |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 3072p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> High |<!--Video bitrate --> 3.5-5 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 192 |- | style="background:lime;" | '''43''' |<!--Default container --> WebM |<!--Video resolution --> 360p |<!--Video encoding --> VP8 |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> 0.5 |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 128 |- !<!--itag value --> 44 |<!--Default container --> WebM |<!--Video resolution --> 480p |<!--Video encoding --> VP8 |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> 1 |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 128 |- !<!--itag value --> 45 |<!--Default container --> WebM |<!--Video resolution --> 720p |<!--Video encoding --> VP8 |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> 2 |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 192 |- !<!--itag value --> 46 |<!--Default container --> WebM |<!--Video resolution --> 1080p |<!--Video encoding --> VP8 |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> {{n/a}} |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 192 |- | style="background:lime;" | '''82''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 360p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> 3D |<!--Video bitrate --> 0.5 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 96 |- | style="background:lime;" | '''83''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 240p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> 3D |<!--Video bitrate --> 0.5 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 96 |- | style="background:lime;" | '''84''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 720p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> 3D |<!--Video bitrate --> 2-3 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 192 |- | style="background:lime;" | '''85''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 1080p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> 3D |<!--Video bitrate --> 3-4 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 192 |- | style="background:lime;" | '''100''' |<!--Default container --> WebM |<!--Video resolution --> 360p |<!--Video encoding --> VP8 |<!--Video profile --> 3D |<!--Video bitrate --> {{n/a}} |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 128 |- !<!--itag value --> 101 |<!--Default container --> WebM |<!--Video resolution --> 360p |<!--Video encoding --> VP8 |<!--Video profile --> 3D |<!--Video bitrate --> {{n/a}} |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 192 |- !<!--itag value --> 102 |<!--Default container --> WebM |<!--Video resolution --> 720p |<!--Video encoding --> VP8 |<!--Video profile --> 3D |<!--Video bitrate --> {{n/a}} |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 192 |} '''DASH (video only)''' {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! itag value{{ref|media_type_table_note_1|[1]}} ! Default container ! Video resolution ! Video encoding ! Video profile ! Video bitrate (Mbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}} |- | style="background:lime;" | '''133''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 240p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.2-0.3 |- | style="background:lime;" | '''134''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 360p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.3-0.4 |- | style="background:lime;" | '''135''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 480p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.5-1 |- | style="background:lime;" | '''136''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 720p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 1-1.5 |- | style="background:lime;" | '''137''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 1080p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> High |<!--Video bitrate --> 2-3 |- | style="background:lime;" | '''160''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 144p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.1 |- | style="background:lime;" | '''264''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Video resolution --> 1440p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> High |<!--Video bitrate --> 4-5 |} '''DASH (audio only)''' {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! itag value{{ref|media_type_table_note_1|[1]}} ! Default container ! Audio encoding ! Audio bitrate (kbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}} |- | style="background:lime;" | '''139''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 48 |- | style="background:lime;" | '''140''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 128 |- | style="background:lime;" | '''141''' |<!--Default container --> MP4 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 256 |- | style="background:lime;" | '''171''' |<!--Default container --> WebM |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 128 |- | style="background:lime;" | '''172''' |<!--Default container --> WebM |<!--Audio encoding --> Vorbis |<!--Audio bitrate --> 192 |} '''Live streaming''' {| class="wikitable sortable" style="text-align: center;" ! itag value{{ref|media_type_table_note_1|[1]}} ! Default container ! Video resolution ! Video encoding ! Video profile ! Video bitrate (Mbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}} ! Audio encoding ! Audio bitrate (kbit/s) {{ref|media_type_table_note_2|[2]}} |- | style="background:lime;" | '''92''' |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> 240p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.15-0.3 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 48 |- | style="background:lime;" | '''93''' |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> 360p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.5-1 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 128 |- | style="background:lime;" | '''94''' |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> 480p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 0.8-1.25 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 128 |- | style="background:lime;" | '''95''' |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> 720p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main |<!--Video bitrate --> 1.5-3 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 256 |- | style="background:lime;" | '''96''' |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> 1080p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> High |<!--Video bitrate --> 2.5-6 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 256 |- !<!--itag value --> 120{{ref|media_type_table_note_3|[3]}} |<!--Default container --> FLV |<!--Video resolution --> 720p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Main@L3.1 |<!--Video bitrate --> 2 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 128 |- | style="background:lime;" | '''127'''{{ref|media_type_table_note_4|[4]}} |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> {{n/a}} |<!--Video encoding --> {{n/a}} |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> {{n/a}} |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 96 |- | style="background:lime;" | '''128'''{{ref|media_type_table_note_4|[4]}} |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> {{n/a}} |<!--Video encoding --> {{n/a}} |<!--Video profile --> {{n/a}} |<!--Video bitrate --> {{n/a}} |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 96 |- | style="background:lime;" | '''132''' |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> 240p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Baseline |<!--Video bitrate --> 0.15-0.2 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 48 |- | style="background:lime;" | '''151''' |<!--Default container --> TS |<!--Video resolution --> 72p |<!--Video encoding --> H.264 |<!--Video profile --> Baseline |<!--Video bitrate --> 0.05 |<!--Audio encoding --> AAC |<!--Audio bitrate --> 24 |} {{note|media_type_table_note_1}}[1] ''itag'' is an undocumented parameter used internally by YouTube to differentiate between quality profiles. Until December 2010, there was also a URL parameter known as ''fmt'' that allowed a user to force a profile using ''itag'' codes. {{note|media_type_table_note_2}}[2] Approximate values based on statistical data; actual bitrate can be higher or lower due to variable encoding rate. {{note|media_type_table_note_3}}[3] Has metadata referring to "Elemental Technologies Live". {{note|media_type_table_note_4}}[4] Used as alternate audio tracks.<ref> {{cite web | url = http://adterrasperaspera.com/blog/2010/05/24/approximate-youtube-bitrates | title = YTCrack v0.24b | first = Fred | last = Macall | year = 2013 | accessdate = August 25, 2013}} </ref><ref> {{cite web | url = http://users.ohiohills.com/fmacall/YTCRACK.TXT | title = Approximate YouTube Bitrates | first = Patrick | last = McFarland | date = May 24, 2010 | accessdate =August 12, 2010}} </ref><ref> {{cite web | url = http://webvideotechniques.com/123/bigger-and-better-encoding-for-youtube-hd | title = Bigger and Better: Encoding for YouTube 720p HD |date = December 2008 | accessdate =August 12, 2010}} </ref><ref> {{cite web | url = http://trevorgreenfield.com/rants-and-raves/youtubes-1080p-failure-depends-on-how-you-look-at-it | title = YouTube's 1080p&nbsp;– Failure Depends on How You Look At It | date = November 22, 2009 | accessdate =August 12, 2010 | last = Greenfield | first = Trevor}}{{dead link|date=July 2012}} </ref><ref> {{cite web | url = http://youtube-global.blogspot.com/2009/11/1080p-hd-comes-to-youtube.html | title = 1080p HD Is Coming to YouTube | date = November 12, 2009 | accessdate =August 12, 2010 | last = Biggs | first = Billy}} </ref> </div> </div> ====<big>ත්‍රිමාණ වීඩියෝ</big>==== යූ ටියුබ් [[:en:software engineer|මෘදුකාංග ඉන්ජිනේරු]]වෙකු වූ පීටර් බැඩ් ෂෝ 2009 ජූලි 21 වන දින නිවේදනය කල පරිදි යූ ටියුබ් භාවිතා කරන්නන්ට ත්‍රිමාන වීඩියෝ උඩුගත කිරීමේ පහසුකම සපයා ඇත.සාමන්‍ය [[:en:anaglyph 3D|ඇනග්ලිප්]] (සියෑන් /රතු කාච ) ක්‍රමයට අදාල ත්‍රිමාන අවස්ථා<ref>{{Cite news|url=http://www.physorg.com/news167575864.html|title=YouTube in 3D?|work=Physorg|date=July 23, 2009|accessdate=August 3, 2009|first=Miranda|last=Marquit}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://techie-buzz.com/video-tools/youtube-3d-videos.html|title=YouTube 3D Videos|date=July 20, 2009|work=Techie Buzz|first=Keith|last=Dsouza|accessdate=August 3, 2009}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thinkdigit.com/Internet/YouTube-adds-a-dimension-3D-goggles-not_3219.html|title=YouTube adds a dimension, 3D goggles not included|date=July 21, 2009|accessdate=August 3, 2009|work=thinkdigit|first=Kshitij|last=Sobti}}</ref> ලැබෙන කණාඩි පැලදගෙන නැරඹීමේ හැකියාව ඇති වීඩියෝ වර්ග මෙන්ම විවිධ වර්ගයේ වීඩියෝ ද යූ ටියුබ් මගින් ඉදිරිපත් කරයි.ස්ටීරියෝ තිර ලෙසින් හදුන්වන තීර පේලි හෝ දාම් ලෑල්ලේ ආකෘතියට ප්‍රදර්ශනය වන ,රතු /සියෑන් ,කොළ /නිල්/කහ මිශ්‍රනයෙන් සැදුම්ලත් ඇනග්ලිප් හෝ පැත්තෙන් පැත්තට දර්ශන නැරඹීමේ හැකියාව ඇත .[[:en:Nvidia 3D Vision|Nvidia]] ත්‍රිමාන දර්ශනය ට<ref>{{cite web |url=http://www.anandtech.com/show/4354/youtube-adds-stereoscopic-3d-video-support-and-3d-vision-support-too |title=YouTube Adds Stereoscopic 3D Video Support (And 3D Vision Support, Too) |author=Ryan Smith |publisher=[[AnandTech]] |date=May 26, 2011 |accessdate=May 26, 2011}}</ref> සංගත පැත්තෙන් පැතට දර්ශනය වන ත්‍රිමාන දර්ශන සඳහාද ක්‍රියාකරන HTML 5 අනුවාදන 2011 මැයි මසදී අලුතෙන් එක් විය. ===<big>අදාල කොටසට අවතීර්ණය වීමේ හැකියාව</big>=== පරිශීලකයන්ට තම වෙබ් අඩවියට පරිබාහිරව තම වීඩියෝ පට නැරඹීමේ හැකියාව යූ ටියුබ් මඟින් සලසා දී ඇත.සෑම වෙබ් පිටුවකම වීඩියෝ දර්ශණයට අදාල HTML කොටස ගබඩා කොට එය බැලීමට ඇති හැකියාව යූ ටියුබ් සලසා දී ඇත.<ref>{{cite web|title=YouTube embedded video guide|url=http://www.athenswalk.net/_/Blog/Entries/2013/7/30_YouTube_embed_code_guide.html}}</ref> මෙම හැකියාව යූ ටියුබ් වීඩ්යෝ පට [[:en:Social network|සමාජ වෙබ් අඩවි]] වල ප්‍රදර්ශනය කිරීමේදී බහුලව යොදා ගනී.යූ ටියුබ් තුලින් දැකිය හැකි වෙනත් කෙනෙකුගේ වීඩියෝ පිලිබඳ විස්තරයක් හෝ වීඩියෝ සාකච්චාවක් තුලින් පරිශීලකයෙකුට වීඩියෝ පතිචාර ඉදිරිපත් කිරීමේ හැකියාවද යූ ටියුබ් මඟින් සලසා දී ඇත.තවද 2013 අගෝස්තු මසදී යූ ටියුබ් ප්‍රකාශයක් නිකුත් කරමින් පවසා සිටියේ විවේචනයක්,විග්‍රහයක් අදී ලෙස වෙනත් පරිශීලකයන් විසින් දක්වන ප්‍රතිචාර,එම ප්‍රතිචාර වල තත්ත්වය අනුව ඉවත් කිරීමට හෝ ඉවත් නොකිරීමට හැකියාව ඇතිබවයි<ref>{{cite web|url=https://support.google.com/youtube/answer/58123|title=Control comments and video responses|author=YouTube|accessdate=August 28, 2013}}</ref>. සාමාන්‍යයෙන් යූ ටියුබ් හී දැක්වෙන වීඩියෝ දර්ශන බාගත කිරීමට ඈඳියක් යූ ටියුබ් මගින් ලබා නොදෙන අතර එය අදාල වෙබ් අතුරු මුහුණත් හරහා නැරඹීමට පමණක් ඉඩ සලසා ඇත<ref>{{cite web|url=http://www.youtube.com/t/terms|title=Terms of Use, 5.B|publisher=YouTube|accessdate=August 25, 2010}}</ref>.ඉතා සුලු ප්‍රමාණයක වීඩියෝ එනම් [[:en:barak obama|බරක් ඔබාමා]]ගේ සති පතා ජාතිය ඇමතීම් වැනි දෑ MP4 ගොනු ලෙසින් බාගත කිරීමේ අවස්ථාව සලසා තිබුණි.ඒ අතරම තෙවැනි පාර්ශවයේ වෙබ් අඩවි විශාල සංඛ්‍යාවක් බ්‍රවුසර සහ [[:en:plugins|යෙදවුම් මෘදුකාංග]] භාවිතයෙන් පරිශීලකයින්ට වීඩියෝ පට බාගත කිරීමේ හැකියාව සලසා ඇත<ref>{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/technology/2009/02/---mark-milian.html?cid=149000259|title=YouTube looks out for content owners, disables video ripping|author=Milian, Mark|work=Los Angeles Times|date=February 19, 2009|accessdate=February 21, 2009}}</ref>.2009 පෙබරවාරියේ දී යූ ටියුබ් මගින් හඳුන්වාදුන් පරීක්ෂණාත්මක සේවා සේවා ජාලයක් තුලින් [[:en:Google Checkout|ගූගල් පිරික්සුම]]<ref>{{Cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/02/12/AR2009021203239.html|title=YouTube Hopes To Boost Revenue With Video Downloads|work=Washington Post|date=February 12, 2009|accessdate=February 19, 2009 | first=Leena | last=Rao}}</ref> හරහා සුලු ගෙවීමක් කර හෝ නොමිලයේම බාගත කිරීමට සමහර ග්‍රාහක කංඩායම් වලට අවස්ථාව සලසා දුනි<ref>{{Cite news|url=http://torrentfreak.com/google-threatens-to-sue-huge-youtube-mp3-conversion-site-120619/|title=Google Threatens To Sue Huge YouTube MP3 Conversion Site|author=Torrentfreak|date=June 19, 2012|accessdate=September 4, 2013}}</ref>.එසේම පසු කාලීනව යම් යම් වෙබ් අඩවි සදහා නෛතිකව සම්භාදක පනවන්නටද යූ ටියුබ් ආයතනයට සිදුවිය.කෙසේ හෝ අයිතිය සීමා කිරීමේ විකල්ප හැකියාවන්ද ඉන් අනතුරුව 2012 ජූලි මසයේ දී බල පැවැත් වුනි<ref>{{Cite news|url=http://youtube-global.blogspot.com/2012/07/heres-your-invite-to-reuse-and-remix-4.html?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+youtube%2FPKJx+%28YouTube+Blog%29|title=Here's your invite to reuse and remix the 4 million Creative Commons-licensed videos on YouTube|work=YouTube Official Blog|date=July 25, 2012|accessdate=February 12, 2013}}</ref>. ====<big>වේදිකාවන්</big>==== නවීනතම [[:en:Smartphones|ස්මාර්ට් ජංගම දුරකථන]] වලටද යූ ටියුබ් වෙතට අවතීර්ණය වීමේ හැකියාව ලබාදී ඇත.එහෙත් ඉන් අවස්ථාව සලසා දී ඇත්තේ [[:en:Real Time Streaming Protocol|RTSP]] මාර්ගයෙන් ලඟාවිය හැකි සමහර වීඩියෝ සදහා පමණි.තවද එය එම විශේෂිත ජංගම දුරකථන සේවාව හා බැඳුන වෙබ් අඩවිය හරහා පමණක් විය. <ref>{{cite web|url=http://m.youtube.com/|title=YouTube Mobile}}</ref><ref>{{cite web|url=http://googlesystem.blogspot.com/2007/06/mobile-youtube.html|title=Mobile YouTube|author=Google Operating System|date=June 15, 2007|accessdate=January 17, 2009}}</ref>. 2007 ජූලි මාසයෙන් පසු සමහර [[:en:Apple Inc.|ඇපල් නිශ්පාදන]] වලට පමණක් දර්ශණය වන යූ ටියුබ් දර්ශණ ලබා දී ඇත.[[:en:apple tv|ඇපල් රූපවාහිනී]],[[:en:iPod touch|iPod Touch]] සහ [[:en:iPhone|iPhone]] වැනි සමහර මෙවලම් හරහා යූ ටියුබ් වීඩියෝ දර්ශණ ලබා ගැනීමේ හැකියාව සලසා ඇත<ref>{{cite web|url=http://www.apple.com/pr/library/2007/06/20youtube.html|title=YouTube Live on Apple TV Today; Coming to iPhone on June 29|publisher=[[Apple Inc.|Apple]]|date=June 20, 2007|accessdate=January 17, 2009}}</ref>.අනතුරුව පසු කාලීනව සිදු කරන ලද තවත් වෙනස්කම් මඟින් වෙනත් මාර්ග ඔස්සේ මෙවැනි වීඩියෝ බාගත කිරීමේ අවස්ථාව උදාකර දෙන ලදී. ===<big>දේශීයකරණය</big>=== 2007 ජූනි 19 වන දින ගූගල් ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී [[:en:Eric Schmidt|එරික් ස්මිත්]] මෙහෙයවන ලද නවතම [[:en:localization|දේශීයකරණ]]<ref name="local"/> පද්ධතීන් දියත් කර ඇත.මෙම වෙබ් අඩවියේ අතුරු මුහුණත රටවල් 71 කටත් එක් රාජ්‍යකටත්(හොංකොං) ලෝක ව්‍යාප්ත සංස්කරණ මගින්ද ලබා ගත හැක<ref>{{cite web|url=http://i.imgur.com/5mcv2XY.png|title=YouTube content locations|accessdate=April 1, 2014}}</ref>. {| class="wikitable sortable mw-collapsible mw-collapsed" |- ! රට ! භාෂාව ! දියත්වූ දිනය |- | {{Flag|USA}} (and worldwide launch) | [[American English|English]] | {{dts|2005|February|15}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Brazil}} | [[Brazilian Portuguese|Portuguese]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|France}} | [[French language|French]] and [[Basque language|Basque]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local">{{Cite news|first=Peter|last=Sayer|url=http://www.pcadvisor.co.uk/news/index.cfm?NewsID=9772|title=Google launches YouTube France News|publisher=PC Advisor|date=June 19, 2007|accessdate=August 3, 2009}}</ref> |- | {{Flag|Ireland}} | [[Hiberno-English|English]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Italy}} | [[Italian language|Italian]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Japan}} | [[Japanese language|Japanese]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Netherlands}} | [[Dutch language|Dutch]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Poland}} | [[Polish language|Polish]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Spain}} | [[Spanish language|Spanish]], [[Galician language|Galician]], [[Catalan language|Catalan]] and [[Basque language|Basque]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|United Kingdom}} | [[British English|English]] | {{dts|2007|June|19}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Mexico}} | [[Mexican Spanish|Spanish]] | {{dts|2007|October|11}}<ref>{{cite web|url=http://www.eluniversal.com.mx/articulos/43235.html|title=Presentan hoy YouTube México|publisher=[[El Universal (Mexico City)|El Universal]]|date=October 11, 2007|accessdate=September 9, 2010|language=Spanish|trans_title=YouTube México launched today}}{{dead link|date=February 2014}}</ref> |- | {{Flag|Hong Kong}} | [[Hong Kong English|English]] and [[Traditional Chinese characters|Chinese]] | {{dts|2007|October|17}}<ref>{{Cite news|url=http://stanley5.blogspot.com/2007/10/youtube.html|title=中文上線&nbsp;– YouTube 香港中文版登場！|publisher=Stanley5|date=October 17, 2007|accessdate=January 2, 2012|archive-date=April 29, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200429052053/http://stanley5.blogspot.com/2007/10/youtube.html|url-status=dead}}</ref> |- | {{Flag|Taiwan}} | [[Traditional Chinese characters|Chinese]] | {{dts|2007|October|18}}<ref>{{Cite news|url=http://www.zdnet.com.tw/news/software/0,2000085678,20125299,00.htm|title=YouTube台灣網站上線 手機版再等等|publisher=[[ZDNet]]|date=October 18, 2007|accessdate=January 2, 2012|archive-date=July 6, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100706154250/http://www.zdnet.com.tw/news/software/0,2000085678,20125299,00.htm|url-status=dead}}</ref> |- | {{Flag|Australia}} | [[Australian English|English]] | {{dts|2007|October|22}}<ref name="AUS-NZ">{{Cite news|first=Kristen|last=Nicole|url=http://mashable.com/2007/10/22/youtube-australia-new-zealand/|title=YouTube Launches in Australia & New Zealand|publisher=[[Mashable]]|date=October 22, 2007|accessdate=August 3, 2009}}</ref> |- | {{Flag|New Zealand}} | [[New Zealand English|English]] | {{dts|2007|October|22}}<ref name="AUS-NZ" /> |- | {{Flag|Canada}} | [[Canadian English|English]] and [[Canadian French|French]] | {{dts|2007|November|6}}<ref>{{Cite news|first=Kristen|last=Nicole|url=http://mashable.com/2007/11/06/youtube-canada/|title=YouTube Canada Now Live|date=November 6, 2007|publisher=[[Mashable]]|accessdate=August 3, 2009}}</ref> |- | {{Flag|Germany}} | [[German language|German]] | {{dts|2007|November|8}}<ref>{{Cite news|first=Adam|last=Ostrow|url=http://mashable.com/2007/11/08/youtube-germany/|title=YouTube Germany Launches|publisher=[[Mashable]]|date=November 8, 2007|accessdate=August 3, 2009}}</ref> |- | {{Flag|Russia}} | [[Russian language|Russian]] | {{dts|2007|November|13}}<ref>{{Cite news|first=|last=|url=http://www.kommersant.ru/doc/824940/|title=YouTube перевелся на русский|language=ru|publisher=Kommersant Moscow|date=November 14, 2007|accessdate=March 22, 2012}}</ref> |- | {{Flag|South Korea}} | [[Korean language|Korean]] | {{dts|2008|January|23}}<ref>{{Cite news|first=Martyn|last=Williams|url=http://www.pcworld.com/article/141684/youtube_launches_korean_site.html|publisher=[[PC World]]|date=January 23, 2008|accessdate=March 22, 2012|title=YouTube Launches Korean Site}}</ref> |- | {{Flag|India}} | [[Indian English|English]], [[Bengali language|Bengali]], [[Gujarati language|Gujarati]], [[Hindi language|Hindi]], [[Kannada language|Kannada]], [[Malayalam language|Malayalam]], [[Marathi language|Marathi]], [[Punjabi language|Punjabi]], [[Tamil language|Tamil]] and [[Telugu language|Telugu]] | {{dts|2008|May|7}}<ref>{{Cite news|first=Sandeep|last=Joshi|url=http://www.hindu.com/2008/05/08/stories/2008050857242200.htm|title=YouTube now has an Indian incarnation|work=The Hindu|date=May 8, 2008|accessdate=August 3, 2009|location=Chennai, India|archive-date=November 28, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131128004152/http://www.hindu.com/2008/05/08/stories/2008050857242200.htm|url-status=dead}}</ref> |- | {{Flag|Israel}} | [[Hebrew language|Hebrew]] and [[English language|English]] | {{dts|2008|September|16}} |- | {{Flag|Czech Republic}} | [[Czech language|Czech]] | {{dts|2008|October|9}}<ref>{{Cite news|first=Petr|last=Bokuvka|url=http://czechdaily.wordpress.com/2008/10/12/czech-version-of-youtube-launched-and-its-crap-it-sucks/|title=Czech version of YouTube launched. And it's crap. It sucks|work=The Czech Daily Word|publisher=Wordpress.com|date=October 12, 2008|accessdate=August 3, 2009}}</ref> |- | {{Flag|Sweden}} | [[Swedish language|Swedish]] | {{dts|2008|October|22}}<ref>[http://www.kullin.net/2008/10/launch-video-unavailable-when-youtube-opens-up-in-sweden/ Launch video unavailable when YouTube opens up in Sweden] October 23, 2008. Retrieved December 7, 2012.</ref> |- | {{Flag|South Africa}} | [[South African English|English]] and [[Afrikaans language|Afrikaans]] | {{dts|2010|May|17}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Argentina}} | [[Argentine Spanish|Spanish]] | {{dts|2010|September|8}}<ref>{{cite web|url=http://www.webcitation.org/5sbofbU9A|title=YouTube launches in Argentina|date=September 9, 2010|accessdate=September 9, 2010}}</ref> |- | {{Flag|Algeria}} | [[literary Arabic|Arabic]] and [[French language|French]] | {{dts|2011|March|9}}<ref name="arabcrunch1">{{cite web|url=http://arabcrunch.com/2011/03/youtube-launches-local-version-for-algeria-egypt-jordan-morocco-saudi-arabia-tunisia-and-yemen.html |title=YouTube Launches Local Version For Algeria, Egypt, Jordan, Morocco, Saudi Arabia, Tunisia and Yemen |publisher=ArabCrunch |accessdate=March 13, 2011}}</ref> |- | {{Flag|Egypt}} | [[Arabic language|Arabic]] | {{dts|2011|March|9}}<ref name="arabcrunch1"/> |- | {{Flag|Jordan}} | [[Arabic language|Arabic]] | {{dts|2011|March|9}}<ref name="arabcrunch1"/> |- | {{Flag|Morocco}} | [[Arabic language|Arabic]] and [[French language|French]] | {{dts|2011|March|9}}<ref name="arabcrunch1"/> |- | {{Flag|Saudi Arabia}} | [[Arabic language|Arabic]] | {{dts|2011|March|9}}<ref name="arabcrunch1"/> |- | {{Flag|Tunisia}} | [[Arabic language|Arabic]] and [[French language|French]] | {{dts|2011|March|9}}<ref name="arabcrunch1"/> |- | {{Flag|Yemen}} | [[Arabic language|Arabic]] | {{dts|2011|March|9}}<ref name="arabcrunch1"/> |- | {{Flag|Kenya}} | [[English language|English]] and [[Swahili language|Swahili]] | {{dts|2011|September|1}}<ref>{{Cite news|first=Nmachi|last=Jidenma|url=http://thenextweb.com/africa/2011/10/05/google-launches-youtube-in-kenya/|title=Google launches YouTube in Kenya|publisher=[[The Next Web]]|date=September 1, 2011|accessdate=March 22, 2012}}</ref> |- | {{Flag|Philippines}} | [[Philippine English|English]] and [[Filipino language|Filipino]] | {{dts|2011|October|13}}<ref name="philippines">{{Cite news|first=Tam|last=Nod|url=http://www.philstar.com/Article.aspx?articleId=737018&publicationSubCategoryId=200|title=YouTube launches 'The Philippines'|publisher=The Philippine Star|date=October 13, 2011|accessdate=October 13, 2011}}</ref> |- | {{Flag|Singapore}} | [[Singapore English|English]] | {{dts|2011|October|20}}<ref>{{cite news|title=YouTube launches Singapore site|url=http://www.todayonline.com/Singapore/EDC111020-0000359/YouTube-launches-Singapore-site|accessdate=October 20, 2011|newspaper=TODAY|date=October 20, 2011|archive-date=October 21, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111021221603/http://www.todayonline.com/Singapore/EDC111020-0000359/YouTube-launches-Singapore-site|url-status=dead}}</ref> |- | {{Flag|Belgium}} | [[Dutch language|Dutch]] and [[Belgian French|French]] | {{dts|2011|November|16}}<ref name="local" /> |- | {{Flag|Colombia}} | [[Colombian Spanish|Spanish]] | {{dts|2011|November|30}}<ref>[http://thenextweb.com/la/2011/12/01/youtube-launches-localized-website-for-columbia/ YouTube launches localized website for Colombia] December 1, 2011. Retrieved December 1, 2011.</ref> |- | {{Flag|Uganda}} | [[Ugandan English|English]] | {{dts|2011|December|2}}<ref>[http://pctechmagazine.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1069:google-launches-youtube-uganda&catid=1:latest-news&Itemid=162 Google Launches YouTube Uganda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104043549/http://pctechmagazine.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1069%3Agoogle-launches-youtube-uganda&catid=1%3Alatest-news&Itemid=162 |date=2012-01-04 }} December 2, 2011. Retrieved January 15, 2012.</ref> |- | {{Flag|Nigeria}} | [[Nigerian Standard English|English]] | {{dts|2011|December|7}}<ref>[http://www.techmtaa.com/2011/12/07/google-to-launch-youtube-nigeria-today/ Google to Launch YouTube Nigeria Today] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120108001623/http://www.techmtaa.com/2011/12/07/google-to-launch-youtube-nigeria-today |date=2012-01-08 }} December 7, 2011. Retrieved January 15, 2012.</ref> |- | {{Flag|Chile}} | [[Spanish language|Spanish]] | {{dts|2012|January|20}}<ref>[http://nextvlatam.com/index.php/5-otts/google-launches-youtube-chile/ Google launches YouTube Chile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325080121/http://nextvlatam.com/index.php/5-otts/google-launches-youtube-chile/ |date=2012-03-25 }} March 19, 2012. Retrieved March 22, 2012.</ref> |- | {{Flag|Hungary}} | [[Hungarian language|Hungarian]] | {{dts|2012|February|29}}<ref>[http://kultura.hu/main.php?folderID=1094&articleID=323455&ctag=&iid=11 Google Launches Hungarian YouTube] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117060628/http://kultura.hu/main.php?folderID=1094&articleID=323455&ctag=&iid=11 |date=2013-01-17 }} March 12, 2012. Retrieved March 22, 2012.</ref> |- | {{Flag|Malaysia}} | [[Malaysian English|English]] and [[Malaysian language|Malay]] | {{dts|2012|March|22}}<ref>[http://www.webpronews.com/youtube-launches-local-domain-for-malaysia-2012-03 YouTube Launches Local Domain For Malaysia] March 22, 2012. Retrieved March 22, 2012.</ref> |- | {{Flag|Peru}} | [[Spanish language|Spanish]] | {{dts|2012|March|25}}<ref>[http://www.webpronews.com/youtube-peru-launched-expansion-continues-2012-03 YouTube Peru Launched, Expansion continues] March 27, 2012. Retrieved April 1, 2012.</ref> |- | {{Flag|United Arab Emirates}} | [[Arabic language|Arabic]] and [[English language|English]] | {{dts|2012|April|1}}<ref>{{cite web|url=http://www.emirates247.com/business/technology/uae-version-of-youtube-launched-2012-04-02-1.451741|title=UAE version of YouTube launched|publisher=Emirates 247|date=April 2, 2012|accessdate=February 14, 2014|author=Bindu Suresh Rai}}</ref> |- | {{Flag|Greece}} | [[Greek language|Greek]] | {{dts|2012|May|1}} |- | {{Flag|Indonesia}} | [[English language|English]] and [[Indonesian language|Indonesian]] | {{dts|2012|June|14}}<ref>[http://www.thejakartaglobe.com/home/youtube-launches-indonesian-version/524443 "YouTube Launches Indonesian Version"], June 15, 2012. Retrieved July 8, 2012.</ref> |- | {{Flag|Ghana}} | [[English language|English]] | {{dts|2012|June|21}}<ref>[http://www.humanipo.com/blog/713/Google-launches-YouTube-in-Ghana "Google launches YouTube in Ghana"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120624232254/http://www.humanipo.com/blog/713/Google-launches-YouTube-in-Ghana |date=2012-06-24 }}, June 22, 2012. Retrieved July 8, 2012.</ref> |- | {{Flag|Senegal}} | [[English language|English]] and [[French language|French]] | {{dts|2012|July|12}}<ref>[http://www.telecompaper.com/news/youtube-launches-local-portal-in-senegal "YouTube launches local portal in Senegal"], Jubr> {{note|media_type_table_note_3}}[3] itag 120 is for live streaming and has metadata referring to "Elemental Technologies Live".ly 16, 2012. Retrieved July 25, 2012.</ref> |- | {{Flag|Turkey}} | [[Turkish language|Turkish]] | {{dts|2012|October|1}}<ref>[http://www.aa.com.tr/en/turkiye/86446--g "YouTube's Turkish version goes into service"], October 1, 2012. Retrieved October 1, 2012.</ref> |- | {{Flag|Ukraine}} | [[Ukrainian language|Ukrainian]] | {{dts|2012|December|13}}<ref>{{Cite news|first=Maryna|last=Tarasova|url=http://google-ukraine-blog.blogspot.com/2012/12/youtube.html|publisher=Google Ukraine Blog|title=YouTube приходить в Україну! (YouTube comes in Ukraine!)|date=December 13, 2012|location=Ukraine}} {{ref-uk}}</ref> |- | {{Flag|Denmark}} | [[Danish language|Danish]] | {{dts|2013|February|7}}<ref>{{Cite news|url=http://www.iprospect.dk/youtube-lanceres-i-danmark|publisher=iProspect|title=YouTube lanceres i Danmark|accessdate=April 17, 2013|location=Denmark|archive-date=May 7, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507094859/http://www.iprospect.dk/youtube-lanceres-i-danmark|url-status=dead}}</ref> |- | {{Flag|Finland}} | [[Finnish language|Finnish]] | {{dts|2013|February|7}}<ref>{{Cite news|first=Vilja|last=Sormunen|url=http://www.klok.fi/blog/youtube-launches-in-the-nordics/|publisher=KLOK|title=YouTube Launches in the Nordics|date=February 6, 2013|accessdate=February 11, 2013|location=Nordic|archive-date=October 9, 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20191009110928/http://www.klok.fi/blog/youtube-launches-in-the-nordics/|url-status=dead}}</ref> |- | {{Flag|Norway}} | [[Norwegian language|Norwegian]] | {{dts|2013|February|7}}<ref>{{Cite news|url=http://www.tono.no/YouTube+lansert+i+Norge.12888.cms|publisher=[[TONO]]|title=YOUTUBE LAUNCHED IN NORWAY|accessdate=April 17, 2013|location=Norway|archive-date=April 20, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130420134320/http://www.tono.no/YouTube+lansert+i+Norge.12888.cms|url-status=dead}}</ref> |- | {{Flag|Switzerland}} | [[German language|German]], [[French language|French]] and [[Italian language|Italian]] | {{dts|2013|April|9}}<ref>{{Cite news|url=http://www.swissinfo.ch/eng/business/YouTube_goes_Swiss.html?cid=35450210|publisher=[[swissinfo]]|title=YouTube goes Swiss|accessdate=April 17, 2013|location=Swiss}}</ref> |- | {{Flag|Austria}} | [[German language|German]] | {{dts|2013|April|11}}<ref>{{Cite news|url=http://www.wienerzeitung.at/themen_channel/wz_digital/digital_news/538498_YouTube.at-seit-Donnerstag-online.html|publisher=[[Wiener Zeitung]]|title=YouTube.at since Thursday online|accessdate=April 17, 2013|location=Austria}}</ref> |- | {{Flag|Romania}} | [[Romanian language|Romanian]] | {{dts|2013|April|25}}<ref>{{Cite news|url=http://www.zf.ro/zf-24/youtube-romania-se-lanseaza-intr-o-saptamana-10764820|publisher=ZF.ro|title=Youtube România se lansează într-o săptămână|accessdate=May 14, 2013|location=Romania}}</ref> |- | {{Flag|Portugal}} | [[Portuguese language|Portuguese]] | {{dts|2013|May|7}}<ref>{{Cite news|url=http://www.lusonoticias.com/index.php?option=com_content&view=article&id=27764:google-lanca-versao-lusa-do-youtube&catid=343&Itemid=159|publisher=Luso Noticias|title=Google lança versão lusa do YouTube|accessdate=May 14, 2013|location=Portugal|archive-date=December 3, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203003223/http://www.lusonoticias.com/index.php?option=com_content&view=article&id=27764:google-lanca-versao-lusa-do-youtube&catid=343&Itemid=159|url-status=dead}}</ref> |- | {{Flag|Slovakia}} | [[Slovak language|Slovak]] | {{dts|2013|May|21}}<ref>{{cite web|url=http://vat.pravda.sk/obraz-a-zvuk/clanok/281254-slovaci-uz-mozu-oficialne-zarabat-na-tvorbe-videi-pre-youtube/|title=Slováci už môžu oficiálne zarábať na tvorbe videí pre YouTube|publisher=Vat Pravda|date=May 21, 2013|accessdate=February 14, 2014|author=[http://vat.pravda.sk/autor/64-svec-tomas/ tš]|language=[[Slovak language|Slovak]]}}</ref> |- | {{Flag|Bahrain}} | [[Arabic language|Arabic]] | {{dts|2013|September|16}}<ref name="gcc">{{cite web|url=http://www.tbreak.ae/news/youtube-expands-monetization-partnership-gcc|title=YouTube expands monetization and partnership in GCC|publisher=tbreak Media|date=September 16, 2013|accessdate=February 14, 2014|author=[http://www.tbreak.ae/author/theregos Nick Rego]}}</ref> |- | {{Flag|Kuwait}} | [[Arabic language|Arabic]] | {{dts|2013|September|16}}<ref name="gcc"/> |- | {{Flag|Oman}} | [[Arabic language|Arabic]] | {{dts|2013|September|16}}<ref name="gcc"/> |- | {{Flag|Qatar}} | [[Arabic language|Arabic]] | {{dts|2013|September|16}}<ref name="gcc"/> |- | {{Flag|Bosnia and Herzegovina}} | [[Bosnian language|Bosnian]], [[Croatian language|Croatian]] and [[Serbian language|Serbian]] | {{dts|2014|March|18}} |- | {{Flag|Bulgaria}} | [[Bulgarian language|Bulgarian]] | {{dts|2014|March|18}}<ref>{{cite web|url=https://newtrend.bg/digital-company/youtube/youtube-reklama-bulgaria|title=YouTube рекламата става достъпна и за България|publisher=New Trend|date=March 18, 2014|accessdate=April 5, 2014|author=[http://newtrend.bg/author/ivelina Ивелина Атанасова]|language=[[Bulgarian language|Bulgarian]]}}</ref> |- | {{Flag|Croatia}} | [[Croatian language|Croatian]] | {{dts|2014|March|18}}<ref>{{cite web|url=http://liderpress.hr/poslovna-znanja/oglasavanje-na-video-platformi-youtube-od-sad-dostupno-i-u-hrvatskoj/|title=Oglašavanje na video platformi YouTube od sad dostupno i u Hrvatskoj|publisher=Lider|date=March 19, 2014|accessdate=April 5, 2014|language=[[Croatian language|Croatian]]}}</ref> |- | {{Flag|Estonia}} | [[Estonian language|Estonian]] | {{dts|2014|March|18}}<ref>{{cite web|url=http://www.meedium.ee/blog/youtube-reklaamid-eestis|title=Youtube reklaamid - uued võimalused nüüd ka Eestis!|publisher=Meedium|date=March 19, 2014|accessdate=April 5, 2014|author=Siiri Oden|language=[[Estonian language|Estonian]]}}</ref> |- | {{Flag|Latvia}} | [[Latvian language|Latvian]] | {{dts|2014|March|18}}<ref>{{cite web|url=http://marketing.lv/tagad-reklamas-iespejas-youtube-kanala-iespejams-izmantot-ari-latvija/|title=Tagad reklāmas iespējas Youtube kanālā iespējams izmantot arī Latvijā|publisher=Marketing|date=March 18, 2014|accessdate=April 5, 2014|author=[http://marketing.lv/author/marta/ Marta]|language=[[Latvian language|Latvian]]}}</ref> |- | {{Flag|Lithuania}} | [[Lithuanian language|Lithuanian]] | {{dts|2014|March|18}} |- | {{Flag|Macedonia}} | [[Macedonian language|Macedonian]], [[Serbian language|Serbian]] and [[Turkish language|Turkish]] | {{dts|2014|March|18}} |- | {{Flag|Montenegro}} | [[Croatian language|Croatian]] and [[Serbian language|Serbian]] | {{dts|2014|March|18}} |- | {{Flag|Serbia}} | [[Serbian language|Serbian]] | {{dts|2014|March|18}} |- | {{Flag|Slovenia}} | [[Slovenian language|Slovenian]] | {{dts|2014|March|18}}<ref>{{cite web|url=http://www.dnevnik.si/magazin/znanost-in-tehnologija/na-youtube-prihajajo-tudi-slovenski-video-oglasi|title=Na Youtube prihajajo tudi slovenski video oglasi|publisher=[[Dnevnik (Slovenia)|Dnevnik]]|date=March 18, 2014|accessdate=April 5, 2014|author=STA|language=[[Slovenian language|Slovenian]]}}</ref> |- | {{Flag|Thailand}} | [[Thai language|Thai]] | {{dts|2014|April|1}}<ref>{{cite web|url=http://www.nationmultimedia.com/business/YouTube-introduces-homepage-especially-30230795.html|title=YouTube introduces homepage especially|publisher=[[The Nation (Thailand)|The Nation]]|date=April 3, 2014|accessdate=April 4, 2014|author=Asina Pornwasin}}</ref> |} යූ ටියුබ් අතුරු මුහුණතේ යෝජිත පරිදි [[:en:IP|IP]] ලිපිනය පදනම් වූ ග්‍රාහකයින්ට තෝරා ගැනීම් වරම් ලැබී ඇත.සමහර අවස්ථාවල "මෙම වීඩියෝව ඔබේ රට තුල ලබා ගැනීමට නොහැක" වැනි අවවද ලබා දීමද සිදුවේ.නුසුසුදුසු අන්තර්ගතයන් හෝ තහන්චි නිසා මෙය සිදු වේ<ref>{{cite web| title = Learn More: Video not available in my country|publisher = YouTube Help| url = http://www.google.com/support/youtube/bin/answer.py?hl=en-uk&answer=92571|accessdate=August 4, 2009}}</ref>. යූ ටියුබ් අතුරු මුහුණත දැනට භාෂා 61ක සංස්කරණ වලින් ක්‍රියාත්මක වේ.මෙය පර්සියානු,තායි,උර්දු සහ විටයට්නාම වැනි දේශීය විඩියෝ දර්ශණ අවස්ථා නොමැති රටවල් වලටද අදාල වේ. 2008 සහ 2010 අතරතුර [[:en: Mustafa Kemal Atatürk |මුස්ටෆා කමෙල් අටටූක්]] ට අපහාස වන අයුරින් සහ මුස්ලිම් නීති වලට පටහැණි වන අයුරින් වීඩියෝ ඇතුලත් වීම නිසා තුර්කියේ යූ ටියුබ් තහනමට ලක් විය.2012 දී <code>youtube.com.tr</code> යන වසම් නාමයෙන් දේශීය යූ ටියුබ් සේවාවක් [[:en:Legal system of the Republic of Turkey|තුර්කි නීති]] වලට පටහැණි නොවන ලෙස දියත් කෙරුනි.<ref>{{Cite news| title = YouTube cedes to Turkey and uses local Web domain| publisher = CNET| url = http://news.cnet.com/8301-1023_3-57524907-93/youtube-cedes-to-turkey-and-uses-local-web-domain/|date=October 2, 2012|accessdate=October 3, 2012}}</ref>. යූ ටියුබ් සහ බ්‍රිතාන්‍ය [[:en:Royalties|රාජකීයන්]] අතර ඇතිවූ මත භේදයක් නිසා 2009 මාර්තු මසදී ආදික්‍ය ස්ංගීත වීඩියෝ [[එක්සත් රාජධානිය]] තුල විකාශනය කිරීම නවතා දමන ලදී.2009 සැප්තැම්බර් මස දී මෙම තහනම ඉවත් කරන ලදී<ref>{{Cite news| title = Music videos back on YouTube in multi-million pound PRS deal|author=Barnett, Emma|work=The Daily Telegraph |location=London | url = http://www.telegraph.co.uk/technology/google/6127624/Music-videos-back-on-YouTube-in-multi-million-pound-PRS-deal.html|date=September 3, 2009|accessdate=September 3, 2009 }}</ref>.2009 අප්‍රේල් මසදී මෙම තහන්චියම ජර්මනියේදී ද ඇතිවිය<ref>{{Cite news| title = Now YouTube stops the music in Germany|work=The Guardian |location=London | url = http://www.guardian.co.uk/media/pda/2009/apr/01/youtube-digital-music-and-audio|date=April 1, 2009|accessdate=April 2, 2009 }}</ref>. ==<big>අප්‍රේල් මෝඩයින්</big>== 2008 [[:en:April Fools' Day|අප්‍රේල් පළමු වැනි දින]] සිට සෑම වසරකම අප්‍රේල් පළමු දිනට විහිලු වැඩසටහනක් යූ ටියුබ් මගින් ඉදිරිපත් කරයි. :*'''2008:''' [[:en:Rick Astley|රික් ඈස්ලි]] ගේ ස්ංගීත වීඩියෝව වන "Never gonna give you up(ඔබව අමතක කරන්න කිසිදා මා සූදානම් නෑ)" රික් රෝලිං නමින් විකට අංගයක් ලෙසින් සංස්කරනය වීම<ref>{{cite web| url=http://techcrunch.com/2008/03/31/youtube-rickrolls-users/ | title=YouTube RickRolls Users | publisher=TechCrunch.com | date=March 31, 2008 | accessdate=April 2, 2010}}</ref><ref>{{cite web| url=http://ryanspoon.com/blog/2008/03/31/youtube-rickrolls-april-fools-in/ | title=YouTube RickRolls April Fools In | publisher=RyanSpoon.com | date=March 31, 2008 | accessdate=April 2, 2010}}</ref>. :*'''2009:''' ප්‍රධාන පිටුවට යොමු වීමේදී මුලු පිටුවම උඩුයටිකුරු වීම.මෙය නව සැකැස්මක් ලෙස යූ ටියුබ් හදුන්වා දුනි<ref>{{cite web| url=http://www.searchcowboys.com/news/453 | title=April fools: YouTube turns the world up-side-down | publisher=searchcowboys.com | date=April 1, 2009 | accessdate=April 2, 2010}}</ref>. :*'''2010:''' තාවකාලිකව නිකුත් කළ [[:en:TEXTp|TEXTp]] අවස්ථාව මඟින්,තිබෙන වර්ණයන් ඉංග්‍රීසි කැපිටල් අකුරු වලින් අහඹු ලෙස දර්ශනය වීම.මෙය [[:en:band width|කලාප පළල]] සඳහා වැයවන වියදම තත්පරයකට ඩොලර් 1කින් අඩු කිරීම සදහා ගත් උත්සහායක් ලෙස යූ ටියුබ් මඟින් පවසා ඇත<ref>{{cite web| url=http://youtube-global.blogspot.com/2010/03/textp-saves-youtube-bandwidth-money.html | title=TEXTp saves YouTube bandwidth, money | publisher=YouTube | date=April 1, 2010 | accessdate=April 2, 2010}}</ref>. :*'''2011:''' 1900 යුගයේ හාස්‍යමය චිත්‍රපට වූ [[ෆ්ලූගල්හෝන් ෆීලියින්]] සහ [[:en:Keyboard Cat|යතුරු පුවරු පූසා]] වැනි නිර්මාණ වල අකාරය සහ 1911 බොත්තම භාවිතයෙන් 100වන සංවස්තරය සැමරීම<ref>{{cite news| url=http://www.telegraph.co.uk/technology/google/8421394/YouTube-goes-back-to-1911-for-April-Fools-Day.html| title=YouTube goes back to 1911 for April Fools' Day|work=The Daily Telegraph |location=London | date=April 1, 2011 | accessdate=April 1, 2011| first=Shane| last=Richmond}}</ref>. :*'''2012:''' සියලුම වීඩියෝ දර්ශණ නිවසේ දී නැරඹිය හැකි අයුරෙන් [[:en:DVD|DVD]], [[:en:videotape|Video cassette]], [[:en:laser disc|laser disc]] ලබා ගැනීමට අඩවි සළකුණ අසල ඇති ලාංඡනයට අවතීර්න වන ලෙස ප්‍රකාශ කර සිටීම"<ref>{{cite news| url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-2123580/April-Fools-Day-2012-Google-YouTube-past-jokes.html| title=Simon Cowell's bromance, the self-driving Nascar and Hungry Hippos for iPad... the best April Fools' gags|work=The Daily Mail |location=London | date=April 1, 2012 | accessdate=April 2, 2012| first1=Pamela| last1=Owen|first2=Meghan|last2=Keneally}}</ref>. :*'''2013:''' [[:en:The Onion|The Onion]] නම් උපහාසාත්මක පුවත් පත් සමාගම සමඟ හා එක්ව වීඩියෝ බෙදා ගැනීමේ තරඟයක් පවත්වා එහි අවසානයට පැමිණි බවත් එහි ජයග්‍රාහකයින් පිලිබඳව 2023 දී ප්‍රකාශ කරන බවත් ප්‍රකාශ කර සිටීම.මේ අනුව ඊළග පැය 12 තුල සජීවීව සම්බන්ධ වන සාමජිකයින් පිලිබඳ ව වීඩියෝ විග්‍රහයන කිරීමද සිදු විය<ref>{{cite news| url=http://newsfeed.time.com/2013/04/01/watch-youtube-announces-it-will-shut-down/| title=WATCH: YouTube Announces It Will Shut Down|work=Time.com | date=April 1, 2013 | accessdate=April 26, 2013| first=Kristene|last=Quan}}</ref>. :*'''2014:''' වීඩියෝ වල වෛරසයක් ඇතුලු වීමේ ප්‍රවණතාවක් ඇතිවී ඇති බව ප්‍රකාශ කොට සිටීම<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2014/04/01/youtube-april-fools_n_5068694.html YouTube Reveals Its Viral Secrets In April Fools' Day Video] Kleinman, Alexis, ''Huffington Post'', April 1 2014. Retrieved April 1, 2014.</ref>. ==<big>සමාජ ගැටුම්</big>== {{Main|යූ ටියුබ් සමාජ ගැටුම්}} පුද්ගලික වශයෙන් තනි පුද්ගලයින්ද විශාල නිශ්පාදන සමාගම් වශයෙන්ද යූ ටියුබ් හී ප්‍රේක්ෂක පිරිස වර්ධනය කිරීමට දායක වී ඇත<ref name=WiredUK20131127>{{cite web |url=http://www.wired.co.uk/news/archive/2013-11/27/youtube-community |title=The rise and fall of YouTube's celebrity pioneers |last=Tufnell |first=Nicholas |date=November 27, 2013 |website=Wired UK |archiveurl=http://www.webcitation.org/6Mblm3WtO |archivedate=January 13, 2014 }}</ref>.ස්වාධීන අන්තර්ගතයන් තනන්නන් සුලුවෙන් මුදල් සහ මහන්සිය වැයකොට රේඩියෝ ප්‍රචාරක වැඩසටහන් වැනි වැඩ සටහන් නිපදවා ඇති අතර මහා පරිමණයෙන් රේඩියෝ වැඩසටහනක් කිර්‍රීම විශාල වියදමක් සහ ගැටලු රැසක් ඇති වීමට හේතු වන කරුණකි<ref name=Reuters20070225>{{cite web |url=http://www.reuters.com/article/2007/02/26/us-youtube-idUSN2518918320070226 |title=YouTube stars don't always welcome record deals |last=Bruno |first=Antony |date=February 25, 2007 |publisher=Reuters |archiveurl=http://www.webcitation.org/6Mg15Wsfd |archivedate=January 16, 2014 }}</ref>.කෙසේ හෝ පැරණි චිත්‍රපට නලු නිලියන් විසින් සහ ඉදිරිපත් කර ඇති වැඩසටහන් වල තත්ත්වය පරීක්ෂා කොට බලා වාර්ථා ඉදිරිපත් කිරීමට යූ ටියුබ් හී කලමනාකාරීත්වය පියවර ගෙන ඇත.ආදායම් හුවමාරු කිරීමේ "කොටස්කරු වැඩසටහන්" මගින් වසරකට ඩොලර් ලක්ශයක පමණ අදායමක් ලැබීමට හැකිවී ඇත.2012 දී [[:en:CMU|CMU]] ව්‍යාපාරික සංස්කාරක,යූ ටියුබ් යනු නොමිලයේ සංගීත වීඩියෝපට ප්‍රවර්ධනය කල හැකි මාධ්‍යක් ලෙස ප්‍රකශයට පත් කෙරුනි.2013 දී ෆෝබ්ස් හී ප්‍රකාශකයෙක් වන කැතරින් තයර් ප්‍රකාශ කොට සිටියේ කලා කරුවන්ගේ ඩිජිටල් යුගය වන මෙම යුගයේ දී කලා කෘතියේ තත්ත්වය පමණක් නොව එය යූ ටියුබ් සමග අනුගත වනේද යන බවත් සලකා බැලිය යුතු බවයි<ref name=Forbes20131029>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/katherynthayer/2013/10/29/the-youtube-music-awards-why-artists-should-care/ |title=The Youtube Music Awards: Why Artists Should Care |last=Thayer |first=Katheryn |date=October 29, 2013 |website=Forbes |archiveurl=http://www.webcitation.org/6KupXHvTe |archivedate=November 6, 2013 }}</ref>.2013 දී වීඩියෝ වලින් 1.1% කලාකරුවන් විසින් මෙගා සහ මේන්ස්ට්‍රීම් ලෙස වර්ග කරන ලදී.මෙයින් 90.3%ක්ම යූ ටියුබ් හා [[:en:Vevo|වෙවෝ]] හී ප්‍රදර්ශනය වු වීඩියෝ දර්ශන විය.[[:en:TED|TED]] නිශ්පාදක ක්‍රිස් ඇන්ඩර්සන් දන්වා ඇති පරිදි මුහුණට මුහුණ සාක්ච්චා මානව පරිනාමයේ වසර මිලියන ගණනක් හොදින් සිදු වූ බවත් යූ ටියුබ් මගින්ද එම අවස්ථාව සලසා දී ඇතිබවත් ය.ඔහු තවදුරටත් ප්‍රකාශ කොට සිටියේ [[:en:Johannes Gutenberg|ගුටන්බර්ග්]] ලිවීමට භාවිතා කල ක්‍රමයම සජීවී සංවාද සඳහාද භාවිතා කල හැකි බවයි<ref name=TED201007Anderson>{{cite web |url=http://www.ted.com/talks/chris_anderson_how_web_video_powers_global_innovation.html |title=How web video powers global innovation |last=Anderson |first=Chris |date=July 2010 |publisher=[[TED (conference)|TED]] |archiveurl=http://www.webcitation.org/6M8aa7tLF |archivedate=December 25, 2013 }} (click on "Show transcript" tab) • Corresponding [https://web.archive.org/web/20131231115225/http://www.youtube.com/watch?v=LnQcCgS7aPQ YouTube video] from official TED channel was titled "How YouTube is driving innovation."</ref>.තවද ඇන්ඩර්සන් ප්‍රකාශ කොට සිටියේ යූ ටියුබ් හී වීඩියෝ දායකයින් විසින් මානව ඉතිහාසයේ විශාලතම අධ්‍යන කවය සාදනු ඇතිබවත් ය.උදාහරණයක් ලෙස [[:en:Salman Khan|සල්මන් ඛාන්]] ගේ සොයුරෙක් විසින් අරම්භ කරන ලද [[:en:Khan Academy|ඛාන් ඇකඩමිය]] හැඳින්විය හැකිය.ෆෝබ්ස් හී මයිකල් නෝර් ප්‍රකාශ කොට සිට්යේ එය ලෝකයේ වැඩිම පිරිසක් ඉගෙනුම ලබන පාසලක් ලෙස අවිවාදාත්මකව පිලිගත හැකි බවයි<ref name=Forbes20121102>{{cite web |url=http://www.forbes.com/sites/michaelnoer/2012/11/02/one-man-one-computer-10-million-students-how-khan-academy-is-reinventing-education/print/ |title=One Man, One Computer, 10 Million Students: How Khan Academy Is Reinventing Education |last=Noer |first=Michael |date=November 2, 2012 |website=Forbes |archiveurl=http://www.webcitation.org/6MEcAmYCW |archivedate=December 29, 2013 }}</ref>. 2008 දී [[:en:George Foster Peabody|ජොර්ජ් ෆොස්ටර් පීබොඩි]] සම්මානය දිනා ගැනීම තුලින් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට රුකුලක් ලැබුන බවත් යූ ටියුබ් කතිකයන්ගේ මුලුව ලෙසින් භාවිතා කිරීමෙන් එය පැහැදිලි වන බවත් යූ ටියුබ් ප්‍රකාශයට පත් කොට ඇත.[[:en:Pew Research Center|පිව් පර්යේශණ මධ්‍යස්ථානය]] මගින් කරන ලද අධ්‍යන වාර්තාවකින් කියැවුනේ ප්‍රවෘත්ති අන්තර්ගතයන් නිර්මාණ හුවමාරුව පිලිබද රට වැසියන්ට නිවැරදි අවබෝදයක් ලැබෙන බවයි.තවද මෙම වාර්තාවෙන් කියැවුනේ යූ ට්යුබ් යනු ජනතාවට පුවත් ලබා ගැනීමට හැකි වේදිකාවක් බවට පත් වී ඇති බවයි<ref name=PewYTnews20120716>{{cite web |url=http://www.journalism.org/2012/07/16/youtube-news/ |title=YouTube and News: A New Kind of Visual News |last=Journalism Project Staff |date=July 16, 2012 |publisher=[[Pew Research Center]] |archiveurl=http://www.webcitation.org/6MGBLpG5R |archivedate=December 3, 2013 }}</ref>. යූ ටියුබ් මගින් මහජනතාවට කෙලින්ම රජය සමග සම්බන්ධ වීමට හැකියාව ලැබෙන අතර 2007 දී ඇමරිකාවේ පැවැත්වූ ජනාදිපතිවරනයේ දී මහජනතාවට එම අපේක්ෂකයන්ට තමන්ගේ ගැටලු ඉදිරිපත් කොට එම මොහොතේදීම පිලිතුරු ලබාගත හැකි වීමේ අවස්ථාව උදාකර දී තිබුනි.මේ සදහා [[:en:CNN/YouTube presidential debates|යූ ටියුබ්/CNN විවාද වැඩසටහන]] වැනි වැඩසටහන් යොදා ගැනුනි.එමගින් දේශපාලන වේදිකාවේ විශාල වෙනසක් ඇතිකිරීමටද හැකියාව ලැබුණි<ref name=NYTimes20070613>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2007/06/13/us/politics/13cnd-youtube.html?_r=2&oref=slogin&pagewanted=all |title=New Presidential Debate Site? Clearly, YouTube |last=Seelye |first=Katharine Q. |date=June 13, 2007 |website=The New York Times |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141218213142/http://www.nytimes.com/2007/06/13/us/politics/13cnd-youtube.html?_r=2&oref=slogin&pagewanted=all |archivedate=December 18, 2014 |access-date=April 8, 2014 |url-status=dead }}</ref>.2010 දී [[:en:Arab spring|අරාබි වසන්තය]] ගැන [[:en:sociologist|සමාජ විද්‍යඥ]] [[:en:Philip N. Howard|පිලිප් එන් හොවාර්ඩ්]] ප්‍රකාශ කොට සිටියේ දේශපාලන අපහසුතාවයන් නිසා විප්ලවය ඇතිවෙන බවත් එහිදී ෆේස්බුක් උද්යෝගය ඇතිකිරීමටත් [[ට්විටර්]] සම්බන්දීකරනයටත් යූ ටියුබ් ලොවට ප්‍රකාශ කිරීමටත් යොදා ගැනෙන බවයි<ref name=PacificStd20110223>{{cite web |url=http://www.psmag.com/navigation/politics-and-law/the-cascading-effects-of-the-arab-spring-28575/ |title=The Arab Spring’s Cascading Effects |last=Howard |first=Philip N. |date=February 23, 2011 |website=Pacific Standard |archiveurl=http://www.webcitation.org/6MSsLaMuk |archivedate=January 8, 2014 }}</ref>.රට වැසියන් සහ රජයට පහසුවෙන් සම්බන්ධ විය හැකි ආකාරයට නිර්මාණය කෙරුන ධවළ මන්දිර නිල යූ ටියුබ් නාලිකාව ඉහළ පෙලේ ප්‍රවෘත්ති නිශ්පාදකයින් අතර හත් වැනි තැනට 2007 දී පත් විය.ඉන් පසු අවස්ථා කීපයකදීම යූ ටියුබ් අතර සහ [[:en:White House|ධවල මන්දිරය]] අතර ඇති සම්බන්ධය පැහැදිලි විය<ref name=PewWhiteHouse20120716>{{cite web |url=http://www.journalism.org/2012/07/16/youtube-video-creationa-shared-process/ |title=YouTube Video Creation–A Shared Process |last=Journalism Project Staff |date=July 16, 2012 |publisher=[[Pew Research Center]] |archiveurl=http://www.webcitation.org/6MGUczS29 |archivedate=December 31, 2013 }}</ref>. මේ අතරම ලෝකයේ නිතර සිදුවන සිදුවීම් කෙරෙහි ඇතිකරන බලපෑම් ගැනත් යූ ටියුබ් පිලිබද විස්තර වල සදහන් වේ.ඒ අතර 2012 [[:en:Innocence of Muslims|මුස්ලිම් වරුන්ගේ අහිංසකත්වය]] සහ [[:en:anti american|ඇමරිකානු විරෝදීන්]]ට සිදුවන හිංසනයන් ජාත්‍යන්තරව බල පැවැත්වෙන අයුරු දැක්වෙන වීඩියෝපට ද යූ ටියුබ් මගින් ප්‍රචාරය වී ඇත<ref name=CNN20120914>{{cite news |url=http://www.cnn.com/2012/09/13/world/meast/embassy-attacks-main/ |title=U.S. warns of rising threat of violence amid outrage over anti-Islam video |last=CNN Wire Staff |date=September 14, 2012 |publisher=CNN |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140420151428/http://www.cnn.com/2012/09/13/world/meast/embassy-attacks-main/ |archivedate=April 20, 2014 |access-date=April 8, 2014 |url-status=dead }}</ref>. [[File:ObamaYouTubers307.png|thumb|right|250px|"යූ ටියුබ් පරම්පරාව" සමග රජය යහපත් සම්බන්ධකමක් පැවැත්විය යුත්තේ කෙලෙසදැයි සාකච්චා කිරීමට යූ ටියුබ් හී අන්තර්ගතයන් පාලනය කරන ප්‍රධානීන් සහ එක්සත් ජනපද ජනාදිපති [[:en:Barack Obama|බරක් ඔබාමා]] ධවල මංදිරයේ දී හමුවූ අවස්ථාව.<ref name=WhiteHouse20140306>{{cite web|last=Jenkins|first=Brad L.|title=YouTube Stars Talk Health Care (and Make History) at the White House|url=http://www.whitehouse.gov/blog/2014/03/06/youtube-stars-talk-health-care-and-make-history-white-house|publisher=WhiteHouse.gov|archiveurl=http://www.webcitation.org/6Nt6OZDwh|archivedate=March 7, 2014|location=Washington, D.C.|date=March 6, 2014}}</ref>]] ==<big>ආදායම් ප්‍රභවයන්</big>== යූ ටියුබ් හී විශාල ප්‍රමාණයක් වෙළද දැන්වීම් වන අතර එයින් ලැබෙන දායකත්වය නිසාම යූ ට්යුබ් වීඩියෝ දර්ශන නරඹන්නන්ට දර්ශන නොමිලයේ නැරඹීමට අවස්ථාව ලැබී ඇත.සාමාන්‍යයෙන් වෙලඳ දැන්වීම් වලින් ලැබෙන ආදායමින් 45%ක් යූ ටියුබ් ලබා ගන්නා අතර 55%ක් උඩුගත කරන්නන්ටද කොටස් කරුවන්ගේ වැඩසටහනකදී ඔවුන්ටද හිමිවේ<ref>{{Cite news|url=http://www.theverge.com/2013/3/4/4062810/youtube-partners-complain-revenue-sharing-google-ads|title=It's not TV, it's the Web: YouTube partners complain about Google ads, revenue sharing|work=The Verge |first=Tim|last=Carmody|date=March 4, 2013|accessdate=May 20, 2013}}</ref>.[[:en:TubeMogul|ටියුබ්මෝගල්]]ට අනුව 2013දී යූ ටියුබ් හී පෙර සේවා වෙලඳ ප්‍රචාරකයින්ට දර්ශන 1000කට ඩොලර් 7.60ක් වැයවන බව ගණන් බලා ඇත.උද්‍යෝගිමත් දැන්වීම් නිපදවන්නන්ගේ අඩුව නිසා දර්ශනය වන වීඩ්යෝ වලින් භාගයකට වඩා පෙර සේවා දැන්විම් සාමාන්‍යයෙන් අන්තර්ගත නොවේ.වීඩියෝ දර්ශණ වලින් භාගයක් පෙර සේවා දන්වීම් වලින් ලැබෙන බව අනුමාන කරමින් දර්ශණ 1000කදී යූ ටියුබ් කොටස් කරුවෙක් 0.5 X $7.60 X 55% = $2.09 ක ආදායමක් ලබා ගන්නා බව 2013 දී ගන්නන් බලා ඇත<ref name="nyt">{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2014/02/02/business/chasing-their-star-on-youtube.html|publisher=New York Times|title=Chasing Their Star, on YouTube}}</ref>.<ref name="nyt" />. 2013 මැයි මස දී පර්යේෂණ යෝජනා ක්‍රමයකට අනුව මසකට ඩොලර් 0.99 සිට මසකට ඩොලර් 6.99ක් තෙක් මිළ ගනන්වලට දායකත්වයන් සදහා නාලිකාවන් 53ක් හ්දුන්වා දී ඇත.[[:en:Netflix|නෙට්ෆික්ස්]] සහ [[:en:Hulu|හුලු]] වැනි සංගත දායකයින්ගේ සැපයුම් හා තරග කල හැකි ප්‍රයත්නයක් ලෙස මෙය දක්වා ඇත<ref>{{Cite news|url=http://www.theregister.co.uk/2013/05/09/youtube_subscription_channels/|title=YouTube launches subscriptions with 53 paid channels|work=The Register |first=Neil|last=McAllister|date=May 9, 2013|accessdate=May 20, 2013}}</ref> . ==<big>ප්‍රජාව සම්බන්ධ ප්‍රතිපත්තීන්</big>== යූ ටියුබ් හී දක්නට ලැබෙන දර්ශණ වල අපයෝජනයන් අඩු කරනු වස් සමාජමය නිර්ණායකයන් පද්ධතියක් යූ ටියුබ් හී දක්නට ඇත.සාමාන්‍යයෙන් ලිංගික කාර්යන් නිරූපනය කරන හෝ නග්නත්වය ප්‍රකාශ කරන හෝ සත්ත්ව අපයෝජන දර්ශන හෝ කම්පනය ඇතිකරවන දර්ශන හෝ හිමිකරුගෙන් අවසරය නොලබා උඩුගත කිරීම්ද,නුරුස්සන කථන කොටස් ද විලෝපීය හැසිරීම් සහ වැරදි පනණිවිඩද යූ ටියුබ් තුලින් තහනම් කොට ඇත. ===<big>හිමිකම් ඇවිරූ දෑ</big>=== වීඩියෝ දර්ශණයක් උඩුගත කෙරෙන අව්ස්ථාවකදී යූ ටියුබ් ග්‍රාහකයින් දක්වන පණිවිඩයකින් කියැවෙන්නේ හිමිකම් ඇවිරීම් රීතීන් උල්ලංඝනය නොකරන ලෙසයි<ref>{{Cite news|url=http://www.independent.co.uk/life-style/gadgets-and-tech/features/rhodri-marsden-why-did-my-youtube-account-get-closed-down-1770618.html|title=Why did my YouTube account get closed down?|work=The Independent |location=London |first=Rhodri|last=Marsden|date=August 12, 2009|accessdate=August 12, 2009 }}</ref>.මෙය නොතකමින් බල නොලත් වීඩියෝ දර්ශණ අඩංගු රූප රාමු විශාල වශයෙන් යූ ටියුබ් හී දක්නට ඇත.[[:en:Digital Millennium Copyright Act|ඩ්ජිටල් මිලේනියම් කොපිරයිට් ඇක්ට්]] නැමති අවසර ගැනීමේ පනතට අනුකූලව කලින් සටහන් කෙරෙන දැන්වීමක් හිමිකම් සහතික කරන්නා ඉදිරිපත් කිරීමට පෙරාතුව යූ ටියුබ් මගින් එම වීඩියෝව ප්‍රචාරය නොකෙරේ.එවැනි ගිවිසුම් විරෝධී කටයුතු කර්න්නේ නම්,අවස්ථා 3කට පසු අදාල උඩුගත කරන්නා විසින් උඩුගත කොට ඇති සියලුම වීඩියෝ දර්ශන ඉවත් කරනු ලැබේ.[[:en:Viacom|වයාකොම්]],[[:en:Mediaset|මීඩියාසෙට්]] වැනි සංවිධාන ඇතුලුව ඉංග්‍රීසි මූලික ගිවිසුම් සංවිධාන මගින් ගොනු කරන ලද නීතිමය නඩු වලින් කියා සිටින්නේ යූ ටියුබ් වෙතින් හිමිකම් ඇවිරීමේ කාර්යට අවශ්‍ය කටයුතු ඉතා සුලුවෙන් ඉටු කර ඇති බවයි<ref>{{Cite news| title = Viacom will sue YouTube for $1bn|publisher=BBC News| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/6446193.stm|accessdate=May 26, 2008 | date=March 13, 2007}}</ref><ref>{{Cite news |title=Mediaset Files EUR500 Million Suit Vs Google's YouTube |url=http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/djf500/200807301025DOWJONESDJONLINE000654_FORTUNE5.htm |date=July 30, 2008 |publisher=[[CNNMoney.com]] |accessdate=August 19, 2009 |archive-date=September 16, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120916215124/http://money.cnn.com/news/newsfeeds/articles/djf500/200807301025DOWJONESDJONLINE000654_FORTUNE5.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{Cite news| title =Premier League to take action against YouTube |work=The Daily Telegraph |location=London | url = http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2007/05/05/ufnrup05.xml|accessdate=May 24, 2008 | date=May 5, 2007}}</ref>.වයාකොම් ඩොලර් බිලියන එකක වන්දියක් ඉල්ලමින් කියා සිටියේ 150000 කට වඩා වැඩි ලියාපදිංචි නොවූ විඩියෝ දර්ශණ ඉදිරිපත් කිරීම නිසාත් පුදුමාකාර ලෙස මිලියන 1.5 වතාවක් එය නැරඹීමෙන් සිදු වූ හානියට වන්දි ලබා දිය යුතු බවත් ය.මීට පිළිතුරු වශයෙන් දක්වා ඇත්තේ නිර්මාණ ඉදිරිපත් කරන්නන් ඔවුන්ගේ නිර්මාණ සඳහා උදව්වක් ලෙස නීති රීති වලට පරටහැනි ආකාරයට එම කර්යන් යූ ටියුබ් හී දක්වන අතර එය සීමා කිරීමට නොහැකි බවයි<ref>{{Cite news| title = YouTube law fight 'threatens net' |publisher=BBC News| url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7420955.stm|accessdate=May 28, 2008 | date=May 27, 2008}}</ref>.එම උසාවි නඩු වාරයේ දී වයාකොම් එක්තරා ආකරයක තීන්දුවක් ලැබූ අතර එයි කියැවුනේ ඔවුන්ගේ වෙබ් අඩවිය නැරඹූ සියලු දෙනාම ගැන නැරඹූ ආකරය පිලිබඳ සවිස්තරව ටෙරා බයිට් 12ක වාර්තාවක් ලබා දිය යුතු බවයි.මෙම නඩු තීන්දුව විවේචනයට ලක් කරන ඉලෙක්ට්‍රොනික් ෆොන්ටයර් ෆන්ඩ් ආයතනය දක්වා ඇත්තේ පුද්කලික අයිතිවාසිකම් වලට පිටුබලයක් දී ඇති බවයි<ref name=privacy_bbc>{{Cite journal |title=Google must divulge YouTube log |work=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7488009.stm |date=July 3, 2008 |publisher=BBC News}}</ref><ref>{{Cite news|title=Google Told to Turn Over User Data of YouTube |last=Helft |first=Miguel |newspaper=The New York Times |url=http://www.nytimes.com/2008/07/04/technology/04youtube.html |date=July 4, 2008}}</ref>.ගූගල්ට විරුද්ධව වයාකොම් ගෙන ආ [[:en:summary judgment|නඩු තීන්දුව පිලිබද සාරාංශය]]කින් දැක්වෙන්නේ ගූගල් ආයාතනය ඩ්ජිටල් කොපිරයිට් ඇක්ට් පනත ආරක්ෂා කොට ඇති බවයි.මෙම නඩු තීන්දුව ලබා දී ඇත්තේ ඇමරිකානු නිදහස් විනිසුරුවෙකු වන [[:en:Louis L. Stanton|ලුවිස් එල් ස්ටැන්ටන්ය]].නැවතත් 2012 අප්‍රේල් 5 වන දින එක්සත් ජනපද ඇපල් උවසාවියට ඉදිරිපත් කෙරුන ඉල්ලීමකින් දැක්වෙන්නේ නැවතත් නඩුව ඇසීම සිදු කල යුතු බවයි.අනතුරුව 2014 මාර්තු මස වයාකොම් කලක් තිස්සේ අසන ලද නඩුවට තීන්දුවක් ලබා දීමෙන් පසුව නඩුව අවසන් වී ඇත<ref>{{Cite news| title =Google and Viacom settle seven-year YouTube row| work=[[BBC News]]|url =http://www.bbc.co.uk/news/technology-25665596|accessdate=March 18, 2014| date=March 18, 2014}}</ref>.2008 අගෝස්තු මස ලෙන්ස් එදිරිව යුනිවර්සල් මියුසික් කෝපරේෂන් මගින් පාලනය වන පරිදි පැනවූ අධිකරන නියෝගය නිසා [[:en:fair use|සාධාරණ භාවිත]] සඳහා හිමිකම් දරන්නන්ට භාවිත ගොනු ඉවත් කිරීමේ වරප්‍රසාදය අහිමි වී ඇති බවයි.පෙන්සිල්වේනියාවේ ග්ලැටිසින් හී ස්ටෙෆනී ලෙන්ස් ඇගේ මාස 13ක් වයසැති පුත්‍රයාගේ "ලෙට්ස් ගෝ ක්‍රේසි" ගීතය ඉදිරිපත් කරන නැටුම් වීඩියෝව යූ ටියුබ් හී තත්පර 29ක වීඩියෝපටයක් ලෙස උඩුගත කරන ලදී.මෙම කරුනද ඉහතින් සඳහන් කරන ලද නීතිමය ගැටලුවට අදාල විය<ref>{{Cite news |first=Bob |last=Egelko |title=Woman can sue over YouTube clip de-posting |url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/08/20/MNU412FKRL.DTL |quote= |work=San Francisco Chronicle |date=August 20, 2008 |accessdate=August 25, 2008 |archive-date=March 5, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120305184744/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/08/20/MNU412FKRL.DTL |url-status=dead }}</ref>.වෘත්තීය ගායක [[මට් ස්මිත්]] විසින් ගෙනෙන ලද සමිට් එන්ටර්ටේන්මන්ට් එරෙහිව ස්මිත් නඩුවෙන් ඔහු කියා සිට්යේ යූ ටියුබ් හී හිමිකම් දැන්වීම අනිසි ලෙස භවිතය පිළිබ්දව විරෝධය දක්වන බවයි.ආඥා 7කින් යුත් තීන්දුවේ අඥා 4ක්ම ස්මිත්ට පක්ෂව ක්‍රියාත්මක විය<ref>{{cite web |title=Order |url=http://scholar.google.com/scholar_case?case=4653165041580834913# |author=District Judge James G. Carr |work=Smith v. Summit Entertainment LLC |publisher=United States District Court, N.D. Ohio, Western Division |date=June 6, 2011 |accessdate=November 7, 2011}}</ref>.2012 අප්‍රේල් මස [[:en:Hamburg|හම්බර්ග්]] උසාවියෙන් නිකුත් කරන ලද නියෝගයෙන් ග්‍රාහකයන්ට එවන ලද හිමිකම් ඇවිරුන වීඩියෝ පිළිබඳ වගකීම යූ ටියුබ් දැරිය යුතු බව දැක්විනි.ජර්මනියේ හිමිකම් ඉදරිපත් කිරීමේ සංවිධාන තර්ක කරන්නේ ජර්මානු හිමිකම් ඇවිරීමේ සංගීතපට ආකර්ෂණය සඳහා අවශ්‍ය කටයුතු සම්පාදනය නොවූ බවයි.මේ ගැන අදහස් දක්වමින් යූ ටියුබ් පවසා සිටියේ කලා කරුවන්ට ගීත රචකයින්ට කතුවරුන්ට ප්‍රකාශකයින්ට සහ ගීත තැටි ලේබල් වලට ප්‍රතිලාබ ලැබෙන, එමෙන්ම යූ ටියුබ් සමාජ වලට ප්‍රයෝජනවත් වන පරිදි ජර්මනියේ ප්‍රකාශයට විසදුම් සොයා ගැටලුව නිරාකරනය කිරීම තව දුරටත් සිදුවන බවයි<ref>{{Cite news| title = YouTube loses court battle over music clips|work=[[BBC News]] |location=London| url = http://www.bbc.co.uk/news/technology-17785613|date=April 20, 2012|accessdate=April 20, 2012 }}</ref>}}.කෙසේ හෝ මෙම බලපත්‍ර සේවාව තවමත් අවශ්‍ය එකගතාවන් වලට නොපැමිණි බැවින් 2009 සිට ජර්මනියේ හිමිකම් ඇවිරීමේ නියෝග සහිත වීඩියෝපට සඳහා තහංචි පනවා ඇත.යුනිවර්සල් මියුසික් ගෲප් සහ යූ ටියුබ් අතර ඇතිකරගත් එකගතාවයකට අනුව යම්කිසිවෙක් උඩුගත කරන වීඩියෝපට සම්බන්ධයෙන් ඇති ගැටලු [[:en:Universal Music Group|UMG]] වෙත වාර්ථා කලයුතු අතර එය [[:en:Digital Millennium Copyright Act|DMCA]] පනතට අදාල වන ලෙස ඉන්පසු සකසනු ලැබේ<ref>{{cite web|url=http://torrentfreak.com/youtube-deal-with-universal-blocks-dmca-counter-notices-130405/ |title=YouTube's Deal With Universal Blocks DMCA Counter Notices |publisher=TorrentFreak |date=April 5, 2013 |accessdate=April 5, 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://support.google.com/youtube/bin/answer.py?hl=en&answer=3045545 |title=Videos removed or blocked due to YouTube's contractual obligations |publisher=[[Google]] |accessdate=April 5, 2013}}</ref>. ====<big>අන්තර්ගත හඳුනා ගැනීම්</big>==== 2007 ජූනි මසදී ස්වය්ංක්‍රීයව උඩුගත කිරීමේ ක්‍රමයක් පර්යේශන මට්ටමෙන් අරඹා ඇත.මෙය ගූග්ල් හී ප්‍රධාන විධායක නිලධාරී එරික් ස්මිත් විසින් හදුන්වා දී ඇත්තේ වයාකොම් වැනි ආයතනය සමග ගනුදෙනු කරනු ලබන විට මෙමගින් ලාබ ලබාගත හැකි බවයි<ref>{{Cite news|first= Kevin J.|last= Delaney|title=YouTube to Test Software To Ease Licensing Fights |url=http://online.wsj.com/article/SB118161295626932114.html|quote= |work=Wall Street Journal |date=June 12, 2007 |accessdate=December 4, 2011 }}</ref>.මෙම පද්ධතිය අන්තර්ගත හඳුනා ගැනිම ලෙස හදුන්වන අතර හිම්කම් ඇවිරුන ශ්‍රව්‍ය සහ දෘශ්‍ය සදහා හදුනා ගැනීමේ ගොනුවක් නිර්මාණය වන අතර එය දත්ත පාදක වල ගබඩා කරනු ලැබේ.වීඩියෝ දර්ශන උඩුගත වීමේදී දත්ත පාදක පිරික්සා බලා ගැලපීමක් හමුවේනම් එය හිමිකම් ඇවරීමේ නීතිය උල්ලංඝනය කොට ඇතිබව දන්වනු ලැබේ<ref name="youtube">[http://www.youtube.com/t/contentid_more More about Content ID] YouTube. Retrieved December 4, 2011.</ref>.මෙය සිදුවීමේදී අන්තර්ගතය හිමිකරුට දර්ශනය නොවන ලෙසට එය අසුරා තැබිය හැකි අතර සංඛ්‍යාන වාර්ත හෝ මාර්ග පිරික්සා බලා වීඩියෝවට දැන්වීම් ඇතුලත් කල හැක<ref name="youtube" /> Content ID accounts for over a third of the monetized views on YouTube.<ref>[http://www.youtube.com/t/press_statistics Press Statistics] YouTube. Retrieved March 13, 2012.</ref>.මෙම අන්තර්ගත හදුනා ගැනීම මගින් ඉතාම නිරවද්‍ය ලෙස උඩුගත කළ කොටස් යෝග්‍ය ප්‍රමාණයකින් හෝ තත්වයකින් යුත් ගොනුවක් දැයි පිරික්සා බලා සාර්ථක ID ගොනුවක් නිර්මාණය වන බව යූටියුබ් පෙන්වා දෙයි.කෙසේ හෝ මෙම ස්වයංක්‍රීය පිරික්සීම් සාර්ථක වන්නේ පුද්ගලයෙක් එය සත්‍ය දැයි පිරික්සීමෙන් අනතුරුව ය. ===<big>මතභේදයට තුඩු දුන් අන්තර්ගතයන්</big>=== යූ ටියුබ්හී ඇති සාවද්‍ය හෝ වැරදි සහ ගත වීඩියෝ විවේචනයට ලක්වීමක් දැකිය හැකිය.අපහාසාත්මක,ලිංගික අපචාරාත්මක සහ අපරාද සිදු කිරීමට යොදා ගන්නා ද්‍රව්‍ය අඩංගු වීඩියෝ දර්ශන ඇතුලත් වීඩියෝපට උඩුගත කිරීම යූ ටියුබ් [[:en:|terms of service|සේවා කොන්දේසි]] මගින් තහනම් කොට ඇත<ref name="guidelines">{{cite web| url = http://youtube.com/t/community_guidelines| title = YouTube Community Guidelines | publisher = YouTube| accessdate =November 30, 2008}}</ref>.මතභේදයට තුඩු දුන් එනම් 1989 ලෝක කුසලාන පාපන්දු ක්‍රීඩා උළෙලීදී සිදු වූ පාපන්දු ලෝලීන් 96 දෙනෙකුට මරු කැඳ වූ [[:en:Holocaust denial|හොල්කෝස්ට් ඩැනියෙල්]] සහ [[:en:Hillsborough disaster|හිල්ස්බ්‍රෝ ව්‍යසනය]] වැනි සිද්ධීන් මෙහි ලා දැක්විය හැකිය<ref>{{cite web| title =YouTube criticized in Germany over anti-Semitic Nazi videos| publisher = Reuters| url = http://www.haaretz.com/hasen/spages/898004.html|accessdate=May 28, 2008 }}</ref><ref>{{cite web| title =Fury as YouTube carries sick Hillsboro video insult| publisher = icLiverpool| url = http://icliverpool.icnetwork.co.uk/0100news/0100regionalnews/tm_headline=fury-as-youtube-carries-sick-hillsboro-video-insult%26method=full%26objectid=18729523%26page=1%26siteid=50061-name_page.html|accessdate=May 24, 2008 }}{{dead link|date=February 2014}}</ref>.භාවිතා කරන්නන් නුසුදුසු යැයි සඳහන් ධජයන් ප්‍රදර්ශනය මගින් එවැනි දේ නිරීක්ෂණය කොට වෙබ් අඩවියේ නීති රීති උල්ලංඝනය වන බැව් අනාවරණය කරගැනීමට හා තීරණ ගැනීමට යූ ටියුබ් හී නිළධාරීන් විසින් මෙම ධජ ක්‍රමය උපයෝගී කොට ගනී.බ්‍රිතාන්‍ය නියෝජිත මන්ත්‍රී මන්ඩලයේ සංස්කෘතික සහ මාධ්‍ය කමිටුව 2008 ජූලි මස දන්වා සියටියේ යූ ටියුබ් හී වීඩියෝ ප්‍රතිපත්තීන් විවාදයට තුඩු දෙන බවත් ග්‍රාහක ජනක අන්තර්ගතයන් ලෙස එම වෙබ අඩවිය ප්‍රමිති කරණය කළයුතු බවයි.""ප්‍රචාරයට ඉඩ දෙන සියල්ලටම දැඩි නීති ඇති අතර නුසුදුසු යමක් පිලිබදව ඕනෑම අයෙකුට කංඩායමකට ඒ පිලිබදව පැමිණිලි කළ හැකි නිසා ඒ සම්බන්ධව ක්ශණික පියවර ගත හැකිය.උඩුගත කරන අන්තර්ගතයන් ගැන සැළකීමේ දී නීති විරෝධී සුලුතර කුඩා ප්‍රමාණයේ වීඩියෝ පට සැනෙකින් ඉවතට ඇදීයනු ඇත""<ref>{{Cite news| title =YouTube attacked by MPs over sex and violence footage|work=The Daily Telegraph |location=London | url = http://www.telegraph.co.uk/connected/main.jhtml?xml=/connected/2008/07/31/dlyoutube131.xml|accessdate=August 21, 2008 | first1=James | last1=Kirkup | first2=Nicole | last2=Martin | date=July 31, 2008}}</ref>.(2008 ජූලි උපුටනයකි).[[:en:imam|ඉමාමි]] [[:en:Anwar al-Awlaki|අන්වර් අල් අව්ලාකි]] ගේ පණිවිඩයකින් කියැවුනු ""ගෘහීය ත්‍රාසයන්"" ඇති කිරීමට අපි සහාය වන්නෙමු<ref>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/politics/2010/10/25/rep-weiner-calls-youtube-al-awlakis-videos/ |title=Al-Awlaki's YouTube Videos Targeted by Rep. Weiner |publisher=Fox News |date=October 25, 2010 |accessdate=November 13, 2010 |archive-date=October 28, 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101028110118/http://www.foxnews.com/politics/2010/10/25/rep-weiner-calls-youtube-al-awlakis-videos/ |url-status=dead}}</ref> යන අදහස ඇතිව වෙබ් අඩවියෙන් නිකුත් කරන වීඩියෝ ගැන ඇමරිකානු කොංග්‍රස් සභික [[:en:Anthony Weiner|ඇන්තනී වේනර්]] අවධානය යොමු කර ඇති අතර ඒ ගැන බලපෑම් කිරීමටද 2010 ඔක්තොම්බර් මසදී මේ සම්බන්ධයෙන් කරුණු දක්වා ඇත.බ්‍රිතාන්‍ය ආරක්ෂක අමාත්‍ය [[:en:Pauline Neville-Jones|පෝලින් නෙවිල් ජොන්]] මතයක් ඉදිරිපත් කරමින් කියා ඇත්තේ මෙවැනි වෙබ් අඩවි සඳහා කිසිම අයුරකින් එක්සත් රාජධානිය තුල ඉඩ ලබා නොදිය යුතු බවයි.මෙමගින් ඉතා දරුණු නොවිසදෙන මිනී මැරුම් වැනි දේ ඇතිවෙන බව පෙන්වා දෙයි.එමගින් මහජනතාවට කිසිදු යහපතක් සිදු නොවේ.බෝම්බ නිශ්පාදනය,අපහාස ප්‍රකාශ වැනි අල් මව්ලානික් ගේ මත පල කෙරෙන වීඩියෝ විශාල ප්‍රමාණයක් එම වෙබ් අඩවිය තුලින් ඉවත් කල බවත් [[:en:foreign terrorist organization|විදේශීය ත්‍රස්ත සංවිධාන]] වශයෙන් හදුනා ගත හැකි ආයතන වලට අදාල ගිනුම් හරහා මෙවැනි අක්‍රමික දෑ අතුල් වන බව දක්වා ඇත<ref>{{cite news|url=http://www.nytimes.com/2010/11/05/world/05britain.html?_r=1&adxnnl=1&adxnnlx=1289639324-GpxO1vB7vZ5y1qXSlTRnWA |title=YouTube Withdraws Cleric's Videos |work=The New York Times|date=November 4, 2010 |accessdate=November 13, 2010 |first1=John F. |last1=Burns |first2=Miguel |last2=Helft}}</ref>.2010 දෙසැම්බර් මසදී යූ ටියුබ් ග්‍රාහකයින්ට නුසුදුසු වීඩියෝ සදහා ධජ එසැවීමේදී ත්‍රස්ථවාදයට උරදෙයි යන්න දක්වා ඇත<ref>{{Cite news| title =YouTube is letting users decide on terrorism-related videos|author=Bennett, Brian|work=Los Angeles Times| url = http://www.latimes.com/news/nationworld/nation/la-na-youtube-terror-20101213,0,3375845.story|accessdate=December 14, 2010 | date=December 12, 2010}}</ref>. ===<big>පරිෂීලක ප්‍රතිචාර</big>=== වීඩියෝ විශාල ප්‍රමාණයක ප්‍රතිචාර දැක්විය හැකි බව දක්වන අතර එම අන්තර් ග්‍රාහකයන් ගේ ස්වභාවය හා අඩංගු දේවල් වල ඍණාත්මක භාවයට ආකර්ෂණය වීම නිතැනින්ම සිදුවිය.සමාජයේ නොදනුවත්කම මෙන්ම ඔවුන්ගේ දැනීමද එක සේ සන්නද්ධ කිරීමට යූ ටියුබ් කටයුතු කරන අතර මීට කලින් නොදුටු පරාසයක සමාජය හා එක්ව යාමට [[:en:Web 2.0|වෙබ් 2.0]] සමත් බව ප්‍රසාද මුඛයෙන් කත කරන ටයිම්ස් 2006දී ප්‍රකාශ කොට ඇත.මිනිසත්බවේ අනාගතය ගැන වැලපීමට සිදුවන බවත් තවත් විවේචනයක දැක්වේ, ඉන් ගම්‍ය වන තවත් කරුණකි අසභ්‍ය හා නිරුවතට විරෝධය දැක්වීම පමණක් ම ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි<ref>[http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514,00.html "Time's Person of the Year: You"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130828025236/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1569514,00.html |date=2013-08-28 }}, ''Time'', December 13, 2006</ref>. ==<big>වාරණය සහ පෙරණය</big>== 2012 සැප්තැම්බර් වන විට චීනය,[[ඉරානය]],පකිස්ථානය,තුර්ක්මේනිස්ථානය යන රටවල් යූ ටියුබ් තහංචිය සදහා නැගී සිටියහ. :යූ ටියුබ් වාරනය හේතු කිහිපයක් නිසා සිදුවිය *සමාජමය හෝ දෙශපාලනික කැළඹීම් ඇතිවිය හැකි කොටස් මහජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සීමා කිරීම. *රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙක්,රජයක්,රජයේ නිළධාරීන්,ආගමක් හෝ ආගමික විවෙචනය වැලැක්වීම. * ජාතික නීතීන් උල්ලංගනය,හිමිකම් ඇවිරීම් සහ පුද්ගලික දේපල ආරක්ෂන නීති. *අවලාද හෝ අපහාස සදාචාර ප්‍රතිපත්තීන් හෝ සදාචාර පදන වූ නීති සහ ජාතික ආර්ක්ෂක නීතීන්. *තරුණයින්ට අයෝග්‍ය යැයි තීරණය කළ වීඩියෝ වෙතට ළගාවීම වැලැක්වීම. *වැඩපලේ හෝ පාසැල්වල වියවුල් බව වික්ෂෙපනය අවම කරලීම සහ භාවිත ජාලීය කලාප පළල ප්‍රමාණය අඩු කිරීම. සමහර රටවල දිගු කාලීන ස්ථාවර නියෝගමත හෝ මැතිවරණ පැවැත්වීම වැනි ව්‍යාකූල තත්වයන් හීදී තාවකාලිකව සීමිත කාල සීමාවන්ට යූ ටුයුබ් තහනම් කිරීම් සිදුකොට ඇත.තවත් රටවලදී සමහර විශේශිත වීඩියෝ දර්ශණ වලට පිවිසීම අසීරු අතර වෙබ අඩවිය මුලුමුනින්ම වාගේ විව්‍රුත ලෙස දැක්වෙයි.එක්තරා වීඩියෝ දර්ශණයක් තහනම් කොට ඇති විට මුලුමහත් වෙබ් අඩවියටම වාගේ පිවිසීමට තහන්චි පැනවෙයි.එවැනි විටෙක යූ ටියුබ් සාමාන්‍යයෙන් එම වීඩියෝවට පිවිසීම සීමා කරන අතර එවැනි අවස්ථාවල දැක්වෙන්නේ සේවා කටයුතු වලට නවතා ඇති ලෙසයි.ව්‍යාපරික ස්ථාන,පසැල්,රජයේ ආයතන සහ වෙනත් පෞද්ගලික ආයතන නිරන්තරව සමාජමය මාධ්‍ය අඩවි නවතාලීම සිදුවන්නේ කලාප පළල සීමාවන් හෝ බලපෑමක් හේතුවෙනි. යූ ටියුබ් වෙතට පිවිසීමට තහනම් කරන ලද රටවල් කීපයක් ඇත :*සමාජමය හෝ සදාචරාත්මක හේතුමත යූ ටියුබ් හා එවැනි වෙබ් අඩවි කරා පිවිසීම 2006 දෙසැම්බර් මස 3 වන දින ඉරානය විසින් තාවකාලිකව අවහිර කරන ලදී.එය සිදුවූයේ ඉරාන ජතික සෝප් නාට්‍ය නිලියකගේ ලිංගික දර්ශන ප්‍රදර්ශණය වීම නිසාය<ref>{{Cite news|url=http://www.guardian.co.uk/iran/story/0,,1963166,00.html|title=Censorship fears rise as Iran blocks access to top websites|date=4 November 2006|accessdate =17 December 2006 |work=The Guardian |location=London | first=Robert | last=Tait}}</ref>.2009 [[:en:Iranian presidential election, 2009|ඉරාන මැතිවරණ]] සමයේදී එම තහනම ඉවත් කල අතර,අහින්සක මුස්ලිම්වරු නැමති වීඩියෝ දර්ශනය හේතුවෙන් නැවත තහනම් කරන ලදී<ref>{{cite news|url=http://www.cnn.com/2012/09/24/world/meast/iran-youtube-blocked/index.html |title=Iran blocks YouTube, Google over Mohammed video |publisher=CNN.com |date=24 September 2012 |accessdate=24 September 2012}}</ref>. :*[[:en:Thailand|තයිලන්තය]]<ref>{{Cite news| title =Thailand blocks access to YouTube|publisher=BBC| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/6528303.stm|accessdate=30 November 2008 | date=4 April 2007}}</ref><ref>{{Cite news | title=Ban on YouTube lifted after deal | date=31 August 2007 | url=http://nationmultimedia.com/2007/08/31/headlines/headlines_30047192.php | work=[[The Nation]] | access-date=11 April 2014 | archive-date=3 September 2007 | archive-url=https://web.archive.org/web/20070903101635/http://www.nationmultimedia.com/2007/08/31/headlines/headlines_30047192.php | url-status=dead }}</ref>,[[:en:China|චීනය]]<ref>{{cite web| title =Youku Transcends YouTube as China Becomes Center of Internet|last=Lococo|first=Edmond|last2=Lee|first2=Mark| publisher = Bloomberg News| url =http://www.businessweek.com/news/2010-10-17/youku-transcends-youtube-as-china-becomes-center-of-internet.html|accessdate=23 October 2010|date=17 October 2010}}{{dead link|date=July 2012}}</ref><ref>{{Cite news|title=China 'blocks YouTube video site'|author=Sommerville, Quentin|publisher=BBC News|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/7961069.stm|accessdate=24 March 2009 | date=24 March 2009}}</ref><ref>{{cite web | last = | first = | authorlink = | coauthors = | title =YouTube遭中國封鎖？ | work = | publisher =Now News | date =19 October 2007 | url =http://www.nownews.com/2007/10/19/11444-2174423.htm | accessdate = 8 April 2013}}</ref><ref>{{cite web | title =China Blocks YouTube | publisher=PC World | date =18 October 2007 | url =http://www.pcworld.com/article/138599/article.html | accessdate = 8 April 2013}}</ref>,[[:en:Australia|ඕස්ට්‍රේලියාව]]<ref>{{Cite news|url=http://www.australianit.news.com.au/story/0,24897,21330109-15306,00.html|title=States still hold out on YouTube|date=6 March 2007|author=Colley, Andrew|publisher=Australian IT|accessdate=11 October 2007|archive-date=23 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090223201413/http://www.australianit.news.com.au/story/0,24897,21330109-15306,00.html|url-status=dead}}</ref>,[[:en:Morocco|මොරොක්කෝව]]<ref>{{Cite news| title =YouTube site 'blocked' in Morocco|work=[[BBC News]] | url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/6702973.stm|accessdate=25 December 2013 | date=29 May 2007}}</ref> වැනි රටවල් ද යම් යම් අවස්ථා වල්දී යූ ටියුබ් අවහිර කරන ලදී. :*[[:en:Turkey|තුර්කිය]]ද මෙවැනි අවහිර කිරීම් සිදු කර ඇති අතර වසර දෙක හමාරක් පමණ කාලයක් පමණ මෙම තනම පැවත ඇත<ref name="gatekeepers">{{Cite news|author= Rosen, Jeffrey|title=Google's Gatekeepers |url=http://www.nytimes.com/2008/11/30/magazine/30google-t.html?_r=1&partner=rss&emc=rss&pagewanted=all |quote= |work=The New York Times |date=30 November 2008 |accessdate=1 December 2008 }}</ref><ref name="bbc turkey">{{Cite news|title=Turkey goes into battle with Google|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/10480877.stm |quote= |publisher=BBC News |date=2 July 2010 |accessdate=3 July 2010}}</ref><ref>{{cite news| title =Turkey lifts two-year ban on YouTube|publisher=BBC News| url=http://www.bbc.co.uk/news/technology-11659816|date=30 October 2010|accessdate=31 October 2010 }}</ref>.ඉන් පසුව නැවත වතාවක් තුර්කිය විසින් යූ ටියුබ් තහනම් කර ඇති අතර එහිදී පවසා ඇත්තේ ඉහල මට්ටමේ එය ඉහල මට්ටමේ බුද්ධිය වෑස්සීමක් ලෙසටය<ref>{{cite web | url=http://www.businessinsider.com/youtube-blocked-in-turkey-2014-3?utm_source=feedburner&utm_medium=feed&utm_campaign=Feed%3A+businessinsider+(Business+Insider) | title=YouTube Blocked In Turkey Amid High-Level Intelligence Leak | publisher=[[Business Insider]] | date=March. 27, 2014 | accessdate=March 27, 2014 | author=Kelley, Michael}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.bbc.com/news/world-europe-26773702 | title=Turkey moves to block YouTube access after 'audio leak' | publisher=[[BBC]] | date=March 27, 2014 | accessdate=March 27, 2014}}</ref><ref>{{cite web | url=http://www.nbcnews.com/tech/tech-news/youtube-banned-turkey-n63776 | title=YouTube Banned in Turkey | publisher=[[NBC News]] | date=March 27, 2014 | accessdate=March 27, 2014 | author=Wagstaff, Keith}}</ref>. :*ඉස්ලාමීය විශ්වාසයන්ට එරෙහිව නීති විරෝධී ද්‍රව්‍ය සේ පකිස්ථානය 2008 පෙබරවාරි 23 වන දින යූ ටියුබ් වෙත පිවිසීම අවහිර කරන ලදී.[[:en:Muhammad|මහම්මත් තුමා]] පිලිබදව තැනුන කාටූන් චිත්‍රපටයක් ප්‍රදර්ශනය කිරීම මෙයට හේතු ලෙස දක්වා ඇත<ref>{{Cite news| title =Pakistan blocks YouTube website|publisher=BBC| url =http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/7261727.stm|accessdate=30 November 2008 | date=24 February 2008}}</ref>.මෙහි අතුරු ප්‍රතිඵළයක් ලෙස අසල් වැසි රටවලටද බලපාන අයුරින් විශ්වීය විදුලිය ඇනහිටීමක් දක්වා ව්‍යාප්ත විය<ref name="PAK-ban-lifted">{{Cite news | title = Pakistan lifts YouTube ban | url = http://www.abc.net.au/news/stories/2008/02/27/2173501.htm?section=world | agency = AFP | publisher = [[ABC News (Australia)]] | date = 26 February 2008 | accessdate = 26 February 2008 | archive-date = 1 March 2008 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080301140400/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/02/27/2173501.htm?section=world | url-status = dead}}</ref><ref>{{Cite news| title =Pakistan lifts the ban on YouTube|publisher=BBC| url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/technology/7262071.stm|accessdate=30 November 2008 | date=26 February 2008}}</ref>.ඉන් අනතුරුව 2008 පෙබරවාරි 26 දී රජයේ මැදිහත් වීමෙන් විරෝධයට තුඩු දුන් කොටස් ඉවත් කර ගැනීමෙන් පසු මෙම තහංචිය අවසන් කෙරුනි. මෙවැනි අයුරින් [[:en:Turkmenistan|තුර්කිමෙස්තානය]],[[:en:Libya|ලිබියාව]],[[:en:Afghanistan|ඇෆ්ගනිස්ථානය]],[[:en:Bangladesh|බංගලිදේශය]],[[:en:Russia|රුසියාව]] සහ [[:en:Sudan|සූඩානය]] වැනි රටවල් ඉන් පසුකාලීනව ඊජිප්තුවද යූ ටියුබ් හී දර්ශණය වන වීඩියෝ සම්බන්ධව විරෝධය දක්වනු වස් යූ ටියුබ් තහනම් කිරීම් සිදුවිය<ref>[http://www.afghanistantimes.af/news_details.php?id=1654&&cid=1 "Afghanistan to unblock YouTube – Afghanistan Times"], 1 December 2012.</ref><ref>[http://www.reuters.com/article/2012/09/12/us-afghanistan-youtube-idUSBRE88B0SC20120912 "Afghanistan bans YouTube to block anti-Muslim film"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924170643/http://www.reuters.com/article/2012/09/12/us-afghanistan-youtube-idUSBRE88B0SC20120912 |date=2015-09-24 }}, Miriam Arghandiwal, Reuters (Kabul), 12 September 2012.</ref><ref>[http://www.independent.co.uk/news/world/asia/youtube-blocked-in-bangladesh-over-prophet-mohamed-video-8152056.html "YouTube blocked in Bangladesh over Prophet Mohamed video"], ''The Independent'' (AP), 18 September 2012.</ref><ref>[http://www.washingtonpost.com/business/economy/youtube-blocked-in-pakistan/2012/09/17/30081fa2-00ea-11e2-b257-e1c2b3548a4a_story.html "YouTube blocked in Pakistan"], Hayley Tsukayama, ''Washington Post'', 17 September 2012.</ref><ref>{{Cite news| title =Pakistan, Bangladesh Block YouTube Amid Islam Film Protests|publisher=[[Bloomberg L.P.|Bloomberg]]| url =http://www.bloomberg.com/news/2012-09-18/pakistan-bangladesh-block-youtube-to-restrict-anti-islam-film.html|accessdate=18 September 2012 | date=18 September 2012}}</ref><ref>{{cite news|title=Russian court bans anti-Islam film|url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-1-134721-Russian-court-bans-anti-Islam-film|newspaper=The News|date=29 September 2012|access-date=11 April 2014|archive-date=17 January 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130117060611/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-1-134721-Russian-court-bans-anti-Islam-film|url-status=dead}}</ref>. ==වැඩිදුර අවධානයට== {{Spoken Wikipedia|Youtube spoken word.ogg|2011-03-26}} * [[:en:CNN-YouTube presidential debates|CNN-යූ ට්යුබ් ජනාදිපතිවරණ විවාද]] * [[:en:List of YouTube personalities|යූ ටියුබ් වලට ලැබුණ දෝෂාරෝපණ ලැයිස්තුව]] * [[:en:Reply Girls|කාන්තා ප්‍රතිචාර]] * [[:en:YouTube AwardsYouTube Awards|යූ ටියුබ් වෙත ලැබුණ සම්මාන]] * [[:en:YouTube Live|සජීවී]] * [[:en:YouTube Multi Channel Network|යූ ටියුබ් බහුමාධ්‍ය ජාලකරණය]] * [[:en:YouTube Symphony Orchestra|යූ ටියුබ් සංධ්වනි]] * ''[[:en:Viacom International Inc. v. YouTube, Inc.|වයාකොම් ආයතනයට එදිරිව යූ ටියුබ් ආයතනය]]'' '''සාමාන්‍ය:''' * [[:en:Alternative media|විකල්ප මාධ්‍ය ]] * [[:en:Comparison of video hosting services|වීඩ්යෝ ධාරක සේවාවන් සැසදීම]] * [[:en:List of Internet phenomena|අන්තර්ජාල සංසිද්ධි]] * [[:en:List of video hosting services|වීඩියෝ ධාරක සේවාවන් ලැයිස්තුව]] ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} ===වැඩිදුර කියවීමට=== {{refbegin}} * {{cite book| last = Kelsey| first = Todd| title = Social Networking Spaces: From Facebook to Twitter and Everything In Between| url = http://books.google.com/?id=1EgTu8fFMJgC| year = 2010| publisher = Springer-Verlag| isbn = 978-1-4302-2596-6 }} * {{cite book| last = Lacy| first = Sarah| title = The Stories of Facebook, YouTube and MySpace: The People, the Hype and the Deals Behind the Giants of Web 2.0| url = https://archive.org/details/storiesoffaceboo0000lacy| year = 2008| publisher = Crimson| location = Richmond| isbn = 978-1-85458-453-3 }} * {{cite news|url=http://www.nytimes.com/2012/07/01/magazine/on-youtube-amateur-is-the-new-pro.html?hpw |title=On YouTube, Amateur Is the New Pro |publisher=New York Times |date=2012-06-28}} {{refend}} ==භාහිර සබැඳීන්== {{Sister project links}} * {{Official website|//www.youtube.com|mobile=//m.youtube.com}} * {{Blogger|youtube-global|YouTube}} * [//www.youtube.com/yt/press/ Press room – YouTube] * [https://developers.google.com/youtube/ YouTube – Google Developers] * {{cite web|last=Haran|first=Brady|title=Why do YouTube views freeze at 301?|url=http://www.numberphile.com/videos/301_views.html|work=Numberphile|publisher=Brady Haran|authorlink=Brady Haran|coauthors=Hamilton, Ted}} * {{cite journal|title=The 22 Key Turning Points In The History Of YouTube|url=http://www.businessinsider.com/key-turning-points-history-of-youtube-2013-2?op=1|journal=Business Insider|date=15 February 2013|last=Dickey|first=Megan Rose|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140310221037/http://www.businessinsider.com/key-turning-points-history-of-youtube-2013-2?op=1|archivedate=10 March 2014|access-date=11 April 2014|url-status=dead}} [[ප්‍රවර්ගය:අන්තර්ජාලය]] [[ප්‍රවර්ගය:වෙබ් අඩවි]] smax0s3t3fucn7lkdere0tqxtw8hmxs ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේ සංගීතය 0 52377 800078 796935 2026-09-25T00:47:09Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800078 wikitext text/x-wiki [[File:HowAreYouJohnMorgan1864.png|alt=Stylized drawing of a man on a mule, dressed in suit coat with feathers in his hat; the sheet music is entitled "How Are You John Brown, Comic song, Sequel to Here's Your Mule."|thumb|250px|ලිඛිත සංගීතයට අදාල ප්‍රකෘති මුල් කවරය සහ යුගයේ චරිත චිත්‍රණය කොට දක්වන ගීත,[[ජෝන් හන්ට් මෝගන් ]]වැනි ]] ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධය අතරතුර, එම අර්බුදයේ දෙපාර්ශවය වූ [https://en.wikipedia.org/wiki/Union_(American_Civil_War) රාජ්‍ය පාර්ශවය] සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/Confederate_States_of_America ගිවිසුමෙන් බැදුනු පාර්ශවය] යන දෙකොටසම උදෙසා සංගීතය සැපයීමේ කාර්යය කැපීපෙනෙන අංගයක් විය.[https://en.wikipedia.org/wiki/American_Civil_War ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේ] යුද්ධභූමිය මත,ආචාරපෙළපාලි විධාන ලබාදීමට හෝ සමහර අවස්ථාවන් වලදී හමුදා සෙබළුන් දිරිගැන්වීම සඳහා [https://en.wikipedia.org/wiki/Bugle_(instrument) හොරණෑ] , [https://en.wikipedia.org/wiki/Drum බෙර], සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/Fife_(musical_instrument) නළා] , වැනි විවිධ සංගීත භාණ්ඩ වාදනය කරන ලදී. යුද්ධ කිරීමෙන් ඇතිවන ආතතියෙන් මිදීම සඳහා ගායනය යොදාගත් අතර එය රැකියාවක් ලෙස ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලදී. කඳවුරු වලදී සෙබළුන්ට ලේ වැගිරීම් අමතක කරවීමට , නිවස බලා යෑමට ඇතිවන ආශාව අවම කරවීමට සහ පීඩාවෙන් මිදීමට සංගීතය උපකාරී විය.දෙපසම සෙබළුන් සංගීත භාන්ඩ භාවිතාකරමින් විනෝදාත්මක කටයුතු වල යෙදුනු අතර ඔවුනොවුන් ඉතා ආසන්නව සිටින අවස්ථාවල යුද්ධයට පෙර දින රාත්‍රියේදී ඔවුන්ගේ සංගීත කණ්ඩායම් එකිනෙකාට එදිරිව සංගීතය වාදනය කරන ලදී. සෑම කණ්ඩායමක්ටම ඔවුන්ගේ කැමතිම තාල තිබුණු අතර සමහර සංගීතයන් උතුරුදිග වාසීහු හා දකුණුවාසීහු එක ලෙස රසවින්දේය.උදාහරණයක් ලෙස [https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_President ඇමරිකානු ජනාධිපති] [https://en.wikipedia.org/wiki/Abraham_Lincoln ඒබ්‍රහම් ලින්කන්]ගේ ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Dixie_(song) ඩික්සී]'' ගීතයට තිබූ ඇල්ම ගතහැකි අතර එය තාවකාලික එක්සත් වීමේ නිළනොවන ජයගීතය සලකනු ලැබිණි. මෙම දිනවල බහුතරයක් ගීත ගායනා කරන ලද්දේ දේශප්‍රේමිත්වය වර්ධනය කිරීමට අවශ්‍ය වූ විටයි. මෙම යුද්ධය හා බැඳුණු සංගීතය [https://en.wikipedia.org/wiki/Lynyrd_Skynyrd ලින්යර්ඩ් ස්කයින්යර්ඩ්] සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/Elvis_Presley එල්විස් ප්‍රෙස්ලි] වැනි සංගීතඥයින් දිරිගන්වන ලදී. ==ඇමරිකානු සංගීතයේ පිබිදීම== සිවිල් යුද්ධය යනු අමරිකානු සංගීතයේ වැදගත් කාල පරිච්චේදයක් විය.සිවිල් යුද්ධය අතරතුරදී, විවිධ පළාත්වල සොල්දාදුවන් එකිනෙකා සම්මිශ්‍රණය වන විට ඇමරිකානු සංගීතයේ විවිධාකාර ආරයන් පරසංසේචනය වීම ආරම්භ වූ අතරම මෙම ක්‍රියාවලිය ගමනාගමනය හා සන්නිවේදනය පහසු කළ,වේගයෙන් වර්ධනය වුණු [https://en.wikipedia.org/wiki/Railroad දුම්රිය මාර්ග] කර්මාන්තයෙන් හා තාක්ෂණික දියුණුවෙන් පන්නරය ලැබීය.හමුදා ඒකක රටින් පිට පිරිසගෙන්ද සමන්විත වූ අතර ඔවුන් ගීතනු , සංගීතභාණ්ඩ හා තාක්ෂණය සිඝ්‍රයෙන් ව්‍යාප්ත කරන්නට විය. මෙම සුසංයෝගයෙන් බිහිවුණු ගීත "ඇමරිකාවටම ආවේණික වූ ප්‍රථම ජනගී විශේෂය ලෙස සැලකිය හැක".<ref name=CivilWarballads2>Struble, pg. xvii</ref> මෙම සිවිල් යුද්ධය ප්‍රසිද්ධියට පත් මෙන්ම අදටත් එලෙසම ප්‍රසිද්ධව පවතින බොහෝ ගීතවල නිර්මාණ කාර්ය්‍යට මහත් රුකුලක් විය; සිවිල් යුද්ධය නිසා හටගත් සියළුම විවිධාකාර වූ ඛේදවාචක සහ නැවත නැවතත් දෝංකාරදුන් යුද්ධයේ සියළුම සිදුවීම් මෙම ගීත නිර්මාණය උනන්දු කරවන ලදී. ජෝන් ටාස්කර් හෝවාර්ඩ් මහතා පවසන ආකාරයට මෙම අවධියේ බිහිවූ ගීත විධිමත් පිළිවෙලකට සකස් කිරීම මගින් මෙම යුධ අර්බුදයේ සියලු සිදුවීම්, එහි ප්‍රධාන චරිත,පරමාදර්ශ හා විරුද්ධවාදීන්ගේ න්‍යායන් වලින් සමන්විත වූ ඉතිහාසකතාව ගොඩනැගිය හැක..<ref name=Howard>Howard, John Tasker, cited in Ewen, pg. 19 (no specific source given)</ref> මීට අමතරව මෙන්ම මීට සම්බන්ධව දේශමාමකත්වය ගරුකළ ගීත සිවිල් යුධ සමයෙදී නිමැවුණු අතර ගීත නිර්මාණකරණයට [https://en.wikipedia.org/wiki/Brass_band පිත්තල ආශ්‍රයෙන් නිමැවූ සංගීත භාණ්ඩ] උතුරු හා දකුණු සංගීත කණ්ඩායම් <ref name=brassband>[http://memory.loc.gov/ammem/cwmhtml/cwmhome.html Library of Congress]: Band Music from the Civil War Era</ref>දෙපාර්ශවයම බෙහෙවින් භාවිතා කර ඇත්තේ "[https://en.wikipedia.org/wiki/Taps ටැප්ස්]" යන [https://en.wikipedia.org/wiki/Bugle_(instrument) හොරණෑ] භාවිතා කළ වෙනත් සංගීත ආරයන් හා ගලපමින් බව පෙනේ. ==රෙගුලාසි== [[File:John Clem signed CDV.jpg|thumb|[https://en.wikipedia.org/wiki/John_Clem ජෝන් ක්ලෙම්], අවුරුදු දොළහක් වයසැති බෙර වාදකයෙක්]] 1861 දී [https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_War_Department ඇමරිකානු යුධ දෙපාර්තමේන්තුව] විසින් සියළු පාබළ හා කාලතුවක්කු රෙජිමේන්තු සතුව සාමාජිකයින් 24 කින් යුක්තවන සංගීත කණ්ඩායමක් සිටිය යුතු බව නීත්‍යානුකූලව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර අශ්වාරෝහක රෙජිමේන්තුව සතුව සාමාජිකයින් 16කින් සමන්විත සංගීත කණ්ඩායමක් සිටිය යුතු බවටද නියම කරන ලදී. [https://en.wikipedia.org/wiki/Brass_band ඒකාබද්ධ හමුදා] සතුවද පිත්තලයෙන් කරවූ සංගීත භාණ්ඩ භාවිතා කරන සංගීතකණ්ඩායමක් සිටිය යුතු විය.මෙය සියළුම පාබළ, කාලතුවක්කු හා ඒකාබද්ධ රෙජිමේන්තු සතුව කලාකරුවන් දෙදෙනෙකු සහ 24 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත සංගීතකණ්ඩායමක් සිටිය යුතු බවට 1861 දී පනවන ලද රෙගුලාසි ප්‍රකාරව විය.<ref name="Lanning p.243">Lanning p.243</ref> 1861 ජූලි මස සිදු වූ මෙම වෙනස යුද්ධය වර්ධනය වූ හෙයින් ප්‍රතික්ශේප කරන්නට සිදු වූයේ කලාකරුවන්ට වඩා තුවක්කුකරුවන්ගේ අවශ්‍යතාවය හමුදාවට වැඩි වූ බැවිණි. 1862 ජූලි මාසයේදී මෙම සංගීත කණ්ඩායම් විසිරුවා හැරීමට අණදෙන නිලධාරීවරයා කටයුතු කළ අතර එයට අදාල වූ සොල්දාදුවන් සංගීතඥ තනතුරේ පිහිටුවන ලදී.1861 පවත්වන ලද සමීක්ෂණයකින් සොයාගත් පරිදි හමුදාවේ 75%ක් පමණ රෙජිමේන්තු සතුව සංගීත කණ්ඩායම් පැවතිණ. <ref name="Lanning p.243"/> 1861 දෙසැම්බර් මස වන විට ඇමරිකානු හමුදාව සතුව සංගීතඥයින් 28,000ක් සිටි අතර ඔවුන් සංගීත කණ්ඩායම් 618 කට අයත් විය;සෑම සොල්දදුවන් 41 න් එක් සොල්දාදුවෙක්ම සංගීතඥයෙක් වූ අතර ගිවිසුම්ගත හමුදාවන්ද මෙම පරිමාණයම සුරැකීමට උත්සුක විය.<ref>Lanning p.243, Vaughan pp.194,195</ref> සංගීතඥයින් හට විශේෂ වරප්‍රසාද හිමි විය. හමුදා ජෙනරල්වරයා වූ [https://en.wikipedia.org/wiki/Phillip_Sheridan පිලිප් ෂෙරිඩෑන්] විසින් ඔහුගේ අශ්වාරෝහක හමුදාවට හොඳම තත්වයේ අශ්වයන් හා විශේෂ නිල ඇඳුම් ලබාදුන් අතර "යුධ ජයග්‍රහණය උදෙසා සංගීතය එහි කොටස උපරිමයෙන් ඉටුකළ බව" ඔහු තරයේ විශ්වාස කළේය.<ref>Lanning pp.244</ref> යුධපිටියේ සංගීතඝ්නයින් යනු බෙර වාදකයින් හොරණෑකරුවන් හා නළාකරුවන් විය. හොරණෑකරුවන් විසින් පාබළ හමුදා සෞදෙසා පමණක් එකිනෙකට වෙනස් විධානයන් 49ක් ඉගෙන ගතයුතු වූ අතර ඔවුන්ගේ විධානයන් අශ්වාරෝහක හමුදා උදෙසාද විය.මෙම විධානයන් වල යුධ විධානයන් මෙන්ම ආහාර වේලාවන් දන්වන විධානයන්ගෙන්ද සමන්විත විය.<ref>Amedeo p.127, Miller p.92</ref> සමහර බෙරකරුවන් ඔවුන්ගේ නවයොවුන් වියද පසුකර නොතිබිණ. මෙම අඩු වයස් සංගීතඥයින් අතරින් විශිෂ්ටතමයා [https://en.wikipedia.org/wiki/John_Clem ජෝන් ක්ලෙම්] වූ අතර ඔහු "ජොනී ශිලෝහ්" ලෙසද හදුන්වන ලදී. බෙරකරුවන් විසින් සුදු තහඩුවක් වැනි යමක් තබාගත් අතර එය ඔවුන්ගේ බෙර වලට ආධාරක උපකරනයක් විය.බෙර හා සංගීත කණ්ඩායම් මේජර්වරුන් [https://en.wikipedia.org/wiki/Baldric ස්කන්ධ මේකලාවන්] පැලඳ සිටියේ ඔවුන්ගේ තත්වය පෙන්වීමටයි; යුද්ධයෙන් පසු මෙම ක්‍රමය සිවිල් සංගීත කණ්ඩායම් වලද දැකිය හැකි විය.බෙරකරුවන් ආචාරපෙලපාලියේ දකුණුපසට වන්නට ගමන් කළහ.හොරණෑකරුවන් මෙන්ම බෙරකරුවන්ටද වෙනස් වාදනයන් 39ක් හුරුවීමට නියම වූ අතර එයින් 14ක් සාමාන්‍ය භාවිතයට වූ අතර 24ක් පෙළපාලි සඳහා විය.කෙසේවෙතත් මෙහිදී බෙරකරුවන්ට වඩා හොරණෑකරුවන්ට වැදගත් තැනක් හිමිවිය.<ref>Lanning p.243, Miller p.96</ref> ==යුධ පිටිය මත== සමහරවිට සියලුම ගීත යුද්ධය අතරතුර වාදනය කළහ.තුවාලකරුවන් ආපසු රැගෙන එනු ලැබුවේ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Nearer_My_God_to_Thee නියරර් මයි ගෝඩ් ටු දී]'' යන තනුව වාදනය වන අතරතුරදිය.<ref name="Lanning p.244">Lanning p.244</ref> [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Five_Forks බැට්ල් ඔෆ් ෆයිව් ෆෝල්ක්ස්] ලෙස හදුන්වන යුධ සමයේ ඉදිරි ආරක්ෂක වළළ්ළේ සොල්දාදුවන්ට වෙඩි වදින අතරතුර [https://en.wikipedia.org/wiki/Stephen_Foster ස්ටෙෆාන් ෆෝස්ටර්]ගේ විශිෂ්ඨ ගීයක් වූ ''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Nelly_Bly&action=edit&redlink=1 නෙලී බ්ලී]'' ගීතය වාදනය කරන ලද්දේ ඉහළ නිලධාරීන්ගේ අණපරිදිය.<ref name="Lanning p.244"/> [https://en.wikipedia.org/wiki/III_Corps_(ACW) ත්‍රිවිධ හමුදාවේ] අණදෙන නිලධාරියාවූ [https://en.wikipedia.org/wiki/Samuel_P._Heintzelman සැමුවෙල් . පී. හෙයින්ට්ස්ල්මන්] ඔහුගේ සංගීතඥයින් [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Williamsburg විලියන්සන්බර්ග් යුද්ධයේදී] පසුපස කලාපයේ සිටිනු දැක ඔවුන්ට රුචි දෙයක් වාදනය කරන්නට අණ කළේය.<ref name="Lanning p.244"/> ඔවුන්ගේ සංගීතය යුද්ධයට ජීවිත කැපකිරීමට වුවද මනස සකසන ආකාරයේ වූ බැවින් සංගීත්ය යනු දහසක් මිනිසුන්ට සමවන දෙයක් ලෙස හැදින්විණ. [https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_E._Lee රොබර්ට් .ඊ. ලී] පවසා ඇත්තේ "සංගීතයෙන් තොරව අපට හමුදාවක් පවත්වාගතහැකියයි මා සිතන්නේ නැත."ලෙසයි.<ref>Lanning pp.243,244</ref> සමහර අවස්ථාවන් වලදී සන්ගීතඥයින් හට යුධබිම අතහැර ගොස් වෛද්‍යවරුන්ට සහයවන්නට අණ ලැබිණි. එක් විශේෂිත අවස්ථාවක් ලෙස [https://en.wikipedia.org/wiki/Little_Round_Top ලිට්ල් රවුන්ඩ් ටොප්] හිදී‍ 'මෙයින්' හි‍ ස‍ංගීතඥයින් කටයුතුකල ආකාරය දැක්විය හැක. මෙහිදි අනෙක් සියළුම රෙජිමේන්තු සාමාජිකයින් පසුබසින විට සංගීතඥයින් විසින් තුවාලකරුවන්ට ප්‍රථමාධාර ලබාදීම සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/Amputation ශරීරකොටස් ඉවත්කිරීම]ඉටුකලා පමණක් නොව එය ඉතාමත් කාර්යක්ශමවද ඉටුකළහ.<ref name="Music of the Civil War">[http://www.nps.gov/archive/gett/gettkidz/music.htm Music of the Civil War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210043523/http://www.nps.gov/archive/gett/gettkidz/music.htm |date=2006-12-10 }} National Park Service.gov</ref><ref>Turner p.151, Vaughan p.195</ref> ==කඳවුරේදී== [[File:Stones River Dec30.png|alt= Colored lines show the front lines where the Rosencrans meet the Bragg.|thumb| [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Stones_River ස්ටෝන්ස් ගංගාවේ] යුද්ධයට ප්‍රථම බෑන්ඩ් ඩුවල් හි රාත්‍රියක දර්ශන.]] බහුතරයක් සොල්දාදුවන් කල්මැරීමට තම නිවෙස්වලින් සංගීතභාණ්ඩ කඳවුරට රැගෙන ආවේය. ඒ අතර [https://en.wikipedia.org/wiki/Banjo බැන්ජෝ], [https://en.wikipedia.org/wiki/Fiddle වීණාව] සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/Guitar ගිටාරය] ඉතාමත් ප්‍රසිද්ධ විය. බෙර හැර අනෙකුත් වාදනය කරන ලද සංගීත භාණ්ඩ යුද්ධයට කලින් ලබාගත් භාණ්ඩ හෝ පිටරටින් ගෙන්වන ලද භාණ්ඩ විය.එයට හේතුව පිත්තල හිඟකම හා සංගීත භාණ්ඩ නිපදවන කර්මාන්ත්යන්ගේ හිඟකමයි.<ref name="Music of the Civil War"/><ref>Heidler p.1173, Miller p.190</ref> දෙපාර්ශවයට ඔවුනොවුන් ඇසෙන මානයේ කඳවුරුලා සිටින අවස්ථාවන්හිදී සංගීත ද්වන්ද සටන් යනු සාමන්‍ය දෙයක් විය. [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Stones_River ස්ටෝන්ස්] ගංගාව යුද්ධයට පෙරදින රාත්‍රියේදී සතුරු හමුදාවන් සංගීතයෙන් ද්වන්ද සටනක යෙදුනු අතර එය දෙපාර්ශවයම ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Home!_Sweet_Home! හෝම්! ස්වීට් හෝම්!]'' ගීතය ගායනාකරන තෙක්ම පැවතිණ.ඉන්පසු දෙපිරිසම එක් හඩින් එම ගීතය ගායනාකරන්නට විය.<ref>Amedeo p.257, Vaughan p.194</ref> මේ හා සමාන තවත් සිදුවීමක් 1862&ndash;3 දී [https://en.wikipedia.org/wiki/Fredericksburg,_Virginia වර්ජිනියාවේ ෆ්‍රෙඩරික්ස්බර්ග්] හි ශීතකාලයේදීද සිදුව ඇත. ශීතල සවසකදී උතුරු ඇමරිකානුවන් උතුරු ඇමරිකානු දේශානුරාගී ගීත වාදනය කරන්නට ආරම්භ කල අතර එයට පිළිතුරු ලෙස දකුණු ඇමරිකානුවන්ද ඔවුන්ගේ දේශප්‍රේමී ගීත වාදනයකරන්නට විය.මෙය රාත්‍රිය දක්වා පැතිරගිය අතර අවසානයේ ''හෝම්! ස්වීට් හෝම්!'' ගීතය එකහඬින් ගායනාකර දෙපසටම සුභපැතුම් හුවමාරුකරගන්නා තෙක්ම නොනැවතිණ.<ref name="Music of the Civil War"/> 1863 වසන්ත කාලයේදී ප්‍රතිවාදී හමුදාවන් වර්ජිනියාවේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Rappahannock_River රැපහනොක්] ගංගාව දෙපස කඳවුරුලාගෙන සිටින විට දෙපස හමුදා ඔවුන්ගේ දේශාභිමානී ගීත වාදනය කරන්නට විය.හදිසියේ එක් පසෙකින් ''හෝම්! ස්වීතෝම්!'' ගීතය වාදනය කළ අතර අනෙක් පස හමුදාවද ඒ හා එක් වූයේ දෙපසට සුභපතාගැනීම් හුවමාරු කරගනිමිනි. එම සුභපැතුම් හඬ කඳුකරයේ රැව් පිළි රැව් දෙන්නට විය.<ref>Branham p.131</ref> ගේය පද තරමක් වෙනස් වුවත් දෙපසම හමුදාවන් ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Maryland,_My_Maryland මේරිලෑන්ඩ්, මයි මේරිලෑන්ඩ්]'' ගීතය ගායනා කරන ලදි. දෙපසම හමුදාවන් අතර තවත් ප්‍රචලිත ගීතයක් ලෙස ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Lorena_(song) ලොරේනා]'' ගීතය හැඳින්විය හැක. ''[https://en.wikipedia.org/wiki/When_Johnny_Comes_Marching_Home වෙන් ජොනී කම්ස් මාර්චින්ග් හෝම්]'' ගිතය 1863 දී [https://en.wikipedia.org/wiki/Patrick_Gilmore පැට්‍රික් ගිල්මෝර්] නම් [https://en.wikipedia.org/wiki/Ireland අයර්ලන්ත ] සංක්‍රමණිකයා විසින් නිර්මාණය කරන ලද අතර එය දෙපසම සෙබළුන් රසවින්දහ.<ref>Amedeo p.77, 127</ref><ref name="Lanning p.245">Lanning p.245</ref> ==සිවිල් මැදිහත්වීම== [[File:George F Root small bw.jpg|alt=Head shot of balding gentleman with neatly trimmed white hair, moustache and beard, wearing glasses.|thumb|ජෝර්ජ් එෆ් රූට්]] යුද්ධය වෙනුවෙන් ලියැවුණු පළමු ගීතය වන ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_First_Gun_is_Fired ද ෆ්‍රස්ට් ගන් ඊස් ෆයර්ඩ්]'' ගීතය [https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_of_Fort_Sumter ෆෝර්ට් සම්ටර්] යුද්ධයෙන් දින තුනකට පසුව ප්‍රසිද්ධියට පත් කර බෙදාහරින ලදී. [https://en.wikipedia.org/wiki/George_Frederick_Root ජෝර්ජ් ෆෙඩ්‍රික් රූට්] මෙම ගීතය රචනාකරන ලද අතර යුද්ධය පිළිබඳ ගීත තිහකට අධික ප්‍රමාණයක් මොහු විසින් නිර්මාණය කර ඇත.<ref>Kelley p.30, Silber p.7</ref> ලින්කෝල්න් වරෙක රූට් වෙත ලියමනකින් දන්වා සිටියේ "ඔබ ජෙනරාල්වරු සියයකටත් දේශකයන් දහසකටත් වඩා වැඩියමක් ඉටුකළා" ලෙසයි.<ref>Branham p.132</ref> [[File:Godsavethesouth.jpeg|alt=Soldier down on one knee, holding the Confederate flag in one hand and a sword in the other.|200px|thumb|left| දුර්ලභ සංගීතමය පිටකවරයක් සමඟ ''[https://en.wikipedia.org/wiki/God_Save_the_South ගෝඩ් සේව් ද සවුත්]'' පොත් පිංච ප්‍රකාශණය- [https://en.wikipedia.org/wiki/Richmond,_Virginia රිච්මන්ඩ්, වර්ජිනියාව].]] සාමාන්‍ය සාහිත්‍ය තුල දකුණු රජ්‍යය උතුරු රාජ්‍යයට වඩා පසුපසින් සිටියත් යුද්ධයේ ලඟාවීමත් සමඟ දකුණු රාජ්‍යයේ ප්‍රකාශකයන් හට සැලකියයුතු ඉල්ලුමක් නිර්මාණය විය.මෙම ප්‍රකාශකයින් ප්‍රධාන වශයෙන්([https://en.wikipedia.org/wiki/Charleston,_South_Carolina චාර්ල්ස්ටන්, දකුණු කැරලිනාව]; [https://en.wikipedia.org/wiki/Macon,_Georgia මැකෝන්,ජෝර්ජියාව]; [https://en.wikipedia.org/wiki/Mobile,_Alabama මොබයිල්, ඇලබාමාව]; [https://en.wikipedia.org/wiki/Nashville,_Tennessee නශ්විලී, ටෙනීසීයාව]' සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/New_Orleans,_Louisiana නව ඕර්ලීන්සය, ලූසියානාව]) යන නගර වල වූ අතර ඔවුන් සාහිත්‍යකරණයට වඩා පස් ගුණයක් වැඩිපුර ලිඛිත සංගීතය නිපදවන ලදී.<ref>Harwell pp.3,4</ref> ඇමරිකාවේ කොන්ෆිඩරේට් ප්‍රාන්තයේ ජාතික ගීතය වූයේ ''[https://en.wikipedia.org/wiki/God_Save_the_South ගෝඩ් සේව් ද සවුත්]'' ගීතයයි.කෙසේවෙතත් වඩාත් ප්‍රසිද්ධම ගීතය වූයේ ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Dixie_(song) ඩික්සී]'' ගීතයයි.<ref name="Lanning p.245"/> ඇමරිකානු ජනාධිපති [https://en.wikipedia.org/wiki/Abraham_Lincoln ඒබ්‍රහම් ලින්කන්] වරක් පැවසූ ආකාරයට ඔහු ''ඩික්සී'' ගීතයට ආදරය කළ අතර එය ශ්‍රවණය කිරීමට ඇල්මක් දැක්වීය.එලෙසම ඔහු වරක් පැවසුවේ "අපි කැරළිකාර හමුදාවන් අත්පත් කරගන්නවාත් සමඟම ඔවුන්ගේ තාලයත් අත්පත්කරගෙන " ලෙසයි.<ref name="Branham p.130">Branham p.130</ref> 1865 රැළියේදී අප්‍ර්ල් 9 වන දින ලින්කන් විසින් සංගීත කණ්ඩායමෙන් ''ඩික්සී'' ගීතය වාදනය කරන මෙන් ඉල්ලීමක් කළ අවස්ථාවේ සංගීත කණ්ඩායම් අධ්‍යක්ෂක මවිතයට පත් විය.එවිට ලින්කන් පැවසූයේ "එම තාලය දැන් අපගේ දේපළක්... කැරළිකරුවන්ට එය පෙන්විය යුතුයි,අපගේ පාලන බලය යටතේ ඔවුන්ට එය නැවත ඇසීමට නිදහස ඇත" ලෙසයි.</ref> අනෙක් කැපීපෙනෙන තාලය ලෙස ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Bonnie_Blue_Flag ද බොනී බ්ලූ ෆ්ලෑග්]'' හැඳින්විය හැකි අතර ''ඩික්සී'' ගීතය ලෙසම මෙයද 1861 දී ලියැවී ඇති අතර මෙය යුධ සමයේ ලියැවුණු ප්‍රචලිත අනෙකුත් ගීතවලින් හාත්පසින්ම වෙනස් ගීතයක් ලෙස ගත හැක.<ref>Silber p.8</ref> ඇමරිකාව සතුව මේ වන විට ජාතික ගීතයක් නොතිබිණ. (''[https://en.wikipedia.org/wiki/Star_Spangled_Banner ස්ටාර් ස්පැන්ග්ල්ඩ් බැනර්]'' ගීතය විසිවන ශතවර්ශය වනතෙක්ම එලෙස හඳුනා නොගත්තේය). ඇමරිකානු සොල්දාදුවන් නිතර ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_Cry_of_Freedom බැට්ල් ක්‍රයි ඔෆ් ෆ්‍රීඩම්]'' ගීතය ගායනා කළ අතර ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_Hymn_of_the_Republic බැට්ල් හයිම් ඔෆ් ද රිපබ්ලික්]'' ගීතය උතුරු ඇමරිකානුවන්ගේ ජනප්‍රියම ගීතය ලෙස සලකන ලදී.<ref>Lanning pp.245</ref> ==විවිධ අනුවාදන== යුද්ධයේ එක් පැතිකඩක් සංගීතයේ විශේෂිත එක් කොටසක් භාවිතාකරද්දී සමහර පිරිසක් ගීත නිර්මාණ ඔවුන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා යොදා ගත්හ. ''Star Spangled Banner'' හි දකුණු ඇමරිකානුවන් විසින් කරන ලද සංස්කරණයක් ලෙස "The Southern Cross" ගත හැක. වෙනස් පද රචනා වලට උදාහරනයක් ලෙස, ''Banner''හි "O say does that Star Spangled Banner yet wave"ලෙස වූ පද පෙළ වෙනුවට ''Cross'' හි "'Tis the Cross of the South, which shall ever remain" පද පෙළ යොදා ඇත.<ref>Harwell pp.64,65</ref> තවත් කොන්ෆඩරේට් හි ''Star Spangled Banner'' ගීතයේ අනුවාදනයක් වූ ''The Flag of Secession'' ගීතයේ "and the flag of secession in triumph doth wave"යන එකම අන්තරා කොටස භාවිතාකර ඇත.<ref name="Branham p.130"/> [https://en.wikipedia.org/wiki/American_Revolutionary_War ඇමරිකානු කැරළිකාර යුද්ධයේ] නිර්මිත ගීතයක් වූ ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Yankee_Doodle යැන්කි ඩූඩ්ල්]'' ගීතයද "''[https://en.wikipedia.org/wiki/Dixie_Doodle ඩික්සී ඩූඩ්ල්]''" ලෙස වෙනත් සංස්කරණයකට භාජනය වූ අතර එය "Dixie whipped old Yankee Doodle early in the morning"ලෙස ආරම්භ විය.<ref>Harwell pp.67</ref> එලෙසම ඇමරිකානු රජයේ ගීතයක් වූ ''Battle Cry of Freedom'' ගීතයද සංස්කරණය වූයේ නියම පද වූ "The Union forever! Hurrah, boys, hurrah! Down with the traitor, up with the star" පද පෙළ "Our Dixie forever! She's never at a loss! Down with the [https://en.wikipedia.org/wiki/Bald_Eagle#National_bird_of_the_United_States ඊගල්] and up with the [https://en.wikipedia.org/wiki/Flags_of_the_Confederate_States_of_America#Battle_flag ක්‍රොස්]!" ලෙස වෙනස් කරමිනි<ref>Silber p.10</ref> අමරිකානු රාජ්‍ය පාර්ශවයද දක්ශිණයන්ගේ ගීත සුදුසු ලෙස යොදාගත්හ. ඔවුන්ගේ ''ඩික්සී'' ගීතයේ අනුවාදනයක "I wish I was in the land of [https://en.wikipedia.org/wiki/Cotton කොට්න්], old times there are not forgotten, Look away, look away, look away, Dixie Land" පද පෙළ වෙනුවට "Away down South in the land of traitors, [https://en.wikipedia.org/wiki/Rattlesnake රැට්ල්ස්නේක්] සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/Alligator ඇලිගේටර්] හි , Right away, come away, right away, come away" පද පෙළ යොදාගෙන ඇත.<ref>Van Deburg p.109</ref> 'ජෝන් බ්‍රවුන්' ලෙස මුලින් නම් කළ ''[https://en.wikipedia.org/wiki/John_Brown%27s_Body ජෝන් බ්‍රවුන්ස්]'' මූලිකවම රචනා කරන ලද්දේ 1861 දී බොස්ටන් හි ෆෝර්ට් වැරන් වල සොල්දදුවන් වෙනුවෙනි.එය ''ග්ලෝරි, හලලූයා'' තනුවට ගායනා කළ අතර පසුව එය ජූලියා වෝර්ඩ් හෝවේ විසින් ඇයගේ ප්‍රචලිත නිසඳැසක් වූ ''බැට්ල් හයිම් ඔෆ් ද රිපබ්ලික්'' සඳහා යොදාගෙන ඇත.<ref>Hall, p.4</ref> ==උරුමය== [[File:Elvis Presley 1970.jpg|alt=Posed photo of Elvis, shoulders and chest, wearing a shirt with a large, white collar and a coat with big lapels, medallions around his neck.|thumb|150px|[https://en.wikipedia.org/wiki/Elvis_Presley එල්විස් ප්‍රෙස්ලි]]] මෙම යුද්ධයෙන් බිහිවුණු සංගීත නිර්මාණ ප්‍රමාණය මෙන්ම විවිධත්වයද ඇමරිකාවේ ඇති වූ අනෙකුත් යුද්ධයන්ට සාපේක්ෂව අති විශාල වේ.<ref>Silber p.4</ref> ගීත විවිධ මූලාශ්‍රවලින් බිහිවීම වැදගත් විය. ''බැට්ල් හයිම් ඔෆ් තෙ රිපබ්ලික්'' ගීතයට එහි තාලය ලබාගෙන ඇත්තේ [https://en.wikipedia.org/wiki/Methodist මෙතෝදිස්ට්] හි නැවත පිහිටුවීමකදී ගායනා කරන ලද ගීතයකිනි. ''ඩික්සී'' ගීතය යනු 'ඩැනියෙල් එමෙට්' විසින් කළුජාතික ගායකයන් දෙදෙනෙකු වූ 'ස්නොව්ඩ්න්' ගේ ආභාශයෙන් නිමවන ලද ගීතයකි.<ref>Heidler pp.191,607</ref> ඇමරිකානු හමුදාවන් ''බැට්ල් හයිම් ඔෆ් තෙ රිපබ්ලික්'' ගීතය [https://en.wikipedia.org/wiki/Spanish-American_War ස්පාඤ්ඤ - ඇමරිකා යුද්ධය], [https://en.wikipedia.org/wiki/World_War_I පළමු ලෝක යුද්ධය], සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/World_War_II දෙවන ලෝක යුද්ධය] යන යුධ සමවලදී ගායනා කරන ලදී.<ref>Ravitch p.257</ref> [https://en.wikipedia.org/wiki/Southern_rock සදර්න් රොක්] සංගීත ආරය [https://en.wikipedia.org/wiki/Confederate_Battle_Flag කොන්ෆඩරේට් යුධ කොඩිය] එහි සංකේතය ලෙස යොදා ගත්හ. [https://en.wikipedia.org/wiki/Lynyrd_Skynyrd ලින්යර්ඩ් ස්කයින්යර්ඩ්] ගේ ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Sweet_Home_Alabama_(song) ස්වීට් හෝම් ඇලබාමා]'' ගීතය "දිගුකල් පවතින දකුණු ඇමරිකානු සංස්කෘතියේ පුරාතන විශ්වාසයන් වලට පැහැදිලි උදාහරණ" ලෙස විස්තර කරන ලදී.<ref>Kaufman pp.x,81</ref> යුධ සමයේ බිහිවුණු ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Aura_Lee අවුරා ලී]'' කථා කාව්‍ය [https://en.wikipedia.org/wiki/Elvis_Presley එල්විස් ප්‍රෙස්ලි] විසින් නිර්මිත [https://en.wikipedia.org/wiki/Love_Me_Tender_(song) ''ලව් මී ටෙන්ඩර්''] ගීතයට මූලික විය. ප්‍රෙස්ලි විසින් ''[https://en.wikipedia.org/wiki/An_American_Trilogy ඇන් ඇමරිකන් ට්‍රිලෝජි]'' ගීතයද ගායනා කරන ලද අතර එය ''[https://en.wikipedia.org/wiki/All_My_Trials ඕල් මයි ට්‍රයල්ස්]'' හි "සුමටනය" කිරීමක් ලෙස විස්තර විය.<ref>Amedeo p.111, Kaufman p.83</ref> 2013 දී වර්තමානයේ ප්‍රසිද්ධ ගායකයන් වන [https://en.wikipedia.org/wiki/Jorma_Kaukonen ජෝර්මා කොව්කොනන්] , [https://en.wikipedia.org/wiki/Ricky_Skaggs රිකී ස්කැග්ස්], සහ [https://en.wikipedia.org/wiki/Karen_Elson කැරන් එල්සන්] විසින් ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Divided_%26_United ඩිවයිඩඩ් ඇන්ඩ් යුනයිටඩ්: සිවිල් යුද්ධයේ ගීත]''.<ref>Doughtery, Steve, "Civil War Pop Music: Divided & United: On a new CD, contemporary artists revive the era's songs", ''Wall Street Journal'', Oct. 23, 2013 http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303448104579149793649312548</ref> යන මාතෘකාව යටතේ සම්පාදන ඇල්බමයක් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී. ==නිකුත් වුණු ගීත නිර්මාණ== w. = පද රචනා<br /> m. = සංගීත නිර්මාණය ===1861=== * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_First_Gun_is_Fired ද ෆ්‍රස්ට් ගන් ඊස් ෆයර්ඩ්]'', w.m. ජෝර්ජ් එෆ් රූට් * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/The_Bonnie_Blue_Flag ද බොනී ඊස් බ්ලූ ෆ්ලෑග්]'', w. මාර්ස් ඇනී චේම්බර්-කෙට්චම් එම් හැරී මැකාර්ති * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/I%27m_Going_Home_to_Dixie අයි ඇම් ගොයින්ග් හෝම් ටු ඩික්සී]'', w. ඩෑන් එමට් , සී. එස්. ග්‍රැෆුලි * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/John_Brown%27s_Body ජෝන් බ්‍රවුන්'ස් බොඩි]'', m. විලියම් ස්ටෙෆී (කළු සොල්දාදුවන්ගේ නිල නොවන තේමා ගීතය ලෙස සලකන්නට විය.) * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Maryland,_My_Maryland මේරිලෑන්ඩ්, මයි මේරිලෑන්ඩ්]'', w. ජේම්ස් රයිඩර් රැන්ඩෝල් m. වෝල්ටර් ඩි මේපර්ස් (සංගීතය "Mini est Propositum" 12 වන ශතවර්ශය) * ''ද වේකන්ට් චෙයාර්'', w. හෙන්රි එස් වොශ්බර්න් m. ජෝර්ජ් ෆෙඩ්‍රික් රූට් ===1862=== * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Here%27s_Your_Mule හියර් ඉස් යුවර් මූල්]'', - සී.ඩී. බෙන්සන් * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Battle_Cry_of_Freedom බැට්ල් ක්‍රයි ඔෆ් ෆ්‍රීඩම්]'', - ජෝර්ජ් එෆ් රූට් ===1863=== [[File:Tramp, Tramp, Tramp - Project Gutenberg eText 21566.png|alt=Ornate decoration on a cover subtitled "The Prisoners of Hope" by Geo. F. Root.|thumb|''ට්‍රෑම්ප්! ට්‍රෑම්ප්! ට්‍රෑම්ප්!'' හි 1864 ප්‍රකාශණයේ කවරය]] * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/All_Quiet_Along_the_Potomac_Tonight ඕල් කුයිට් අලෝන්ග් ද පොටෝමැක් ටුනයිට්]'', w.m. [https://en.wikipedia.org/wiki/John_Hill_Hewitt ජෝන් හිල් හෙවිට්] * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Just_before_the_Battle,_Mother ජස්ට් බිෆෝර් ද බැට්ල්, මදර්]'', ජෝර්ජ් එෆ් රූට් * ''මදර් වුල්ඩ් කම්ෆර්ට් මී'', w.m. චාර්ල්ස් සී සෝව්යර් * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Tenting_on_the_Old_Camp_Ground ටෙන්ටින්ග් ඔන් ද ඕල්ඩ් කෑම්ප් ග්‍රවුන්ඩ්]'', w.m. [https://en.wikipedia.org/wiki/Walter_Kittredge වෝල්ටර් කිට්‍රේඩ්ජ්] * ''වීපින්ග් සෑඩ් ඇන්ඩ් ලෝන්ග්ලි'', w. චාර්ල්ස් කරොල් සෝව්යර් m. හෙන්රි ටකර් * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/When_Johnny_Comes_Marching_Home වෙන් ජොනී කම්ස් මාර්චින්ග් හෝම් අගේන්]'', [https://en.wikipedia.org/wiki/Louis_Lambert ලුයිස් ලැම්බර්ට්] සහ පැට්‍රික් ගිල්මෝර් * ''යූ ආර් ගොයින්ග් ටො ද වෝර්ස්, විලී බෝයි!'', w.m. ජෝන් හිල් හෙවිට් * ''[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_Young_Volunteer&action=edit&redlink=1 ද යන්ග් වොලන්ටියර්]'', w.m. ජෝන් හිල් හෙවිට් ===1864=== *''[https://en.wikipedia.org/wiki/Tramp!_Tramp!_Tramp! ට්‍රෑම්ප්! ට්‍රෑම්ප්! ට්‍රෑම්ප්!]] (ද බෝයිස් ආර් මාර්චින්ග්)'', w.m. ජෝර්ජ් එෆ් රූට් *''ප්‍රේ, මයිඩීන්,ප්‍රේ!'', w ඒ. ඩබ්ලිව්. කර්චෙවෝල් m. ඒ.ජේ ටර්නර්. ===1865=== * ''ජෙෆ් ඉන් පෙටිකෝට්ස්'', w.m. හෙන්රි ටකර් * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Marching_Through_Georgia මාර්චින්ග් ත්රූ ජෝර්ජියා]'', w.m. [https://en.wikipedia.org/wiki/Henry_Clay_Work හෙන්‍රි ක්ලේ වර්ක්] * ''[https://en.wikipedia.org/wiki/Good_Bye,_Old_Glory ගුඩ් බායි, ඕල්ඩ් ග්ලෝරි]'', w. එල්. ජේ බේට්ස්, m. [https://en.wikipedia.org/wiki/George_Frederick_Root ජොර්ජ් ෆෙඩ්‍රික් රූට්] ==මාධ්‍ය== {{multi-listen start}} {{multi-listen item|filename=Dixie Land (Instrumental version).ogg|title=ඩික්සී|description=[https://en.wikipedia.org/wiki/File:Dixie Land (Instrumental version).ogg ඩික්සී], පැරණි [https://en.wikipedia.org/wiki/Blackface බ්ලැක්ෆේස්] ගීතය|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=When Johnny Comes Marching Home, 1898.oga|title=වෙන් ජොනී කම්ස් මාර්චින්ග් හෝම්|description=[https://en.wikipedia.org/wiki/Patrick_Gilmore පැට්‍රික් ගිල්මෝර්] විසින් නිර්මිත [https://en.wikipedia.org/wiki/When_Johnny_Comes_Marching_Home වෙන් ජොනී කම්ස් මාර්චින්ග් හෝම්] |format=[[Ogg]]}} {{multi-listen end}} ==තවදුරටත් බලන්න== *[http://www.markrhoads.com/soldiershymns/index.htm Zion ගේ ගායනා: සොල්දාදුවන්ගේ භක්ති ගීතිකා එකතුවක් සහ ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේ භක්ති ගීතිකා ගායනා] *[http://www.americanmusicpreservation.com/CivilWarSongsandHymns.htm සිවිල් යුද්ධයේ ගීත හා භක්ති ගීතිකා] *[http://library.duke.edu/digitalcollections/songsheets/ ඇමරිකානු ගීත ලැයිස්තු - ඪියුක් සරසවියේ පුස්තකාලයේ ඩිජිටල් ගීත එකතුව] - සිවිල් යුද්ධයේ සංගීතයට අදාල 1500 කට වැඩි පින්තූර හා වචන ඇතුලත්ය. *[[:ප්‍රභේදය:ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේ සංගීතය]] ==සටහන්== {{reflist|2}} ==මූලාශ්‍ර== * {{cite book|author=Abel, E. Lawrence|title=Singing the New Nation: How Music Shaped the Confederacy, 1861 - 1865|url=https://archive.org/details/singingnewnation00abel|location=Mechanicsburg, Pennsylvania | publisher=Stackpole Books|edition=First|year=2000|isbn=0-8117-0228-6}} *{{cite book | author = Amedeo, Michael | title = Civil War: Untold stories of the Blue and the Gray | location = | publisher = West Side Publications | year = 2007 | isbn = 1-4127-1418-4 }} *{{cite book | author = Branham, Robert J. | title = Sweet Freedom's Song: "My Country 'tis of Thee" and Democracy in America | url = https://archive.org/details/sweetfreedomsson0000bran | location = | publisher = Oxford University Press US | year = 2002 | isbn = 0-19-513741-8 }} * {{cite book|author=Clarke, Donald|title=The Rise and Fall of Popular Music|url=https://archive.org/details/risefallofpopula00clar|publisher=St. Martin's Press|year=1995|isbn=0-312-11573-3}} *{{cite book | author = Donald, David Herbert | title = Lincoln | url = https://archive.org/details/lincoln00davi | location = | publisher = Simon and Schuster | year = 1995 | isbn = 0-684-82535-X }} * {{cite book |author=Ewen, David|title=Panorama of American Popular Music|url=https://archive.org/details/panoramaofameric00ewen|publisher=Prentice Hall|year=1957}} * {{cite book |author=Hall, Roger Lee| title=Glory, Hallelujah: Civil War Songs and Hymns| publisher=PineTree Press| year = 2012}} *{{cite book | author = Harwell, Richard B. | title = Confederate Music | url = https://archive.org/details/confederatemusic0000rich_n9o2 | location = [[Chapel Hill, North Carolina]] | publisher = [[University of North Carolina]] Press | year = 1950 | isbn = | oclc = 309959 }} *{{cite book | author = Heidler, David | title = Encyclopedia of the American Civil War | url = https://archive.org/details/encyclopediaofam0000unse_u8v1 | location = | publisher = W. W. Norton & Company | year = 2002 | isbn = 0-393-04758-X }} *{{cite book | author = Kaufman, Will | title = The Civil War in American Culture | url = https://archive.org/details/civilwarinameric0000kauf | location = | publisher = Edinburgh University Press | year = 2006 | isbn = 0-7486-1935-6 }} *{{cite book | author = Kelley, Bruce | title = "An Overview of Music of the Civil War Era" Bugle Resounding | location = | publisher = University of Missouri Press | year = 2004 | isbn = 0-8131-2375-5 }} *Knouse, Dr. Nola Reed [http://www.dramonline.org/albums/cheer-boys-cheer-music-of-the-26th-n-c-regimental-band-csa-volume-2/notes "Music from the Band Books of the 26th Infantry Regiment, NC Troops, C.S.A."]. Liner notes essay. [[New World Records]]. *{{cite book | author = Lanning, Michael | title = The Civil War 100 | location = | publisher = Sourcebooks, Inc. | year = 2007 | isbn = 1-4022-1040-X }} *{{cite book | author = Miller, David | title = Uniforms, Weapons, and Equipment of the Civil War | url = https://archive.org/details/illustrateddirec0000unse_h7r5 | location = [[London]] | publisher = Salamander Books Ltd. | year = 2001 | isbn = 1-84065-257-8 }} *{{cite book | author = Ravitch, Diane | title = The American Reader: Words that Moved a Nation | url = https://archive.org/details/americanreaderwo0000unse_w3j1 | location = | publisher = HarperCollins | year = 2000 | isbn = 0-06-273733-3 }} *{{cite book | author = Silber, Irwin | title = Songs of the Civil War | url = https://archive.org/details/songsofcivilwar0000unse | location = | publisher = Courier Dover Publications | year = 1995 | isbn = 0-486-28438-7 }} *{{cite book | last = Southern | first = Eileen | authorlink = Eileen Southern | coauthors = | title = The Music of Black Americans | publisher = W.W. Nortan & Company, Inc | year = 1997 | location = New York, New York | pages = 206–212 | isbn = 0-393-97141-4 }} * {{cite book|author=Struble, John Warthen|title=The History of American Classical Music|url=https://archive.org/details/historyofamerica0000john_f5j8|publisher=Facts on File, Inc|year=1995|isbn=0-8160-2927-X }} *{{cite book | author = Turner, Thomas Reed | title = 101 Things You Didn't Know about the Civil War | url = https://archive.org/details/101thingsyoudidn0000turn | location = | publisher = Adams Media | year = 2007 | isbn = 1-59869-320-4 }} *{{cite book | author = Van Deburg, William L. | title = Slavery & Race in American Popular Culture: In American Popular Culture | url = https://archive.org/details/slaveryraceiname0000vand | location = | publisher = [[University of Wisconsin Press]] | year = 1984 | isbn = 0-299-09634-3 }} *{{cite book | author = Vaughan, Donald | title = The Everything Civil War Book | url = https://archive.org/details/everythingcivilw0000vaug | location = [[Holbrook, Massachusetts]] | publisher = Adams Media Corporation | year = 2000 | isbn = 1-58062-366-2 }} * {{cite web|title=Band Music From the Civil War Era|work=Library of Congress|url=http://memory.loc.gov/ammem/cwmhtml/cwmhome.html|accessdate=June 13, 2005}} ==අමතර ද්වාර== * {{අන්තර්ජාලයෙන් ගත් කෙටි චිත්‍රපටය|id=gov.dod.dimoc.30155|name=A NATION SINGS (1963)}} {{American Civil War |selected=CTCBS}} {{DEFAULTSORT:Music Of The American Civil War}} [[Category:Social history of the American Civil War]] [[Category:Songs of the American Civil War| ]] goptzcbmd4c3ia4t3p5bmyf7vspboe2 කෘතීම දියමන්ති 0 52512 800100 798171 2026-09-25T02:57:38Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800100 wikitext text/x-wiki [[File:HPHTdiamonds2.JPG|thumb|300px|alt=Six non-faceted diamond crystals of 2–3 mm size; the diamond colors are yellow, green-yellow, green-blue, light-blue, light-blue and dark blue|ඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ නිෂ්පාදිත විවිධ වරණයෙන් යුත් කෘතීම දියමන්ති]] කෘතීම [[දියමන්ති]] (විද්‍යාගාරයේ තනනලද දියමන්ති, සංස්ලේෂිත දියමන්ති, රසායනිකව නිපදවන ලද දියමන්ති ලෙසද හදුන්වයි) ලෙස හදුන්වන්නේ භුවිද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියකින් තැනුණු ස්වභාවික දියමන්ති නොව, කෘතීම ලෙස නිපදවන ලද දියමන්ති වේ. මෙම කෘතිම දියමන්ති බහුල ලෙස HPHT දියමන්ති හා CVD දියමන්ති වශයෙන්, ඒවා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ක්‍රියාවලිය අනුව හදුන්වනු ලබයි. ඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ නිෂ්පාදිත ඒවා high-pressure high-temperature diamonds හෙවත් HPHT දියමන්ති ලෙසද රසායනික වාෂ්ප අවසාදීත ක්‍රියාවලිය මගින් තනනලද ඒවා [https://en.wikipedia.org/wiki/Chemical_vapor_deposition chemical vapor deposition] diamonds හෙවත් CVD දියමන්ති ලෙසද හදුන්වයි. <br /> එසේ වුවත් බොහෝ විට මේවා කෘතීම දියමන්ති (synthetic Diamonds) ලෙස හඳුන්වන අතර එය එක්තරා ප්‍රමාණයකට ගැටළු සහගතය. ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සාමුහික වෙළඳ සභාව (U.S [https://en.wikipedia.org/wiki/Federal_Trade_Commission Federal Trade Commission]) පෙන්වාදෙන්නේ මේවා කෘතීම දියමන්ති ලෙස නොව විද්‍යාගාරයේ තනනලද හෝ "නිෂ්පාදකයාගේ-නම" විසින් තනනලද දියමන්ති ලෙස හැදින්වීම මගින් මේවාහි ස්වභාවය කෙසේද යන්න වඩාත් පැහැදිළිව සන්නිවේදනය වන බවයි. මක්නිසාද යත් "කෘතීම" යන්න මගින් ව්‍යාජ යන අදහස ගම්‍ය වනමුත් මිනිසා විසින් නිර්මිත මෙම දියමන්ති බොහෝදුරට සැබෑ දියමන්ති ස්වභාවයම අයත් කරගන්නා බැවිනි. (උදාහරණ: ශුද්ධ කාබන් සමාවර්ත ත්‍රිමාණ ස්වරුපයට කැටි කිරීම/ pure carbon, crystallized in isotropic 3D form)<ref>[http://www.ftc.gov/os/2008/07/G711001jewelryguides.pdf 16 C.F.R. Part 23: Guides For The Jewelry, Precious Metals, and Pewter Industries: Federal Trade Commission Letter Declining To Amend The Guides With Respect To Use Of The Term "Cultured"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130402222817/http://www.ftc.gov/os/2008/07/G711001jewelryguides.pdf |date=2013-04-02 }}, U.S. Federal Trade Commission, July 21, 2008.</ref> <br/> දියමන්ති සංස්ලේෂණය දීර්ඝලෙස විස්තර සහිතව සිදුවන්නේ 1878 සිට 1928 දක්වා කාල වකවානුව ඇතුළතය.එම අවධියේදී සිදුකල බොහෝ ප්‍රයත්නයන් නිසිලෙස විශ්ලේෂණය කලද ඒවා නිසි අයුරින් තහවුරු නොකරන ලදී.1940 කාල වකවානුවේදී CVD හා HPHT ක්‍රියාවලීන්ට අනුව කෘතීම දියමන්ති නිපදවීම පිළිබද ක්‍රමානුකූල පර්යේෂණ [[එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය]], ස්වීඩනය හා සෝවියට් සමුහාණ්ඩුව තුල ආරම්භ කරන ලදී. නැවත නිපදවියහැකි සංයෝගයක් පළමුවරට 1933 වර්ෂයේදී නිපදවූ බවට වාර්තා වේ. කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමේ ක්‍රමවේදයන් අතර CVD හා HPHT අනෙක් ක්‍රමවේදයන් අභිභවමින් අද වනවිටත් ඉදිරියෙන්ම සිටී. මීට අමතරව 90 දශකය වන විට (detonation synthesis) ස්ෆෝටනය මහින් දියමන්ති නිපදවීමේ ක්‍රමවේදයක් වෙළඳපලට අවතීර්ණ විය. එමගින් කාබන් අන්තර්ගත සෆෝටක පුපුරුවා නැනෝ මීටර ප්‍රමාණයේ ඉතා කුඩා දියමන්ති කැට නිපදවන ලදී. දියමන්ති නිපදවීමේ තවත් ක්‍රමවේදයක් ලෙස මිනිරන්, අධිබලැති අතිධ්වනි තරංග සමග සංයෝජනය විද්‍යාගාර තුල ආදර්ශනය කරන ලදමුත් එය වර්තමානය වන විට වාණිජ්‍ය මට්ටමින් භාවිතා නොවේ. </br> ඒවා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන ක්‍රමවේදය මත මෙම දියමන්ති වල ගුණයන්, ස්වභාවයන් රදා පවතී. කෙසේ වුවත් ඇතැම් කෘතීම දියමන්ති (නිෂ්පාදන ක්‍රමවේදය CVD හා HPHT වුවත්) තදබව, තාප සන්නායකතාව හා ඉලෙක්ට්‍රෝන සංචලතාව යනාදී ගුණාංග අතින් බොහෝ ස්වභාවිකව හමුවන දියමන්ති වලට වඩා ඉහළය. </br> කෘතීම දියමන්ති බහුල වශයෙන් සීරීමට යොදාගන්න ද්‍රව්‍යයක් (abrasives) ලෙසද, කැපීම් හා ඔප දැමීම් සඳහාද, තාප අවශෝෂක (heat sinks) සඳහාද යොදා ගනියි.බලාගාර වල අධිබලැති ස්වීච, ඉහළ සංඛ්‍යාත ක්ෂේත්‍ර ආචරණ ට්‍රාන්සිස්ටර හා ආලෝක විමෝචක ඩයෝඩ වැනි ඉලෙක්ට්‍රොනික යෙදීම් සඳහා භාවිතය දැනට වැඩිදියුණු වෙමින් පවතී. කෘතීම දියමන්ති යොදා ගනිමින් අධි ශක්ති පර්යේෂණ සඳහා නිපදවන [[පාරජම්බුල]] කිරණ හා අධි ශක්ති අනාවාරක වර්තමානය වන විට වෙළඳපලේ මිලදී ගැනීමට හැකිය.මේවාහි පවතින අසමසම වූ තාප හා රසායනික ස්ථායිතාවය, පහත් තාප ප්‍රසාරණතාවය, ඉහළ ප්‍රකාශ පාරදෘෂ්‍යතාවය මෙම කෘතීම දියමන්ති CO<sub>2</sub> lasers හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Gyrotron gyrotron] වල ප්‍රකාශ කවුළු සඳහා බහුලව යොදාගන්නා ද්‍රව්‍යයක් බවට පත්වී ඇත. තක්සේරු කිරීම් වලට අනුව කාර්මික අවශ්‍යතා සඳහා වන සමස්ත ඉල්ලුමෙන් 98% ක පමණ ප්‍රමාණයක් කෘතීම දියමන්ති මගින් සපුරාලනු ලබයි.<ref>{{cite web|accessdate=2013-02-04|url=http://www.resourceinvestor.com/2013/01/22/the-state-of-2013-global-rough-diamond-supply|title=The state of 2013 global rough diamond supply|publisher=Resource Investor|date=January 22, 2013}}</ref> <br/> CVD හා HPHT යන දෙවර්ගයේම දියමන්ති කපා ඔපදමා සුදු, කහ,දුඹුරු, නිල්, කොළ හා තැඹිලි වැනි විවිධ වර්ණයෙන් යුත් දියමන්ති මැණික් නිර්මාණය සිදුකරයි. පතල් වලින් ලබාගන්නා ස්වාභාවික දියමන්තිවල මිල ඉතා ඉහළය. නමුත් එම ගුණයන්ගෙන්ම යුත් කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමේ හැකියාව ස්වාභාවික පතල් දියමන්ති ව්‍යාපාරය පහත වැටීමට තරම් තර්ජනයක් බවට පත්වී තිබේ.De Beers නැමති පතල් සමාගම් එකමුතුව කෘතීම දියමන්ති වලට වඩා ස්වභාවිකව ඒවා තත්වයෙන් උසස් බව පෙන්වාදීමට හා එහි මිල ඉහළ තත්වයක පවත්වාගෙන යාමට වර්ණාවලීක්ෂ උපකරණ වැඩිදියුණු කරනලදී. <ref>{{cite news|url=http://www.msnbc.msn.com/id/5431319/|title=De Beers pleads guilty in price fixing case|publisher=Associated Press via MSNBC.com|date=13 July 2004|access-date=11 April 2014|archive-date=5 November 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121105104535/http://www.msnbc.msn.com/id/5431319/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A48041-2004Jul13.html|title=DeBeers Pleads to Price-Fixing: Firm Pays $10&nbsp;million, Can Fully Reenter U.S.|work=Washington Post|author=Margaret Webb Pressler|date=14 July 2004|accessdate=26 November 2008}}</ref>දියමන්ති වර්ගය අනුව ඒවා හඳුනාගැනීම සඳහා භාවිත කරන උපකරණ මගින් (screening devices) ස්වභාවික හා කෘතීම යැයි සිතිය හැකි දියමන්ති වෙන් කොට හඳුනාගත හැකිය. මේ සඳහා පර්යේෂණ විශේෂ විද්‍යාගාර තුළදී සිදු කරනු ලබයි. D-Screen (WTOCD / HRD Antwerp) හා Alpha Diamond Analyzer (Bruker / HRD Antwerp) වෙළඳපලේ පවත්නා එවැනි උපකරණ වලට උදාහරණ වේ. <br/> ==ඉතිහාසය== දියමන්ති යනු ශුද්ධ [[කාබන්]] හි තවත් එක ස්වරූපයක් බව 1797 දී අනාවරණය කර ගැනීමෙන් පසුව කාබන්හි අනෙක් මිලෙන් අඩු ස්වරූපයන් දියමන්ති බවට පරිවර්තනය කිරීමට නොයෙකුත් උත්සාහයන් දරන ලදී. ප්‍රථම සාර්ථක ප්‍රතිඵලයන් වාර්තාවන්නේ 1879 වර්ෂයේදී [https://en.wikipedia.org/wiki/James_Ballantyne_Hannay James Ballantyne Hannay] හා 1893 දී [https://en.wikipedia.org/wiki/Henri_Moissan Ferdinand Frédéric Henri Moissan] විසින් සිදුකල පර්යේෂණ වලිනි. ඔවුන් යොදාගනු ලැබූ ක්‍රමවේදය නම් ගල් අඟුරු (chacoal) හා [[යකඩ]] කාබන් කෝවක බහා ඌෂ්මකයක් තුල සෙල්සියස් අංශක 3500 ක අපමණ ඉතා අධික තාපයකට ලක් කිරීමය. Hannay විසින් flame-heated නළයක් භාවිතා කල අතර Moissan විසින් යොදාගනු ලැබුවේ ඔහු විසින් නිර්මාණය කරන ලද හුණු වලින් සැදී කුටීරයක් තුල කාබන් කූරු අතර ඇතිවන විද්‍යුත් චාප ගැටුමක් සහිත විද්‍යුත් චාප උඳුනකි. මෙම ක්‍රියාවලියේදී උණුවන යකඩ ඉන්පසු කඩිනමින් ජලයේ ගිල්වීම මගින් සිසිල් කරනු ලැබී. මෙලෙස සිසිල් වීමේදී සිදුවන සංකෝචනය නිසා ඇතිවන අධික පීඩනය හේතුකොටගෙන ඇතුළත ඇති මිනිරන්(ගල් අඟුරු) දියමන්ති බවට පරිවර්තනය වේ. Moissan විසින් 1890 කාලයේදී ඔහුගේ පර්යේෂණයන් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී. <br/> තවත් බොහෝ විද්‍යාඥයින් විසින් ඔහුගේ මෙම අත්හදාබැලීම් නැවත සිදුකිරීමට ප්‍රයත්න දරන ලදී. එහි ප්‍රතිපලයක් ලෙස 1909 වර්ෂයේදී සර් [https://en.wikipedia.org/wiki/William_Crookes William Crookes] සාර්ථක ප්‍රතිඵල අත්කරගන්නා ලදී. 1917 දී Otto Ruff විසින් මිලිමීටර් 7 ක විෂ්කම්භයකින් යුත් දියමන්තියක් නිපදවූ බවට ප්‍රකාශ කලමුත් පසුව ඔහු විසින් එම ප්‍රකාශය ඉල්ලා අස්කරගන්නා ලදී. 1926 වර්ෂයේදී McPherson විදුහලේ වෛද්‍ය [https://en.wikipedia.org/wiki/J_Willard_Hershey J.Willard Hershey] විසින් Moissan හා Ruff විසින් සිදුකල පර්යේෂණ නැවත සිදුකරන ලදී. එහිදී ඔහු විසින් නිර්මාණය කරන ලද ආකෘතියක් වර්තමානය වන විටත් කැන්සාස් හි (kansas) McPherson කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. Moissan, Ruff හා Hershey හැරුණු විට අනෙක් පර්යේෂකයන් සාර්ථක ප්‍රතිපල අත්කර නොගන්නා ලදී. <br/> සර් [https://en.wikipedia.org/wiki/Charles_Algernon_Parsons Charles Algernon Parsons] විසින් සාර්ථක අයුරින් එම පර්යේෂණ නැවත සිදු කරන ලදී.එවකට ප්‍රසිද්ධ විද්‍යාඥයකු මෙන්ම ඉන්ජිනේරුවරයෙකුද වූ ඔහු විසින් [[වාෂ්ප ටර්බයිනය]]ද (steam turbine) හඳුන්වාදෙන ලදී.ඔහු තම කාලය හා ශ්‍රමය වැය කරමින් වසර 40 කට ආසන්න කාලයක් මුළුල්ලේ (1882–1922) Moissan සහ Hannay සිදුකල පර්යේෂණ නැවත අත්හදාබලනු ලැබූ අතර ඔහුගේම ක්‍රමවේදයන්ද අත්හදා බලන ලදී. Parsons නිවැරදි ලෙස ඔහුගේ වාර්තාවන් සකස්කළ අතර එම සියලුම ප්‍රතිපල වැඩිදුර අධ්‍යයනය උදෙසා ස්වාධීන කණ්ඩායමක් විසින් සංරක්ෂණය කරන ලදී. ඔහු විසින් සම්පාදිත ලිපි අතර ඔහු විසින් සාර්ථකව කෘතීම දියමන්ති නිපදවූ බවටද වාර්තා තබා ඇත.කෙසේ නමුත් 1928 දී ඔහුගේ අනුමැතිය අනුව වෛද්‍ය C.H. Desch විසින් පළකරනලද ලිපියක දැක්වෙන්නේ එම දිනය වනතුරු කිසිඳු ආකාරයක කෘතීම දියමන්ති සාර්ථකව නිෂ්පාදනය නොවූ බව සහ (Moissan ගේ හා අනෙක් විද්‍යාඥන්ගේ අත්හදාබැලීම්ද ඇතුලත්ව) මෙතෙක් නිපදවූ ඒවා දියමන්ති නොව කෘතීම ලෙස තැනූ [[කිරිංචි]](spinel) වලට සමානකම් දක්වන ද්‍රව්‍යයන් බවය.<ref>{{cite journal| author = Desch, C.H.| title = The Problem of Artificial Production of Diamonds| url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1928-05-19_121_3055/page/799| journal = Nature| volume = 121|page = 799 |year = 1928|doi = 10.1038/121799a0| issue=3055|bibcode = 1928Natur.121..799C }}</ref> <br/> ===GE දියමන්ති ව්‍යාපෘතිය=== [[File:Beltpress.png|thumb|alt=A 3-meter tall press|[[Kobe Steel Group|KOBELCO]] විසින් 1980දි නිපදවන ලද belt-press උපකරණයක්]] 1941 කාලයේදී තවදුරටත් කෘතීම දියමන්ති නිපදවීම සඳහා [https://en.wikipedia.org/wiki/General_Electric General Electric] (GE) හා Norton සහ Carborundum යන සමාගම් අතර එකගතා ගිවිසුමක් තනන ලදී. ඔවුන් විසින් කාබන් තත්පර කිහිපයක කාලයක් තුල, සෙල්සියස් අංශක 3000 (5,430 °F)ක උෂ්ණත්වයකට හා [https://en.wikipedia.org/wiki/Pascal_%28unit%29 ගිගාපැස්කල්] 3.5 (510,000 psi) ක පීඩනයකට ලක් කරන ලදී. ඉන්පසු මෙම ව්‍යාපෘතියට [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයෙන්]] භාධා එල්ල වූ අතර 1951 වර්ෂයේදී General Electric සමාගමේ Schenectady විද්‍යාගාරවල එම ව්‍යාපෘතිය නැවත ආරම්භ කරන ලදී. එහිදී Francis P. Bundy හා H.M. Strong විසින් ඉහළ-පීඩන දියමන්ති හවුල (high-pressure diamond group) ලෙස කණ්ඩායමක් ස්ථාපිත කරන ලදී. [https://en.wikipedia.org/wiki/Howard_Tracy_Hall Tracy Hall] හා තවත් පිරිසක් නොබෝ කලකින් එයට එකතු විය. <br/> මෙම Schenectady කාණ්ඩය විසින් [[නොබෙල් ත්‍යාගය|නොබෙල් ත්‍යාගලාභී]] (1946) [https://en.wikipedia.org/wiki/Percy_Williams_Bridgman Percy Bridgman] විසින් නිර්මාණය කරන ලද කිණිහිරය උපයෝගී කරගනිමින් හා එය වැඩිදියුණු කරමින් පර්යේෂණ සිදුකරන ලදී. Bundy හා Strong විසින් පළමු වැඩිදියුණු කිරීම් සිදුකල අතර Hall විසින් පසුව එයට විශාල දායකත්වයක් සපයන ලදී. GE කාණ්ඩය විසින් හයිඩ්‍රලීක් සම්පීඩක සහිත ටන්ස්ටන් කාබයිට් කිණිහිරයක් යොදාගෙන පයිප්ප මැටි ([https://en.wikipedia.org/wiki/Catlinite catlinite]) බදුනක බහාලූ, කාබන් අධික සාම්පලයක් අධික තෙරපුමකට ලක් කරන ලදී. තෙරපුමට ලක්ව බදුනෙන් ඉවතට පැමිණෙන කැටිති ගෑස්කට්ටුවකට (gasket) එක්වීමට ඉඩහරින ලදී. එක් අවස්ථාවකදී ඔවුන් කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමට සමත් වුවද එය නැවත වරක් සිදුකිරීමට අපොහොසත්වුයේ පර්යේෂණයේ තිබූ අවිනිශ්චිත තත්වයන් හේතුකොටගෙනය. <br/> Hall විසින් වාණිජ්‍ය මට්ටමින් සාර්ථක ලෙස කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමට 1954 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 16 දින සමත් වූ අතර එය 1955 පෙබරවාරි 15 දින ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී. ඔහුගේ මෙම සොයාගැනීම් සඳහා ඔහු විසින් belt press නැමැති උපකරණයක් යොදාගෙන ගිගාපැස්කල් 10 (1,500,000 psi) කට අධික පීඩනයක් සහ සෙල්සියස් අංශක 2000 (3,630 °F)කට අධික උෂ්නත්වයක් සපයන ලදී.<ref>{{cite journal |author= Hall, H. T. |title= Ultra-high pressure apparatus |doi= 10.1063/1.1716907 |journal= Rev. Sci. Instr. |volume= 31 |year= 1960 |url= http://www.htracyhall.org/papers/19600162.pdf |page= 125 |bibcode= 1960RScI...31..125H |issue= 2 |access-date= 2014-04-11 |archive-date= 2014-01-08 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140108124052/http://www.htracyhall.org/papers/19600162.pdf |url-status= dead }}</ref> මෙම තෙරපුම් උපකරණයේ pyrophyllite බහාලුමක් මගින් ග්‍රැපයිට් (කාබන්) නිකල්, කෝබෝල්ට් හෝ යකඩ සමග ද්‍රාවිත කරන ලදී. මෙම ලෝහ වර්ග එහිදී ද්‍රාවිත උත්ප්‍රේක ලෙස හැසිරී, කාබන් ද්‍රාවිත කර එය දියමන්ති බවට පරිවර්තනය වීම උත්ප්‍රේරණය කරයි. ඔහු විසින් නිපදවූ විශාලතම දියමන්තියේ හරස්කඩ මිලිමීටර් 0.15 (0.0059 in) පමණ විය. එය ඉතාකුඩා බැවින් ආභරණ සඳහා යොදාගැනීමට තරම් ප්‍රමාණවත් නොවූ නමුත් කාර්මික ප්‍රයෝජන සදහා යෝග්‍යවිය. Hall සමග පර්යේෂණ කල අනෙකුත් පුද්ගලයන් විසින් ඔහුගේ පර්යේෂණ නැවත අත්හදා බැලීමට සමත් විය. ඒවා nature නැමැති සඟරාව මගින් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී. එමනිසා ඔහු නැවත නිපදවියහැකි ලෙස කෘතීම දියමන්ති නිපදවූ ප්‍රථමයා බවට පත්වේ. ඔහුගේ සියලු පර්යේෂණ තහවුරුකලහැකි මානව ලේඛනගත කල ඒවා විය. 1955 වර්ෂයේදී ඔහු GE කාණ්ඩය හැරගිය අතර ඉන් වසර තුනකට පසුව ඔහු විසින් දියමන්ති නිපදවීම සඳහා කිණිහිර හතරක් සහිත චතුෂ්තලීය තෙරපුම් උපකරණයක් අලුතින් නිර්මාණය කරන ලදී. එයට හෙතුව GE ව්‍යාපෘතියේදී සිදුකල පර්යේෂණ සඳහා පේටන්ට් බලපත්‍ර ලබාගෙන තිබීමත් එහි රහස්‍යභාව සුරකියයුතු වීමත්ය.<ref name=b40>[[#Barnard|Barnard]], pp. 40–43</ref> Hall විසින් ඔහුගේ මෙම සොගැනීම් සඳහා American Chemical Society සම්මානයෙන් පිදුම් ලබන ලදී. <ref>{{cite web| accessdate= 2009-08-08|publisher=American Chemical Society|title =ACS Award for Creative Invention|url =http://webapps.acs.org/findawards/detail.jsp?ContentId=CTP_004506}}</ref> <br/> ===පසුකාලීනව සිදුවූ ප්‍රවර්ධනයන්=== 1953 පෙබරවාරි 16 ස්වීඩනයේ Stockholm හි ප්‍රධාන ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංග නිෂ්පාදන සමාගමක් වන [https://en.wikipedia.org/wiki/ASEA ASEA] (Allmänna Svenska Elektriska Aktiebolaget) ස්වාධීනව කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමේ ක්‍රමයක් සොයාගන්නා ලදී. 1949 සිට ASEA සමගම විද්‍යාඥයින් හා ඉන්ජිනේරුවරයින් පස්දෙනෙකුගෙන් සැදුම්ලත් කේත නාමය QUINTUS වන රහසිගත ව්‍යාපෘතියක් ආරම්භකර තිබුණි.මෙම කණ්ඩායම විසින් [https://en.wikipedia.org/wiki/Baltzar_von_Platen_%28inventor%29 Baltzar von Platen] සහ Anders Kämpe විසින් නිර්මාණය කරනලද bulky split-sphere නැමැති උපකරණය යොදාගනිමින් පර්යේෂණ සිදුකරන ලදී. මෙහිදී එම උපකරණය තුල තක්සේරුගත ගිගාපැස්කල් 8.4 ක පීඩනයක් පැයක් පුරාවට පවත්වාගෙන යන ලදී.එහිදී කුඩා දියමන්ති කිහිපයක් නිපදවූනමුදු ඒවා මැණික් සඳහා සුදුසු තත්වයේ හෝ ප්‍රමාණයේ ඒවා නොවීය. ඔවුන්ගේ පර්යේෂණ 1980 කාලය වනතුරු වාර්තා නොවූ අතර Iljin Diamond නැමැති කොරියානු සමාගමක් නව තරගකරුවෙකු ලෙස මතුවිය. මෙම සමගම 1988 දී GE සමාගමෙහි සේවයේ නියුතු කොරියානු ජාතික සේවයෙකුගේ මාර්ගයෙන් ලබාගත් GE හි රහස්‍ය තොරතුරු අයතාලෙස පරිහරණය කරමින් කෘතීම දියමන්ති නිපදවන ලදී.<ref>General Electric v. Sung, 843 F. Supp. 776: "granting production injunction against Iljin Diamond" cited in {{cite book|title=Epstein on intellectual property|author=Epstein, M. A. |page=121|publisher=Aspen Publishers Online|year=1998|isbn=0-7355-0319-2|url=http://books.google.com/?id=e4Qb5EkASmUC&pg=PT121}}</ref><ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=96MPNdvDbpYC&pg=PA76|pages=76–77|title=The writing on the wall|author= Hannas, W. C. |publisher=University of Pennsylvania Press|year=2003|isbn=0-8122-3711-0}}</ref> <br/> [[File:Dia scalpel.jpg|thumb|alt=A diamond scalpel consisting of a yellow diamond blade attached to a pen-shaped holder|ඒකස්ඵටික දියමන්ති තලයක් සහිත සැත්කම් පිහියක්]] උසස් තත්වයේ කෘතීම දියමන්ති ප්‍රථමවරට නිපදවන ලද්දේ GE කණ්ඩායම විසිනි. ඒ 1970 දී හා 1971 වර්ශවලදීය. එහිදී pyrophyllite නළයක් යොදාගත් අතර එහි දෙකෙළවර කුඩා සිහින් දියමන්ති කැබලි රඳවා, යොදාගන්නා කාබන් අඩංගු ද්‍රව්‍යය ඒවා මධ්‍යයේ රඳවන ලදී. යොදාගන්නා ද්‍රවකලහැකි ලෝහ (නිකල්) දියමන්ති කැබලි හා කාබන් ද්‍රව්‍යය අතර රඳවන ලදී. ඉන්පසු එම බහාලුම ගිගාපැස්කල් 5.5 ක පීඩනයකට ලක්කරන ලදී. නලය මද්‍යයේ සිට දෙපසට ස්ඵටික වැගිරෙන ආකාරයට දියමන්ති නිර්මාණය වූ අතර ක්‍රියාවලියට ගතවන කාලය වැඩි කිරීම මගින් ලැබෙන ස්ඵටිකවල විශාලත්වයද වැඩි වන බව පෙනුණි. මුල් අවධියේදී සතියක් පුරාවට සිදුකරනලද පර්යේෂණයක ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් මිලිමීටර 5 ක පමණ ප්‍රමාණයේ (1 carat හෝ 0.2 g) තත්වයෙන් උසස් කෘතීම දියමන්ති නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මෙහිදී ක්‍රියාවලියට අදාල තත්වයන් ස්ථාවරව පවත්වා ගැනීම සිදුකල යුතුය. අවසානයේ ලැබෙන ස්ඵටික වල හැඩය නිසිආකාරයට ලබාගැනීම සඳහා ග්‍රැපයිට් වෙනුවට දියමන්ති රොඩු (diamond grit) භාවිතය වහාම අරඹන ලදී. <br/> මුල් අවධියේදී නිපදවනලද උසස් තත්වයේ කෘතීම දිමන්ති සියල්ලම පාහේ කහ හෝ දුඹුරු පැහැති ඒවා විය. එයට හේතුව නම් [[නයිට්‍රජන්]] මුසු වී අපවිත්‍රවීමය. එමනිසා ක්‍රියාවලියේ කිසිඳු වෙනසක් සිදු නොකොට නයිට්‍රජන් ඉවත් කිරීම සඳහා ඇළුමිනියම් හෝ ටයිටේනියම් යොදාගත් විට සුදු/අවර්ණ පැහැති දියමන්ති නිපදවීමට හැකියාව ලැබුණි. තවදුරටත් නයිට්‍රජන් ඉවත්කර [[බෝරෝන්]] යෙදීම මගින් නිල් පැහැති දියමන්ති ලබාගැනීමට හැකිවිණි. නමුත් නයිට්‍රජන් ඉවත් කිරීම සමස්ථ ක්‍රියාවලිය මන්දගාමී වීමටත් දියමන්තිවල ගුණාත්මකබව පහළවැටිමටත් හෙතුකාරක වූ නිසා එම ක්‍රියාවලිය නයිට්‍රජන් සහිතව සාමාන්‍යපරිදි සිදුකෙරේ. <br/> කෙසේ වෙතත් GE දියමන්ති හා ස්වාභාවික දියමන්ති රසායනිකව සර්වසමාන වේ. නමුත් ඒවාහි භෞතික ගුණ වෙනස් වේ. නිපදවන ලද අවර්ණ දියමන්ති කෙටි-තරංගආයාම සහිත පාරජම්බුල ආලෝකයේදී ඉහළ ප්‍රතිදීප්තියක් හා දිලිසීමක් පෙන්නුම්කරන අතර දිගු-තරංගආයාම සහිත පාරජම්බුල ආලෝකයේදී නිෂ්ක්‍රිය ලෙස හැසිරෙයි. ස්‌වාභාවික දියමන්ති අතුරින් ඉතා කලාතුරකින් හමුවන නිල් දියමන්ති පමණක් මෙවැනි ලක්ෂණ පෙන්වයි. තවද ස්‌වාභාවික දියමන්තිමෙන් නොව මේවා [[X-ray|x-කිරණ]] වලට නිරාවරණය වූ විට කහ පැහැති ඉහළ ප්‍රතිදීප්තියක් ලබාදේ. පර්යේෂණ සඳහා De Beers දියමන්ති පර්යේෂක විද්‍යාගාරය මගින් කැරට් 25 (5.0 g) දක්වා විශාලත්වයෙන් යුත් කෘතීම දියමන්ති නිපදවන ලදී. මෙම ප්‍රමාණයේ ඉහළ ගුණාත්මක බවින්යුතු දියමන්ති නිපදවීම සඳහා සති හයක් පුරාවට HPHT තත්වයන් ස්ථායීව පවත්වාගෙන යාමට සිදුවිය. ආර්ථික වශයෙන් අවාසිදායක බැවින් කෘතීම දියමන්තිවල වර්ධන ක්‍රියාවලිය ඒවා කැරට් 1 හෝ 1.5 ට අසන්න වූ විට අත්හිටවනු ලබයි. <br/> 1950 කාලය වන විට සෝවියට් සංගමය සහ ඇමරිකාව එක්ව සාපේක්ෂ වශයෙන් පහත් උෂ්ණත්ව (800 °C) යටතේ ,හයිඩ්‍රකාබනික වායූන් තාපව්ඡේදනය මගින් කෘතීම දියමන්ති නිපදවීම සඳහා පර්යේෂණ ආරම්භ කරන ලදී. මෙම අඩු පීඩන ක්‍රියාවලිය රසායනික වාෂ්ප අවසාදනය(CVD) ලෙස හඳුන්වයි. 1953 දී William G. Eversole විසින් මෙම ක්‍රමවේදයට අනුව සාර්ථකව දියමන්ති නිපදවූ බවට වාර්තාවේ.නමුත් එය 1962 වනතුරු නිසිලෙස වාර්ථාගත නොවීය. Angus සහ පිරිසක් විසින් 1968 දී ද Deryagin සහ Fedoseev විසින් 1970 දී ද දියමන්ති පටල අවසාදනය සිදුකරන ලදී. Eversole හා Angus විසින් මිල අධික විශාල තනි-ස්ඵටික දියමන්ති උපස්තර යොදාගත් අතර, Deryagin සහ Fedoseev දියමන්ති නොවන ද්‍රව්‍යයන් (සිලිකන් හා ලෝහ) යොදාගෙන සාර්ථක ප්‍රතිඵල අත්කරගන්නා ලදී. මෙම පර්යේෂණ මිල අධික නොවන අයුරින් දියමන්ති අලේපයන් නිපදවීම සඳහා යොමු කිරීමක් විය. <br/> ==නිෂ්පාදන ක්‍රමවේදයන්ද== කෘතීම දියමන්ති නිපදවීම සඳහා ක්‍රමවේදයන් කිහිපයක් පවතී. මුලික ක්‍රමය වශයෙන් ඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව (HPHT) ක්‍රමය සැලකිය හැකිය. එය අනෙක් ක්‍රමවේදයන් හා සසදනකල මිලෙන් අඩු බැවින් අදටත් බහුල වශයෙන් භාවිතාවේ. මෙහිදී ගිගාපැස්කල් 5 ක තරම් පීඩනයක් සෙල්සියස් අංශක 1500 පමණ උෂ්ණත්වයකදී ලබාදීමට ටොන් සියගණනක් පමණ ඉසිලියහැකි තරම් ප්‍රමාණවත් වන විශාල සම්පීඩක භාවිත වේ. දෙවන ක්‍රමවේදය නම් රසායනික වාෂ්ප අවසාදනයයි (CVD). මෙහිදී දියමන්ති උපස්තරක් මත කාබන් පරමාණු, දියමන්ති වල පරමාණුක ආකෘතියට සමාන වන ලෙස තැන්පත්කර නිෂ්පාදනය සිදුකරනු ලබයි.ස්ෆෝටක යොදාගනිමින් (detonation nanodiamonds) හා ග්‍රැපයිට් ද්‍රාවන [https://en.wikipedia.org/wiki/Sonication sonication] කිරීම මගින් දියමන්ති නිපදවීම තවත් ක්‍රම කිහිපයකි. <br/> ===ඉහළ පීඩන හා ඉහළ උෂ්ණත්ව (HPHT)=== [[File:Hydrostatic Synthesis.png|thumb|left|alt=A schematic drawing of a vertical cross section through a press setup. The drawing illustrates how the central unit, held by dies on its sides, is vertically compressed by two anvils|belt-press හි දළ සැලැස්මක්]] HPHT ක්‍රමයේදී දියමන්ති නිපදවීමට අවශ්‍ය පීඩනය හා උෂ්ණත්වය ලබාදීම සඳහා belt press, cubic press සහ split-sphere ([https://en.wikipedia.org/wiki/BARS_%28Diamonds%29 BARS]) press ලෙස ප්‍රධාන සම්පීඩන ක්‍රම තුනක් යොදාගනී. මෙහිදී ඉතාකුඩා දියමන්ති ඇට (diamond seeds) සම්පීඩක වල පතුලේ රඳවයි. සම්පීඩක වල අභ්‍යන්තරය සෙල්සියස් අංශක 1400 ට පමණ වැඩි උෂ්ණත්වයකට ලක්කර යොදාගන්න ලෝහ ද්‍රව්‍යය උණුකර ගනී. මෙම ද්‍රවිත ලෝහ යොදාගන්නා පිරිසිඳු කාබන් ප්‍රභවයන් ද්‍රවණය කරයි. ඉන්පසු එම ද්‍රාවිත කාබන් දියමන්ති ඇට වෙත යැවීමෙන් පසු ඒවා මත අවක්ෂේප වී විශාල කෘතීම දියමන්ති බවට හැඩගැසේ. <br/> Tracy Hall විසින් GE ව්‍යාපෘතිය යටතේ සිදුකල සොයාගැනීම් සඳහා belt-press තෙරපුම් භාවිතලරන ලදී. මෙහිදී ඉහලින් හා පහලින් තිබෙන කිණිහිරයන් මගින් මධ්‍යයේ ඇති සිලින්ඩරාකාර කුටීරයක් වෙත පීඩනය යොදයි. මෙම තෙරපුන් කම්බි යොදා දැඩිකළ ලෝහ පටි සහිත තීරුවක් මගින් අරීයව සීමා කරනු ලබයි.මෙම කිණිහිර සම්පීඩිත කුටියට [[විද්‍යුතය]] සපයමින් ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ලෙසද හැසිරේ. විශාල පරිමාණයෙන් සිදුකරනුලබන අවස්ථාවන් සඳහා ලෝහ පටි වෙනුවට හයිඩ්‍රලික් සම්පීඩක යොදා ඇතුලත පීඩනය රඳවාතබාගනී. <br/> දෙවන ක්‍රමය වන්නේ cubic –press (ඝණකාකාර තෙරපුම් ) ය. මෙහිදී කිණිහිරයන් හයක් යොදාගනිමින් ඝණකාකාර ලෙස සියලුම පැතිවලට එකවිට පීඩනය යොදයි. ප්‍රථමයෙන් නිපදවන ලද්දේ කිණිහිරයන් හතරක් සහිත චතුෂ්තලීය තෙරපුම් උපකරණයකි. එමගින් මුහුණත් හතරකට පමණක් පීඩනය යෙදියහැකි විය. ඉන්පසු මෙම මුහුණත් ගණන හැකි පමණ ඉහළදැමීමට උත්සාහ දරන ලදී. මේවා සාපේක්ෂව ගත්කළ belt-press යන්ත්‍ර වලට වඩා ප්‍රමාණයෙන් කුඩා වන අතරම ඒවාට වඩා කාර්යක්‍ෂම ලෙස තාපය හා පීඩනය සැපයීමට සමත්ය. නමුත් මේවා විශාල පරිමාන දක්වා පහසුවෙන් වැඩිදියුණු කිරීම අපහසුය. කිණිහිරයන්හි ප්‍රමාණය විශාල කිරීම මගින් පීඩනය එල්ලවන පරිමාව ඉහලදැමීමට හැකිවුවද කලින් යෙදූ පීඩනයම ලබාගැනීමට නම් ඒවා මත යොදන බලයද සාපේක්ෂව වැඩිකළ යුතුය. මෙයට විසදුමක් වන්නේ පීඩනය යොදන මුහුණත් ගණන ඉහළ දැමීම මගින් පරිමාව වැඩි කිරීමය. එනම් මුහුණත් 12 ක් පමණ යොදාගනිමින් ඝණකාකාර පවිමාවක් නිර්මාණය කිරීමය.නමුත් මෙය ඉතා සංකීර්ණ මෙන්ම අපහසු කර්තව්‍යයකි. <br/> [[File:Bars3.jpg|thumb|right|350px|alt=A schematic drawing of a vertical cross-section through a BARS press: the synthesis capsule is surrounded by four tungsten carbide inner anvils. Those inner anvils are compressed by four outer steel anvils. The outer anvils are held a disk barrel and are immersed in oil. A rubber diaphragm is placed between the disk barrel and the outer anvils to prevent oil from leaking|BARS උපකරණයෙහි දළ සැලැස්මක්: ඉදිරිපත් කිරීමේ පහසුව සඳහා පිටත බැරලය කුඩාවට පෙන්නුම්කර ඇත]] සියලුම සම්පීඩක උපකරණ අතුරින් වඩාත් කාර්යක්‍ෂම මෙන්ම ලාභදායී වන්නේ BARS උපකරණයි. මෙහි මධ්‍යයේ ඝන සෙන්ටිමීටර් 2ක පමණ පරිමාවකින්යුත් සිලින්ඩරාකාර සෙරමික් කුටීරයක් (කැප්සියුලයක්) ඇත.මෙම කුටීරය පීඩනය සම්ප්‍රේෂණය කරන [https://en.wikipedia.org/wiki/Pyrophyllite pyrophyllite] වැනි ද්‍රව්‍යයන්ගෙන් තැනුම්ලත් ඝනකයක් තුල ස්ථානගතකර ඇත.එය සවිමත් වූ කාබයිඩ් (ටන්ස්ටන් කාබයිඩ් හෝ VK10 මිශ්‍රලෝහ ) වලින් තැනුම් ලත් අභ්‍යන්තර කිණිහිර මගින් සම්පීඩනය කෙරේ. පිටතින් පිහිටි අෂ්ඨතලීය කුහරය ඊට පිටතින් පිහිටන කිණිහිර 8 කින් සම්පීඩනයට ලක්කෙරේ. ඉන්පසු මෙම ඇටවුම විෂ්කම්භය මීටරයක් පමණ වන තැටි ආකාර බැරලයකින් (disc-type barrel) ආවරණය කරනු ලබයි.එම බැරලය උෂ්ණත්වය අනුව පීඩනය වැඩිවන තෙල් වලින් පුරවා ඇති අතර එමගින් හටගන්නා පීඩනය මධ්‍ය කුටීරය වෙත සම්ප්‍රේෂණය කෙරේ.එම කුටීරයට සමාක්ෂක ග්‍රැපයිට් තාපකයක් මගින් (coaxial graphite heater) තාපය සපයනු ලබන අතර [https://en.wikipedia.org/wiki/Thermocouple තාපවිද්‍යුත් යුග්මයක්] මගින් උෂ්නත්වය මැනීම සිදුකරයි. <br/> ===රසායනික වාෂ්ප අවසාදනය (CVD)=== රසායනික වාෂ්ප අවසාදනය යනු හයිඩ්‍රකාබනික වායු මිශ්‍ර කිරීම මගින් දියමන්ති නිපදවියහැකි ක්‍රමවේදයකි. 1980 කාලයේ සිටම මෙම ක්‍රමය ලොව පුරා පර්යේෂණ සඳහා යොදාගන්නා ලදී. කාර්මික යෙදුම් සඳහා ගුණාත්මක දියමන්ති නිපදවීමට HPHT ක්‍රමය යොදාගනු ලැබුවද, CVD ක්‍රමවේදයෙහි ඇති සරල හා පහසුවෙන් පාලනය කිරීමේ හැකියාව නිසා විද්‍යාගාර පර්යේෂණ සඳහා බොහෝ ප්‍රචලිත ක්‍රමවේදයකි.විශාල ප්‍රදේශයක්පුරා මෙන්ම විවධ උපස්තර මත දියමන්ති වර්ධනයවීමට සැලැස්වීමේ හැකියාව, රසායනික ක්‍රියාවලිය පාලනය පහසුවීම මෙන්ම නිපදවනුලබන දයමන්ති වල ස්වභාවය පාලනයද පහසුවීම මෙම ක්‍රමයෙහි ඇති වාසිදායක තත්වයන් වේ. HPHT ක්‍රමවේදයේදී මෙන් ඉහළ පීඩන යෙදීම මෙහිදී අනවශ්‍ය වන අතර කිලෝපැස්කල් 27 ක පමණ පීඩනයක් යෙදීම ප්‍රමාණවත් වේ. <br/> මෙහිදී යොදාගන්නා උපස්තරයන් භාවිතයට පෙර සුදානම් කරගත් යුතුය. ඒ සඳහා ඒවා විවිධ වායුන් සමග සංයෝජනය කර ඒවාහි ශක්තීන් උද්ධීපනය කරනු ලබයි.මේ සඳහා අවශ්‍යවන ද්‍රව්‍ය තෝරාගැනීමත්, පිරිසිඳු කිරීමත්, ඇතැම්විට දියමන්ති නොවන උපස්තරයන් දියමන්ති කුඩු සමග මුසු කිරීමත් සිදුකල යුතුය. දියමන්ති වර්ධනය වන කාලය පුරාවටම උපස්තරයන්හි උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 800 ක පමණ ප්‍රශස්ත මට්ටමක පවත්වාගෙන යායුතු අතර නිතර පරීක්ෂණයට ලක්කළ යුතුය. යොදාගන්නා වායුන්හි කාබන් ප්‍රභවයන් අන්තර්ගත විය යුතුය. බොහෝදුරට [https://en.wikipedia.org/wiki/Methane මෙතේන්] සමග හයිඩ්‍රජන් වායුව 1:99 පරිමාණයට සම්මිශ්‍රණය කර යොදා ගනී. මෙහිදී හයිඩ්‍රජන් වායුව අත්‍යවශ්‍ය සංඝටකයක් වනුයේ එය දියමන්ති නොවූ කාබන් නිරේධනයට ලක්කරන බැවිනි. සුක්ෂම තරංග, රත්වූ සුත්‍රිකාවක්, චාප විසර්ජකයක්, වෙල්ඩින් පන්දමක්, ලේසර, ඉලෙක්ට්‍රෝන කධම්භයක් හෝ වෙනත් අයුරකින් මෙම වායුන් රසායනිකව ක්‍රියාකාරී වූ පරමාණු බවට අයනිකෘත කරනු ලබයි. සාමාන්‍යයෙන් CVD දියමන්ති, වර්ධක කුටීරයේ කවුළු මගින් නිපදවෙන සිලිකේට නිසා අපවිත්‍රවේ. මෙනිසා ඇතැම්විට සිලිකන්ඩයොක්සයිඩ් කවුළු හා උපස්තර යොදාගැනීමෙන් වැලකීසිටි. තවද කුටීරය තුල බෝරෝන් මිශ්‍ර ද්‍රව්‍ය ඉතාකුඩා ප්‍රමාණයකින් අඩංගු වීමද දියමන්ති වල පිරිසිඳු භාවය අඩු වීමට හේතුකාරක වේ. <br/> ===ස්ෆෝටනය මගින්(Detonation of explosives) === [[File:Detonationdiamond.jpg|thumb|right|upright|alt=An image resembling a cluster of grape where the cluster consists of nearly spherical particles of 5-nm diameter|detonation nanodiamond හි ඉලෙක්ට්‍රෝන අන්වීක්ෂීය රූපයක් ([[transmission electron microscopy|TEM]])]] කාබන් අන්තර්ගත සෆෝටක ලෝහමය කුටීරයක් තුල පුපුරුවා හැරීම මගින් නැනෝමීටර ප්‍රමාණයේ දියමන්ති කැටිති (විෂ්කම්භය නැනෝමීටර 5 ක් පමණ වූ) නිපදවා ගැනීමට හැකිය. මේවා [https://en.wikipedia.org/wiki/Detonation_nanodiamond Detonation nanodiamond] ලෙස හඳුන්වනුලබයි. මෙම සෆෝටනය සිදුවන කාලය ඇතුලත කුටීරය තුල උෂ්ණත්වය අවශ්‍යපරිදී ඉහළ මට්ටමක පවත්වාගත යුතුය. ස්ෆෝටනයෙන් අනතුරුව කුටීරය ජලයේ ගිල්වීම මගින් ක්ෂණිකව සිසිලනයට ලක් කෙරේ. මෙම ක්ෂණික සිසිලනය නිසා දියමන්ති බවට පරිවර්තනය වූ ද්‍රව්‍ය නැවත ස්ථායි ග්‍රැපයිට් බවට පත්වීම වලකයි.මෙම ක්‍රමවේදයේ ඇතැම් අවස්ථා වලදී ග්‍රැපයිට් කුඩු වලින් පිරවූ ලෝහ නළයක් සෆෝටක කුටීරයතුළ රඳවයි.සිදුවන ස්ෆෝටනය නිසා හටගන්නා අධික තාපය නිසා ග්‍රැපයිට් කුඩු දියමන්ති බවට පත්වීමට අවශ්‍ය පරිසර තත්වයන් එහි ඇතිවේ. මෙමගින් සෑදෙන සංයෝගය ග්‍රැපයිට් හා දියමන්ති නොවන කාබන් ද්‍රව්‍ය වලින් අපවිත්‍රව පවතී.ඒවා දියකර ඉවත්කිරීම සඳහා උණුසුම් නයිට්‍රික් අම්ලයේ දිගු වේලාවක්(සෙල්සියස් අංශක 250 - දිනක් පමණ) ගිල්වා තැබීම සිදුකරයි. මෙලෙස ලබාගන්න නැනෝමීටර ප්‍රමාණයේ දියමන්ති කුඩු බොහෝ වශයෙන් ඔපදැමීමේ කටයුතු සඳහා යොදාගනී. ප්‍රධාන වශයෙන් චීනය, [[රුසියාව]] හා බෙලරූස් හි මහාපරිමාණයෙන් මේවා නිෂ්පාදනය සිදුවේ. <br/> ===අතිධ්වනිත කුහරණය(Ultrasound cavitation)=== මෙහිදී සාමාන්‍ය වායුගෝල පීඩන හා කාමර උෂ්ණත්ව යටතේ කාබනික ද්‍රාවක තුල ග්‍රැපයිට් අවලම්භනය මගින් මයික්‍රෝමීටර ප්‍රමාණයේ කෘතීම දියමන්ති නිපදවිය හැක. යොදාගන්නා ග්‍රැපයිට් ප්‍රමාණයෙන් 10% ක පමණ කොටසක් දියමන්ති බවට පරිවර්තනය කිරීම මෙමගින් සිදුකල හැකිය. මේ සඳහා වන වියදම HPHT ක්‍රමවේදය සඳහා වන වියදමටම ආසන්න වේ. සංසන්දනාත්මකව බලන විට මේ සඳහා සරල උපකරණ සහ ක්‍රමවේදයන් උපයෝගී කරගනී. නමුත් 2012 වර්ෂය වන විටත් මෙම ක්‍රමවේදයට අනුව කාර්මික වශයෙන් දියමන්ති නිපදවීම සිදුනොවුඅතර පර්යේෂණ කණ්ඩායම් දෙකක් විසින් තවදුරටත් පර්යේෂණ සිදුකරමින් පවතින බව වාර්තාවේ.වියදම අඩුකරගනිමින් කාර්යක්ෂමව මෙම ක්‍රියාවලිය වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා යොදාගන්නා අතිධ්වනි ශක්තීන් වල වෙනස්වීම්, ග්‍රැපයිට් කුඩුවල ස්වභාවය හා ඒවා සකසන ආකාරය, ගතවන කාලය හා ද්‍රාවක පිලිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු තවමත් පර්යේෂණ මට්ටමේ පවතී.<ref name="sonication">{{cite journal|title =Experimental Corroboration of the Synthesis of Diamond in the Cavitation Process| doi= 10.1134/1.1710678|journal = Doklady Physics |volume= 49 |year =2004| page= 150|issue=3|last1 =Galimov|first1 =É. M.|last2 =Kudin|first2 =A. M.|last3 =Skorobogatskii|first3 =V. N.|last4 =Plotnichenko|first4 =V. G.|last5 =Bondarev|first5 =O. L.|last6 =Zarubin|first6 =B. G.|last7 =Strazdovskii|first7 =V. V.|last8 =Aronin|first8 =A. S.|last9 =Fisenko|first9 =A. V.|bibcode = 2004DokPh..49..150G |last10 =Bykov|first10 =I. V.|last11 =Barinov|first11 =A. Yu.}}</ref><ref>{{cite journal|title =Graphite-to-diamond transformation induced by ultrasonic cavitation| doi= 10.1016/j.diamond.2008.01.112|journal=Diam. Relat. Mater.| volume= 17 |year= 2008| page= 931|issue= 6|last1 =Khachatryan|first1 =A.Kh.|last2 =Aloyan|first2 =S.G.|last3 =May|first3 =P.W.|last4 =Sargsyan|first4 =R.|last5 =Khachatryan|first5 =V.A.|last6 =Baghdasaryan|first6 =V.S.|bibcode = 2008DRM....17..931K }}</ref> <br/> ==ගතිලක්ෂණ== දියමන්ති වල ප්‍රධාන ලක්ෂණය ලෙස පෙරසිටම සොයාගනු ලැබූවේ ඒවාහි ස්ඵටික අතර ඇති ස්ථායි බවයි.සංශුද්ධ භාවය හා ස්ඵටිකරූපී බව, මේවා එහාමෙහා හොදින් පෙනෙන පාරදෘශ්‍ය ද්‍රව්‍ය බවට පත්කරයි.තවද මෙහි පවත්නා දැඩිබව, ප්‍රකාශ අපකිරණය (ප්‍රභාව) හා රසායනික ස්ථායිතාවය දියමන්ති ඉතා ප්‍රචලිත මැණික් විශේෂයක් බවට පත්කරන ලදී. මේවාහි පවතින ඉහළ තාප ස්ථායිතාවයද නිසා කාර්මික යෙදුම් සඳහා බොහෝසෙයින් ප්‍රයෝජනවත් වේ. ප්‍රකාශ අපකිරණය සෑම දියමන්තියකටම පොදු ලක්ෂණයක් වුවද අනෙක් ලක්ෂණ ඒවා නිෂ්පාදනය කරනුලබන ක්‍රමවේදය අනුව වෙනස් වේ. <br/> ===ස්ඵටිකරූපී බව (Crystallinity)=== දියමන්ති එක් තනි ස්ඵටිකයක් හෝ කුඩා ස්ඵටික වල එකතුවක්(polycrystal) ලෙස හෝ පැවතිය හැකිය. ප්‍රමාණයෙන් විශාල පාරදෘශ්‍ය දියමන්ති බොහෝවිට මැණික් ගල් ලෙස භාවිතයට ගනී. බහුස්ඵටිකරූපී දියමන්ති [Polycrystalline diamond (PCD)] කුඩා දියමන්ති කැටිති වලින් සමන්විතවේ. මේවා විශාල වශයෙන් ආලෝකය අවශෝෂණය කර ප්‍රකිරණය කරන අයුරු පියවි ඇසින් දැකගත හැකිවේ. එමනිසා මේවා මැණික් ලෙස භාවිතයට නොගන්නා අතර කාර්මික උපකරණ නිෂ්පාදනය සඳහා බහුලව යොදාගනී.මෙම බහුස්ඵටිකරූපී දියමන්ති බොහෝවිට විග්‍රහ කරනු ලබන්නේ ඒවාහි සාමාන්‍ය ප්‍රමාණය අනුවය. ඒවා නැනෝමීටර පරිමාණයේ සිට මයික්‍රෝමීටර ප්‍රමාණ දක්වා පරාසයක පවතී.ඒවා පිලිවෙලින් නැනෝස්ඵටිකරූපී දියමන්ති හා මයික්‍රෝස්ඵටිකරූපී දියමන්ති ලෙස හදුන්වයි. <ref>{{cite book|url=http://books.google.com/?id=2g5GJtBFwo0C&pg=PA136|page=136|title=Handbook of Electrochemistry|author=Zoski, Cynthia G.|publisher=Elsevier|year=2007|isbn=0-444-51958-0}}</ref> <br/> ===දැඩිබව=== ලොව පවතින දැඩිබවින් ඉහලම ද්‍රව්‍යය දියමන්ති වේ. ඛණිජ ද්‍රව්‍ය වල දැඩිබව වර්ගීකරණය සඳහා වූ මෝස් පරිමාණයට (Mohs scale of mineral hardness) අනුව [1(මෘදු ද්‍රව්‍ය) සිට 10(දෘඩ ද්‍රව්‍ය)] කෘතීම දියමන්ති දැඩිබවින් ඉහලම ස්ථානය වන 10 හිමිකරගනී. කෘතීම දියමන්ති වල දැඩිබව එහි සංශුද්ධභාවය, ස්ඵටිකරූපී බව හා ඒවාහි හැඩගැස්ම මත රඳා පවතින අතර දැඩිබව ඉහළතම වන්නේ ස්ඵටික නිදහස් ලෙස දිශානුගතව පිළියෙලවූ දියමන්ති වලය. CVD ක්‍රමවේදයට අනුව නිපදවන නැනෝස්ඵටිකරූපී දියමන්ති වල දැඩිබව ඒකස්ඵටිකරූපී දියමන්තියක මෙන් 30% සිට 75% දක්වා පරාසයක විචලනය වේ. නමුත් මෙය පාලනය කිරීමට ක්‍රමවේදයන් පවතින අතර ඇතැම් කෘතිමව නිපදවන ඒකස්ඵටිකරූපී දියමන්ති හා HPHT ක්‍රමවේදයට නිපදවන නැනෝස්ඵටිකරූපී දියමන්ති ස්වාභාවිකව හමුවන දියමන්ති වලටත් වඩා දැඩිබවින් ඉහළය.<ref name=blank>{{cite journal|title =Ultrahard and superhard phases of fullerite C60: comparison with diamond on hardness and wear| doi= 10.1016/S0925-9635(97)00232-X |journal = Diamond and Related Materials |volume =7 |year =1998| page= 427 |url =http://nanoscan.info/wp-content/publications/article_03.pdf| issue =2–5|last1 =Blank|first1 =V.|last2 =Popov|first2 =M.|last3 =Pivovarov|first3 =G.|last4 =Lvova|first4 =N.|last5 =Gogolinsky|first5 =K.|last6 =Reshetov|first6 =V.|bibcode = 1998DRM.....7..427B }}</ref><ref>{{cite journal| author= Sumiya, H. |title =Super-hard diamond indenter prepared from high-purity synthetic diamond crystal |doi = 10.1063/1.1850654 |journal =Rev. Sci. Instrum. |volume =76 |year= 2005 |page =026112| issue= 2|bibcode = 2005RScI...76b6112S }}</ref><ref>{{cite journal|title =Ultrahard diamond single crystals from chemical vapor deposition| doi=10.1002/pssa.200409033 |journal= Physica Status Solidi (a) |volume= 201 |year =2005 |page=R25| issue =4|last1 =Yan|first1 =Chih-Shiue|last2 =Mao|first2 =Ho-Kwang|last3 =Li|first3 =Wei|last4 =Qian|first4 =Jiang|last5 =Zhao|first5 =Yusheng|last6 =Hemley|first6 =Russell J.}}</ref> <br/> ===අපිරිසිඳු වීම හා අපද්‍රව්‍ය(Impurities and inclusions)=== සෑම දියමන්තියකම පරමාණු අන්තර්ගත වන අතර ඇතැම්විට මේවා ඒකරාශීවී තරමක් ප්‍රමාණවත් අපැහැදිලි කලාප ලෙස දියමන්ති තුල දක්නට ලැබේ.අසංශුද්ධ දියමන්ති නිපදවීම සාමාන්‍යයෙන් සිදුනොකරන අතර ඇතැම්විට නොයෙන් අවශ්‍යතා උදෙසා මෙලෙස වෙනත් සංයෝග මිශ්‍ර කිරීම සිදුකරයි. උදාහරණයක් ලෙස සංශුද්ධ දියමන්ති විද්‍යුත් පරිවාරකයක් වනමුත් බෝරෝන් මිශ්‍රිත දියමන්ති විද්‍යුත් සන්නායකයක් ලෙස හැසිරෙන නිසා බෝරෝන් මගින් අපවිත්‍ර කිරීම සිදුකරයි. තවද නයිට්‍රජන් අඩංගු වන දියමන්ති එහි දැලිසෙහි සිදුවන වෙනස්කම් හේතුවෙන් දැඩිබවින් ඉතා ඉහළ වේ.<ref name="nature">{{cite journal |title =Superconductivity in diamond| doi= 10.1038/nature02449 |journal =Nature |pmid =15057827 |volume =428 |issue =6982 |year= 2004 | url =http://www.nims.go.jp/NFM/paper1/SuperconductingDiamond/01nature02449.pdf |bibcode=2004Natur.428..542E |pages =542–5 |last1 =Ekimov |first1 =E. A. |last2 =Sidorov |first2 =V. A. |last3 =Bauer |first3 =E. D. |last4 =Mel'Nik |first4 =N. N. |last5 =Curro |first5 =N. J. |last6 =Thompson |first6 =J. D. |last7 =Stishov |first7 =S. M.|arxiv = cond-mat/0404156 }}</ref><ref name=Catledge1999>{{cite journal|author = Catledge, S. A.|year = 1999|title = Effect of nitrogen addition on the microstructure and mechanical properties of diamond films grown using high-methane concentrations|journal = Journal of Applied Physics|volume = 86|page = 698|doi = 10.1063/1.370787|last2 = Vohra|first2 = Yogesh K.|bibcode = 1999JAP....86..698C }}</ref> <br/> ===තාප සන්නායකතාව=== බොහෝ විද්‍යුත් පරිවාරක ද්‍රව්‍යමෙන් නොව දියමන්ති ඉතා හොඳ තාප සන්නායකයක් වන්නේ එහි ස්ඵටික අතර පවතින ශක්තිමත් කෝවෙලන්ට් බන්ධන (covalent bonding) නිසාය. සියලුම ඝන ද්‍රව්‍ය අතුරින් ඉහලම තාප සන්නායක ද්‍රව්‍යය වන්නේ පිරිසිඳු දියමන්තිය. ඒකස්ඵටිකරූපී කෘතීම දියමන්ති 12C (99.9%) ඉහලම තාප සන්නායකතාව සහිත ද්‍රව්‍යය වන අතර කාමර උෂ්ණත්වයේදී 30 W/cm•K ද එය තඹ ලෝහය මෙන් 7.5 ගුණයක්ද වේ. ස්වාභාවික දියමන්ති වල අඩංගු වන 13C නිසා ඒවාහි තාප සන්නායකතාව 1.1% කින් පමණ අඩු වේ. <ref name=PNU>{{cite journal |title =Thermal conductivity of isotopically modified single crystal diamond| journal= Phys. Rev. Lett. |volume = 70 |year = 1993 | doi =10.1103/PhysRevLett.70.3764 |pmid=10053956 |bibcode=1993PhRvL..70.3764W |issue =24 |pages =3764–3767 |last1 =Wei |first1 =Lanhua |last2 =Kuo |first2 =P. |last3 =Thomas |first3 =R. |last4 =Anthony |first4 =T. |last5 =Banholzer |first5 =W.}}</ref> <br/> ස්වර්ණාභරණ කාර්මිකයන් දියමන්ති සත්‍ය හෝ ව්‍යාජ දැයි හඳුනාගැනීමට මේවාහි තාප සන්නායකතාව උපයෝගිකරගනී. මේ සඳහා බැටරි ශක්තියෙන් ක්‍රියාත්මකවන සිහින් තඹ තුඩු සහිත තර්මිස්ටර යුගලක් යොදාගනියි. එක තර්මිස්ටරයක් තාපය සපයන මෙවලමක් වශයෙන් ක්‍රියාකරන අතර අනෙක තඹ තුඩෙහි උෂ්ණත්වය මිනුම්ගත කරයි. යොදාගත් දියමන්තිය සත්‍ය දියමන්තියක් නම් එය තඹ තුඩෙහි පවතින තාපය ක්ෂණයකින් සන්නයනය කර තත්පර දෙකක් තුනක් අතර කාලයකදී , ගණනය කළහැකි තරමේ උෂ්ණත්ව වෙනසක් ලබාදෙයි.<ref>Wenckus, J. F. "Method and means of rapidly distinguishing a simulated diamond from natural diamond" {{US patent|4488821}} December 18, 1984</ref> <br/> ==භාවිතයන්== ===Machining සහ කැපුම් උපකරණ=== [[File:Diamond blade very macro.jpg|thumb|alt=A polished metal slab embedded with small diamonds|ග්‍රයින්ඩර් තලයක[[angle grinder]] දියමන්ති ඇති අයුරු]] දියමන්ති වල පවතින දැඩිබව බොහෝ කාර්මික ප්‍රයෝජන සඳහා යොදා ගනී. දියමන්තිවල පවතින මෙම ලක්ෂණය ඒවා Machining සහ කැපුම් උපකරණ සඳහා වන සුදුසුතම ද්‍රව්‍යය බවට පත්කරයි.ලොව පවත්නා දැඩිම ද්‍රව්‍යය දියමන්ති වන බැවින් අනෙක් ද්‍රව්‍යයන් කැපීමට මෙන්ම දියමන්ති කැපීමට හා ඔප දැමීමටද යොදාගනී. සීරීම් ද්‍රව්‍යය ලෙස දියමන්ති කුඩු යොදාගැනීමද, විදුම් යන්ත්‍ර කටු හා කියත්වලතුඩු සඳහාද බහුලව භාවිතා කරයි. ස්වාභාවික දියමන්ති මෙවැනි කාර්යයන් සඳහා යොදාගත්තද බහුලව යොදාගනු ලබන්නේ HPHT ක්‍රමවේදයට නිපදවනු ලබන කෘතීම දියමන්තිය. නමුත් දියමන්ති වේගයෙන් ක්‍රියාත්මකවන යකඩ මිශ්‍රලෝහ සහිත Machining යන්ත්‍ර සඳහා සුදුසු නොවන්නේ ඉහළ උෂ්ණත්ව යටතේ යකඩ සමග මිශ්‍රවිය හැකි බැවිනි.<ref>{{cite journal| title =The application of polycrystalline diamond (PCD) tool materials when drilling and reaming aluminum-based alloys including MMC| url =https://archive.org/details/sim_international-journal-of-machine-tools-manufacture_1995-05_35_5/page/761| doi =10.1016/0890-6955(95)93044-7 |journal =International journal of machine tools & manufacture |volume =35 |year =1995 |page = 761| issue =5| last1 =Coelho| first1 =R.T.| last2 =Yamada| first2 =S.| last3 =Aspinwall| first3 =D.K.| last4 =Wise| first4 =M.L.H.}}</ref> <br/> සාමාන්‍යයෙන් කැපුම් උපකරණ, ඒවාහි ලෝහ ආකෘතිය මත මයික්‍රෝරෝමීටර ප්‍රමාණයේ දියමන්ති විසුරුවහැරීම මගින් තැනීම සිදුකරයි. මේ සඳහා යොදාගන්න දියමන්ති, කර්මාන්තයේදී බහුස්ඵටිකරූපී (PCD) දියමන්ති ලෙස හඳුන්වයි. PCD තුඩු සහිත උපකරණ අකර කර්මාන්තයේදී හා කැපීම යන්ත්‍ර සඳහා බහුලව යොදාගනී. පසුගිය වසර 15ක් පුරා පර්යේෂණ සිදුකරමින් මෙම යන්ත්‍ර කොටස් සඳහා CVD දියමන්ති යොදාගැනීමට උත්සහකලද අදටත් PCD යොදාගනිමින් නිෂ්පාදනයන් සිදු කෙරේ.<ref name="tools">{{cite journal |title =Diamond films grown on cemented WC-Co dental burs using an improved CVD method| doi =10.1016/S0925-9635(03)00074-8 |journal =Diamond and Related Materials |volume =12| year =2003| page= 1300 |issue =8 |last1 =Ahmed |first1 =W. |last2 =Sein |first2 =H. |last3 =Ali |first3 =N. |last4 =Gracio |first4 =J. |last5 =Woodwards |first5 =R.|bibcode = 2003DRM....12.1300A }}</ref> <br/> ===තාප සන්නායක=== ලෝහ වැනි බොහෝ තාප සන්නායක ද්‍රව්‍ය විද්‍යුත් සන්නයකද වේ. නමුත් පිරිසිඳු කෘතිම දියමන්ති ඉතා ඉහළ තාප සන්නායක වනමුත් නොසැලකියහැකි තරම් කුඩා විද්‍යුත් සන්නායකතාවක් දරයි. දියමන්ති සතු මෙම ගුණාංග දෙකෙහි සුසංයෝගය,විද්‍යුත් යෙදුම් සඳහා බොහෝ සෙයින් උපකාරීවේ. එමනිසා මේවා අධි ශක්ති ලේසර ඩයෝඩ හා ට්‍රාන්සිස්ටර සඳහා තාප අවශෝෂක ලෙස බහුලව යොදාගනී. දියමන්ති කාර්යක්‍ෂම ලෙස තාපය අවශෝෂණය කරගැනීම නිසා මිලාධික මෙම උපකරණ වල ආයුකාලය දිගුකරගැනීමට මෙමගින් හැකියාව ලැබේ. දියමන්ති සඳහා වන වියදමද අධික මුත් එම යන්ත්‍ර යලි ස්ථාපනය කිරීම ඊටත් වඩා වියදම් අධිකය.තවද අර්ධසන්නයක අධික රත්විමෙන් ආරක්ෂා කිරීමටද දියමන්ති යොදාගනී.<ref>{{cite journal |title=120 W CW output power from monolithic AlGaAs (800 nm) laser diode array mounted on diamond heatsink |url=https://archive.org/details/sim_electronics-letters_1992-01-16_28_2/page/197 |author=Sakamoto, M.; Endriz, J. G. and Scifres, D. R. |journal=Electronics Letters |year=1992 |volume=28 |issue=2 |pages=197–199 |doi=10.1049/el:19920123}}</ref><ref>Ravi, Kramadhati V. ''et al.'' "Diamond-silicon hybrid integrated heat spreader" {{US patent|6924170}}, August 2, 2005</ref> <br/> ===ප්‍රකාශ ද්‍රව්‍ය ලෙස=== දැඩිබව, රසායනිකව නිෂ්ක්‍රියව හැසිරීම , ඉහළ තාප සන්නායකතාව හා තාප ප්‍රසාරණය ඉතා කුඩාවීම වැනි ගුණාංග හේතුකොටගෙන අධෝරක්ත සහ ක්ෂුද්‍ර තරංග විකිරණ සම්ප්‍රේෂණය සඳහා වඩාත් උචිත ද්‍රව්‍යලෙස දියමන්ති හැදින්විය හැක. එමනිසා අධිශක්ති CO<sub>2</sub> ලේසර සහ gyrotrons වල අඩංගුවූ සින්ක් සෙලනයිඩ් ([https://en.wikipedia.org/wiki/Zinc_selenide zinc selenide]) වෙනුවට කෘතීම දියමන්ති යෙදීම සිදුකරයි. මේ සඳහා යොදාගන්න කෘතීම දියමන්ති සෙන්ටිමීටර් 10ක පමණ විශාල විශ්කම්භයක් සහිත ඉතා තුනී තැටි අකාරයේ ඒවාය. මේවා නිපදවිය හැක්කේ CVD ක්‍රමවේදයට පමණි. <ref>{{cite journal| title = The diamond window for a milli-wave zone high power electromagnetic wave output| journal = New Diamond| volume = 15| page = 27| year = 1999| issn = 1340-4792| url = http://sciencelinks.jp/j-east/article/199910/000019991099A0228944.php| access-date = 2014-04-11| archive-date = 2019-06-22| archive-url = https://web.archive.org/web/20190622154428/http://sciencelinks.jp/j-east/article/199910/000019991099A0228944.php| url-status = dead}}</ref><ref>{{cite book| author= Nusinovich, G. S.| title = Introduction to the physics of gyrotrons| publisher = JHU Press|year = 2004|isbn = 0-8018-7921-3| page = 229}}</ref> <br/> සින්ක්‍රෝට්‍රෝන ([https://en.wikipedia.org/wiki/Synchrotron synchrotrons]) වැනි අධි ශක්ති විකිරණ ප්‍රභවයන් ලෙස යොදාගන්න උපකරණ වල විවර්තන ග්‍රේටිම (diffraction grating) සඳහා යොදාගත් සිලිකේට, ඒකස්ඵටිකරූපී දියමන්ති මගින් ප්‍රතිස්ථාපනයට හැකිවුයේ HPHT හා CVD කෘතීම දියමන්ති සංශුද්ධභාවය හා ස්ඵටිකරූපී ස්වභාවය (crystallographic structure) අතින් පරිපූර්ණ වූ නිසාය. HPHT සහ CVD දියමන්ති අධික පීඩන යොදාගන්නා දියමන්ති කිණිහිර කුටීර වල විද්‍යුත් සහ චුම්භක මිනුම් ලබාගැනීම සඳහා අවශ්‍ය පාරදෘශ්‍ය කිණිහිර නිර්මනයට යොදා ගනී.<ref>{{cite journal|bibcode=1993SPIE.1739..628K|doi=10.1117/12.140532|year=1992|title=Diamond Monochromator for High Heat Flux Synchrotron X-ray Beams|author=Khounsary, Ali M.; Smither, Robert K.; Davey, Steve; Purohit, Ankor|url=http://www.aps.anl.gov/Science/Publications/lsnotes/ls215/ls215.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080917115145/http://www.aps.anl.gov/Science/Publications/lsnotes/ls215/ls215.html|archivedate=2008-09-17|accessdate=2009-05-05|journal=Proc. SPIE|volume=1739|pages=628–642|series=High Heat Flux Engineering|editor1-last=Khounsary|editor1-first=Ali M|last2=Smither|last3=Davey|last4=Purohit|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|author=Heartwig, J. ''et al''|title=Diamonds for Modern Synchrotron Radiation Sources |url=http://www.esrf.eu/UsersAndScience/Publications/Highlights/2005/Imaging/XIO5|date=Spetmber 13, 2006 |accessdate=2009-05-05| publisher = European Synchrotron Radiation Facility}}</ref><ref name="designerdiamond">{{cite journal| title=Magnetic susceptibility measurements at high pressure using designer diamond anvils| doi= 10.1063/1.1544084|journal=Rev. Sci. Instrum.|volume=74|year=2003|page=2467| author= Jackson, D. D.| last2= Aracne-Ruddle| first2= C.| last3= Malba| first3= V.| last4= Weir| first4= S. T.| last5= Catledge| first5= S. A.| last6= Vohra| first6= Y. K.| issue= 4|bibcode = 2003RScI...74.2467J }}</ref> <br/> ===ඉලෙක්ට්‍රොනික යෙදුම් === කෘතීම දියමන්ති නිපදවීමේදී බෝරෝන් සහ පොස්ෆරස් වැනි ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීම මගින් [[අර්ධ සන්නායක]] ලෙස භාවිතයට ගතහැකි දියමන්ති නිපදවිය හැකිවීම මේවාහි තවත් වැදගත් ප්‍රයෝජනයකි.<ref name="semi">{{cite journal| author =Denisenko, A. and Kohn, E. |title =Diamond power devices. Concepts and limits| doi =10.1016/j.diamond.2004.12.043|journal=Diamond and Related Materials|volume=14 |year=2005|page=491| issue =3–7|bibcode = 2005DRM....14..491D | last2 =Kohn }}</ref> කෘතීම දියමන්ති වල සාමාන්‍ය කාබන් වලට වඩා එකක් වැඩි වශයෙන් හෝ එකක් අඩු වශයෙන් සංයුජතා ඉලෙක්ට්‍රෝන පිහිටන බැවින් මේවා p- වර්ගයේ හෝ n- වර්ගයේ අර්ධ සන්නායක ලෙස හැසිරේ. කෘතීම දියමන්ති බෝරෝන් හා ෆොස්ෆරස් සමග කලවම් වීමෙන් (Doping) සාදන n-p සන්ධි මගින් UV කිරණ සපයන ආලෝක විමෝචක ඩයෝඩ (LED) නිපදවිය හැක. මේවා සතු වාහක සංචලතාව, පාර විද්‍යුත් භාවය වැනි ගුණාංග ද ඉලෙක්ට්‍රොනික විද්‍යාවේ යෙදුම් සදහා වැදගත් වේ. <br/>කෘතිම දියමන්ති ට්‍රාන්සිස්ටර විද්‍යාගාර වල නිපදවන ලදී. සිලිකන් ට්‍රාන්සිස්ටර මෙන් නොව මේවා ඉහළ උෂ්ණත්ව වලදීද නිසි අයුරින් ක්‍රියාත්මක වන අතර රාසයනිකව හා විකිරණ මගින් සිදුවන හානි වලට ප්‍රතිරෝධී වේ. නමුත් තවමත් මෙම ට්‍රාන්සිස්ටර කාර්මික මට්ටමින් භාවිතා නොවේ. තවද කෘතීම දියමන්ති විකිරණ හදුනා ගන්නා උපාංගයන් ලෙස යොදාගනු ලබයි. මේවාට විකිරණ මගින් හානි සිදු නොවන අතර පුළුල් බෑන්ඩ්ගැප් ( [https://en.wikipedia.org/wiki/Bandgap bandgap]) එකක් පවතී(5.5 eV) . තවද මේවා Stanford Linear Accelerator වල [https://en.wikipedia.org/wiki/BaBar BaBar] හදුනාගනිමේ උපකරණ සඳහා ද භාවිතා කරයි. <br/> සන්නයන ගුණ සහිත CVD දියමන්ති විවිධ අවස්ථාවන් සදහා ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ලෙස යොදාගනී. තවද ජිවාණු හදුනාගැනීමේ පර්යේෂණ සඳහා CVD දියමන්ති යොදාගනී. අපවහන ජලය පිරිසිදු කිරීම වැනි ක්‍රියාවන්හිදීද ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ලෙස මේවා යොදාගන්නේ භෞතික හා රසායනික වශයෙන් (කාබනික ද්‍රව්‍යය සමගද ) ස්ථායි නිසාය. <br/> ===මැණික් ලෙස=== [[File:Apollo synthetic diamond.jpg|thumb|alt=A colorless faceted gem|CVD ක්‍රමවේදයට නිපදවා ඔපමට්ටම් කරනලද දියමන්තියක්]] වර්තමානය වන විට මැණික් හා ස්වර්ණාභරණ වෙලදපලෙහි පවත්නා දියමන්ති අවශ්‍යතාවයෙන් 2% පමන ප්‍රමාණයක් HPHT හා CVD දියමන්ති මගින් සැපයේ. මේවා බොහෝ විට කහ, නිල්, අවර්ණ / සුදු පැහැති වේ. නයිට්‍රජන් මිශ්‍රිත ඒවා කහ පැහැති වන අතර නිල් පැහැති වන්නේ බෝරෝන් මිශ්‍රිත දියමන්තිය. අනෙක් වර්ණ වන කොළ හා රෝස පැහැයන් සන්ස්ලේෂණයෙන් පසුව ප්‍රකිරණය මගින් ලබාගනි. ඇතැම් දියමන්ති නිෂ්පාදන සමාගම් මතක සටහන් සහිත දියමන්ති (memorial diamonds ) නිෂ්පාදනයද සිදු කරයි. <ref name=walker>{{cite journal| author= Walker, J. |title =Optical absorption and luminescence in diamond| doi= 10.1088/0034-4885/42/10/001 |journal = Rep. Prog. Phys. |volume = 42 |year =1979|page = 1605| issue= 10 | bibcode=1979RPPh...42.1605W}}</ref><ref>{{cite journal|doi=10.1063/1.1866501|title=High-temperature annealing of optical centers in type-I diamond|year=2005|author=Collins, A.T.|journal=Journal of Applied Physics|volume=97|pages=083517|last2=Connor|first2=A.|last3=Ly|first3=C-H.|last4=Shareef|first4=A. |last5=Spear|first5=P.M.|issue=8}}</ref> Several companies also offer [[memorial diamond]]s grown using cremated remains.<ref>{{cite web|accessdate=2009-08-08|url=http://www.reuters.com/article/2009/06/23/idUS213741+23-Jun-2009+PRN20090623|title=Memorial Diamonds Deliver Eternal Life|publisher=Reuters|date=June 23, 2009}}</ref> <br/> විද්‍යාගාර වල නිපදවන ඇතැම් මැණික් තත්වයේ දියමන්ති රසායනිකව හා භෞතිකව ස්වාභාවික දියමන්ති වලට සර්ව සමාන වේ. ඇතැම් විට ස්වාභාවික ඒවාට වඩා උසස් ගනයේ වේ. මෙනිසා ආකර දියමන්ති කර්මාන්තයේ පැවැත්ම උදෙසා නීතිමය හා වානිජමය countermeasures පනවා ඇත. මිනිසා විසින් නිර්මාණය කරන දියමන්ති වර්ණාවලික්ෂයේ අධෝරක්ත , පාරජම්බුල හෝ x-කිරණ තරංගආයාම මගින් වෙනකොට හඳුනාගත හැකිය. De Beers හි HPHT හා CVD දියමන්ති වල- නයිට්‍රජන් , නිකල් හෝ වෙනත් ලෝහ ද්‍රව්‍ය අඩංගු දැයි නිරීක්ෂණයට UV ප්‍රතිදිප්තිය භාවිතා කරන ලදී.<ref>[[#Donoghue|O'Donoghue]], p. 115</ref> <br/> එක් දියමන්ති නිෂ්පාදක සමාගමක් ප්‍රසිද්ධ ප්‍රකාශයක් සිදු කරමින් කියා සිටියේ ඔවුන් සතුව ඇති සියලු දියමන්ති සඳහා ලේසර භාවිත කර යොදන ලද අනුක්‍රමික අංකයක් පවතින බවයි. එම සමාගමේ වෙබ් අඩවියේ දක්වා ඇත්තේ ඒ සඳහා [https://en.wikipedia.org/wiki/Gemesis Gemesis created] යන වචන සහ LG (laboratory grown) යන පෙර යෙදුමද භාවිතා කර ඇති බවයි.<ref name=yarnell>{{cite journal |last1= Yarnell|first1=Amanda|date=2 February 2004|title= The Many Facets of Man-Made Diamonds|journal= Chemical & Engineering News|publisher= American Chemical Society|volume= 82|issue= 5|pages= 26–31|url= http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8205/8205diamonds.html|doi= 10.1021/cen-v082n005.p026}}</ref><ref>[http://gemesis.com/media/wysiwyg/ExDiamondCert.pdf Laboratory Grown Diamond Report] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121021071758/http://gemesis.com/media/wysiwyg/ExDiamondCert.pdf |date=2012-10-21 }} for Gemesis diamond, International Gemological Institute, 2007.</ref> <br/> ==ආශ්‍රිත== {{reflist|30em}} jy2j358epsimuyxi9xb004j1c9eo6qv ශරීරය සිදුරුකිරීම 0 52560 800263 797145 2026-09-25T10:45:41Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800263 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Body art.jpg|thumb|[[පුඩු විදුම|පුඩු විදුම්]], [[සිරස් පූර්වෝෂ්ඨ]] විදුම සහ [[ඇදීම (ශරීර විදුම)|ඇදි]] කන්]] [[ගොනුව:Biigabe1.jpg|thumbnail|දකුණ|[[ජෙර්මනියෙන් සොයාගන්න ලද තෝඩුවක්]]]] '''ශරීරය සිදුරුකිරීම''' යනු ආභරණ පැළදීමට හෝ ශරීරය වෙනස් කිරීමට හෝ ශරීරයේ කොටසක් සිදුරුකිරීම. සිදුරුකිරීම යන වචනය ක්‍රියාව හෝ ශරීරය විදීමට ලද පුහුණුව හෝ සිදුරු කිරීමෙන් ශරීරයේ කොටසක් වවෘත කිරීම හදුන්වයි. ශරීර විදීමේ ඉතිහාසය අසත්‍ය තොරතුරු නිසා නොපැහැදිළි වුවත් එය ලෝක ඈත අතීතයේ සිටම ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයන් මගින්ම සිදුකර ඇති බව ප්‍රමාණවත් සාක්ෂී පවතී. විශේෂයෙන්ම කන් විදීම හා නාසය විදීම බෙහෙවින් පැතිර ඇති අතර ඉතිහාස සටහන් වලද සදහන් කළ ඇති අතර එය ගාම්භීර ක්‍රියාවක් ලෙසද සැළකේ.පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට ශරීර විදීම හා නොවිදීම සදහා කාරණය වෙනස් වේ.සමහර පුද්ගලයින් ආගමික කටයුතු සදහාද තවත් සමහර පුද්ගලයින් තමන්ගේ පෙනීම දියුණු කරගැනීම සදහාද ශරීර විදීම් සිදුකරයි. නමුත් සමහර ශරීර විදීම් තරුණයන් හා සසදන විට ආකාර මත භේදාකාරීවේ. තවද ශරීර විදීම් ප්‍රදර්ශනය කිරීම පාසල්වල, ආයතනවල සහ ආගමික පිරිස මගින් තහනම් කර ඇත. නමුත් සමහර පුද්ගලයින් ගිනස් වාර්තාවක් තැබීම අරමුණු කර ගැන අසීමිත ආකාරයෙන්ද ශරීර විදීම් සිදුකරයි. වර්තමානයේ ශරීර සිදුරු කීරීම, සුරක්‍ෂිත ශරීර සිදුරු කිරීමේ තාක්ෂණය යොදාගැනීම බෙහෙවින් අවධාරණය කරන අතර තවද මෙම කාර්ය සදහා විශේෂිතව නිර්මාණය කර ඇති මෙවලම්ද භාවිතා කරන ලෙසද බෙහෙවින් අවධාරණය කරයි. ශරීර සිදුරු කිරීමතරමක් අවදානම් සහිත ක්‍රියාවකි. අසාත්මික ප්‍රතික්‍රියා, ආසාදන රෝග බෝ වීම,අධික භියගන්වීම සහ අනපේක්ෂිත ශරීර ආබාධ යනාදීන් ශරීරකිරීම හා සම්බන්ධ අවධානම් වේ. නමුත් ඉහත සදහන් අවධානම් සෞඛ්‍යාරක්ෂක ශරීර විදීමේ ක්‍රියා පිළිපැදීම හා ශරීර විදීමෙන් පසු එය සුදුසු ආකාරයෙන් රැකීමෙන් අඩුකර ගත හැක. තවද ශරීර විදුම් සිදු කළ විට එය සුවකිරීමට ගන්නා කාලය විදුමෙන් විදුමට වෙනස් වන අතර සමහර අවස්ථාවල එය මාසයකින් සුවවන අතර සමහර අවස්ථාවල එය සුවවීමට අවුරුදු 2 ක පමණ කාලයක්ද ගත වේ. ==අතීතය== වර්තමානයේ ශරීර සිදුරු කිරීම පුරාවිද්‍යා ගවේෂකයින්ගේ මූලික ගවේෂණය බවට පත්වී ඇත. පුරාණ සටහන්වල ශරීර සිදුරුකිරීම පිළිබදව බොහොම කලාතුරයකින් සදහන් කර ඇති අතර තවද එහි සිදුරු කිරීමේ ක්‍රියාදාම, එහි තේරුම සහ භාවිතා කර ඇති ආභරණ පිළිබදව සදහන් දත්තද අසම්පූර්ණ ස්වභාවයක් ගනී. තවද නූතන දත්ත, ශරීර විදීම පිළිබදව මහත් උනන්දුවක් දක්වන Doug Malloy ගේ 20 වන සියවස සොයාගැනීමත් සමග නිෂ්ප්‍රභා වී ඇත. 1960 සහ 1970 දී Malloy සමකාලීන ශරීර විදීමට එය අලෙවි කර නව ඉතිහාසයක් ලබා දුන්නේය. ඔහුගේ Body & Genital Piercing in Brief නම් කෘතියේ, Prince Albert විසින් තමන්ගේ කලිසම තදට ඇදීමෙන් පෙනෙන තම ශරීරයේ ඇති විශාල පිරිමිඇඟ නොපෙන්වීමට භාවිතා කළ සිදුරු කිරීම පිළිබදවද,තවද රෝමානුවන් විසින් කරන ලද චුචුක සිදුරු කිරීම් පිළිබදවද එහි සදහන් වේ. එමනිසා Malloy ගේ කෘතියේ සදහන් මෙවන් සමහර කතා පසු ප්‍රකාශිත කෘතිවලද සදහන් වී ඇත. මෑතක සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ද මෙය ඉතාම ජනප්‍රිය විලාසිතාවක් බවට පත් වී ඇත. ගැහැණු ලමයෙකු ඉපදුන පසු මාස කිහිපයකින් ජෝතිශ්‍යට අනුව නැකතක් බලා ඇයගේ කන් විද කරාබු පලඳවනු ලබයි. ඉන් පසුව මෑතක ලංකාවේ කරාබු විලාසිතා බෙහෙවින් ජනප්‍රිය වී ඇති අතර බොහෝ ගැහැණු ලමුන් කුඩා කල විදිනු ලැබූ ස්ථානයට ඉහලින් කන විද තවත් කරාබුවක් පැලඳීම සිදු කරයි. එසේම විලාසිතාවට මෙන්ම අලංකාරය තවත් වැඩි කිරීමේ ක්‍රමයකි. ලංකාවෙ ගැහැනු ලමුන් අතර නහය විදීම ද වර්ථමානයේ ජනප්‍රිය විලාසිතාවක් බවට පත්ව ඇත. ලංකාවේ ප්‍රධාන වශයෙන් ම කන විදීමට ක්‍රම කිහිපයක් භාවිතා කරයි. රත්තරන් කරාබුවක් ගෙන එහි නැට්ට උල් කර කෙලින් ම කන් පෙත්තට තබා තද කිරීම එක් ක්‍රමයකි. piercing gun යොදා ගැනීම piercing needles යොදා ගැනීම මෙන් ම iv cannula මගින් ද කන, නහය විදීම සිදු කල හැකිය. ලංකාවේ වැනි පටු නොදියුනු අදහස් ඇති ජන කොසටස් අතර කන එක් වතාවකට වඩා විදීම නොවටිනා දෙයක් ලෙස හුවා දක්වන අතර එය වර්ථමානය වන විට පහව ගොස් විලාසිතාව ඉතාම ජනප්‍රිය වී ඇත. ශරීරය විදීමේදී වේදනාව ඉතා අඩුය. එය තවත් අවම කර ගැනීමට අවශය නම් emla jel වැනි හිරිවැටෙන ආලේපයක් භාවිතා කල හැකිය ===කන් සිදුරු විදීම=== [[ගොනුව:Thai Earplug 5.jpg|thumbnail|වම|සාම්ප්‍රදායික තෝඩුවක් පළදමින් බුරුම කාන්තාවක්]] ලෝකයපුරා කන් සිදුරුකිරීම ඈත අතීතයේ සිටම පුහුණු වී ඇත. තවද සැළකෙන ප්‍රමාණයේ ලිඛිත හා ගවේෂනාත්මක සධකද ඒ සදහා පවතී. තවද කන් සිදුරුවිදින ලද මමී වර්ගයන්ගේ දේහයන්ද සොයාගෙන ඇත. ඒ සදහා ඔස්ට්‍රේලියාවේදී සොයාගන්න ලද මෙතෙක් ලොව පැරණිම මමී වන අවුරුදු 5,300 ක් පමණ වයස ඇති Ötzi the Iceman ගේ දේහය උදාහරණයක් වේ. මෙම මමී විෂ්කම්භය 7-11 mm වූ කන් සිදුරක් විද සිටි බව ගවේශන කටයුතුවලදී සොයා ගෙන ඇත. තවද වයඹදිග ඇමෙරිකාවේ තෝඩු උදාරභාවයේ සහ ධනයෙහි සලකුණක් ලෙස සැලකේ. තවද කුඩා ළමුන්ට පළදන සෑම තෝඩුවක්ම මිල අධික පොට්ලෙවයකින් මිලදී ගැනීමට ඔවුන් පුරුදු වී සිටියහ. තවද 18 වන සියවසේ මැණික් තැබූ සහ රත්රන් තෝඩු උදාරභාවය සදහා වෙන්කර තිබුණි. පුරාණ ග්‍රීකවාසීන් පූජණීය පක්ෂීන්(demigods)ආකාරයේ වූ තෝඩු පැළදීමට පුරුදු වී සිටි අතර පුරාණ රෝම ස්ත්‍රීන් වටිනා මැණික් තැබූ තෝඩු පැළදීමට පුරුදුව සිටියහ. ===නාසය සිදුරුවිදීම=== [[ගොනුව:Kutia kondh woman 3.jpg|thumbnail|දකුණ|නාස් තෝඩුවක් පළදමින් සිටින කාන්තාවක් ]] නාසය සිදුරු විදීමේ ක්‍රියාවටද ඉතා පැරණි ඉතිහාසයක් ඇත. හින්දු ආගම පරිදි ලක්ෂ්මි දේවියගේ නාසයේ ආභරණ පැළද සිටීම එයට නිදසුනකි. තවද නාසය සිදුරු විදීම ඉන්දියානු හින්දු කාන්තාවන්ට සම්ප්‍රදායක ක්‍රියාවක් බවට පත්වී තිබෙන අතර ඔවුන් එය කුඩා කළ සිටම පැළදීමට උනන්දුවක් දක්වයි. තවද ඔවුන් එය වම් නාස්පුඩුවට පැළදීමට උනන්දුවක් දක්වන අතර එය ආයුර්වේද ප්‍රතිකාරයක් ලෙසද ඔවුන් විශ්වාශ කරයි. තවද මෙම නාසය සිදුරු කිරීමේ ක්‍රියාව සමහර අවස්ථාවලදී කාන්තාවන් විවාහ වීමට පෙර දවසේ සිදුකිරීමට ඔවුන් උනන්දුවක් දක්වයි. තවද මෙම නාසය සිදුරුකිරීමේ ක්‍රියාවලිය ඉන්දියාවේ එක කුලයකට පමණක් කියා නොවන අතර පොදුවේ පිළිපදින ක්‍රියාදාමයකි. තවද මෙම නාසය සිදුරුකිරීම ඉන්දියාවේ පමණක් නොව පාකිස්ථානය හා බංග්ලාදේශයේද ප්‍රසිද්ධ වන අතර අරාබි රටවල්වල කාන්තාවන්ද මෙම ක්‍රියාවට උනන්දුවක් දක්වයි. ===තොල් සහ දිව සිදුරුවිදීම=== [[ගොනුව:Murzi2.jpg|thumbnail|වම|ඉතියෝපියාවේ Mursi කාන්තාවක්]] තොල් සිදුරුකිරීම සහ තොල් දිගැදීම ඈත අතීතයේ සිටම අප්‍රිකාවේ සහ ඇමෙරිකාවේ පැවති කුලවල සාම්ප්‍රදායිකව ඉටුකරන ක්‍රියාවකි. සිදුරුවිදීමෙන් තොල් අලංකාර කිරීම Tlingit වාසීහූ විසින්ද තවද Papua New Guinea හා Amazonia වල සිටින පිරිස් විසින් සිදු කර ඇති බව සාක්ෂි හමු වී ඇත. Aztecs හා Mayans වාසීහු ද තොල්වලට පළදන labret නම් ආභරණ පැළදු අතර Mail සහ ඉතියෝපියාවේ Nubu වාසීහූ තොල් සිදුරුකර තොල්වලට මුදු පැළදීමට පුරුදුව සිටියහ. තවද තොල් දිගැද එය සිදුරුකර එයට ආභරණ පැළදීමේ ක්‍රියාව දකුණු ඇමෙරිකාව සහ වයඹදිග අප්‍රිකා වැසියන් විසින් සිදුකර ඇත. තවද Malawi වල පවතින සමහර ප්‍රදේශවල වසන කාන්තාවන් තමන්ගේ තොල්වලට Pelete නම් තැටියක් පැළදීමට පුරුදුව සිටියහ. වර්තමානයේද එම ක්‍රියාව සමහර ප්‍රදේශවල පුරුදුවෙමින් පවතී. තවද ඉතියෝපියාවේ Mursi ප්‍රදේශයේ සිටින කාන්තාවන් තොල්වලට මුදු පැළදීමට පුරුදුව සිටි අතර සමහර අවස්ථාවල එය 15 cm තරම් විශාල වනු ඇත. දිව සිදුරුකිරීම Aztec, Olmec සහ Mayan වාසීන් විසින් සිදුකළ ඇති අතර එය සසකෘතික සංකේතයක් ලෙසද භාවිතා වුණි. ===චූචූක,නාභිය හා ජනනේන්ද්‍රීය සිදුරුකිරීම=== [[ගොනුව:Bauchnabel-Piercing-2.jpg|thumbnail|සමහරක් විට නාභි සිදුරුකිරීම් ඊජිප්තුවේ සිදුවීමට ඇත. නමුත් ස්ථීරව කීමට තරම් සාක්ෂි නොමැත.]] චූචූක,නාභිය හා ජනනේන්ද්‍රීය සිදුරුකිරීම හා අලංකාර කිරීම පිළිඹදව පැහැදිළි සටහන් කෘතිවල සටහන් වී නොමැත. උදාහරණයක් වශයෙන්, Malley ගේ මිත්‍රයෙකු වන Jim Ward ගේ සටහන පරිදි Malley විසින් නාභිය සිදුරුකර ආභරණ පළදීම් සිදුකර ඇති බවත් එය පුරාණයේ ඊජිප්තුවේ ප්‍රසිද්ධ ක්‍රියාවක් වූ බවත් පසුව එය වරදක් බව පවසා පොත් වල සටහන් කිරීමට මග හැරූ බවත් ඔහු පවසයි. තවද මේ ආකාරයේ තවත් සාධක සළකා බලන විට පුරාණයේ නාභි සිදුරුකිරීම සිදුවී ඇති බවට සාක්ෂි ලබා ගත හැක. නමුත් 20වංඅ සියවසේ චූචූක හා ජනනේන්ද්‍රීය සිදුරුකිරීම් සහ අලංකාර කිරීම සිදුවී ඇති බවට පැහැදිළි සටහන් හා සාක්ෂි පවතී. තවද චූචූක සිදුරුකිරීම් සහ අලංකාර කිරීම රෝම සොල්දාදුවන්ගේ පුරුෂකම විදහාපාන සාධකයක් ලෙසද සළකා ඇත. ===බටහිර ලෝකයේ ශරීර විදීම සදහා වර්ධනය වෙමින් පවතින ජනප්‍රියත්වය=== [[ගොනුව:Portrait of dark haired girl with beautiful eyes and several piercings.jpg|thumbnail|වම|විවිධ මුහුණු සිදුරුකිරීම් කර ඇති කාන්තාවක්]] 20 වන සියවසේදී ශරීරයේ ඕනෑම කොටසක් සිදුරුකිරීම හෝ අලංකාර කිරීම ප්‍රසිද්ධ ක්‍රියාවක් බවට නොතිබුණි. නමුත් දෙවනලෝක යුද්ධයෙන් පසු එය පිරිමින් අතර ජනප්‍රිය වීමට පටන්ගැනුණි. තවද කන් විදීමද ස්ත්‍රීන් අතර එතරම්ප්‍රසිද්ධ ක්‍රියාවක් බවට නොතිබුණි. නමුත් 1960 පමණ වන විට එය ක්‍රමක්‍රමයෙන් කාන්තාවන් අතර ප්‍රසිද්ධ වීමට පටන්ගැනුණි. නමුත් 1970 පමණ වන විට එය තව දුරටත් ප්‍රසිද්ධවීමට හා ව්‍යාප්තවීමට පටන්ගැනුණි. ශරීර සිදුරුකිරීම හා අලංකාරකිරීමද කැලිෆෝනියා වාසීන් වන Mallay හා Ward විසින් ඇමෙරිකාවේ ප්‍රසිද්ධ කළ අතර එමනිසා ඔවුන් "නූතන ශරීර විදීමේ පියා" ලෙසද හදුන්වනු ලැබේ. 1975 වර්ෂයේ Ward විසින් බටහිර Hollywood හි ශරීර සිදුරුකිරීමේ හා අලංකාරකිරීමේ ව්‍යාපාරය ව්‍යාප්ත වූ අතර ඒ අතරතුරම Ward,Malley හා Musafar නම් පුද්ගලයන් එකතු වී මේ සම්බන්ධව කෘතිද හෙළිදැක්වූහ. එංගලන්තයේ ශරීර සිදුරුකිරීම හා අලංකාරකිරීම 1987 වන විට වර්ධනයවීමට පටන්ගත් අතර ඇමෙරිකාවේ එය 1990 වනවිට ජනප්‍රිය විය. තවද ඒ සදහා අවශ්‍ය ආභරණ සුලභයෙන් ලබා ගත හැකිවීම මෙම ජනප්‍රියත්වයට හේතු සාධකයක් විය. සම්ප්‍රදායික සිරුරුවිදීම හා අලංකාරකිරීමේ ක්‍රම අමතරව වර්තමාන තාක්ෂණයේ දියුණුවත් සමගම තව තවත් ශරීර විදීමේ හා අලංකාරකිරීමේ ක්‍රම බිහි විය. ===21 සියවසේ සංඛ්‍යානය=== 2005 වර්ෂයේදී එංගලන්තයේ වයස අවරුදු 16 ට වැඩි 10,503 පිරිසකගෙන් කළ සමීක්ෂණයකදී ආසන්න වශයෙන් ප්‍රදේශයේ 10% ක් පමණ පිරිසක් ශරීරවිදීම් සහ අලංකාරකිරීම් කර ඇති බව සොයාගෙන ඇත. එයිනුත් අවුරුදු 16-24 අතර පවතින කාන්තාවන් 46% ක් සිටින බවද සොයාගෙන ඇත. තවද 33% ක පිරිසක් නාභිය අලංකාර කර ඇති අතර නාසය 19% ක්ද,කන් 13% ක්ද,දිව 9% ක්ද,තොල් 8% ක්ද, අලංකාර කර ඇතිබව සොයාගෙන ඇත. තවද කාන්තාවන් අතර ඇස්බැම අලංකාර කිරීම ජනප්‍රිය බවද, පිරිමින් අතර නාභිය අලංකාර කිරීම ජනප්‍රිය බවත් සමීක්ෂණයේදී හෙළිදරව්වේ. ==ශරීරය සිදුරුකිරීම සදහා හේතු== ශරීර සිදුරුකිරීම සදහා හේතුන් රාශියක් තිබේ. 2001 වසරේදී Clinical Nursing Research නම් ආයතනය මගින් කළ සමීක්ෂණයකදී ශරීර විදීම් කරන පිරිසගෙන් 62% ක පිරිසක් එය සිදුකරනුයේ තමන්ගේ පෞද්ගලික කරුණු සදහා බව හෙළිදරව් වී ඇත. තවද මිනිසුන් තමන්ගේ ජීවිතයේ සිදුවුණු අප්‍රසන්න සිදුවීම්වලින් ඉවත්වීමට ශරීරවිදීම් සිදුකරයි. තවද සමහර මිනිසුන් තම ශරීරයේ අවයව ඉස්මතු කිරීම සදහාද ශරීර විදීම් සිදු කරයි. තවත් සමහර මිනිසුන් ලිංගික අභිමතය සදහාද තාවකාලික හෝ ස්ථිර ශරීර විදීම් සිදුකරයි. ==ශරීරය සිදුරුකිරීමේ තහනම සහ තහංචිය== ශරීර සිදුරුකිරීම් සහ අලංකාර කිරීම ලෝකය පුර පැතිර තිබුණත් තවමත් එය තරුණයන් අතර මතභේදකාරී තත්ත්වයක පවතී. එම නිසා සමහර රටවල් බාලවයස්කරුන්ට ශරීර විදීම් සිදුකිරීමේදී දෙමව්පියන්ගේ අනුමැතිය ලබාගතයුතු බව නීති පනවා තිබේ. ස්කොට්ලන්ඩ්හි මෙම නීතිය වයස් අවුරුදු 16 ට අඩු ළමුන් සදහා ක්‍රියාත්මක වන අතර වේල්ස් හිද මෙම නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන්ගෙන ඇත. තවද දෙමව්පියන්ගේ අනුමැතිය ලබාගැනීමට අමතරව බටහිර ඕස්ට්‍රේලියාවේ බාලවයස්කරුවන්ගේ සමහර අවයව විදීම් සිදුකිරීමට තහනම් කර ඇත. තවද ඇමෙරිකාවේ ඇති ප්‍රාන්ත බොහෝමයකවාගේ බලවයස්කරුවන්ට ශරීරවිදීම් සහ අලංකාර කිරීම් කිරීමට දෙමව්පියන්ගේ අනුමැතිය ඉල්ලයි. ==ලෝක වාර්තා== [[ගොනුව:Elaine Davidson Front.jpg|thumbnail|වම|Elaine Davidson, "අධික ශරීරවිදීම් ඇති කාන්තාව"]] ස්කොට්ලන්ඩ්හි Elaine Davidson සිරුරේ අධික විදීම්තිබීමේ ගිනස් ලෝක වාර්තාවට උරුමකම් කියන අතර එමනිසා ඇයට "අධික ශරීරවිදීම් ඇති කාන්තාව"(Most Pierced Woman) ලෙසද කියනු ලැබේ. ඇය මුලින්ම මෙම ගිනස් ලෝක වාර්තාව 2000 වර්ෂයේ තැබූ අතර එවිට ශරීරයේ විදීම් 462ක් ද මුහුණේ සහ ඔළුවේ විදීම් 192ක් ද තිබුණි. තවද එය 2006 ජූනි 8 වනවිට එම ශරීරවිදීම් සංඛ්‍යාව 4225 ක් දක්වා වැඩි කළ අතර 2009 පෙබරවාරි වනවිට එය 6005 වැඩිකර ගැනීමට ඇය සමත්විය. තවද 2003 ජනවාරි මාසයේ කැනේඩියානු ජාතික Brent Moffat එක සැසියකදී අධික ශරීරවිදීම් ගණනක් තබාගැනීමේ ගිනස් ලෝක වාර්තාව උරුමකර ගත්තේය. එහිදී ඔහු පැය 7 ක කාලයකදී එකවරම ශරීරවිදීම් 700ක් තබා ගත්තේය. තවද එම අවුරුද්දේම Brent Moffat පැය 4ක් සහ විනාඩි 30ක කාලයකදී ශරීරවිදීම් 900ක් තබාගත්තේය. පසුව 2006 මාර්තු 4 වන දින Kam Ma විසින් එම ගිනස් වාර්තාව තමා වෙත හරවගන්න ලදී. ඒ සදහා ඔහු පැය 7ක් සහ විනාඩි 55ක කාලයක් තුළ ශරීරවිදීම් 1015ක් තබාගත්තේය. ==සමකාලීන ශරීරවිදීම් පුහුණුව== ===වර්තමානයේ ශරීරවිදීම් සදහා යොදාගන්නා ආභරණ=== ශරීර සිදුරුකිරීම සහ අලංකාරකිරීමට යොදාගන්නා ආභරණ එම ආභරණ මගින් අසාත්මික රෝග පැතිරීම වැළැක්විය හැකි ආභරණයක් විය යුතුය. ශරීර සිදුරුකිරීම සහ අලංකාර කිරීමට නොයෙකුත් උපකරණ භාවිතා කරන අතර ඒවායේ වැසි මෙන්ම අවාසිද පවතී. සුදු යකඩ, නයෝබියම්, ටයිටේනියම් මේ සදහා පොදුවේ භාවිතා කරන අතර අසාත්මික රෝග පැතිරීම වැළැක්වීමට ටයිටේනියම් මූලද්‍රව්‍ය වඩාත් උචිත වේ. තවද ප්ලැටිනම් සහ පැලෑඩ්යම්ද යෝග්‍ය විකල්පයන් වන අතර ඒවා පළමු වතාවට ශරීර සිදුරුකිරීම් සදහා භාවිතා කළ හැක. තවද මුල්වතවට සිදුරුකිරීමේදී ඒ සදහා රන් ආභරණ භාවිතා නොකළ යුතුය. හේතුව එහි අනෙකුත් ලෝහ මිශ්‍ර වී ඇති බැවිනි. තවද පිරිසිදු රිදී වලින් කරන ලද ආභරණ ශරීර සිදුරුකිරීම සහ අලංකාර කිරීමට යෝග්‍ය නොවේ. හේතුව එමගින් අසාත්මික රෝග පැතිරවිය හැකි බැවිනි. ===ශරීරවිදීමේ උපකරණ=== දිගුකාලීන ශරීරවිදීමක් සිදුකිරීමට, ශරීරයේ ශරීරවිදීම් සිදුකළ යුතු ස්‌ථානයට ඉතා තියුණු උපකරණයක් භාවීතාකර සිදුරුකිරීම සිදුකරයි. මෙය ශරීර විදීමේ කටුවක් භාවිතයෙන්ද සිදුකළ හැක. පහත සදහන් උපකරණ ශරීරවිදීමේදී භාවිතා වේ. '''ශරීරවිදීමේ කටුව''' ඇමෙරිකාවේ ශරීරවිදීම් සිදුකිරීමේ සම්ප්‍රදායක ක්‍රමය වනුයේ විදීමේ කටු භාවිතා කිරීක වන අතර එම කටුව විවිධ දිගෙන්,විවිධ ප්‍රමාණයෙන් හා විවිධ ස්වභාවයෙන් පවතී. සෘජු කටු හා වක්‍ර කටු ලෙස කටු දෙවර්ගයක් තිබෙන අතර සෘජු කටු ශරීරයේ නොයෙකුත් ස්ථාන සිදුරුකිරීමට යෝග්‍ය වන අතර සෘජු කටු භාවිතා කළ නොහෙකි ස්ථානවලට වක්‍ර කටු භාවිතා වේ. විදීම් සදහා යොදාගන්නා කටුවේ පරිමාණය පළදන ආභාරණයේ පරිමනයෙන්ම තිබීම වඩාත් යෝග්‍ය වේ. කටුව අතින් ශරීරයට අතුල කරන අතර සමහර අවස්ථාවලදී ඒ සදහා පවතින අල්ලුවද භාවිතා කරනු ලබයි. '''සිදුරුකිරීමේ තුවක්කුව''' [[ගොනුව:Ear Piercing Gun.jpg|thumbnail|දකුණ|කන් සිදුරුකිරීමේ තුවක්කුව]] බටහිර ලෝකයේ කාන්තාවන් විශාල ප්‍රමාණයක් කන් සිදුරුකිරීම සදහා මෙම උපකරණය භාවිතා කරයි. මෙය ඉතා ආරක්ෂාකාරී ක්‍රමයක් වන අතර ශරීරයේ අනෙකුත් අවයව හැර කන්පෙති සිදුරුකිරීමට මෙය යොදාගැනීම තරමක් අනතුරුදායක වේ. '''කැන්නුලා'''(Cannula) කැන්නුලා යනු ශරීරයට ඇතුල් කළ හැකි බටයක් හෝ නලයක් වැනි උපකරණයකි. අමෙරිකාවෙන් පිටත මෙම උපකරණ ශරීරවිදීම සදහා බහුලව භාවිතා වේ. හේතුව එම රටවල්වල ශරීරවිදීම සදහා කටු භාවිතාකිරීම නීතිවිරෝධී කටයුත්තක් බව සළකන බැවිනි. '''චර්මීය කටුව'''(Dermal Punch) මෙය තරමක් විශාල සිදුරුකිරීමට යෝග්‍ය වන අතර සිදුරු කලයුතු ස්ථානයේ ඇති ඉතා සියුම් වියමන් ඉවත්කිරීම සදහා උපකාරී වේ. '''කෝක්''' (Cork) කටුවකින් සිදුරුකිරීමේදී කටුව ලබාගැනීම සදහා මෙය සිරුරේ කටුව ඇතුල්වන පැත්තට විරුද්ධ පැත්තේ ස්ථානගත කරනු ලැබේ. '''ඇනිස්තේසියා'''(Anaesthesia) විශේෂයෙන් එංගලන්තය ඇතුළු යුරෝපා රටවල්වල ශරීර සිදුරුකිරීම් කිරීමට පෙර මෙය එන්නත් කිරීමෙන් ලබා දේ. ==ශරීර සිදුරුකිරීම් හා සම්බන්ධ අවදානම්== [[ගොනුව:Melag Autoclave 01.JPG|thumbnail|දකුණ|ආභරණ වායුහරණය කිරීම සදහා යොදාගන්නා උපකරණය]] ශරීරිව්දීම් යනු නොයෙකුත් අවදානම් සහිත ක්‍රියාදාමයකි. 2005 වසරේදී එංගලන්තයේ මිනිසුන් 10503ක ගෙන් කෙරුණු සමීක්ෂණයකදී, 31% ක පමණ පිරිසකට ශරීරවිදීම් මගින් අවුල් සහගත තත්ත්ව ඇති වූ අතර එයින් 15.2%ක පිරිසකට අවදානම සුවකිරීම සදහා වෘත්තීමය උදව් අවශ්‍ය වූ අතර 0.9% පිරිසකට බරපතල අවදානම් හේතුවෙන් රෝහල් ගතකිරීමට සිදුවුණු බවද වාර්තාවේ. ශරීරවිදීම් හා සම්බන්ධ අවදානම් * ශරීර සිදුරුකර ආභරණ පැළදීමේදී එම ආභරණ තැන ඇති ලෝහය මගින් අසාත්මික විපාක ඇතිවිය හැක. තත්ත්වයෙන් උසස් ටයිටේනියම්,නයෝබියම් වැනි ආභරණ භාවිතාකිරීම මගින් මෙම අවදානම් තත්වය අඩුකරගත හැක. * බැක්ටීරියා හෝ වෛරස් මගින් නොයෙකුත් ආසදන ඇතිවිය හැක. විශේෂයෙන් [[Staphylococcus aureus]], group A streptococcus සහ Pseudomonas spp යන ආසාදනයන් ඇතිවිය හැක.16 වන සියවසේදී වාර්තා වුණු යුරෝපයේ අනුජීවවිද්‍යා සයන සමිතිය විසින් වර්තාවුණු වාර්තාව අනුව බැක්ටීරියා මගින් ඇතිවන ආසාදන කලාතුරයකින් බරපතල ආසාදන බවට පත්වන බව සදහන් වේ. තවද 2006 වසරේදී ඉන්දියානා(Indiana)කාන්තාවක් තමන්ගේ චූචූකය විදීමෙන් ඇතිවූ ආසාදනයකින් පියයුරක් අහිමිකර ගත බවද වාර්තාවල සදහන් වේ. * හයිපර්ට්‍රෝෆික් ලප(hypertrophic scar) සහ කැලොයිඩ්(Keloid) ආකාරයේ ලප අධික ලෙස පටකවල ඇතිවිය හැක. තවද ශරීරවිදීම් කළවිට එය ඉවත්කළ හැකිවූවද එමගින් ලප ඇතිවිය හැක. * ශරීරවිදීම් සිදුකල ආභරණ ඉරීම,එකිනෙක ගැටීම සහ ගැස්සීමකින් සෙළවීම යනාදී කරුණු නිසා ශාරීරික ක්ෂතිය ඇතිවිය හැක. තවද ව්මගින් තුවාල ඇතිවූ විට සුවවීමට වැඩි කාලයක් ගනී. උචිත ප්‍රමාණයේ ආභරණ පැළදීම හා ඒවා අනවශ්‍ය ලෙස නොවෙනස් කිරීම මගින් මෙම අවදානම් තත්ත්ව මග හරවා ගත හැක. * තවද දිව,තොල් සිදුරුකිරීමේදී දත්වලට හානි විය හැකි අතර එමගින් මුඛ ක්ෂතිය ඇතිවිය හැක. වර්තමානයේ ශරීර සිදුරුකිරීම් කරනු ලබන ස්ථාන ශරීර සිදුකිරීම් කරනු ලබන පුද්ගලයාගේ සෞඛ්‍යය හා විදීම සිදුකරන ස්ථානය ආරක්ෂා කරගැනීමට නොයෙකුත් උපක්‍රම භාවිතා කරයි. තවද බොහෝ ස්ථානාවල විදීම සිදුකරන පුද්ගලයා විදීම සිදුකිරීමේදී අත්මේස් පැළද සිටින අතර විදීම කළ පසු විදීම කරනු ලබන පුද්ගලයාට අවශ්‍ය සනීපාරක්ෂක කටයුතු ලබාදේ. තවද භාවිතා කරන මෙම අත්මේස් විටින්විට මාරුකරන අතර සමහර ස්ථානවල පියවරෙන් පියවරට මාරුකිරීම සදහාද එම පුද්ගලයින් පුරුදු වී තිබේ. තවත් සමහර ප්‍රදේශවල මෙම කටයුතු කිරීමේදී නිර්වාණු කළ අත්මේස් භාවිතාකිරීම අනිවාර්ය වේ. තවද ෆ්ලොරිඩා (Florida) සහ සවුත් කැරෝලිනා (South Carolina) යන ප්‍රාන්තවල අත්මේස් මෙන්ම යොදාගන්නා ලද උපකරණ, ආභරණ යන සියල්ලන්ම නිර්වාණු හා වයුහරණය කිරීම අනිවාර්ය වේ. ==සුවවීමේ ක්‍රියාවලිය සහ ශරීරවිදීමෙන් පසු සැළකිය යුතු කරුණු== ශරීරවිදීමෙන් පසු සැළකිල්ලෙන් සිටිය යුතු ආකාරය කාලයෙන් කාලයට වෙනස් වූ අතර ශරීරවිදීම් සිදුකරනු ලබන පුද්ගලයන් එම ක්‍රියාවලිය පිළිපැදිය යුතු බවද නිර්දේශ කර ඇත. තවද එම ක්‍රියාදාම පිළිබදව මිථ්‍යා හා අහිතකර නිර්දේශද පවතී. එමනිසා සමහර ප්‍රදේශවල ශරීරිව්දීම් සිදුකළ පසු සැළකිය යුතු කරුණු පිළිබදව උපදේශ ලබාදීම නීතිය මගින් අනිවාර්ය කර තිබේ. ශරීරවිදීම් සුවවීමේ ක්රියවලියේ අදියර 03ක් පවතී. * කුපීත කරවන අදියරය, මෙම අදියරයේදී තුවාලයෙන් එනම් විදපු සිදුරෙන් ලේ ගැලීම සිදුවේ. * වර්ධනයවීමේ හෝ ප්‍රගුණනවීමේ අදියරය, මෙම අවස්ථාවේදී තුවාලය සුවවීමට අවශ්‍ය සෛල සහ ප්‍රෝටීන ශරීරය මගින් සැපයෙන අතර මෙම අදියර කාලය සතියක්,මාසයක් හෝ අවුරුද්දක් ලෙස පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට වෙනස් වේ. * පරිණතවීමේ හෝ නැවත සැකසීමේ අදියරය,මෙම අදියරය සම්පූර්ණවීමට මාසයක් හෝ අවුරුද්දක පමණ කාලයක් ගත වේ. තවද ශරීරවිදීම් කළවිට සුවකිරීමට ගන්නා කාලය එය සිදුකල ස්ථානය මත රදා පවතී. ජනනේන්ද්‍රීය විදීම තරමක් ඉක්මනින් සුවවන අතර නාභිය විදීම සුවවීමට තරමක් කාලයක් ගනී. සමහර වාර්තා අනුව නාභිය සිදුරුවිදීම සුවවීමට මාස 6ක සිට අවුරුදු 2ක අතර කාලයක් ගන්නා බව සදහන් වේ. එයට හේතුව විය හැක්කේ නිරන්තරයෙන් නාභිය හා වස්ත්‍ර අතර සිදුවන ඝට්ටනයයි. ==නිර්දේශන== {{refbegin|colwidth=33em}} *<!--3,000-->{{cite news |title=3,000 Piercings as 9/11 Tributes |date=7 September 2004 |work=[[Daily Times (Pakistan)|Daily Times]] |url=http://www.dailytimes.com.pk/default.asp?page=story_7-9-2004_pg9_4 |accessdate=6 December 2009 | ref={{harvid|''Daily Times''|2004}} }} *<!--Adler, R-->{{cite book|last=Adler|first=Rachel|authorlink=Rachel Adler|title=Engendering Judaism: an inclusive theology and ethics|date=January 1998|publisher=Jewish Publication Society|isbn=978-0-8276-0584-8|ref=harv}} *<!--Alvarez, M-->{{cite web |title=Dr. Manny's Health Beat: Do's & Don'ts for Safe Body Piercing |date=17 November 2006 |first=Manny |last=Alvarez |authorlink=Manny Alvarez |publisher=FOX News |url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,230101,00.html |accessdate=6 December 2009 |ref=harv}} *<!--American-->{{cite book |title=Anthropological Papers of the American Museum of Natural History |volume=16 |author=[[American Museum of Natural History]] |year=1921 |ref=harv}} *<!--Angel, E-->{{cite book | ref = harv |title=The Piercing Bible: The Definitive Guide to Safe Body Piercing |first=Elayne |last=Angel |authorlink=Elayne Angel |url=http://books.google.com/?id=uz-84gxdYAgC&printsec=frontcover&dq=isbn=1-58091-193-5&cd=1#v=onepage&q=|publisher=The Crossing Press |year=2009 |isbn=1-58091-193-5}} *<!--APP-->{{cite web | title = APP Information | publisher = Association of Professional Piercers | accessdate = 18 May 2012 | url = http://www.safepiercing.org/piercing/faq/#guns | ref= harv}} *<!--BBC-->{{cite news | author=BBC| title = Parents 'should approve skin piercings for under-16s'| work = [[BBC]] | date = 18 October 2011 | url = http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-politics-15335707| ref={{harvid|BBC|2011}}}} *<!--Body-->{{cite web |url=http://www.lds.org/ldsorg/v/index.jsp?vgnextoid=bbd508f54922d010VgnVCM1000004d82620aRCRD&locale=0&sourceId=810739b439c98010VgnVCM1000004d82620a____ |title=Body Piercing |publisher=[[The Church of Jesus Christ of Latter-day Saints]] |accessdate=14 December 2009}} <!--no idea what this is supposed to do ref={{harvid|Church of Jesus Christ of Latter-day Saints|2009}}--> *<!--Bone, A-->{{cite journal |title=Body Piercing in England: a Survey of Piercing at Sites Other than Earlobe |work=British Medical Journal |issue=336 |pages=1426–1428|doi=10.1136/bmj.39580.497176.25 |date=21 June 2008 |url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/336/7658/1426#REF5 |last=Bone |first=Angie |author2=Fortune Ncube|author3=Tom Nichols|author4=Norman D Noah |accessdate=6 January 2010 |ref = {{harvid|Bone|Ncube|Nichols|Noah|2008}} |volume=336}} *<!--Brodsky, D-->{{cite book|last=Brodsky|first=David|title=A Bride Without a Blessing: a Study in the Redaction and Content of Massekhet Kallah and its Gemara|year=2006|publisher=Mohr Siebeck|isbn=978-3-16-149019-4 |ref=harv}} *<!--Brody, J-->{{cite news |title=Fresh Warnings on the Perils of Piercing |last=Brody |first=Jane E. |authorlink=Jane Brody|work=New York Times |date=4 April 2000 |accessdate=6 December 2009 |url=http://www.nytimes.com/2000/04/04/health/personal-health-fresh-warnings-on-the-perils-of-piercing.html?pagewanted=all |ref=harv}} *<!--Children-->{{cite web | url = http://www.austlii.edu.au/au/legis/wa/consol_act/cacsa2004318/s104a.html | work = Western Australian Consolidated Acts | title = Children and Community Services Act 2004 - SECT 104A | year = 2004 | accessdate = 3 January 2013 | ref=harv}} *<!--Currie-McGee-->{{cite book |title=Tattoos and Body Piercing |url=https://archive.org/details/tattoosbodypierc00curr |last=Currie-McGhee |first=Leanne K. |series=Lucent Overview Series |publisher=Lucent Books |year=2006 |page=[https://archive.org/details/tattoosbodypierc00curr/page/11 11] |isbn=1-59018-749-0|ref=harv}} *<!--De Cuyper-->{{cite book | ref=harv|title=Dermatologic Complications with Body Art: Tattoos, Piercings and Permanent Make-Up | editor1-first= Christa |editor1-last=De Cuyper |editor2-first=Maria Luisa |editor2-last=Pérez-Cotopos | publisher = Springer Books | year = 2010 |isbn=978-3-642-03291-2 | chapter = Piercings: Techniques and Complications | last=De Cuyper | first = Christa | coauthors =Maria Luisa Pérez-Cotopos, Laura Cossio | pages = 43–52}} *<!--Department-->{{cite web | url = http://www.public.health.wa.gov.au/cproot/1469/2/Use_of_Ear_Piercing_Guns.pdf | title = Use of Ear Piercing Guns | last = Department of Health, Western Australia | year = 2006 | accessdate = 3 January 2013 | ref = harv}} *<!--DeMello, M-->{{cite book |ref=harv|title=Encyclopedia of Body Adornment |url=https://archive.org/details/encyclopediaofbo0000deme|first=Margo |last=DeMello |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2007 |isbn=0-313-33695-4}} *<!--DeMello, M-->{{cite book | ref=harv|title=Faces Around the World| url=https://archive.org/details/facesaroundworld0000deme|first=Margo|last=DeMello | publisher=ABC-Clio|year=2012|isbn=1598846175}} *<!--Folkard-->{{cite book |title=Guinness World Records |year=2004 |publisher=Guinness World Records |edition=50 |isbn=1-892051-22-2 |first= Claire | last= Folkard |ref = harv}} *<!--Gay, K.-->{{cite book |title=Body Marks: Tattooing, Piercing, and Scarification |series=Women at War |last=Gay |first=Kathlyn |coauthors=Christine Whittington |publisher=Twenty-First Century Books |year=2002 |isbn=0-7613-2352-X |ref=harv}} *<!--Glenday, C-->{{cite book |title=Guinness World Records |year=2009 |last=Glenday |first=Craig |publisher=Random House, Inc. |isbn=0-553-59256-4 |ref=harv}} *<!--Government-->{{cite web | last = Government of Western Australia | first = Department for Child Protection | ref = harv | title = Written consent form for body piercing of a child under 18 years of age | url = http://www.dcp.wa.gov.au/ChildProtection/Documents/Piercing/PiercingConsentForm.pdf | accessdate = 3 January 2013}} *<!--Graves, B-->{{cite book |title=Tattooing and Body Piercing: Perspectives on Physical Health |last=Graves |first=Bonnie B. |publisher=Capstone Press |year=2000 |isbn=0-7368-0417-X |ref=harv}} *<!--Hastings, J-->{{cite book |ref = harv |title=Encyclopedia of Religion and Ethics, Part 17 |first=James |last=Hastings |editor1-first=John A. |editor1-last=Selbie |publisher=Kessinger Publishing |year=2003 |isbn=0-7661-3694-9 |page=397 |chapter=Nose-ornaments}} *<!--Hesse, R-->{{cite book | ref = harv |title=Jewelrymaking through History: an Encyclopedia |url=http://books.google.com/books?id=IVgU0icm948C&printsec=frontcover&dq=isbn=0-313-33507-9&cd=1#v=onepage&q=&f=false|series=Handicrafts Through World History |last=Hesse |first=Rayner W. |publisher=Greenwood Publishing Group |year=2007 |isbn=0-313-33507-9}} *<!--Kern, Stephen-->{{cite book |last=Kern |first=Stephen |title=Anatomy and Destiny: a Cultural History of the Human Body |url=https://archive.org/details/anatomydestiny0000unse |publisher=Bobbs-Merrill |year=1975 |isbn=0-672-52091-5|ref=harv}} *<!--King, D-->{{cite book |title=The Nez Perce |url=https://archive.org/details/nezperce0000king |series=First Americans&nbsp;– Group 3 |last=King |first=David C. |publisher=Marshall Cavendish |year=2007 |isbn=0-7614-2680-9 |ref = harv}} *<!--Koenig, L-->{{cite journal |pmc=1496593 |doi=10.1046/j.1525-1497.1999.00357.x |title=Body Piercing: Medical Concerns with Cutting-Edge Fashion |year=1999 |last1=Koenig | first1= Laura M. |journal=Journal of General Internal Medicine |volume=14 |pages=379–85 |pmid=10354260 |last2=Carnes |first2=M |issue=6|ref=harv}} *<!--Lawman, D-->{{cite book |title=Illustrated Dictionary of Anthropology |editor1-first=Denise |editor1-last=Lawman |chapter=Labrets |publisher=Lotus Press |year=2004 |isbn=81-89093-10-X | ref ={{harvid|Koenig|Carnes|1999}}}} *<!--Levin-->{{cite journal |first=Levin |last= Liran |title=Alveolar Bone Loss and Gingival Recession Due to Lip and Tongue Piercing |journal=N Y State Dent J |volume=73 |issue=4 |pages=48–50 |date=June 2007 |doi= |pmid=17891882| ref = harv}} *<!--Levin, Zadik-->{{cite journal |first=Levin | last = Liran |author2=Yehuda Zadik |title=Oral Piercing: Complications and Side Effects |journal=Am J Dent |volume=20 |issue=5 |pages=340–344 |date=October 2007 |doi=|pmid=17993034| ref = {{harvid|Levin|Zadik|2007}}}} *<!--Levin, Zadik & Becker-->{{cite journal |last=Liran |first=Levin |author2=Yehuda Zadik |author3=Tal Becker |title=Oral and Dental Complications of Intra-oral Piercing |journal=Dent Traumatol |volume=21 |issue=6 |pages=341–343 |date=December 2005 |pmid=16262620 |doi=10.1111/j.1600-9657.2005.00395.x |url=http://www3.interscience.wiley.com/journal/118672805/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 |accessdate=18 July 2008 |ref={{harvid|Levin|Zadik|Becker|2005}} |archive-date=18 December 2012 |archive-url=https://archive.today/20121218001707/http://www3.interscience.wiley.com/journal/118672805/abstract?CRETRY=1&SRETRY=0 |url-status=dead }} *<!--Lundskow, G-->{{cite book |ref=harv| title=The Sociology of Religion: A Substantive and Transdisciplinary Approach |url=https://archive.org/details/sociologyofrelig0000lund|first=George |last=Lundskow |publisher=Pine Forge Press |year=2008 |isbn=1412937213}} *<!--Mason-->{{cite news | last = Mason | first = Jennifer | title = Tongue Piercing Infection Death Prompts Warning | work = [[Australian Broadcasting Corporation]] | date = 18 October 2009 | url = http://www.abc.net.au/news/stories/2009/10/18/2717129.htm | accessdate = 6 April 2010 | ref = harv | archive-date = 1 February 2010 | archive-url = https://web.archive.org/web/20100201044708/http://www.abc.net.au/news/stories/2009/10/18/2717129.htm | url-status = dead}} *<!--Mayo-->{{cite web |title=Piercings: How to Prevent Complications |author=Mayo Clinic staff |url=http://www.mayoclinic.com/health/piercings/SN00049|publisher=Mayo Clinic |date=16 February 2008 |accessdate=6 December 2009 |ref = harv}} *<!--McRae, A-->{{cite book |title=365 Awesome Facts & Records about Everything |first=Anne |last=McRae |author2=Gill Davies |publisher=Struik |year=2006 |isbn=1-77007-428-7 |ref= {{harvid|McRae|Davies|2006}}}} *<!--Meltzer-->{{cite journal |title=Complications of Body Piercing |journal=American Family Physicians |last=Meltzer |first=Donna I. |date=15 November 2005 |volume=72 |issue=10 |pages=2029–2034 |url=http://www.aafp.org/afp/2005/1115/p2029.html |accessdate=14 December 2009 | ref = harv}} *<!--Miller, J-->{{cite book |title=The Body Art Book |url=https://archive.org/details/bodyartbookcompl0000mill |last=Miller |first=Jean-Chris |isbn=0-425-19726-3 |publisher=Penguin |year=2004 |ref=harv}} *<!--Most-->{{cite web |url=http://www.guinnessworldrecords.com/records/human_body/body_beautiful/most_body_piercings_surgical_needles.aspx |title=Most Body Piercings (surgical needles) |publisher=Guinness World Records |accessdate=15 December 2009 | ref = {{harvid|Guinness World Records|2009}}}} *<!--NCSL-->{{cite web | url = http://www.ncsl.org/issues-research/health/tattooing-and-body-piercing.aspx | title = Tattoos and Body Piercings for Minors | author = NCSL | publisher = National Conference of State Legislatures | date = December 2012 | accessdate = 3 January 2013 | ref = {{harvid|NCSL|2012}}}} *<!--Ooi-->{{cite book |title=Southeast Asia: a Historical Encyclopedia, from Angkor Wat to East Timor |volume=1 |last=Ooi |first=Keat Gin |publisher=ABC-CLIO |year=2004 |isbn=1-57607-770-5 | ref = harv}} *<!--Parents-->{{cite book|title=Parents|url=http://books.google.com/?id=KF8nAQAAIAAJ|accessdate=7 May 2010|date=1 January 2007|publisher=Stellan Consult Ltd.|ref=harv}} *<!--Past Out-->{{cite journal |url=http://www.campkc.com/campkc-content.php?Page_ID=748 |title=Past Out—What was Operation Spanner? |date=24 December 2007 |journal=Camp |publisher=Kansas City Anti-Violence Project |accessdate=6 December 2009 | ref= {{harvid|''Camp''|2007}}}} *<!--Phillips, M-->{{cite book |title=Ethiopia & Eritrea |url=https://archive.org/details/ethiopiaeritrea0000phil |series=Lonely Planet guidebooks |publisher=Lonely Planet |first=Matt |last=Phillips |author2=Jean-Bernard Carillet |edition=3 |year=2006 |isbn=1-74104-436-7 |ref = {{harvid|Phillips|Carillet|2006}}}} *<!--Pitts, V-->{{cite book |title=In the Flesh: the Cultural Politics of Body Modification |url=https://archive.org/details/infleshculturalp2003pitt |last=Pitts |first=Victoria |publisher=Palgrave Macmillan |year=2003 |isbn=0-312-29311-9 |ref = harv}} *<!--Pitts-Taylor, V-->{{cite book|last=Pitts-Taylor|first=Victoria|title=Cultural Encyclopedia of the Body: M-Z|url=https://archive.org/details/culturalencyclop0000unse|year=2008|publisher=Greenwood Press|isbn=978-0-313-34147-2|ref = harv}} *<!--Porterfield-->{{cite book |title=Religion and American Cultures: an Encyclopedia of Traditions, Diversity, and Popular Expressions |volume=2 |editors=Gary Laderman and Luis D. Leon |last=Porterfield |first=Amanda |publisher=ABC-CLIO |year=2003 |isbn=1-57607-238-X |ref= harv}} *<!--Prissant, C-->{{cite book|last=Prisant|first=Carol|title=Antiques Roadshow Collectibles: the Complete Guide to Collecting 20th-century Toys, Glassware, Costume Jewelry, Memorabilia, Ceramics & More|url=https://archive.org/details/antiquesroadshow0000pris|date=18 January 2003|publisher=Workman Publishing|isbn=978-0-7611-2822-9|ref=harv}} *<!--Romanienko-->{{cite book | last = Romanienko | first = Lisiunia | year = 2011 | title = Body Piercing and Identity Construction | url = https://archive.org/details/bodypiercingiden0000roma | publisher = Palgrave Macmillan | isbn = 0-230-11032-0|ref=harv}} *<!--Rutty, G-->{{cite book |last=Rutty |first=Guy N. |title=Essentials of Autopsy Practice |url=https://archive.org/details/essentialsofauto0000unse |date=31 January 2004 |publisher=Springer |isbn=978-1-85233-541-0 |ref=harv }} *<!--Siegel-->{{cite news |last=Siegel |first=Judy |work=[[Jerusalem Post]] |title=Soldier's Tongue Piercing Causes Fatal Infection |date=23 September 2008 |url=http://www.highbeam.com/doc/1P1-156541113.html |accessdate=6 April 2010 |ref=harv |archive-date=5 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121105220441/http://www.highbeam.com/doc/1P1-156541113.html |url-status=dead }} *<!--Smith, H-->{{cite book |ref=harv|title=Jewellery |volume=16 |series=Connoisseur's library |last=Smith |first=Harold Clifford |editor1-last=Davenport |editor1-first=C. |edition=2nd |publisher=Methuen and co. |year=1908}} *<!--Smith, RJ-->{{cite book |ref=harv |editor1=Jonathan Lethem |editor2=Paul Bresnick |title=Da Capo Best Music Writing 2002: The Year's Finest Writing on Rock, Pop, Jazz, Country, and More |year=2002 |publisher=Da Capo Press |isbn=0-306-81166-9 |chapter=The Many Faces of Korla Pandit |url=http://books.google.com/?id=8g9-L3ymrq4C&printsec=frontcover&dq=isbn=0-306-81166-9&cd=1#v=onepage&q= |url-status=live |accessdate=12 November 2013 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *<!--Tattoo-->{{cite web |url=http://www.medicalnewstoday.com/articles/41238.php |title=Tattoo, Piercing and Breast Implantation Infections |date=8 April 2006 |accessdate=27 November 2008 |publisher = [[Medical News Today]]| ref = {{harvid|Medical News Today|2006}}}} *<!--Tongue-->{{cite web |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/399218.stm|title=Tongue Piercing 'Can Be Fatal' |author= |date=July 21, 1999 |work= |publisher=[[BBC News]] |accessdate=6 April 2010| ref = {{harvid|BBC News|1999}}}} *<!--Ullman, Y.-->{{cite web | ref = harv |first=Yirmiyahu |last=Ullman |title=Hoops on Studs |url=http://ohr.edu/yhiy/article.php/3430 |work=Ask the Rabbi |publisher=Ohr Somayach |date=15 March 2008 |accessdate=4 April 2010 }} *<!--Vale, V-->{{cite book|last1=Vale|first1=V.|author2=Andrea Juno|title=Modern Primitives: an Investigation of Contemporary Adornment & Ritual|year=1989|publisher=Re/Search Publications|isbn=978-0-940642-14-0|ref={{harvid|Vale|Juno|1989}}}} *<!--van den Brink, J.-->{{cite book |title=The Haida Indians: Cultural Change Mainly between 1876–1970 |url=https://archive.org/details/haidaindianscult0000brin |year=1974 |isbn=90-04-03991-0 |first=Jacob Herman | last = van den Brink |publisher=Brill |location=Leiden | ref=harv}} *<!--Wagner, S-->{{cite book|first=Stanley M. |last = Wagner|title=Onkelos on the Torah: Understanding the Bible Text|year=2006|publisher=Gefen Publishing House Ltd|isbn=978-965-229-341-1|ref=harv}} *<!--Ward, J.-->{{cite web | ref = harv |url=http://www.gauntletenterprises.com/BME/jimward/20040315.html |title=Who was Doug Malloy |last=Ward | first=Jim |authorlink=Jim Ward (body piercer)|date=23 January 2004 |accessdate=7 May 2010 |publisher=[[BMEzine]]}} *<!--Weule, K.-->{{cite book |title=Native Life in East Africa: the Results of an Ethnological Research Expedition |last=Weule |first=Karl |author2=Alice Werner |publisher=Sir I. Pitman & Sons, ltd. |year=1909 |ref = {{harvid|Weule|Werner|1909}}}} *<!--White, J.-->{{cite book |ref = harv |title=Ancient Egypt; Its Culture and History |url = https://archive.org/details/ancientegyptitsc00whit |last=White |first=Jon Ewbank Manchip |publisher=Courier Dover Publications |year=1970 |isbn=0-486-22548-8}} *<!--Wilkinson, J.-->{{cite book |title=Manners and Customs of the Ancient Egyptians |volume=3 |last=Wilkinson |first=Sir John Gardner |year=1837 | publisher=J. Murray | ref = harv}} *<!--Wood, J.-->{{cite book |title=The Natural History of Man |volume=1 |last=Wood |first=John George |publisher=Routledge |year=1874 |ref= harv}} *<!--Woods, S-->{{cite web | ref = harv |url=http://www.esquire.com/women/sex/ESQ020602SEX_50 |title=Why is the Prince Albert Piercing Named after Prince Albert? |last=Woods |first=Stacey Grenrock |date=1 February 2006 |work=[[Esquire (magazine)|Esquire]] |accessdate=5 December 2009 }} *<!--World's-->{{cite news |title=World's Most Pierced Woman Adds to Her Collection |date=23 February 2009 |work=[[The Daily Telegraph]]|url=http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/howaboutthat/4786930/Worlds-most-pierced-woman-adds-to-her-collection.html|accessdate=15 December 2009|ref={{harvid|''Daily Telegraph''|2009}}}} *<!--Zadik-->{{cite journal |last=Zadik |first=Yehuda |author2=Sandler Vadim |title=Periodontal Attachment Loss Due to Applying Force by Tongue Piercing |journal=J Calif Dent Assoc |volume=35 |issue=8 |pages=550–553 |date=August 2007 |pmid=17941300 |doi= |url=http://www.cda.org/page/Library/cda_member/pubs/journal/jour0807/zadik.pdf |format=PDF |accessdate=16 July 2008 |ref={{harvid|Zadik|Sandler|2007}} |archive-date=10 September 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080910170125/http://www.cda.org/page/Library/cda_member/pubs/journal/jour0807/zadik.pdf |url-status=dead }} *<!--Zadik-->{{cite journal |last = Zadik | first = Yehuda |author2=Burnstein Saar|author3=Derazne Estella|author4=Sandler Vadim|author5=Ianculovici Clariel|author6=Halperin Tamar |title=Colonization of Candida: prevalence among tongue-pierced and non-pierced immunocompetent adults |journal=Oral Dis |volume=16 |issue=2 |pages=172–5 |date=March 2010 |pmid=19732353 | ref = {{harvid|Zadik|et al.|2010}} |doi=10.1111/j.1601-0825.2009.01618.x}} {{refend}} ozk0hwggk16r2muzyb5qogbys1ey6a4 ප්‍රභේදය:ඇමරිකානු සිවිල් යුද්ධයේ සංගීතය 0 52581 800216 796791 2026-09-25T06:56:49Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800216 wikitext text/x-wiki [[File:HowAreYouJohnMorgan1864.png|alt=Stylized drawing of a man on a mule, dressed in suit coat with feathers in his hat; the sheet music is entitled "How Are You John Brown, Comic song, Sequel to Here's Your Mule."|thumb|250px|Typical cover of sheet music, with songs depicting the individuals of the era, such as [[John Hunt Morgan]]]] {{USmusichistory}} During the American Civil War, music played a prominent role on both sides of the conflict: [[Union (American Civil War)|Union]] and [[Confederate States of America|Confederate]]. On the [[American Civil War]] battlefield, different instruments including [[Bugle (instrument)|bugles]], [[drum]]s, and [[Fife (musical instrument)|fife]]s were played to issue marching orders or sometimes simply to boost the morale of one's fellow soldiers. Singing was also employed as a recreational activity, but as a release from the inevitable tensions that come with fighting in a war, particularly a war in which the issue of freedom of a race is to be decided. In camp, music was a diversion away from the bloodshed, helping the soldiers deal with homesickness and boredom. Soldiers of both sides often engaged in recreation with musical instruments, and when the opposing armies were near each other, sometimes the bands from both sides of the conflict played against each other on the night before a battle. Each side had its particular favorite tunes, while some music was enjoyed by Northerners and Southerners alike, as exemplified by [[United States President]] [[Abraham Lincoln]]'s love of ''[[Dixie (song)|Dixie]]'', the unofficial anthem of the Confederacy. To this day, many of the songs are sung when a patriotic piece is required. The war's music also inspired music artists such as [[Lynyrd Skynyrd]] and [[Elvis Presley]]. ==Development of American music== The Civil War was an important period in the development of American music. During the Civil War, when soldiers from across the country commingled, the multifarious strands of American music began to crossfertilize each other, a process that was aided by the burgeoning [[railroad]] industry and other technological developments that made travel and communication easier. Army units included individuals from across the country, and they rapidly traded tunes, instruments and techniques. The songs that arose from this fusion were "the first American folk music with discernible features that can be considered unique to America".<ref name=CivilWarballads2>Struble, pg. xvii</ref> The war was an impetus for the creation of many songs that became and remained wildly popular; the songs were aroused by "all the varied passions (that the Civil War inspired)" and "echoed and re-echoed" every aspect of the war. John Tasker Howard has claimed that the songs from this era "could be arranged in proper sequence to form an actual history of the conflicts; its events, its principal characters, and the ideals and principles of the opposing sides".<ref name=Howard>Howard, John Tasker, cited in Ewen, pg. 19 (no specific source given)</ref> In addition to, and in conjunction with, popular songs with patriotic fervor, the Civil War era also produced a great body of [[brass band]] pieces, from both the North and the South,<ref name=brassband>[http://memory.loc.gov/ammem/cwmhtml/cwmhome.html Library of Congress]: Band Music from the Civil War Era</ref> as well as other military musical traditions like the [[Bugle (instrument)|bugle]] call "[[Taps]]". ==Regulations== [[File:Johnlclem 1863.jpg|alt=Boy wearing Union uniform, hat and boots, looks into the camera.|thumb|[[John Clem]], a twelve-year-old Union drummer boy]] In May 1861 the [[United States War Department]] officially approved that every regiment of infantry and artillery could have a [[brass band]] with 24 members, while a cavalry regiment could have one of sixteen members. The [[Confederate States Army|Confederate army]] would also have brass bands. This was followed by a [[Union army]] regulation of July 1861 requiring every infantry, artillery, or cavalry company to have two musicians and for there to be a twenty-four man band for every regiment.<ref name="Lanning p.243">Lanning p.243</ref> The July 1861 requirement was ignored as the war dragged on, as riflemen were more needed than musicians. In July 1862 the brass bands of the Union were disassembled by the adjutant general, although the soldiers that comprised them were sometimes reenlisted and assigned to musician roles. A survey in October 1861 found that 75% of Union regiments had a band.<ref name="Lanning p.243"/> By December 1861 the Union army had 28,000 musicians in 618 bands; a ratio of one soldier out of 41 who served the army was a musician, and the Confederate army was believed to have a similar ratio.<ref>Lanning p.243, Vaughan pp.194,195</ref> Musicians were often given special privileges. Union general [[Phillip Sheridan]] gave his cavalry bands the best horses and special uniforms, believing "Music has done its share, and more than its share, in winning this war".<ref>Lanning pp.244</ref> Musicians on the battlefield were drummers and buglers, with an occasional [[Fife (musical instrument)|fifer]]. Buglers had to learn forty-nine separate calls just for infantry, with more needed for cavalry. These ranged from battle commands to calls for meal time.<ref>Amedeo p.127, Miller p.92</ref> Some of these required musicians were drummer boys not even in their teens, which allowed an adult man to instead be a foot soldier. The most notable of these under aged musicians was [[John Clem]], also known as "Johnny Shiloh". Union drummers wore white straps to support their drums. The drum and band majors wore [[baldric]]s to indicate their status; after the war, this style would be emulated in civilian bands. Drummers would march to the right of a marching column. Similar to buglers, drummers had to learn 39 different beats: fourteen for general use, and 24 for marching cadence. However, buglers were given greater importance than drummers.<ref>Lanning p.243, Miller p.96</ref> ==On the battlefield== Whole songs were sometimes played during battles. The survivors of the disastrous [[Pickett's Charge]] returned under the tune ''[[Nearer My God to Thee]]''.<ref name="Lanning p.244">Lanning p.244</ref> At the [[Battle of Five Forks]], Union musicians under orders from Sheridan played [[Stephen Foster]]'s minstrel song ''[[Nelly Bly]]'' while being shot at on the front lines.<ref name="Lanning p.244"/> [[Samuel P. Heintzelman]], the commander of the [[III Corps (ACW)|III Corps]], saw many of his musicians standing at the back lines at the [[Battle of Williamsburg]], and ordered them to play anything.<ref name="Lanning p.244"/> Their music rallied the Union forces, forcing the Confederate to withdraw. It was said that music was the equivalent of "a thousand men" on one's side. [[Robert E. Lee]] himself said, "I don't think we could have an army without music."<ref>Lanning pp.243,244</ref> Sometimes, musicians were ordered to leave the battlefront and assist the surgeons. One notable time was the 20th Maine's musicians at [[Little Round Top]]. As the rest of the regiment were driving back wave after wave of Confederates, the musicians of the regiment were not just performing [[amputation]]s, but doing it in a very quick manner.<ref name="Music of the Civil War">[http://www.nps.gov/archive/gett/gettkidz/music.htm Music of the Civil War] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061210043523/http://www.nps.gov/archive/gett/gettkidz/music.htm |date=2006-12-10 }} National Park Service.gov</ref><ref>Turner p.151, Vaughan p.195</ref> ==In camp== [[File:Stones River Dec30.png|alt= Colored lines show the front lines where the Rosencrans meet the Bragg.|thumb|Locations of the different sides the night of the band duel before the [[Battle of Stones River]].]] Many soldiers brought musical instruments from home to pass the time at camp. [[Banjo]]s, [[fiddle]]s, and [[guitar]]s were particularly popular. Aside from drums, the instruments Confederates played were either acquired before the war, or imported, due to the lack of brass and the industry to make such instruments.<ref name="Music of the Civil War"/><ref>Heidler p.1173, Miller p.190</ref> Musical duels between the two sides were common, as they heard each other as the music traveled across the countryside. The night before the [[Battle of Stones River]], bands from both sides dueled with separate songs, until both sides started playing ''[[Home! Sweet Home!]]'', at which time soldiers on both sides started singing together as one.<ref>Amedeo p.257, Vaughan p.194</ref> A similar situation occurred in [[Fredericksburg, Virginia]] in the winter of 1862&ndash;3. On a cold afternoon a Union band started playing Northern patriotic tunes; a Southern band responded by playing Southern patriotic tunes. This back and forth continued into the night, until at the end both sides played ''Home! Sweet Home!'' simultaneously, to the cheers of both sides' forces.<ref name="Music of the Civil War"/> In a third instance, in the spring of 1863, the opposing armies were on the opposite sides of the [[Rappahannock River]] in Virginia, when the different sides played their patriotic tunes, and at [[taps]] one side played ''Home! Sweet Home!'', and the other joined in, creating "cheers" from both sides that echoed throughout the hilly countryside.<ref>Branham p.131</ref> Both sides sang ''[[Maryland, My Maryland]]'', although the lyrics were slightly different. Another popular song for both was ''[[Lorena (song)|Lorena]]''. ''[[When Johnny Comes Marching Home]]'' was written in 1863 by [[Patrick Gilmore]], an immigrant from [[Ireland]], and was also enjoyed by both sides.<ref>Amedeo p.77, 127</ref><ref name="Lanning p.245">Lanning p.245</ref> ==Homefront== [[File:George F Root small bw.jpg|alt=Head shot of balding gentleman with neatly trimmed white hair, moustache and beard, wearing glasses.|thumb|George F. Root]] The first song written for the war, ''[[The First Gun is Fired]]'', was first published and distributed three days after the [[Battle of Fort Sumter]]. [[George Frederick Root|George F. Root]], who wrote it, is said to have produced the most songs of anyone about the war, over thirty in total.<ref>Kelley p.30, Silber p.7</ref> Lincoln once wrote a letter to Root, saying, "You have done more than a hundred generals and a thousand orators".<ref>Branham p.132</ref> [[File:Godsavethesouth.jpeg|alt=Soldier down on one knee, holding the Confederate flag in one hand and a sword in the other.|200px|thumb|left|''[[God Save the South]]'' booklet, with a rare music cover illustration, published in [[Richmond, Virginia]].]] The southern states had long lagged behind northern states in producing common literature. With the advent of war, Southern publishers were in demand. These publishers, based largely in five cities ([[Charleston, South Carolina]]; [[Macon, Georgia]]; [[Mobile, Alabama]]; [[Nashville, Tennessee]]' and [[New Orleans, Louisiana]]), produced five times more printed music than they did literature.<ref>Harwell pp.3,4</ref> In the Confederate States of America, ''[[God Save the South]]'' was the official national anthem. However, ''[[Dixie (song)|Dixie]]'' was the most popular.<ref name="Lanning p.245"/> United States President [[Abraham Lincoln]] said he loved ''Dixie'' and wanted to hear it played, saying "as we had captured the rebel army, we had also captured the rebel tune".<ref name="Branham p.130">Branham p.130</ref> At an April 9, 1865 rally, the band director was surprised when Lincoln requested that the band play ''Dixie''. Lincoln said, "That tune is now Federal property...good to show the rebels that, with us in power, they will be free to hear it again".</ref> The other prominent tune was ''[[The Bonnie Blue Flag]]'', and like ''Dixie'' was written in 1861, unlike Union popular tunes which were written throughout the war.<ref>Silber p.8</ref> The United States did not have a national anthem at this time (''[[Star Spangled Banner]]'' would not be recognized as such until the twentieth century). Union soldiers frequently sang the ''[[Battle Cry of Freedom]]'', and the ''[[Battle Hymn of the Republic]]'' was considered the north's most popular song.<ref>Lanning pp.245</ref> ==Different versions== Although certain songs were identified with one particular side of the war, sometimes the other would adapt the song for their use. A Southern revision of the ''Star Spangled Banner'' was used, entitled "The Southern Cross". In an example of the different lyrics, where the ''Banner'' had "O say does that Star Spangled Banner yet wave", the ''Cross'' had "'Tis the Cross of the South, which shall ever remain".<ref>Harwell pp.64,65</ref> Another Confederate version of the ''Star Spangled Banner'', called ''The Flag of Secession'', replaced the same verse with "and the flag of secession in triumph doth wave".<ref name="Branham p.130"/> Even a song from the [[American Revolutionary War]] was adapted, as the tune ''[[Yankee Doodle]]'' was changed to "''[[Dixie Doodle]]''", and started with "Dixie whipped old Yankee Doodle early in the morning".<ref>Harwell pp.67</ref> The Union's ''Battle Cry of Freedom'' was also altered, with the original lines of "The Union forever! Hurrah, boys, hurrah! Down with the traitor, up with the star" being changed to "Our Dixie forever! She's never at a loss! Down with the [[Bald Eagle#National bird of the United States|eagle]] and up with the [[Flags of the Confederate States of America#Battle flag|cross]]!"<ref>Silber p.10</ref> The Union also adapted Southern Songs. In a Union variation of ''Dixie'', instead of the line "I wish I was in the land of [[cotton]], old times there are not forgotten, Look away, look away, look away, Dixie Land", it was changed to "Away down South in the land of traitors, [[Rattlesnake]]s and [[alligator]]s, Right away, come away, right away, come away".<ref>Van Deburg p.109</ref> ''[[John Brown's Body]]'' (originally titled ''John Brown'') was originally written for a soldier at Fort Warren in Boston in 1861. It was sung to the tune of ''Glory, Hallelujah'' and was later used by Julia Ward Howe for her famous poem, ''Battle Hymn of the Republic.''<ref>Hall, p.4</ref> ==Legacy== [[File:Elvis Presley 1970.jpg|alt=Posed photo of Elvis, shoulders and chest, wearing a shirt with a large, white collar and a coat with big lapels, medallions around his neck.|thumb|150px|[[Elvis Presley]]]] The music derived from this war was of greater quantity and variety than from any other war involving America.<ref>Silber p.4</ref> Songs came from a variety of sources. ''Battle Hymn of the Republic'' borrowed its tune from a song sung at [[Methodist]] revivals. ''Dixie'' was a minstrel song that Daniel Emmett adapted from two Ohio black singers named Snowden.<ref>Heidler pp.191,607</ref> American soldiers would continue to sing ''Battle Hymn of the Republic'' in the [[Spanish-American War]], [[World War I]], and [[World War II]].<ref>Ravitch p.257</ref> The [[Southern rock]] style of music has often used the [[Confederate Battle Flag]] as a symbol of the musical style. ''[[Sweet Home Alabama (song)|Sweet Home Alabama]]'' by [[Lynyrd Skynyrd]] was described as a "vivid example of a lingering Confederate mythology in Southern culture".<ref>Kaufman pp.x,81</ref> A ballad from the war, ''[[Aura Lee]]'', would become the basis of the song [[Love Me Tender (song)|''Love Me Tender'']] by [[Elvis Presley]]. Presley also sang ''[[An American Trilogy]]'', which was described as "smoothing" out ''[[All My Trials]]'', the ''Battle Hymn of the Republic'', and ''Dixie'' of its divisions, although ''Dixie'' still dominated the piece.<ref>Amedeo p.111, Kaufman p.83</ref> In 2013, a compilation album by current popular musicians, like [[Jorma Kaukonen]], [[Ricky Skaggs]], and [[Karen Elson]], was released with the title, ''[[Divided & United|Divided & United: The Songs of the Civil War]]''.<ref>Doughtery, Steve, "Civil War Pop Music: Divided & United: On a new CD, contemporary artists revive the era's songs", ''Wall Street Journal'', Oct. 23, 2013 http://online.wsj.com/news/articles/SB10001424052702303448104579149793649312548</ref> ==Songs published per year== w. = Words by<br /> m. = Music by ===1861=== * ''[[The First Gun is Fired]]'', w.m. George F. Root * ''[[The Bonnie Blue Flag]]'', w. Mrs Annie Chamber-Ketchum m. Harry MacCarthy * ''[[I'm Going Home to Dixie]]'', w. Dan Emmett a. C. S. Grafully * ''[[John Brown's Body]]'', w. anonymous m. William Steffe (came to be the unofficial theme song of black soldiers.) * ''[[Maryland, My Maryland]]'', w. James Ryder Randall m. Walter de Mapers (Music "Mini est Propositum" 12th century) * ''The Vacant Chair'', w. Henry S. Washburne m. George Frederick Root ===1862=== * ''[[Here's Your Mule]]'', - C. D. Benson * ''[[Battle Cry of Freedom]]'', - George F. Root ===1863=== [[File:Tramp, Tramp, Tramp - Project Gutenberg eText 21566.png|alt=Ornate decoration on a cover subtitled "The Prisoners of Hope" by Geo. F. Root.|thumb|Cover of the 1864 publication of the sheet music of ''Tramp! Tramp! Tramp!'']] * ''[[All Quiet Along the Potomac Tonight]]'', w.m. [[John Hill Hewitt]] * ''[[Just before the Battle, Mother|Just Before the Battle, Mother]]'', by George F. Root * ''Mother Would Comfort Me'', w.m. Charles C. Sawyer * ''[[Tenting on the Old Camp Ground]]'', w.m. [[Walter Kittredge]] * ''Weeping Sad And Lonely'', w. Charles Carroll Sawyer m. Henry Tucker * ''[[When Johnny Comes Marching Home|When Johnny Comes Marching Home Again]]'', by [[Louis Lambert]] & Patrick Gilmore * ''You Are Going to the Wars, Willie Boy!'', w.m. John Hill Hewitt * ''[[The Young Volunteer]]'', w.m. John Hill Hewitt ===1864=== *''[[Tramp! Tramp! Tramp!]] (The Boys Are Marching)'', w.m. George F. Root *''Pray, Maiden, Pray!'', w. A. W. Kercheval m. A. J. Turner. ===1865=== * ''Jeff in Pettycoats'', w.m. Henry Tucker * ''[[Marching Through Georgia]]'', w.m. [[Henry Clay Work]] * ''[[Good Bye, Old Glory]]'', w. L. J. Bates, m. [[George Frederick Root]] ==Media== {{multi-listen start}} {{multi-listen item|filename=Dixie Land (Instrumental version).ogg|title=Dixie|description=[[Dixie (song)|Dixie]], traditional [[Blackface]] song|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen item|filename=When Johnny Comes Marching Home, 1898.oga|title=When Johnny Comes Marching Home|description=[[When Johnny Comes Marching Home]] by [[Patrick Gilmore]]|format=[[Ogg]]}} {{multi-listen end}} ==See also== *[[:Category:Songs of the American Civil War|Songs of the American Civil War]] {{Commons category|Music of the American Civil War}} ==Notes and references== ===Notes=== {{reflist|2}} ===References=== * {{cite book|author=Abel, E. Lawrence|title=Singing the New Nation: How Music Shaped the Confederacy, 1861 - 1865|url=https://archive.org/details/singingnewnation00abel|location=Mechanicsburg, Pennsylvania | publisher=Stackpole Books|edition=First|year=2000|isbn=0-8117-0228-6}} *{{cite book | author = Amedeo, Michael | title = Civil War: Untold stories of the Blue and the Gray | location = | publisher = West Side Publications | year = 2007 | isbn = 1-4127-1418-4 }} *{{cite book | author = Branham, Robert J. | title = Sweet Freedom's Song: "My Country 'tis of Thee" and Democracy in America | url = https://archive.org/details/sweetfreedomsson0000bran | location = | publisher = Oxford University Press US | year = 2002 | isbn = 0-19-513741-8 }} * {{cite book|author=Clarke, Donald|title=The Rise and Fall of Popular Music|url=https://archive.org/details/risefallofpopula00clar|publisher=St. Martin's Press|year=1995|isbn=0-312-11573-3}} *{{cite book | author = Donald, David Herbert | title = Lincoln | url = https://archive.org/details/lincoln00davi | location = | publisher = Simon and Schuster | year = 1995 | isbn = 0-684-82535-X }} * {{cite book |author=Ewen, David|title=Panorama of American Popular Music|url=https://archive.org/details/panoramaofameric00ewen|publisher=Prentice Hall|year=1957}} * {{cite book |author=Hall, Roger Lee| title=Glory, Hallelujah: Civil War Songs and Hymns| publisher=PineTree Press| year = 2012}} *{{cite book | author = Harwell, Richard B. | title = Confederate Music | url = https://archive.org/details/confederatemusic0000rich_a6f1 | location = [[Chapel Hill, North Carolina]] | publisher = [[University of North Carolina]] Press | year = 1950 | isbn = | oclc = 309959 }} *{{cite book | author = Heidler, David | title = Encyclopedia of the American Civil War | url = https://archive.org/details/encyclopediaofam0000unse_u8v1 | location = | publisher = W. W. Norton & Company | year = 2002 | isbn = 0-393-04758-X }} *{{cite book | author = Kaufman, Will | title = The Civil War in American Culture | url = https://archive.org/details/civilwarinameric0000kauf | location = | publisher = Edinburgh University Press | year = 2006 | isbn = 0-7486-1935-6 }} *{{cite book | author = Kelley, Bruce | title = "An Overview of Music of the Civil War Era" Bugle Resounding | location = | publisher = University of Missouri Press | year = 2004 | isbn = 0-8131-2375-5 }} *Knouse, Dr. Nola Reed [http://www.dramonline.org/albums/cheer-boys-cheer-music-of-the-26th-n-c-regimental-band-csa-volume-2/notes "Music from the Band Books of the 26th Infantry Regiment, NC Troops, C.S.A."]. Liner notes essay. [[New World Records]]. *{{cite book | author = Lanning, Michael | title = The Civil War 100 | location = | publisher = Sourcebooks, Inc. | year = 2007 | isbn = 1-4022-1040-X }} *{{cite book | author = Miller, David | title = Uniforms, Weapons, and Equipment of the Civil War | url = https://archive.org/details/illustrateddirec0000unse_h7r5 | location = [[London]] | publisher = Salamander Books Ltd. | year = 2001 | isbn = 1-84065-257-8 }} *{{cite book | author = Ravitch, Diane | title = The American Reader: Words that Moved a Nation | url = https://archive.org/details/americanreaderwo0000unse_w3j1 | location = | publisher = HarperCollins | year = 2000 | isbn = 0-06-273733-3 }} *{{cite book | author = Silber, Irwin | title = Songs of the Civil War | url = https://archive.org/details/songsofcivilwar0000unse | location = | publisher = Courier Dover Publications | year = 1995 | isbn = 0-486-28438-7 }} *{{cite book | last = Southern | first = Eileen | authorlink = Eileen Southern | coauthors = | title = The Music of Black Americans | publisher = W.W. Nortan & Company, Inc | year = 1997 | location = New York, New York | pages = 206–212 | isbn = 0-393-97141-4 }} * {{cite book|author=Struble, John Warthen|title=The History of American Classical Music|url=https://archive.org/details/historyofamerica0000john_f5j8|publisher=Facts on File, Inc|year=1995|isbn=0-8160-2927-X }} *{{cite book | author = Turner, Thomas Reed | title = 101 Things You Didn't Know about the Civil War | url = https://archive.org/details/101thingsyoudidn0000turn | location = | publisher = Adams Media | year = 2007 | isbn = 1-59869-320-4 }} *{{cite book | author = Van Deburg, William L. | title = Slavery & Race in American Popular Culture: In American Popular Culture | url = https://archive.org/details/slaveryraceiname0000vand | location = | publisher = [[University of Wisconsin Press]] | year = 1984 | isbn = 0-299-09634-3 }} *{{cite book | author = Vaughan, Donald | title = The Everything Civil War Book | url = https://archive.org/details/everythingcivilw0000vaug | location = [[Holbrook, Massachusetts]] | publisher = Adams Media Corporation | year = 2000 | isbn = 1-58062-366-2 }} * {{cite web|title=Band Music From the Civil War Era|work=Library of Congress|url=http://memory.loc.gov/ammem/cwmhtml/cwmhome.html|accessdate=June 13, 2005}} ==External links== * {{Internet Archive short film|id=gov.dod.dimoc.30155|name=A NATION SINGS (1963)}} *[http://www.markrhoads.com/soldiershymns/index.htm Singing the Songs of Zion: Soldier's Hymn Collections and Hymn Singing in the American Civil War] *[http://www.americanmusicpreservation.com/CivilWarSongsandHymns.htm Civil War songs and hymns] *[http://library.duke.edu/digitalcollections/songsheets/ American Song Sheets - Duke University Libraries Digital Collections] - Includes images and text of over 1,500 Civil War song sheets {{American Civil War |selected=CTCBS}} {{DEFAULTSORT:Music Of The American Civil War}} [[Category:Social history of the American Civil War]] [[Category:Songs of the American Civil War| ]] cn7aslkg0knk1ys4xh025wpnssp9jph ගෘහස්ත බැටළුවන්ගේ ඉතිහාසය 0 52605 800109 796772 2026-09-25T03:49:54Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800109 wikitext text/x-wiki [[File:Breviarium Grimani - Juli detail.jpg|thumb|300px|ෆ්ලැන්ඩර්ස්, ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1510 දී ''[[ග්‍රීමානි බ්‍රිවියාරි]]'' විසින් ලන්දේසි ලොම් කටින්නන් දැක්වෙන සිතුවමක්.]] '''ගෘහස්ත [[බැටළුවෝ|බැටළුවන්ගේ]] ඉතිහාසය''' ක්‍රිස්තු පූර්ව 11000 සහ 9000 කාලයට දිව යන අතර වන [[මෆ්ලන්]] නම් වල් බැටළු විශේෂය හීලෑ කිරීම පෞරාණික [[මෙසපොතේමියාව]] තෙක් දිව යයි. මිනිසා විසින් හික්මවන ලද පළමු සත්ව කොට්ඨාශයන්ගෙන් එකක් බැටළුවන් වනවාක් මෙන්ම ඉරානියානු සැටර්ඩේ වකවානුවෙහි ද බැටළු පාලනය පැවතින. මොවුන් මූලිකවම ඇති කරන ලද්දේ මාංශ, කිරි සහ සම් ලබා ගනු පිණිසයි. ලොම් සහිත බැටළුවන් බිහි කිරීම ඇරඹුණේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 6000 න් පසුවයි. [[Persian people|පර්සියානු]] සංස්කෘතිය බැටළු ලෝම වෙළඳාම මත රඳා පැවතුණු අතර අප්‍රිකාවෙන් සහ යුරෝපයෙන් ඒවා ආනයනය කෙරිණි. රෝමානුවන් ඔවුනගේ බැටළුවන් එංගලන්තයට රැගෙන ගොස් එහි මහා පරිමාණ ලොම් කර්මාන්තයක් ඇති කළහ. මින් කෙටි කලකට පසුව ස්පාඤ්ඤය සහ එංගලන්තය ලොව බැටළුවන් ඇතිකරන රටවල් අතුරෙන් ප්‍රමුඛයන් බවට පත් විය. ස්පාඤ්ඤය වටිනා ලොම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ [[මරිනෝ]] බැටළුවන් බෝ කළ අතර මෙම බැටළු පට්ටි ධනවතුන් විසින් පාලනය කළේ සිය රට පුරා ව්‍යාප්ත වන අයුරිනි. මෙම සතුන් හට නිදහසේ සැරිසරමින් තණ උළා කෑමට අවකාශ සලසන ලද අතරතුර එයට බාධා පැමිණ වූ ගොවි ජනතාව, පුද්ගලික විනිශ්චය සභා වෙත කැඳවන ලදී. ==පූර්වජ වන ජීවීන්== {{ප්‍රධාන|ගෘහස්ත බැටළුවෝ}} [[ගොනුව:Muffelwild12.4.2008 007.jpg|thumb|ගෘහස්ත බැටළුවන්ගේ ප්‍රාරම්භ පූර්වජයා [[මෆ්ලන්]] ලෙස සැලකේ.]] බැටළුවන්ගේ හා ඔවුන්ගේ ආදිතමයන්ගේ වංශානුක්‍රමය නිශ්චිතවම පැහැදිලි නොමැත.<ref name=Hiendleder>{{cite journal |author=Hiendleder S, Kaupe B, Wassmuth R, Janke A |title=Molecular analysis of wild and domestic sheep questions current nomenclature and provides evidence for domestication from two different subspecies |journal=Proc. Biol. Sci. |volume=269 |issue=1494 |page=893 |year=2002 |pmid=12028771 |format=PDF |url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/picrender.fcgi?artid=1690972&blobtype=pdf |accessdate=2008-01-12 |doi=10.1098/rspb.2002.1975 |pmc=1690972 |archive-date=2019-09-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190913044120/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1690972/pdf/12028771.pdf |url-status=dead }}</ref> වඩාත්ම සුලභ කල්පිතය නම් ''ඔවිස් ආරීස්'', [[මෆ්ලන්]] විශේෂයේ ඒසියේටික් (''O. orientalis'') ගෙන් පැවත එන බවය. පැරණි මූලලේඛන වල ඔවුන් ආදිතමයන් ලෙස දැක්වෙතත් යුරෝපීය මෆ්ලන් (''O. musimon'') යනු එකල ගෘහස්තව පැවත, [[වන බැටළුවන්(ෆෙරල්)]] බවට පත් වූ විශේෂයක් විය හැකි බව ද යෝජනා විය.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|5}} ස්කොට්ලන්තයේ [[Castlemilk Moorit (sheep)|කාස්ල්මිල්ක් මූරිට්]] වැනි බැටළු වර්ග කිහිපයක් යුරෝපීය වන යුරෝපීය මෆ්ලන් සතුන් දෙමුහුම් අභිජනනයෙන් ඇති කරන ලදී.<ref name="okie">{{cite web |url=http://www.ansi.okstate.edu/breeds/sheep/castlemilkmoorit/index.htm|title=Castlemilk Moorit |work=Breeds of Livestock |publisher=[[Oklahoma State University]] Dept. of Animal Science |accessdate=2008-01-27}}</ref> කලෙකදී [[යූරියල් ]] (''O. vignei''), ගෘහස්ත බැටළුවන්ගේ ආදිතමයා ලෙස සැලකීමට පාදක වූයේ ඔවුන් පර්සියානු පෙදෙස්වල නිදැල්ලේ සැරිසරන අතරතුර මෆ්ලන් සතුන් සමග අන්තර්-අභිජනනය කිරීමයි.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|6}} නමුත් [[අර්ගාලි]] (''O. ammon''), සහ [[හිම බැටළුවන්]] (''O. nivicola'') සතු [[වර්ණදේහ]] සංඛ්‍යාව ඔවිස් විශේෂයෙන් වෙනස් වන බැවින් ඔවුන් අතර ඍජු සම්බන්දතාවයක් අපේක්ෂා කළ නොහැකි අතර සිදු කළ [[වංශ-ප්‍රවේණික]] අධ්‍යයනයකින් යූරියල් ආදිතමයන් පිලිබඳ සාධක ද නොපෙන්වීය.<ref name=Hiendleder/> යුරෝපීය සහ ආසියානු වංශ ඔස්සේ සිදු කළ වැඩිදුර පරියේෂණ පෙන්නුම් කළේ දෙපාර්ශ්වය අතර සැලකිය යුතු ජානමය වෙනස්කම් පවතින බවයි. මෙම සංසිද්ධිය සඳහා මූලික උපග්‍රහණ දෙකක් ඉදිරිපත් විය. පළමුවැන්න නම් දැනට හඳුනා නොගත් හෝ වන බැටළුවන් උප විශේෂයකින් ගෘහස්ත බැටළුවන් පැවත එන බවයි.<ref>{{cite journal |author=Hiendleder, S.; K. Mainz, Y. Plante, H. Lewalski |date=March 2007 |title=Analysis of mitochondrial DNA indicates that domestic sheep are derived from two different ancestral maternal sources: no evidence for contributions from urial and argali sheep. |journal=[[Heredity (journal)|The Journal of Heredity]] |volume=89 |issue=2 |page=p. 113 |pmid=9542158 |doi= 10.1093/jhered/89.2.113}}</ref> දෙවැන්න, මෙම ප්‍රභේදනයට හේතුව අනෙකුත් පශු සම්පත් මෙන්ම වන මෆ්ලන් විශේෂයන් වනාන්තර වලින් සත්ත්ව ගොවිපොළවල් සඳහා අල්ලා ගැනීම මගින් පැහැදිලි කළ හැකි බවයි.<ref>{{cite journal |author=Meadows, J.R.; I. Cemal, O. Karaca, et al. |date=March 2007 |title=Five ovine mitochondrial lineages identified from sheep breeds of the near East. |journal=[[Genetics (journal)|Genetics]] |volume=175 |issue=3 |page=p. 1371 |pmid=17194773 |url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1840082 |accessdate=2008-02-12 |doi=10.1534/genetics.106.068353 |pmc=1840082 |archive-date=2013-08-01 |archive-url=https://archive.today/20130801120631/http://www.pubmedcentral.nih.gov/articlerender.fcgi?artid=1840082 |url-status=dead }}</ref> ලෝම ඉවත් කරගැනීමට භාවිත කරන ක්‍රමෝපායයන් ආදිතම බැටළුවන් හා නූතනයේ දක්නට ලැබෙන බැටළු වංශ අතර පවතින ප්‍රධාන වෙනසකි. පුරාතන බැටළුවන්ගේ ලොම් ඉවත් කළ යුත්තේ "[[Glossary of sheep husbandry|රූයින්ග්]]" ක්‍රමවේදයට අනුව ගොවි දෑතිනි. ඔවුන්ගේ [[Kemp (wool)|කෙම්ප්ස්]] යනුවෙන් හැඳින්වෙන කෙඳි, මෘදු ලොම් ස්තරයට වඩා දිගු වීම එයට හේතුවයි. එසේම ක්ෂේත්‍රයෙහි ඇද හැලෙන බැටළු ලොම් ද එකතු කර භාවිත කරන ලදී. මෙම ගති ලක්ෂණය අදටත් [[Soay sheep|සෝයි]] සහ [[Shetland (sheep)|ශේට්ලන්ඩ්]] ග්‍රාම්‍ය විශේෂ කිහිපයකම දක්නට ලැබේ. වෙනත් [[Northern European short-tailed sheep|කෙටි වලිගය සහිත උතුරු යුරෝපයීය වංශ]] මෙන්ම සෝයි විශේෂයට ද ලොම් ඉවත් කළ නොහැකි බව (ඍජුව), ප්‍රමාණයෙන් කුරු වීම, ලිංගිකතා දෙකටම අං පිහිටීම යන ලක්ෂණ පොදු අතර ආදිතම බැටළුවන් හා සමීප සම්බන්දතාවයක් ද පෙන්වයි. මුල්කාලීනව පෙහෙකම් සහ ලොම් කැටීම නිවැසියන්ගේ අත්කම් වූ නමුත් කර්මාන්තයක් නොවුණි. [[බැබිලෝනියානුවන්]], [[සුමේරියනුවන්]] සහ [[පර්සියානුවන්]] බැටළුවන් මත මුළුමනින්ම යැපුනෝය. ඇඟලුම් සඳහා ප්‍රථමයෙන් [[කොමු පිළි (ලිනන්)]] යොදා ගැනුණ ද එකල පවා ලොම් සඳහා ඉහල වටිනාකමක් නියම විය. ලොම් පිණිස සතුන් ඇතිකිරීම ලොව පුරාතන කර්මාන්ත වලින් එකක් වන අතර, [[භාණ්ඩ හුවමාරු වෙළඳාමේදී]] බැටළු සමූහ ප්‍රධාන හුවමාරු මාධ්‍යයක් විය. [[බයිබලයෙහි]] විශාල බැටළු සමූහ පිලිබඳ සඳහන් වනවාක් මෙන්ම ඊශ්‍රායල රජුගේ යටත්වාසීන් සිය බැටළු සමූහ ගණන අනුව බදු ගෙවූ බව ද සඳහන් වේ.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|7}} ==ආසියාව තුළ== ===හීලෑ කිරීම=== බැටළුවන් යනු මිනිසුන් විසින් හීලෑ කරන ලද ප්‍රථම සත්ව කොට්ඨාශයකි; එය අවුරුදු 11000 කට පෙර [[මෙසපොතේමියාවේ]]දී සිදු වූ බව සැලකේ.<ref name="sheep and goat">Ensminger</ref>{{rp|4}}<ref name="hobby">Weaver</ref>{{rp|11–14}}<ref name="storey">Simmons & Ekarius</ref>{{rp|2}}<ref>{{cite book | author=Krebs, Robert E. & Carolyn A. | title=Groundbreaking Scientific Experiments, Inventions & Discoveries of the Ancient World | url=https://archive.org/details/groundbreakingsc0000kreb | location=Westport, CT | publisher=Greenwood Press | year=2003 | isbn=0-313-31342-3}}</ref> ඔවුනගේ වනගත නෑදෑයින් සතු සාපේක්ෂව අඩු ආක්‍රමණශීලී බව, කළමනාකරණය කරගත හැකි ප්‍රමාණය, ඉක්මන් ලිංගික පරිණතිය, සමාජශීලී ස්වභාවය, ඉහළ ප්‍රජනන ශීඝ්‍රතාව වැනි ගති ලක්ෂණ ඔවුන් විශේෂයෙන්ම හීලෑ කිරීම සඳහා සුදුසු වීමට හේතු විය.<ref name="wild">Budiansky</ref>{{rp|78–80}} වත්මනෙහි ''ඔවිස් ආරීස්'' මුළුමනින්ම හීලෑ සතෙකු වන අතර ඔවුනගේ සෞඛ්‍යය සහ දිවිපැවැත්ම නොමඳව මිනිසා මත රඳා පවතී.<ref name="wild" />{{rp|167}} [[ෆෙරල් බැටළුවන්]], ෆෙරල් අශ්වයින්, එළුවන්, ඌරන් හෝ සුනඛයන් වැනි පරිමාණයකින් දක්නට නොලැබුණ ද විශාල විලෝපිකයන් හීන ප්‍රදේශවල මොවුන් දක්නට හැකි අතර ඔවුන් වෙනමම විශේෂයයක් ලෙස ද වෙන් කර දැක්විය හැකිය.<ref name="wild"/>{{rp|75}}<ref>{{cite web|url=http://www.cormosheep.org/Cormo/Conservationx.html |title= Breed Conservation in the United States of America: presentation to the Fifth Congress on Iberoamerican Breeds and Criollos |author= Donald E Bixby, DVM & D. Philip Sponenberg DVM|accessdate=2008-09-07}}</ref> ද්විතීයික නිෂ්පාදන සඳහා බැටළුවන් ඇති කිරීම නිරිතදිග ආසියාවෙන් හෝ බටහිර යුරෝපයෙන් ඇරඹුණි.<ref>{{cite doi|10.1126/science.1170587}}</ref> මුල් කාලයේදී බැටළුවන් මස්, කිරි සහ සම් පිණිස පමණක් තබා ගැනුණි. ඉරානයෙන් සොයාගැනුණු [[සැටර්ඩේ]] පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක කියාපාන්නේ ලොම් සහිත බැටළුවන් තෝරා ගැනීම ඇරඹෙන්නට ඇත්තේ ක්‍රිස්තු පූර්ව 6000&nbsp; දී පමණ බව<ref name="sheep and goat"/>{{rp|5}}<ref name="hobby"/>{{rp|11}} සහ ඉන් අවුරුදු 2000 කට 3000 කට පසු පැරණිතම ලොම් රෙදි පිළි නිර්මාණය වන්නට ඇති බවයි.<ref name="smith">Smith et al.</ref>{{rp|8}} මීට පෙරාතුව බැටළුවෙකු මස් පිණිස මැරීමේ දී ලැබෙන සම පදම් කොට කබායක් ලෙස පළඳින්නට ඇත. පරියේෂකයන් විශ්වාස කරන අන්දමට මෙවන් පැළඳුම් 70°F( 21°C) මධ්‍යයනය උෂ්ණත්වයක් පවතින [[ෆර්ටයිල් ක්‍රෙසන්ට්]] වැනි ප්‍රදේශ වලටත් වඩා අඩු උෂ්ණත්වයන් පවතින ප්‍රදේශවල ජීවත් වීමට මිනිසාට රුකුල් දෙන්නට ඇත.<ref>{{cite web | url=http://www.danekeclublambs.com/HistoryofSheepandBreeds.html | title=History of Sheep & History of the Different Breeds | publisher=Daneke Club Lambs and Livestock | accessdate=September 18, 2013}}</ref> [[ක්ටහොයික්]] හි දී සොයා ගනු ලැබූ බැටළු චාර්වක දත් කැබලි සහ අස්ථි කියාපාන්නේ එවක ගෘහස්ත බැටළු ගහණයක් පැවති බවයි.<ref>{{cite web | url=http://www.catalhoyuk.com/archive_reports/1998/ar98_12.html | title=Çatalhöyük Animal Bone Report | publisher=Çatalhöyük Research Project | work=ÇATALHÖYÜK 1998 ARCHIVE REPORT | year=1998 | accessdate=September 18, 2013 | author=Russell, Nerissa | author2=Martin, Louise}}</ref> ලෝකඩ යුගයට අයත් එම කාල වකවානුවෙහි බැටළු වංශ, සියලු නූතන ගති ලක්ෂණ වලින් යුක්තව බටහිර ආසියාව පුරා විසිරී පැතිරී පැවතින.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|6}} ක්‍රිස්තු පූර්ව 6000 දී පුරාතන [[Bactria–Margiana Archaeological Complex|ජීට්න්]] වාසීන් බැටළුවන් සහ එළුවන් ඔවුනගේ ප්‍රධාන පශු සම්පත ලෙස සැළකූහ.<ref>D.R. Harris, C. Gosden and M.P. Charles, Jeitun : Recent excavations at an early Neolithic site in Southern Turkmenistan, ''Proceedings of the Prehistoric Society'', 1996, vol. 62, pp. 423–442.</ref> [[සංචාරක පශු කර්මාන්තයක්]] පැවති බව පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් බිම් වල හඳුනාගැනීම් රාශියකින් එනම් බැටළු හා එළු අස්ථීන්, ධාන්‍ය සහ ධාන්‍ය සැකසුම් උපකරණ වල දුලබතාවය, විශේෂිත ආවේණික ගති ලක්ෂණ පෙන්වන ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයක සාධක මඳ බැවින්, කලාපයේ කෘෂිකාර්මික ප්‍රදේශවලින් බැහැරව පිහිටීමෙන් සහ නූතන සංචාරක එඬේරවරුන්ගේ [[Ethnography|මානව-වංශ ලේඛ]]යන්ගෙන් තහවුරු වේ.<ref>Oriental Institute of Chicago "Nomads, Tribes, and the State in the Ancient Near East: Cross-Disciplinary Perspectives".</ref> ===අධ්‍යතනය=== [[File:Afghanistan 12.jpg|thumb|[[පැතලි වල්ගයක් සහිත බැටළුවෙකු]] සමග [[ඇෆ්ගනිස්තානයෙහි]] කඳුකර පෙදෙසක ගොපල්ලෙක්.<ref name="Davidson">{{cite book | last = Davidson | first = Alan | authorlink = Alan Davidson (food writer) | title = [[Oxford Companion to Food]] | publisher = [[Oxford University Press]] | year = 1999 | pages = [https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000davi_g3y4/page/n313 290]–293 | ISBN = 0-19-211579-0 }}</ref>]] ====මැද පෙරදිග==== [[සවුදි අරාබිය]] (3% ට අඩු ප්‍රතිශතයක්), [[ඉරානය]] (4%) සහ [[ඇෆ්ගනිස්ථානය]] (උපරිම වශයෙන් 10% ක්) වැනි රටවල් වල අති සුළුතරය සංචාරක එඬේරවරුන් සහ අර්ධ සංචාරක එඬේරවරුන් වාසය කරන අතර ඔවුනගේ සතත අවපාතයක් දක්නට ලැබේ.<ref>Dale Eickelman, The Middle East and Central Asia. An Anthropological Approach. Fourth Edition. Prentice Hall, 2002, p. 11</ref> ====ඉන්දියාව==== [[ඉන්දියානු]] [[desi (sheep)|දේසි]] බැටළු වංශයේ ගුණාත්මක බව 'ඉහල නැංවීමට' මෙරිනෝ සහ අනෙකුත් ඉහළ තත්ත්වයේ බැටළුවන් සමගින් අන්තර්-අභිජනන ක්‍රියාවලි දියත් වන්නේ ලොම් වල සහ මස් වල ගුණත්වය වැඩි දියුණු කිරීමේ අරමුණෙනි.<ref>{{cite book |title=Review of Agricultural Operations in India |url=http://books.google.com/books?id=uq-6AAAAIAAJ |accessdate=20 September 2013 |year=1924 |page=102}}</ref> ====චීනය සහ මොන්ගෝලියාව==== බැටළුවන් චීනයෙහි කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදිතයේ වැදගත් අංගයක් නොවන්නේ චීනය සතුව බැටළුවන් සඳහා විශාල විවෘත තණබිම් දුලබ බැවිනි.<ref name="Brown1995">{{cite book|author=Lester Russell Brown|title=Who Will Feed China?: Wake-up Call for a Small Planet|url=http://books.google.com/books?id=m6iOzze3X0QC|accessdate=20 September 2013|year=1995|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-03897-2|pages=46–47}}</ref> එවන් භූමිභාග පවතින නිරිතදිග පළාත්වල බැටළු ගහණය සුලබයි.<ref name="Shen1951">{{cite book|author=Zonghan Shen|title=Agricultural Resources of China|url=http://books.google.com/books?id=yZtBAAAAIAAJ|accessdate=20 September 2013|year=1951|publisher=Cornell University Press|page=295}}</ref> [[zhan (sheep)|ළාන්]] නමින් හැඳින්වෙන ස්වදේශික බැටළු වංශයක් චීනය සතුව පැවතුනත් රජයේ ප්‍රවර්ධන කටයුතු මධ්‍යයේ වුව ද 1985 වසරේ සිට එම සතුන්ගේ ගහන අවපාතයක් දක්නට ලැබේ.<ref>{{cite book|title=China Report: Agriculture|url=http://books.google.com/books?id=G60bAQAAMAAJ|accessdate=20 September 2013|year=1986|publisher=Foreign Broadcast Information Service|page=72}}</ref> ====ජපානය==== වර්ෂ 1800 සිට [[ජපන්]] රජය සිය ගොවි ජනතාව බැටළුවන් ඇති කිරීමට යොමු කරන ලදී. එවන් බැටළු අභිජනන ව්‍යාපෘති මගින් [[Yorkshire (sheep)|Yorkshire]], [[Berkshire (sheep)|Berkshire]], ස්පාඤ්ඤ [[merino]], චීන/මොන්ගෝලියානු බැටළු විශේෂ රජයේ ද සහන මත ආනයනය කෙරුණු නමුත් ගොවීන් සතුව බැටළු පාලනය පිළිබඳව පැවති අල්ප දැනුම ශහ රජය විසින් ගොවීන් හට නිසි තොරතුරු ලබා නොදීම නිසා එය අසාර්ථක වූයේ 1888 වසරේදී ව්‍යාපෘතියට නැවතීමේ තිත තබමිනි. <ref name="Ogura1963">{{cite book|author=Takekazu Ogura |title=Agricultural development in modern Japan |url=http://books.google.com/books?id=wuU9AAAAYAAJ |accessdate=20 September 2013 |year=1963 |publisher=Fuji Pub. Co. |pages=569–570}}</ref> ==අප්‍රිකාව තුළ== බටහිර ආසියාවේදී හීලෑ කිරීමෙන් පසු නොබෝ කලකින්ම බැටළුවෝ අප්‍රිකා මහාද්වීපයට ඇතුළු වූහ.<ref name="africa">{{cite book |last=Blench |first=Roger |title=The Origins and Development of African Livestock |coauthors=Kevin C MacDonald |year=1999 |publisher=Routledge |isbn=1-84142-018-2 }}</ref> වරෙක ඉතිහාසඥයන්ගෙන් සුළු පිරිසක් ''Ovis aries'' හි මූලාරම්භය පිළිබඳව අප්‍රිකානු න්‍යායය ලෙස නම් දැරූ විවාදාත්මක මතයක් ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref name = "africa"/> එම න්‍යායය මූලිකවම [[ශිලා කලා]] වලින් පහදා දුන් කරුණු මත සහ [[අස්තිවේදයේ]] එන [[Barbary Sheep|බාබේරියානු බැටළුවන්]] පිලිබඳ සාක්ෂි මත පදනම් විණි.<ref name = "africa"/> පළමු බැටළුවන් [[සිනායි]] හරහා උතුරු අප්‍රිකාවට ඇතුළු වූ අතර වසර 7000 කට 8000 කට පෙර [[පුරාණ ඊජිප්තු]] සමාජයෙහි ද උන් දක්නට ලැබුණි.<ref name="africa">p. 12.</ref> අප්‍රිකානු ගොවිතැන ප්‍රධාන වශයෙන් බැටළුවන් මත සෑමවිටම යැපුණාක් මෙන්ම වත්මනෙහි සැලකිය යුතු බැටළු ගහණයකින් (මිලියන 28.8 ක්) යුතු එකම රට [[දකුණු අප්‍රිකාව]]යි.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|20}}<ref>{{cite web | url=http://www.daff.gov.za/docs/AMCP/MuttonMVCP2010-11.pdf | title=A PROFILE OF THE SOUTH AFRICAN MUTTON MARKET VALUE CHAIN | publisher=Department of Agriculture, Forestry and Fisheries | accessdate=September 17, 2013}}</ref> [[ඉතියෝපියාවෙහි]] [[ලන්ද්‍රාස්]] වර්ගයේ බැටළුවන්ගේ වෙනස්කම් කිහිපයකි. වල්ගයේ හැඩය සහ ලොම් වර්ගය වැනි සාධක අනුව බැටළුවන් වර්ගීකරණය කිරීමට ප්‍රයත්නයක් දැරූ අතර [[එච්. එප්ස්ටයින්]] විසින් මෙම කරුණු දෙක මත පමණක් පදනම්ව බැටළුවන් වර්ග 14 කට බෙදා දැක්වීමට උත්සාහ කළේය. නමුත් 2002 දී කළ ජානමය විශ්ලේෂණයකින් තවදුරටත් පැහැදිලි වූයේ කෙටි-මහත වල්ග සහිත, දිගු-මහත වල්ග සහිත, මහත-වල්ග කොට සහිත සහ සිහින්-වල්ග සහිත යන විශේෂිත ප්‍රභේද සතර පමණක් දැකගත හැකි බවයි.<ref name="Dessie2011">{{cite book|author=Solomon Gizaw, H. Komen, O. Hanotte, J.A.M. Van Arendonk, S. Kemp, Aynalem Haile, O. Mwai, Tadelle Dessie|title=Characterization and Conservation of Indigenous Sheep Genetic Resources: a Practical Framework for Developing Countries|url=http://books.google.com/books?id=yosH24rBKygC&pg=PA17|accessdate=26 September 2013|year=2011|publisher=ILRI (aka ILCA and ILRAD)|isbn=978-92-9146-262-9|pages=16–17|chapter=2.2.5.1 Significant morphological characters}}</ref> ==යුරෝපය තුළ== {{See also|බ්‍රිතාන්‍ය කෘෂිකාර්මික විප්ලවය|වේල්ස්හි බැටළු ගොවිතැන}} [[File:Aberdeen ram.jpg|thumb|upright|[[ඇබර්ඩීන් බෙස්ටියරි]] විසින් 12 වන ශතවර්ෂයෙහි [[ප්‍රදීප්ත මුද්‍රණයක]] බැටළුවෙකුගේ සංවර්ණනය.]] බැටළු පාලනය යුරෝපය පුරා ශීඝ්‍රයෙන් පැතිර ගියේය. කැණීම් අනාවරණය කරන පරිදි ක්‍රිස්තු පූර්ව 6000 දී පමණ පූර්ව ඉතිහාසයේ [[නියෝලිතික]] යුගයේ දී කාසල්නෝවියානු වැසියන් දකුණු ප්‍රංශයේ [[ෂටර්නොෆ්-ලේ-මාර්ටිගේස්]] හි (වත්මනෙහි [[මාර්සේල්]] පෙදෙසට නුදුරුව) වාසය කරමින් යුරෝපයේ ප්‍රථම ගෘහස්ත බැටළු පාලනය ආරම්භ කරන ලදී.<ref>Max Escalon de Fonton, ''L'Homme avant l'histoire'', pg. 16-17, in ''Histoire de la Provence'', Editions Privat, Toulouse, 1990. See also F. Bourdier, ''Préhistoire de France'' (Paris, 1967) and G. Bailloud, ''Les civilisations Néolithiques de la France'' (Paris, 1955).</ref> පුරාණ ග්‍රීක ශිෂ්ටාචාරයේ ආරම්භයේ පටන් ප්‍රායෝගිකව මූලික පශු සම්පත ලෙස බැටළුවන් සලකන ලද අතර තනි තනි බැටළුවන් නම් කළ බව පවා සඳහන් වේ.<ref name="hobby"/>{{rp|13}} කෙටි [[වල්ගයක්]] හා බහුවිධ වර්ණයන්ගෙන් යුතු [[Wool|ලෝම]] සහිත අදටත් දක්නට ලැබෙන ස්කැඩිනේවියානු බැටළුවන් වර්ගයක් එකල විය.. පසුව [[රෝම අධිරාජ්‍යය]] බැටළුවන් මහා පරිමාණයෙන් ඇති කරන ලද්දේ යුරෝපය පුරා බැටළුවන් ගහණය ව්‍යාප්ත කළ ප්‍රධාන කාරකක් ලෙසිනි. [[ප්ලිනි දි එල්ඩර්]] ඔහුගේ [[Natural History (Pliny)|ස්වභාව ඉතිහාසයෙහි]] (''නැචුරාලිස් හිස්ටෝරියා'') බැටළුවන් සහ ලොම් පිළිබඳව මෙසේ ද සඳහන් කරයි.<ref name="pliny">{{cite web |author=[[Pliny the Elder]] | title= Naturalis Historia | date= AD 77 | pages= Chapters 72–25 | url=http://www.perseus.tufts.edu/cgi-bin/ptext?doc=Perseus%3Atext%3A1999.02.0137;query=chapter%3D%23397;layout=;loc=8.73 | accessdate=2007-12-29}}</ref> "දෙවියන් වහන්සේ පවා පහදවන, අපට ලෝම පරිභෝජනයට ඉඩ හසර ලබා දෙන බැටළුවනි, අපි ඔබට ණය ගැති සහ ස්තුතිවන්ත වෙමු." යනුවෙන් හෙතම ප්‍රකාශ කරන්නේ පුරාතන බැටළු විශේෂ වල තොරතුරු සහ ලොම් වර්ණ, දිග සහ ලක්ෂණ ආදිය ද ගෙන හැර දක්වමිනි.<ref name="pliny"/> රෝමානුවන් ඔවුනගේ බැටළුවන් පොරෝනා (නූතනයේ නයිලෝන්) වලින් වැසීමෙන් බැටළුවන්ගේ පිරිසිදුකම සහ ලොමවල ප්‍රභාව වර්ධනය කර ගැනීමේ පුරෝගාමීන් වූහ.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|74}} ක්‍රිස්තු වර්ෂ 50 දී රෝමානුවන් බ්‍රිතාන්‍ය දූපත්වල පදිංචිව සිටි සමයෙහි, එංගලන්තයේ [[වින්චෙස්ටේර්]]හි විශාල ලොම් සැකසුම් කම්හලක් පැවති බව කියැවේ.<ref name="hobby"/>{{rp|11}} ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1000 වන විට එංගලන්තය සහ ස්පාඤ්ඤය බටහිර ලෝකයේ බැටළු නිෂ්පාදන සම මධ්‍යස්ථාන ලෙස පිළිගැණුනි.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|8–9}}<ref name="hobby"/>{{rp|12}} ඉස්තරම් ලොම් ලබා දෙන මෙරිනෝ බටලුවන්ගේ මුල් කාලීන ඇති කරන්නන් වූ ස්පාඤ්ඤය ලොම් වෙළඳාමේ ප්‍රමුඛයන් වූයේ විශාල ධනස්කන්ධයක් උපයමිනි. එම ධනය ස්පාඤ්ඤ පාලකයන් විසින් [[ආක්‍රමණකරුවන්]] ලෙස නව ලෝකය කරා යාත්‍රා කිරීමට යොමු කරන ලදී.<ref name="hobby"/>{{rp|12}} [[මෙස්ටා]] (සම්පූර්ණ පදවි නාමය වූයේ ''ඔන්රඩෝ කන්සේජෝ ඩි ලා මෙස්ටා'', ගෞරවනීය මන්ත්‍රණ සභාවෙහි මෙස්ටා) යනුවෙන් බලවත් පදවියක් ස්පාඤ්ඤයේ ධනවත් [[වෙළඳුන්]]ගෙන්, [[කතෝලික පූජකවරුන්]]ගෙන් සහ මෙලිනෝ බැටළු සමූහ පාලනය කළ [[රදළයන්]]ගෙන් සුසැදි [[මණ්ඩලයක]] දක්නට ලැබිණි.<ref name="daily">{{cite book |title=Daily Life in Spain in the Golden Age |last=Defourneaux |first=Marcelin |year=1979 |publisher=Stanford University Press |url=http://books.google.com/?id=z3kZb4LTsf0C&dq=daily+life+in+spain+in+the+golden+age |isbn=0-8047-1029-5 |pages=147–48}}</ref> 17 වන ශතවර්ෂය වන විට මෙස්ටා සතුව මෙලිනෝ බැටළුවන් මිලියන දෙකක් පමණ විය.<ref name="daily"/> ස්පාඤ්ඤයේ ''මෙස්ටා''හි බැටළුවන් [[සෘතුමය ගොදුරුබිම් මාරුවක්]] සිදී කළහ. වසන්ත කාලයේදී, [[එක්ස්ට්‍රිමඩියුරා]]හි සහ [[ඇන්ඩලූසියා]]හි ශීත තණබිම් (''ඉන්වනැඩරෝස්'') අතහැර [[Castile (historical region)|කැස්ටයිල්]]හි ග්‍රීෂ්ම තණබිම් (''අගොස්ටැඩරෝස්'') කරා ගිය උන් සරත් සමයේ දී නැවත පැමිණියහ.<ref name="daily"/> ලෝම වලින් ලබා ගත හැකි ලාභාංශ වැඩි කර ගැනීමට රෝම පාලකයන් ''මෙස්ටා'' හට පුළුල් බලතල ලබා දුන් අතර ඒවා සාමාන්‍ය ගොවි ජනතාවට වඩාත් හානිදායක විය.<ref name="daily"/> විශාල මෙලිනෝ පට්ටි වලට ඔවුනගේ සංක්‍රමණික මාර්ග (''කැනඩස්'') ඔස්සේ ගමන් කිරීමේ [[:wiktionary:right of way|පූර්ණ අයිතිය]] පැවතුණි. නගර සහ ගම වාසීන් සිය පොදු බිම් වල දී බැටළුවන්ට තණ උළා කෑමට ඉඩදිය යුතු වූ අතර එයට එරෙහි වූ පුද්ගලයින් මෙස්ටා විසින් ඔවුනගේ [[ශේරිෆ්වරු]]න් ලවා [[පුද්ගලික අධිකරණ]] වෙත කැඳවන ලදී.<ref name="daily"/> [[File:Swaledale sheep.jpg|thumb|left|"රැඩ්ල්" යනුවෙන් හඳුන්වන තීන්ත මුද්‍රණයකින් ගොවෙන් විසින් සිය බැටළුවන් හඳුනාගනු ලබයි.]] රාජකීය අවසරකකින් තොරව වනයෙහි මෙරිනෝ බැටළුවන් සෙවීම පවා එකල දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් වූ බැවින් 18 වන ශතවර්ෂයේ මැද භාගය වන තෙක්ම බැටළු පාලනයේ ඒකාධිකාරයකට ආසන්න තත්ත්වයක් පැවතුණි. අපනයන නීති ඉවත් කිරීමෙන් පසුව අගනා ලොම් ලබා දෙන බැටළුවන් ලෝකය පුරා බෙදා හැරීම ඇරඹිණි. 1788 දී [[ලුයිස් XVI]] රජ සමයේ [[රැම්බුලේ]] වෙත කළ අපනයනයෙන් වත්මනෙහි දක්නට ලැබෙන [[Rambouillet (sheep)|රැම්බුලේ]] (ප්‍රංශ මෙලිනෝ) වංශය ආරම්භ වීමේ පසුබිම සැකසුණි.<ref name="storey" />{{rp|66}} [[නැපෝලියන් යුධ සමය]]ට පසු හා වරෙක ඒකාධිකාරයක්ව පැවති මෙලිනෝ බැටළුවන් ලොව පුරා බෙදී යාමත් සමග ස්පාඤ්ඤය තව දුරටත් ලෝක ආර්ථිකයෙහි විශාල වැදගත්කමක් නිරූපණය නොකළ අතර එහි ලොම් නිෂ්පාදිතය චුරා වැනි සවිමත් රළු ලොම් නිෂ්පාදිත වෙත ප්‍රතිවර්ත්‍ය විය.<ref name="Ringrose1998">{{cite book|author=David R. Ringrose|title=Spain, Europe, and the 'Spanish Miracle', 1700-1900|url=http://books.google.com/books?id=iZUGYOoIiscC&pg=PA282|accessdate=15 September 2013|date=26 November 1998|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-64630-7|page=282}}</ref> ස්පාඤ්ඤයෙහි බැටළු කර්මාන්තය සංක්‍රමණික පට්ටි කළමනාකරණ නිදර්ශකයක් වූයේ එරටට [[Homogeneity (ecology)|ආවේණික]] විශාල බැටළු රංචු රට පුරා පැතිරෙමින් පැවතීම නිසාය. එංගලන්තයෙහි භාවිත වූ කළමනාකරණ මාදිලිය මින් බොහෝ සෙයින් වෙනස් වූ නමුත් එරට ආර්ථිකයට මේ හා සමාන බලපෑමක් එල්ල කළේය. 20 වන ශතවර්ෂයේ මුල් භාගය වන තෙක්ම [[Owling (legal term)|ඔව්ලින්ග්]] (බැටළුවන් හෝ බැටළු ලෝම අවහරණය) දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් වූ අතර වත්මනෙහි පවා [[හවුස් ඔෆ් ලෝර්ඩ්ස්]]හි කතානායකවරයා [[වූල්සැක්]] යනුවෙන් හඳුන්වන මෙට්ටයක් මත වාඩිවීම සිදු කරයි.<ref name="Irwin1994">{{cite book|author=John Irwin|title=Modern Britain: An Introduction |url=http://books.google.com/books?id=-G-uYRpMgNAC&pg=PA46 |accessdate=15 September 2013 |date=1 May 1994 |publisher=Taylor & Francis |isbn=978-0-203-98523-6 |page=46}}</ref> එක්සත් රාජධානියෙහි අධි සංකේන්ද්‍රනයකින් සහ ව්‍යායාමයෙන් තොර බැටළු පාලනය නිසා බැටළුවන් ඔවුන්ගේ නිශ්චිත අභිප්‍රාය සහ ශරීර කොටස් සඳහා අනුගත වූයේ එරටෙහි භූමි ස්කන්ධයට සාපේක්ෂව විශේෂිත බැටළු වර්ග ඇති වීමට ඉඩ සලසමිනි.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|419}} ස්පාඤ්ඤයෙන් පැමිණි සුපිරි තත්ත්වයේ නිෂ්පාදන සමග තරඟ කිරීමට මෙම විවිධ බැටළු විශේෂ වලින් නිපදවන ලද නිෂ්පාදන පරාසය ඉවහල් විය. [[Elizabeth I of England|එලිසබෙත් I]] රාජිණියගේ සමය තුළ රාජාණ්ඩුවේ මූලික බදු ආදායම වූයේ ලොම් වෙළඳාම බැවින් එංගලන්තය ද බැටළු පාලනය ව්‍යාප්ත කිරීමට ප්‍රධාන වශයෙන් දායක වූ රාජ්‍යයක් ලෙස දැක්විය හැකිය.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|9}}<ref name="agrarian">{{cite book |title=[[The Agrarian History of England and Wales]] |last=Thirsk |first=Joan| authorlink= Joan Thirsk |coauthors= H. E. Hallam, Stuart Piggott, et al.|year=2000 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-20074-1 }}</ref> 18 වන ශතවර්ෂයෙහි [[Robert Bakewell (farmer)|රොබර්ට් බේක්වෙල්]]ගේ කාර්යභාරය ගෘහස්ත බැටළුවන්ගේ මෙන්ම පශු සම්පතෙහි ද වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් විය. ඔහුගේ කාලයට පෙර ප්‍රශස්ත ගති ලක්ෂණ සහිත සතුන් අභිජනනය, ඒ සඳහා සතුන් තොආර ගැනීමේ විද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදයකින් තොර සසම්භාවී එකක් විය. බේක්වෙල් [[වරණාත්මක අභිජනනය]] (විශේෂයෙන් පෙළපත් අභිජනනය)සඳහා මූලධර්ම ඉදිරිපත් කළේ ඔහුගේ බැටළුවන්, අශ්වයන් ශා ගවයන් කළ පරියේෂණ සහ අත්දැකීම් ද ඇසුරිනි. පසු කාලීනව ග්‍රෙගර් මෙන්ඩල්ගේ සහ චාර්ල්ස් ඩාවින්ගේ කාර්යයන් සඳහා ද හෙතෙම ඉවහල් විය.<ref name="storey" />{{rp|56}} ඔහුගේ ප්‍රධාන දායකත්වය ලෙස දැක්වෙනුයේ වැදගත් නූතන බැටළු විශේෂ රාශියකටම පදනම් වූ වාරක සන්‍යාසයකින් හා ඉක්මන් පරිණතියකින් යුතු ලෙස්ටර් ලෝන්ග්වූල් නම් බැටළුවන් හඳුන්වා දීමය.<ref name="storey"/>{{rp|58}} වත්මනෙහි එංගලන්තයේ බැටළු කර්මාන්තය විශාල අවපාතයකට ලක්ව ඇති වුවත්<ref>{{cite news |title=Sheep industry vulnerable target warns BWMB |url=http://www.farmersguardian.com/story.asp?sectioncode=1&storycode=15751 |work=Farmer's Guardian |date=2008-01-21 |accessdate=2008-01-21 }}</ref> [[උසස් පෙළපත් වලින් පැවත එන]] බැටළු පට්ටි වෙන්දේසි වලදී [[ස්ටර්ලින් පවුම්]] 100,000 කට පමණ අදටත් මිලදී ගත හැකිය.<ref>{{cite news|url=http://www.guardian.co.uk/uk/2002/oct/22/davidward2|title= Pedigree ram sold for record £101,000 |last=Ward|first=David|date=October 22, 2002|work=[[The Guardian]]|accessdate=2008-09-07}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.texel.co.uk/sales/2002/scot_national.php|title=Scottish National Sale 2002|work=texel.co.uk|publisher=Texel Sheep Society|accessdate=2008-09-07}}</ref> ==ඇමරිකාව තුළ== {{මෙයද බලන්න|එක්සත් ජනපදයෙහි කෘෂිකාර්මික ඉතිහාසය}} [[ගොනුව:Sheeponthesouthlawn.jpg|thumb|1918 දී [[ධවල මන්දිරය|ධවල මන්දිරයෙහි]] දකුණු තණපිටියෙහි තණ උළාකන බැටළුවන්.]] ආසියානු සහ යුරෝපීය විශේෂයන් වලටත් වඩා [[ඇමෙරිකාව]]ට ආවේණික ඔවින විශේෂ ගෘහස්ත බැටළුවන්ගේ ජානවලට සමීපතාවයක් දක්වුව ද ඔවුන් හීලෑ කිරීමක් ඇමෙරිකාවෙහි සිදු නොවුණි. ඇමෙරිකාවේ ප්‍රථම ගෘහස්ත බැටළු වර්ගය, 1493 දී [[Voyages of Christopher Columbus#Second voyage|ක්‍රිස්තොපර් කොලොම්බස් ගේ දෙවන ආගමනයත්]] සමග පැමිණි චුරා බැටළු විශේෂය විය හැකිය.<ref name="sheep and goat"/><ref name="hobby"/>{{rp|12}} [[අත්ලාන්තික් සාගරය ඔස්සේ]] [[හර්නන් කොර්ටෙස්]] සමග 1519 දී [[මෙක්සිකෝවෙහි]] ගොඩ බසින ලදදේ දෙවන බැටළුවන් සමූහයයි.<ref name="sheep and goat"/> මෙම සතුන් අතුරින් කිසියම් සත්ත්ව හෝ ලෝම අපනයනයන් සිදු නොවූවත් ස්පාඤ්ඤ ජනපදිකයන් සමග මෙක්සිකෝවෙහි හා නිරිතදිග එක්සත් ජනපදයේ බිම් උන් ව්‍යාප්ත වූහ.<ref name="hobby"/>{{rp|12}} [[Indigenous peoples of the Americas|ස්වදේශිකඇමෙරිකානුවන්]] වන [[Navajo people|Navajoනවාජෝ]]හට චුරා බැටළුවන් හඳුන්වාදීමෙන් ඔවුනගේ දිවිපෙවෙතෙහි සහ සංස්කෘතියෙහි වැදගත් අංගයක් බවට බැටළුවන් පත්විය. වර්තමාන [[Navajo-Churro sheep|නවාජෝ-චුරෝ]] බැටළු වංශය මෙම උරුමයේ ප්‍රතිඵලයකි.<ref name="living">Wooster</ref>{{rp|20}} ===උතුරු ඇමරිකාව=== [[සූසන් කොන්ස්තන්ත්]], [[වර්ජිනියා]]වට පැමිණීමත් සමග 1607 වසර වන තෙක් සිදු නොවූ බැටළු ප්‍රවාහනය ඇරඹිණි.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|234}} කෙසේ වෙතත් එම වසරේදී ළඟා වූ බැටළුවන් සියලු දෙනාවම සාගතය හේතුවෙන් මරණ ලද අතර වසර දෙකකට පසු 1609 තෙක් ස්ථිර බැටළු සමූහයක් ජනපදයේ බිහි නොවුණි.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|234}} දශක දෙකකට පසුව ජනපදිකයන් ඔවුනගේ රංචුව 400 ක් දක්වා වර්ධනය කරගෙන තිබිණ. 1640 වන විට ජනපද දහතුනක බැටළුවන් 1,000 ක් පමණ වූ අතර 1662 දී [[මැසචුසෙට්ස්හි වොටර්ටවුන්]] පෙදෙසෙහි ලෝම කම්හලක් ඉදි කරන ලදී.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|9}}<ref name="hobby"/>{{rp|11}} විශේෂයෙන් 1640 හා 1650 දක්වා වූ කාලයේ එංගලන්තයේ දේශපාලන අස්ථාවරත්වය හා සිවිල් යුද්ධය නිසා මුහුදු මාර්ග වල වෙළඳාමට බාධා වූ අතර, ජනපදිකයන්ට ඇඟලුම් සඳහා ලෝම නිෂ්පාදනයට බලකෙරිණ.<ref name="empire">{{cite book |title=Creatures of Empire: How Domestic Animals Transformed Early America |url=https://archive.org/details/creaturesofempir00ande |last=Anderson |first=Virginia DeJohn |year=2006 |publisher=Oxford University Press |isbn=0-19-530446-2 |pages=[https://archive.org/details/creaturesofempir00ande/page/147 147]–48 }}</ref> සමුද්‍රික සීමාවෙන් ඔබ්බෙහි පැවති බොහෝ දූපත් වලින් විලෝපිකයන් ඉවත් කර ඒවා බැටළුවන් ඇති කිරීම සඳහා වෙන් කරන ලදී: [[නැන්ටුකෙට්]], [[ලෝන්ග් අයිලන්ඩ්]], [[මාර්තා'ස් විනෙයාර්ඩ්]] සහ [[බොස්ටන් වෙරළෙහි]] කුඩා දූපත් උදාහරණ වේ.<ref name="empire"/> දූපත්හි රංචු ගැසීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස [[හොග් අයිලන්ඩ් බැටළුවන්]] වැනි දුලබ ඇමෙරිකානු බැටළු වර්ග ජනිත විය. මෙම කාලයේ ජනපදකරණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස අර්ධ ෆෙරල් බැටළුවන් සහ එළුවන් දූපත් වල ස්ථානගත කිරීම සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයක් විය.<ref name="empire"/> මුල් කාලයේ දී බ්‍රිතාන්‍ය රජය සිය දූපත් වල ලෝම වෙළඳාමට එල්ල විය හැකි තර්ජන වැලැක්වීමට ඇමෙරිකාවට ලෝම සහ බැටළුවන් අපනයනය තහනම් කළේය. [[ඇමෙරිකානු විප්ලවය]] පහත හෙළීමට කළ විවිධ වෙළඳා සම්බාධක මධ්‍යයේ ඊසානදිග ප්‍රදේශයේ බැටළු කර්මාන්තය වර්ධනය විය.*<ref name="sheep and goat"/>{{rp|10}} 19 වන ශතවර්ෂය ආරම්භයේ පටන් එක්සත් ජනපදයේ බැටළු කර්මාන්තය බටහිර දෙසට ව්‍යාප්ත විය. වර්තමානයෙහි බහුතරයක් රංචු බටහිර දිග බිම් වල ස්ථානගත වී ඇත. කර්මාන්තය බටහිරට සංක්‍රමණය වීමේදී බැටළු සහ ගව කර්මාන්ත අතර තරඟය වඩා උණුසුම් වී අවසන [[අඩවි යුද්ධ]]("රේන්ජ් මැගට්ස්" ලෙස ද හඳුන්වන) බවට වර්ධනය විය.<ref>{{cite web | url=http://www.nps.gov/history/history/online_books/grte2/hrs10a.htm | title=CHAPTER 10: Cattle Ranchers | publisher=National Park Service | work=Grand Teton Historic Resource Study | date=July 24, 2004 | accessdate=September 16, 2013}}</ref> [[grazing rights|තණ කැවීමට]] සහ [[ජලය අයිතිය]] සම්බන්ධ සරල තරඟයට අමතරව ගොපල්ලන් විශ්වාස කළේ බැටළුවන්ගේ පාදවල රෝම කූපයන්ගේ ශ්‍රාවයන් නිසා බැටළුවන් පැ තැබූ ස්ථාන වලින් තණ උළා කෑමට ගවයන් අකමැත්තක් දක්වන බවයි.<ref name="smith" />{{rp|4}} ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදයේ බටහිර කලාප වල බැටළු නිෂ්පාදනය ව්‍යාප්ත වන විට එය [[රෝඩියෝ]] වැනි බටහිර සංස්කෘතික ප්‍රදේශ හා සම්බන්ධ විය. වර්තමානයෙහි ඇමෙරිකාවේ රෝඩියෝ ක්‍රීඩාවේ අංගයක් වනුයේ කුඩා ළමුන් බැටළුවන්ගේ පිටෙන් නොවැටී වැඩිම දුරක් ගමන් කිරීමට තරඟ කිරීමයි [[(මට්න් බස්ටින්ග්)]]. බැටළු රංචු බටහිර දෙසට ගමන් කිරීමේ තවත් ප්‍රතිඵලයක් වූයේ [[බිග්හොර්න් බැටළුවා]] (O. canadesis) වැනි වන විශේෂ අඩු වී යාමයි. ගෘහස්ත බැටළුවන්ගේ රෝග බොහොමයක් වන ඔවින්ස් බැටළුවන් හට බෝවන සුළු නිසා එම ලෙඩ රෝග සමගින් වාසස්ථාන අහිමි වීම කැලෑ බැටළුවන් අඩුවීමට හේතු විය.<ref>{{cite news |first=Martin |last=Forstenzer |title= It's Wild vs. Domestic Sheep as Groups Lock Horns Over Grazing Area|url=http://www.nytimes.com/2005/09/20/science/20sheep.html?_r=2&adxnnl=1&oref=slogin&adxnnlx=1197478828-86CJi8THMYrABwZkfdal3Q |work=[[The New York Times]] |date=2005-09-20 |accessdate=2007-12-12 }}</ref> 1940 හා 1950 වසර වල උතුරු ඇමෙරිකානු බැටළු නිෂ්පාදනය මිලියන 55 වැනි ඉහල අගයකට ළඟා විය. 1970 දී [[ටෙක්සාස්හි ඇල්ෆයින්]] පෙදෙසෙහි රෝයි මැක්බ්‍රයිඩ් නම් කෘෂිකාර්මිකයා සිය පශු සම්පත, උගුරු දණ්ඩට පහර දී ගොදුරු ඩැහැගන්නා කොයෝටි වෘකයන්ගෙන් ආරක්ෂා කර ගැනීමට [[1080 විෂ සංඝටකය]] අඩංගු කර වළල්ලක් නිර්මාණය කළේය. මෙම උපකරණය ටෙක්සාස්හි මෙන්ම දකුණු අප්‍රිකාවේ ද [[පශු සම්පත් ආරක්ෂණ වළල්ල]] වශයෙන් ප්‍රචලිත විය.<ref>Walton, Murray T., "[http://digitalcommons.unl.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1049&context=ewdcc5|USE OF LIVESTOCK PROTECTION COLLARS TO PROTECT SHEEP AND GOATS]" (1991).Fifth Eastern Wildlife Damage Control Conference (1991).Paper 50.</ref> ===දකුණු ඇමරිකාව=== [[File:Sheep, Torres del Paine.jpg|thumb|[[චිලී]]හි විශාල බැටළු ගොවිපොළක්.]] [[දකුණු ඇමරිකාවේ]] විශේෂයෙන්ම [[පැටගෝනියා]]හි ක්‍රියාශීලී නූතන බැටළු කර්මාන්තයක් පවතී.*<ref name="patagonia"/> බැටළුවන් ඇති කිරීම ප්‍රධාන වශයෙන් හඳුන්වා දෙන ලද්දේ මහාද්වීපයට බහුල ලෙස සංක්‍රමණය වන තම රටෙහි බැටළු කර්මාන්තය ප්‍රධානතම අංගයක් වූ ස්පාඤ්ඤ සහ බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයන්ගෙනි.<ref name="Grassland"/> දකුණු ඇමරිකාව සතුව විශාල බැටළු ගහණයක් පැවතිය ද විශාලතම නිෂ්පාදක රට (බ්‍රසීලය) 2004 දී වාර්තා කළේ මිලියන 15 ක ගහණයකි. එය බැටළුවන් ඇති කරන අනෙකුත් මද්‍යස්ථාන වලට සාපේක්ෂව ඉතා අඩු අගයයකි.<ref>{{cite web|url=http://faostat.fao.org/site/409/DesktopDefault.aspx?PageID=409 |title=FAOSTAT |publisher=[[Food and Agriculture Organization of the United Nations]] |accessdate=2007-12-07}}</ref> 20 වන සියවසෙහි අග භාගයේ දී වූල් මිලෙහි ඇති වූ දරුණු අවපාතයත්, [[දැව]] සඳහා වූ වන විනාශයත් සහ තණබිම් අධි-පරිභෝජනය යන ඒවා දකුණු ඇමෙරිකාවෙහි බැටළු කර්මාන්තයට විශාල තර්ජනයක් විය.<ref name="ash">{{cite news |first=Nathaniel C.|last=Nash |title=Patagonia Fortunes Fade in Cloud of Volcanic Ash |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9C0CE2D6163CF93AA25750C0A962958260&scp=10&sq=sheep+overgrazing&st=nyt |work=The New York Times |date=1994-03-19 |accessdate=2008-01-27 }}</ref> එම මිල අවපාතයෙන් ආපසු ස්ථාවර වූ ප්‍රථම අන්තර්ජාතික වශයෙන් වැදගත් වූ ප්‍රදේශය වූයේ පැටගෝනියාවයි.<ref name="patagonia">{{cite news |first= Larry|last=Rohter |title= In Patagonia, Sheep Ranches Get Another Chance |url=http://query.nytimes.com/gst/fullpage.html?res=9E00E2DA173FF930A15754C0A9659C8B63 |work=The New York Times |date=2003-07-23 |accessdate=2008-01-27 }}</ref><ref name="Grassland">{{cite web|url=http://www.fao.org/docrep/008/y8344e/y8344e09.htm#bm09.6.1 |title=Grasslands of the world |accessdate=2007-12-23 |authors= Andrés F. Cibils and Pablo R. Borrelli|work=[[Food and Agriculture Organization of the United Nations]]}}</ref> විලෝපිකයන් හීන වීමත් හා සත්ත්ව පරිභෝජනය සඳහා තණබිම් කෙරෙහි පැවතුණු අල්ප තරඟයත් (එහි තණ උළා කන එකම ක්ෂීරපායී ගුවනාකෝ සත්ත්වයා) නිසා මෙම ප්‍රදේශය බැටළුවන් ඇති කිරීම සඳහා අග්‍ර භූමිය විය.<ref name="Grassland"/> [[Río de la Plata|ලා ප්ලාටා]] නදියෙන් වට වූ [[පම්පස්]] ප්‍රදේශය නිෂ්පාදන සඳහා වඩාත්ම විශේෂිත ප්‍රදේශය විය.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|19}} 1952 දී පැටගෝනියාවේ බැටළු නිෂ්පාදනය උච්චතම වූ අතර මිලියන 21 කැ බැටළු ගහණයක් එකල වාර්තා වූ නමුත් වත්මනෙහි දක්නට ලැබෙන්නේ මිලියන 10 කටත් වඩා අඩු සංඛ්‍යාවකි.<ref name="Grassland"/> බොහෝ මෙහෙයුම් ප්‍රමුඛතාව ලබා දෙන්නේ මෙරීනෝ සහ [[කොරිඩේල්]] බැටළු නිෂ්පාදන අපනයනයටයි. මිල අවපාතයත් සමග වූල් ලබා දෙන බැටළු පට්ටි වල ආර්ථික ස්ථාවරත්වය පහල බස ඇති නමුත් ගව කර්මාන්තය සාපේක්ෂව සන්තතික වර්ධනයක් පෙන්නුම් කරයි.<ref name="Grassland"/> ==ඔස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය තුළ== {{Main|ඔස්ට්‍රේලියාවේ කෘෂිකර්මාන්තය|නවසීලන්තයේ කෘෂිකර්මාන්තය}} {{Further|1891 Australian shearers' strike}} [[File:Merino New Zealand.jpg|thumb|upright|left| නවසීලන්තයෙහි [[මෙරීනෝ]] බැටළුවෙක්.]] කාලීන බැටළු කර්මාන්තයේ අද්විතීය ස්ථානයක් හිමි කර ගන්නා ඔස්ට්‍රේලියාවෙහි සහ නවසීලන්තයෙහි සංස්කෘතිය සහ ආර්ථිකය බැටළු පාලනය සමගින් සමීප බැඳියාවක් දක්වයි. නවසීලන්තය සතුව ලොව වැඩිම පුරවැසියෙකුට බැටළුවන් ගණන දක්වන ඝනත්ව අනුපාතිකය (බැටළුවන් මිනිසුන් මෙන් සංඛ්‍යාවෙන් 12 ගුණයක් වන) පෙන්නුම් කරන අතර ඔස්ට්‍රේලියාව බැටළුවන් සහ ගවයන් අපනයනය කරන රටවල් අතුරින් අවිවාදයෙන්ම පළමු තැන අත්පත් කර ගනී.*<ref>{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/NewZealandInBrief/Society/1/en| work=TeAra: the Encyclopedia of New Zealand| date=2006-06-09| title=The people of New Zealand |accessdate=2007-12-07}}</ref> 2007 දී නවසීලන්තය, පෙබරවාරි 15 දිනය [[ජාතික බැටළු දිනය]] ලෙස එරටෙහි බැටළු නිෂ්පාදනයේ ඉතිහාසය සමරනු වස් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කළේය.<ref>{{cite news |last=Associated Press |authorlink=Associated Press |title=New Zealand Declares National Lamb Day |url=http://www.cbsnews.com/stories/2007/01/26/ap/strange/mainD8MSNVSO0.shtml |work=[[CBS]] News |date=2007-01-26 |accessdate=2008-01-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080425224151/http://www.cbsnews.com/stories/2007/01/26/ap/strange/mainD8MSNVSO0.shtml |archivedate=2008-04-25 |url-status=live }}</ref> 1788 දී ඔස්ට්‍රේලියාවේ [[සුභපැත්මේ තුඩුවෙන්]] [[ප්‍රථම බැටළුවන් සමූහය]] රැගෙන එන ලද අතර එම ප්‍රමාණය බැටළුවන් 70 දෙනෙකු විය.<ref name="unsw">{{cite book |title=Sheep Management and Wool Technology |last=D'arcy |first=J.B. |year=1990 |publisher=University of New South Wales Press |url=http://books.google.com/?id=JJozL_zsczAC&dq=sheep+history+Australia |isbn=0-86840-036-X| pages=147–48 }}</ref> 1793 දී දෙවන නැව් ගත කිරීම ලෙස බැටළුවන් 30 ක් රැගෙන එන ලද්දේ [[කල්කටාවෙන්]] සහ [[අයර්ලන්තයෙනි]].<ref name="unsw"/> මුලින් ගෙන්වූ සියලුම බැටළුවන් යොදා ගැනුනේ දඬුවම් පැමිණ වූ ජනපදයන්හි පාරිභෝජන අවශ්‍යතාවයන් වෙනුවෙනි. ඔස්ට්‍රේලියානු ලොම් රෙදි කර්මාන්තයේ ආරම්භය [[John Macarthur (wool pioneer)|කපිතාන් ජෝන් මැකාතර්]]ගේ ප්‍රයත්නයන් බව සැලකේ.<ref name="unsw"/> මැකාතර් විසින් පෙළඹවනු ලදුව ස්පාඤ්ඤ මෙරිනෝ බැටළුවන් 16 දෙනෙක් ආනයනය කිරීමෙන් ඔස්ට්‍රේලියානු බැටළු කර්මාන්තය ආරම්භ විය.<ref name="unsw"/> 1801 වසර වන විට මැකාතර් සතුව බැටළුවන් 100,000 ක් පමණ සිටි අතර 1803 දී හෙතම කිලෝග්‍රෑම් 111 (රාත්තල්&nbsp; 245) ක වූල් එංගලන්තයට අපනයනය කළේය.<ref name="unsw"/> වර්තමානයෙහි මැකාතර් සැලකෙන්නේ ඔස්ට්‍රේලියානු බැටළු කර්මාන්තයේ පියා වශයෙනි.<ref name="unsw"/> [[File:Sheep drenching.JPG|thumb|upright|[[නිව් සවුත් වේල්ස්හි වොල්චා පෙදෙසෙහි]] මෙරීනෝ බැටළුවන් [[Glossary of sheep husbandry|පෙඟවීම]] සිදු කරන අයුරු.]] ස්ඵෝටනයක් ලෙසින් ඔස්ට්‍රේලියාව තුළ බැටළු ගහණය වර්ධනය විය. 1820 වසරේදී 100,000 ක පමණ බැටළු ගහණයක් පැවති මහාද්වීපයේ දශකයක් ඇවෑමෙන් මිලියනයක බැටළු ගහණයක් වාර්තා විය.<ref name="concise">{{cite book |title=A Concise History of Australia |last=Macintyre |first=Stuart |year=2004 |publisher=Cambridge University Press |url=http://books.google.com/?id=k5UVwDPLSxgC&dq=history+of+australia |isbn=0-521-60101-0 |pages=30, 37, 57 }}</ref> 1840 වසර වන විට [[නිව් සවුත් වේල්ස්හි]] පමණක් බැටළුවන් මිලියන 4ක් වූ අතර දශකයකදී එය ද මිලියන 13 ක් දක්වා වර්ධනය විය.<ref name="concise"/> එම වර්ධනයට ප්‍රධාන වශයෙන් දායක වූයේ බ්‍රිතාන්‍යය ලොම් ආනයනකරුවෙක් ලෙසින් දැක්වූ ක්‍රියාශීලී සහයෝගය වූ අතර මෙම රටවල් අධි-නිෂ්පාදනයක් ලබාදෙන බැටළු විශේෂ එකිනෙකාගෙන් ස්වායත්තව සංවර්ධනය කළහ; නවසීලන්තයේදී හෝ ඔස්ට්‍රේලියාවේදී කොරිඩේල්, [[Coolalee (sheep)|කුලාලී]], [[Coopworth (sheep)|කූප්වර්ත්]], [[Perendale (sheep)|පෙරේන්ඩේල්]], [[Polwarth (sheep)|පොල්වාර්ත්]], [[Booroola Merino (sheep)|බුරූලා මෙරිනෝ]], [[Peppin Merino (sheep)|පෙපින් මෙරිනෝ]] සහ [[පොල් මෙරිනෝ]] නව විශේෂයන් ලෙස අභිජනනය කරන ලදී.<ref name="storey"/>{{rp|34, 44, 64}} මව් ජාතීන්ගෙන් ඉතා දුරස්ථව පැවති කොලනි සඳහා වූල් නිෂ්පාදනය ඉතා යෝග්‍ය කර්මාන්තයක් විය. වේගවත් ගුවන් හා [[සමුද්‍ර පරිවහනයට]] පෙරාතුව බ්‍රිතාන්‍ය තීර්ථ කරා ලඟා වීමේදී පසු කළ යුතු දිගු ගමන් මගෙහි දී [[නරක් වීමට]] භාජනය නොවන නිෂ්පාදන අතර වූල් ද විය.<ref name="concise"/> බහුල වශයෙන් වූ නව බිම් සහ කලාපයේ පවතින සෞම්‍ය ශීත දේශගුණය ඔස්ට්‍රේලියාවේ සහ නවසීලන්තයේ බැටළු කර්මාන්තයේ ප්‍රගමනයට හේතු විය.<ref name="concise"/> ඔස්ට්‍රේලියාවෙහි බැටළු පට්ටි සැමවිටම සමූහ වශයෙන් වැටවල් යෙදූ භූමි ඔස්සේ නිදහසේ සැරිසරන අතර මද්යම තත්ත්වයේ සහ අගනා වූල් රෙදිපිළි සඳහා ද අනෙකුත් නිෂ්පාදන සහ මාංශ සඳහා ද අරමුණු වී ඇත. නවසීලන්තයේ බැටළු සමූහ ඉංග්‍රීසි පන්නයේ, ගොපල්ලන් රහිත වැටවල් යෙදු භූමි වල රඳවා තබා ගැනේ. එකල නවසීලන්ත බැටළු හිමියන්ගේ ප්‍රධාන ආදායම් මාර්ගය [[(නවසීලන්ත වූල් කර්මාන්තයේ උත්පාත සමයේදී)]] වූල් වුවත් වත්මනෙහි එය අපනයනය සඳහා මාංශ නිෂ්පාදනය දක්වා විතැන් වී ඇත.<ref name="sheep and goat"/>{{rp|17}}<ref>{{cite web| url=http://www.teara.govt.nz/NewZealandInBrief/Economy/2/en |work=TeAra: the Encyclopedia of New Zealand| year=2007| title=Agricultural production |accessdate=2007-12-07}}</ref> ===සත්ත්ව සුබසාධන කාර්යයන්=== ඔස්ට්‍රේලියාවෙහි කාර්මික අංශ අතුරින් ජාත්‍යන්තර විවේචනයට ලක් වූ එකම පරිචය බැටළු කර්මාන්තයයි. [[සත්ත්ව අයිතීන් පිලිබඳ ව්‍යාපාරයේ]] ප්‍රභවාත්මක ග්‍රන්ථය වන ''[[Animal Liberation (book)|සත්ත්ව විමුක්තිය]]'' හි කර්තෘ සිය මූලික සාක්ෂ්‍යය ලෙස දක්වනුයේ ඔස්ට්‍රේලියාවේ [[බැටළු රැඳවුම් ස්ථාන]] වල බැටළුවන් [[සත්ත්ව කෘෂිකර්මාන්තයේ]] කොටසක් ලෙස තබා ගනිමින් සිදුකරන සමහර ක්‍රියාවලීන්ය.<ref>{{cite book |title=Animal Liberation |url=https://archive.org/details/animalliberation00sing_0 |last=Singer |first=Peter |authorlink=Peter Singer |year=1991 |publisher=Avon Books |isbn=0-380-71333-0 }}</ref>[[ මුලේසින්ග්]] ක්‍රමවේදය (ෆ්ල්යිස්ට්‍රයික් නම් මාරක තත්ත්වය ඇතිවීම වලක්වාලීම [[Perineum|පෙරින]] පෙදෙසෙහි සම කපා ඉවත් කිරීම) [[PETA]] වැනි සත්ත්ව අයිතීන් සුරැකීමේ සංවිධානවල පරිභවයට පාත්‍ර වී ඇත්තේ එය "වේදනාත්මක සහ අනවශ්‍ය" ක්‍රියාවලියක් ලෙස හුවා දක්වමිනි.<ref name="ng">{{cite news |url = http://news.nationalgeographic.com/news/2005/08/0816_050816_woolboycott.html |title = Wool Boycott Targets Australia Sheep Farmers |date = 2005-08-16 |accessdate = 2007-12-07 |publisher = [[National Geographic News]] |archive-date = 2005-09-06 |archive-url = https://web.archive.org/web/20050906050422/http://news.nationalgeographic.com/news/2005/08/0816_050816_woolboycott.html |url-status = dead}}</ref> එයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස දැනට මුලේසින්ග් ක්‍රමවේදයන් බැහැර කිරීමේ වඩා පිළිවෙලක් දියත් වන අතර,<ref>{{cite web | url=http://www.australianwoolgrowers.com.au/news2004/news081104.html | title = In the News | date = 2004-11-08 | accessdate = 2007-01-09 | author = Peter Wilkinson | publisher = Australian Wool Growers Association | archiveurl = http://web.archive.org/web/20060924000727/http://www.australianwoolgrowers.com.au/news2004/news081104.html| archivedate = September 24, 2006}}</ref> සමහර මුලේසින්ග් සැත්කම් නිර්වින්දක භාවිතයෙන් සිදු කෙරේ.<ref name=Farmonline>{{cite web |title=Pain relief from man to lamb|url=http://sl.farmonline.com.au/news/state/agribusiness-and-general/general/pain-relief-from-man-to-lamb/13113.aspx |author=Cuming, Marius |publisher=Stock and Land |date=2007-03-16 |accessdate = 2008-08-11}}</ref> [[නවසීලන්ත කෘෂිකර්ම අමාත්‍යාංශයේ]] ''සත්ත්ව සුබසාධන උපදේශන කමිටුව බටලුවන්ගේ සුබසාධනය වෙනුවෙන් අවම සම්මුතීන් නිර්දේශ'' කර ව්‍යවස්ථාපිත කර ඇත. එහි මුලේසින්ග් දැක්වෙන්නේ නවසීලන්තයේ සීමිත ගොවිපොළවල් සංඛ්‍යාවක යොදා ගැනෙන "විශේෂ ශිල්ප ක්‍රමයක්" ලෙසිනි.<ref>[http://www.biosecurity.govt.nz/animal-welfare/codes/sheep/index.htm#E22E7 Code of recommendations and minimum standards for the welfare of Sheep]. Retrieved 1 October 2008. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080605155328/http://www.biosecurity.govt.nz/animal-welfare/codes/sheep/index.htm#E22E7 |date=5 June 2008 }}</ref> ඔස්ට්‍රේලියාවෙන් නිශ්පාදන බොහොමයක් එක්කෝ ශීත කළ මාංශ ලෙස එක්සත් ජනපදය වෙත ද නැතිනම් [[හලාල්]] සත්ත්ව ඝාතනය සඳහා [[මැද පෙරදිගට]] [[සජීවීව]] ද අපනයනය කෙරේ. PETA ප්‍රකාශ කර සිටින්නේ ඔස්ට්‍රේලියාවේ [[සත්ත්ව හිංසන]] නීතීන්හි අධිකරණ පාත්‍රතාවෙන් බැහැරව සිදු කරන අපනයනයන් හිදී එම සතුන් හට අමානුෂිකව සලකන බවත්, එරටෙහි හලාල් මාංශ සැකසුම් පහසුකම් පවතින බැවින් මෙය අනවශ්‍ය ක්‍රියාවලියක් බවත් ය.<ref name="peta">{{cite web |url=http://www.savethesheep.com/ |title=Savethesheep.com |accessdate=2007-12-07 |work=[[PETA]] }}</ref> [[Pink (singer)|පින්ක්]] නම් විනෝද ක්‍රීඩකයා සියලු ඔස්ට්‍රේලියානු බැටළු නිෂ්පාදන [[වර්ජනය]] කිරීමට ප්‍රතිඥා දුන් පුද්ගලයෙකි.<ref name="Pink">{{cite news |url= http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/6196691.stm |title = Pink angers Australian government |date =2006-12-20|accessdate = 2007-01-09 |publisher=BBC News}}</ref> ==යොමුව== * {{cite book |title=The Covenant of the Wild: Why animals chose domestication |last=Budiansky |first=Stephen |year=1999 |publisher=Yale University Press |isbn=0-300-07993-1}} *{{Cite book|title=Sheep and Goat Science, Fifth Edition|url=https://archive.org/details/sheepgoatscience05edensm|last=Ensminger|first=Dr. M.E.|coauthors= R.O. Parker|year=1986|publisher=The Interstate Printers and Publishers Inc |location=Danville, Illinois|isbn=0-8134-2464-X}} * {{cite book |title=Sheep & Goat Medicine |last=Pugh |first=David G. |year=2001 |publisher= Elsevier Health Sciences |isbn=0-7216-9052-1}} * {{cite book |title=Storey's Guide to Raising Sheep |url=https://archive.org/details/storeysguidetora0000simm_u9e9 |last=Simmons |first=Paula |coauthors=Carol Ekarius |year=2001 |publisher=Storey Publishing LLC |location=North Adams, MA |isbn=978-1-58017-262-2}} * {{cite book |title= Beginning Shepherd's Manual, Second Edition|url= https://archive.org/details/beginningshepher0000smit|last=Smith M.S. |first=Barbara |coauthors=Mark Aseltine PhD, Gerald Kennedy DVM |year=1997 |publisher=Iowa State University Press |location=Ames, Iowa |isbn=0-8138-2799-X}} * {{cite book |title=Sheep: small-scale sheep keeping for pleasure and profit |url=https://archive.org/details/sheepsmallscales0000weav |last=Weaver |first=Sue |year=2005 |publisher=Hobby Farm Press, an imprint of BowTie Press. |location=3 Burroughs Irvine, CA 92618 |isbn=1-931993-49-1 }} * {{cite book |title=Living with Sheep: Everything You Need to Know to Raise Your Own Flock |url=https://archive.org/details/livingwithsheepe0000woos |last=Wooster |first=Chuck |coauthors=Geoff Hansen (Photography) |year=2005 |publisher=The Lyons Press |location=Guilford, Connecticut |isbn= 1-59228-531-7}} * {{cite book |title=Composition of fatty acids: Physicochemical studies on sheep fat |last=Hussain |first=Aftab |coauthors=Fakeha Affaf |year=2011 |publisher=VDM verlag |location=Saarbrücken, Germany |isbn= 978-3-639-35780-6}} ==අධෝලිපි== {{reflist|26em}} [[Category:Sheep]] [[Category:History of agriculture]] e83l524z6j1o578ba7qlltxmw1qix65 ඈන් ෆ්‍රෑන්ක් 0 52670 800080 797272 2026-09-25T00:55:11Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800080 wikitext text/x-wiki {{Other uses}} {{Infobox writer | name = Anne Frank (ඈන් ෆ්‍රෑන්ක්) | image = AnneFrankSchoolPhoto.jpg | imagesize = 200px | caption = Anne Frank (1940) | birth_name = ඇනිලිස් මාරි ෆ්‍රෑන්ක් | birth_date = {{birth date|df=yes|1929|6|12}} | birth_place = [[ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට්]], [[වෙයිමර් සමුහාණ්ඩුව|වෙයිමර් ජර්මනිය]] | death_date = Early 1945|3||15 | death_place = [[බර්ජන්-බෙල්සන් සංකේන්ද්‍රන කඳවුර]], පහල සැක්සනිය, [[නාසි ජර්මනිය]] | nationality = {{plainlist | * [[Weimar Republic|ජර්මානු]] 1941 වන තෙක් * [[Statelessness|රාජ්‍යයක් අහිමි]] 1941 සිට }} | notableworks = ''[[The Diary of a Young Girl]] (යෞවනියකගේ දිනපොත)'' (1947) | influences = [[Cissy van Marxveldt]]{{sfn|Müller|1999|pp=143, 180–181, 186}} | influenced = [[Zlata Filipović]] | religion = යුදෙව් | signature = Anne Frank signature.svg }} '''ඇනිලිස් ''ඈන්'' මාරි ෆ්‍රෑන්ක්''' ({{IPA-nl|ɑnəˈlis ˈɑnə maˈri frɑŋk}}, {{IPA-de|anəliːs ˈanə maˈʁiː fʁaŋk}}, {{pronunciation|De-Annelies_Marie_Anne_Frank.ogg}}; 12 June 1929 – early March 1945) යනු [[සමූලඝාතනය]]ට ලක් වූ යුදෙව් ජාතිකයින් අතරින් වඩාත්ම කතා බහට ලක් වූ අයෙකි. ''යෞවනියකගේ දිනපොත'' නම් ඇගේ යුධ කාලින දිනපොත, නාට්‍ය සහ චිත්‍රපට ගණනාවකටම පාදක වී ඇත. වෙයිමර් සමුහාණ්ඩුවේ ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් නගරයේ උපත ලැබූ ඇය, ඇගේ ජිවිතයේ වැඩි කාලයක් ජිවත් වුයේ [[නෙදර්ලන්තය|නෙදර්ලන්තයේ]] [[ඈම්ස්ටර්ඩෑම්]] නගරයේයි. උපතින් ජර්මානු වුවද 1941 දී ෆ්‍රෑන්ක්ට ඇයගේ පුරවැසිභාවය අහිමි කරන ලදී. ඇගේ මරණයෙන් පසු ඇගේ දිනපොත ප්‍රකාශයට පත් වීම නිසා ඇයට අන්තර්ජාතික කීර්තියක් හිමි විය. [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේදී]] [[ජර්මනිය]] විසින් නෙදර්ලන්තය අත්පත් කර ගන්නා විට ඇයට අත් විඳින්නට සිදු වූ අත්දැකීම් එමගින් විස්තර කෙරේ. ෆ්‍රෑන්ක් පවුල ජර්මනියේ සිට ඈම්ස්ටර්ඩෑම් වෙත සංක්‍රමණය වුයේ නාසින් විසින් ජර්මනියේ පාලන බලය අත්පත් කර ගත් 1933 වර්ෂයේදී යි. 1940 මැයි වන විට, ජර්මනිය නෙදර්ලන්තය යටත් කර ගන්නා අවස්ථාවේදී ඔවුහු ඈම්ස්ටර්ඩෑම්හි කොටු වී සිටියහ. 1942 ජුලි වන විට යුදෙව්වන්ට එරෙහි වධ හිංසා තවදුරටත් වැඩි වෙමින් පැවති නිසා ඈන් ගේ පියා වැඩ කල ගොඩනැගිල්ලේ පිහිටි රහස් කාමර වල සැඟවීමට, එම පවුල පිටත්ව ගියහ. වසර දෙකකට පසු ඔවුන්ව පාවා දෙනු ලැබූ අතර නාසි සංකේන්ද්‍රන කඳවුරකට ප්‍රවාහණය කරවන ලදී. අවසානයේදී ඈන් සහ ඇගේ සොහොයුරිය වූ මාගට් ෆ්‍රෑන්ක්, බර්ජන්-බෙල්සන් සංකේන්ද්‍රන කඳවුරට මාරුකර යවන ලද අතර එහිදී බෝවන උණ රෝගයක් (ටයිෆොයිඩ් උණ) නිසා 1945 දී ඔවුහු මිය ගියහ. එම පවුලේ දිවි ගලවා ගත් එකම තැනැත්තා වූ [[ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක්]], යුද්ධයෙන් පසු 1947 දී ඈම්ස්ටර්ඩෑම් වෙත පැමිණි අවස්ථාවේදී එතෙක් සුරැකිව පැවති ඈන්ගේ දිනපොත සොයා ගත්තේය. ඔහුගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිපලයක් වශයෙන් එය ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර මේ වන විට එය භාෂා බොහෝ ගණනකට පරිවර්තනය වී ඇත. එහි නියම ප්‍රකාශිත භාෂාව වූ ලන්දේසි භාෂාවෙන් ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරන ලදුව 1952 වර්ෂයේදී ''යෞවනියකගේ දිනපොත'' ලෙස ප්‍රකාශයට පත් විය. ඇගේ දහතුන්වන උපන්දිනයට ඈන් ලද හිස් දිනපොත, 1942 ජුනි 12 වනදා සිට 1944 අගෝස්තු 1 වනදා තෙක් ඇගේ දිවිය පුරාවෘත්තයක් බවට පත් කරන ලදී. == Early life == ෆ්‍රෑන්ක් 1929 ජුනි 12 වන දින ජර්මනියේ ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් හි උපත ලැබිය. [[ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක්]] (1889–1980) සහ [[එඩිත් ෆ්‍රෑන්ක්-හොලැන්ඩර්]] (1900–45) ගේ දෙවන දියණිය වූවාය. [[මාගට් ෆ්‍රෑන්ක්]] (1926–45) ඇයගේ වැඩිමහල් සොයුරිය විය. ෆ්‍රෑන්ක්වරු නිදහස් මතධාරී යුදෙව්වන් වූ අතර යුදෙව්වන්ගේ සියලුම සිරිත් විරිත් හා සම්ප්‍රදායන් පිළිපැදීමක් ඔවුන් සිදු නොකළහ. ඔවුන් ජිවත් වූයේද යුදෙව් සහ යුදෙව්-නොවන පුරවැසියන්ගෙන් සමන්විත සමාජයකයි. මවුපිය දෙපළගෙන් වඩාත් ධාර්මික වුයේ එඩිත් ෆ්‍රෑන්ක් විය. ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් අධ්‍යාපනික පරිශීලනයන්ට ලැදියාවක් දැක වූ අතර විශාල පුස්තකාලයක් ද ඔහු සතුව තිබුණි. මාපිය දෙදෙනාම ළමුන්ව කියවීම සඳහා උනන්දු කළහ. [[File:AnneFrankStolpersteinAachen 8221.jpg|thumb|ඈන් සිය මිත්තනිය සමඟ නැවතී සිටි ආචෙන් නිවෙස ඉදිරිපිට ඇති ස්මාරකය]] [[File:AnneFrankMerwedeplein.jpg|thumb|alt=A four-story, brick apartment block showing the building's facade, with several windows and an internal staircase leading into the block.|1934 සිට 1942 දක්වා ෆ්‍රෑන්ක් පවුල වාසය කල මර්වෙඩ්ප්ලේයින් හි නවාතැන]] 1933 මාර්තු 13 වන දින ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට් මහනගර සභා මැතිවරණය පැවතී අතර එය හිට්ලර්ගේ නාසි පක්ෂය ජය ගත්තේය. යුදෙව්වන්ට එරෙහි ප්‍රතිපත්තීන් වහ වහා සකස් කල අතර, තවදුරටත් ජර්මනියේ රැඳී සිටියහොත් කුමක් සිදු වනු ඇතිදැයි ෆ්‍රෑන්ක්වරු බිය වූහ. එම වසරේ අග බාගයේදී එඩිත් සහ දරුවන්, ආචෙන් හි එඩිත්ගේ මව, රෝසා හොලැන්ඩර් සමඟ වාසය කිරීමට ගියහ. ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් ෆ්‍රෑන්ක්ෆර්ට්හිම රැඳී සිටියද, ඇම්ස්ටර්ඩෑම් හි සමාගමක් ඇරඹීමට ප්‍රතිපාදන ලැබුණු වහාම, ව්‍යාපාරයක් සංවිධානය කිරීමට සහ තම පවුලට නිවසක් ලබා ගැනීම සඳහා ඔහුද එහි පිටත්ව ගියේය. 1933 සහ 1939 අතරතුරදී ජර්මනිය හැරගිය 300,000ක් පමණ වන යුදෙව්වන් අතර ෆ්‍රෑන්ක්වරුද වූහ. ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් පෙක්ටින් පලතුරු සාරය විකිණීම සිදු කල ඔපෙක්ටා ව්‍යාපාරයේ වැඩ කිරීම ආරම්භ කල අතර ඇම්ස්ටර්ඩෑම් හි මර්වෙඩ්ප්ලේයින් (මර්වෙඩ් චතුරශ්‍රය) වලින් නවාතැනක් ද සොයා ගත්තේය. 1934 වන විට එඩිත් සහ දරුවන් ද ඇම්ස්ටර්ඩෑම් වෙත ලඟා වූ අතර දැරිවියන් දෙදෙනා; ඈන් පෙර පාසලකට ද මාගට් පොදු පාසලකට ද වශයෙන් පාසල් වලට ඇතුලත් කරවිය. මාගට් අංක ගණිතය සඳහා දක්ෂතා දැක් වූ අතර ඈන් කියවීම සහ ලිවිම කෙරෙහි රුචි කළාය. ඇගේ මිතුරිය වූ හැනෙලි ගොස්ලර් පසුකාලීනව ළමා අවධිය සිහිපත් කරමින් සඳහන් කලේ ෆ්‍රෑන්ක් නිරන්තරයෙන් ලිවීමෙහි නිරතව සිටි අතර තමන් ලියන දෑ පිළිබඳව කතාබහ කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ඇගේ කටයුතු ආරක්ෂා කර ගත් බවත්ය. ෆ්‍රෑන්ක් සොහොයුරියන් අතිශයින් වෙනස් චරිත ලක්ෂණ වලින් හෙබි වූ අය වූහ. මාගට් මනා හැදියාවකින් යුතු, ආචාරශීලි, තනිව සිටීමට කැමති සහ ඉගෙනුමට ලැදි අයෙක් වූ අතර ඈන් ඍජුව කතා කරන, උද්යෝගීමත් සහ සමාජශීලි එකියක වූවාය. 1938 දී ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් ''පෙක්ටකන්'' නමින් ඖෂධ පැලෑටි සහ [[සොසේජස්]] නිෂ්පාදනයේදී භාවිත කරන [[රසශෝධන ලුණු]], මිශ්‍ර කුළුබඩු තොග වෙළඳාම් සිදු කරන දෙවන සමාගමක් ද ඇරඹීය. 1939 දී එඩිත්ගේ මව ෆ්‍රෑන්ක්වරු සමඟ වාසය කිරීමට පැමිණි අතර 1942 දී ඇයගේ මරණය සිදු වන තෙක්ම ඇය ඔවුන් සමඟ සිටියාය. 1940 දී ජර්මනිය විසින් නෙදර්ලන්තය ආක්‍රමණය කරනු ලැබූ අතර, එහි පාලනය ලබාගත් ආණ්ඩුව, බාධක සහ අවිචාරමත් නීති බලාත්මක කිරීම මගින් යුදෙව්වන්ට හිංසා පීඩා කිරීම ආරම්භ කළහ. පාලන ලියාපදිංචිය සහ විසංගමනය (වෙන් කර තැබීම) යනාදිය ද වහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබීය. ෆ්‍රෑන්ක් සොහොයුරියන් අධ්‍යාපනික දක්ෂතා දක්වමින් සහ මිතුරු මිතුරියන් බොහෝ දෙනෙක් ද ඇතිකරගෙන සිටි නමුත්, යුදෙව් දරුවන්ට ඇතුලත් විය හැක්කේ යුදෙව් පාසල් වලට පමණක් යයි තීන්දුවක් ප්‍රකාශයට පත් වීමත් සමඟ ඔවුන්ව යුදෙව් ලයිසියමකට ඇතුලත් කරනු ලැබූහ. ඈන් ලයිසියමේදී ජැකොලින් වෑන් මාර්සෙන්ගේ මිතුරියක බවට පත් වූවාය. 1941 දී ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක්, පෙක්ටකන් ව්‍යාපාරය යුදෙව් ව්‍යාපාර රාජසන්තක කිරීමේ ව්‍යසනයට ගොදුරු වීමෙන් වලක්වා ගැනීම සඳහා වෙහෙස විය. ඔහු පෙක්ටකන් ව්‍යාපාරයේ ඔහුට හිමි කොටස්, ජොහැන්නස් ක්ලේයිමන්ට පවරා දුන් අතර අධ්‍යක්ෂ තනතුරෙන් ද ඉල්ලා අස්විය. සමාගම වසා දැමුණු අතර සියළුම වත්කම්, ජැන් ගයිස් ප්‍රධානියා වූ ගයිස් සහ සමාගමට පවරා දෙනු ලැබීය. 1941 දෙසැම්බර් මස දී ඔපෙක්ටා ව්‍යාපාරය රැක ගැනීමට ද ඔහු ඒ හා සමාන ක්‍රියාවලියක් සිදු කළේය. පැහැදිලි කුඩා වෙනසක් සමඟ ව්‍යාපාර දිගටම පවත්වා ගෙන ගිය අතර එසේ සුරැකුණු ව්‍යාපාර නිසා ඔහුට සුළු එහෙත් තම පවුල රැක ගැනීමට ප්‍රමාණවත් ආදායමක් ලැබුණි. == Time period chronicled in the diary == === සැඟව යාමට පෙර === ඇගේ දහතුන් වන උපන්දිනය වෙනුවෙන්, 1942 ජුනි 12 වන දින ඈන්ට පොතක් හිමි විය. එය ඉන් පෙර දිනයකදී ඇය විසින් සිය පියාට සාප්පුවේ කවුළුවෙන් පෙන්වන ලද රතු සහ සුදු අල්ලි වැටුණු සේදයෙන් බැඳුනු, ඉදිරිපස කුඩා ගාන්චුවක් සහිත [[සිහිවටන පොත]]ක් විය. නමුත් ෆ්‍රෑන්ක් එය දිනපොතක් ලෙස භාවිත කිරීමට තීරණය කල අතර ඉක්මනින්ම එහි ලිවිම ඇරඹුවාය. ඇගේ රචනයෙහි මුල් කොටස් බොහොමයක්ම ඇගේ දිවියේ ලෞකික තොරතුරු කෙරෙහි අවධානය යොමු කලද ජර්මානු ආක්‍රමණ හමුවේ නෙදර්ලන්තයේ ඇති වූ වෙනස්කම් කිහිපයක් පිළිබඳවද ඇය සාකච්ඡා කරන්නීය. ඇගේ 1942 ජුනි 20 පිවිසුමෙහි ඇය, නෙදර්ලන්ත යුදෙව් ජනතාවට එරෙහිව ඇති සිමා බන්ධන ලැයිස්තුගත කරන්නීය. එමෙන්ම එම වසරේ මුල් භාගයේදී සිදු වූ ඇගේ මිත්තණියගේ මරණය පිළිබඳව සිය ශෝකය ද ඇය එහි සටහන් තබන්නිය. ෆ්‍රෑන්ක් නිළියක් වීමට සිහින මැව්වාය. ඇය චිත්‍රපට නැරඹීමට ප්‍රිය කලාය. නමුත් 1941 ජනවාරි 8 දින සිට නෙදර්ලන්ත යුදෙව්වන්ට සිනමා ශාලා වලට පිවිසීම තහනම් කරන ලදී. 1942 ජුලි මාසයේදී, [[Zentralstelle für jüdische Auswanderung]] (යුදෙව් විගමන පිලිබඳ මධ්‍යම කාර්යාලය) මගින්, වැඩ කඳවුරකට වාර්තා කරන්නැයි නියෝග කරමින් මාගට් ෆ්‍රෑන්ක්ට කැඳවීමේ සටහනක් ලැබුණි. ඔවුන් ''ප්‍රින්සෙන්ග්‍රච්ට්''හි ''ඔපෙක්ටා'' පරිශ්‍රයේ ඇති කාමර වල සැඟවීමට යන බව ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක්, සිය පවුලට පැවසුවේය. එය ඔහුගේ වඩාත් විශ්වාසවන්තම සේවකයන් කිහිප දෙනෙකුගේ උදව් ඔවුන්ට ලැබෙනු ඇතැයි අපේක්ෂා කල ඈම්ස්ටර්දෑම් හි නල මාර්ගයක් විය. කැඳවීමේ සටහන, ඔවුන් අපේක්ෂා කරගෙන සිටියාට වඩා සති කිහිපයකට කලින් අලුත් තැනකට යන ලෙස ඔවුන්ට බල කරන ලදී. සැඟවීමට යාමට ටිකකට පෙර, ඈන් සිය අසල්වැසි මිතුරියක වූ ටූස්ජි කූපර්ස්ට පොතක්, තේ කට්ටලයක්, මාබල් ටින් එකක් සහ පවුලේ බළලා ආරක්ෂාවට තබා ගන්නැයි කියා දුන්නාය. ආශ්‍රිත මුද්‍රණයන් පවසන පරිදි "මම මගේ මාබල් ගැන වද වෙනවා, මොකද ඒවා වැරදි කෙනෙක්ගේ අතට යයිද කියල මම බයයි" යනුවෙන් ඈන් පැවසුවේ යැයි කූපර්ස් කියා ඇත. "ඔයාට පුළුවන්ද මං වෙනුවෙන් ටික කාලයකට ඒවා බලාගන්න?" <ref>{{cite news|author=Associated Press|journal=MSN.com|title=Marbles that belonged to Anne Frank rediscovered|url=http://news.msn.com/world/marbles-that-belonged-to-anne-frank-rediscovered|date=4 February 2014|access-date=10 April 2014|archive-date=2 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140702170328/http://news.msn.com/world/marbles-that-belonged-to-anne-frank-rediscovered|url-status=dead}}</ref> === ''Achterhuis'' හි ජීවිතය === [[File:AnneFrankHouse Bookcase.jpg|thumb|alt=A three shelf timber bookcase, filled with books, stands at an angle in front of a doorway to the Secret Annexe|ඈම්ස්ටර්ඩැම් හි [[ඈන් ෆ්‍රෑන්ක් නිවහන]]හි ඇති රහස් නිවෙසෙහි දොර ආවරණය කල පොත් රාක්කයෙහි නැවත නිපදවීමක්]] 1942 ජුලි 6 සඳුදා, පවුල ඔවුන්ගේ සැඟවුම් ස්ථානය වූ නවාතැන්පලට පිටත්ව ගීයහ. එතෙක් ඔවුන් සිටි නවාතැන්පල අවුල් සහගත ස්වභාවයකින් යුතුව හැරගියේ ඔවුන් හදිසියේම පිටත්ව ගිය බව ඇඟවීමට යි. ඔවුන් [[ස්විට්සර්ලන්තය]]ට යන බව ඇඟවෙන සටහනක් ද ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් එහි දමා ආවේය. රහස්‍ය බව රැක ගැනීමේ අවශ්‍යතාවය නිසා ඈන් ගේ බළලා මූර්ට්ජ් හැර දමා ඒමට ඔවුන්ට සිදු විය. පොදු ප්‍රවාහන සේවා භාවිත කිරීමට යුදෙව්වන්ට අවසර නොතිබි බැවින් ඔවුන් කිලෝමීටර් කිහිපයක් පයින් ගමන් කල අතර ඔවුන් ගමන් මලු රැගෙන යන බව අන් අය දැකීම වැලැක්වීමට එක් අයෙක් ඇඳුම් කිහිපයක්ම බැගින් ඇඳගෙන සිටියහ. ''Achterhuis'' (නිවෙසක පසුපස භාගය හැඳින්වීමට යෙදෙන නෙදර්ලන්ත වචනයකි. දිනපොතේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයන් තුල එය ''රහස් නිවෙස'' ලෙස පරිවර්තනය කර ඇත) ඔපෙක්ටා කාර්යාල වලට ඉහලින් ඇති ඇතුළු වීමකින් ඇතුළු වීමට ඇති තුන් බුමු අවකාශයක් විය. කුඩා කුටි දෙකක් ,යාබද නාන කාමර සහ වැසිකිළි සමඟ පළමු මට්ටමේ විය. ඊට ඉහළින් විශාල විවෘත කාමරයක් විය. ඊට පසෙකින් කුඩා කාමරයක්ද විය. මෙම කුඩා කාමරයෙන් ඉහලින් ඇති අට්ටාලයකට, ඉනිමගක් මගින් නැගිය හැකි විය. එය සොයාගත නොහැකි වීම වඩාත තහවුරු කරනු වස් ''Achterhuis'' හි දොර පසුව පොත් රාක්කයක් මගින් වසා දැමුණි. ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ල වෙස්ටර්කර්ක් හි නිවාස සංකීර්ණයක පිහිටි අතර එය විශේෂ ලක්ෂණ වලින් තොර, පැරණි සහ ඈම්ස්ටර්ඩැම් හි බටහිර කොටසේ ඇති ගොඩනැගිලි වල ආකෘතිය දරන්නක් විය. [[වික්ටර් කුග්ලර්]], [[ජොහැන්ස් ක්ලේයිමන්]], මෙයිප් ගයිස්]] සහ [[බෙප් වොස්කුයිජිල්]] යන සේවකයින් පමණක් සැඟවී සිටින පිරිස ගැන දැන සිටියහ. ගයිස් හි ස්වාමියා වූ [[ජැන් ගයිස්]] සහ වොස්කුයිජිල් ගේ පියා වූ ජොහැන්ස් හෙන්ද්‍රික් වොස්කුයිජිල් යන අය ඔවුන් සිර වී සිටි කාලය තුල ඔවුන්ට උපකාර කල අය වූහ. නිවෙසේ පදිංචිකරුවන් සහ බාහිර ලෝකය අතර පැවතී එකම සම්බන්ධතාවය ද එය වූ අතර ඔවුන් යුද්ධය සහ දේශපාලන වර්ධනයන් පිළිබඳව නිවැසියන් දැනුවත් කළහ. ඔවුන් නිවැසියන්ගේ සියලු අවශ්‍යතා සපයා දුන්හ, ඔවුන්ගේ ආරක්ෂාව තහවුරු කළහ, එමෙන්ම එම කාල වකවානුවේදී ලබා ගැනීමට වඩාත් අපහසු වූ ආහාර, සැපයීම ද සිදු කළහ. වඩාත් භයානක කාල වකවානුව තුලදී නිවැසියන්ගේ චිත්ත ධෛර්යය වැඩි දියුණු කිරීම උදෙසා කල කැප කිරීම් සහ ඔවුන්ගේ උත්සාහයන් පිළිබඳව ෆ්‍රෑන්ක් ලිව්වාය. සියල්ලටම වඩා බරපතල කාරණය වූයේ ඔවුන් අසු වුවහොත්, යුදෙව්වන්ව ආවරණය කිරීමේ වරදට ඔවුන් මරණ දණ්ඩනයට නියම කිරීමට ඉඩ පැවතීමයි. [[File:AnneFrankHouseAmsterdamtheNetherlands.jpg|thumb|left|alt=A photograph taken from the opposite side of the canal shows two four-story buildings which housed the Opekta offices and behind them, the Secret Annexe|The house (left) at the [[Prinsengracht]] in Amsterdam]] [[File:Anne Frank House Model.JPG|thumb|ඈන් ෆ්‍රෑන්ක් නිවහනේ ආකෘතිය]] 1942 ජුලි 13 වනදා ෆ්‍රෑන්ක්වරුන්ට වෑන් පෙල්ස් පවුල; හර්මන් වෑන් පෙල්ස්, ඕගස්ට්, සහ 16 හැවිරිදි පීටර් වෑන් පෙල්ස් සහ නොවැම්බරයේදී පවුලේ මිත්‍රයෙකු හා දන්ත වෛද්‍යවරයෙකු වූ ෆ්‍රිට්ස් ෆෙෆර් එකතු වූහ. කතාබහ කිරීමට නව මිතුරන් එකතු වීම පිලිබඳ ඇගේ සතුට ෆ්‍රෑන්ක් ලියූ නමුත් එවැනි සිරගත වූ ඉඩ පහසුකම් මද තත්ත්වයක් යටතේ ආතතිය වර්ධනය වීම ඉක්මනින්ම සිදු විය. ෆෙෆර් සමඟ ඇගේ කාමරය බෙදා ගැනීමෙන් පසු, ඔහු සෑහීමකට පත් නොවන, ඉවසුම් නොදෙන පුද්ගලයෙකු බව ඈන් වටහා ගත් අතර ඔහුව ආපසු තම කාමරයෙන් යවා ගැනීමට කටයුතු කලාය. එමෙන්ම ඇය, ඕගස්ට් වෑන් පෙල්ස් මෝඩයෙකු ලෙස සැලකූ අතර ඔහු සමඟ ගැටුනාය. එමෙන්ම ඇය හර්මන් වෑන් පෙල්ස්ව සහ ෆ්‍රිට්ස් ෆෙෆර්ව, විශේෂයෙන්ම ඔවුන් පරිභෝජනය කල ආහාර ප්‍රමාණය පනම් කරගනිමින් ආත්මාර්ථකාමීන් ලෙස සැලකුවාය. ටික කාලයකට පසු, පළමුවෙන්ම පීටර් වෑන් පෙල්ස් කෙරෙහි ලැජ්ජාව සහ අමනෝඥ ස්වභාවය පහව ගිය පසු ඇය ඔහු සමඟ පවතින ඥාතිත්වයක් හඳුනාගත් අතර දෙදෙනා ආදර සම්බන්ධතාවක් ඇරඹුහ. ඇය තම ප්‍රථම හාදුව ඔහුගෙන් ලද්දාය. නමුත් ඇයට, ඔහු පිලිබඳව සිය හැගිම් සැබෑවටම ඇති වුවක් ද නැතහොත් දෙදෙනාම එක ලෙස, එකට සිරගතව මෙන් සිටීම නිසා ඇති වූවක් ද යන ප්‍රශ්නය ඇති වීමත් සමඟ ඔවුන්ගේ ප්‍රේමය පිරිහෙන්නට පටන් ගත්තේය. ඈන් ෆ්‍රෑන්ක් ඔවුන්ගේ උදව්කරුවන් සෑම කෙනෙක් සමඟම කිට්ටු සම්බන්ධතා ඇති කර ගත්තාය. ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් පසු කාලීනව සිහිපත් කලේ, ඇය ඔවුන්ගේ පැමිණීම නොයිවසිලිසහගත උනන්දුවකින් යුක්තව අපේක්ෂා කල බවයි. ඈන්ගේ කිට්ටුම මිත්‍ර සම්බන්ධතාවය පැවතියේ බෙප් වොස්කුයිජි සමඟ බව ඔහුට දක්නට ලැබී තිබුණි. "තරුණ යතුරු ලියන්නා... ඔවුන් දෙදෙනා නිතරම මුල්ලකට වෙලා මුණු මුණු ගාමින් උන්නා." {{sfn|Lee|2000|p=119}} ===තරුණ දින සටහන් ලියන්නිය === ඇගේ ලිවීම් තුල ඈන්, ඇගේ පවුලේ සාමාජිකයන් සමඟ ඇය තුල ඇති බැඳීම සහ එකිනෙකාගේ චරිතයෙහි ඇති ප්‍රබල වෙනස්කම් පිරික්සන්නිය. භාවාත්මක වශයෙන් තමන් වඩාත් තම පියාට ලැදි වූ බව ඈන් විශ්වාස කලාය. "මම ඈන්ට වඩාත් ලං වුනා, වඩාත් මවට ලැදි වුණු මාගට්ට වඩා. මාගට් කලාතුරකින් තමන්ගේ හැඟීම් එළිදරව් කිරීම සහ ඈන්ට වගේ හැඟීම් යටපත් කරගෙන සිටීමෙන් ඇයට එතරම් පිඩාවක් අත් නොවීම නිසා ඇයට උදව් අවැසි නොවීම ඇතැම් විට එයට හේතු වන්නට ඇති" යනුවෙන් ඈන්ගේ පියා පසුව සඳහන් කර ඇත. ෆ්‍රෑන්ක් සොහොයුරියන්, ඔවුන් සැඟවීමට යාමට පෙර ඔවුන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවයට වඩා වැඩි සම්බන්ධතාවයක් ඇති කර ගත්හ. ඇතැම් විටෙක ඈන්, මාගට් පිළිබඳව ඊර්ෂ්‍යා සහගතව; විශේෂයෙන්ම නිවෙසේ සාමාජිකයන් මාගට්ගේ ආචාරශීලී සන්සුන් ස්වභාවය නැති කරවන බව කියමින් ඈන්ව විවේචනය කල විටෙකදී ලිව්වාය. ඈන් වයසින් වැඩෙත්ම, සොහොයුරියන් දෙදෙනා එකිනෙකා කෙරෙහි විශ්වාසය තැබීමට සමත් වූහ. 1944 ජනවාරි 12 දින පුර්විකාවේ ඈන් මෙසේ ලියන්නීය; "මාගට් ගොඩාක් හොඳයි... අඩු තරමින් ඇය මේ දවස් වල එකටඑක කියන්නෙවත් නැහැ වගේම නියම යාලුවෙක් වෙන්න පටන් අරන්. ඇය තවදුරටත් මාව ගණන් නොගත යුතු බබෙක් විදියට දකින්නේ නැහැ." {{sfn|Frank|1995|p=167}} [[File:Amsterdam Westerkerk Blick vom Turm 15.jpg|thumb|alt=Taken from the top of the Westerkerk church, this image shows the Prinsengracht canal and the rooftops of the buildings in the neighborhood|The [[Anne Frank House|Secret Annexe]] with its light-coloured walls and orange roof (bottom) and the [[Anne Frank tree]] in the garden behind the house (bottom right), seen from the [[Westerkerk]] in 2017]] ඈන් සිය මව සමඟ පැවති දුරස්ථ සම්බන්ධතාවය පිළිබඳව නිතර ලිව්වාය. එමෙන්ම ඈන් කෙරෙහි ඇය තුළ පැවති සැකය පිළිබඳව ද ලිව්වාය.1942 දී ඇය සිය මව පිළිබඳව සහ ඇගේ අපරික්ෂාකාරී බව, ඇගේ සෝපාහාසයන් සහ තද-හිතැති බව පිළිබඳව ඇය තුළ වූ අනාදරය/පිළිකුල විස්තර කලාය. "ඇය මට අම්මෙක් නෙවෙයි" යනුවෙන් එම විස්තරය අවසානයේදී ඇය ලිව්වාය. පසුව තම දිනපොතේ හරි වැරදි බලන විට ඇය තම රළු ආකල්පයන් පිළිබඳව ලැජ්ජා වූවාය. ඇය මෙසේ ලියයි; "ඈන්, ඇත්තටම ඒ ඔයාමද වෛර කිරීම ගැන සඳහන් කරලා තියෙන්නේ, අනේ ඈන්, කොහොමද ඔයා එහෙම කලේ?"{{sfn|Frank|1995|p=157}} වැරදි වටහා ගැනීම් නිසා ඔවුන් අතර වෙනස්කම් ඇති වූ බව ඇය අවබෝධ කර ගත්තාය. ඒවා මවගේ මෙන්ම තමන්ගේද වැරදි නිසා ඇති වූ බව ඇය පිළිගත්තාය. එමෙන්ම එම වැරදි මව වෙත අනවශ්‍ය පරිදි ගොඩ ගැසූ බවද ඇය දුටුවාය. මෙම තේරුම් ගැනීමත් සමඟ සිය මව වෙත ප්‍රමාණාත්මක සාධාරණත්වයකින් හා ගෞරවයකින් සැලකීමට ෆ්‍රෑන්ක් කටයුතු කලාය. {{sfn|Müller|1999|p=204}} ඔවුන්ට හැකි වූ වහාම නැවත පාසල් යාමට ෆ්‍රෑන්ක් සොහොයුරියන් දෙදෙනාම බලාපොරොත්තු වූ අතර සඟව සිටින අතරතුරදී පවා දිගටම ඔවුන්ගේ අධ්‍යාපන කටයුතු කරගෙන ගියහ. මාගට්, බෙප් වොස්කුයිජිගේ නමින් තැපැල් මගින් ලඝු ලේඛන පාඨමාලාවක් හැදෑරු අතර එයට ඉහලම ලකුණු ලබා ගත්තාය. ඈන් වැඩි කාලයක් කියවීමට සහ අධ්‍යයනයට වැය කල අතර ක්‍රමයෙන් ඇගේ දිනපොත ලිවිම සහ සංස්කරණය සිදු කලාය. සිදුවීම් සිදු වන පරිද්දෙන්, ඒවා කතාන්දරයක් ලෙස පවසනු වස් ඇය ඇගේ හැඟීම්, ඇදහිලි, අපේක්ෂාවන් සහ අන් අය සමඟ කතා නොකළ හැකියැයි ඇය සිතූ විෂයයන් පිළිබඳවද ලිව්වාය. තම ලිවිම පිළිබඳව විශ්වාසය වර්ධනය වීම සහ වයසින් මුහුකුරා යාමත් සමඟ ඇය, දෙවියන් පිලිබඳව ඇගේ විශ්වාසය සහ මානව ස්වභාවය ඇය විග්‍රහ කරන අන්දම වැනි වඩාත් දුරවබෝධ විෂයයන් පිළිබඳව ලිව්වාය. {{sfn|Müller|1999|p=194}} ෆ්‍රෑන්ක් මාධ්‍යවේදිනියක් වීමට ද අපේක්ෂා කලාය. 1944 අප්‍රේල් 5, බදාදා ඇය සිය දිනපොතෙහි මෙසේ ලියන්නීය: {{quote |නූගත් අයෙක් වීම වළක්වා ගැනීම සඳහා පාසල් වැඩ කල යුතු බව මම අන්තිමේදී වටහා ගතිමි; ජීවිතය නගා සිටුවීමට වගේම මාධ්‍යවේදිනියක් වීමටත්, මොකද එයයි මට උවමනා කරන්නේ! මම දන්නවා මට ලියන්න පුළුවන්..., නමුත් එය රඳා පවතිනු ඇත්තේ මට සැබෑ හැකියාවක් ඇත්ද යන්න මතයි... ඒ වගේම මට පොත් ලිවීමට හෝ පුවත්පත් ලිපි ලිවීමට හැකියාවක් නැති නම්, මට පුළුවන් දිගටම, මා වෙනුවෙන් ලියන්න. නමුත් මට අවැසියි එයට වඩා වැඩි යමක් කරන්න. මට පුළුවන්කමක් නැහැ අම්මා, මිසිස් වෑන් ඩැන්, නැත්නම් අනෙක් ඔක්කොම කාන්තාවන් වගේ වැඩ කළා වුනත් නිකම්ම අමතක වෙලා යන කෙනෙක් විදියට මමත් ජිවත් වෙනවා දකින්න. ස්වාමි පුරුෂයෙක් සහ දරුවන්ට වඩා කැප කිරීමක් කල හැකි අන් යමක් මට අවැසියි!... වඩා ප්‍රයෝජනවත් පුද්ගලයෙකු වීමට හෝ සියලුම මනුෂ්‍යයන්ට; මට කවදාවත් මුණගැසී නොමැති අයට පවා විනෝදය ලබා දීමට මට උවමනායි. මගේ මරණයෙන් පසුවත් දිගටම ජීවත් වෙන්න මට ඕන! අන්න ඒ නිසයි මම දෙවියන් වහන්සේට මේ තරම් ස්තුතිවන්ත වෙන්නේ මා තුල ඇති සියල්ල ප්‍රකාශ කිරීමට සහ මගේ වැරදි අඩුපාඩු සකස් කර ගැනීමට භාවිත කල හැකි, මේ ත්‍යාගය මා වෙත ලබා දීම පිළිබඳව. මම ලියන විට මට මගේ සියලු කරදර ගසා දැමිය හැක. මගේ ශෝක කම්කටොළු අතුරුදහන්ව යයි, මගේ ආත්මයන් නැවත ප්‍රාණවත් වෙයි! නමුත්, එය විශාල ප්‍රශ්නයකි, මට කවදහරි විශිෂ්ට යමක් ලියන්න පුළුවන් වේවිද, මම කවදහරි මාධ්‍යවේදිනියක් නැත්නම් ලේඛකයෙක් වේවිද? | ඈන් ෆ්‍රෑන්ක්{{sfn|Marcuse|2002}} }} 1944 අගෝස්තු 1 වන දින අවසන් සටහන ලියන තෙක් ඇය ක්‍රමයෙන් දිගටම ලියාගෙන ගියාය. ==අත් අඩංගුවට ගැනීම == {{main|Betrayal of Anne Frank}} [[File:Hut-AnneFrank-Westerbork.jpg|thumb|alt=Taken from outside the reconstruction of a barracks, the photo shows a [[barbed wire]]fence, and beyond it a grassy area with a small timber hut|A partial reconstruction of the [[barracks]] in the Westerbork transit camp where Anne Frank was housed from August to September 1944]] 1944 අගෝස්තු 4 වන දින උදෑසන, කෙදිනකවත් හඳුනා ගැනීමට නොලැබුණු ඔත්තුකාරයෙකුගෙන් ලැබුණු සංඥාවකට අනුව SS හමුදා මගින් මෙහෙයවන ලද ජර්මානු නිළ ඇඳුම් ඇඳගත් පොලිසිය ''Achterhuis'' තුළට කඩා වැදුනහ. ෆ්‍රෑන්ක්වරු, වෑන් පෙල්ස් සහ ෆෙෆර් ව RSHA මූලස්ථානයට ගෙන යන ලදී. එහිදී ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්න කල අතර මුළු රයම එහි රැඳී සිටින්නට ඔවුන්ට සිදු විය. අගෝස්තු 5 වන දින ඔවුන්ව, වෙටරින්ග්ස්චන් වල සිරකරුවන්ගෙන් පිරි ඉතිරී ගිය හුයිස් වෑන් රඳවා ගැනීමේ නිවාසයට යවනු ලැබීය. දින දෙකකට පසු ඔවුන්ව වෙස්ටර්බෝර්ක් සංක්‍රමණ කඳවුරට යවනු ලැබීය. ඒ වන විටද එම කඳවුරේදී 100,000 කට අධික යුදෙව්වන් පිරිසක් මිය ගොස් සිටියහ. ඔවුන්ගෙන් බොහොමයක් නෙදර්ලන්ත සහ ජර්මානු ජාතිකයන් වූහ. සැඟව සිටියදී අත්අඩංගුවට පත් වීම නිසා ඔවුන්ව අපරාධකරුවන් ලෙස සළකනු ලැබූ අතර බරපතල වැඩෙහි යෙදවීම සඳහා දඬුවම් බැරැක්ක වලට යවනු ලැබීය. {{sfn|Müller|1999|p=233}} වික්ටර් කුග්ලර් සහ ජොහැන්නස් ක්ලේයිමන් ද අත්අඩංගුවට පත් වූ අතර ආමර්ස්ෆොර්ට් හි රාජ්‍යයට එරෙහි වීම පිලිබඳ දණ්ඩන කඳවුරෙහි සිරගත කරනු ලැබීය. සති හතකට පසු ක්ලේයිමන් නිදහස් වූ නමුත් කුග්ලර්ව යුද්ධය නිමා වන තුරුම, විවිධ වැඩ කඳවුරු වල රඳවා ගනු ලැබීය. මෙයිප් ගයිස් සහ බෙප් වොස්කුයිජි ද ප්‍රශ්න කිරීම් වලට ලක් වූ නමුත් ඔවුන්ව රඳවා ගනු නොලැබීය. ඔවුන්ව පසු දිනම ''Achterhuis'' වලට ගිය අතර එහිදී විසිරී ගොස් තිබූ ඈන්ගේ ලියවිලි සොයා ගන්නට ලැබුණි. ඔවුන් ඒවා එකතු කළහ. එමෙන්ම පවුලේ ඡායාරූප එකතු කිහිපයක්ද සොයා ගන්නට ලැබුණි. යුද්ධය නිම වූ පසු ඒවා ඈන් වෙත යැවීමට ගයිස් අධිෂ්ඨාන කර ගත්තේය. 1944 අගෝස්තු 7 වන දින නිලධාරීන්ට මුදල් දීමෙන් සිරකරුවන්ව නිදහස් කර ගැනීමට ගයිස් උත්සාහ කලද ඔහුව ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. {{sfn|Müller|1999|p=279}} == පිටකර හැරීම සහ මරණය == 1944 සැප්තැම්බර් 3 වන දින {{efn|name=list}} කණ්ඩායම වෙස්ටර්බ්රුක් වලින් [[ඔස්ච්විට්ස් සංකේන්ද්‍රන කඳවුර]]ට පිටත් කර හරින ලද අතර දින තුනක ගමනකින් පසු ඒ වෙත ලඟා වූහ. 1941 දී යුදෙව් ලයිසියමේදී මාගට් සහ ඈන් සමඟ මිතුරුව සිටි ඇම්ස්ටර්ඩැම්හි බ්ලොඑම් එවර්ස්-එම්ඩ්න් ද එම දුම්රියේම ගමන් ගත්තාය.{{sfn|Morine|2007}} බ්ලොඑම් ඔස්ච්විට්ස් හිදී ඈන්ව, මාගට්ව සහ ඔවුන්ගේ මවව දුටුවාය. නෙදර්ලන්ත ජාතික සිනමාකරුවෙකු වූ [[විලි ලින්ඩ්වර්]]{{sfn|Enzer|Solotaroff-Enzer|1999|p=176}}ගේ ''ඈන් ෆ්‍රෑන්ක්ගේ අවසන් මාස හත'' නම් රූපවාහිනී වාර්තා වැඩසටහන සහ 1995 [[BBC]] වාර්තා වැඩසටහනක් වූ ''ඈන් ෆ්‍රෑන්ක් මතකය''{{sfn|Laeredt|1995}} හිදී බ්ලොඑම්ව, ඔස්ච්විට්ස්හි සිටි ඈන් ෆ්‍රෑන්ක් පිලිබඳ ඇගේ මතකයන් සිහිපත් කරනු වස් සම්මුඛ සාකච්ඡා වලට ලක් කරනු ලැබීය. දුම්රිය වලින්, මිනිසුන් පිටතට ගැනීමේදී ඇති වුන ව්‍යාකූලත්වයන් මැද පිරිමින්ව කාන්තාවන් සහ දරුවන්ගෙන් බලහත්කාරයෙන් වෙන් කරනු ලැබීය. ඔටෝ ෆ්‍රෑන්ක් ද එලෙස සිය පවුලෙන් වෙන් කරනු ලැබීය. මගීන් 1,019 දෙනෙකු අතරින් අවුරුදු 15 ට අඩු සියළුම ළමයින්ද ඇතුළු 549 දෙනෙක් කෙලින්ම [[ගෑස් කුටීර]] වෙත යවනු ලැබූහ. ඈන් ඊට මාස තුනකට පෙර 15 සම්පූර්ණ කර සිටි අතර එම ගමන් වාරයේදී ගැළවුණු ලාබාලම පිරිසෙන් අයෙක් වූවාය. බොහෝ පිරිසක් පැමිණීමේදීම ගෑස් මගින් මරණයට පත් කරන බව ඇය ඉක්මණින්ම වටහා ගත්තාය. නමුත් ''Achterhuis'' වලින් පැමිණි සියළු දෙනාම මෙම තේරීමේදී දිවි ගලවා ගත් බව ඇය කෙදිනකවත් දැන නොගත්තාය. වයස පනස් ගණන් වල සිටි එතරම් ශක්තිමත් පුද්ගලයෙකු නොවූ තම පියා, ඔවුන්ව වෙන් කරනු ලැබීමෙන් පසු ඉක්මණින්ම මිය යන්නට ඇතැයි ඇය කල්පනා කලාය. {{sfn|Müller|1999|pp=246–247}} == කරුණු සහ මූලාශ්‍ර == <!-- This article uses the Citation templates style. To reference any external source, insert an in-line citation by inserting the section, and in this section, use one of the templates such as {{cite web}}, {{cite journal}} or one of the others which can be found at [[Wikipedia:Citation templates]] --> '''Explanatory notes''' {{notes | notes = {{efn | name = list | {{harvnb|Westra et al.|2004|p=196}}, includes a reproduction of part of the transport list showing the names of each of the Frank family. }} }} '''Citations''' {{reflist|colwidth=20em}} == Bibliography == {{refbegin|30em}} * {{cite book | editor1-last = Barnouw | editor1-first = David | editor2-last = Van Der Stroom | editor2-first = Gerrold | title = The Diary of Anne Frank: The Revised Critical Edition | year = 2003 | publisher = Doubleday | location = New York | isbn = 0-385-50847-6 | ref = harv }} * {{cite book | last = Berryman | first = John | editor1-last=Enzer | editor1-first=Hyman Aaron | editor2-last=Solotaroff-Enzer | editor2-first=Sandra | title = Anne Frank: Reflections on her life and legacy | url = https://archive.org/details/isbn_9780252068232 | year = 2000 | origyear = 1999 | chapter = The Development of Anne Frank | publisher = University of Illinois Press | location = Urbana | isbn = 978-0-252-06823-2 | ref = harv }} * {{cite book | last = Bigsby | first = Christopher | year = 2006 | title = Remembering and Imagining the Holocaust: The Chain of Memory | url = https://archive.org/details/rememberingimagi0000bigs | publisher = Cambridge University Press | location = New York | isbn = 978-0-521-86934-8 | ref = harv }} * {{cite book | editor1-last = Enzer | editor1-first = Hyman Aaron | editor2-last = Solotaroff-Enzer | editor2-first = Sandra | title = Anne Frank: Reflections on Her Life and Legacy | url = https://archive.org/details/isbn_9780252068232 | date = 20 December 1999 | publisher = University of Illinois Press | location = Urbana | isbn = 978-0-252-06823-2 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Frank | first1 = Anne | editor1-first = Otto H. | editor1-last = Frank | editor1-link = Otto Frank | editor2-first = Mirjam | editor2-last = Pressler | others = Massotty, Susan (translation) | title = Het Achterhuis | trans_title = The Diary of a Young Girl&nbsp;– The Definitive Edition | year = 1995 | origyear = 1947 | publisher = [[Doubleday (publisher)|Doubleday]] | language= Dutch | isbn= 0-553-29698-1 | ref = harv }}; This edition, a new translation, includes material excluded from the earlier edition. * {{cite book | last = Frank | first = Anne | others = Netherlands State Institute for War Documentation | year = 1989 | title = The Diary of Anne Frank, The Critical Edition | url = https://archive.org/details/diaryofannefrank00fran_0 | publisher = Doubleday | location = New York | isbn = 978-0-385-24023-9 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Frank | first1 = Anne | last2 = Holmer | first2 = Per | year = 2005 | title = Anne Franks dagbok : den oavkortade originalutgåvan : anteckningar från gömstället 12 juni 1942&nbsp;– 1 augusti 1944 | trans_title = Anne Frank's Diary: The Unabridged Original Edition: Notes From the Hiding Place | language = Swedish | publisher = Norstedt | location = Stockholm | isbn = 978-91-1-301402-9 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Lee | first1 = Carol Ann | title = The Biography of Anne Frank&nbsp;– Roses from the Earth | url = https://archive.org/details/rosesfromearthbi0000leec_i2b3 | year = 2000 | publisher = [[Viking Press]] | location = London | isbn = 978-0-7089-9174-9 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Müller | first1 = Melissa | authorlink1 = Melissa Müller | others = Kimber, Rita and Robert (translators) | title = Das Mädchen Anne Frank | trans_title = [[Anne Frank: The Biography]] | year = 1999 | origyear = 1998 | publisher = [[Henry Holt and Company]] | location = New York | language = German | isbn = 978-0-7475-4523-1 | oclc = 42369449 | ref = harv }}; With a note from [[Miep Gies]] * {{cite book | last = Rosow | first = La Vergne | title = Light 'n Lively Reads for ESL, Adult, and Teen Readers: A Thematic Bibliography | url = https://archive.org/details/lightnlivelyread0000roso | publisher = Libraries Unlimited | location = Englewood, Colo | year = 1996 | page = [https://archive.org/details/lightnlivelyread0000roso/page/156 156] | isbn = 978-1-56308-365-5 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = van der Rol | first1= Ruud | last2 = Verhoeven | first2 = Rian | others = Langham, Tony & Peters, Plym (translation) | year = 1995 | title = Anne Frank&nbsp;– Beyond the Diary&nbsp;– A Photographic Remembrance | publisher = Puffin | location = New York | isbn = 978-0-14-036926-7 | ref = harv }} * {{cite book | last1 = Westra | first1 = Hans | last2 = Metselaar | first2 = Menno | last3 = Van Der Rol | first3 = Ruud | last4 = Stam | first4 = Dineke | year = 2004 | title = Inside Anne Frank's House: An Illustrated Journey Through Anne's World | url = https://archive.org/details/insideannefranks0000unse | publisher = Overlook Duckworth | location = Woodstock | isbn = 978-1-58567-628-6 | ref = {{sfnRef|Westra et al.|2004}} }} '''Online''' * {{cite web | url = http://www.annefrank.ch/index.php?page=750 | title = 2003 Annual Report | date = 1 July 2004 | publisher = Anne Frank Fonds | accessdate = 18 April 2012 | ref = {{sfnRef|Anne Frank-Fonds Annual Report|2003}} }} * {{cite web | title = Biography – Anne Frank | publisher = Anne Frank Fonds | url = http://www.annefrank.ch/209.html | accessdate = 19 June 2013 | ref = {{sfnRef||Anne Frank Fonds}} }} * {{cite web | title = Anne Frank House, Annual Report 2005 | publisher = Anne Frank House | date = March 2006 | url = http://annefrankhuis.nl/upload/downloads/AFreport2005.pdf | archiveurl = http://web.archive.org/web/20080216031433/http://annefrankhuis.nl/upload/downloads/AFreport2005.pdf | format = PDF | archivedate = 16 February 2008 | accessdate = 18 April 2012 | ref={{sfnRef|Anne Frank House Annual Report|2005}} }} * {{cite web | last1 = Barnauw | first1 = David | last2 = van der Stroom | first2 = Gerrold | date = 25 April 2003 | title = Who Betrayed Anne Frank? | publisher = Netherlands Institute for War Documentation, Amsterdam | url = http://www.niod.nl/annefrank/Who%20betrayed%20Anne%20Frank.pdf | format = PDF | archiveurl = http://web.archive.org/web/20071031122514/http://www.niod.nl/annefrank/Who+betrayed+Anne+Frank.pdf | archivedate = 31 October 2007 | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{ cite web | last = Bastow | first = Clem | title = Anne Frank's diary isn't pornographic | date = 2 May 2013 | work = Daily Life | url = http://www.dailylife.com.au/news-and-views/dl-opinion/anne-franks-diary-isnt-pornographic-20130501-2islf.html | accessdate = 6 May 2013 | ref = harv }} * {{ cite web | last = Bennett-Smith | first = Meredith | title = Anne Frank's Diary Too 'Pornographic' For 7th-Grade Students, Claims Michigan Parent | date = 29 April 2013 | work = Huffington Post | url = http://www.huffingtonpost.com/2013/04/29/anne-frank-diary-pornographic-7th-grade-michigan-parent_n_3180134.html | accessdate = 3 May 2013 | ref = harv }} * {{cite news | last = Blumenthal | first = Ralph | date = 10 September 1998 | title = Five precious pages renew wrangling over Anne Frank | newspaper = The New York Times | url = http://www.nytimes.com/1998/09/10/world/five-precious-pages-renew-wrangling-over-anne-frank.html | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{cite journal | last = Boretz | first = Carrie | title = Anne Frank's Diary, Unabridged | date = 10 March 1995 | journal = New York Times | url = http://www.nytimes.com/1995/03/10/nyregion/anne-frank-s-diary-unabridged.html | accessdate = 3 May 2013 | ref = harv }} * {{cite web | title = James Whitbourn: Annelies | publisher = Chester and Novello | url = http://www.chesternovello.com/default.aspx?tabid=2432&state_3041=2&workid_3041=14649 | accessdate = 6 April 2012 | ref = {{sfnRef|Chester and Novello}} }} * {{cite web | last = Clinton | first = Hillary | authorlink = Hillary Rodham Clinton | date = 14 April 1994 | title = Remarks by the First Lady, Elie Wiesel Humanitarian Awards, New York City | publisher = Clinton4.nara.gov | url = http://clinton4.nara.gov/WH/EOP/First_Lady/other/1994-04-14-first-lady-remarks-elie-wiesel-humanitarian-awards.html | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{cite news | last = Engel | first = Pamela | title = Saplings from Anne Frank's Tree Take Root in US | date = 23 March 2013 | work = Yahoo! News | agency = Associated Press | url = http://bigstory.ap.org/article/saplings-anne-franks-tree-take-root-us | accessdate = 23 March 2013 | ref = harv | archive-date = 3 December 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131203031108/http://bigstory.ap.org/article/saplings-anne-franks-tree-take-root-us | url-status = dead }} * {{cite journal | last = Faurisson | first = Robert | title = The Diary of Anne Frank: is it genuine? | date = November–December 2000 | publisher = Journal of Historical Review | volume = 19 | issue = 6 | url = http://www.ihr.org/jhr/v19/v19n6p-2_Faurisson.html | accessdate = 18 April 2012 | ref = harv }} * {{cite journal | last = Feldman | first = Ellen | title = Anne Frank in America | work = American Heritage | date = Feb–March 2005 | volume = 56 | issue = 1 | url = http://www.americanheritage.com/content/anne-frank-america | accessdate = 19 April 2012 | ref = harv }} * {{cite news | last = Ferguson | first = Kate Katharina | title = Madame Tussauds Unveils Anne Frank Wax Figure | date = 9 March 2012 | work = Der Spiegel | location = Berlin | url = http://www.spiegel.de/international/germany/0,1518,820411,00.html | accessdate = 18 April 2012 | ref = harv }} * {{cite news | last = Gabbatt | first = Adam | title = Holocaust Film footage of Anne Frank posted on YouTube | date = 2 October 2009 | work = The Guardian | location = London | url = http://www.guardian.co.uk/world/2009/oct/02/anne-frank-video-release-youtube | accessdate = 6 April 2012 | ref = harv }} * {{cite web | last = Graver | first = Lawrence | title = One Voice Speaks for Six Million: The uses and abuses of Anne Frank's diary | work = Yale Holocaust Encyclopedia | publisher = Yale University Press | url = http://www.myjewishlearning.com/history/Modern_History/1914-1948/The_Holocaust/Anne_Frank/Controversies.shtml | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{cite web | title = Welcome to the Anne Frank educational centre | publisher = Jugendbegegnungsstätte Anne Frank | year = 2012 | url = http://www.jbs-anne-frank.de/english/ | accessdate = 12 September 2012 | ref={{sfnRef|Anne Frank Educational Centre website|2012}} }} * {{cite news | last = Kreijger | first = Gilbert | title = Dutch court saves Anne Frank tree from the chop | publisher = Reuters | date = 20 November 2007 | url = http://www.reuters.com/article/2007/11/20/idUSL20266089 | accessdate = 6 April 2012 | ref = harv | archive-date = 26 September 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150926002903/http://www.reuters.com/article/2007/11/20/idUSL20266089 | url-status = dead }} * {{cite news | last = Laeredt | first = Angela | date = 5 May 1995 | title = Anne Frank: After the diary stopped | work = The Independent | location = London | url = http://www.independent.co.uk/life-style/anne-frank-after-the-diary-stopped-1618257.html | accessdate = 18 April 2012 | ref = harv }} * {{cite news | last = Levin | first = Meyer | date = 15 June 1952 | title = The Child Behind the Secret Door; An Adolescent Girl's Own Story of How She Hid for Two Years During the Nazi Terror | publisher = The ''New York Times'' Book Review | url = http://select.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F60614FB3A5E107A93C7A8178DD85F468585F9 | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{cite web | last = Mandela | first = Nelson | authorlink = Nelson Mandela | title = Address by President Nelson Mandela at the Johannesburg opening of the Anne Frank exhibition at the Museum Africa | publisher = African National Congress | date = 15 August 1994 | url = http://web.archive.org/web/20071203223504/http://www.anc.org.za/ancdocs/history/mandela/1994/sp940815.html | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{cite web | last = Marcuse | first = Harold | title = Lessons from The Diary of Anne Frank | date = 7 August 2002 | publisher = University of California, Santa Barbara | work = history.ucsb.edu | url = http://www.history.ucsb.edu/faculty/marcuse/present/13MarcuseAnneFrank.htm | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{cite news | last = Max | first = Arthur | title = Anne Frank's Cousin Donates Family Files | work = The Washington Post | agency = Associated Press | date = 25 June 2007 | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2007/06/25/AR2007062500517.html?tid=informbox | accessdate = 18 April 2012 | ref = harv }} * {{cite news | last = McCrum | first = Robert | url = http://www.guardian.co.uk/books/2010/aug/01/anne-frank-diary-robert-mccrum | title = Anne Frank: was her diary intended as a work of art? | work = The Guardian | location = London | date = 1 August 2010 | accessdate = 6 April 2012 | ref = harv }} * {{cite news | last = Michaelsen | first = Jacob B. | date = Spring 1997 | title = Remembering Anne Frank | work = Judaism | url = http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0411/is_n2_v46/ai_19680329 | accessdate = 17 April 2006 | ref = harv | archive-date = 10 March 2005 | archive-url = https://web.archive.org/web/20050310053935/http://www.findarticles.com/p/articles/mi_m0411/is_n2_v46/ai_19680329 | url-status = dead }} * {{cite web | last = Morine | first = Suzanne | date = 1 December 2007 | title = People in Anne Frank's Life | publisher = Anne Frank Diary Reference.org | url = http://www.annefrankdiaryreference.org/apeople.htm | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{cite web | title = Nothospital | work = Gedenkstätten Bergen-Belsen | publisher = Stiftung Niedersächsische Gedenkstätten | language = German | url = http://bergen-belsen.stiftung-ng.de/de/geschichte/dp-camp/nothospital.html | accessdate = 23 July 2013 | ref = {{sfnRef|Gedenkstätten Bergen-Belsen}} }} * {{cite journal | last = O'Toole | first = Emer | title = Anne Frank's diary isn't pornographic – it just reveals an uncomfortable truth | journal = The Guardian | date = 2 May 2013 | url = http://www.guardian.co.uk/commentisfree/2013/may/02/anne-franks-diary-pornographic-uncomfortable-truth | accessdate = 3 May 2013 | ref = harv }} * {{cite web | title = Anne Frank Tree Blown Down | publisher = Radio Netherlands | date = 23 August 2010 | url=http://www.rnw.nl/international-justice/bulletin/anne-frank-tree-blown-down | accessdate = 17 April 2012 | ref = {{sfnRef|.27.27Radio Netherlands.27.27|2010}} }} * {{cite web | last = Romein | first = Jan | title = The publication of the diary: reproduction of Jan Romein's ''Het Parool'' article ''Kinderstem'' | publisher = Anne Frank Museum | url = http://www.annefrank.org/content.asp?pid=112&lid=2 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20070429082213/http://www.annefrank.org/content.asp?pid=112&lid=2 | archivedate = 29 April 2007 | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv }} * {{cite news | last = Rosenblatt | first = Roger | title = The Diarist Anne Frank | work = Time | date = 14 June 1999 | url = http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,991265,00.html | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv | archive-date = 26 August 2013 | archive-url = https://web.archive.org/web/20130826120633/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,991265,00.html | url-status = dead }} * {{cite news | last = Stevens | first = Mary | title = 2 videos recollect life in World War II | work = Chicago Tribune | date = 1 September 1989 | url = http://articles.chicagotribune.com/1989-09-01/entertainment/8901090690_1_star-rating-rain-man-spanish-subtitles | accessdate = 6 April 2012 | ref = harv | archive-date = 8 August 2012 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120808195606/http://articles.chicagotribune.com/1989-09-01/entertainment/8901090690_1_star-rating-rain-man-spanish-subtitles | url-status = dead }} * {{cite web | last =Stichting | first = Anne Frank | title = Typhus | work = Betrayed | publisher = Anne Frank House | url = http://www.annefrank.org/content.asp?pid=160&lid=2 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20070217034951/http://www.annefrank.org/content.asp?pid=160&lid=2 | archivedate = 17 February 2007 | accessdate = 17 April 2012 | ref = {{sfnRef|Stichting, .22Typhus.22}} }} * {{cite web | last = Stichting | first = Anne Frank | title = Publicity about Anne Frank and her Diary: Ten questions on the authenticity of the diary of Anne Frank | publisher = Anne Frank House | url = http://www.annefrank.org/content.asp?PID=790&LID=2 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20071005213344/http://www.annefrank.org/content.asp?PID=790&LID=2 | archivedate = 5 October 2007 | accessdate = 17 April 2012 | ref = {{sfnRef|Stichting, .22Ten Questions.22}} }} * {{cite web | last = Stichting | first = Anne Frank | title = Reaction decease Simon Wiesenthal | date = 20 September 2005 | publisher = Anne Frank House | url = http://www.annefrank.org/content.asp?PID=700&LID=2 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20071030093236/http://www.annefrank.org/content.asp?PID=700&LID=2 | archivedate = 30 October 2007 | accessdate = 17 April 2012 | ref = {{sfnRef|Stichting, .22Simon Wiesenthal.22}} }} * {{cite web | last = Stichting | first = Anne Frank | url = http://www.annefrank.org/content.asp?PID=797&LID=2 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20071021114818/http://www.annefrank.org/content.asp?PID=797&LID=2 | archivedate = 21 October 2007 | title = What did Otto Frank do to counter the attacks on the authenticity of the diary? Question 7 on the authenticity of the diary of Anne Frank | publisher = Anne Frank House | accessdate = 18 April 2012 | ref = {{sfnRef|Stichting, .22Authenticity of the Diary.22}} }} * {{cite web | last = Stichting | first = Anne Frank | title = Publicity about Anne Frank and her Diary: Legal rulings | publisher = Anne Frank House | url = http://www.annefrank.org/content.asp?PID=387&LID=2 | archiveurl = http://web.archive.org/web/20071013161211/http://www.annefrank.org/content.asp?PID=387&LID=2 | archivedate = 13 October 2007 | accessdate = 18 April 2012 | ref = {{sfnRef|Stichting, .22Legal rulings.22}} }} * {{cite news | last1 = Thomasson | first1 = Emma | last2 = Balmforth | first2 = Richard | title = Plan agreed to save Anne Frank tree from the axe | publisher = Reuters | date = 23 January 2008 | url = http://www.reuters.com/article/2008/01/23/us-dutch-annefrank-idUSL2338377820080123 | accessdate = 17 April 2012 | ref = harv | archive-date = 25 September 2015 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150925225723/http://www.reuters.com/article/2008/01/23/us-dutch-annefrank-idUSL2338377820080123 | url-status = dead }} * {{cite web | title = Holocaust Encyclopedia&nbsp;– The Netherlands | publisher = The United States Holocaust Memorial Museum | url = http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005436 | accessdate = 17 April 2012 | ref = {{sfnRef|US Holocaust Memorial Museum}} }} {{refend}} == බාහිර ලිපි == {{wikiquote}} {{commons category}} * [http://www.annefrank.com/ Anne Frank Center, United States] * [http://www.annefrank.org/ Anne Frank's house] * [http://www.annefrank.org.uk/ Anne Frank Trust UK] * [http://www.annefrank.ch/ Anne Frank Fonds (Foundation)] * {{YouTube|4hvtXuO5GzU|Video: The only existing film images of Anne Frank}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/programmes/newsnight/9409458.stm Anne Frank's last remaining close relative, Buddy Elias], ''[[BBC News]]'' video interview about Anne, 25 February 2011 * [[Dina Porat]], [http://jwa.org/encyclopedia/article/frank-anne "Biography of Anne Frank"], Jewish Women Encyclopedia * [http://www.history.com/topics/anne-frank The History Channel: Anne Frank] * [http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/netherlands/5454980/Video-What-Anne-Frank-might-have-looked-like-at-80.html Video: What Anne Frank Might Have Looked Like at 80] by ''The Daily Telegraph'' * [[United States Holocaust Memorial Museum]]: Exhibition [http://www.ushmm.org/museum/exhibit/online/af/htmlsite/ "Anne Frank: An Unfinished Story"] and Encyclopedia [http://www.ushmm.org/wlc/article.php?lang=en&ModuleId=10005210 Anne Frank] * [http://www.annefrank.org/en/Subsites/Timeline/World-War-Two-1939-1945/The-Hiding-place/#!/en/Subsites/Timeline/World-War-One-1914-1918/Theme-1/ Anne Frank Time Line] * [http://www.ushmm.org/research/library/bibliography/?lang=en&content=anne_frank Anne Frank Bibliography] [[ප්‍රවර්ගය:1929 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:1945 මරණ]] clsouql53wxyz7tqrdg5naf1vn8peuc ද හන්ගර් ගේම්ස් 0 52690 800167 796794 2026-09-25T05:33:12Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800167 wikitext text/x-wiki {{About|කෘතිය|චිත්‍රපටි අනුවාදය|The Hunger Games (film)|වෙනත් පරිශීලන}} {{pp-semi-indef}}{{Infobox book | name = ද හන්ගර් ගේම්ස් | image = Panthera in Jaldapara Wildlife Sanctuary.jpg | alt = Cover of the novel, showing the title in white text on a black and grey background, above a depiction of a gold pin featuring a bird in flight, its wings spread and an arrow clasped in its beak. | caption = North American first edition cover | author = [[Suzanne Collins]] | series = {{nowrap|[[The Hunger Games trilogy|''The Hunger Games'' trilogy]]}} | cover_artist = [[Tim O'Brien (illustrator)|Tim O'Brien]] | country = එක්සත් ජනපදය | language = ඉංග්‍රීසි | genre = [[Adventure novel|Adventure]]<br />[[Dystopian novel|Dystopian]]<br />[[Science fiction]]<ref name=io9>{{cite news|url=http://io9.com/5622825/the-hunger-games-saga-is-an-important-work-of-science-fiction-that-everyone-must-read|title=Mockingjay proves the Hunger Games is must-read literature|date=26 August 2010|work=io9|accessdate=February 12, 2013|archive-date=9 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130709154356/http://io9.com/5622825/the-hunger-games-saga-is-an-important-work-of-science-fiction-that-everyone-must-read|url-status=dead}}</ref><br />[[Action (fiction)#Action genre|Action]] | published = September 14, 2008 ([[Scholastic Corporation|Scholastic Press]]) | media_type = මුද්‍රිත (ඝන කවරය, කඩදාසි කවරය) | pages = 374 | isbn = 978-0-439-02352-8 | congress = PZ7.C6837 Hun 2008 | oclc = 181516677 | followed_by = [[Catching Fire]] }} '''''ද හන්ගර් ගේම්ස්''''' යනු 2008 වර්ෂයේදී ඇමෙරිකානු ලේඛිකාවක් වූ [[සුසෑන් කොලින්ස්]] විසින් රචිත [[විද්‍යා ප්‍රබන්ධ]] නව කතාවකි. මෙම කතාව රචනා කර ඇත්තේ මහා විනාශයකට පසු අමානුෂික හා බියකරු වූ උතුරු ඇමෙරිකාවේ [[පානෙම්]] නම් වූ ප්‍රදේශයක ජීවත් වන 16 හැවිරිදි [[කැට්නිස් එවර්ඩීන්]] ගේ ස්වරයෙනි. අනෙකුත් ප්‍රදේශ සියල්ලක්ම පාලනය කරනු ලබන්නේ [[කැපිටල්]] නම් වූ ඉතා දියුණු අගනුවරක් විසිනි. හන්ගර් ගේම්ස් යනු වාර්ශිකව පවත්වනු ලබන කැපිටල් අගනුවර වටා පිහිටි දිස්ත්‍රික්ක 12 න් ම වයස 12-18 අතර වූ එක් පිරිමි ළමයෙකු හා එක් ගැහැණු ළමයෙකු බැගින් ලොතැරයියකින් තෝරාගෙන මරණය තෙක් සටන් කිරීමට සළස්වා එය විකාශය කිරීම සිදු කරනා අවස්ථාවකි. මෙම නවකතාවට විචාරකයින් හා කතුවරුන්ගෙන් බොහෝදුරට ධනාත්මක ප්‍රතිචාර ලැබිණි. එහි කතා පෙළගැස්මට හා චරිත විකාශය පැසසුමට ලක් වූ නමුත් සමහරක් විචාරකයින් කොලින්ස් ගේ නවකතාව සහ [[කොශුන් ටකාමි]] ගේ ''[[බැට්ල් රොයාල්]]'' (1999) කෘතිය අතර සමානකම් සටහන් කරන ලදී. ද හන්ගර් ගේම්ස් ලිවීමේදී තේමාත්මක අන්තර්ගතය සඳහා කොලින්ස් විසින් [[ග්‍රීක මිථ්‍යා මත]], රෝමානු [[මල්ලව]] ක්‍රීඩා සහ නූතන [[රියැලිටි ටෙලිවිෂණය]] උපයෝගී කරගන්නා ලදී. මෙම කෘතිය [[කැලිෆෝර්නියා තරුණ පාඨක පදක්කම]] ඇතුළු සම්මාන රැසක් දිනාගත් අතර 2008 වසරේ හොඳම කෘතිය ලෙස ''[[පබ්ලිෂර්'ස් වීක්ලී]]'' සඟරාව විසින් නම් කරන ලදී. මුල් වරට ද හන්ගර් ගේම්ස් කෘතිය [[ටිම් ඔ'බ්‍රයන්]] විසින් නිර්මාණය කරන ලද පිට කොළය සමග [[ස්කොලාස්ටික්]] මගින් ඝන කවරයක ප්‍රකාශනය කරන ලද්දේ 2008 සැප්තැම්බර් 14 වෙනිදාය. ඉන් පසු එය පිටත කඩදාසි බැම්ම සහිතව හා ඊ පොත් මෙන්ම ශ්‍රව්‍ය පොත් ලෙසින්ද මුදාහැරිණි. 200,000 ක් වූ අරම්භක මුද්‍රණයෙන් පසු 2010 වර්ෂයේ පෙබරවාරි වන විට පිටපත් 800,000 ක් විකිණී තිබිණි. ද හන්ගර් ගේම්ස් මුදාහැරීමෙන් පසුව එය භාෂා 26 කට පරිවර්තනය වී ඇති අතර එහි ප්‍රකාශන අයිතීන් පළාත් 38 කට පමණ විකුණා ඇත. ''[[කැචින්ග් ෆයර්]]'' (2009) සහ ''[[මොකින්ග්ජේ]]'' (2010) අයත් ද හන්ගර් ගේම්ස් ග්‍රන්ථ ත්‍රිකයෙහි පළමු කෘතිය මෙය වේ.කොලින්ස් විසින්ම සම-රචිත හා සම-නිෂ්පාදිත, [[ගැරී රොස්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද චිත්‍රපට අනුවාදය 2012 වර්ෂයේදී මුදාහරින ලදී. ==පසුබිම== කොලින්ස් පවසා ඇති පරිදි ද හන්ගර් ගේම්ස් හි අනුප්‍රාණය ඇය වෙත ලැබී ඇත්තේ රූපවාහිනී නාලිකා අතර නිතර මාරු වීමෙදීය. එක් නාලිකාවක ඇය රියැලිටි වැඩසටහනක් දුටු අතර අනෙක් නාලිකාවේ ඇය දුටුවේ [[ඉරාක ආක්‍රමණයයි]]. එම සිද්ධීන් දෙක එකට කැළඹී ඇයට මෙම කෘතිය සඳහා අදහස ඇති විය. <ref name="Dark Horse">{{cite news|url=http://www.publishersweekly.com/pw/print/20080609/9915-a-dark-horse-breaks-out.html|title=A dark horse breaks out: the buzz is on for Suzanne Collins's YA series debut.|last=Sellers|first=John A.|date=June 9, 2008|work=[[Publishers Weekly]] |accessdate=July 12, 2010}}</ref>කොලින්ස් විසින් කැට්නිස් ව නවීන තීසියස් ලෙසින් විස්තර කිරීමත්, රෝමානු මල්ලව ක්‍රීඩා මෙහි රාමුව වීමත් සමඟ ග්‍රීක මිත්‍යාවක් වූ [[තීසියස්]] මෙම කතාවේ ප්‍රධාන පදනම විය. ඇයගේ පියාගේ වියට්නාමයෙහි පැවති රාජකාරි කටයුතු නිසාවෙන් ඇයට සිදුවූ පාඩුව මෙහි කතාවස්තුවට බලපා ඇති ආකාරය කතාව පටන් ගැනීමටත් වසර 5 කට පළමුව වයස 11 දී කැට්නිස් හට තම පියා අහිමි වීමෙන් පැහැදිලි වේ.<ref name="Margolis">{{cite web|last=Margolis|first=Rick|title=A Killer Story: An Interview with Suzanne Collins, Author of 'The Hunger Games'|url=http://www.slj.com/2008/09/authors-illustrators/a-killer-story-an-interview-with-suzanne-collins-author-of-the-hunger-games/|publisher=[[School Library Journal]]|date=September 1, 2008|accessdate=October 16, 2010}}</ref> කොලින්ස් සඳහන් කල පරිදි ලිවීමට ඉතාමත් දුෂ්කර වූයේ වයසින් බාල චරිත වල මරණයනුත් එවැනිම වූ අනෙකුත් අඳුරු පරිච්ඡේදයනුත් ය. කෙසේවෙතත් ඒවා කතාවට අත්‍යාවශ්‍ය වන බැවින් ඇයට එවා පිළිගැනීමට සිදු විය. කැට්නිස් විසින් අතීතයේ ප්‍රීතිජනක නිමේෂයන් ආවර්ජනය කරන අවස්ථාවන් වඩාත් සතුටින් භුක්ති විඳිය හැකි බවට ඇය සලකයි.<ref name="difficult">{{cite web|url=http://www.scholastic.com/thehungergames/videos/the-most-difficult-part.htm|title=The Most Difficult Part|format=Video|publisher=Scholastic|accessdate=February 25, 2012}}</ref> ==කථා වස්තුව== ද හන්ගර් ගේම්ස් පවත්වනු ලබන්නේ නාඳුනන මහා විනාශකාරී එළිදරව්වකට පසු විනාශයට පත් වූ ශිෂ්ටාචාරයකට හිමිකම් කියන උතුරු ඇමෙරිකාවේ පානෙම් නම් වූ දේශයකයි. ඉසුරුමත් කැපිටල් අගනුවරින් හා ඒ වටා එක්සත්ව පිහිටි දිළිඳු දිස්ත්‍රික්ක දොළහකින් මෙම දේශය සමන්විත වේ. වරක් [[ඇපලේෂියාව]] නමින් හැඳින්වූ ගල් අඟුරු වලින් ආඩ්‍ය ප්‍රදේශයක් වන 12 වන දිස්ත්‍රික්කයෙන් මෙම කෘතිය ආරම්භවේ.<ref name="Collins, Suzanne 2008 p. 41">{{cite book|last=Collins|first=Suzanne|year=2008|title=The Hunger Games|url=https://archive.org/details/hungergames0000coll_j2i9|publisher=Scholastic|page=[https://archive.org/details/hungergames0000coll_j2i9/page/41 41]|isbn=0-439-02348-3}}</ref> අතීතයේදී කැපිටල් අගනුවරට එරෙහිව දියත් කළ, 13 වන දිස්ත්‍රික්කය සහමුලින්ම විනාශ වූ කැරැල්ලට දඬුවම් වශයෙන් වාර්ෂිකව ලොතරැයියක් මඟින් සෑම දිස්ත්‍රික්කයකින්ම එක් පිරිමි ළමයෙකු හා එක් ගැහැණු ළමයෙකු බැගින් හන්ගර් ගේම්ස් හි සහභාගීත්වය සඳහා තොරා ගනී. මෙහිදී සහභාගිකයින්ව ට්‍රිබ්‍යුට්ස් ලෙසින් හඳුන්වන අතර ඔවුන් කැපිටල් අගනුවර මඟින් පාලනය කරන එළිමහන් අංගනයක, එක් පුද්ගලයෙක් ඉතිරි වන තුරු මරණය තෙක් සටන් කළ යුතුය. 74 වන වාර්ෂික හන්ගර් ගේම්ස් හි [[ප්‍රිම් රෝස්]] නම් වූ තම බාල නැගණියගේ ස්ථානය වෙනුවට ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වන 12 වන දිස්ත්‍රික්කයේ 16 හැවිරිදි [[කැට්නිස් එවර්ඩීන්]] නම් වූ තරුණියගේ කථනයක් ලෙස මෙම කතාව දිගහැරේ. 12 වන දිස්ත්‍රික්කයේ පිරිමි පසින් ට්‍රිබ්‍යුට් කෙනෙකු ලෙස තේරී පත්වන්නේ කැට්නිස් ගේ පවුල කුසගින්නේ තැවෙන විට, තම පවුලේ බේකරියෙන් ඇයට පාන් ලබා දුන් කැට්නිස් ගේ පාසැල් මිතුරෙකු වූ [[පීට මෙලාර්ක්]] ය. කැට්නිස් සහ පීට ව කැපිටල් අගනුවරට ගෙනගිය පසු ඔවුන්ගේ උපදේශකයා වන 50 වන හන්ගර් ගේම්ස් හි ජයග්‍රාහක [[හේමිච් ඇබර්නැතී]] ඔවුනට උපදෙස් දෙන්නේ අනෙකුත් සහභාගීන්ගේ ශක්තීන් සහ දුර්වලතා දෙස පරීක්ෂාවෙන් බලා සිට ඒවා හොඳින් නිර්ණය කරගන්නා ලෙසයි. මෝස්තර ශිල්පීන් සේවයට යොදා ඇත්තේ සෑම ට්‍රිබ්‍යුට් කෙනෙකුටම ඉතා ඉහළ පෙනුමක් ලබාදීමටයි. කැට්නිස් හට කැපිටල් අගනුවර සිටිනා අයගෙන් යම් තාක් දුරට හෝ අවබෝධයක් ඇත්තේ ඇගේ මෝස්තර ශිල්පියා වන සින්නා සමඟ පමණි. අනුග්‍රාහකයින් ලබාගැනීම සඳහා ප්‍රේක්ෂකයින්ගේ සිත් ඇද ගැනීමට දරන උත්සාහයක් වශයෙන් සෑම ට්‍රිබ්‍යුට් කෙනෙකුම රූපවාහිනී වැඩසටහන් මෙහෙයවන්නා වූ [[සීසර් ෆ්ලිකර්මන්]] සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡාවක් මඟින් කැපිටල් ප්‍රේක්ශකයින් හට පොදුවේ ප්‍රදර්ශණය කරයි. මෙම අවස්ථාවේදී පීට විසින් ප්‍රසිද්ධියේ කැට්නිස් හට තිබෙන ඔහුගේ දීර්ඝකාලීන නිශ්ඵල ආලය ප්‍රකාශ කර සිටී. අනුග්‍රාහකයින් හට තරඟය අතරතුර සහභාගීන්ට ආහාර, බෙහෙත් සහ ආම්පන්න වැනි නොමැරී සිටීමට ඉතාමත් වැදගත් වන දේ තෑගි කල හැකි බව දන්නා කැට්නිස් සිතන්නේ මෙය ඔවුන්ගේ අවධානය යොමු කර ගැනීමට යෙදූ කූටෝපායක් ලෙසිනි. තරඟයේ පළමු දිනයේදීම තරඟකරුවන් භාගයක් පමණ මිය යන අතර අනෙකුත් තරඟකරුවන්ගේ පීඩාවලින් තොරව සැඟවී සිටීමට කැට්නිස් තම මනාව පුහුණු වූ දඩයම් ශිල්පය හා නොනැසී ජීවත් වීමේ හැකියාව මත විශ්වාසය තබයි. 11 වන දිස්ත්‍රික්කයේ රූ නැමැති 12 හැවිරිදි දැරිය කැට්නිස් හට තම නැගණිය සිහිපත් කරවන අතර, තරඟය ආරම්භ වී දින කිහිපයකට පසු ඔවුන් දෙදෙනා අතර මිත්‍රත්වයක් හටගනී. මේ අතරවාරයේ පීට ධනවත් දිස්ත්‍රික්ක වල තරඟකරුවන් හා එක් වෙයි. කෙසේ නමුදු ඔහුට කැට්නිස් ව මරණයට පත් කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබුණද, ඔහු ඇයව අන් අයගෙන් බේරාගනී. කැට්නිස් හා රූ ගේ මිත්‍රත්වය අනපේක්ෂිත අන්දමින් කෙළවර වන්නේ වෙනත් ට්‍රිබ්‍යුට් කෙනෙකු අතින් රූ මරණයට පත් වීමත් ඉන්පසු කැට්නිස් ආත්මාරක්ෂාව වෙනුවෙන් ඊතලයකින් ඔහුව මරා දැමීමත් සමඟිනි. රූ මියයන තුරු කැට්නිස් ඇයට ගී ගයනා අතර ඉන්පසු ඇයගේ දේහය මල් වලින් වට කරන්නේ රූ හට කරන ගෞරවයක් ලෙසත් කැපිටල් අගනුවර වෙත තම පිළිකුල පෙන්වීමටත්ය. කැට්නිස් හා පීට ගේ ප්‍රතිරූපය අවාසනාවන්ත ලෙසින් බාධා පැමිණෙන පෙම්වතුන් යුවළක් ලෙසින් ප්‍රේක්ශකයින්ගේ සිත් තුළ මැවී ඇති බැවින් තරඟයේ මැද භාගයේදී තරඟ නීති වෙනස් කරමින්, එකම දිස්ත්‍රික්කයේ සාමජිකයින් දෙදෙනාටම යුවළක් ලෙසින් ජයග්‍රහණය කළ හැකි බව නිවේදනය කරයි. මෙය කන වැකුණු පසු කැට්නිස් පීට ව සෙවීමට පටන් ගනී. අවසානයේදී ඇය තුවාල වී සැඟවී සිටිනා පීට ව සොයාගනී. ඔහුගේ සෞඛ්‍ය තත්වය නැවත ලබාගැනීමට සාත්තු කරනා අතර තවදුරටත් ප්‍රේක්ශකයින්ගේ ප්‍රසාදය දිනා ගැනීමටත් එමෙන්ම අනුග්‍රාහකයින්ගෙන් ත්‍යාග ලබාගැනීමටත් ඇය ආදරයෙන් බැඳුනු යුවතියකගේ චරිතය ද රඟපායි. අවසානයේදී මෙම යුගළය පමණක් තරඟයේ ඉතිරි වූ පසු තරඟයේ නිර්මාතෲන් ඔවුන්ට නාට්‍යමය අවසානයකට යොමු වීමට බල කිරීමට තරඟ නීතිය ආපසු හරවමින් පවසන්නේ එක් අයෙකු විසින් අනෙකාව මරණයට පත් කළ යුතු බවයි. කැපිටලය වෙත ඇති බලවත් අකීකරුකම පෙන්වීමට කැට්නිස් තම පැසෙන් අධික විෂ සහිත දං වැනි ගෙඩි ජාතියක් වන "නයිට්ලොක්" වලින් කිහිපයක් ගෙන කොටසක් පීටටද පිරිනමයි. කැට්නිස් සහ පීට සියදිවි හානිකරගැනීමට අදහස් කරන බැව් අවබෝධවීමෙන් පසුව තරඟ නිර්මාතෲන් ඔවුන් දෙදෙනාම 74 වන හන්ගර් ගේම්ස් හි ජයග්‍රාහකයින් ලෙසට නිවේදනය කරයි. මෙම අංගනයේදී බලවත් ලෙස පීඩාවට පත්වූවත්, කැපිටල් නුවරදී වීරවරුන් ලෙස පිළිගැනීමට පාත්‍ර වුවත්, ඇගේ සමාජයේ ඒකාධිපති නායකයින් ට ප්‍රසිද්ධියේ අකීකරු වීම නිසා ඇය දේශපාලන ඉලක්කයක් වී අති බවට හේමිච් අනතුරු අඟවයි. පසුව තරඟය තුළ කැට්නිස් ගේ ක්‍රියාකලාපය ප්‍රේක්ෂකයින්ගේ අනුකම්පාව ලබා ගැනීමට සූදානම්ව සිදු කළ කූටෝපායක් බැව් පීට ට දනගනීමට ලබෙන අතර ඉන් ඔහුගෙ සිත බිඳෙයි. කෙසේවෙතත් කැට්නිස් තම හැඟීම් පිලිබඳ අනියත බවකින් පෙළෙමින් පීටගෙන් වෙන්වී වෙනත් මඟකට යන දිනය ගැන තැති ගෙන සිටී. ==තේමාවන්== [[File:Suzanne Collins David Shankbone 2010.jpg|thumb|''ද හන්ගර් ගේම්ස් '' කර්තෘ සුසෑන් කොලින්ස් 2010 දී]] කොලින්ස් සමඟ කළ සාකච්ඡාවකදී ඇය පැවසූ පරිදි මෙම කෘතිය උග්‍ර දිළිඳුකම, හාමත, පරිපීඩනය, සහ යුද්ධයේ ප්‍රතිවිපාක වැනි ප්‍රශ්න සමඟ පොරබදී. <ref name="Powell">{{cite web|url=http://www.powells.com/biblio?show=HARDCOVER:SALE:9780439023511:12.59&page=authorqa|title=Mockingjay (The Hunger Games #3)|publisher=Powell's Books|accessdate=February 25, 2012}}</ref>ඔවුන් සහභාගී විය යුතු හන්ගර් ගේම්ස් හීදීත්, ඔවුන්ගේ දිස්ත්‍රික්කයේදීත් පානෙම් වැසියන්ට මුහුණ පෑමට සිදුවන ආත්මාරක්ෂාව පිළිබඳ වූ අරගලයන් සම්බන්ධව මෙම කතාව ගනුදෙනු කරයි. <ref name="Dark Horse" />අංගනයෙන් ඇතුලතත් පිටතත් රට වැසියන් පෙළෙන හාමතයත්, සම්පත් අවශ්‍යතාවත් ප්‍රධාන චරිත වලට අසරණ වාතාවරණයක් ඇති කරන අතර ඔවුන්ගේ ජීවත් වීමට දරන ප්‍රයත්නය තුළින් ඔවුන් එය මැඩපැවත්වීමට ක්‍රියා කරයි. තම පවුලට ආහාර සොයාගැනීමට කැට්නිස් හට දඩයම් කිරීමට සිදුවන බැවින් ඇයට එය තරඟයේදී අවශ්‍යවන කුසලතාවයක් වර්ධනය කරගැනීමට (දුන්න සහ ඊතලය හොඳින් හැසිරවීමේ හැකියාව) උදව් වන අතරම ජීවිතයට තර්ජනයක් ඇති කරන අවස්ථා හමුවේ කැපිටල් අගනුවරෙහි නීති ප්‍රතික්ෂේප කිරීමත් නිරූපණය කෙරේ. <ref name="forbes">{{cite web|first=Cristina|last=Hartmann|title= What, If Anything, Does The Hunger Games Series Teach Us About Strategy?|accessdate=January 11, 2012|date=October 21, 2011|url= http://www.forbes.com/sites/quora/2011/10/21/what-if-anything-does-the-hunger-games-series-teach-us-about-strategy/|work=Forbes}}</ref>මෙම තරඟය හා පොප් සංස්කෘතිය අතර සමාන්තරත්වය යන විෂය සැලකීමේදී ''[[එන්ටටේන්මන්ට් වීක්ලී]]'' හි ඩැරන් ෆ්‍රැනිච් ලියා ඇත්තේ මෙම කෘතිය රියැලිටි ටෙලිවිෂන් වැඩසටහන් තියුණු උපහාසයකට ලක් කරන බවත් එමෙන්ම කැට්නිස් ගේ ඇඳුම් පැළඳුම් කට්ටලය යොදා ගනිමින් අනතුරුදායක විය හැකි අදහස් ප්‍රකාශ කරන සින්නාගේ චරිතය ''[[ප්‍රොජෙක්ට් රන්වේ]]'' හි ධනවාදී ඒකාධිපති අනුවාදයක තරඟකරුවෙක් වැනි බවත්ය.<ref>{{cite web |url=http://shelf-life.ew.com/2010/10/06/the-hunger-games-how-reality-tv-explains-the-ya-sensation |title='The Hunger Games': How reality TV explains the YA sensation |last=Franich |first=Darren |work=[[Entertainment Weekly]] |date=October 6, 2010 |accessdate=September 10, 2012}}</ref> මෙහි චරිත විසින් ගන්න තීරණ හා උපායමාර්ග බොහෝදුරට සදාචාරාත්මකව සංකීර්ණ එවා වේ. තරඟය අතරවාරයේදී තරඟකරුවන් තම පෞරුෂත්වය ගොඩනගාගන්නේ ප්‍රේක්ෂක ජනයාට අවශ්‍ය ආකාරයටය.<ref name="forbes" /> ''වොයිස් ඔෆ් යූත් ඇඩ්වකේට්ස්'' නම් වූ පුස්තකාල සඟරාව මඟින් හන්ගර් ගේම්ස් හි ප්‍රධානතම තේමාවන් ලෙසට "රාජ්‍ය පාලනය, ඒකාධිපතිවාදීත්වය සහ පුද්ගල නිදහස" නම් කර ඇත.<ref name="barnesnoble">{{cite web|url=http://www.barnesandnoble.com/w/hunger-games-suzanne-collins/1100171585?ean=9780439023481|title=Barnes & Noble, The Hunger Games (Editorial Reviews)|accessdate=September 1, 2012}}</ref> මෙම ග්‍රන්ථ තිකයෙහි තේමාව වූ බලය සහ විනාශය ශේක්ස්පියර්ගේ ''[[ජූලියස් සීසර්]]'' වලට සමාන බව ප්‍රකශකයන් වූ [[ස්කොලාස්ටික්]] පෙන්වා දුන්හ.<ref name="guide">{{cite web|url=http://www2.scholastic.com/content/collateral_resources/pdf/h/HungerGamesTrilogyDiscussionGuide.pdf|title=The Hunger Games trilogy Discussion Guide|publisher=Scholastic|accessdate=January 2, 2010}}</ref> ==ප්‍රකාශන ඉතිහාසය== ==විවේචනාත්මක පිළිගැනීම්== ===බැට්ල් රොයාල් මතභේදය=== ==චිත්‍රපටි අනුවාදය== ලයන්ස් ගේට් එන්ටර්ටේන්මන්ට් සමාගම ඊට සති කිහිපයකට පෙර මෙම නව කතාව ලොව පුරා බෙදාහැරීමේ අයිතිය ලබාගත් [[නීනා ජේකොබ්සන්]] ගේ නිෂ්පාදන සමාගම වන කලර් ෆෝස් සමඟ 2009 මාර්තු වලදී සම නිෂ්පාදන ගිවිසුමකට එලැඹිණි.<ref name="Lionsgate">{{cite news | title=Lionsgate picks up 'Hunger Games{{'-}} | url=http://www.reuters.com/article/2009/03/18/us-hunger-idUSTRE52H0LK20090318 | newspaper=[[The Hollywood Reporter]] | date=March 17, 2009 | accessdate=September 4, 2012 | author=Jay A. Fernandez and Borys Kit | archive-date=February 15, 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110215115046/http://www.reuters.com/article/2009/03/18/us-hunger-idUSTRE52H0LK20090318 | url-status=dead}}</ref><ref name="Hungry">{{cite news |url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/new-titles/adult-announcements/article/8359-hungry-the-latest-on-e2-80-98the-hunger-games-e2-80-99-.html |title=Hungry? The Latest on 'The Hunger Games{{'-}} |accessdate=September 4, 2012 |first=John A. |last=Sellers |date=March 12, 2009 |work=[[Publishers Weekly]]}}</ref> අවුරුදු 5 කින් ලාභයක් උපයා නොතිබූ චිත්‍රාගාරය අනෙකුත් නිෂ්පාදන වල අයවැය වටලා හා වත්කම් විකුණා එතෙක් ඔවුන්ගේ විශාලතම වූ $88,000,000 ක් වූ අයවැය<ref>{{cite web|url=http://www.the-numbers.com/movies/distributor/Lionsgate|title=Box Office History for Lionsgate Movies|accessdate=April 25, 2012}}</ref> මෙම චිත්‍රපටිය සඳහා සුරක්ෂිත කරන ලදී. <ref name="dailybeast">{{cite news|url=http://www.newsweek.com/lions-gate-has-hit-hunger-games-can-it-turn-profit-63989|title=Lions Gate Has a Hit with 'Hunger Games.' Can It Turn a Profit?|date=April 2, 2012|accessdate=September 4, 2012|publisher=The Daily Beast}}</ref><ref name="reuters-howlgwon">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2012/03/23/lionsgate-hungergames-idUSL1E8QL2G320120323|date=March 23, 2012|accessdate=September 4, 2012|publisher=Reuters|title=How Lions Gate won 'Hunger Games'|archive-date=April 29, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120429034848/http://www.reuters.com/article/2012/03/23/lionsgate-hungergames-idUSL1E8QL2G320120323|url-status=dead}}</ref> එම වරය ලබාගැනීමට "ඔවුන්ගේ (ලයන්ස්ගේට්) ආවතේවකාරයින් හැර අනෙක් සියල්ලක්ම අපට ඇමතුවා." යැයි කොලින්ස් ගේ ඒජන්තවරයා වූ ජේසන් ඩ්‍රැවිස් ප්‍රකාශ කළේය.<ref name="reuters-howlgwon"/> Intending the film to have a [[PG-Rating|PG-13]] rating,<ref>{{cite web|last=Hopkinson|first=Deborah|title=A riveting return to the world of 'The Hunger Games'|url=http://bookpage.com/interview/a-riveting-return-to-the-world-of-%E2%80%98the-hunger-games%E2%80%99|publisher=BookPage|date=September 2009|accessdate=June 30, 2010}}</ref> චිත්‍රපටියට PG-13 තක්සේරුවක් බලාපොරොත්තු වෙමින් කොලින්ස් විසින්ම තිර රචක බිලී රේ හා අධ්‍යක්ෂක ගැරී රොස් ගේ උදවු මත මෙම කෘතිය චිත්‍රපටිය බවට අනුවර්තනය කරන ලදී. <ref name="Lionsgate" /> in collaboration with screenwriter Billy Ray and director Gary Ross.<ref>{{cite news|url=http://www.publishersweekly.com/pw/by-topic/childrens/childrens-book-news/article/44062-marketing-mockingjay-.html|title=Marketing 'Mockingjay{{'-}}|first=Karen|last= Springen|date=August 5, 2010|work = [[Publishers Weekly]] |accessdate=September 4, 2012}}</ref><ref name="latimes-bowsout">{{cite news|url=http://articles.latimes.com/2012/apr/12/business/la-fi-0412-ct-hunger-games-20120412|title=''Hunger Games'' director Gary Ross bows out of sequel|work=Los Angeles Times|date=April 12, 2012|accessdate=September 4, 2012}}</ref>තිර රචනය මුල් කෘතියට අතිශයින්ම විශ්වාසවන්ත හා නිවැරදි ලෙසින් රචනා කොට ඇත<ref name="wga">{{cite web|url=http://www.wga.org/content/default.aspx?id=4831|title=''The Hunger Games''<nowiki/>' Gary Ross|publisher=[[Writers Guild of America]]|date=March 23, 2012|accessdate=September 4, 2012}}</ref>. රොස් විසින් "චිත්‍රපටිය සාර්ථකව නිෂ්පාදනය කල හැකි එකම ආකාරය විෂයානුබද්ධ වීම යැයි දැනුනා." ලෙස පැවසුවේ කොලින්ස් ගේ [[උත්තම පුරුෂ]] [[වර්තමාන]] කාලයෙන් රචිත නව කතාව සමඟ එකඟ වෙමිනි.<ref name="nyt-qanda">{{cite news|url=http://artsbeat.blogs.nytimes.com/2012/03/30/gary-ross-answers-reader-questions-about-the-hunger-games/|title=Gary Ross answers reader questions about 'The Hunger Games'|work=The New York Times|first=Mekado|last=Murphy|date=March 30, 2012|accessdate=September 4, 2012}}</ref> විසි හැවිරිදි [[ජෙනිෆර් ලෝරන්ස්]] ව කැට්නිස් එවර්ඩීන් ගේ චරිතය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite news | url=http://www.thewrap.com/movies/column-post/jennifer-lawrence-gets-lead-role-hunger-games-25482 | title=Jennifer Lawrence Gets Lead Role in 'The Hunger Games{{'-}} | author=Joshua L. Weinstein | date=March 16, 2011 | accessdate=September 4, 2012 | work=The Wrap | archive-date=May 24, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130524024400/http://www.thewrap.com/movies/column-post/jennifer-lawrence-gets-lead-role-hunger-games-25482 | url-status=dead }}</ref> රූගත කරන කාලයේදී ලෝරන්ස් මෙම චරිතයට වඩා අවුරුදු 4ක් පමණ වැඩිමහල් වූ නමුත්<ref>{{cite news|first=Keith|last=Staskiewicz|url=http://popwatch.ew.com/2011/03/17/jennifer-lawrence-too-old-katniss-hunger-games/|title={{-'}}Hunger Games': Is Jennifer Lawrence the Katniss of your dreams?|work=Entertainment Weekly|date=March 17, 2011|accessdate=September 4, 2012|archive-date=October 8, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20121008180124/http://popwatch.ew.com/2011/03/17/jennifer-lawrence-too-old-katniss-hunger-games/|url-status=dead}}</ref> කොලින්ස්ට දැනුනේ මෙම චරිතයට "යම්කිසි පරිණතියක් හා ප්‍රබලත්වයක්" වුවමනා බවකි.<ref>{{cite news|first=Karen|last=Valby|url=http://insidemovies.ew.com/2011/03/17/hunger-games-gary-ross-jennifer-lawrence/|title={{-'}}Hunger Games' director Gary Ross talks about 'the easiest casting decision of my life{{'-}}|work=Entertainment Weekly|date=March 17, 2011|accessdate=September 4, 2012|archive-date=September 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927094800/http://insidemovies.ew.com/2011/03/17/hunger-games-gary-ross-jennifer-lawrence/|url-status=dead}}</ref> එම නිස ඇය කියා සිටියේ මෙම චරිතය සඳහා වයසින් අඩු කෙනෙකුට වඩා වයසින් වැඩි කෙනෙකු සුදුසු වන බවකි. කොලින්ස් තවදුරටත් එක් කලේ ඇය රචනා කළ චරිතය සත්‍ය වශයෙන්ම ග්‍රහණයට හසු කරගත් එකම පුද්ගලයා ලෝරන්ස් බවත් කැට්නිස් ගේ චරිතය නිරූපණයට අත්‍යවශ්‍ය වන සියළුම ගුණාංගයන් ඇය සතු වන බවත් ය.<ref>{{cite news|first=Darren|last=Franich|url=http://insidemovies.ew.com/2011/03/21/hunger-games-suzanne-collins-jennifer-lawrence/|title={{-'}}Hunger Games': Suzanne Collins talks Jennifer Lawrence as Katniss|work=Entertainment Weekly|date=March 21, 2011|accessdate=September 4, 2012|archive-date=September 27, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120927094839/http://insidemovies.ew.com/2011/03/21/hunger-games-suzanne-collins-jennifer-lawrence/|url-status=dead}}</ref> මෙම ග්‍රන්ථ සංග්‍රහයේ ලෝලියෙකු වූ ලෝරන්ස් මෙම චිත්‍රපටියේ භූමිකාව බාරගැනීමට දින 3 ක් ගත්තේ නිෂ්පාදන පරිමාව දැක තැතිගැනීමට ලක් වූ නිසවෙනි. <ref name=HReporter2.7.12>{{cite news|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/hunger-games-jennifer-lawrence-josh-hutcherson-liam-hemsworth-gary-ross-twilight-285957|title = 9 Untold Secrets of the High Stakes 'Hunger Games{{'-}} | date = February 1, 2012 | work = [[The Hollywood Reporter]] |accessdate=February 7, 2012}}</ref><ref name="brand-new">{{cite news|first=Steven|last=Galloway|url=http://www.hollywoodreporter.com/news/hunger-games-jennifer-lawrence-katniss-286282|title=Jennifer Lawrence: A Brand-New Superstar|work=The Hollywood Reporter|date=February 1, 2012|accessdate=September 4, 2012}}</ref>[[ජෝශ් හචර්සන්]] සහ [[ලියාම් හෙම්ස්වර්ත්]] පිළිවෙලින් පීට සහ ගේල් ගේ චරිත සඳහා පසුව නළු පිරිසට ඇතුළත් කරන ලදී. <ref>{{cite news | url=http://www.thewrap.com/movies/column-post/jennifer-lawrence-gets-lead-role-hunger-games-25482 | title=Exclusive: Jennifer Lawrence Gets Lead Role in 'The Hunger Games' | author=Weinstein, Joshua L. | date=March 16, 2011 | accessdate=March 17, 2011 | work=The Wrap | archive-date=May 24, 2013 | archive-url=https://web.archive.org/web/20130524024400/http://www.thewrap.com/movies/column-post/jennifer-lawrence-gets-lead-role-hunger-games-25482 | url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|first=Nicole|last=Sperling|url=http://latimesblogs.latimes.com/movies/2011/04/the-hunger-games-josh-hutcherson-and-liam-hemsworth-complete-the-love-triangle.html|title='The Hunger Games': Josh Hutcherson and Liam Hemsworth complete the love triangle|work=The Los Angeles Times|date=April 4, 2011|accessdate=February 25, 2012}}</ref>2011 වසන්ත කාලයේ අග භාගයේ දී නිෂ්පාදන කටයුතු ආරම්භ වූ අතර <ref name="exclusive">{{cite web|first=Karen|last=Valby|url=http://insidemovies.ew.com/2011/01/06/hunger-games-exclusive-gary-ross/|title='Hunger Games' exclusive: Why Gary Ross got the coveted job, and who suggested Megan Fox for the lead role|work = Entertainment Weekly |date=January 6, 2011|accessdate=January 8, 2011}}</ref> චිත්‍රපටිය 2012 මාර්තු 23 වෙනිදා තිරගත කරන ලදී. <ref>{{cite web|first=Karen|last=Valby|url=http://insidemovies.ew.com/2011/01/25/hunger-games-release-date/|title='The Hunger Games' gets release date|work = Entertainment Weekly |date=January 25, 2011|accessdate=January 25, 2011}}</ref>ආරම්භක සතියේදීම වාර්තාගත ලෙස උතුරු ඇමෙරිකාවේදී ඇමෙරිකානු ඩොලර් මිලියන $152.5 ක වාර්තාවක් තැබීමට හැකිවිය.<ref>{{cite news |url= http://www.nytimes.com/2012/03/26/movies/hunger-games-breaks-box-office-records.html |title=Hunger Games Ticket Sales Set Record |author=Barnes, Brook|date=March 25, 2012 |work=New York Times|accessdate=March 25, 2012}}</ref> ''[[ද හන්ගර් ගේම්ස්: කැචින්ග් ෆයර්]]'' නම් වූ මෙම කතා ත්‍රිත්වයෙහි දෙවන කොටස ඊලඟ වසරෙහි, එනම් 2013 නොවැම්බර් 22 වන දින තිරගතකරන ලදී.<ref>{{cite web |url= http://www.ifc.com/fix/2011/11/hunger-games-catching-fire-sequel-writers |title="The Hunger Games" sequel eyes a new screenwriter, director Gary Ross will return |author=Schwartz, Terri|date=November 17, 2011 |publisher=IFC News |accessdate=December 2, 2011}}</ref> ==ආශ්‍රිත ලිපි== ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|30em}} ==බාහිර ඇමුණුම්== *[http://www.suzannecollinsbooks.com/ Suzanne Collins's official website] *[http://www.scholastic.com/thehungergames/ Scholastic Official Site] *[http://books.google.com/books?id=hlb_sM1AN0gC&printsec=frontcover&dq=the+hunger+games&hl=en&src=bmrr&ei=EJN9TZqwEomEtge_-aG6BQ&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CCgQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false ''The Hunger Games'' on Google Books] * [http://thehungergames.wikia.com/ The Hunger Games Wiki] rqt3trdzt3j1cmqxn0mrvluy6zit7zb නයිජෙලා ලෝසන් 0 52696 800203 790706 2026-09-25T06:07:45Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800203 wikitext text/x-wiki {{Infobox person |honorific_prefix = <small>ගෞරවනීය</small> |full name: =නයිජෙලා ලූසි ලෝසන් |image = Nigella2.jpg{{!}}border |caption = නයිජෙලා ලෝසන් 2012 දෙසැම්බර් මාසයේදී Selfridge's London හිදී |birth_name =නයිජෙලා ලූසි ලෝසන් |birth_date = {{birth date and age|df=yes|1960|01|6}}<ref>Pesce, Nicole Lyn. [http://www.nydailynews.com/gossip/2008/01/06/2008-01-06_celebrity_milestones_this_week.html Celebrity milestones this week]. ''[[Daily News (New York)|Daily News]]'', 5 January 2008; retrieved 25 July 2008.</ref> |birth_place = එක්සත් රාජධානියේ එංගලන්තයේ ලන්ඩන් නගරය |residence = එංගලන්තයේ ලන්ඩන් නගරය |known_for = රූපවාහිනී වැඩසටහන් මෙහෙයවන්නියක්, සූප ශාස්ත්‍රය, ලේඛිකාවක් |education = පුරාතන හා නවීන භාෂා පිළිබඳ MA උපාධිය |alma_mater = [[Lady Margaret Hall, Oxford|Lady Margaret Hall]], Oxford විශ්ව විද්‍යාලය |employer = [[BBC]] (වර්තමානt)<br/>[[Channel 4]], [[ITV (TV network)|ITV]] (කලින්) [[Good Food Channel]], [[Food Network]] |occupation = [[ආහාර පිළිබඳ ලියන්නියක්]], ජනමාධ්‍යවේදිනියක් සහ ප්‍රචාරිකාවක් |years_active = 1983–අද වන තුරු |networth = |height = {{convinfobox||cm|5|ft|7|in}} |religion =නැත |spouse = {{marriage|[[John Diamond (journalist)|John Diamond]]|1992|2001}}; මරණයෙන් පසුව අවසන් විය; ළමයි දෙදෙනෙකු සිටියි<br/>{{marriage|[[Charles Saatchi]]|2003|2013}}; දික්කසාද වීමෙන් අවසන් විය |parents = [[Nigel Lawson]]<br/>Vanessa Salmon (මිය ගොස් ඇත) |relations = [[Dominic Lawson]] and [[Rosa Monckton]] (සහෝදරයා සහ නෑනා) |website = {{URL|www.nigella.com}} | module = {{Listen |embed= yes |filename= Nigella_Lawson_BBC_Radio4_Woman%27s_Hour_12_Dec_2012_b01p71wg.flac |title= නයිජෙලා ලෝසන් ගේ කටහඬ |type= speech |description= BBC නාලිකාවේ ''[[Woman's Hour]]'' වැඩසටහනෙන්, 12 December 2012.<ref>{{Cite episode |title= Nigella Lawson |series= Woman's Hour |serieslink= Woman's Hour |url= http://www.bbc.co.uk/programmes/b01p71wg |station= [[BBC Radio 4]] |date= 12 December 2012 |accessdate= 18 January 2014 }}</ref> }} }} 1960 ජනවාරි 6 වන දින උපත ලද ගෞරවනීය නයිජෙලා ලූසි ලෝසන් ජනමාධ්‍යවේදිනියක්, ප්‍රචාරිකාවක්, රූපවාහිනී නිවේදිකවක්, [[රසඥයෙක්]] මෙන්ම [[ආහාර පිළිබඳ ලියන්නියක්]] ද වේ. ඇය හිටපු [[භාණ්ඩාගාර චාන්සලර්]] නයිජෙල් ලෝසන් සහ වැනේසා ලෝසන් ගේ දියණියයි. "[[Oxford]]" විශ්ව විද්‍යාලයේ "[[Lady Margaret]]" ශාලවෙන් උපාධිය ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුව ලෝසන් පොත් විචාරිකවක් සහ , ආපනශාලා විවේචිකාවක් ලෙස සේවය කිරීමට පටන් ගත් අතර පසුව 1968 දී ''[[The Sunday Times]]'' සඟරාවේ උප සාහිත්‍ය කතෘ බවට පත් වුනි. පසුව ඇය ජීවිකාව ලෙස නිදහස් ජනමාද්‍යවේදිනියක් ලෙස පුවත්පත් හා සඟරා වලට ලිපි ලිවීම ඇරැඹුවාය. 1998 දී ඇයගේ ප්‍රථම ආහාර වට්ටෝරු පොත වන ''How to Eat'' නිකුත් කෙරිණි. එය මුද්‍රණ 300,000 ක ප්‍රමාණයක් අලෙවි වෙමින් විශාල වශයෙන් විකිණෙන පොතක් බවට පත් වුණි. 2000 වර්ෂයේදී ලියූ ඇගේ දෙවැනි පොත වන ''How to be a Domestic Goddess'' පොතට බ්‍රිතාන්‍ය පොත් සම්මාන උළෙලේදී ඇයට හොඳම කතුවරයාට හිමි සම්මානය හිමි වුණි. ඇය 1999 දී නාලිකාවේ තමාගේම සූපවේදී වැඩසටහනක් වන ''Nigella Bites'' මෙහෙයවූ අතර එයට සමගාමීව තවත් විශාල වශයෙන් විකිණෙන ආහාර වට්ටෝරු පොතක් නිකුත් කළාය. ''Nigella Bites'' වැඩසටහනට ඇයට ආහාර පිළිබඳ ලියන්නන්ගේ ශිල්ප ශ්‍රේණි සම්මානය (Guild of Food Writers Award) ලැබුනි. 2005 වර්ෂයේදී ඇය මෙහෙයවූ ITV daytime chat show වැඩසටහනට ලැබුන විවේචන නිසා ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිචාර අඩු වීමෙන් වැඩසටහන අවලංගු විය. ඇමරිකාවේ [[Food Network]]' නාලිකාවේ 2006 වර්ෂයේ දී ඇය ''Nigella Feasts'' වැඩසටහන මෙහෙයවූවාය.ඉන් පසුව ''Nigella Express'' සහ ''Nigella's Christmas Kitchen''යන වැඩසටහන් ද මෙහෙයවූවාය. ඇගේ ආහාර පිසින උපකරණ, සඳහා යූරෝ මිලියන 7ක වටිනකමක් ඇති අතර මේ වන විට ලොව පුරා මිලියන 3 කට වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇයගේ ආහාර වට්ටෝරු පොත් විකිණී ඇත. ==මුල් අවධිය හා අධ්‍යාපනය== අන්තගාමී නොවන හිටපු පර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙක් මෙන්ම මාග්‍රට් තැචර් ගේ ආණ්ඩු කාලයේ හිටපු භාණ්ඩාගාර චාන්සලර් වන නයිජල් ලෝසන් සහ ඔහුගේ ප්‍රථම බිරිඳ වනඉහල පංතියේ කැපී පෙනෙන සහ J. Lyons and Co. ධනයට උරුමකම් කියන වැනේසාගේ දියණියක ලෙස ලෝසන් ලන්ඩන් නගරයේ උපත ලැබූවාය. ඇගේ දෙමවුපියන් දෙදෙනාම යුදෙව් ජාතිකයන් වන අතර ඇගේ නම පළමුව යෝජනා කර ඇත්තේ ඇගේ ආච්චි වේ. සුඛෝපභෝගී ජීවිතයකට ඔවුන් පුරුදු වී සිටි අතර කෙන්සිංටන් හා චෙල්සි යන නගර වල ගෙවල් දෙකක්ද උරුමව තිබුණි. නයිජල් සහ වැනේසා 1980 දී දික්කසාද විය. පියා 1980 දී හි පර්යේෂිකවක් වන තෙරේසා මැක්ක්ලියර්ටද (එය 2008 වර්ෂයේදී අවසන් විය ) මව 1980 මුල් බාගයේදී දාර්ශන වාදියෙක් වන ඒ.ජේ.ආයර් (මව මිය යන තුරු එම විවාහය පැවතුණි ) ටද නැවත විවාහ විය. පියාට මෙන්ම නයිජෙලාටද දේශපලනයට සහජ උරුමයක් පැවතුණි.දික්කසාදය නිසා පියා සමඟ තිබූ සම්බන්ධය අඩු කල අතර ඇය මව සමඟද මිත්‍රශීලී වූයේ වැඩිවියට පැමිණීමෙන් අනතුරුව වේ. ඇයගේ අසතුටු ළමා වියට හේතුව ලෙස මව සමඟ තිබූ ප්‍රශ්නකාරී සම්බන්ධය සැලකිය හැක. ලෝසන් ගේ මව වයස අවුරුදු 48 දී අක්මාවේ ඇති වූ පිළිකාවක් නිසා ලංඩනයේ වෙස්මිනිස්ටෙර් නගරයේදී මරණයට පත් විය. ඇයට ඩොමිනික් නමින් සහෝදරයෙක්ද, තොමසීනා නමින් සහෝදරියක්ද සිටී. සහෝදරිය වයස අවුරුදු තිහෙදී පමණ පියයුරු පිලිකාවකින් මිය ගියාය.පියාගේ දෙවන විවාහයෙන් ඇයට ටොම් නමින් සහෝදරයෙක් සහ එමලි නමින් සහෝදරියක්ද සිටියි. George Monbiot හා Fiona Shackleton ඇගේ ඥාති සහෝදරයන් වේ. === පෙළපත=== BBC නාලිකවෙන් පවත්වනු ලැබූ Who Do You Think You Are? වැඩසටහනට සහභාගී වීමෙන් ඇය තමාගේ පෙළපත පිළිබඳ සමහර තොරතුරු සොයා ගත්තාය. සිතා සිටි පරිදි පරපුර Iberian-Sephardiනොවී Ashkenazi යුදෙව්වන් වීම ඇගේ පැයගේ පුදුමයට හේතු විය. තවද මවගේ පාර්ශවයෙන් ඇයගේ කිරි කිත්තා සිර දඬුවමක් මඟ ඇරීමට ඇම්ස්ට්‍රඩෑන් සිට ලන්ඩනයට සංක්‍රමනය වී ඇති බවත් සොයා ගැණිනි. ===අධ්‍යාපනය=== ලෝසන්ගේ පාසල් කාලය තරමක් දුෂ්කර විය. වයස අවුරුදු 9 සිට 18 දක්වා පාසල් නමයකට මාරු වීමට ඇයට සිදු විය. ඇයගේ කඩාකප්පල් කාරී හැසිරීම ගැන ප්‍රගති වාර්තා වල සඳහන්ව තිබූ දේවල් ඇයගේ පියා විශ්වාස කිරීමට මැළි විය. ඇය අකමැත්තෙන් මෙන් Midlands හි පෞද්ගලික පාසලකට කාලයක් ගිය අතර පසුව ඇතුල් වූ ලන්ඩනයේ Godolphin and Latymer පාසලේදී තම දක්ෂතා පෙන්වූවාය. ලන්ඩනයේ කඩ සාප්පු විශාල ප්‍රමාණයක වැඩ කිරීමෙන් අනතුරුව ඇය උපාධිය ලබා ගැනීම පිණිස විශ්ව විද්‍යාලයට අතුලත් විය. එහිදී පුරාතන හා නවීන භාෂා පිළිබඳ උපාධිය ලැබූ ඇය කාලයක් ඉතාලියේ ෆ්ලොරන්ස් නගරයේද ජීවත් විය. ==වෘත්තිය== ===මුල් අවධිය=== පටන් ගැන්මේදී ලෝසන් Naim Attallah ප්‍රකාශක යටතේ රැකියාව කළාය. වයස අවුරුදු 23 දී ඇය ජනමාද්‍යවේදිනියක් ලෙස රැකියාව ආරම්භ කලේ The Spectator සඟරාවට ලියන මෙන් Charles Moore ගෙන් ලැබුනු ආරාධනාවත් සමඟය. ආරම්භයේදී ඇයට සඟරාවට ලිවීමට ලැබුනේ විවිධ පොත් පිළිබඳ විචාර වේ. කාලයකට පසු 1985 වසරේදී එම සඟරාවේම අවන්හලවල් පිළිබ්ඳ විචාර ලිවීමේ අවස්ථාව ඇයට ලැබුණි. වයස අවුරුදු 26 දී (1986 වර්ෂයේදී ) The Sunday Times සඟරාවේ උප සාහිත්‍ය කතෘවීමට ඇයට වරම් ලැබුණි. 1989 වර්ෂයේදී තම පියාගේ පක්ෂය වන පක්ෂයට චන්දය නොදී පක්ෂයට චන්දය දුන් බව පිළිගැනීමෙන් හා මාග්‍රට් තැචර්ට පුවත් පතින් විවේචනය කිරීමෙන් පසු ඇය ජනතා ඇසට යොමු විය. තම පියා සමඟ පවතින දේශපාලන සම්බන්ධය ගැන ඇයගේ අදහස වූයේ "මම තාත්තා කියන කිසිම දේකට එකඟ වෙයි කියලා එයා බලාපොරොත්තු වෙන්නේ නෑ. අවන්කවම කියනවා නම් අපි එච්චර දේශපාලනය ගැන කතා කරන්නේ නෑ." යන්නයි. තමාට මුදල් වලට වඩා සිතීමේ නිදහස තිබිය යුතු යැයි අවබෝධ කර ගැනීමෙන් අනතුරුව ඇය The Sunday Times සඟරාවෙන් ඉවත් වී නිදහස් ලේඛිකාවක් ලෙස කටයුතු කළාය. The Daily Telegraph, The Observer, The Times Literary Supplement, Evening Standard යන පුවත් පත් වලට ඇය ලිපි ලියූ අතර Vogue සඟරාවට ආහාර පිලිබඳවද, The Times Magazineසඟරාවට රූපලාවන්‍ය පිලිබඳවද ලිපි පෙළක් ලියුවාය. ===1998–2002: ආහාර වට්ටෝරු පොත් ලිවීම හා ''නයිජෙලා බයිට්ස්''=== සිය මවගේ ආහාර සෑදීමට ඇති කැමැත්ත නිසාම නයිජෙලාට කුඩා කල සිටම ආහාර පිළිබඳ මනා දැනුමක් පැවතුනි. හොඳින් නොමිදුනු crème caramel නිසා රාත්‍රි සාදයක් කඩාකප්පල් වූ බව දැකීමෙන් අනතුරුව ඇයට පොත් ලිවීම පිළිබ්ඳ අදහස මුලින්ම සිතට නැඟුණි. කෑම පිසීම හා පිසීමේදී වේලාව ඉතිරි කර ගැනීම පිළිබඳ උපදේශ ඇතුලත් 1995 වර්ෂයේදී ඇය ලියූ How to Eat පොත එක්සත් රාජධානිය තුල පිටපත් 300,000 ක් විකුණිනි. The Sunday Telegraph පුවත්පත එය හැඳින්වූයේ ආහාර පිසීම පිළිබඳ මේ දශකය තුල බිහි වූ වටිනාම පොත ලෙසයි. එයට අනුගාමීව 2000 වර්ෂයේදී ලියූ ''How to be a Domestic Goddess'' පොත මූලිකව baking කේන්ද්‍ර කරගෙන ලියන ලද්දකි. එයද විශාල වශයෙන් අලෙවි වූ අතර ඒ පිළිබඳ The Times පුවත්පත දැක්වූ අදහස වූයේ "මේ පොත වෙනස් වන්නේ එහි ඇති ළෙංගතු භාවය නිසයි. ඇය Delia මෙන් ගෘහනියකට සුදුසු උපදෙස් දීම වෙනුවට ඔවුන්ට ස්නේහවන්ත ඉඟි ලබා දෙනවා". "සමහර පුද්ගලයන් පොතේ නම (ගෘහාශ්‍රිත දෙව්දුව )උපහාසාත්මකව නොමැතිව සත්‍ය වශයෙන්ම සලකලා තියෙනවා. මෙය ඇත්තටම එවැනි කෙනෙක් වීම ගැන නෙමෙයි, එලෙස හැඟීමයි" යැයි පවසමින් මේ ස්ත්‍රීවාදී විචාරණය නයිජෙලා ප්‍රතික්ෂේප කළාය. මාස 4ත් තුල පොතේ පිටපත් 180,000 විකුණුන අතර J. K. Rowling වැනි කතුවරන් පරදවා ඇයට ඒ සඳහා 2000 වසරේ බ්‍රිතාන්‍ය සම්මන උළෙලේදී හොඳම කතුවරයාට හිමි සම්මානය හිමි විය. How to Eat හා How to be a Domestic Goddess යන පොත් දෙක 2001 හා 2001 වර්ෂ වලදී ඇමරිකාවේ ප්‍රකාශනය කරන ලදී. මේ පොත් වලට ඇයට ලැබුණු ජයග්‍රහණය නිසාම සමාජ තොරතුරු පිළිබඳ තතු ලියන්නනියක ලෙසට ඇයව The New York Times පුවත්පතට බඳවා ගැනුනි. වසර 1999 සිට 2002 දක්වා කාලය තුල නයිජෙලා Channel 4 නාලිකාවේ ආහාර පිසීම පිළිබඳ ''Nigella Bites'' නමින් ඇයගේම වැඩසටහනක්ද, 2001 වසරේදී Christmas special වැඩසටහනක්ද මෙහෙයවනු ලැබුවාය. මේ වැඩසටහන සඳහා තියුණු විවේචන ලිවීම පිළිබඳ නමක් දරා සිටිනVictor Lewis-Smith විසින් ප්‍රශංසා ලබා දී ඇත. Nigella Bites වැඩසටහනේ පළමු කොටස මිලියන 1.9 ක පමණ ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාවක් නරඹන ලදී. ඒ සඳහා ඇයට 2011 වසරේදී Guild of Food Writers සම්මාන උළෙලේදී වසරේ හොඳම රූපවාහිනී විකාශනයට (Television Broadcast of the Year) හිමි සම්මානයද, World Food Media Awards සම්මාන උළෙලේදී හොඳම රූපවාහිනී සූපවේදී වැඩසටහනට (Best Television Food Show) හිමි සම්මානයද ලැබුණි. මෙයට සමගාමීව ඇය ලියූ ආහාර වට්ටෝරු ඇතුලත් Nigella Bites පොතේ පිටපත් 300,000 කට අධික ප්‍රමාණයක් එක්සත් රාජධානිය තුල විකිණුන අතර එයට W H Smith Award සම්මාන උළෙලේදී ජීවන ක්‍රම පිළිබඳ ඇතුලත් වසරේ හොඳම පොතට ( Lifestyle Book of the Year) ලැබෙන සම්මානය ලැබුණි. West London හි ඇගේ නිවසෙහි රූගත කල Nigella Bites වැඩසටහන පසු කලෙක ඇමරිකාවේ E! හා Style Network නාලිකා වල විකාශය විය. එය ආරම්භයේදී ඇය ප්‍රකාශ කළේ "එක්සත් රාජධානිය තුල මේ වැඩසටහන ප්‍රචලිත උනේ මම ඔවුන්ගේ කරදය අඩු කිරීමට උත්සාහ කල නිසයි. ඇමරිකාවේ ද මම ඒ දෙයම බලපොරොත්තු වෙනවා". Nigella Bites 2002 වර්ෂයේදී නත්තල් සමය තුල ඇමරිකාවේ දෙවැනියට වැඩියෙන්ම විකිණුන පොත බවට පත් විය. ඉන් පසුව එම වර්ෂයේම Channel 4 නාලිකාව ඔස්සේ Forever Summer with Nigella නමින් තවත් වැඩසටහනක් ඇය මෙහෙය වූවාය. එහි සංකල්පය වූයේ "තවමත් නිවාඩු කාලය සේ දැනෙන ලෙස ආහාර පිසින්න" යන්නයි. 2002 වර්ෂයේදී ඇය The New York Times පුවත්පතට දෙසතියකට වතාවක් ඉවුම් පිහුම් පිළිබඳ ලිපි ලිවීම ඇරඹුවාය. එමෙන්ම Living Kitchen range නමින් මුලුතැන් ගෙයි උපකරණ වෙළඳාමක් මිලට ගත්තාය. එහි වටිනාකම 2003 වර්ෂයේදී යූරෝ මිලියන 2ක් පමණ වී 2007 වන විට යූරෝ මිලියන 7 දක්වා වර්ධනය විය. ===2003–2006: ''Nigella Feasts'' සහ BBC කොන්ත්‍රාත්තුව=== [[File:Nigella Lawson booksigning.jpg|thumb|නයිජෙලා ලෝසන් , 2004 වර්ෂයේදී පොත් අත්සන් කිරීමේ උළෙලකදී]] වර්ෂ 2003 දී , [[ටෝනි බ්ලෙයාර්]] විසින් [[ජෝර්ජ් ඩබලිව්. බුෂ්]] සහ ඔහුගේ බිරිඳ ඔවුන්ගේ එංගලන්තයේ සංචාරහිදී [[ඩවුනින් මාවත]] තුලදී සංවිධානය කරන ලද දහවල් කෑම සඳහා වූ ආහාර ලේඛනය සහා එහි පිළියෙළ කිරීම් සිදු කරන ලද්දේ නයිජෙලා විසිනි.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/photo_gallery/3223156.stm In pictures: Bush visit day two (go to picture 9)], [[BBC News]], 20 November 2003; retrieved 4 December 2007.</ref> [[ලෝරා බුෂ්]] යනු ලොසන්ගේ ආහාර වට්ටෝරු පිලිබඳ රුචියක් දක්වන අතර ජනාධිපති නත්තල් රාත්‍රී ආහාරය ආරම්භය සඳහා ඇයගේ සුප් වට්ටෝරුවක්ද අඩංගු කර තිබිණි.<ref name="diplomacy"/> ලොසන්ගේ පස්වෙනි පොත, ''Feast: Food that Celebrates Life'', නිකුත් කරන ලද්දේ 2004හිදීය,<ref>Fort, Matthew. [http://books.guardian.co.uk/reviews/houseandgarden/0,,1339945,00.html#article_continue Beauty and the Feast]. ''[[The Guardian]]'', 31 October 2004; retrieved 3 October 2007.</ref> විකුණුමෙන් ලද ආදායම මිලියන 3කි.<ref>Ezard, John. [http://books.guardian.co.uk/news/articles/0,,1646341,00.html "Cookery and children's titles surge in popularity"]. ''[[The Guardian]]'', 19 November 2005; retrieved 1 October 2007.</ref> එංගලන්තයේ ''[[Evening Standard]]'' සඳහන් පරිදි මෙම පොත "ප්‍රායෝගික අත් පොතක් වන අතරම පැහැදිලි ලෙස කියවිමටද. ... වෙනත් කිසිවෙක්ම මෙලෙස විවෘතව චිත්තවේගාත්මක සුවිශේෂත්වය පිළිබඳව නොලියති."<ref>[http://www.thisislondon.co.uk/showbiz/review-13986427-details/Nigella+serves+up+a+Feast/review.do?reviewId=13986427 Nigella serves up a Feast] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081222220601/http://www.thisislondon.co.uk/showbiz/review-13986427-details/Nigella+serves+up+a+Feast/review.do?reviewId=13986427 |date=2008-12-22 }}. ''[[Evening Standard]]'', 10 April 2004; retrieved 19 July 2008.</ref> ලෝසන් 2004 වර්ෂය තුලදී නිතර නිතර ඇමෙරිකානු රුපවාහිනී තිරයේදී පෙනී සිටියේ, සූප ශාස්ත්‍රය පිළිබඳ මඟපෙන්වීම් ''[[The Ellen DeGeneres Show]]''වැනි කතා වැඩසටහන්වලදී සිදු කරන ලදී.<ref>[http://www.nigella.com/nigella/detail.asp?article=204&area=10 Nigella interview with Ellen DeGeneres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011054131/http://nigella.com/nigella/detail.asp?area=10&article=204 |date=2007-10-11 }}, nigella.com; retrieved 29 September 2007.</ref> 2005 වර්ෂයේ එංගලන්තයේහිදී, ලෝසන් [[ITV1]] නාලිකාවේ දිවා සාකච්ඡා වැඩසටහනක් වන ''Nigella'' හැසිරවීමට අරඹ කරන ලද අතර, ඇය සමඟ කීර්තිමත් පුද්ගලයෙකු මුළුතැන්ගෙය් මැදිරියට එකතු වේ.<ref name="seconds"/> තම මංගල දර්ශනය සඳහා බලාපොරොත්තු කඩ වූ 800,000 නරඹන්නන් සිටියහ.<ref>Deans, Jason. [http://www.guardian.co.uk/media/2005/jul/05/overnights "Nigella fails to cook up ratings feast"]. ''[[The Guardian]]'', 5 July 2005; retrieved 5 February 2008.</ref> එම වැඩසටහන සඳහා ඍනාත්මක විවේචනාත්මක ප්‍රතිචාර ලැබුණු අතර,<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/low/entertainment/tv_and_radio/4685595.stm Nigella TV ratings take a tumble], [[BBC News]], 15 July 2005; retrieved 20 July 2008.</ref> පළමු සතිය තුල 40% නරඹන්නන් නැති කරගත් නිසා, වැඩසටහන අවලංගු කරන ලදී.<ref name="joins">Busfield, Steve. [http://media.guardian.co.uk/bbc/story/0,,1866576,00.html Nigella joins the BBC]. ''[[The Guardian]]'', 7 September 2006; retrieved 30 September 2007.</ref> ඇය පසුව ''[[Radio Times]]'' සඟරාවට ප්‍රකාශයක් නිකුත් කර කියා සිටියේ ඇයගේ මංගල දර්ශනය තුලදී, හැඩ ගැන්වීම් කාමරයෙන් පිටවීමට ඉතාමත් භයෙන් සිටි බවයි.<ref>Bird, Steve. [http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article2337293.ece Nigella claims US rival has ‘soft spot’ for her husband] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110616142243/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/tv_and_radio/article2337293.ece |date=2011-06-16 }}. ''[[The Times]]'', 28 August 2007. Retrieved 1 October 2007.</ref> තවද ඇයගේ වැඩසටහන තුලදී කීර්තිමත් පුද්ගලයන් කෙරෙහි ලැදිකමක් ඇති බව ඇඟවීමට ඉතාමත් ආයාසයක් ගත බවයි.<ref name="seconds"/> මම අවබෝධ කර ගත්තා, "මට ඉදිරිපත් කරන්නෙක් හෝ පිටපත්වල තිබෙන දේවල් කිරීමට හැකියාවක් නැති බව".<ref>[http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/showbiz/showbiznews.html?in_article_id=478235&in_page_id=1773 Back off Martha! Nigella claims US rival fancies her husband]. ''[[Daily Mail]]'', 28 August 2007; retrieved 6 October 2007.</ref> ඇයගේ තෙවන වැඩසටහන් ශ්‍රේණියේ ආහාර පිලිබඳ වැඩසටහනක් වන, නම් ලද ''Nigella Feasts'', ඇමෙරිකාවේ 2006 වර්ෂයේ ශරත් ඍතුවෙදී [[Food Network]] වැඩසටහන සති දක්වා දර්ශනය කෙරිණි.<ref name="joins"/> ''[[Time (magazine)|Time]]'' සඟරාව එම වැඩසටහන පිලිබඳ සතුටුදයක සමාලොචනයක් ලියුවේ; "''භෝජන සංග්‍රහය''කට කෙරෙන සැබෑ ආයාචනයක් ... ඇයගේ නිවුණු, කලාතමක, ප්‍රායොගික වශයෙන් විනෝදාත්මක සහා ගුණාත්මක සතුටු දනවන කෑම. ... ඉතා රසවත් කැමරා දර්ශන සහා සරාගී විනෝදාතමක කම විලාසයන් අතරමැද වූ, ''Feasts'' ඔබව ආරාධනාවක් එනතුරු බලා සිටින තත්වයකට පත් කරයි".<ref>Poniewozik, James. [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1549316,00.html "5 TV Food Shows to Sink Your Teeth Into"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408110956/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,1549316,00.html |date=2008-04-08 }}. ''[[Time (magazine)|Time]]'', 22 October 2006; retrieved 16 July 2008.</ref> ගුවන්විදුලි ප්‍රචාරය නිසා, ලෝසන් ලොව පුරා වූ තවත් රටවල් දහයක දරශනය කිරීමට ඇය මිලියන £2.5ක ගනුදෙනුවක් සඳහා අත්සන් තබන ලදී.<ref name="pockets">Nicholl, Katie. [http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/showbiz/showbiznews.html?in_article_id=494681&in_page_id=1773 "Nigella Lawson pockets £15m in worldwide syndication deal"]. ''[[Daily Mail]]'', 17 November 2007; retrieved 12 December 2009.</ref> ලෝසන් [[BBC Two]] නාලිකාවේ තුන් පන්ගු සූප ශාස්ත්‍ර වැඩසටහනක් වන ''Nigella's Christmas Kitchen'' වැඩසටහන සඳහා අත්සන් තැබූ අතර, එම වැඩසටහන 2006 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 06 ආරම්බ වූ අතර සතියකින් ජනප්‍රිය වුනි. පලමු කතා මාලා දෙක BBC Twoවල දෙවන ඉහලම අනුපතය අත් පත් කර ගනිමට සමත් වූයේ, පලමු කතා මාලාව සඳහා මිලියන 3.5කට අධික නරඹන්නන් සංඛ්‍යාවක් සමගිනි.<ref name="viewing">[http://www.barb.co.uk/viewingsummary/weekreports.cfm?report=weeklyterrestrial&requesttimeout=500 Weekly Viewing Summary (w.e 10/12/06 – 24/12/06)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080712091241/http://www.barb.co.uk/viewingsummary/weekreports.cfm?report=weeklyterrestrial&RequestTimeout=500 |date=2008-07-12 }}. ''[[Broadcasters' Audience Research Board]]''; retrieved 21 December 2006.</ref><ref>Conlan, Tara. [http://media.guardian.co.uk/overnights/story/0,,1966580,00.html Nigella tastes festive success]. ''[[The Guardian]]'', 7 December 2006; retrieved 30 September 2007.</ref> අවසාන කතා මාලාව BBC Twoහි එය ප්‍රකාශ කරපු සතියේ පලවන තැනට ඒමට සමත් වූවා.<ref name="viewing"/> ''Nigella's Christmas Kitchen'' නිසා 2007 වර්ෂයේදී ලෝසන් නිසා ලෝක ආහාර මාධ්‍ය සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබුවාය.<ref>[http://www.worldfoodmediaawards.com/awards/previous# 2007 Le Cordon Bleu World Food Media Awards Winners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080705184532/http://www.worldfoodmediaawards.com/awards/previous |date=2008-07-05 }}. ''World Food Media Awards''; retrieved 18 July 2008.</ref> 2006 අග භාගයේදී ඇයගේ ආහාර විස්තර විචාරයද නැවත ප්‍රචාරය කලේ, නත්තල සඳහා අත්‍යාවශ්‍යය රස ද්‍රව්‍යයක් ලෙස [[goose]] තෙල් වරණ්නා කිරීමත් සමඟ, එංගලන්තයේ වාර්තා ගත ලෙස ඉහල වශයෙන් එම නිෂ්පාදනය අලෙවි විය. [[Waitrose]] සහා [[Tesco]] දෙකම සඳහන් කල පරිදි පත්ත තෙල් අලෙවිය දෙගුණ වූ අතර, ඒ වගේම පෙර සතියට වඩා [[Asda]]' හිද පාත්ත තෙල් ප්‍රතිශතයකින් ඉහල ගියේය.<ref>Smithers, Rebecca. [http://www.guardian.co.uk/food/Story/0,,1970107,00.html Nigella effect sees goose fat sales soar]. ''[[The Guardian]]'', 12 December 2006; retrieved 30 September 2007.</ref> එලෙසම, ''Nigella's Christmas Kitchen'',Waitroseහි වට්ටොරුවක [[prune]]s පිලිබඳ අවවාදයක් දුන් පසු ප්‍රතිශතයකින් ඉහල ගියේය.<ref>[http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/news/news.html?in_article_id=423508&in_page_id=1770 Sales soar as Nigella plumps for prunes]. ''[[Daily Mail]]'', 18 December 2006; retrieved 1 October 2007.</ref><ref>Clout, Laura. [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2006/12/20/nxmas420.xml Nigella sends prunes flying off the shelves]. ''[[The Daily Telegraph]]'', 20 December 2006; retrieved 2 October 2007.</ref> ===2007–2009: ''Nigella Express'' සහ ''Nigella's Christmas''=== ''Nigella's Christmas Kitchen'' මඟින් ''Nigella Express''නම් වූ කොටස් ආහාර කතා ශ්‍රේණිය සඳහා අඩිතාලම වැටුණි.<ref>Reynolds, Nigel. [http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1555800/Fast-and-fatty%2C-Nigella%27s-%27unhealthy%27-comeback.html Fast and fatty, Nigella's 'unhealthy' comeback] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080514164728/http://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1555800/Fast-and-fatty%2C-Nigella%27s-%27unhealthy%27-comeback.html |date=2008-05-14 }}. ''[[The Daily Telegraph]]'', 27 June 2007. Retrieved 26 July 2008.</ref> කතා ශ්‍රේණිය ප්‍රකාශ කිරීමට ආරම්බ වූ පසු 2007 සැප්තැම්බර් 3 වනදා BBC Two, ලේසි සහා පහසු කෑම වර්ග යෝජනා කිරීමට ඇරඹූහ.<ref>Editors at Daily Express. [http://www.dailyexpress.co.uk/posts/view/18026/FOOD:-Nigella-Express,-8.30pm,-BBC2 Food: ''Nigella Express'', 8.30pm, BBC2]. ''[[Daily Express]]'', 3 September 2007; retrieved 3 October 2007.</ref> ලෝසන් එකඟ වූවා එම ආහාර එතරම් "පෝෂ්‍යදායක" නොවන බව,<ref>[http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/showbiz/showbiznews.html?in_article_id=464451&in_page_id=1773 Nigella's back to turn working mothers into fast food goddesses]. ''[[Daily Mail]]'', 26 June 2007. Retrieved 3 February 2008.</ref> තවද ඇය පවසූයේ, "මම මේව සුන්බුන් ලෙස විස්තර නොකරමි".<ref>Deedes, Henry. [http://www.independent.co.uk/opinion/columnists/pandora/comedian-suffers-from-clarkes-identity-crisis-447190.html Comedian suffers from Clarke's identity crisis] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''[[The Independent]]'', 3 May 2007; retrieved 29 June 2008.</ref> The show became another ratings success and one of BBC Two's top-rated shows each week.<ref name="BARB 2007-09-09">[http://www.barb.co.uk/viewingsummary/weekreports.cfm?report=weeklyterrestrial&requesttimeout=500 Weekly Viewing Summary (w.e 9 September 2007 – 16 December 2007)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080712091241/http://www.barb.co.uk/viewingsummary/weekreports.cfm?report=weeklyterrestrial&RequestTimeout=500 |date=12 July 2008 }}, ''[[Broadcasters' Audience Research Board]]''; retrieved 31 January 2008.</ref> The first episode debuted with 2.85 million viewers,<ref name="BARB 2007-09-09"/> a high percentage above the channel's slot average.<ref>Holmwood, Leigh. [http://media.guardian.co.uk/overnights/story/0,,2162154,00.html Tepid response to Hell's Kitchen]. ''[[The Guardian]]'', 4 September 2007; retrieved 29 September 2007.</ref> දෙවන කතා මාලාව බැලූ සංඛ්‍යාව මිලියන 3.3 දක්වා වැඩි උනි,<ref>Tryhorn, Chris. [http://media.guardian.co.uk/overnights/story/0,,2166822,00.html ''Hell's Kitchen'' turns up the heat]. ''[[The Guardian]]'', 11 September 2007. Retrieved 29 September 2007.</ref> and the series peaked at 3.4 million on 22 October 2007.<ref>[http://www.barb.co.uk/viewingsummary/weekreports.cfm?report=weeklyterrestrial&RequestTimeout=500 Weekly Viewing Summary (w.e 28/10/07)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080712091241/http://www.barb.co.uk/viewingsummary/weekreports.cfm?report=weeklyterrestrial&RequestTimeout=500 |date=2008-07-12 }}. ''[[Broadcasters' Audience Research Board]]''; retrieved 29 January 2008.</ref> මහ ජනයා වෙත ඇයගේ බලපෑම පෙන්නුම් කල තවත් අවස්ථාවක් වූයේ ''Nigella Express''හි [[Coq au Riesling]] කෑම වට්ටොරුව සඳහා [[Riesling]] වයින් භාවිතා කිරීමෙන් පසු එංගලන්තයේ එම වයින් අලෙවිය 30% ප්‍රතිශතයකින් වැඩි විය.<ref>Wallop, Harry. [http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2007/09/29/nwine129.xml Nigella recipe prompts thirst for Riesling]. ''[[The Daily Telegraph]]'', 1 October 2007. Retrieved 2 October 2007.</ref> පසුව එවන් වූ නැඹුරුවක් [[liqueur]] [[Advocaat]] අලෙවිය සඳහාද දක්නට ලැබුනේ ලෝසන් විසින් තවත් වැඩසටහනක්දී එය භාවිතා කිරීමෙන් පසුවය.<ref name="advocaat">Barton, Fiona.[http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/showbiz/showbiznews.html?in_article_id=506196&in_page_id=1773 "Sales of advocaat rise 40 per cent after Nigella declares Snowballs 'the drink' for Christmas"]. ''[[Daily Mail]]'', 4 January 2008; retrieved 1 February 2008.</ref> ලෝසන් විවේචන වලට හසු වූයේ ඇය කතා මාලාවල සිටීමෙන් පසුව ඇගේ බර වැඩි කර ගෙන ඇතැයි නරඹන්නන් මසිවිලි නගන විටය.<ref>Hilton, Beth. [http://www.digitalspy.co.uk/tv/a78623/nigella-lawson-criticised-for-weight-gain.html Nigella Lawson criticised for weight gain]. ''[[Digital Spy]]'', 27 October 2007; retrieved 3 February 2008.</ref> කෙසේ වෙතත් ''The Guardian'' සඳහන් කලේ, "කෑම ඇගේ රූපයට ඉතා කදිම ලෙස ගැලපෙන්නේ – නිකළැල්, ඔප නංවූ සහා සරාගී ලෙසය".<ref name="roughwithsmooth">Levy, Paul. [http://books.guardian.co.uk/reviews/houseandgarden/0,,2170068,00.html Take the rough with the smooth]. ''[[The Guardian]]'', 16 September 2007; retrieved 16 July 2008.</ref> ''Nigella Express'' හි අයිතිය ඇමෙරිකාවල Food Network,<ref name="bus"/> සහා Discovery Asia වලට විකුණන ලදී.<ref>West, Dave. [http://www.digitalspy.co.uk/programming/a80279/nigella-express-sold-to-asia.html ''Nigella Express'' sold to Asia]. ''[[Digital Spy]]'', 21 November 2007; retrieved 3 February 2008.</ref> මෙම වැඩසටහන [[35th Daytime Emmy Awards]](දිවා එමී සම්මාන උළලේදී) කැපී පෙනෙන ජීවිත රිද්ම වැඩසටහනට සහා කැපී පෙනෙන ජීවිත රිද්ම හසුරුවන්නියට පිදෙන සම්මානයට නාම යෝජනාවලට තේරුණි.<ref>[http://theenvelope.latimes.com/awards/emmys/env-daytime-emmy-noms30-2008apr30,0,6582476.htmlstory Daytime Emmy nominations]. ''[[Los Angeles Times]]'', 30 April 2008; retrieved 4 May 2008.</ref> එංගලන්තයේ 2007 සැප්තැම්බර් මාසයේදීද ඇමෙරිකවේ 2007 නොවැම්බර් මාසයේදීද 2008 ඕස්ට්‍රේලියාවේ දීද ''Nigella Express''ට සමගාමීව යන පොතක් මුදා හැරිණි. රූපවාහිනී කතා මාලාවේ නමින්ම තවත් පොතක් එංගලන්තයේ හොඳම විකුණුම් අතරට එක් විය. සහා Waterstone වලට අනුව රූපවාහිනී අරක්කැමි [[Jamie Oliver]]ගේ පොතවලට වඩා පිටපත් 100,000කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් විකිණින. තවද වාර්තාවලට අනුව පිටපත් 490,000 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් එංගලනතයේ දෙසැම්බර් මැද භාගයෙදී අලෙවි වූ බව වාර්තා විය.<ref name="booksales"/> තවද මෙම පොත [[Amazon.com|Amazon UK's]]හි වාර්තාවලට හොඳම විකුණුම් පොත් අතරින් පලමු වන ස්ථානයට පත් වූ අතර,<ref name="booksales"/> නත්තල් කාලයේ සෑම වර්ගයකින්ම විකිණෙන හොඳම පොත් අතරින් නව වන ස්ථනයටද පත් විය.<ref>[http://www.guardian.co.uk/business/2007/dec/27/retail.amazon Amazon's UK Christmas bestsellers]. ''[[The Guardian]]'', 27 December 2007; retrieved 31 January 2008.</ref> ''The Guardian'' සඟරාවේ Paul Levy ආහාර වට්ටොරු ගැන සඳහන් කලේ මෙසේය "හරියටම හරි. මේ සෑම දෙයක් සඳහාම නයිජෙලාගෙ ඇති සිත් ගන්නා සුලු දෙය වන්නේ ඇය සිතනුයේ ඉවීම පිලිබඳව පමණක් නොව, ආහාර ගන්නෙකු වශයෙන් ඇති අපිරිසිදු, අලෙන හෝ කලබල බව ගැනය."<ref name="roughwithsmooth"/> 2008 ජනවාරි මාසයේදී, ලෝසන් තක්සේරු කල පරිදි ඇයගේ පොත් මිලියන 3කට අධික ප්‍රමාණයක් මුලු ලොව පුරා විකිණිනු බව කියවේ.<ref>{{cite news|last=Cleland|first=Gary|url=http://www.telegraph.co.uk/news/main.jhtml?xml=/news/2008/01/29/nigella129.xml|title=Nigella Lawson profile|work=[[The Daily Telegraph]]|date=30 January 2008|accessdate=11 November 2009|location=London}}</ref> ඇයගේ නත්තල් පොත ඔක්තෝබර් මාසයේ නිකුත් වූ අතර එම අවුරුද්දේම රූපවාහිනී දරශනය දෙසැම්බර් මාසයේදී නිකුත් විය. "Nigella Christmas" පොතෙහි තවත් ඇමෙරිකානු සංස්කරණයක් වෙනස් පින්තූර පිට කවරයක් සමඟ නොවැම්බර් මාසයේදී නිකුත් වූයේ ඇමෙරිකානු නගරවල චාරිකා සහා එම රටේ කෑම පිලිබඳ විශේෂ අතිරේකයක් සමඟිනි.{{Citation needed|date=January 2014}} ===2010–present, ''Nigellissima'' සහ ''The Taste''=== ලෝසන් ''[[Iron Chef America]]'',"The Super Chef Battle" ආහාර සටන් වැඩසටහනේ විනිශ්යකාරියක ලෙස සිටි අතර එහි තරග වැදිමට සිටියේ, [[White House]] සහායක අරක්කැමි [[Cristeta Comerford]] සහා අරක්කැමි [[Bobby Flay]] එරෙහිව අරක්කැමි [[Emeril Lagasse]] සහා අරක්කැමි [[Mario Batali]]. මෙම වැඩසටහන 2010 ජනවාරි මාසයේ 3 වනදා ප්‍රචාරය විය. ලෝසන්ගේ ''Kitchen: Recipes from the Heart of the Home'' (2010) කෑම වට්ටෝරු පොත "Nigella Kitchen." යන කතා මාලාව සමඟින් යන කතා පොතකි. මෙය එංගලන්තයේ සහා ඇමෙරිකාවේ කෑම නාලිකාවල දර්ශනය විය. මෙම පොත සහා කතා මාලාව ඉතාමත් උග්‍ර ලෙස සහා මූල්‍යමය ලෙස සාර්ථක විය. ''Nigellissima: Instant Italian Inspiration'' (2012) පොත ඇගේ කලින් පොතවලටත් වඩා එංගලන්තයේ දැඩි අවධානයට ලක් විය. එලෙසම ඇමෙරිකවේ සහා ඉතාලියේද ජනප්‍රිය විය. මෙහි 8 වන කොටස BBC නාලිකාවේ ''Nigellissima'' නමින් ප්‍රචාරය කෙරිණි. ලෝසන් වර්ශයේදි ඇමෙරිකාවට සංචාරය කල අතර [[Anthony Bourdain]] සමඟ ''[[The Taste]]'' වැඩසටහනේ ඉදිරිපත් කිරීමට සිටියාය. මෙම වැඩසටහනේ ඇමෙරිකනු අනුවාදය [[Channel 4]] 2014 ජනවාරි 7 වනදා ප්‍රචාරය වූවත් එය එතරම් නරඹන්නන්ගේ අවධනයට ලක් නොවිනි. {{citation needed|date=September 2013}} ==ප්‍රතිරූපය== ලෝසන් සුපවෙදිනියක ලෙස තම වෘත්තිය සාර්ථක ලෙස ගෙන ගියද ඇය සුපශාත්‍රය ප්‍රගුණ කර නැත.තවද ඇය තමාව සුපවෙදිනියක හෝ සුපශාත්‍රයේ කෙල පැමිණියකු ලෙස හදුන්වාදුන්නේ නැත. අගේ රූපවහිනී වැඩසටහන් වලදීත් ඇය පවසා සිතියේ ඇය ආහාර පිසීමේ යෙදෙන්නේ අගේ ස්වයං තෘප්තිය සදහා බවයි. අගේ පොත් වලට ඇතුලත් කරන ආහාර වට්ටෝරු සැකසීමේදී ඈ පවසන්නේ ඈ ආහාර රසවිදින්නගේ කෝණයෙන් බලා එම වට්ටෝරු තෝරා ගන්නා බවයි."එම ආහාර වට්ටෝරුව ඇති තරම් කෑ පසුත්, එම ආහාරය නැවත රැගෙන යාමට නොසිතෙන කාමක්නම්, මම එය පොතට යොදන්නේ නෑ...එය සාර්ථක වට්ටෝරුවක් නම් එය නැවත නැවත සදිය යුතුයි කියා මට සිතිය යුතුයි." ඉතා සාමාන්‍ය ඉවීමේ පිළිවෙතකට හැඩගැසී සිටින ලෝසන් පවසන්නේ,"මම හිතන්නේ ඉවීමේදී සිතිය යුත්තේ සතුට සහ පවුලය ගැනයි....මම හිතන්නේ මගේ ඉවීමේ රටාව හරිම නිදහස් එහි සීමා නෑ.මගේ මුළුතැන්ගෙයි කිසිම නීතියක් නෑ"එක සංස්කාරකයකු අගේ කෑම වට්ටෝරු වල සරළ බව උපුටා දක්වන්නේ මෙවන් ප්‍රකාශයක් කරමින්"අගේ අහර වට්ටෝරු සෑදීමට අනිත් සුපවේදීන් කියන පරිදි නොයෙක් පෙර සුදානම් වීම් උවමන නෑ". ලෝරන්ස් අගේ මුකාරී සහ චාපල්‍ය ඉදිරිපත්කිරීම් සදහා ප්‍රසිද්දියට පත්වන අතර ඇය ඒ ගැන මෙසේ පවසනවා"මම එය ඕනෑ කමින් කරනවා නෙමෙයි...මට ඒ ඒ පුද්ගල තාවයන්ට අනුරූප වීමට හැකියාවක් නෑ.එය කුළුපග බවක් මිසක් අගර දැමීමක් නෙමෙයි".ඉදිරිපත්කිරීමේදී අගේ ඇති මේ ගති නිසා සමහරෙක් ඇයව "ආහාර ලොවේ සරාගී රැජින"ලෙසද හදුන්වති...බොහෝ විචාරකයින් ඇගේ ආකර්ශනීය බව වර්ණනා කරන අතර වරෙක ඇය ලොව සුන්දරම කාන්තාව ලෙසද නම් කෙරෙයි.ඒ වගේම පිරිමි සහ ගැහැණු දෙපාර්ශවයේම නරබන්නන් ආකර්ෂණය කරගැනීමට ඇයට ඇති හැකියාවද මාධ්‍යය කරුවන් විසින් නිරීක්ෂණය කොට ඇත. වරක් ''ද ගාඩියන්'' පුවත් පත පවසන්නේ,"පිරිමි ඇයට ඇලුම් කරන්නේ ඔවුනට ඇය සමග සිටීමට ආසා නිසා.ගැහැණු ඇයට ආසා කරන්නේ ඔවුනට ඇය වීමට උවමනා නිසායි".ගැරී රෝඩ්ස් නම් සුපවෙදියා වරෙක ඇයට චෝදනා කරන්නේ ප්‍රේක්ෂකයින් ආකර්ෂණය වී ඇත්තේ අගේ සිනහවට මිස අගේ කෑම වට්ටෝරු වලට නොවන බවයි. ගෘහයේ දේවතාවියක් ලෙස බොහෝ විට ඇයව හැදින්නුවද ඇය තදින්ම පවසා සිටින්නේ ඈ සතුව ඇත්තේ ඊට සරිලන ගුණාංග ඉතාම සුළු ප්‍රමාණයක් පමණක් බවයි. පැහැදිලි සහ විශේෂණ වලින් පිරි ආහාර වට්ටෝරු පොත් සහ රූපවාහිනී වැඩසටහන් පිලිබඳ ඇය මහත් ප්‍රසිදිධියක් උසුලයි.එක් විචාරයක් සංක්ෂිප්ත කරගත් විට කියවෙන්නේ මෙයයි."ඇගේ කෑම වට්ටෝරු ගැන කියවනවිට අපි විශේෂණ අතර අතරමන් වෙනවා".2007 වසරේදී කල සමීක්ෂණයකින් පැහැදිලි වුයේ ලෝරන්ස්ගේ අත්‍යාලංකාර සහ දොඩමලු බාෂා භාවිතය කියවීමේ හැකියාව අඩු පුද්ගලයන් හට අපහසුතාවයක් ඇති කරනා බවයි. ==පුද්ගලික ජීවිතය== ===ආදර සම්බන්ධතා සහ දරුවන්=== ලෝසන්ට මානුෂික අයිතිවාසිකම් නීතීඥයෙක් .[http://en.wikipedia.org/wiki/Geoffrey_Robertson Geoffrey Robertson] [http://en.wikipedia.org/wiki/Queen%27s_Counsel Queen's Counsel|QC] සමඟ සම්බන්ධතාවක් 1988 වන තෙක් එනම් ඔහු ඇය නවකතා ලිවීම [http://en.wikipedia.org/wiki/Kathy_Lette Kathy Lette] සඳහා හැර යන තුරු තිබිණි<!-- starting when? --> .<ref>[http://www.abc.net.au/austory/transcripts/s685468.htm "The Big Chill"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021021212902/http://www.abc.net.au/austory/transcripts/s685468.htm |date=2002-10-21 }} 30 September 2002, Transcript at ABC.net</ref> [[John Diamond (journalist)|John Diamond]] මාධ්‍යවේදියා 1986 දී මුණ ගැසුණු අතර එකල ඔවුන් දෙදෙනාම ''The Sunday Times'' සඳහා ලියමින් සිට ඇත.<ref name="sweetandsour"/> 1992 දී ඔවුන් [[වැනීසිය|වැනීසියේ]] විවාහ වූ අතර <ref name="doll"/> Cosima නමින් දුවක් ද Bruno නමින් පුතෙක් ද ලැබුණේය.<ref>Hilton, Beth. [http://www.digitalspy.co.uk/showbiz/a88242/lawson-wont-leave-children-a-penny.html Lawson 'won't leave children a penny'], ''[[Digital Spy]]'', 29 January 2008; retrieved 31 January 2008.</ref><ref>{{cite news|title=Writer leaves poignant messages|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-27864/Writer-leaves-poignant-messages.html|accessdate=15 December 2013|newspaper=Mail Online|date=2 March 2001}}</ref> Diamond හට [[උගුරු පිලිකාව|උගුරු පිලිකාවක්]] ඇති බව 1997 දී අනාවරණය වු අතර ඉන් ඔහු 2001 දී මිය යන විට වයස අවුරුදු 47 කි.<ref name="hot"/> ඇයට ඔහුගේ අවසන් පණිවුඩයන්ගෙන් එකක් වන්නේ , "මම කෙතරම් ආඩම්බර වෙනවාද ඔබ සහ ඔබ සිටිනා තත්වය පිළිබදව. වටිනාම දෙය නම් අපි විසින් අපිවම ගොඩ නැගීමයි ."<ref name="extremes"/> ඔහුගේ මරණය සිදු වූයේ ''Nigella Bites'' රූප ගත කරන අතුරේය; "මම සති 2ක් නිවාඩු ගත්තා. නමුත් මම නිවාඩු ගැනීමට කැමති අයෙක් නොවෙමි.",ලෝසන් පැහැදිලි කළා;<ref name="extremes"/> කෙසේ නමුත් ඇය .තදබල ලෙස කම්පා විය.<ref name="reality"/> Diamond ගේ මරණයෙන් පසු ලෝසන් තමගේ මුද්‍රණ ඇමුණුම් "Morbidobox" ලෙස හැදින්වූ පෙට්ටියක බහා තැබුවාය. .<ref name="extremes"/> ලෝසන් කලා කරුවෙකු වූ [[Charles Saatchi]] හා 2003 දී විවාහ විය.<ref>[http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2003/10_october/10/jr_nigella.shtml "Jonathan Ross cooks up a storm with Nigella Lawson"]. ''[[BBC]] Press Office'', 10 October 2003; retrieved 30 September 2007.</ref> ===වංචාව සඳහා නඩු විභාගය=== ===අශාවන් සහ විශ්වාසයන්=== 2007 වසර වන විට සාචීගේ මුළු වත්කම් ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 100ක් වූ අතර එවිට ලොසන්ගේ වත්කම් ප්‍රමාණය ඩොලර් මිලියන 15කි එයින් මිලියන 8ක්ම පොත් විකිණීමෙන් ලද ආදායම විය. 2008 මුල් බාගේයෙදී ඈ සිදුකල ප්‍රකාශයක් මහත් ආන්දෝලනයකට තුඩුදුණි.ඒ තමා සතු කිසිම දේපලක් තම දරුවන්ට ඇත නොවන බවට ඈ කලා යයි පැවසෙන ප්‍රකාශයයි.නමුත් ඇය අගේ වෙබ් පිටුව හරහා මෙම ප්‍රකාශයට තරයේ විරුදත්වය ප්‍රකාශ කල අතර ඇය එහිදී පවසා සිටියේ "මම කිසිදාක මගේ දරුවන් අන්න්තයින් ලෙස හෝ සාගින්නෙන් පෙලෙන්නන් ලෙස තබන්නේ නෑ.මෙම ප්‍රකාසහයට හේතු උනේ වරක් මා කල ර්පකාශයක්.මම එහිදී කිවේ අපි මුදලේ අගය දන ගැනීමටනම් ඒ සදහා මහන්සි වියයුතු බවට මා තුල ඇති දැඩි විශාවාසය ගැන කල ප්‍රකාශයයි". ලොසන්ගේ දෙමාපියන් යුදෙව්වන් වුවද ඇය අදෙවවදියකු ලෙස අයව හැදින්වුඋවාය.අගේ එක පුවත්පත් සංවාදයකදී ඇය පෙන්වාදෙන්නේ ලිංගිකත්වය ගැන ඇගේ ඇති ලිබරල් වැදී මතයයි.ලෝසන් වරක් පවසන්නේ ඇය නිතර පාපන්දු ක්‍රීඩාව නරබන බවත් ඇය චෙල්සී කණ්ඩායමේ අනුගාමිකයකු බවත්ය. ==රූපවාහිනී ඉදිරිපත් කිරීම්== {| class="wikitable sortable" |- style="background:#b0c4de; text-align:center;" ! අවුරුද්ද ! වැඩසටහන ! අතුරුකථාව ! කාල පරාසය (වෙළඳ දැන්වීම් සහිතව ) |- | 1999 | ''Nigella Bites'' | අතුරුකථා 5, පළමු මාලාව | විනාඩි 30 |- | 2001 | ''Nigella Bites'' | අතුරුකථා 10, දෙවන මාලාව | විනාඩි 30 |- | 2001 | ''Nigella Bites Christmas Special'' | අතුරුකථා 1 | විනාඩි 60 |- | 2002 | ''Forever Summer'' | අතුරුකථා 8 | විනාඩි 30 |- | 2005 | ''Nigella'' | අතුරුකථා 20 | විනාඩි 60 |- | 2006 | ''Nigella Feasts'' | අතුරුකථා 13 | විනාඩි 30 |- | 2006 | ''Nigella's Christmas Kitchen'' | අතුරුකථා 3, පළමු මාලාව | විනාඩි 30 |- | 2007 | ''Nigella Express'' | අතුරුකථා 13 | විනාඩි 30 |- | 2008 | ''Nigella's Christmas Kitchen'' | අතුරුකථා 3, දෙවන මාලාව | විනාඩි 30 |- | 2009 | ''[[Top Chef (season 6)|Top Chef]]'' | අතුරුකථා 1 | විනාඩි 42 |- | 2010 | ''[[Iron Chef America|Iron Chef America: Super Chef Battle]]'' | අතුරුකථා 1 | විනාඩි 120 |- | 2010 | ''Nigella Kitchen'' | අතුරුකථා 13 | විනාඩි 30 |- | 2011 | ''[[MasterChef Australia (season 3)|MasterChef Australia Season 3]]'' | අතුරුකථා 1 | විනාඩි 60 |- | 2012 | ''Nigellissima'' | අතුරුකථා 7 | විනාඩි 30 |- | 2013— | ''[[The Taste|The Taste USA]]'' | අතුරුකථා 8, දෙවන මාලාව | විනාඩි 60 |- | 2014— | ''[[The Taste (UK TV series)|The Taste UK]]'' | ඉදිරියට පැමිණීමට බලාපොරොත්තු වන මාලාවක් | විනාඩි 60 |- |} ==සම්මාන== *2000: British Book Award සම්මාන උළෙල – ''How to be a Domestic Goddess'' සඳහා වසරේ c ලේඛකයාට (Author of the Year) හිමි සම්මානය *2001: WH Smith Book Award සම්මාන උළෙල – ''How To Be A Domestic Goddess'' සඳහා ජීවන ක්‍රම පිළිබඳ ඇතුලත් වසරේ හොඳම පොතට (Lifestyle Book of the Year) නාම යෝජනා *2001: Guild of Food Writers සම්මාන උළෙල – ''Nigella Bites'' සඳහා වසරේ හොඳම රූපවාහිනී ප්‍රචාරකයාට (Television Broadcast of the Year) හිමි සම්මානය *2001: World Food Media Award සම්මාන උළෙල – ''Nigella Bites'' සඳහා හොඳම සූපවේදී වැඩසටහනට ( Gold Ladle Best Television Food Show) හිමි ගෝල්ඩ් ලැඩ්ල් සම්මානය *2002: WH Smith Book Awards සම්මාන උළෙල – ''How To Be A Domestic Goddess'' සඳහා ජීවන ක්‍රම පිළිබඳ ඇතුලත් වසරේ හොඳම පොතට (Lifestyle Book of the Year) හිමි සම්මානය *2007: World Food Media Award සම්මාන උළෙල – ''Nigella's Christmas Kitchen'' සඳහා හොඳම සූපවේදී වැඩසටහනට ( Gold Ladle Best Television Food Show) හිමි ගෝල්ඩ් ලැඩ්ල් සම්මානය ==ග්‍රන්ථනාමාවලිය== *''How to Eat: Pleasures and Principles of Good Food'', Chatto and Windus, John Wiley & Sons, (ISBN 0-471-25750-8, 1998) *''How to Be a Domestic Goddess: Baking and the Art of Comfort Cooking'', Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-6888-9, 2000) *''Nigella Bites'', Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-7287-8, 2001) *''Forever Summer with Nigella'', Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-7381-5, 2002) *''Feast: Food to Celebrate Life'', Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-7521-4, 2004) or Hyperion (ISBN 1-4013-0136-3, 2004) *''Nigella Lawson, A Biography'', Gilly Smith (ISBN 1-56980-299-8, 2006) *''Nigella Express'', Chatto and Windus, (ISBN 0-7011-8184-2, 2007) *''Nigella Christmas'', Chatto and Windus (ISBN 0-7011-8322-5, 2008) *''Nigella Kitchen: Recipes from the Heart of the Home'', Chatto and Windus (ISBN 0-7011-8460-4, 2010) *''Nigellissima: Instant Italian Inspiration'', Chatto and Windus (ISBN 0-7011-8733-6, 2012) ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist|30em}} ==බාහිර මූලාශ්‍ර== {{Portal|England|Food|Biography}} {{Commons category}} {{Wikiquote|Nigella Lawson}} *[http://www.nigella.com/ Official website] *{{IMDb name|991861}} *[http://www.bbc.co.uk/history/familyhistory/get_started/wdytya_celeb_gallery_07.shtml Nigella Lawson on ''Who Do You Think You Are?''] at ''[[bbc.co.uk]]'' *[http://www.randomhouse.com.au/Authors/Default.aspx?Page=Author&ID=Lawson,%20Nigella Profile] at Random House Australia {{Authority control|VIAF=97991407}} [[ප්‍රවර්ගය:1960 උපත්]] s0wxyow3lupxvh24nr0hu0jegz0v0m0 ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය 0 54073 800084 668244 2026-09-25T01:06:53Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800084 wikitext text/x-wiki ඉරාක හා ලෙවන්ට් ඉස්ලාමිය රාජ්‍යය (ISIS) ලෙස හැඳින්වෙන අතර මෙය අරාබි භාෂාවෙන් "දයේෂ්" ලෙස හැඳින්වෙන සලාෆි , ජිහාඩ් , දැඩි මතධාරි සන්නද්ධ කණ්ඩායමකි. මොවුන් ඉස්ලාම් ආගමේ සුන්නි නිකායේ සලාෆි මතවාදයන් පිළිගනී. 2014 වසරේදී බටහිර ඉරක ක්‍රියාන්විතය මගින් ඉරාක රජය ප්‍රධාන නගර වලින් පිටමං කිරීම, මොසුල් නගරය අත් පත් කර ගැනීම සහ සින්ජාර් සමුලඝාතනය සමග මෙම සංවිධානය ලොව පුරා ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. මෙම සංවිධානය එක්සත් ජාතින් ගේ සංවිධානය හා වෙනත් රටවල් ගණනාවක් මගින් තහනම් කරන ලද සංවිධානයකි. අතිශය කෘර හිස ගසා දැමීම් වල වීඩියෝ දර්ශන හා වෙනත් ඝාතන ක්‍රම , සතුරු සොල්දාදුවන් , සහන සේවකයන් හා මාධ්‍ය ක්‍රියා කාරීන් ඝාතනය හා සංස්කෘතික වශයෙන් වැදගත් ස්ථාන විනාශ කිරීම මොවුන්ගේ ක්රුයකාරකම් වලින් සමහරකි. එක්සත් ජාතින් ගේ සංවිධානය යුධ අපරාධ , මානව හිමිකම් උල්ලංඝනය හා උතුරු ඉරාකයේ ජන සංහාර වල වගකීම ඉස්ලාමිය රාජ්‍ය වෙත පවරයි. {{Infobox country |status = [[සීමිත පිළිගැනීම සහිත රටවල ලැයිස්තුව|නිල පිළිගැනීමක් නොමැති රටක්]] |conventional_long_name = ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය<ref name="newname"/><ref name=newname1>{{cite web|title=Isis rebels declare 'Islamic state' in Iraq and Syria|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-28082962|website=bbc.com|accessdate=30 June 2014}}</ref> |native_name = الدولة الإسلامية | national_motto = {{native phrase|ar|{{big|باقية وتتمدد}}|italics=off}}<br />"[[හලීෆා රාජ්‍යය|බාඛියා වතමද්දද්]]"&nbsp;{{small|([[transliteration]])<br/>"Remaining and Expanding"}}<ref name="national11june">{{cite news|publisher=[[The National (Abu Dhabi)|The National]]|url=http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/political-reform-in-iraq-will-stem-the-rise-of-islamists#full|title=Political reform in Iraq will stem the rise of Islamists|date=11 June 2014|accessdate=18 June 2014|archive-date=6 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170206144939/http://www.thenational.ae/thenationalconversation/comment/political-reform-in-iraq-will-stem-the-rise-of-islamists#full|url-status=dead}}</ref><ref name="carnegie12june">{{cite news|publisher=[[Carnegie Endowment for International Peace]]|url=http://carnegieendowment.org/2014/06/12/what-takeover-of-mosul-means-for-isis/hdng|title=What the Takeover of Mosul Means for ISIS|date=12 June 2014|accessdate=18 June 2014|archive-date=4 May 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200504231121/https://carnegieendowment.org/2014/06/12/what-takeover-of-mosul-means-for-isis/hdng|url-status=dead}}</ref> |image_map = Territorial control of the ISIS.svg |map_caption = As of 27 June 2014 {{leftlegend|#c12838|Areas controlled by ISIS|outline=black}} {{leftlegend|#e09391|Areas claimed or operated in by ISIS|outline=black}} {{leftlegend|#fefee9|Rest of [[Iraq]] and [[Syria]]|outline=black}} |image_flag = Flag of the Islamic State in Iraq and the Levant.svg |image_coat = |capital = [[Ar-Raqqah]]<ref>{{cite news|publisher=[[Al-Monitor]]|url=http://www.al-monitor.com/pulse/security/2014/06/syria-iraq-isis-invasions-strength.html|title=ISIS on offense in Iraq|date=10 June 2014|accessdate=11 June 2014}}</ref> |latd=35 |latm=57 |lats= |latNS=N |longd=39 |longm=1 |longs= |longEW=E |government_type = [[Islamic caliphate]]<ref name="newname"/> |established_event1 = Independence declared |established_date1 = 3 January 2014<ref name="Voice of America">{{cite web|url=http://www.voanews.com/content/iraqi-city-in-hands-of-alqaidalinked-militants/1823591.html|title=Iraqi City in Hands of Al-Qaida-Linked Militants|publisher=Voice of America|date=4 January 2014|accessdate=16 January 2014}}</ref> |established_event2 = Caliphate declared |established_date2 = 29 June 2014<ref name="newname"/> |time_zone = |utc_offset = +3 |official_languages = [[අරබි බස|අරබි]] |official_religion = [[සුන්නි ඉස්ලාම්]] |leader_title1 = [[හලීෆා]]<ref name="newname"/> |leader_name1 = [[අබූ බක්ර් අල්-බග්දාදි|ඉබ්රාහීම්]]<ref name="Ibrahim">{{cite news|url=https://news.siteintelgroup.com/Jihadist-News/isis-spokesman-declares-caliphate-rebrands-group-as-islamic-state.html|title=ISIS Spokesman Declares Caliphate, Rebrands Group as "Islamic State"|date=29 June 2014|accessdate=29 June 2014|publisher=''SITE Institute''}}</ref> }} {{Infobox War Faction |name=Islamic State |native_name = <span style="line-height:1.33em;"><big>{{lang|ar|الدولة الإسلامية}}</big>{{spaces|2}}<small>{{Ar icon}}</small><br />''{{transl|ar|ALA|al-Dawlah al-Islāmīyah}}''</span> |native_name_lang = Arabic |war = the [[Iraq War]], the [[War on Terror|Global War on Terrorism]], the [[Iraqi insurgency (post-U.S. withdrawal)|Iraqi insurgency]], and the [[Syrian Civil War]] |image = [[File:Flag of the Islamic State in Iraq and the Levant.svg|border|200px]] |caption = Flag of the Islamic State of Iraq and the Levant |active = 2003–present<ref>"[http://www.hurriyetdailynews.com/al-qaeda-chief-disbands-main-jihadist-faction-in-syria-al-jazeera.aspx?pageID=238&nID=57608&NewsCatID=352 Al-Qaeda chief disbands main jihadist faction in Syria: Al-Jazeera]", ''Hürriyet Daily News'', 2013</ref> <small>(Various names)</small><ref name="ctc29May"/> |ideology = [[Salafist jihadism]], [[Caliphate]], [[Persecution of Shia Muslims|anti-Shiaism]] |leaders =[[Abu Omar al-Baghdadi]]<ref name=reutersApril10>{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2010/04/19/us-iraq-violence-alqaeda-idUSTRE63I3CL20100419|title=Al Qaeda's two top Iraq leaders killed in raid|author=Waleed Ibrahim|publisher=Thomson Reuters|date=19 April 2010|accessdate=16 June 2014|archive-date=24 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924144937/http://www.reuters.com/article/2010/04/19/us-iraq-violence-alqaeda-idUSTRE63I3CL20100419|url-status=dead}}</ref> (2006–2010) <small>(Islamic State of Iraq)</small><br> [[Abu Bakr al-Baghdadi]] (2010–present) <small>(Islamic State of Iraq and the Levant 2010-2014, Islamic State 2014-present)</small><ref name="newname"/> |headquarters = [[Ar-Raqqah]] |area = [[Iraq]], [[Syria]], [[Turkey]],<ref name="Oda TV">{{cite web|title=Reyhanlı saldırısını El Kaide üstlendi |work=Oda TV(BAD Source, no evidence provided)|date=1 October 2013|url=http://www.odatv.com/n.php?n=reyhanli-saldirisini-el-kaide-ustlendi-0110131200}}</ref><ref name="AlQaedaAydınlık" /><ref name="ISILZaman" /> [[Lebanon]]<ref name="ISISCNNLebanon" /><ref name="ISISBeirut" /> |strength = 10,000+<ref>{{cite news|last1=Tran|first1=Mark|title=Who are Isis? A terror group too extreme even for al-Qaida|url=http://www.theguardian.com/world/2014/jun/11/isis-too-extreme-al-qaida-terror-jihadi|accessdate=11 June 2014|work=[[The Guardian]]|date=11 June 2014|quote=Isis has bolstered its strength by recruiting thousands of foreign volunteers in Syria, some from Europe and the US, and is estimated to have more than 10,000 men under its control.}}</ref><ref>{{cite news|title=Iraq formally asks US to launch air strikes against rebels|url=http://www.bbc.com/news/world-middle-east-27905849|accessdate=19 June 2014|work=[[BBC]]|date=18 June 2014|quote=Estimated 10,000 fighters in Iraq and Syria.}}</ref> (Up to 6,000 in Iraq, 3,000–5,000 in Syria<ref>[http://www.economist.com/news/middle-east-and-africa/21604230-extreme-islamist-group-seeks-create-caliphate-and-spread-jihad-across The Islamic State of Iraq and Greater Syria: Two Arab countries fall apart], economist.com.</ref>) |partof={{flagicon image|Flag of al-Qaeda.svg|size=23px}} [[al-Qaeda]] (2004<ref name="ReferenceC">[[Uppsala Conflict Data Program]] Conflict Encyclopedia, Iraq, Active dyads in this conflict (Prior names in parenthesis), Government of Iraq – ISI,http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=77&regionSelect=10-Middle_East# {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130927151947/http://www.ucdp.uu.se/gpdatabase/gpcountry.php?id=77&regionSelect=10-Middle_East |date=2013-09-27 }}</ref>–2014<ref name=qaedaisil>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-26016318|title=Al-Qaeda disavows ISIS militants in Syria|publisher=BBC|date=3 February 2014|accessdate=3 February 2014}}</ref>) |previous = {{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=23px}} Jama'at al-Tawhid wa-al-Jihad<br>{{flagicon image|Flag of al-Qaeda.svg|size=23px}} al-Qaeda in Iraq<br>{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=23px}} [[Mujahideen Shura Council (Iraq)|Mujahideen Shura Council]]<br>{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=23px}} Islamic State of Iraq |allies = {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Harakat Sham al-Islam]]<br> {{flagicon image|Flag of Jihad.svg}} [[Suqour al-Ezz]]<ref name=lwj4april>{{cite news|url=http://www.longwarjournal.org/archives/2014/04/former_guantanamo_de_2.php#|title=Former Guantanamo detainee killed while leading jihadist group in Syria|date=4 April 2014|accessdate=19 May 2014|work=Long War Journal}}</ref> {{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front.svg}} [[Al-Nusra Front]] (only in [[al-Bukamal]])<ref>{{cite web|url=http://dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-25/261528-nusra-front-pledges-loyalty-to-isis-activists.ashx#axzz31WuEjX6Y|title=Nusra Front pledges loyalty to ISIS: activists|publisher=The Daily Star|date=25 June 2014|accessdate=25 June 2014}}</ref> |opponents = {{flagicon|Syria}} [[Syrian Armed Forces]]<br> {{flagicon|Syria|1932}} [[Syrian Opposition]]<ref name=ni22april>{{cite web|title=Aleppo: Syria's Stalingrad?|url=http://nationalinterest.org/blog/the-buzz/aleppo-syrias-stalingrad-10320|date=22 April 2014|accessdate=29 April 2014|publisher=National Interest}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-25606370|title=Al-Qaeda-linked Isis under attack in northern Syria|publisher=BBC|date=4 January 2014|accessdate=15 January 2014}}</ref><ref name=ara13may>{{cite news|url=http://aranews.net/2014/05/syria-rebels-struggle-for-control-over-isil-held-raqqa-2/|title=Syria rebels struggle for control over ISIL-held Raqqa|date=13 May 2014|publisher=ARA News|accessdate=16 May 2014|archive-date=17 May 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140517114631/http://aranews.net/2014/05/syria-rebels-struggle-for-control-over-isil-held-raqqa-2/|url-status=dead}}</ref><br /> {{flagicon image|Flag of Iran.svg}} [[Islamic Revolutionary Guard Corps]]<ref>{{cite web|url=http://weaselzippers.us/189490-iran-rushes-elite-quds-force-unit-to-iraq-to-help-government-stop-isis-advance/ |title=Quds force |publisher=Weaselzippers.us |date=2014-06-11 |accessdate=2014-06-18}}</ref><br /> {{flagicon|Iraq|2008}} [[Iraqi Armed Forces]]<br /> {{flagicon image|Flag of Multi-National Force – Iraq.png|size=23px}} [[Multi-National Force – Iraq|Multi-National Force]] (2004–2009)<br /> {{flagicon image|Flag of United States Forces – Iraq.png}} [[United States Forces – Iraq|US Forces – Iraq]] (2010–2011)<br /> {{flagicon|Iraq|2008}} [[Sons of Iraq|Awakening Councils]]<br /> {{flagicon|Turkey}} [[Turkish Armed Forces]] (border clashes)<ref name=Milliyet>{{cite web|title=TSK, IŞİD konvoyunu vurdu|url=http://dunya.milliyet.com.tr/tsk-isid-konvoyunu-vurdu/dunya/detay/1829349/default.htm|publisher=Milliyet|accessdate=01.02.2014}}</ref><ref name=DW>{{cite web|title=Türkiye IŞİD konvoyunu vurdu|url=http://www.dw.de/t%C3%BCrkiye-i%C5%9Fid-konvoyunu-vurdu/a-17395425|publisher=dw.de|accessdate=01.02.2014}}</ref><ref name=CNNTURK>{{cite web|title=TSK, Irak-Şam İslam Devleti Örgütü konvoyunu vurdu|url=http://www.cnnturk.com/haber/turkiye/tsk-irak-sam-islam-devleti-orgutu-konvoyunu-vurdu|publisher=CNN TURK|accessdate=01.02.2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.todayszaman.com/news-329101-turkish-army-returns-fire-from-al-qaeda-affiliated-fighters-on-syrian-border.html |title=Turkish army returns fire from al-Qaeda-affiliated fighters on Syrian border – Today's Zaman, your gateway to Turkish daily news |work=Today's Zaman |date=16 October 2013|accessdate=18 December 2013}}</ref><br> {{flagicon image|Single Color Flag - FFFF00.svg}} [[Hezbollah]]<ref>{{cite web|last=Mortada|first=Radwan|title=Hezbollah fighters and the "jihadis": Mad, drugged, homicidal, and hungry|url=http://english.al-akhbar.com/content/hezbollah-fighters-and-jihadis-mad-drugged-homicidal-and-hungry|work=al-Akhbar English|date=19 May 2014|accessdate=9 June 2014}}</ref> <br> {{flagicon|Iraq|2008}} [[Special Groups (Iraq)|Iraqi Shia militias]]<br> {{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front.svg}} [[Al-Nusra Front]]<ref name="ANFront to stop fighting ISIS">{{cite news|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jun-18/260556-isis-rebel-clashes-resume-in-deir-al-zor.ashx#axzz358EoAI1P|title=ISIS-rebel clashes resume in Deir al-Zor|date=18 June 2014|accessdate=20 June 2014|work=The Daily Star}}</ref><br> {{Flagicon image|Flag of Ansar al-Islam.svg}} [[Ansar al-Islam]]<ref name=iraqiupdate>{{cite web|title=Key Updates on Iraq's Sunni Insurgent Groups|url=http://brown-moses.blogspot.co.uk/2014/05/key-updates-on-iraqs-sunni-insurgent.html|author=Aymenn Jawad Al-Tamimi|publisher=Brown Moses Blog|date=11 May 2014|accessdate=26 May 2014}}</ref><br/> {{flagicon image|Flag_of_Kurdistan.svg|size=23px}} [[Peshmerga]]<br /> {{flagicon image|Flag of the Iraqi Turkmen Front.svg|23px}} [[Iraqi Turkmen Front]]<ref>[http://www.aljazeera.com/story/201461812214954256 In Pictures: Tension in Kirkuk]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[File:People's Protection Units Flag.svg|25px]] [[People's Protection Units]] |battles = * [[Iraq War]] * [[Iraqi insurgency (post-U.S. withdrawal)|Iraqi Insurgency]] * [[Civil war in Iraq (2006–07)]]<ref>{{cite news|url=https://now.mmedia.me/lb/en/nowsyrialatestnews/jihadists-push-syria-rebels-out-of-raqqa|title=Jihadists push Syria rebels out of Raqqa|agency=Agence France-Presse|publisher=Now.mmedia.me|date=14 August 2013|accessdate=10 January 2014|archive-date=3 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203045600/https://now.mmedia.me/lb/en/nowsyrialatestnews/jihadists-push-syria-rebels-out-of-raqqa|url-status=dead}}</ref> * [[Inter-rebel conflict during the Syrian Civil War|Inter-rebel conflict in Syria]] * [[2013 Latakia offensive]]<ref name="lwj4april"/> * [[Anbar campaign (2013–14)]] * [[2014 Northern Iraq offensive]] }} {{stub}} ==මූලාශ්‍ර== <references/> [[ප්‍රවර්ගය:ජිහාඩ් සංවිධාන]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය]] 0ava8dvdea0k57xej9jj8wn92pl3bji මිරොස්ලව් ක්ලෝසර් 0 54212 800236 309750 2026-09-25T08:27:01Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800236 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පාපන්දු චරිතාපදානය | name = මිරොස්ලව් ක්ලෝසර් | image = FIFA WC-qualification 2014 - Austria vs. Germany 2012-09-11 - Miroslav Klose 01.JPG | caption = [[ජර්මානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම |ජර්මනිය]] සඳහා 2012දී ක්ලෝසර් ක්‍රීඩා කරමින් | fullname = මිරොස්ලව් ජෝසෙෆ් ක්ලෝසර්<ref name="List of Players">{{cite web| title = List of Players | url = http://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf| publisher = FIFA| format = PDF| accessdate =8 November 2010}}</ref> | birth_date = {{උපන් දින සහ වයස |1978|06|09|df=y}}<ref name="Miroslav Klose">{{cite web|title=Miroslav Klose|url=http://www.soccerway.com/players/miroslav-klose/40/|work=Soccerway|publisher=Global Sports Media|accessdate=19 September 2011}}</ref> | birth_place = [[ඔපෝලෙ]], පෝලන්තය | height = {{උස|m=1.84}}<ref name="Miroslav Klose1">{{cite web | url = http://www.fcbayern.t-home.de/en/teams/profis/12267.php?fcb_sid=920614dc63479042d4bcaa09703b4f9b | title = Miroslav Klose | work = [[FC Bayern Munich]] | accessdate =4 April 2011}}{{Dead link|date=April 2013}}</ref> | position = [[ඉදිරි පෙළ (සම්මේලන පාපන්දු)#පහර එල්ල කරන්නා|පහර එල්ල කරන්නා]] | currentclub = [[එස්සෙ.එස්සෙ. ලාසියෝ|ලාසියෝ]] | clubnumber = 11 | youthyears1 = 1987–1997 | youthclubs1 = එස්ගීෆ් බ්ලූබොක්-ඩෙයිඩ්ල්කොෆ් | years1 = 1997–1998 | clubs1 = එස්ගීෆ් බ්ලූබොක්-ඩෙයිඩ්ල්කොෆ් | caps1 = | goals1 = | years2 = 1998–1999 | clubs2 = [[එෆ්සී 08 හොම්බර්ග්|එෆ්සී 08 හොම්බර්ග් II]] | caps2 = 15 | goals2 = 10 | years3 = 1998–1999 | clubs3 = [[එෆ්සී 08 හොම්බර්ග්]] | caps3 = 18 | goals3 = 1 | years4 = 1999–2001 | clubs4 = [[1. එෆ්සී කේසර්ස්ලෝටර්න්|1. එෆ්සී කේසර්ස්ලෝටර්න් II]] | caps4 = 50 | goals4 = 26 | years5 = 1999–2004 | clubs5 = [[1. එෆ්සී කේසර්ස්ලෝටර්න්]] | caps5 = 120 | goals5 = 44 | years6 = 2004–2007 | clubs6 = [[එස්ෆවු වෙයාර්ඩර් බ්‍රීමන්| වෙයාර්ඩර් බ්‍රීමන්]] | caps6 = 89 | goals6 = 53 | years7 = 2007–2011 | clubs7 = [[එෆ්සී බයාන් මියුනික් | බයාන් මියුනික්]] | caps7 = 98 | goals7 = 24 | years8 = 2011– | clubs8 = [[එස්සෙ.එස්සෙ. ලාසියෝ | ලාසියෝ]] | caps8 = 80<!-- DOMESTIC LEAGUE MATCHES ONLY --> | goals8 = 35 | nationalyears1 = 2001– | nationalteam1 = [[ජර්මානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම |ජර්මනිය]] | nationalcaps1 = 136 | nationalgoals1 = 71 | pcupdate = 23:33, 10 මැයි 2014 (UTC) | ntupdate = 21:57, 8 ජූලි 2014 (UTC) | medaltemplates = {{පදක්කම|Team|[[1. එෆ්සී කේසර්ස්ලෝටර්න්]]}} {{පදක්කම|RU|[[ඩීඔෆ්බී-පොකාල්]]|[[2002–03 ඩීඑෆ්බී-පොකාල්|2003]]}} {{පදක්කම|Team|[[ එස්ෆවු වෙයාර්ඩර් බ්‍රීමන්| වෙයාර්ඩර් බ්‍රීමන්]]}} {{පදක්කම|W|[[ඩීඔෆ්එල්-ලීගාපෝකාල්]]|[[2006 ඩීඔෆ්එල්-ලීගාපෝකාල් |2006]]}} {{පදක්කම|Team|[[ එෆ්සී බයාන් මියුනික් | බයාන් මියුනික්]]}} {{පදක්කම|W|[[ ඩීඔෆ්එල්-ලීගාපෝකාල්]]|[[2007 ඩීඔෆ්එල්-ලීගාපෝකාල්|2007]]}} {{පදක්කම|W|[[බුන්ඩෙස්ලීගා]]|[[2007–08 බුන්ඩෙස්ලීගා|2008]]}} {{පදක්කම|W|[[ඩීඑෆ්බී-පොකාල්]]|[[2007–08 ඩීඑෆ්බී-පොකාල්|2008]]}} {{පදක්කම|W|[[බුන්ඩෙස්ලීගා]]|[[2009–10 බුන්ඩෙස්ලීගා|2010]]}} {{පදක්කම|W|[[ඩීඑෆ්බී-පොකාල්]]|[[2009–10 ඩීඑෆ්බී-පොකාල්|2010]]}} {{පදක්කම|RU|[[යූඒෆ ශූරතා ලීගය]]|[[2009–10 යූඒෆ ශූරතා ලීගය |2010]]}} {{පදක්කම|W|[[ඩීඑෆ්එල්-සුපර්කප්]]|[[2010 ඩීඑෆ්එල්-සුපර්කප්|2010]]}} {{පදක්කම|Team|[[ එස්සෙ.එස්සෙ. ලාසියෝ | ලාසියෝ]]}} {{පදක්කම|W|[[කොප්පා ඉටාලියා]]|[[2012–13 කොප්පා ඉටාලියා|2013]]}} {{පදක්කම|RU|[[සුපර්කොප්පා ඉටලියානා]]|[[2013 සුපර්කොප්පා ඉටලියානා |2013]]}} {{පදක්කම|Team|{{පා(පන්දු)|ජර්මනිය}}}} {{පදක්කම|RU|[[ෆීෆා ලෝක කුසලාන]]|[[2002 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය|2002]]}} {{පදක්කම|3rd|[[ ෆීෆා ලෝක කුසලාන]]|[[2006 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය |2006]]}} {{පදක්කම|RU|[[ යූඒෆ යුරෝපියානු ශූරතා තරගාවලිය | යුරෝපියානු ශූරතා තරගාවලිය]]|[[ යූඒෆ යුරෝ 2008|2008]]}} {{පදක්කම|3rd|[[ ෆීෆා ලෝක කුසලාන]]|[[2010 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය |2010]]}} }} ''' මිරොස්ලව් ජෝසෙෆ් ක්ලෝසර්''' (උපත 9 ජූනි 1978)<ref name="worldfootball.net">{{cite web|url=http://www.worldfootball.net/spieler_profil/miroslav-klose/|title=Miroslav Klose|work=worldfootball.net|accessdate=30 June 2010}}</ref> යනු, [[එස්සෙ.එස්සෙ. ලාසියෝ | ලාසියෝ]] ඉතාලියානු [[සේරියේ ආ]] සහ [[ජර්මානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම]] සඳහා [[ඉදිරි පෙළ (සම්මේලන පාපන්දු)#පහර එල්ල කරන්නා|පහර එල්ල කරන්නෙකු]] ලෙස ක්‍රීඩාකරන ජර්මානු වෘත්තිය [[සම්මේලන පාපන්දු |පාපන්දු ක්‍රීඩකයෙකි]]. ගෝල 71 ක් ලබා සිටින ක්ලෝසර් [[ජර්මානු ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම |ජර්මනියේ]] සමස්ත කාලීන හොඳම ලකුණු රැස්කරන්නා වෙයි. [[2002 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය|2002]] මංගලාවතරණ ලෝක කුසලානයෙහිදී ගෝල පහක් රැස් කර ගත් ඔහු, ජර්මනියේ පැවති [[2006 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය |2006 ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලියේදී]] යළිත් පස් වතාවක් ලකුණු රැස් කරමින්, [[ලෝක කුසලාන රන් සපත්තුව |රන් සපත්තුව]] දිනා ගත් අතර<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.fifa.com/worldcup/awards/golden-boot/intro.html |title=අඩිඩාස් ගෝලඩන් බූට් |publisher=ෆීෆා |accessdate=9 ජූලි 2014 }}</ref> (පෙරුවියානු ක්‍රීඩක [[ටෙයොෆිලො කුබිලාස්]] සිදු කලාට පසුව) වෙනස් ලෝක කුසලාන දෙකකදී අඩුම වශයෙන් ගෝල පහක් හෝ රැස් කල දෙවන ක්‍රීඩකයා බවට පත් විය (ක්ලෝසර්ගේ ජර්මානු සමදේශීක [[තෝමස් මුලර්]] විසින් මෙම වාර්තාව ඉන්පසු සම කරන ලදි). [[2010 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය |2010 ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලියේදී]] සතරවතාවක් ලකුණු රැස් කිරීමටද ක්ලෝසර් සමත්වූ අතර, [[2014 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය |2014 ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලියේදී]], බ්‍රසීලයට එරෙහි [[බ්‍රසීලය එරෙහි ජර්මනිය (2014 ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය)|7–1 අර්ධ-අවසාන]] ජයග්‍රහණයේදී එක් ගෝලයක්ද සහිතව, දෙවරක් ලකුණු රැස් කරමින්, ගෝල 16 ක මුළු ලකුණු සංඛයාවක් රැස්කිරීම හා සමගින්, [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලිය| ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලියේ]] ඉතිහාසයේ [[ෆීෆා ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලියේ ගෝල රැස් කරන්නන් ලැයිස්තුව #වැඩිම ගෝල රැස් කරන්නෝ |සමස්ත ඉහළම ලකුණු රැස් කරන්නා]] වෙමින් [[රොනල්ඩෝ]] අභිබවා ගියේය. <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.fifa.com/worldcup/news/y=2014/m=7/news=the-mineirazo-in-numbers-2402146.html |access-date=2014-07-12 |archive-date=2014-07-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140709023442/http://www.fifa.com//worldcup/news/y=2014/m=7/news=the-mineirazo-in-numbers-2402146.html}}</ref> 2014 තරගාවලියේදී ලකුණු රැස් කිරීම හා සමගින්, විවිධ ලෝක කුසලාන පාපන්දු තරගාවලි සතරක ගෝල රැස් කිරීම සිදු කල එකම ක්‍රීඩකයන් වෙමින්, ඔහුගේ සමදේශීක [[ඌවෙ සීලා]] සහ බ්‍රසීලියානු [[පේලෙ]] යන ක්‍රීඩකයන් විසින් හිමි කර තුබූ මස්තකප්‍රාප්තීන් සම කිරීමට ක්ලෝසර් විසින් සමත් වූ අතරම<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://uk.eurosport.yahoo.com/news/world-cup-germany-ghana-matchpack-germany-erring-side-065053823--sow.html |title=ක්ලෝසර් ඊක්වල්ස් රෙකෝඩ් ඈස් ජර්මනි ඇන්ඩ් ඝානා ඩ්‍රෝ එපික් |publisher=යහූ!ස්පෝට් |date=21 ජූනි 2014 | accessdate = 22 ජූනි 2014}}</ref> විවිධ තරගාවලි තුනකදී අඩුම වශයෙන් ලකුණු සතර බැගින් හෝ රැස් කල එකම ක්‍රීඩකයා විය. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.goal.com/en-india/news/2292/editorials/2012/11/15/3527920/like-fine-wine-miroslav-klose-is-only-getting-better-with |title=ලයික් ෆයින් වයින්, මිරොස්ලව් ක්ලෝසර් ඊස් ඔන්ලි ගෙටිං බෙටර් විත් ඒජ් |publisher=Goal.com |date=15 නොවැම්බර් 2012 | accessdate = 16 දෙසැම්බර් 2012}}</ref> ක්ලෝසර් විසින් ලකුණු රැස් කල කිසිදු තරගයක් ජර්මානු ජාතික කණ්ඩායම විසින් පරාජය වී නොමැත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.goal.com/en/news/2898/euro-2012/2012/06/09/3155448/germany-never-lose-when-he-scores-a-goal-why-miroslav-klose-will- |title=ජර්මනි නෙවර් ලූස් වෙන් හී ස්කෝර්ස් අ ගෝල්: වයි මිරොස්ලව් ක්ලෝසර් විල් ස්ටාර්ට් ඉන්ස්ටෙඩ් ඔෆ් මාරියෝ ගොමෙස් |publisher=Goal.com |date=9 ජූනි 2012 | accessdate = 16 දෙසැම්බර් 2012}}</ref> ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em|refs= }} qs65ixsk6pemz5ej0jxexit2l86xpl1 මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 17 පියාසැරිය 0 54429 800232 781552 2026-09-25T08:21:26Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800232 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ගුවන්යානා සිදුවීම |name = මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 17 පියාසැරිය |occurrence_type = ප්‍රහාරයකින් බිම හෙළූ ගුවන් යානය |image = Boeing 777-2H6ER 9M-MRD Malaysian (6658105143).jpg{{!}}border |image_size = 255 |alt = |caption = 9M-MRD, සිදුවීමට සම්බන්ධ ගුවන් යානය, (2011 ඔක්තෝම්බර්) |date = {{Start date|2014|07|17|df=y}} |summary = 2014 ජූලි 17 වන දින ගුවනේදී එල්ල වූ මිසයිල ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් ගුවන් යානය කඩා වැටුණි. (පරික්ෂණ සිදුවෙයි)<ref name=fox1>{{cite news |url=http://www.foxnews.com/politics/2014/07/18/doomed-flight-likely-downed-by-pro-russian-separatists/ |title=Doomed flight likely downed by pro-Russian separatists; at least 1 American aboard, says Obama |work=[[ෆොක්ස් නිව්ස්]] |date=18 July 2014 |accessdate=18 July 2014 |archive-date=19 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140719024417/http://www.foxnews.com/politics/2014/07/18/doomed-flight-likely-downed-by-pro-russian-separatists/ |url-status=dead}}</ref><ref name=nytimes1>{{cite news |url=http://www.nytimes.com/2014/07/19/world/europe/malaysia-airlines-plane-ukraine.html |title=Obama Points to Pro-Russia Separatists in Downing of Malaysia Airlines Plane |first=Michael D. |last=Shear |first2=Somini |last2=Sengupta |first3=Sabrina |last3=Tavernise |work=[[ද නිව් යෝර්ක් ටයිම්ස්]] |date=18 July 2014 |accessdate=18 July 2014}}</ref> |site = Hrabove ආසන්නව, Donetsk Oblast, යුක්රේනය |coordinates = {{Coord|48|8|17|N|38|38|20|E|type:event|display=inline,title}} |aircraft_type = බෝයිං 777-2H6ER<!-- The aircraft model is Boeing 777-200ER. The customer code used at Boeing was "777-2H6ER". "H6" is the Malaysia Airlines customer code to indicate certain preferences. Consensus is to use "Boeing 777-200ER" as the model number. --> |operator = [[මැලේසියා එයාර්ලයින්ස්]] |tail_number = 9M-MRD |origin = Amsterdam Airport Schiphol |destination = [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] |passengers = 283 |crew = 15 |fatalities = 298 (සියළු දෙනාම) |survivors = 0 }} '''මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් පියාසැරි 17''' ('''MH17'''/'''MAS17'''){{efn|MH is the [[IATA airline designator|IATA designator]] and MAS is the [[ICAO airline designator|ICAO designator]]. The flight is also marketed as [[KLM]] Flight 4103 (KL4103) through a [[codeshare agreement]].<ref>{{cite web|title=Statement Malaysia Airlines MH17|url=http://news.klm.com/en/incident-with-malaysia-airlines-flight-mh017-e/|website=[[KLM]]|accessdate=18 July 2014}}</ref> }} යනු මැලේසියා ගුවන් සේවයට අයත් අන්තර්ජාතික මගී ප්‍රවාහන ගුවන් යානාවක් වූ අතර, එය 2014 ජූලි 17 වන දින ඇම්ස්ටර්ඩෑම් ගුවන්තොටුපළෙහි සිට [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] දක්වා පියාසර කරමින් සිටියදී, භූමියේ සිට එල්ල කරන ලද මිසයිල ප්‍රහාරයකට (බක් මිසයිල) ගොදුරු වීම නිසා යුක්රේනයට අයත් ප්‍රදේශයකදී විනාශයට පත්විය.<ref name=rt-1>[http://rt.com/news/173616-malaysian-crash-ukraine-border/ Malaysian airliner crashes in E. Ukraine near Russian border, over 280 people on board]. ''[[RT (TV network)|RT]]''. 17 July 2014.</ref> ගුවන්යානයේ ඒ අවස්ථාවේ ගමන් ගනිමින් සිටි 283 ක් වූ සියළුම මගී සංඛ්‍යාව සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ සිටි 15 දෙනෙකු මෙම ඛේදවාචකයෙන් ජීවිතක්ෂයට පත්විය.<ref name=sydney1>{{cite news|url=http://www.smh.com.au/world/malaysia-airlines-flight-mh17-shot-down-over-ukraine-298-dead-27-australians-on-board-20140718-zu9p2.html|title=Malaysia Airlines flight MH17 shot down over Ukraine, 298 dead|work=[[The Sydney Morning Herald]]|accessdate=17 July 2014}}</ref><ref name=reuters-20140717>{{cite news |url=http://www.reuters.com/article/2014/07/17/ukraine-crash-airplane-idUSL6N0PS59Y20140717 |title=Malaysian passenger plane crashes in Ukraine near Russian border -Ifax |first=Alissa |last=de Carbonnel |agency=[[රොයිටර්ස්]] |date=17 July 2014 |accessdate=17 July 2014 |archive-date=18 July 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140718000653/http://www.reuters.com/article/2014/07/17/ukraine-crash-airplane-idUSL6N0PS59Y20140717 |url-status=dead}}</ref> යුක්රේන–රුසියානු දේශසීමාවේ සිට කිලෝ මීටර 50 ක් පමණ දුරින් පිහිටි යුක්රේනයට අයත් Donetsk Oblastහී Hrabove වලට නුදුරු ප්‍රදේශයේදී මෙම බෝයිං 777-200ER මගී ගුවන් යානයේ සියළුම සංනිවේදන සම්බන්ධතා ඇණහිට තිබෙන අතර ගුවන්යානය යුක්රේන–රුසියානු දේශසීමාවේ සිට කිලෝ මීටර 40 ක් පමණ දුරින් පිහිටි Torez ප්‍රදේශයට කඩා වැටී තුබුණි.<ref name=telegraph>{{cite news |url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10974050/Malaysia-Airlines-plane-crashes-on-Ukraine-Russia-border-live.html |title=Malaysia Airlines plane crashes on Ukraine-Russia border – live |date=17 July 2014 |first=Harriet |last=Alexander |work=[[The Daily Telegraph]] |accessdate=17 July 2014|archivedate=18 July 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140718001608/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10974050/Malaysia-Airlines-plane-crashes-on-Ukraine-Russia-border-live.html}}</ref> ගුවන් යානය කඩා වැටුණු ප්‍රදේශය වර්ථමානයේ කැරැල්ලක් ක්‍රියාත්මක ඩොන්බාස් නම් ජනතා හමුදාවක් (Donbass People's Militia) යටතේ පාලනය වන ගැටුම් බහුල ප්‍රදේශයකි. ==කඩා වැටීම== [[File:MH17_map-en.svg|thumb|300px|මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් පියාසැරි 17 හී නියමිතව තුබූ ගමන් මාර්ගය]] ඇම්ස්ටර්ඩෑම් ගුවන්තොටුපළෙහි (Amsterdam Airport Schiphol) G03 ප්‍රවේශය හරහා පැය 10:14 (ජාත්‍යන්තර සම්මත වේලාව)<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/first-photos-malaysia-airlines-mh17-boeing-777-crash-ukraine-graphic-images-1457135|title=First Photos of Malaysia Airlines MH17 Boeing 777 Crash in Ukraine [GRAPHIC IMAGES]|author=Ludovica Iaccino|work=International Business Times|date=17 July 2014|accessdate=17 July 2014}}</ref> ට ගමන් ඇරඹූ ගුවන් යානය [[ක්වාලාලම්පූර් ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ]] වෙතට පැය 22:00 වන විට පැමිණීමට නියමිතව තිබුණි.{{efn|''[[The Wall Street Journal]]'' cited a report from [[FlightAware]] which stated that 17 July was the first day in July that Flight 17 flew so far north over eastern Ukraine; on the previous 16 days it "appeared to fly just south of the restricted airspace, according to FlightAware".<ref name=Nicas20140717/> FlightAware has no coverage over Ukraine;<ref>{{cite web|url=http://flightaware.com/adsb/stats/#country|title=Feeder Statistics; Top countries|work=FlightAware|accessdate=23 July 2014}}</ref> and all of the track reported for MH17 on the previous day's flight beyond {{Coord|51|10|23|N|24|23|55|E}} is based on estimates.<ref>{{cite web|url=http://flightaware.com/live/flight/MAS17/history/20140716/1000Z/EHAM/WMKK/tracklog|title=Flight Track Log; MAS17; 16-Jul-2014|work=FlightAware|accessdate=22 July 2014}}</ref> Another tracking site, [[Flightradar24]], shows that MH17 consistently flew over separatist held areas, between Donetsk and [[Horlivka]], in the previous 16 days.<ref>{{cite web|url=http://www.flightradar24.com/data/flights/mh17/|title=Full flight history for Malaysia Airlines flight MH17|work=FlightRadar24|accessdate=22 July 2014}}</ref> Nico Voorbach, president of the [[European Cockpit Association]], believed that poor weather on the usual southerly route on 17 July prompted the diversion.<ref>{{cite news |newspaper=theguardian |publisher=Guardian News and Media |title=Pilots' group president says MH17 shot down after attempt to avoid storms |url=http://www.theguardian.com/world/2014/jul/19/mh17-changing-course-storms-pilot |date=19 July 2014 |accessdate=22 July 2014}}</ref>}} කලාපයෙහි සියළුම ගුවන් මාර්ගගත කිරීම්හී වගකීම දරණ යූරෝකන්ට්‍රෝල් (Eurocontrol) විසින් පවසන අන්දමට අනතුර සිදුවන අවස්ථාවේදී ගුවන් යානය 330 ක පමණ පියාසැරි මට්ටමක (අඩි 33,000 හෝ මීටර 10,060) පැවති බව සඳහන්ය.<ref name=eurocontrol-20140717/> මැලේසියානු ගුවන් සේවය පවසන ආකාරයට විනාශයට පත්වූ ගුවන් යානය සමග තිබූ යුක්රේනියානු ATC සම්බන්ධතාවය පැය 14:15 ට (ජාත්‍යන්තර සම්මත වේලාව) ඇණ හිට තිබෙයි.{{efn|The time stated by Malaysia Airlines is erroneous; the correct time should be 13:15 (UTC) or 14:15 ([[Western European Summer Time|WEST]]).}} මේ අවස්ථාව වන විට ගුවන් යානයෙහි පිහිටීම {{coord|47|51|24|N|39|13|6|E|display=inline}}, ලෙස සඳහන්ව තිබී ඇති අතර,<ref>{{cite web |url=http://www.opennav.com/waypoint/UA/TAMAK |title=TAMAK Waypoint Information |work=openNav |accessdate=18 July 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://skyvector.com/?ll=47.859,38.2143&chart=302&zoom=3 |title=Flight plan |work=SkyVector |accessdate=21 July 2014}}</ref> ගුවන් යානයෙහි හදිසි අවස්ථා පිහිටුම {{coord|48|07|23|N|38|31|33|E|display=inline}} ලෙසද සටහන්ව තිබී ඇත.<ref>{{cite web|url=http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/mh17.html |title=Media Statement & Information on Flight MH17 |publisher=Malaysia Airlines |date=17 July 2014}}</ref> පැය 13:21 ට ෆ්ලයිට්රේඩාර්24 (Flightradar24) මගින් ග්‍රහණය කොට ගෙන තිබූ ගුවන් යානයෙහි අවසන් සම්ප්‍රේෂ ප්‍රතිචාරක පිහිටුම {{coord|48.0403|N|38.7728|E|display=inline}} ලෙස සඳහන් වෙයි.<ref>{{cite web |url= https://twitter.com/flightradar24/status/489806795725348864/photo/1 |title=Last positions of #MH17 directly from Flightradar24 database |date=17 July 2014 |author=Flightradar24 |publisher=Twitter |accessdate=26 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ouest-france.fr/crash-en-ukraine-les-separatistes-ont-il-pu-abattre-le-vol-mh17-2707586 |title=Crash en Ukraine. Les séparatistes ont-ils pu abattre le vol MH17 ? |publisher=Ouest France |date=17 July 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://yess.de/gab-der-ukrainische-separatist-igor-girkin-den-abschuss-des-flugzeuges-mh-017-zu-2816.html |title= Gab der ukrainische Separatist Igor Girkin den Abschuss des Flugzeuges MH 017 zu? |publisher= Yess.de |date=24 July 2014}}</ref> එල්ල වූ ප්‍රහාරයක් හේතුවෙන් ගුවන් යානය නැගෙනහිර යුක්රේනයේ Donetsk Oblast හී Torez වලට ආසන්න Hrabove ප්‍රදේශයට කඩා වැටුණු අතර,<ref name="telegraph"/> ඊට අයත් යැයි විශ්වාස කෙරෙන දර්ශන, රූපරාමු ගතව ඇති බවටද තොරතුරු සඳහන් වෙයි.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/ukraine/10975094/Malaysia-Airlines-crash-video-believed-to-show-moment-of-planes-impact.html|title=Malaysia Airlines crash: video believed to show moment of plane's impact|work=The Telegraph|date=17 July 2014|accessdate=17 July 2014}}</ref> ෆ්ලයිට්රේඩාර්24 වාර්ථාවන්ට අනූව සිංගප්පූරු ගුවන් සේවයට අයත් බෝයිං 777-200ER සහ [[එයාර් ඉන්ඩියා]] ගුවන් සේවයට අයත් බෝයිං 787-8 යන වර්ගවල ගුවන් යානා ද්විත්වයක්ද, මැලේසියානු ගුවන් යානය විලුප්ත වූ අවස්ථාවේදී කිලෝමීටර 25 ක් පමණ එකිනෙකට දුරින් ගමන් කරමින් තුබූ බව පැවසෙයි.<ref>{{cite web|title=An Air India Plane was 25 km away when Flight MH17 crashed|url=http://news.biharprabha.com/2014/07/an-air-india-plane-was-25-km-away-when-flight-mh-17-crashed/|publisher=news.biharprabha.com|accessdate=17 July 2014}}</ref> ගුවන් යානය කඩා වැටීමට ලක්වූ භූමියේදී ලබාගත් ඡායාරූපයන්හී, ගුවන් යානයේ සුන්බුන්, එන්ජින් කොටස්, මල සිරුරු, සහ විදෙස් ගමන් බලපත්‍ර යනාදිය සටහන්ව තිබූ බව වාර්ථා වෙයි.<ref name="huffington">{{cite news |url=http://www.huffingtonpost.co.uk/2014/07/17/malaysia-airlines-mh17-passenger-jet-crashes-ukraine-near-russian-border_n_5595450.html?utm_hp_ref=tw |title=Malaysia Airlines Flight MH17 'Shot Down in Ukraine Near Russian Border' |first=Sara C |last=Nelson |date=17 July 2014 |work=[[The Huffington Post]] |location=United Kingdom |accessdate=17 July 2014}}</ref> ඊට අමතරව ගුවන් යානාවෙහි සමහරක් සුන්බුන් හා මලසිරුරු Hrabove හී නිවෙස් අසලට හා තුලට වැටී තුබූ බව සඳහන්ය.<ref name=Telegraaf22866550>{{cite web |url=http://www.telegraaf.nl/buitenland/22866550/__Vliegtuig_crasht_in_Oekraine__.html |title=Maleisisch passagiersvliegtuig in Oekraïne neergestort |trans_title=Malaysian passenger aircraft shot down in Ukraine |work=[[De Telegraaf]] |language=Dutch |accessdate=17 July 2014|date=17 July 2014}}</ref><ref>{{cite news|author=Cahal Milmo |url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/malaysia-airlines-mh17-crash-no-forensic-investigators-coordination-or-body-bags-as-locals-are-left-to-scour-the-gruesome-scene-9615895.html |title=Malaysia Airlines MH17 crash: No forensic investigators, co-ordination or body bags as Ukraine locals are left to scour gruesome scene|publisher=The Independent |date=19 July 2014 |accessdate=19 July 2014}}</ref> ==යානයේ ගමන් ගත් මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය== {| class="sortable wikitable" style="margin:0 0 0.5em 1em; float:right; font-size:85%;" |- |+මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් පියාසැරි 17 හි සිටි මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලය<ref name="Official nationalities" /><ref>{{cite web|title= Passenger manifest|publisher= Malaysia Airlines|url= http://www.malaysiaairlines.com/content/dam/malaysia-airlines/mas/PDF/MH17/MH17%20PAX%20AND%20CREW%20MANIFEST.pdf|archiveurl= http://web.archive.org/web/20140719202751/http://www.malaysiaairlines.com/content/dam/malaysia-airlines/mas/PDF/MH17/MH17%20PAX%20AND%20CREW%20MANIFEST.pdf|archivedate= 19 July 2014 }}</ref> |- !ජාතිකත්වය||data-sort-type="number"|මගීන් ප්‍රමාණය<!-- OFFICIAL LIST PER THE AIRLINE, DON'T MODIFY --> |- | {{ධජය|ඕස්ට්‍රේලියාව}} || style="text-align:center;"|27 |- | {{ධජය|බෙල්ජියම}} || style="text-align:center;"|4 |- | {{ධජය|කැනඩාව}}{{efn|Dual Canadian-Romanian citizen boarding with Canadian passport.}}<ref>{{cite news|last1=Alamenciak|first1=Tim|last2=Gerster|first2=Jane|title=Canadian killed in MH17 crash ambitious, bright medical student from Ajax|url=http://www.thestar.com/news/gta/2014/07/18/canadian_killed_in_mh17_crash_ambitious_bright_medical_student_from_ajax.html|accessdate=20 July 2014|work=Toronto Star|issue=20 July 2014}}</ref> || style="text-align:center;"|1 |- | {{ධජය|ජර්මනිය}}{{efn|Including: * 1 dual German-Dutch citizen}} || style="text-align:center;"|4 |- | {{ධජය|ඉන්දුනීසියාව}} || style="text-align:center;"|12 |- | {{ධජය|මලයාසියාව}} || style="text-align:center;"|43{{efn|Including 15 crew}} |- | {{ධජය|නෙදර්ලන්තය}}{{efn|Including: * 1 dual Dutch-Belgian citizen; * 1 dual Dutch-Israeli citizen; * 1 dual Dutch-Italian citizen; * 1 dual Dutch-American citizen }} || style="text-align:center;"|193 |- | {{ධජය|නවසීලන්තය}} || style="text-align:center;"|1 |- | {{ධජය|පිලිපීනය}} || style="text-align:center;"|3 |- | {{ධජය|එක්සත් රාජධානිය}}{{efn|Including: * 1 dual British-South African citizen; and * 1 dual British-New Zealand citizen.}} || style="text-align:center;"|10 |- class="sortbottom" | '''එකතුව''' || style="text-align:center;"|'''298''' |} යානයේ ගමන් ගත් මගීන් 283 දෙනෙකු සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ සිටි 15 දෙනෙකු ඇතුළු පුද්ගලයින් 298 දෙනෙකු මින් ජීවිතක්ෂයට පත්විය.<ref name="independent passengers">{{cite news|url=http://www.independent.co.uk/news/world/europe/malaysia-airlines-plane-crash-boeing-jet-carrying-295-people-crashes-in-ukraine-9612882.html|title=Malaysia Airlines flight MH17 crash: 'Six Britons, 23 US citizens and 80 children' feared dead after Boeing passenger jet 'shot down' near Ukraine-Russia border|date=17 July 2014|work=[[The Independent]]|accessdate=17 July 2014}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.theaustralian.com.au/in-depth/mh17/australians-among-298-killed-on-mh17-crash-in-ukraine/story-fno88it0-1226992935095?nk=b1a068e6fc507a50df0eea4dc15c32cf |title=28 Australians among 298 killed on MH17 crash in Ukraine |author=Jacquelin Magnay |date=18 July 2014 |website=[[The Australian]] }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.theguardian.com/world/2014/jul/17/malaysia-airlines-plane-crash-east-ukraine |title=Malaysia Airlines flight MH17 crashes in east Ukraine |first=Shaun |last=Walker |first2=Tania |last2=Branigan |work=[[The Guardian]] |date=17 July 2014 |accessdate=17 July 2014}}</ref> කාර්ය මණ්ඩලයේ වූ සියළුම දෙනා මලයාසියානු ජාතිකයින් වූ අතර මගී ප්‍රමාණයෙන් තුනෙන් දෙකක සංඛ්‍යාවක පිරිසක් නෙදර්ලන්ත ජාතිකයෝ වූහ.<ref name="Official nationalities">{{cite web|url=http://www.malaysiaairlines.com/my/en/site/mh17.html |title=Saturday, July 19, 07:30 PM GMT +0800 Media Statement 7 : MH17 Incident|website=Malaysia Airlines |date=19 July 2014 |accessdate=19 July 2014}}</ref><ref name="MH17Toll">{{cite news|title=Malaysia Airlines plane brought down in Ukraine|url=http://www.bignewsnetwork.com/index.php/sid/223870275/scat/b8de8e630faf3631/ht/Malaysia-Airlines-plane-brought-down-in-Ukraine|accessdate=17 July 2014|publisher=''Big News Network.com''|archive-date=25 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140725031233/http://www.bignewsnetwork.com/index.php/sid/223870275/scat/b8de8e630faf3631/ht/Malaysia-Airlines-plane-brought-down-in-Ukraine|url-status=dead}}</ref><ref name="BBC Death Toll">{{cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-28378388|title=MH17 hit by missile from rebel-held Ukraine – Obama|publisher=British Broadcasting Corporation|newspaper=BBC News|date=18 July 2014|accessdate=18 July 2014}}</ref> 2014 ජූලි 19 වන දිනදී, ගුවන් යානයේ ගමන් ගත් මගීන් සහ කාර්ය මණ්ඩලයේ සියළු දෙනාගේම අනන්‍යතාවය සහිත විස්තර මුදා හරින ලදී.<ref name="Official nationalities"/> අනතුර සිදුවූ අවස්ථාවේ ගුවන් යානය තුල අවම වශයෙන් පවුල් 20 ක පමණ සංඛ්‍යාවක සාමාජික සාමාජිකාවන් පිරිසක් සිටින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරෙන අතර, මිය ගිය මගී සංඛ්‍යාවෙන් 80 දෙනෙකුම කුඩා දරුවන් බව සඳහන්ය.<ref>{{cite news|url= http://www.straitstimes.com/news/asia/south-east-asia/story/malaysia-airlines-mh17-crash-20-families-gone-one-shot-20140721|title= Malaysia Airlines MH17 crash: 20 families gone in one shot|newspaper= [[The Straits Times]]|date= 21 July 2014|archiveurl= https://web.archive.org/web/20140731210715/http://www.straitstimes.com/news/asia/south-east-asia/story/malaysia-airlines-mh17-crash-20-families-gone-one-shot-20140721|archivedate= 31 July 2014|access-date= 29 July 2014|url-status= dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Miranda|first1=Charles|first2=Cindy|last2=Wockner|first3=Ian|last3=McPhedran|first4=Jacquelin|last4=Magnay|url=http://www.news.com.au/world/mh17-train-in-kharkiv-as-tony-abbott-says-mh17-aftermath-is-evidence-tampering-on-industrial-scale/story-fndir2ev-1226996838429|title=MH17 train in Kharkiv as Tony Abbott says MH17 aftermath is evidence tampering on industrial scale|publisher=[[News Corp Australia]]|date=22 July 2014|accessdate=22 July 2014|archive-date=24 July 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150724092335/http://www.news.com.au/world/mh17-train-in-kharkiv-as-tony-abbott-says-mh17-aftermath-is-evidence-tampering-on-industrial-scale/story-fndir2ev-1226996838429|url-status=dead}}</ref> ==මේවාද බලන්න== *[[මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් 370 පියාසැරිය]] *[[ඉන්දුනීසියා එයාර්ඒෂියා 8501 පියාසැරිය]] ==බාහිර සබැදි== ==උපන්‍යාස සටහන== <references group="lower-alpha"/> ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|30em}} {{2014 වසරේ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්}} [[ප්‍රවර්ගය:2014 වසර තුළ ගුවන් අනතුරු සහ සිදුවීම්]] [[ප්‍රවර්ගය:මැලේසියා එයාර්ලයින්ස් අනතුරු සහ සිදුවීම්]] [[ප්‍රවර්ගය:බෝයිං 777 සම්බන්ධ අනතුරු සහ සිදුවීම්]] 51ahqcbv5q58w08twire1t3701u4ytx මන්දෝත්සාහීක්‍රියාකාරීභාවය 0 54781 800230 592803 2026-09-25T08:05:31Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800230 wikitext text/x-wiki සමාජමය ගැටළුවකට එරෙහිව හෝ එවන් ගැටළු පිටුදැකීම පිණිස සිදුකරන්නාවූ ක්‍රියාකාරීභාවයක් වුවද තමාතද ඊට දාවකවූවායයි සිදුකරන්නාය දැනෙන්නාවූ තෘප්තිය හැර වෙනත් සැලකියයුතු ඵලයක් නොලැබෙන්නාවූ ද ක්‍රියාකාරීභාවය '''මන්දෝත්සාහීක්‍රියාකාරීභාවය''' නම්වේ. ==වර්ගීකරණය== ===ක්ලික්ක්‍රියාකාරීභාවය=== ===අසරණ-සරණ මන්දෝත්සාහීක්‍රියාකාරීභාවය=== ===භාණ්ඩ මිලදීගැනීමේ මන්දෝත්සාහීක්‍රියාකාරීභාවය=== ===දේශපාලනික මන්දෝත්සාහීක්‍රියාකාරීභාවය=== ===අනුකම්පාත්මක මන්දෝත්සාහීක්‍රියාකාරීභාවය=== ==වැඩිදුර කියවීම්== * Feder, Barnaby. (May 29, 2002) "They Weren't Careful What They Hoped For." ''ද නිව් යෝක් ටයිම්ස්''. * Phan, Monty. (Feb 27, 2001) [http://www.newsday.com/news/on-the-net-slacktivism-do-gooders-flood-in-boxes-1.386542 "On the Net, 'Slacktivisim'/Do-Gooders Flood In-Boxes."] ''Newsday''. Page A.08. * [http://observer.guardian.co.uk/magazine/story/0,11913,1431246,00.html Observer Magazine: Armchair Warrior] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://neteffect.foreignpolicy.com/posts/2009/05/19/the_brave_new_world_of_slacktivism Foreign Policy magazine: The brave new world of slacktivism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903105639/http://neteffect.foreignpolicy.com/posts/2009/05/19/the_brave_new_world_of_slacktivism |date=2011-09-03 }} 7x5ffi5ysrtf2r84bztnh1ph4c5h7tm ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2015 0 55878 800268 685061 2026-09-25T11:17:27Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800268 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව මැතිවරණය | election_name = ශ්‍රී ලංකාවේ 7වන ජනාධිපතිවරණය | country = ශ්‍රී ලංකාව | flag_year = | type = Presidential | ongoing = no | party_colour = | previous_election = ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2010 | previous_year = 2010 | next_election = 2019 ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය | next_year = 2019 | seats_for_election = | election_date = {{ඇරඹුම් දිනය|df=yes|2015|01|08}} | turnout = 81.52% <!-- මෛත්‍රීපාල සිරිසේන --> | image1 = [[ගොනුව:Maithripala Sirisena (cropped).jpg|120px]] | candidate1 = [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] | party1 = නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව) | alliance1 = ''පොදු අපේක්ෂක''<ref group="N">[[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] ප්‍රමුඛ පොදු විපක්ෂය.</ref> | popular_vote1 = 6,217,162 | percentage1 = 51.28% | home_state1 = [[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව |උතුරු මැද පළාත]] | running_mate1 = | states_carried1 = <!-- මහින්ද රාජපක්ෂ --> | image2 = [[ගොනුව:Mahinda Rajapaksa.jpg|128px]] | candidate2 = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | party2 = ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය | alliance2 = එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය | popular_vote2 = 5,768,090 | percentage2 = 47.58% | home_state2 = [[දකුණු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව |දකුණු පළාත]] | running_mate2 = | states_carried2 = | map_image = Wahlbezirkskarte Praesidentschaft Sri Lanka 2015 si.svg | map_size = 250px | map_caption = මැතිවරණ කොට්ඨාසයන්හි ජයග්‍රාහකයෝ<br> <span style="color:#FEC0C6;">■</span> – මෛත්‍රීපාල සිරිසේන <span style="color:#B0CEFF;">■</span> – මහින්ද රාජපක්ෂ | title = ජනාධිපති | posttitle =ජනාධිපති මැතිවරණයට පසු | before_election = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | before_colour = | after_election = [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] | after_colour = | before_party = එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය | after_party = නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව) }} [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] '''ජනාධිපතිවරණය''' නියමිත කාලයට වසර දෙකකට පෙර 2015 ජනවාරි 8 වන දින පවත්වන ලදී.<ref>{{cite news|title=ප්‍රසිඩන්ෂල් පොල් ජැන්. 8; නොමිනේෂන්ස් ඔන් ඩිස්. 8|url=http://www.dailymirror.lk/57111/presidential-polls-jan-8-nominations-on-dec-8|work=[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකා)|ද ඩේලි මිරර්]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=සවුත් ඒෂියා ශ්‍රී ලංකාස් රාජපක්ෂ ෆේසිං ඉලෙක්ටරල් රිබෙල්යන්|url=http://www.dw.de/sri-lankas-rajapaksa-facing-electoral-rebellion/a-18078912|work=[[ඩාච් වාලා]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref> තනතුරුධාරී වූ හිටපු [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරයා|ජනාධිපති]] [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] විසින් තුන්වන [[පදවි වාරය|වරට]] තනතුරට පත්වීමේ බලපොරොත්තුවෙන් [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය|එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ]] අපේක්ෂකයා ලෙස තරග වැදුණේ ය.<ref name=BBC201014>{{cite news|title=ශ්‍රී ලංකා කෝල්ස් එර්ලි ප්‍රසිඩන්ෂල් ඉලෙක්ෂන්ස්|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-29693336|work=[[බීබීසී නිව්ස්]]|date=20 ඔක්තොම්බර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=ශ්‍රී ලංකා ප්‍රසිඩන්ට් කෝල්ස් එර්ලි ඉලෙක්ෂන්|url=http://www.aljazeera.com/news/asia/2014/11/sri-lanka-president-calls-early-election-20141120132039968850.html|work=[[අල් ජසීරා]]|date=20 නොවැම්බර් 2014}}</ref> [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂ]] (එජාප) නායකත්වයෙන් යුත් විපක්ෂ හවුල විසින් [[රාජපක්ෂ කැබිනෙට්ටුව|මහින්ද රාජපක්ෂගේ රජයේ]] හිටපු [[සෞඛ්‍යය ඇමති (ශ්‍රී ලංකාව)|සෞඛ්‍යය ඇමති]] හා [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ]] (ශ්‍රීලනිප) - එජනිස හි ප්‍රධාන සංයෝගී පක්ෂය - හිටපු මහලේකම් [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] පොදු අපේක්ෂකයා ලෙස ඉදිරිපත් කළේ ය.<ref name=BBC211114>{{cite news|title=ශ්‍රී ලංකා ඉලෙක්ෂන්: හෙල්ත් චීෆ් ටු චැලෙන්ජ් රාජපක්ෂ|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-30144182|work=[[බීබීසී නිව්ස්]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=ශ්‍රී ලංකන් මිනිස්ටර් ක්විට්ස් ටු චැලෙන්ජ් රාජපක්ෂ ෆො ප්‍රසිඩන්සි|url=http://www.reuters.com/article/2014/11/21/us-sri-lanka-election-idUSKCN0J50W520141121|work=[[රොයිටර්]]|date=21 නොවැම්බර් 2014|access-date=2014-11-28|archive-date=2014-12-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20141231053610/http://www.reuters.com/article/2014/11/21/us-sri-lanka-election-idUSKCN0J50W520141121|url-status=dead}}</ref> සිරිසේන මහතා මුළු ඡන්ද ප්‍රමාණයෙන් 51.28% ක් ද රාජපක්ෂ මහතා 47.58% ක් ද ලබා ගැනීමෙන් අනතුරු ව සිරිසේන මහතා ජයග්‍රාහකයා ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref name=TG090115>{{cite news|last1=බෙන්|first1=ඩොහර්ටි|last2=මන්ක්|first2=ඩේවිඩ්|title=ශ්‍රී ලංකා ඉලෙක්ෂන්: ප්‍රසිඩන්ට් මහින්ද රාජපක්ෂ කන්සීඩ්ස් ඩිෆීට්&nbsp;— ලයිව්|url=http://www.theguardian.com/world/live/2015/jan/09/sri-lanka-election-president-mahinda-rajapaksa-concedes-defeat-live|work=[[ද ගාඩියන්]]|date=9 ජනවාරි 2015}}</ref> ==පසුබිම== [[ගොනුව:CPA Abolish Executive Presidency IMG 5479 (15633485138).jpg|thumb|left|රාජපක්ෂ තෙවන ධූර කාලයක් ඉල්ලා සිටීමට එරෙහි උද්ඝෝෂණය, 2014 නොවැම්බර් 18]] [[ශ්‍රී ලංකාවේ ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව |ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව]] පරිදී, ජනාධිපතිවරයෙකුගේ සාමාන්‍ය ධූර කාලය වසර හයක් වුව ද, ධූර කාලය වසර සතරක් ඉක්මවත්ම තනතුරුධාරියෙකු හට මැතිවරණයක් කැඳවිය හැක.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත්|last1=බැස්ටියන්ස්|first1=ධරිෂ|title=කන්ස්ටිට්‍යුෂනල් ටැංගලස් ඉන් ඇන් ඉලෙක්ෂන් ඉයර් |url=http://www.ft.lk/2014/01/02/constitutional-tangles-in-an-election-year/|work=[[ඩේලි එෆ්ටී]]|date=2 ජනවාරි 2014}}</ref> 2009 වසරෙහි නොවැම්බර් මාසයේ දී, රජය විසින් [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි]] පැරදවීමෙහි උද්‍යෝගීභාවයෙන් ඉපිලෙමින්, රාජපක්ෂ විසින් ඉක්මන් ජනාධිපතිවරණයක් කැඳවීය.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත්|title=ප්‍රසිඩන්ෂල් ඉලෙන්ෂන් ටු බී හෙල්ඩ් ෆර්ස්ට් |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=30666|work=[[ටැමිල්නෙට්]]|date=23 නොවැම්බර් 2009}}</ref> 2010 වසරෙහි ජනවාරි මාසයේ දී පැවති [[ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2010|මැතිවරණයෙහිදී]] රාජපක්ෂ විසින් දෙවන ධූර කාලය සඳහා බලය ලබා ගත්තේ පොදු විපක්ෂ අපේක්ෂක [[සරත් ෆොන්සේකා]] පරාජයට පත් කරමිණි.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ශ්‍රී ලංකන් ප්‍රසිඩන්ට් මහින්ද රාජපක්ෂ හේල්ස් වික්ටරි |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8484669.stm|work=[[බීබීසී නිවුස්]]|date=28 ජනවාරි 2010}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=මහින්ද රාජපක්ෂ ඩික්ලෙයාර්ඩ් සික්ස්ත් එක්සකටිව් ප්‍රසිඩන්ට් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=31083|work=[[ටැමිල්නෙට්]]|date=27 ජනවාරි 2010}}</ref> [[ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය|ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය]] විසින් 2010 පෙබරවාරි මාසයේදී තින්දු කෙරුණේ, රාජපක්ෂගේ දෙවන ධුර කාලය, 2010 නොවැම්බර මාසයේ දී ඇරඹෙන බව වන අතර, ඒ අනුව 2010 නොවැම්බර් 19 දිනදී දිවුරුම් දුන්නේ ය.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ශ්‍රී ලංකා කෝට් එක්ස්ටෙන්ඩ්ස් ප්‍රසිඩන්ට් රාජපක්ෂස් ටෙනර් |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/8493712.stm|work=[[බීබීසී නිවුස්]]|date=2 පෙබරවාරි 2010}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=රාජපක්ෂස් සෙකන්ඩ් ටර්ම් බිගින්ස් ෆ්‍රොම් නොවෙම්බර් 2010: එස්එල් සුප්‍රීම් කෝට් |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=31129|work=[[ටැමිල්නෙට්]]|date=2 පෙබරවාරි 2010}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1=හාවිලන්ඩ්|first1=චාල්ස්|title=ශ්‍රී ලංකාස් ප්‍රසිඩන්ට් රාජපක්ෂ ස්වෝන් ඉන් ෆෝ නිව් ටර්ම් |url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11795299|work=[[බීබීසී නිවුස්]]|date=19 නොවැම්බර් 2010}}</ref> 2010 වසරේ සැප්තැම්බර් මාසයේ දී, එජනිස විසින් හික්මවනු ලැබූ [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]] විසින්, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සඳහා දහ අටවන සංශෝධනය අනුමත කළ අතර එය විසින් ජනාධිපතිවරුන් සඳහා පැනවී තිබුණු දෙවරක [[ධූර කාල සීමාන්තය]] ඉවත් කොට, රාජපක්ෂ සඳහා තෙවන ධූර වතාවට තරග කිරීමට අවකාශ සැලසී ය.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ශ්‍රී ලංකා එහ්පීස් වෝට් ඉන් ස්වීපිං පවර්ස් ෆෝ ප්‍රසිඩන්ට්|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-south-asia-11225723|work=[[බීබීසී නිවුස්]]|date=8 සැප්තැම්බර් 2010}}</ref> රාජපක්ෂ විසින් තවද ඉක්මන් ජනාධිපතිවරණයක් කැඳවනු ඇති බවට 2014 වසරෙහි දී අනුමානයක් පැවති අතර, 2014 ඔක්තොම්බර් 20 දිනදී ජනමාධ්‍ය සහ තොරතුරු අමාත්‍ය [[කෙහෙළිය රඹුක්වැල්ල]] විසින් තහවුරු කරන ලද්දේ 2015 ජනවාරි මාසයේදී මැතිවරණය පැවැත්වෙන බවයි.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1=වර්ණකුලසූරිය|first1=දීපාල්|title=ප්‍රසිඩන්ෂල් ඉලෙක්ෂන් ඩියු ඉන් ජැනවරි -2015|url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/34431-presidential-election-due-in-january-2015.html|work=[[ද නේෂන් (ශ්‍රී ලංකා)]]|date=20 ඔක්තොම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත්|title=ප්‍රසිඩන්ෂල් පොල් ඉන් ජැනවරි කන්ෆර්ම්ඩ් |url=http://sundaytimes.lk/news/presidential-poll-january-confirmed.html|work=[[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=20 ඔක්තොම්බර් 2014}}</ref> ඔහු විසින් තම දෙවන ධූර කාලය සඳහා ජයග්‍රහණය ලැබුවේ, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට දහඅටවන සංශෝධනය සම්මත කිරීමට පෙර බැවින්, නීතිඥ සංගමය සහ හිටපු [[ශ්‍රී ලංකාවේ අග්‍ර විනිශ්චයකාරවරයා|අග්‍ර විනිශ්චයකාර]] [[සරත් එන්. සිල්වා]] ඇතුළු රාජපක්ෂගේ විවේචකයන් තර්ක කළේ ඔහුට යළි ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් විය නොහැකි බවයි.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1=ප්‍රනාන්දු|first1=සුසිත් ආර්.|title=ප්‍රසිඩන්ට් රාජපක්ෂ කැන්නොට් කන්ටෙස්ට් ෆෝ තර්ඩ් ටර්ම්, ෆෝර්මර් සීජේ |url=http://www.dailymirror.lk/opinion/172-opinion/51690-president-rajapaksa-cannot-contest-for-3rd-term-former-cj.html|work=[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=29 අගෝස්තු 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1=ජබාර්|first1=සැකි|title=ලෝයර්ස් ඔපෝසිං ඩිනයිඩ් ඔපරටියුනිටි ටු ෆයිල් එස්සී මෝෂන්ස් |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=113687|work=[[දි අයිලන්ඩ් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=7 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1=එදිරිසිංහ|first1=දසුන්|title=ජේවීපී වෙහිමන්ට්ලි ඔපොසර්ස් ප්‍රසිඩන්ට් සීකිං අ තර්ඩ් ටර්ම් |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=110948|work=[[දි අයිලන්ඩ් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=26 සැප්තැම්බර් 2014}}</ref> 2014 නොවැම්බර් මුල දී රාජපක්ෂ විසින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයෙන් විමසා සිටියේ ඔහුට යළිත් ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් විය හැකි ද යන්න ය.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත්|last1=අනීස්|first1=ෂිහාර්|last2=සිරිලාල්|first2=රංග|title=ශ්‍රී ලංකන් ප්‍රසිඩන්ට් සීක්ස් සුප්‍රීම් කෝට් නොඩ් ෆෝ තර්ඩ් ටර්ම් |url=http://www.reuters.com/article/2014/11/05/us-sri-lanka-politics-court-idUSKBN0IP1JR20141105|work=[[රොයිටර්ස්]]|date=5 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=රාජපක්ෂ සීක්ස් කෝට් ඔපීනියන් ෆෝ තර්ඩ් ටර්ම් ඉන් ඔෆිස් |url=http://www.thehindu.com/news/international/south-asia/mahinda-rajapaksa-seeks-court-opinion-for-third-term-in-office/article6567668.ece|work=[[ද හින්දු]]|agency=[[ප්‍රෙස් ට්‍රස්ට් ඔෆ් ඉන්ඩියා]]|date=5 නොවැම්බර් 2014}}</ref> අධිකරණය නියම කලේ රාජපක්ෂ හට යළිත් ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් විය හැකි බවයි.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1=ඔන්ටාඩ්ජි|first1=අනුෂ|title=රාජපක්ෂ මේ සීක් තර්ඩ් ටර්ම් ඈස් ශ්‍රී ලංකා ලීඩර්: කෝට්|url=http://www.bloomberg.com/news/2014-11-11/rajapaksa-allowed-to-seek-third-term-as-sri-lankan-leader.html|work=[[බ්ලුම්බර්ග් නිවුස්]]|date=11 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1=අනීස්|first1=ෂිහාර්|last2=ශ්‍රීලාල්|first2=රංග|title=ශ්‍රී ලංකාස් සුප්‍රීම් කෝට් ඕකේස් ප්‍රසිඩන්ට්ස් තර්ඩ් ටර්ම් |url=http://www.reuters.com/article/2014/11/11/us-sri-lanka-politics-court-idUSKCN0IV1GQ20141111|work=[[රොයිටර්ස්]]|date=11 නොවැම්බර් 2014}}</ref> රාජපක්ෂගේ මිත්‍ර පාක්ෂිකයෙක් සහ නීති උපදේශකයෙක් වූ, හිටපු [[ශ්‍රී ලංකාවේ නීතිපතිවරයා |නීතිපති]] [[මොහාන් පීරිස්]] අග්‍ර විනිශ්චයකාරවරයා ලෙසින් පත් කරගැනුමට ඉඩ සලසමින් හිටපු අග්‍ර විනිශ්චයකාර [[ශිරාණි බණ්ඩාරනායක|ශිරාණි බණ්ඩාරනායකගේ]] එජනිස [[ශිරාණි බණ්ඩාරනායකට එරෙහි දෝෂාභියෝගය |දෝෂාභියෝගයෙන්]] පසුව, ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයේ ස්වාධීනත්වය පිළිබඳ ප්‍රශ්න පැන නගිමින් පවතියි.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1= ඔන්ටාඩ්ජි |first1=අනුෂා|title=ශ්‍රී ලංකන් ප්‍රසිඩන්ට් ටු ෆේස් චැලෙන්ජ් ෆ්‍රොම් ඇලයි |url=http://www.chicagotribune.com/sns-wp-blm-news-bc-srilanka21-20141121-story.html|work=[[චිකාගෝ ට්‍රිබියුන්]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=මිනිස්ටර් ඩිෆෙක්ට්ස් ටු චැලෙන්ජ් රාජපක්ෂ |url=http://thepeninsulaqatar.com/news/asia/308805/minister-defects-to-challenge-rajapaksa|work=[[ද පෙනින්සියුලා (පුවත් පත)]]|agency=[[ඇජොංස් ෆ්‍රාන්ස් ප්‍රෙස්]]|date=22 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ශ්‍රී ලංකාස් රාජපක්ෂ ගෙට්ස් කෝට් නොඩ් ටු සීක් තර්ඩ් ටර්ම් |url=http://www.themalaymailonline.com/world/article/sri-lankas-rajapakse-gets-court-nod-to-seek-third-term|agency=[[ ඇජොංස් ෆ්‍රාන්ස් ප්‍රෙස්]]|work=[[ද මැලේ මේල්]]|date=11 නොවැම්බර් 2014}}</ref> 2014 නොවැම්බර් 20 වන දින රාජපක්ෂ විසින් තමා නැවත මැතිවරණයට ඉදිරිපත් වීමට බලාපොරොත්තු වන ජනාධිපතිවරණයක් කැඳවමින් නිවේදනයක් නිකුත් කළේ ය.<ref>{{cite journal|title=කොටස I : අංශය (I) — ජෙනරල් ප්‍රොක්ලමේෂන්ස්, ඇන්ඩ් සී., බයි ද ප්‍රසිඩන්ට් බයි හිස් එක්සලන්සි ද ප්‍රසිඩන්ට් ප්‍රොක්ලමේෂන්|journal=[[ද ශ්‍රී ලංකාව ගැසට්]]|date=20 නොවැම්බර් 2014|issue=1889/31|url=http://www.documents.gov.lk/Extgzt/2014/PDF/Nov/1889_31/1889_31%28E%29.pdf|access-date=2015-01-06|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129153158/http://www.documents.gov.lk/Extgzt/2014/PDF/Nov/1889_31/1889_31%28E%29.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=පාරුස්සිනි|first1=ගාබ්‍රියෙල්|title=ශ්‍රී ලංකන් ප්‍රසිඩන්ට් කෝල්ස් ෆො අර්ලි ඉලෙක්ෂන්ස්|url=http://online.wsj.com/articles/sri-lankan-president-calls-for-early-elections-1416490072|work=[[ද වෝල් ස්ට්‍රීට් ජර්නල්]]|date=20 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|last1=මල්ලවාරච්චි|first1=භාරත|title=ශ්‍රී ලංකන් ප්‍රසිඩන්ට් මහින්ද රාජපක්ෂ කෝල්ස් ස්නැප් ඉලෙක්ෂන් අමිඩ් රෝ ඕවර් හිස් වයිඩ්-රේන්ජින් පවර්ස්|url=http://www.independent.co.uk/news/world/asia/sri-lankan-president-mahinda-rajapaksa-calls-snap-election-amid-row-over-his-wideranging-powers-9874094.html|work=[[දි ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්]]|agency=[[ඇසෝෂියේටඩ් ප්‍රෙස්]]|date=20 නොවැම්බර් 2014}}</ref> එම දිනයේ ම මැතිවරණ කොමසාරිස් මහින්ද දේශප්‍රිය මහතා 2014 දෙසැම්බර් 8 වන දින නාමයෝජනා ලබාගන්නා බවත් 2015 ජනවාරි 8 වන දින මැතිවරණය පැවැත්වෙනු ඇති බවත් නිවේදනය කළේ ය.<ref>{{cite news|title=එස්එල් ප්‍රසිඩන්ෂල් ඉලෙක්ෂන් ටු බී හෙල්ඩ් ඔන් ජැනුවරි 08, 2015|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=37496|work=[[ටැමිල්නෙට්]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=ප්‍රසිඩන්ටල් පොල් ජැන්. 8; නොමිනේෂන්ස් ඔන් ඩිස්. 8|url=http://www.dailymirror.lk/57111/presidential-polls-jan-8-nominations-on-dec-8|work=[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref> රාජපක්ෂ යළි පත්වුවහොත් ඔහුගේ තෙවන ධූර කාලය ඇරඹෙනුයේ 2015 නොවැම්බර් 19 දින දී වන අතර, වෙනත් අපේක්ෂකයෙක් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළහොත් ඔවුන් විසින් මැතිවරණ දිනයේ දී ම ධුරන්දර වනු ඇත.{{තතුව|date=ඔක්තොම්බර් 2014}} ශ්‍රී ලාංකිකයින් 15,044,490 ක් මැතිවරණයේ දී ඡන්දය දැමීමට සුදුසුකම් ලබනු ඇත.<ref>{{cite news|title=15මි රෙජිස්ටර්ඩ් වෝටර්ස් ෆො පොල්ස්|url=http://www.sundaytimes.lk/141123/news/15m-registered-voters-for-polls-129327.html|work=[[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=23 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|last1=සෝමවර්ධන|first1=මෙලිස්සා|title=ප්‍රසිඩන්ෂල් ඉලෙක්ෂන්: ඇක්සෙප්ටිං ඔෆ් ඩිපොසිට්ස් ටු කමෙන්ට් ටුඩේ|url=http://newsfirst.lk/english/2014/11/accepting-deposits-presidential-election-will-commence-today/64269|work=[[නිව්ස් ෆස්ට්]]|date=24 නොවැම්බර් 2014|access-date=2015-01-06|archive-date=2014-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20141209051925/http://newsfirst.lk/english/2014/11/accepting-deposits-presidential-election-will-commence-today/64269|url-status=dead}}</ref> තැපැල් ඡන්ද විමසීම 2014 දෙසැම්බර් 23 හා 24 දින වල දී පැවැත්විණි.<ref>{{cite news|title=වීඩියෝ: ප්‍රසිඩන්ෂල් ඉලෙක්ෂන් පෝස්ටල් වෝටිං ඔන් ඩිස් 23,24|url=http://www.dailymirror.lk/57347/presidential-election-postal-voting-on-dec-23-24|work=[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=25 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=පෝස්ටල් වෝටිං ඔන් ඩිසෙම්බර් 23 ඇන්ඩ් 24|url=http://www.ceylontoday.lk/16-78678-news-detail-postal-voting-on-december-23-and-24.html|work=[[සිලෝන් ටුඩේ]]|date=26 නොවැම්බර් 2014|access-date=2015-01-06|archive-date=2015-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150824195612/http://www.ceylontoday.lk/16-78678-news-detail-postal-voting-on-december-23-and-24.html|url-status=dead}}</ref> [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්]] හැර විදේශ නිරීක්ෂකයන් හට මැතිවරණ නිරීක්ෂණයට ආරාධනා කර ඇත.<ref>{{cite news|title=ශ්‍රී ලංකා නොට් ටු ඉන්වයිට් යූඑන් මොනිටර්ස් ෆො ප්‍රසිඩන්ෂල් පොල්ස්|url=http://www.thehindu.com/news/international/south-asia/sri-lanka-not-to-invite-un-monitors-for-presidential-polls/article6633173.ece|work=[[ද හින්දු]]|agency=[[ඉන්දු-ඒෂියන් නිව්ස් සර්විස්]]|date=25 නොවැම්බර් 2014}}</ref> ==මැතිවරණ ක්‍රමය== [[ක්ෂණික-අපධාව ඡන්ද]] ක්‍රමයක් ප්‍රකාර, ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපති තෝරා පත් කර ගනු ලැබේ. ඡන්දදායකයන් විසින් අපේක්ෂකයන් තිදෙනෙකු දක්වා ශ්‍රේණිගත කල හැකි අතර, ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමේ පළමු වටයෙහිදී කිසිම අපේක්ෂකයෙකු විසින් බහුතරයක් ලබා නොගතහොත්, ජයග්‍රාහකයා තේරීම සඳහා, පළමු මනාපිත අපේක්ෂකයා ඉවත් කල ඡන්ද පත්‍රිකාවන්හී දෙවන හා තෙවන මනාප භාවිතා කෙරෙයි.<ref>[http://www.electionguide.org/elections/id/2140/ ඩිමොක්‍රටික් සෝෂලිස්ට් රිපබ්ලික් ඔෆ් ශ්‍රී ලංකා: ඉලෙක්ෂන් ෆො ප්‍රසිඩන්ට් (ප්‍රසිඩන්ට්)] IFES</ref> ===සමකාලීන සිදුවීම්=== {{Empty section}} ==අපේක්ෂකයෝ== ===මහින්ද රාජපක්ෂ=== පෙර නොපැවති තෙවන පදවි වාරයක් බලාපොරොත්තුවෙන් එජනිස අපේක්ෂකයා ලෙසින් වත්මන් ධූරන්ධර [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] තරග කරනු ඇත.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත්|last1=ජයකොඩි|first1=රුවන් ලක්නාත්|title=මහින්ද ඉන් ද ෆ්‍රේ |url=http://www.ceylontoday.lk/51-75958-news-detail-mahinda-in-the-fray.html|work=[[සිලෝන් ටුඩේ]]|date=21 ඔක්තොම්බර් 2014}}</ref> [[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]],<ref>{{cite news|title=ටැමිල් පාටි ටු සපෝට් රාජපක්ෂ ඉන් පොල්ස්|url=http://www.thehindu.com/news/international/south-asia/tamil-party-to-support-rajapaksa-in-sri-lanka-polls/article6506937.ece|work=[[ද හින්දු]]|agency=[[ප්‍රෙස් ට්‍රස්ට් ඔෆ් ඉන්ඩියා]]|date=16 ඔක්තෝබර් 2014}}</ref> [[ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]],<ref>{{cite news|title=කොමියුනිස්ට් පාටි ප්ලෙජ්ස් ඉට්ස් සපෝට් ෆො ප්‍රසිඩන්ට් රාජපක්ෂ|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=114053|work=[[දි අයිලන්ඩ් (ශ්‍රී ලංකා)]]|date=13 නොවැම්බර් 2014}}</ref> [[ලංකා සම සමාජ පක්ෂය]] (ලසසප),<ref>{{cite news|last1=හේරත්|first1=අනුරාධ|title=බට් වෝන්ට්ස් එක්සෙක්. ප්‍රසිඩන්සි ඇබොලිෂ්ඩ්|url=http://www.ceylontoday.lk/51-77047-news-detail-but-wants-exec-presidency-abolished.html|work=[[සිලෝන් ටුඩේ]]|date=5 නොවැම්බර් 2014|access-date=2014-12-06|archive-date=2015-08-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150824195615/http://www.ceylontoday.lk/51-77047-news-detail-but-wants-exec-presidency-abolished.html|url-status=dead}}</ref> [[ජාතික නිදහස් පෙරමුණ]],<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=විමල් ටු බැක් එම්ආර් |url=http://www.dailymirror.lk/54465/wimal-says-backing-mr|work=[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=19 ඔක්තොම්බර් 2014}}</ref> කම්කරු ජාතික සංගමය<ref>{{cite news|title=එන්යූඩබ් ප්ලෙජ්ස් සපෝට් ෆො ප්‍රසිඩන්ට් රාජපක්ෂ ඇට් අප්කමිං ඉලෙක්ෂන්ස්|url=http://newsfirst.lk/english/2014/10/national-union-workers-support-president-rajapaksa-presidential-election-watch-report/59889|work=[[නිව්ස් ෆස්ට්]]|date=25 ඔක්තෝබර් 2014|access-date=2014-12-06|archive-date=2014-11-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129084204/http://newsfirst.lk/english/2014/10/national-union-workers-support-president-rajapaksa-presidential-election-watch-report/59889|url-status=dead}}</ref> සහ [[කදුරට ජනතා පෙරමුණ]]<ref>{{cite news|title=අප්කන්ට්‍රි ටැමිල් පාටි ටු සපෝට් ප්‍රසිඩන්ට් ඇට් ඉලෙක්ෂන්ස්|url=http://www.ft.lk/2014/11/11/upcountry-tamil-party-to-support-president-at-elections/|work=[[ඩේලි එෆ්ටී]]|date=11 නොවැම්බර් 2014|access-date=2014-12-06|archive-date=2016-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160328194317/http://www.ft.lk/2014/11/11/upcountry-tamil-party-to-support-president-at-elections|url-status=dead}}</ref> ඇතුළු එජනිස සංඝටක සුළු පක්ෂ කිහිපයක සහයෝගය ඔහු හට ලැබී ඇත. ===මෛත්‍රීපාල සිරිසේන=== මැතිවරණය සඳහා පෙර සුදානම් කාලය තුල දී විපක්ෂයේ පොදු අපේක්ෂක ලෙසින් යෝජනා කිරීමට බොහෝ නම් ඉදිරිපත් කෙරිණි: හිටපු ජනාධිපති [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]], [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි]] නායක [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]], එජාප නායකත්ව මණ්ඩල සභාපති [[කරු ජයසූරිය]], හිටපු අග විනිසුරු [[ශිරාණි බණ්ඩාරනායක]] සහ සාධාරණ සමාජයක් සඳහා වූ ජාතික ව්‍යාපාරයේ නායක [[මාදුළුවාවේ සෝභිත තෙරණුවෝ]] යන අය ඒ අතර වූහ.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=එක්ස්ට්‍රීමිස්ට් බුඩිස්ට් මූව්මන්ට් ඉන් ශ්‍රී ලංකා සේස් රනිල් ඊස් ද මෝස්ට් සූටබල් කොමන් කැන්ඩිඩේට්|url=http://www.colombopage.com/archive_14B/Nov19_1416336176CH.php|work=කලම්බු පේජ් |date=19 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=හූ ෂුඩ් දි ඔපොෂිෂන් ෆීල්ඩ් ඈස් කොමන් නැන්ඩිඩේට් ඇට් ප්‍රසිඩන්ෂල් ඉලෙක්ෂන්?|url=http://www.adaderana.lk/yourvoice/who-should-the-opposition-field-as-common-candidate-at-presidential-election/|work=[[අද දෙරණ]]|date=3 ඔක්තොම්බර් 2014}}</ref> කෙසේ වෙතත්, 2014 නොවැම්බර් 21 දින මැතිවරණය ප්‍රකාශයට පත් කිරීමෙන් පසුව එජාපය විසින් හෙළි කරන ලද්දේ විපක්ෂයේ පොදු අපේක්ෂකයා වන්නේ [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] බව ය.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=අයෑම් ද කොමන් කැන්ඩිඩේට්: මෛත්‍රිපාල|url=http://www.dailymirror.lk/budget/57103|newspaper=[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)|ඩේලි මිරර්]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last1=ඩලිමා|first1=බෙල්ලා|title=යූඑන්පී ටු එක්ස්ටෙන්ඩ් දෙයාර් සපෝට් ටු මෛත්‍රිපාල සිරිසේන|url=http://newsfirst.lk/english/2014/11/unp-extend-support-maithirpala-sirisena/63954|work=[[නිවුස් ෆර්ස්ට්]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref> විපක්ෂ සන්ධානය වෙත පිල් මාරු කිරීමට පෙර සිරිසේන මහතා විසින් රාජපක්ෂ රජයේ සෞඛ්‍යය ඇමති හා ශ්‍රිලනිපයේ මහ ලේකම් තනතුරු දරනු ලැබී ය.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=මෛත්‍රිපාල සිරිසේන ඔෆ් එස්එල්එෆ්පී ඉමර්ජර්ස් ඈස් කොමන් ඔපෂිෂන් කැන්ඩිඩේට් කන්ටෙස්ටිං රාජපක්ෂ |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=37495|work=[[ටැමින්නෙට්]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|last1=එදිරිසිංහ|first1=දසුන්|title=මෛත්‍රීපාල ප්‍රොමිසස් ටු ස්ක්‍රැප් ප්‍රසිඩන්සි විතින් 100 ඩේස්|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=114605|work=[[දි අයිලන්ඩ් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=22 නොවැම්බර් 2014}}</ref> ===සුළු අපේක්ෂකයෝ=== අනෙකුත් අපේක්ෂකයින් දහ හත්දෙනා සුළු දේශපාලන පක්ෂයන් හා ස්වාධීනයන් ලෙස පැමිණ ඇත.<ref>{{cite news|title=නයින්ටීන් කැන්ඩිඩේට්ස් ෆයිල් නොමිනේෂන්ස්|url=http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/36039-nineteen-candidates-file-nominations.html|work=[[ද නේෂන් (ශ්‍රී ලංකාව)]]|date=8 දෙසැම්බර් 2014|access-date=2014-12-16|archive-date=2014-12-08|archive-url=https://archive.today/20141208211956/http://www.nation.lk/edition/breaking-news/item/36039-nineteen-candidates-file-nominations.html|url-status=dead}}</ref> * විමල් ගීගනගේ, [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික පෙරමුණ]] * අයි. එම්. ඉල්යාස්, ස්වාධීන * [[සිරිතුංග ජයසූරිය]], [[එක්සත් සමාජවාදී පක්ෂය (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් සමාජවාදී පක්ෂය]] * ජයන්ත කුලතුංග, එක්සත් ලංකා මහා සභාව * [[ඒ. එස්. පී. ලියනගේ]], [[ශ්‍රී ලංකා කම්කරු පක්ෂය]] * සුන්දරම් මහේන්ද්‍රන්, [[නව සම සමාජ පක්ෂය]] * සරත් මනමේන්ද්‍ර, [[නව සිහළ උරුමය]] * මෞලවි ඉබ්‍රාහිම් මොහොමඩ් මිෂ්ලාර්, එක්සත් සාම පෙරමුණ * [[දුමින්ද නාගමුව]], [[පෙරටුගාමී සමාජවාදී පක්ෂය]] * රුවන්තිලක පේදුරු, [[එක්සත් ලංකා ජනතා පක්ෂය]] * අනුරුද්ධ පොල්ගම්පොළ, ස්වාධීන * ප්‍රසන්න ප්‍රියංකර, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජාතික ව්‍යාපාරය * නාමල් අජිත් රාජපක්ෂ, අපේ ජාතික පෙරමුණ * බත්තරමුල්ලේ සීලරතන හිමි, ජනසෙත පෙරමුණ * රත්නායක ආරච්චිගේ සිරිසේන, [[දේශප්‍රේමි ජාතික පෙරමුණ]] * මුතු බණ්ඩාර තැමිණිමුල්ල, ඔක්කොම වැසියෝ, ඔක්කොම රජවරු සංවිධානය * පානි විජේසිරිවර්ධන, [[සමාජවාදී සමානතා පක්ෂය (ශ්‍රී ලංකාව)|සමාජවාදී සමානතා පක්ෂය]] ==චර්යාව== අතීතයේ පැවැති ශ්‍රී ලාංකික මැතිවරණ මෙන්ම, මෙම මැතිවරණයද, ප්‍රචණ්ඩත්වය, රාජ්‍ය සම්පත් අයථා පරිහරණය සහ මැතිවරණ නීති වල අනෙකුත් කඩකිරීම් වලින් ලක්ෂණෝපේත විය. ජාහෙඋ පක්ෂය, එජනිස රජයෙන් ඉවත් වී දින දෙකකට පසුව, [[බොරැල්ල]] ප්‍රදේශයේ ජාහෙඋ පාම [[අතුරලියේ රතන තෙරණුවෝ|අතුරලියේ රතන තෙරණුවන්ට]] හිමි බෞද්ධ [[විහාරය|විහාරයක්]] වෙත, 2014 නොවැම්බර් 20 දිනදී ප්‍රහාර එල්ල කෙරිණි.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=බුඩිස්ට් විහාර ඔෆ් ජේඑච්යූ පාර්ලිමෙන්ටේරියන් ඇටෑක්ඩ් ඉන් සවුත් |url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=37493|work=[[ටැමිල්නෙට්]]|date=20 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ස්ටෝන් ඇටෑක් ඇට් සදහම් විහාර ඔෆ් රතන තේරෝ |url=http://www.ceylontoday.lk/16-78186-news-detail-stone-attack-at-sadaham-sewana-vihara-of-rathana-thero.html|work=[[සිලෝන් ටුඩේ]]|date=20 නොවැම්බර් 2014}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=රතන තේරෝ ස්ටෑන්ඩ්ස් හිස් ග්‍රවුන්ඩ්, රිෆියුසර්ස් ටු හෑන්ඩ් ඕවර් ආශ්‍රම් |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=114568|work=[[දි අයිලන්ඩ් (ශ්‍රී ලංකා)]]|date=21 නොවැම්බර් 2014}}</ref> ===මැතිවරණ අභිමන්ත්‍රණය=== {{Empty section}} ===මාධ්‍ය අපයෙදුම=== {{Empty section}} ===රාජ්‍ය දේපළ අයථාභාවිතය=== {{Empty section}} ==ප්‍රතිඵල== ===ජාතික=== {{ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2015}} ===දිස්ත්‍රික්ක=== [[ගොනුව:Wahlbezirkskarte Praesidentschaft Sri Lanka 2015 si.svg|thumb|මැතිවරණ කොට්ඨාස අනුව වැඩි ඡන්ද ලැබූ අපේක්ෂකයන්: {{legend|#FEC0C6|මෛත්‍රීපාල සිරිසේන }} {{legend|#B0CEFF|මහින්ද රාජපක්ෂ}}]] {{legend|#CE0000|මෛත්‍රීපාල සිරිසේන}} {{legend|#1609F7|මහින්ද රාජපක්ෂ}} {| class="wikitable" |-{{Party shading/NDF}} |[[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන|සිරිසේන]] මහතා දිනූ දිස්ත්‍රික්ක |-{{Party shading/UPFA}} |[[මහින්ද රාජපක්ෂ|රාජපක්ෂ]] මහතා දිනූ දිස්ත්‍රික්ක |} {| class="wikitable sortable" border="1" style="text-align:right;" |- ! valign=bottom rowspan=3|[[ශ්‍රී ලංකාවේ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්ක|මැතිවරණ<br>දිස්ත්‍රික්ක]] !! valign=bottom rowspan=3|[[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත්]] !! colspan=2|[[මහින්ද රාජපක්ෂ|රාජපක්ෂ]] !! colspan=2|[[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන|සිරිසේන]] !!colspan=2|වෙනත් !! rowspan=2 colspan=2|වලංගු ඡන්ද !! valign=bottom rowspan=3|ප්‍රකාශ කිරීම |- ! colspan=2 style="background:{{එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය/මෙටා/වර්ණය}}"| !! colspan=2 style="background:{{නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)/මෙටා/වර්ණය}}"| !! colspan=2| |- ! ඡන්ද !! align=center|% !! ඡන්ද !! align=center|% !! ඡන්ද !! align=center|% !! ඡන්ද !! align=center|% |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[අනුරාධපුරය මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|අනුරාධපුරය]] | align=left|[[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු මැද]] | '''281,161''' | '''53.59%''' | 238,407 | 45.44% | 5,065 | 0.97% | 464,432 | 100% | 77.98 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[කළුතර මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කළුතර]] | align=left|[[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර]] | '''395,890''' | '''52.65%''' | 349,404 | 46.46% | 6,690 | 0.89% | 751,984 | 100% | 82.08 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[කෑගල්ල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කෑගල්ල]] | align=left|[[සබරගමුව පළාත|සබරගමුව]] | '''278,130''' | '''51.82%''' | 252,533 | 47.05% | 6,108 | 1.14% | 536,771 | 100% | 98.80 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[කුරුණෑගල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල]] | align=left|[[වයඹ පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|වයඹ]] | '''556,868''' | '''53.46%''' | 476,602 | 45.76% | 8,154 | 0.78% | 1,041,624 | 100% | 78.82 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ]] | align=left|[[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර]] | 562,614 | 43.40% | '''725,073''' | '''55.93%''' | 8,673 | 0.67% | 1,266,085 | 100% | 81.49 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ]] | align=left|[[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර]] | 664,347 | 49.49% | '''669,007''' | '''49.83%''' | 9,142 | 0.68% | 1,342,496 | 100% | 80.77 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[ගාල්ල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගාල්ල]] | align=left|[[දකුණු පළාත|දකුණ]] | '''377,126''' | '''55.64%''' | 293,994 | 43.37% | 6,691 | 0.99% | 677,811 | 100% | 80.46 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[ත්‍රිකුණාමලය මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] | align=left|[[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර]] | 52,111 | 26.67% | '''140,338''' | '''71.84%''' | 2,907 | 1.49% | 195,356 | 100% | 72.50 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[දිගාමඩුල්ල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|දිගාමඩුල්ල]] | align=left|[[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර]] | 121,027 | 33.82% | '''233,360''' | '''65.22%''' | 3,430 | 0.96% | 357,817 | 100% | 73.85 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[නුවර එළිය මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|නුවර එළිය]] | align=left|[[මධ්‍යම පලාත, ශ්‍රී ලංකා|මධ්‍යම]] | 145,339 | 34.06% | '''272,605''' | '''63.88%''' | 8,822 | 2.07% | 426,766 | 100% | 79.25 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[පුත්තලම මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|පුත්තලම]] | align=left|[[වයඹ පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|වයඹ]] | 197,751 | 48.97% | '''202,073''' | '''50.04%''' | 4,027 | 1.00% | 403,850 | 100% | 72.50 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[පොළොන්නරුව මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] | align=left|[[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු මැද]] | 105,640 | 41.27% | '''147,974''' | '''57.80%''' | 2,382 | 0.93% | 242,140 | 100% | 79.38 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[බදුල්ල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|බදුල්ල]] | align=left|[[ඌව පළාත|ඌව]] | 249,243 | 49.15% | '''249,524''' | '''49.21%''' | 8,303 | 1.64% | 458,104 | 100% | 79.56 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[මඩකලපුව මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|මඩකලපුව]] | align=left|[[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර]] | 41,631 | 16.22% | '''209,422''' | '''81.62%''' | 5,533 | 2.16% | 256,586 | 100% | 69.30 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[මහනුවර මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර]] | align=left|[[මධ්‍යම පලාත, ශ්‍රී ලංකා|මධ්‍යම]] | 378,585 | 44.23% | '''466,994''' | '''54.56%''' | 10,329 | 1.21% | 855,908 | 100% | 79.71 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[මාතර මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|මාතර]] | align=left|[[දකුණු පළාත|දකුණ]] | '''297,823''' | '''57.81%''' | 212,435 | 41.24% | 4,892 | 0.95% | 491,398 | 100% | 99.07 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[මාතලේ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|මාතලේ]] | align=left|[[මධ්‍යම පලාත, ශ්‍රී ලංකා|මධ්‍යම]] | '''158,880''' | '''51.41%''' | 145,928 | 47.22% | 4,214 | 1.36% | 309,022 | 100% | 78.76 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[මොණරාගල මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|මොණරාගල]] | align=left|[[ඌව පළාත|ඌව]] | '''172,745''' | '''61.45%''' | 105,276 | 37.45% | 3,095 | 1.10% | 281,116 | 100% | 79.90 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[යාපනය මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|යාපනය]] | align=left|[[උතුරු පළාත|උතුර]] | 74,454 | 21.85% | '''253,574''' | '''74.42%''' | 12,723 | 3.73% | 340,751 | 100% | 64.22 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[රත්නපුර මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|රත්නපුර]] | align=left|[[සබරගමුව පළාත|සබරගමුව]] | '''379,053''' | '''55.74%''' | 292,514 | 43.01% | 8,517 | 1.25% | 680,084 | 100% | 98.89 % |-{{Party shading/NDF}} | align=left|[[වන්නි මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|වන්නි]] | align=left|[[උතුරු පළාත|උතුර]] | 34,377 | 19.07% | '''141,417''' | '''78.47%''' | 4,431 | 2.46% | 126,725 | 100% | 98.05 % |-{{Party shading/UPFA}} | align=left|[[හම්බන්තොට මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|හම්බන්තොට]] | align=left|[[දකුණු පළාත|දකුණ]] | '''243,295''' | '''63.02%''' | 138,708 | 35.93% | 4,073 | 1.05% | 386,076 | 100% | 81.23 % |- class="sortbottom" style="font-weight:bold" | colspan=2 align=left|එකතුව || 5,768,090 || 47.58% || 6,217,162 || 51.28% || 138,201 || 1.14% || 12,123,452 || 100% || 81.52%% |} ==සටහන්== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|group=N}} ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}} ==අතිරේක සබැඳි == {{කොමන්ස්ප්‍රවර්|Sri Lankan presidential election, 2015|ශ්‍රී ලාංකික ජනාධිපතිවරණය, 2015|position=left}} {{ශ්‍රී ලංකාවේ ඡන්ද විමසීම්}} [[ප්‍රවර්ගය:ආසියාවේ 2015 මැතිවරණ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුල 2015 වසර |ජනාධිපතිවරණය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ජනාධිපතිවරණ|ජනාධිපතිවරණ 2015]] m03bzurji9iswlkklumsetjof088855 2015 චාලි හෙබ්දෝ වෙඩි තැබීම 0 57484 800063 757306 2026-09-24T23:19:41Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800063 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:2015 ''චාලි හෙබ්දෝ'' වෙඩි තැබීම}} {{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර |title = 2015 ''චාලි හෙබ්දෝ'' වෙඩි තැබීම |image = Charlie-Hebdo-2015-11.JPG |image_size = |alt = |caption = ප්‍රහාරයෙන් අනතුරුව |map = |map_size = |map_alt = |map_caption= |location = 11th arrondissement of Paris, [[ප්‍රංශය]]<ref>{{cite web|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/france/11330241/Charlie-Hebdo-shooting-several-terror-attacks-foiled-in-recent-weeks-says-Francois-Hollande.html|title=Charlie Hebdo shooting: 'several terror attacks' foiled in recent weeks, says Francois Hollande|author=Andrew Marszal|work=The Telegraph|date=7 Jan 2015}}</ref> |target = ''[[චාලි හෙබ්දෝ]]'' සේවකයින් |coordinates= {{coord|48.859246|N|2.370258|E|}} |date = 7 ජනවාරි 2015 |time = 11:00 [[මධ්‍යම යුරෝපීය වේලාව|CET]] |timezone = [[UTC+01:00]] |type = වෙඩි තැබීම |fatalities = 12 |injuries = 10 |perpetrator= |weapons = {{බුලට් යෙදූ ලැයිස්තුව|[[කැලෂ්නිකොෆ් රයිෆලය|කැලෂ්නිකොෆ් රයිෆල]]|[[රොකට් විදින]]|[[පතොරම් තුවක්කුව|පතොරම් තුවක්කු]]}}<ref>{{cite web|url=http://www.lesechos.fr/politique-societe/societe/0204060137070-en-direct-fusillade-au-siege-de-charlie-hebdo-1081010.php|title=En DIRECT Attaque à Charlie Hebdo : "C'est un attentat terroriste", dit François Hollande|date=7 January 2015|work=lesechos.fr|language=French}}</ref> |numpart = |motive = }} 2015 ජනවාරි 7 වන දින මධ්‍යම යුරෝපීය වේලාවෙන් පැය 11:00 ට පමණ (10:00 [[සමායෝත සාර්වත්‍ර වේලාව|UTC]]), මුහුණ ආවරණය කරගත් තුවක්කුකරුවන් තිදෙනෙකු විසින්, ප්‍රංශ උපහාසාත්මක සඟරාවක් වූ ''[[චාලි හෙබ්දෝ]]'' සඟරාවට අයත් [[පැරිස්]]හී ප්‍රධාන කාර්යාලය තුළ දී පුද්ගලයෝ දොළොස් දෙනෙකු වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදී.<ref name="guardian" /><ref>{{Cite web | url = http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-30710883 | title = Gun attack on French magazine Charlie Hebdo kills 11 | publisher = BBC News | accessdate = 7 January 2015 | date = 7 January 2015}}</ref> ගොඩනැගිල්ලට ඇතුළු වූ තුවක්කුකරුවෝ ස්වයංක්‍රීය ගිනි අවි භාවිතයෙන් වෙඩි පහර පනහක් පමණ එල්ල කොට, මෝටර් රථයකින් පළා ගොස් තිබිණි.<ref name=live>{{cite web | url= http://www.bbc.co.uk/news/live/world-europe-30710777 | title = Charlie Hebdo attack &ndash; latest | publisher = BBC News | accessdate = 7 January 2015 | date = 7 January 2015}}</ref> 1989 වසරේ [[ක්‍රිස්ටියන් ඩෝනියර්]] විසින් සිදුකල සමූල ඝාතනයෙන් අනතුරුව සාමකාමී ප්‍රංශය තුල සිදුවූ දරුණුතම හා දෙවැනි මිලේච්ඡ ප්‍රහාරය ලෙස මෙය සඳහන් වේ.<ref name=live/><ref>{{Cite web | url = http://www.msn.com/en-us/news/world/ten-dead-in-shooting-at-french-satirical-weekly/ar-AA7Spbm | title = 12 dead in Paris newspaper attack: prosecutors | publisher = MSN News | accessdate = 7 January 2015 | date = 7 January 2015}}</ref><ref>{{Cite web | url = http://www.bloomberg.com/news/2015-01-07/shots-at-charlie-hebdo-weekly-in-paris-leave-six-injured.html | title = Paris on Terrorism Alert After 11 Killed in Magazine Attack | publisher = Bloomberg | accessdate = 7 January 2015 | date = 7 January 2015}}</ref> ==සිදුවීම== 2015 ජනවාරි 7 වන දින උදෑසන, මුහුණ ආවරණය කරගත් තුවක්කුකරුවන් තිදෙනෙකු විසින් ''චාලි හෙබ්දෝ'' කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලට ඇතුළුව එල්ල කරන ලද වෙඩි ප්‍රහාර වලට ගොදුරු වීමෙන් පුද්ගලයෝ 12 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට හා තවත් පස් දෙනෙකු දරුණු ලෙස තුවාල ලබන ලදී.<ref name="guardian">{{cite web |first = Kim |last = Willsher |title = Satirical French magazine Charlie Hebdo attacked by gunmen |url = http://www.theguardian.com/world/2015/jan/07/satirical-french-magazine-charlie-hebdo-attacked-by-gunmen |website = [[The Guardian]] |date = 7 January 2015 |accessdate = 7 January 2015 }}</ref> මියගිය අය අතර පොලිස් නිලධාරීන් දෙදෙනෙකු ද විය.<ref>{{cite web|title=Terrorists shoot officer in Paris during terrorist attack at Charlie Hebdo|url=http://www.liveleak.com/view?i=bc6_1420632668|publisher=LiveLeak|accessdate=7 January 2015}}</ref> ප්‍රහාරක කණ්ඩායම රයිෆල, රොකට් විදින හා පතොරම් තුවක්කු වලින් සන්නද්ධව සිටි බවත්, ප්‍රහාරයෙන් අනතුරුව ඔවුහූ "අපි අපේ මුහම්මද් ශාස්තෘවරයා වෙනුවෙන් පලිය ගත්තා" යනුවෙන් කෑගැසූ බවද වාර්ථාවන්හී සඳහන් විය.<ref>{{cite web|title=Deadly attack on office of French magazine Charlie Hebdo|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-europe-30710883|publisher=BBC News|accessdate=7 January 2015}}</ref> ප්‍රහාරයෙන් පසු තුවක්කුකරුවෝ, සිව්වැන්නෙකු විසින් පදවන ලද මෝටර් රථයකින් Porte de Pantin දක්වා ගමන් කොට, එතැන්හී තවත් කාරයක් පැහැරගනිමින් පලා යන ලදී.<ref name="guardian" /> ===විපතට පත්වූවන්=== ප්‍රහාරයෙන් 12 දෙනෙකු මරණයට පත්ව තවත් පස් දෙනෙකු දරුණු ලෙස තුවාල ලබන ලදී. ''චාලි හෙබ්දෝ'' කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල තුලදී 10 දෙනෙකුත්, පිටතදී පොලිස් නිලධාරීන් දෙදෙනෙකුත් ඝාතනය විය.<ref name="guardian">{{cite web|url=http://www.theguardian.com/world/live/2015/jan/07/shooting-paris-satirical-magazine-charlie-hebdo| title = Charlie Hebdo shooting: twelve dead at Paris offices of satirical magazine – live updates | accessdate = 7 January 2015 | date = 7 January 2015 | work = [[The Guardian]]}}</ref> <gallery mode="packed" heights="180px"> CABU_AOUT_2012.jpg|Cabu 2011-11-02_Incendie_à_Charlie_Hebdo_-_Charb_-_06.jpg|Charb Tignous_20080318_Salon_du_livre_1.jpg|Tignous Salon_du_livre_de_Paris_2011_-_Georges_Wolinski_-_007.JPG|Georges Wolinski </gallery> ==ප්‍රතිචාර== මෙම ප්‍රහාරය ප්‍රංශ ජනපති François Hollande, යුරෝපියානු කොමිෂන් සභාපති Jean-Claude Juncker, ජර්මන් චාන්සලර් [[ඇන්ජෙලා මර්කල්]], ඉතාලි අග්‍රාමාත්‍ය Matteo Renzi, බ්‍රිතාන්‍ය අග්‍රාමාත්‍ය [[ඩේවිඩ් කැමරන්]], රුසියානු ජනපති [[ව්ලැඩිමියර් පූටින්]]<ref name="rt" >{{cite web|url=http://russian.rt.com/article/68042|title=​В Кремле решительно осудили теракт в Париже|publisher=[[RT]]|language=ru|date=2015-01-07}}</ref> ඉන්දියානු අග්‍රාමාත්‍ය [[නරේන්ද්‍ර මෝදි]],<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.outlookindia.com/news/article/Modi-Condemns-Deplorable-Paris-Attack/876109 |access-date=2015-01-07 |archive-date=2015-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107221905/http://www.outlookindia.com/news/article/Modi-Condemns-Deplorable-Paris-Attack/876109}}</ref> සහ අමෙරිකා ජනපති [[බරාක් ඔබාමා]] යන අය විසින් හෙලා දකින ලදී.<ref name=live/> ==මූලාශ්‍ර== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{commonscat|2015 Charlie Hebdo magazine shooting}} 6o45rmww1pcgirakg61tndif2hmoaog ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය 0 59296 800075 771056 2026-09-25T00:22:27Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800075 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සිවිල්වැසියනට ප්‍රහාර | title = ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය | partof = [[ආර්මේනියානු-විරෝධී වාදය |ආර්මේනියානුවන්ට වධ හිංසා පැමිණවීම]] | image = Armenians marched by Ottoman soldiers, 1915.png | image_size = 300px | alt = | caption = අවිගත් ඔටෝමාන් සොල්දාදුවන් විසින් පිරිවරා ගෙන යන ආර්මේනියානු සිවිල් වැසියන්, හාපූට් (කාපෙට්) ඔස්සේ, අසබඩ මෙසිරේ(වර්තමානයේ [[එලාසිග්]]) හී පිහිටි සිරගෙයකට, 1915 අප්‍රේල් හිදී කැඳවාගෙන යමින්. | map = | map_size = | map_alt = | map_caption = | location = [[ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය]] | target = [[ආර්මේනියානුවෝ|ආර්මේනියානු]] ජනගහණය | coordinates = | date = 1915{{#tag:ref|ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය සාමාන්‍ය ලෙසින් බැඳෙනුයේ, ක්‍රෑරකම් අතුරින් බොහෝමයක් සිදුවූ 1915 හා සමගය. මුලාශ්‍රයෙන් මූලාශ්‍රයට කාල පරාසය වෙනස් වෙයි: 1915–1916, 1915–1917, 1915–1918, 1915–1923, 1894–1915, 1894–1923|group="note"}} | type = [[රටින් නෙරපීම]], [[ජන සංහාරය]] | fatalities = 1.5 මිලියන{{#tag:ref|බොහෝ ලෙසින් පිළිගැනෙන සංඛ්‍යාව වන්නේ මිලියන1.5 වුවද,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title = සිස්ටර්නාකැබර්ඩ් මෙමෝරියල් කම්ප්ලෙක්ස් | url= http://www.genocide-museum.am/eng/Description_and_history.php | publisher = [[ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය කෞතුකාගාර-ආයතනය]]}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් | last = කිෆ්නර් | first= ජෝන්| title= ආර්මේනියන් ජෙනොසයිඩ් ඔෆ් 1915: ඇන් ඕවර්වීව් | url = http://www.nytimes.com/ref/timestopics/topics_armeniangenocide.html | work = ද [[නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]]|authorlink = ජෝන් කිෆ්නර් | date=7 දෙසැම්බර් 2007}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස පුවත් | title= ද ෆොර්ගොට්න් හොලෝකාස්ට්: දි ආර්මේනියන් මැසකර් දැට් ඉන්ස්පයර්ඩ් හිට්ලර් | url = http://www.dailymail.co.uk/news/article-479143/The-forgotten-Holocaust-The-Armenian-massacre-inspired-Hitler.html | newspaper= ද [[ඩේලි මේල්]]| date= 11 ඔක්තොම්බර් 2007 | location=ලන්ඩනය}}</ref>, ඇස්තමේන්තුගත සංඛ්‍යාවන් 600,000 සිට 1,800,000 දක්වා විචලනය වෙයි<ref name = "Auron2000">{{උපන්‍යාස පොත | first = යඊර් | last = ඕරන් | title = ද බැනෑලිටි ඔෆ් ඉන්ඩිෆරන්ස්: සයනිස්ම් ඇන්ඩ් දි ආර්මේනියන්ජෙනොසයිඩ් |url = http://books.google.com/books?id=nnUR4hSTb8gC&pg=PA44 |year=2000|publisher = ට්‍රාන්සැක්ෂන් | isbn = 978-0-7658-0881-3 | page = 44}}</ref><ref name = "Forsythe2009">{{උපන්‍යාස පොත | first = ඩේවිඩ් පී. |last=ෆෝසයිත් | title = එන්සයික්ලොෆීඩියා ඔෆ් හියුමන් රයිට්ස් | url = http://books.google.com/books?id=1QbX90fmCVUC&pg=PA98 | date= 11 අගෝස්තු 2009| format = ගූගල් බුක්ස් | publisher= ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය | isbn = 978-0-19-533402-9 | page = 98}}</ref><ref name = "ChalkJonassohn1990">{{උපන්‍යාස පොත | first1 = ෆ්‍රැන්ක් රොබර්ට් | last1 = චෝක් | first2 = කර්ට් | last2 =ජොනස්සොන් | others =Institut montréalais des études sur le génocide | title =ද හිස්ට්‍රි ඇන්ඩ් සෝෂියලජි ඔෆ් ජෙනසයිඩ්: ඇනෑලිසර්ස් ඇන්ඩ් කේස් ස්ටඩීස් | url= http://books.google.com/books?id=UgzAi1DD75wC&pg=PA270 | date = 10 සැප්තැම්බර් 1990|publisher= යේප් විශ්වවිද්‍යාලයීය මුද්‍රණාලය |isbn = 978-0-300-04446-1 |pages= 270–}}</ref>|group ="note"}} | injuries = | victims = <!-- or | victim = --> | perps = [[සංගමය හා ප්‍රගතිය පිළිබඳ කාරක සභාව]] ([[යං ටර්ක්ස්]]) | perpetrators= <!-- or | perpetrator = --> | susperps = <!-- or | susperp = --> | weapons = | numparts = <!-- or | numpart = --> | dfens = <!-- or | dfen = --> | motive = }} '''ආර්මේනියානු සමූලඝාතනය''' ලෙසින්ද,<ref>[http://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-let-me-denounce-genocide-from-the-dock-420011.html රොබර්ට් ෆිස්ක්: ලෙට් මී ඩිනවුන්ස් ජෙනසයිඩ් ෆ්‍රොම් ද ඩොක්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140124204800/http://www.independent.co.uk/voices/commentators/fisk/robert-fisk-let-me-denounce-genocide-from-the-dock-420011.html |date=2014-01-24 }} දි ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්, 14 ඔක්තොම්බර් 2006</ref> '''ආර්මේනියානු ජනසංහාර''' ලෙසින් සහ, ආර්මේනියානුවන් විසින් සාම්ප්‍රදායික ලෙසින්, '''මැඩ් යියරෙන්''' (ආර්මේනියානු: Մեծ Եղեռն, "මහා අපරාධය") යනුවෙන්ද හැඳින්වෙන ,<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |last=මටියොෂන්|first=වාටන්|title=ද සෙල්ෆ් -ඩිලූෂන් ඔෆ් 'ග්‍රේට් කැලෑමිටි': වට් ' මැඩ් යියරෙන්' ඇක්චුවලි මීන්ස් ටුඩේ |url=http://www.armenianweekly.com/2013/01/12/the-self-delusion-of-great-calamity-what-medz-yeghern-actually-means-today/|newspaper=[[ආර්මේනියන් වීක්ලි]]|date=12 ජනවාරි 2013|authorlink=Vartan Matiossian}}</ref> '''ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය'''<ref>{{උපහරණය|publisher=වර්ගඝාත පිළිබඳ ශාස්ත්‍රඥයන්ගේ ජාත්‍යන්තර සම්මේලනය |type=affirmation|title=ආර්මේනියන් ජෙනසයිඩ් |quote= වර්ගඝාත පිළිබඳ ශාස්ත්‍රඥයන්ගේ ජාත්‍යන්තර සම්මේලනයේ, මෙම මහා සභාව විසින් 1997 දී ජූනි 11–3 හිදී මොන්ට්‍රියල් හිදී පැවැත්වුනු එහි සම්මේලනයේදී, යළි සහතික කරනුයේ 1915 දී තුර්කියේදී ආර්මේනියානුවන් ජන සංහාරයට ලක් කිරීම, වර්ගඝාතය වැලැක්වීම හා එයට දඞුවම් පැමිණවීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මුතියෙහි ව්‍යවස්ථාවන් පරිදී වර්ගඝාත අවස්ථාවක් වන බවයි. තුර්කි රජය සහ එහි නිල හා නොනිල නියෝතයන් සහ අනුග්‍රාහකයන් විසින්, මෙම ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, එය විසින් තවදුරටත් හෙළා දකියි.}}</ref> ({{බස-hy|Հայոց Ցեղասպանություն}} ''Hayots Tseghaspanutyun''),{{#tag:ref|Հայոց Ցեղասպանութիւն [[සම්භාව්‍ය ආර්මේනියානු අක්ෂර වින්‍යාසය]] තුල|group="note"}} යනු, [[අධිරාජ්‍ය රජය (ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය)|ඔටෝමාන් රජය]] විසින් ක්‍රමානුකූල ලෙසින්, එහි සුළුතර [[ආර්මේනියානුවෝ|ආර්මේනියානු]] යටත්වැසියන්, වර්තමාන [[තුර්කිය|තුර්කි ජනරජයට]] අයත් බලප්‍රදේශය තුල පිහිටි ඔවුන්ගේ ඓතිහාසික වාසභූමිය වෙතින් සමුච්ඡේදනය කර දැමීමයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙසින් මිය ගිය සම්පූර්ණ ජන සංඛ්‍යාව මිලියන 1 සහ 1.5 අතර යැයි ඇස්මේන්තු කෙරෙයි. ඔටෝමාන් අධිකාරීන් විසින් [[ඉස්තාන්බුල්|කොන්ස්තන්තිනෝපලයේදී]] [[1915 දී ආර්මේනියානු විශිෂ්ටයන් රටින් නෙරපීම|ආර්මේනියානු ප්‍රාඥයන් සහ ප්‍රජා නායකයන් 250 දෙනෙකු]] වට කර අත් අඩංගුවට ගත් 1915 අප්‍රේල් 24 දින, මෙහි ඇරඹුම් දිනය ලෙස සාම්ප්‍රදායිකව සැලකෙයි. පළමුවන ලෝක යුද්ධය අතරතුර හා ඉන් පසුව සිදුකෙරුණු වර්ගඝාතය, අදියර දෙකකින් ක්‍රියාත්මක විය: සමූලඝාතනය සහ බලෙන් හමුදාවට බඳවා ගත්තවුන් වෙතින් බලෙන් වැඩ ගැනුම තුලින්, ගතසවි පිරිමි ජනගහණය තොග පිටින් මහා දැමීම සහ ඉන්පසුව ගැහැණුන්, දරුවන් සහ මහල්ලන් සහ බෙලහීනයන්, [[සිරියානු කාන්තාරය]] දක්වා දිවුනු [[මාරක ප්‍රයාණය|මාරක ප්‍රයාණයන්හී]] යෙදවීම තුලිනි. හමුදා සාමාජිකයන් විසින් ඉදිරියට එලැවුණු නිර්වාසිකයන් හට ආහාර හෝ ජලය හෝ නොලැබුණු අතර, විටින් විට සොරකම්, ස්ත්‍රී දූෂණය සහ, ඝාතනයන්ට මුහුණ දීමට සිදු විය.<ref>{{උපහරණය|first1=හෑන්ස්-ලූකස්|last1=කීසා|first2=ඩොමිනික් ජේ.|last2=ෂලා|language=ජර්මානු|title=Der Völkermord an den Armeniern und die Shoah|trans_title=ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය සහ ෂෝවා|publisher=ක්‍රොෙනාස්|year=2002|isbn=3-0340-0561-X|page=114}}</ref><ref>{{උපහරණය | title = ආර්මේනියා: ද සර්වයිවල් ඔෆ් අ නේෂන් | first = ක්‍රිස්ටොෆර් ජේ. | last = වෝකර් | publisher = ක්‍රෑම් හෙල්ම් | place = ලන්ඩනය | year = 1980 | pages = 200–3}}</ref><ref>{{උපහරණය | title = ද ට්‍රීට්මන්ට් ඔෆ් ආර්මේනියන්ස් ඉන් දි ඔටෝමාන් එම්පයර්, 1915–1916: ෆොලෝඩන්හී විස්කවුන්ට් ග්‍රේ සාමිවරයා වෙත ඉදිරිපත් කෙරුණු ලේඛන | first1 = විස්කවුන්ට් ජේම්ස් | last1 = බ්‍රයිස් | authorlink= ජේම්ස් බ්‍රයිස්, පළමුවන විස්කවුන්ට් බ්‍රයිස් සාමිවරයා | first2 = ආනෝල්ඩ් | last2 = ටොයින්බී | edition = uncensored | editor-first = ආරා | editor-last = සරේෆියන් | place = ප්‍රින්ස්ටන්, [[නිව් ජර්සි |NJ]] | publisher = ගෝමිඩාස් | year = 2000 | isbn = 0-9535191-5-5 | pages = 635–49}}</ref> අනෙකුත් [[ස්වදේශීය ජනයා |ස්වදේශීය]] සහ ක්‍රිස්තියානි වාර්ගික කණ්ඩායම් වු [[ඇසිරියානු වර්ගඝෘතය |ඇසිරියානුවන්]] සහ [[ග්‍රීක වර්ගඝාතය |ඔටෝමාන් ග්‍රීක්වරුන් වැන්නවුන්ද]] [[අධිරාජ්‍ය රජය (ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය)|ඔටෝමාන් රජය]] විසින් සමුච්ඡේදනය කිරීම සඳහා එසේම ඉලක්කගත කෙරුණු අතර, ඔවුනට කල සැලකීමද බොහෝ ඉතිහාසඥයින් විසින් සැලකෙනුයේ එකම වර්ගඝාත ප්‍රතිපත්තියක කොටස් ලෙසිනි. ලොව වටා [[ආර්මේනියානු විසිරිතය|ආර්මේනියානු විසිරිත]] ප්‍රජාවන්ගෙන් බහුතරය බිහි වූයේ මෙම වර්ගඝාතයෙහි සෘජු ප්‍රතිඵලයක් ලෙසිනි. ආර්මේනියානු සමූලඝාතනයෙහි විස්තර වෙතින් ඉපැහැදිලි ලෙසින් භයප්‍රාප්තවූ [[රෆායෙල් ලෙම්කින්]] විසින් 1943 වසරෙහිදී එය සඳහා ''[[වර්ගඝාතය]]'' යන පදය ඈඳනු ලබමින්, නීතික පරාමිතික තුල සිටිමින් ක්‍රමානුකූල සහ පූර්වමර්ශිත සමුච්ඡේදනයන් අර්ථදැක්වීය.<ref>{{උපන්‍යාස ජර්නල් | last = හයිඩ් | first = ජෙනිෆර් | title= පෝලිෂ් ජූ ගේව් ගේව් හිස් ලයිෆ් ඩිෆයිනිං, ෆයිටිං ජෙනසයිඩ් |url = http://www.cnn.com/2008/WORLD/europe/11/13/sbm.lemkin.profile/ |publisher=සීඑන්එන් |date= 2 දෙසැම්බර් 2008 | archiveurl= http://web.archive.org/web/20081203090012/http://www.cnn.com/2008/WORLD/europe/11/13/sbm.lemkin.profile/ | archivedate= 3 දෙසැම්බර් 2008 | url-status= live}}</ref> නූතන [[වර්ගඝාතය|වර්ගඝාතයන්]] අතුරින් එකක් ලෙසින් ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය සැලකෙන්නේ,<ref name="24.04.1998">{{උපන්‍යාස වෙබ් | url = http://www.armenian-genocide.org/Affirmation.153/current_category.7/affirmation_detail.html |title= කවුන්සිල් ඔෆ් යුරප් පාර්ලිමෙන්ටර් එසෙම්බ්ලි රෙසලූෂන් |publisher=ආර්මේනියන් ජෙනසයිඩ් }}</ref><ref name = "Ferguson">{{උපන්‍යාස පොත | authorlink = නියල් ෆර්ගසන් | last = ෆර්ගසන් | first = නියල් | title = ද වෝ ඔෆ් ද වර්ල්ඩ්: ට්වෙන්ටියත්-සෙන්චරි කොන්ෆ්ලික්ට් ඇන්ඩ් ද ඩිසෙන්ට් ඔෆ් ද වෙස්ට් | place = නිව්යෝර්ක් | publisher = පෙන්ගුයින් ප්‍රෙස් | year = 2006 | isbn = 1-59420-100-5 | page = 177}}</ref><ref name = "IAGS">{{උපන්‍යාස ජර්නල් | publisher = ජෙනසයිඩ් වොච් | url = http://www.genocidewatch.org/images/Turkey-_13Jun05ErdoganletterAmericanHistoricalAssociation.pdf | format = PDF | title = අ ලෙටර් ෆ්‍රොම් දි ඉන්ටර්නැෂනල් අසෝෂියේෂන් ඔෆ් ජෙනසයිඩ් ස්කොලර්ස් | date = 13 ජූනි 2005}}</ref> ආර්මේනියානුවන් සමුච්ඡේදනය කිරීමට ඝාතනයන් සිදු කෙරුණු සංවිධානාත්මක ආකාරය පිළිබඳව ප්‍රාඥයින් පෙන්වා දී ඇති බැවින් සහ, [[මහා සමූලඝාතනය |මහා සමූලඝාතනයට]] පසුව, වඩාත්ම අධ්‍යයනයට ලක්වූ දෙවන වර්ගඝාතය එය වන බැවිනි.<ref name="nazi">{{උපහරණය | last = රමුමෙල් | first = ආර් ජේ | title = ද හොලෝකාස්ට් ඉන් කම්පැරටිව් ඇන්ඩ් හිස්ටරිකල් පර්ස්පෙක්ටිව් | journal = ද ජර්නල් ඔෆ් සෝෂල් ඉසූෂ් | volume = 3 | number = 2 | date = 1 අප්‍රේල් 1998}}</ref> 1915 වසරේදී ඔටෝමාන් පාලනය යටතේ ඇරඹුනු, ආර්මේනියානුවන් සමූල ඝාතනය සඳහා, වර්ගඝාතය යන්න, නිරවද්‍ය පදයක් නොවන බවට පවසන, ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයට [[අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යය]] වන තුර්කිය, එය [[ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම |ප්‍රතික්ෂේප කරයි]]. එම ඝාතන, වර්ගඝාත ලෙසින් පිළිගන්නා මෙන්, මෑත වසර වලදී එල්ලවූ පුනාරාගත ඉල්ලීම් වලට මුහුණ දීමට එයට සිදුවිය. අද වන විට, රටවල් විසිදෙකක් විසින් [[ආර්මේනියානු වර්ගඝාතය පිළිගැනුම |එම සමූල ඝාතනයන්. වර්ගඝාතයක් ලෙසින් නිල වශයෙන් පිළිගෙන ඇති අතර]],<ref>[http://www.parliament.am/news.php?cat_id=2&NewsID=7281&year=2015&month=03&day=11&lang=eng ස්පීච්-ලෙක්චර් ඔෆ් ද ආර්ඒ එන්ඒ වයිස් ප්‍රසිඩන්ට් එඩුවර්ඩ් ෂාමාෂනොෆ් ඇට් චාල්ස් යුනිවර්සිටි ඉන් ප්‍රාග්, 11 මාර්තු 2015]</ref> බොහෝ වර්ගඝාත ප්‍රාඥයන් සහ ඉතිහාසඥයින් මෙම අදහසට එකඟ වෙති. [[ෆ්‍රැන්සිස් පාප් වහන්සේ]] විසින් එය විස්තර කෙරුණේ "විසිවන සියවසෙහි පළමුවන වර්ගඝාතය" ලෙසින් වන අතර, එය නිසා තුර්කිය සමග රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සිද්ධියක් ඇති විය. [[රෝමයේ රාජගුරුප්‍රසාදීන් වහන්සේ]] විසින් තමන්වහන්සේගේ මත ප්‍රකාශය වෙනුවෙන් පෙනී සිටිමින් කියා සිටියේ, තමන් පාප් වහන්සේ බවට පත් වීමට වසර සියයකට පෙර ඔටෝමාන් තුර්කිවරුන් විසින් "නිරර්ථක ලෙසින්" ඝාතනය කෙරුණු අහිංසක පුරුෂයන්, සත්‍රීන් සහ දරුවන් පිළිබඳ මතකයට බුහුමන් පිදීම තමන්වහන්සේට නියමිත කර්තව්‍යයක් බවයි. සියළු රාජ්‍ය නායකයන්ගෙන් සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධානයන්ගෙන් එතුමන් තවදුරටත් ඉල්ලා සිටියේ, "ඉස්මතු වී ඇති සත්‍යය පිළිගෙන, ව්‍යාකූලත්වයට හෝ සමථයට හෝ උත්ත්‍යජනය නොවෙමින් එවැනි අපරාධ වලට එරෙහි වන" ලෙසටයි. <ref>[http://www.cbc.ca/m/news/world/pope-francis-calls-armenian-slaughter-first-genocide-of-the-20th-century-1.3029673 පෝප් ෆ්‍රැන්සිස් කෝල්ස් ආර්මේනියන් ස්ලෝටර් ෆර්ස්ට් ජෙනසයිඩ් ඔෆ් දි ට්වෙන්ටියත් සෙන්චරි]</ref> == පසුබිම == {{ප්‍රධාන |ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයෙහි ආර්මේනියානුවෝ |ඔටෝමාන් ආර්මේනියානු ජනගහණය }} === ඔටෝමාන් පාලනය යටතේ ආර්මේනියානුවෝ === ආර්මේනියාව බොහෝ ලෙසින් ඔටෝමාන් පාලනයට නතු වූයේ පහලොස්වන සහ දහසයවන සියවස් තුලදීය. ආර්මේනියානුවන් මහත් බහුතරයක්, ආර්මේනියානු ''[[මිල්ලට් (ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යය)|මිල්ලට්]]'' (ප්‍රජාව) යන නාමය යටතේ කාණ්ඩගත කරනු ලැබ, ඔවුන්ගේ අධ්‍යාත්මික නායකයාවූ [[කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ ආර්මේනියානු පීතෘමූලිකයා]] විසින් සැපයනු නායකත්වය යටතේ, ඔටෝමාන් අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර පළාත්වල ( [[තුර්කි ආර්මේනියාව]] හෝ [[බටහිර ආර්මේනියාව]] ලෙසින් පොදුවේ ව්‍යවහාරය විය) එක්තැන් කර තිබුනද, බටහිර පළාත්වල මෙන්ම අගනුවර [[ඉස්තාන්බුල්|කොන්ස්තන්තිනෝපලයේද]] විශාල ප්‍රජාවන් පදිංචිව සිටියහ. ආර්මේනියානුවන් අතිබහුතරයක් අයත්වූ [[ආර්මේනියානු අපෝස්තලික සභාව |ආර්මේනියානු අපෝස්තලික]] සහ, [[ආර්මේනියානු කතෝලික සභාව |ආර්මේනියානු කතෝලික]] සහ [[ආර්මේනියානු ඉවැන්ජලිකල් සභාව |ආර්මේනියානු ප්‍රොතෙස්තන්ත]] ප්‍රජාවන් ලෙසින්, ආගමික නිතායයන් තුනකින් ආර්මේනියානු ප්‍රජාව සමන්විත වී තිබුණි. ඔටෝමාන් රජයේ ඉතාමත් සුළු මැදිහත්වීමක් සහිත ස්වීය පාලන ක්‍රමයක් යටතේ තමන් පාලනය කරගැනුමට, මිල්ලට් ක්‍රමය යටතේ, ආර්මේනියානු ප්‍රජාවට ඉඩ සලසා තිබුණි. අධිරාජ්‍යයේ නාගරික කේන්ද්‍ර සහ, ඩූසියන්වරු (රාජකීය මුදල් අච්චු පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂවරු), [[බැලියන් පවුල |බැලියන්වරු]] (ප්‍රධාන රාජකීය වාස්තු විද්‍යාඥයෝ) සහ [[ඩේඩියන් පවුල |ඩේඩියන්වරු]] (වෙඩිබෙහෙත් පාලකයන් සහ කාර්මික කර්මාන්තශාලා කළමනාකාරවරු) ඇතුළත් අතීශයින් ධනවත් කොන්ස්තන්තිනෝපල්-පදනම් වූ ''අමිරා'' පංතිය හැරුණු විට, බොහෝ ආර්මේනියානුවෝ – දළ වශයෙන් ඔවුන්ගේ ජනගහණයෙන් 70% ක් පමණ – ජීවත් වූයේ දූගී සහ අනතුරුදායක තත්ත්වයන් යටතේ ග්‍රාමීය පිටිසර පළාත් වලය. <ref>{{උපහරණය | author-link = හාකොබ් බාසුමියන් | last = බාසුමියන් | first = හාකොබ් | year = 1982 | contribution = ද ඩුවල් රෝල් ඔෆ් දි ආර්මේනියන් අමිරා ක්ලාස් විතින් ද ඔටෝමාන් ගවර්න්මන්ට් ඇන්ඩ් දි ආර්මේනියන් මිල්ලට් (1750–1850) | title = ක්‍රිස්ටියන්ස් ඇන්ඩ් ජූස් ඉන් දි ඔටෝමාන් එම්පයර්: ද ෆන්ක්ෂනිං ඔෆ් අ ප්ලූරල් සොසයිටි | volume = I | editor1-first = බෙන්ජමින් | editor1-last = බ්‍රෝඩ් | editor2-first = බර්නාඩ් | editor2-last = ලුවිස් | place = නිව්යෝර්ක් | publisher = හෝල්ම්ස් ඇන්ඩ් & මයියර්}}</ref> <ref name = "Barsoumian">{{උපහරණය | last = බාසුමියන් | first = හාකොබ් | year = 1997 | contribution = දි ඊස්ටන් ක්වෙෂ්චන් ඇන්ඩ් ද ටාසිමට් ඊරා | title = දි ආර්මේනියන් පීපල් ෆ්‍රොම් ඒන්ෂන්ට් ටු මොඩර්න් ටයිම්ස් | volume = II: ෆොරින් ඩොමීනියන් ටු ස්ටේට්හුඩ්: ද ෆිෆ්ටීන්ත් සෙන්චරි ටු ද ට්වෙන්ටියත් සෙන්චරි | editor-first = රිචඩ් ජී | editor-last = හොවාන්නිසියන් | editor-link = රිචඩ් ජී. හොවාන්නිසියන් | place = නිව්යෝර්ක් | publisher = සෙන්ට් මාර්ටිංස් | pages = 175–201 | isbn = 0-312-10168-6}}</ref> ඔටෝමාන් ජනසංඛ්‍යාලේඛන සංඛ්‍යා සහ ආර්මේනියානු පීතෘ ශාසනය වෙතින් එකතු කෙරුණු සංඛ්‍යාලේඛන අතර පරස්පරයක් ඇත. පසුවැන්න පරිදී, 1878 වසරෙහිදී, අධිරාජ්‍යය තුල ආර්මේනියානුවන් මිලියන තුනක් (කොන්ස්තන්තිනෝපලයේ සහ [[බෝල්කනය|බෝල්කනයේ]] 400,000 ක්, සුළු ආසියාවේ සහ [[සිලිසියා|සිලිසියාවේ]] 600,000 ක්, [[කුඩා ආර්මේනියාව|කුඩා ආර්මේනියාවේ]] සහ [[කයිසිරි]] අසබඩ පළාත් වල 670,000 ක් සහ, බටහිර ආර්මේනියාවේ 1,300,000 ලෙසින්) ජීවත් වූහ. <ref>{{උපහරණය | last = හම්බරියන් | first = අසාට් එස් | year = 1981 | title = Հայաստանի սոցիալ-տնտեսական և քաղաքական դրությունը 1870–1900 թթ [ආර්මේනියාවේ සමජ -ආර්ථික සහ දේශපාලනික තත්ත්වය, 1870–1900] | trans_title = හිස්ට්‍රි ඔෆ් දි ආර්මේනියන් පීපල් | editor1-first = සාටර් | editor1-last = අග්යාවන් | editor-link = සාටර් අග්යාවන් | editor2 = et al. | place = යේරෙවන් | language = ආර්මේනියානු | publisher = ආර්මේනියානු විද්‍යා ඇකඩමිය | volume = 6 | page = 22}}</ref> == ආශ්‍රිත == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}} == සටහන් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|group="note"}} {{Authority control}} pa4ox47ctd0l9elquw98w5e8snhaagp ටෙල් අවිව් 0 62560 800139 799591 2026-09-25T05:06:22Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800139 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය/වැලිපිල්ල |name = ටෙල් අවිව්-යාෆො |native_name ={{small|{{unbulleted list|{{lang|he|תל אביב-יפו}}}}}} |ISO =Tell ʔabib Yapo |image = [[File:Tlv-skyline01.jpg|300px]] |image_caption = The city skyline from West |image_flag = Flag of Tel Aviv.svg |flag_alt = |image_seal = |seal_alt = Tel Aviv New Logo.svg |image_shield = TelAvivEmblem.svg |shield_alt = |nickname = {{unbulleted list| '[[W:en:White City (Tel Aviv)|ධවල නගරය]]' | 'කිසිදා නොනිදන නගරය' | 'The Bubble' ('බුබුල') | 'TLV'}} |motto = |image_map = |map_alt = |map_caption = |pushpin_map = Israel |pushpin_label_position = |pushpin_map_alt = |pushpin_map_caption = |latd=32 |latm=4 |lats=|latNS=N |longd=34 |longm=47 |longs=|longEW=E |coor_pinpoint = |coordinates_type = |coordinates_display =inline,title |coordinates_footnotes = |subdivision_type = [[ස්වෛරී රාජ්‍ය ලැයිස්තුව|රට]] |subdivision_name = {{ධජය|ඊශ්‍රායලය}} |subdivision_type1 = [[ඊශ්‍රායලයේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]] |subdivision_name1 = [[ටෙල් අවිව් දිස්ත්‍රික්කය|ටෙල් අවිව්]] |subdivision_type2 = අගනගර ප්‍රදේශය |subdivision_name2 = [[W:en:Tel Aviv metropolitan area|ගුෂ් ඩැන්]] |subdivision_type3 = |subdivision_name3 = |established_title = පිහිටුවන ලද්දේ |established_date = {{start date|1909|04|11}} |established_title1 = |established_date1 = |founder = |named_for = |seat_type = |seat = |government_footnotes = |government_type = [[W:en:Mayor-council government|නගරාධිපති-සභා]] |governing_body = ටෙල් අවිව් මහනගර සභාව |leader_title = නගරාධිපති |leader_name = [[W:en:Ron Huldai|රොන් හුල්ඩායි]] |unit_pref = |area_magnitude = |area_footnotes = |area_total_km2 =52 |area_total_sq_mi = |area_land_km2 = |area_land_sq_mi = |area_water_km2 = |area_water_sq_mi = |area_water_percent = |area_urban_km2 =176 |area_urban_sq_mi = |area_metro_km2 =1516 |area_metro_sq_mi = |area_note = |elevation_footnotes = |elevation_m =5 |elevation_ft = |population_footnotes = |population_total =426,138 |population_rank = ඊශ්‍රායලයේ [[W:en:List of Israeli cities|2වන]] ස්ථානය |population_urban =1,339,238 |population_metro =3,642,000 |population_as_of =2014 |population_density_km2=8,195 |population_density_rank= ඊශ්‍රායලයේ [[W:en:List of Israeli cities|12වන]] ස්ථානය |population_density_urban_km2= 7504.4 |population_density_metro_km2= 2291.4 |population_est = |pop_est_as_of = |population_demonym =ටෙල් අවිවි |population_note = |blank_name_sec1 =GDP |blank_info_sec1=[[අමෙරිකා එක්සත් ජනපද ඩොලර්|US$]] 153.3&nbsp;බිලියන <ref name ="brookingsgdp">{{cite web|url=http://www.brookings.edu/research/interactives/global-metro-monitor-3|title=Global city GDP 2014|publisher=Brookings Institution|accessdate=18 November 2014}}</ref> |blank1_name_sec1 =GDP per capita |blank1_info_sec1 =US$ 42,614 <ref name="brookingsgdp" /> |timezone1 =[[W:en:Israel Standard Time|IST]] |utc_offset1 =+2 |timezone1_DST =[[W:en:Israel Summer Time|IDT]] |utc_offset1_DST =+3 |postal_code_type =[[W:en:Postal codes in Israel|තැපැල් කේතය]] |postal_code = |area_code_type =[[W:en:Telephone numbers in Israel|ප්‍රාදේශීය කේතය]] |area_code =+972 (Israel) 3 (City) |website ={{URL|http://tel-aviv.gov.il/eng/Pages/HomePage.aspx|tel-aviv.gov.il}} |footnotes = }} '''ටෙල් අවිව්-යාෆො''' ({{lang-en|Tel Aviv-Yafo}}, {{lang-he|תל אביב-יפו,}}, {{lang-ar|تل أبيب يافا}}) හෝ '''ටෙල් අවිව්''' ({{lang-en|Tel Aviv}}, {{lang-he|תל־אביב}}, {{lang-ar|تل أبيب}}) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ, [[ජෙරුසලෙම]]ට අනතුරුව [[ඊශ්‍රායලය|ඊශ්‍රායලයේ]] දෙවන විශාලතම [[ජනගහනය]]ක් සහිත නගරය යි. {{convert|52|km2|sqmi}} ක භූමි ප්‍රමාණයක් සහිත මෙම නගරයෙහි 426,138ක ජනතාවක් වාසය කරයි. ගුෂ් ඩැන් ලෙසද හැඳින්වෙන [[ටෙල් අවිව් අගනුවර ප්‍රදේශය|ටෙල් අවිව් අගනුවර කලාපයෙහි]] කොටසක් සෑදෙන්නේ මෙම ටෙල් අවිව් නගරයෙන් වන අතර එය ඊශ්‍රායලයේ විශාලතම පරිපාලන ප්‍රදේශය යි. එහි ජනගහනය 3,464,100 ක් වන අත‍ර එය රටෙහි මුළු ජනගහනයෙන් 42% කි. එම පරිපාලන කලාපයෙහි විශාලතම සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ කොටස ටෙල් අවිව්-යාෆො වෙයි.<ref name=autogenerated4>{{cite web|title=Localities, Population and Density per km², by Metropolitan Area and Selected Localities |work=Statistical Abstract of Israel 2013|publisher=[[Israel Central Bureau of Statistics]] |url=http://www1.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_25&CYear=2013|format=PDF|accessdate=7 November 2013|year=2012}}</ref> නගරය පිහිටා ඇත්තේ බටහිර ඊශ්‍රායලයේ [[මධ්‍යදරණී මුහුද|මධ්‍යදරණී]] වෙරළ සීමාවෙහි වන අතර [[W:en:Ron Huldai|රොන් හුල්ඩායි]]ගේ ප්‍රධානිත්වයෙන් යුතු ටෙල් අවිව්-යාෆො නගර සභාව මගින් පාලනය කරනු ලබයි. බොහෝ විදේශ තානාපති කාර්යයාල ටෙල් අවිව් නගරයෙහි පිහිටා ඇත. ටෙල් අවිව් නගර වැසියන්ව [[හීබෲ භාෂාව|හීබෲ භාෂාවෙන්]] පොදුවේ ''ටෙල් අවිවිම්'' ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර පිරිමියෙකු සඳහා ''ටෙල් අවිවි'' යනුවෙන් සහ ගැහැණියක සඳහා ''ටෙල් අවිවිට්'' යනුවෙන්ද ඒක වචන පද භාවිත වෙයි. යුදෙව් ප්‍රජාවන් විසින් ක්‍රි.ව. 1909 දී [[ජෆ්ෆා]] ({{lang-he-n|יָפוֹ}} ''{{transl|he|Yafo}}'') පුරාණ තොටුපළ නගරයට යාබදව ටෙල් අවිව් නගරය පිහිටුවන ලදී. යුදෙව් සරණාගතයින්ගේ සංක්‍රමණයවීම් නිසා ටෙල් අවිව් නගරය ඉක්මනින්ම, එකළ වැඩිවශයෙන් අරාබි ජනයා සිටි ජෆ්ෆා නගරය ඉක්මවා වර්ධනය විය.<ref>85% in 1922, 92% in 1931 (Census reports)</ref> 1950 දී, එනම් [[ඊශ්‍රායලය|ඊශ්‍රායල් ජනරජය]] පිහිටුවීමෙන් වසර දෙකකට පසුව ටෙල් අවිව් සහ ජෆ්ෆා තනි නගරසභාවක් යටතට ගෙන යන ලදී. ටෙල් අවිව්හි ධවල නගරය, 2003 දී [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍ උරුම අඩවි]]යක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref name="UNESCO">{{cite web|url=http://whc.unesco.org/archive/advisory_body_evaluation/1096.pdf |title=The White City of Tel Aviv |accessdate=29 March 2008 |publisher=[[UNESCO]]|format=PDF}}</ref><ref name="times">{{cite news |url=http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/holiday_type/breaks/article3370349.ece |title=Hip and happening in Tel Aviv |work=The Times |date=16 February 2008 |accessdate=16 February 2008 |last=Strimpel |first=Zoe |location=London |archive-date=19 July 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080719184519/http://travel.timesonline.co.uk/tol/life_and_style/travel/holiday_type/breaks/article3370349.ece |url-status=dead }}</ref> ටෙල් අවිව් [[විශ්ව පුරවරය]]ක් වන අතර ලොව 25 වන වඩාත් වැදගත් මූල්‍ය කේන්ද්‍රස්ථානය ද වෙයි<ref>{{cite web|author=Ami Sedghi |url=http://www.longfinance.net/images/GFCI18_23Sep2015.pdf |title=TheGlobal FinancialCentres Index 18 |publisher=QFC |date=1 September 2015 |accessdate=1 September 2015}}</ref>. [[අබු ඩාබි]] වලට පසු මැදපෙරදිග නගර අතුරින් දෙවන විශාලතම ආර්ථිකයට හිමිකම් කියන්නේද ටෙල් අවිව් නගරය යි<ref>{{cite web|author=Ami Sedghi |url=http://www.guardian.co.uk/news/datablog/2012/jun/12/city-cost-of-living-2012-tokyo |title=Which is the world's most expensive city? Cost of living survey 2012 &#124; News &#124; guardian.co.uk |publisher=Guardian |date=12 June 2012 |accessdate=6 November 2012}}</ref>. අන්තර්ජාතික සංචාරකයන් මිලියනයකට අධික ප්‍රමාණයක් වාර්ෂිකව මෙහි පැමිණෙයි<ref name="MasterCard ranks Tel Aviv as fifth most visited city in Middle East and Africa">{{cite news |url=http://www.timesofisrael.com/mastercard-ranks-tel-aviv-as-fifth-most-visited-city-in-middle-east-and-africa/|title=MasterCard ranks Tel Aviv as fifth most visited city in Middle East and Africa |accessdate=12 June 2012|publisher=[[The Times of Israel]] |first=Yoel|last=Goldman |date=12 June 2012}}</ref><ref name="Tourists rank Jerusalem and Tel Aviv among top cities to visit">{{cite news |url=http://www.haaretz.com/travel/travel-news/tourists-rank-jerusalem-and-tel-aviv-among-top-cities-to-visit-1.374032 |title=Tourists rank Jerusalem and Tel Aviv among top cities to visit |accessdate=19 July 2011 |publisher=[[Haaretz]] |first=Tanya |last=Sapty |date=19 July 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111112145431/http://www.haaretz.com/travel/travel-news/tourists-rank-jerusalem-and-tel-aviv-among-top-cities-to-visit-1.374032 |archivedate=12 November 2011 |url-status=live }}</ref>. සජීවී නිශා දිවි පැවැත්මක්, උද්‍යෝගිමත් වාතාවරණයක් සහ 24-පැය සංස්කෘතියක් පවතින බැවින් ටෙල් අවිව් නගරය "කිසිදා නොනිදන නගරය" සහ "සාද අගනුවර" යන අන්වර්ථ නාමවලින් ද හඳුන්වනු ලබයි.<ref name="Top 10 party towns">{{cite news |url=http://www.smh.com.au/travel/the-worlds-top-10-party-towns-20091118-im4q.html |title=The world's top 10 party towns |publisher=[[The Sydney Morning Herald|Sydney Morning Herald]] |date=19 November 2009 |accessdate=19 November 2009}}</ref><ref name="lonelyplanet.com">{{cite web|url=http://www.lonelyplanet.com /usa/new-york-city/travel-tips-and-articles/76165|title=Lonely Planet's top 10 cities for 2011 |accessdate=31 October 2010}}</ref> ==නිරුක්තිය== ''ටෙල් අවිව්'' යනු, [[නහුම් සුකොලොම්]] විසින් [[ජර්මන් භාෂාව|ජර්මන් බසින්]] [[හීබෲ භාෂාව|හීබෲ භාෂාවට]] පරිවර්තනය කරන ලද ''Altneuland'' ''(පැරණි නව භූමිය)'' නමැති කෘතියෙහි හීබෲ නාමය යි. සොකොලොව් එම නම නිර්මාණයේ දී [[ඊස්කීල්]] හී එන [[බැබිලෝනියාව]]ට ආසන්න [[මෙසපොටේමියාව|මෙසපොටේමියානු]] ප්‍රදේශයක් වන [[ටෙල් අබිබ්]] හි නම උපයෝගී කරගෙන තිබිණි. 1910 දී නාම යෝජනා කිහිපයක් අතුරින් ටෙල් අවිව් නාමය තෝරා ගන්නා ලදී. පුරාණ යුදෙව් ජන්මභූමියෙහි පුනර්ජිවයක් යන අදහස කැටි කරගත් බැවින් එම නාමය වඩාත් පිළිගැනීමට ලක්විය. හීබෲ භාෂාවෙන් ''අවිව්'' යනු "වසන්තය" යි. එය නව ජීවය සංකේතවත් කරයි. එමෙන්ම ''ටෙල්'' යනු එකක් මතින් එකක් ගොඩනැගුණු ශිෂ්ටාචාරවල ස්ථර ඒකරාශී වීමෙන් සෑදුණු, මිනිසා විසින් සාදන ලද ගොඩැල්ල යන්නයි. එමගින් පුරාණ බව සංකේතවත් කරයි. හීබෲ බසින් ''යාෆො'' හෙවත්, ජෆ්ෆා යන නාමයෙහි නිරුක්තිය පිළිබඳව විවිධ මත පවතී. ඇතැමුන් විශ්වාස කරන්නේ "ලස්සන" හෝ "සුන්දර" යන අරුත් ඇති හීබෲ වචන වන ''යාෆා'' හෝ ''යෝෆි'' මගින් එය ව්‍යුත්පන්න වූ බවයි. තවත් විශ්වාසයක් වන්නේ නෝවාගේ පුත්‍රයා වන ජාෆෙත් විසින් නගරය පිහිටුවණු ලැබූ බව සහ ඒ නිසාවෙන් ඔහුගේ නම අනුව යමින් නගරයට නම ලැබුණු බවයි.<ref name="VJF">{{cite web |url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/Society_&_Culture/geo/jaffa.html |title=Jaffa |accessdate=16 September 2012 |publisher=[[Jewish Virtual Library]]}}</ref> ==ප්‍රවාහනය== {{ප්‍රධාන ලිපිය|ටෙල් අවිව්හී ප්‍රවාහනය}} [[ගොනුව:Ayalon Highway which runs through Tel Aviv.jpg|thumb|right|upright|ටෙල් අවිව් හරහා දිවෙන [[එයියලුන් මහාමාර්ගය]] ]] පුළුල් පොදු ප්‍රවාහන ජාලයකින් සැපයුම ලබන ටෙල් අවිව්, ප්‍රධාන ගමනාගමන කේන්ද්‍රස්ථානයක් වනඅතර ජාතික ප්‍රවාහන ජාලයෙහි බොහෝ මාර්ග නගරය හරහා දිවෙයි. [[ගොනුව:Channel2 - Tel Aviv.webm|300px|right|[[ඊශ්‍රායෙලි නිවුස් සමාගම]] වෙතින් ටෙල් අවිව් පිළිබඳ කෙටි වීඩියෝවක්|thumb]] ==ආශ්‍රිත== {{reflist}} ==ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ== * Michael Turner, Catherine Weill-Rochant, Geneviève Blondiau, Silvina Sosnovsky, Philippe Brandeis, ''Sur les traces du modernisme, Tel-Aviv-Haïfa-Jérusalem'', CIVA (ed.), Bruxelles 2004. (Hebrew and French) * Catherine Weill-Rochant, ''L'Atlas de Tel-Aviv 1908–2008'', Paris, CNRS Editions, 2008. (Historical maps and photos, French, soon in Hebrew and English) * Catherine Weill-Rochant, ''Bauhaus " – Architektur in Tel-Aviv, L’architecture " Bauhaus " à Tel- Aviv'', Rita Gans (éd.), Zürich, Yad Yearim, 2008. (German and French) * Catherine Weill-Rochant, 'The Tel-Aviv School: a constrained rationalism', ''DOCOMOMO journal'' (Documentation and conservation of buildings, sites and neighbourhoods of the modern movement), April 2009. *{{Cite thesis|degree=PhD|title=Le plan de Patrick Geddes pour la " ville blanche " de Tel Aviv : une part d’ombre et de lumière. Volume 1|url=http://www.bu.univ-paris8.fr/web/collections/theses/RochantThese1.pdf|format=PDF|last=Rochant Weill|first=Catherine|year=2006|publisher=Université Paris 8|location=Paris|accessdate=9 July 2010|archive-date=3 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203073901/http://www.bu.univ-paris8.fr/web/collections/theses/RochantThese1.pdf|url-status=dead}} And: {{Cite thesis|degree=PhD|title=Le plan de Patrick Geddes pour la " ville blanche " de Tel Aviv : une part d’ombre et de lumière. Volume 2|url=http://www.bu.univ-paris8.fr/web/collections/theses/RochantThese2.pdf|format=PDF|last=Rochant Weill|first=Catherine|year=2006|publisher=Université Paris 8|location=Paris|accessdate=9 July 2010|archive-date=3 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091203073505/http://www.bu.univ-paris8.fr/web/collections/theses/RochantThese2.pdf|url-status=dead}} * Catherine Weill-Rochant, ''Le travail de Patrick Geddes à Tel-Aviv, un plan d'ombre et de lumière'', [[Saarbrücken]], ةditions Universitaires Européennes, May 2010. * Jochen Visscher (ed.): ''Tel Aviv The White City'', Photographs by Stefan Boness, JOVIS Verlag Berlin 2012, ISBN 978-3-939633-75-4 ==බාහිර සබැඳි== <!--======================== {{No more links}} ============================ |PLEASE BE CAUTIOUS IN ADDING MORE LINKS TO THIS ARTICLE. Wikipedia | |is not a collection of links nor should it be used for advertising. | | | | Excessive or inappropriate links WILL BE DELETED. | |See [[Wikipedia:External links]] & [[Wikipedia:Spam]] for details. | | | |If there are already plentiful links, please propose additions or | |replacements on this article's discussion page, or submit your link | |to the relevant category at the Open Directory Project (dmoz.org) | |and link back to that category using the {{dmoz}} template. | === {{No more links}} =========--> {{Commons category|Tel Aviv-Yafo}} {{Wikivoyage}} * [http://tel-aviv.gov.il/eng/Pages/HomePage.aspx The official Tel Aviv municipality website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151016045011/http://tel-aviv.gov.il/eng/Pages/HomePage.aspx |date=2015-10-16 }} * [https://web.archive.org/web/20060126234610/http://www.tel-aviv.gov.il/Arabic/ The official Tel Aviv municipality website] {{he icon}} * [http://www.tel-aviv.gov.il/Arabic/ The official Tel Aviv municipality website] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060126234610/http://www.tel-aviv.gov.il/Arabic/ |date=2006-01-26 }} {{ar icon}} * [http://www.israelinarabic.com/?p=605 The History of Tel Aviv] {{ar icon}} * [http://www.visit-tlv.com/ visit-tlv.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200821005747/http://www.visit-tlv.com/ |date=2020-08-21 }} - Tel Aviv-Jaffa Tourism Site * [http://www.telavivfoundation.org/ The Tel Aviv Foundation] * [http://telaviv.busmappa.com/p/bus-map.html Tel Aviv bus map] {{Tel Aviv District}} {{Urban public transport in Israel}} {{Israel Railways}} {{Largest Israeli cities}} {{Paralympic Summer Games Host Cities}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:ටෙල් අවිව්| ]] [[Category:1909 establishments in the Ottoman Empire]] [[Category:Populated places established in 1909]] [[Category:Cities in Israel]] [[Category:Cities in Tel Aviv District]] [[Category:Jewish villages in the Ottoman Empire]] [[Category:Mediterranean port cities and towns in Israel]] [[ප්‍රවර්ගය:ඊශ්‍රායලය]] [[ප්‍රවර්ගය:ලෝක උරුම අඩවි]] [[ප්‍රවර්ගය:ලෝක උරුම]] [[ප්‍රවර්ගය:ආසියාව]] [[ප්‍රවර්ගය:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය 2015]] lndcvmt64e0ylgurs9uerld7e8531m6 ජීව විද්‍යාත්මක පලිබෝධ නාශක 0 63977 800120 794997 2026-09-25T04:32:04Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800120 wikitext text/x-wiki '''ජීව විද්‍යාත්මක පලිබෝධ නාශක''', ({{en|Biopesticides, 'biological pesticides'}}) යනු පළිබෝධ පාලනයට ජීව විද්‍යාත්මක ක්‍රම භාවිතා කීරීමේ ක්‍රමවේදයයි. == අමතර අවධානයට == {{colbegin}} * [[Antagonism (phytopathology)]] * [[Bioherbicide]] * [[Biological pest control]] * [[Bacillus thuringiensis]] * [[Cembratrienol]] * [[Integrated Pest Management]] * [[LUBILOSA]] * [[Pest resistance management plans]] * [[Plant defense against herbivory]] * [[Myxomatosis#Use as a population control agent|Use as a population control agent]] {{colend}} == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|30em}} == භාහිර සබැඳි == {{Commons category|Biopesticides}} * [https://www.acquiremarketresearch.com/industry-reports/bioinsecticides-market/210130/ Bioinsecticides Market] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200330130746/https://www.acquiremarketresearch.com/industry-reports/bioinsecticides-market/210130/ |date=2020-03-30 }} (Acquire Market Research) * [http://www.epa.gov/pesticides/ppdc/2002/regist-biopes.htm Registered Biopesticides 04/29/02] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ''United States Environmental Protection Agency''. Updated 29 March 2002. Retrieved 25 November 2011. * [http://www.ibma.ch/ International Biocontrol Manufacturers' Association] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210411161058/http://www.ibma.ch/ |date=2021-04-11 }} (IBMA) {{pesticides}} {{Authority control}} [[Category:Biopesticides| ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජෛව තාක්ෂණය]] [[Category:Biological pest control]] [[ප්‍රවර්ගය:පළිබෝධ නාශක]] {{stub}} akxd4pf83h3lejrssibj5l46tb3bcl4 සාකච්ඡාව:පරිසර දූෂණය 1 67512 800048 374721 2026-09-24T14:25:50Z ~2026-51689-78 81240 /* sinhala */ නව ඡේදය 800048 wikitext text/x-wiki {{Copied|from=පරිසර දුෂණය|from_oldid=|to=පරිසර දූෂණය|to_oldid=|to_diff=|date=26 අගෝස්තු 2016}} == sinhala == nelith [[විශේෂ:දායකත්ව/~2026-51689-78|~2026-51689-78]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:~2026-51689-78|talk]]) 14:25, 24 සැප්තැම්බර් 2026 (යූටීසී) aobz7pq24nm743hyx5kgffzcp8ubok2 800049 800048 2026-09-24T14:32:03Z Pristome 77242 [[Special:Contributions/~2026-51689-78|~2026-51689-78]] මගින් සිදුකල [[Special:Diff/800048|800048]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:~2026-51689-78|සාකච්ඡා]]) Revert vandalism 800049 wikitext text/x-wiki {{Copied|from=පරිසර දුෂණය|from_oldid=|to=පරිසර දූෂණය|to_oldid=|to_diff=|date=26 අගෝස්තු 2016}} 650jm1j34rfpewk9almhm1d2cnb6u5s ත්‍රස්තවාදී සමූහ ලෙස නම්කල ලැයිස්තු 0 67831 800146 785799 2026-09-25T05:16:35Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800146 wikitext text/x-wiki {{පරිවර්තනය}} {{Terrorism}}ජාතික ආණ්ඩු කිහිපයක් සහ ජාත්‍යන්තර සංවිධාන දෙකක් ඔවුන් විසින් ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස නම් කරන සංවිධාන ලැයිස්තුවක් නිර්මාණය කර ඇත.<ref>{{cite journal|last1=Lundgren|first1=Magnus|last2=Janson|first2=Emma|last3=Lundqvist|first3=Martin|date=2024|title=Introducing the Proscription of Armed Actors Dataset|journal=Journal of Peace Research|doi=10.1177/00223433241255001|doi-access=free}}</ref> පහත දැක්වෙන නම් කරන ලද '''ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් ලැයිස්තුව''' වත්මන් සහ හිටපු ජාතික ආණ්ඩු සහ අන්තර්-රාජ්‍ය සංවිධාන විසින් ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස නම් කරන ලද කණ්ඩායම් ලැයිස්තුගත කරයි. එවැනි තනතුරු බොහෝ විට කණ්ඩායම්වල ක්‍රියාකාරකම් කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කර ඇත. [[File:Destruction_of_Palmyra_by_Islamic_State_(28305884430).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Destruction_of_Palmyra_by_Islamic_State_(28305884430).jpg|alt=Destruction of Palmyra by the Islamic State, one of the largest and most well-known terrorist groups|වම|thumb|285x285පික්|විශාලතම සහ වඩාත්ම ප්‍රසිද්ධ ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් වලින් එකක් වන [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය]] විසින් තල්රා විනාශ කිරීම]] [[ත්‍රස්තවාදය]] ලෙස නම් කර ඇති බොහෝ සංවිධාන තම අරමුණු සාක්ෂාත් කර ගැනීම සඳහා ත්‍රස්තවාදය මිලිටරි උපක්‍රමයක් ලෙස භාවිතා කිරීම ප්‍රතික්ෂේප කර ඇති අතර ත්‍රස්තවාදය පිළිබඳ නීතිමය නිර්වචනය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර සම්මුතියක් නොමැත.<ref name="Williamson2009">{{cite book|last=Williamson|first=Myra|title=Terrorism, War and International Law: The Legality of the Use of Force Against Afghanistan in 2001|url=https://books.google.com/books?id=VAEPngEACAAJ&pg=PA38|year=2009|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-7403-0|page=38|access-date=30 November 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20170220035117/https://books.google.com/books?id=VAEPngEACAAJ&pg=PA38|archive-date=20 February 2017|url-status=live}}</ref><ref name="Schmid2011">{{cite book|last=Schmid|first=Alex P.|author-link=Alex P. Schmid|editor=Alex P. Schmid|title=The Routledge Handbook of Terrorism Research|chapter-url=https://books.google.com/books?id=_PXpFxKRsHgC&pg=PA39|access-date=30 November 2016|year=2011|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-136-81040-4|page=39|chapter=The Definition of Terrorism|archive-url=https://web.archive.org/web/20170220052128/https://books.google.com/books?id=_PXpFxKRsHgC&pg=PA39|archive-date=20 February 2017|url-status=live}}</ref> හුදකලා වෘක ත්‍රස්තවාදයක් ලෙස සැලකෙන ත්‍රස්තවාදයට චෝදනා ලැබූ අනුබද්ධ නොවන පුද්ගලයින් මෙම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් නොවේ. මෙම ලැයිස්තුව ත්‍රස්තවාදී ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකිය හැකි නමුත් ඉහත දක්වා ඇති නිර්ණායක අනුව නිල වශයෙන් නම් නොකළ කණ්ඩායම් ද බැහැර කරයි. == ත්‍රස්තවාදී සංවිධාන ලෙස නම් කළ ලැයිස්තු == === එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ කමිටුව විසිනි === [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය|එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලයේ]] ISIL (Da'esh) සහ [[අල්-කයිඩා සම්බාධක කමිටුව]] විසින් ලැයිස්තුගත කර ඇති සංවිධාන.<ref name="un-qd">{{cite web |title=Security Council Committee pursuant to resolutions 1267 (1999) 1989 (2011) and 2253 (2015) concerning Islamic State in Iraq and the Levant (Da'esh), Al-Qaida and associated individuals, groups, undertakings and entities |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267 |access-date=2 March 2020 |publisher=United Nations Security Council}}</ref> {| class="wikitable" ! colspan="2" |Organization !Designators |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Abdullah_Azzam_Brigades|Abdullah Azzam Brigades]]<!--QDe.144--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list">{{cite web |title=Narrative Summaries of Reasons for Listing (ISIL & Al-Qaida Sanctions Committee) |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries |access-date=2 March 2020 |publisher=United Nations Security Council}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet">{{cite web |author=Ministerio de Justicia y Derechos Humanos de la Nación |title=RePET |url=https://repet.jus.gob.ar/#entidades |access-date=20 February 2020 |language=es}}</ref> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list">{{cite web |title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities) |url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US |access-date=3 March 2020 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain}}</ref> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list">{{cite web |date=21 December 2018 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |archive-date=1 March 2020 |access-date=2 March 2020 |work=Public Safety Canada |publisher=Government of Canada}}</ref> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref name="moj.gov.iq">{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4580.pdf |accessdate=2022-03-04}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1">{{cite web |author=[[National Police Agency (Japan)]] |date=18 February 2022 |title=国際テロリスト財産凍結法第３条に基づき公告された国際テロリスト |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/040218/040218.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302155009/https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/040218/040218.pdf |archive-date=2 March 2022 |language=Japanese |accessdate=2 March 2022}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list">{{cite web |date=24 February 2020 |title=Lists associated with Resolutions 1267/1989/2253 and 1988 |url=https://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolutions-1267-1989-2253-1988 |access-date=2 March 2020 |publisher=New Zealand Police}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2">{{cite news|url=http://www.wam.ae/ar/news/emirates-arab-international/1395272465559.html|date=15 November 2014|newspaper=Emirates News Agency (WAM)|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117230142/http://www.wam.ae/ar/news/emirates-arab-international/1395272465559.html|archive-date=17 November 2014|language=ar|script-title=ar:مجلس الوزراء يعتمد قائمة التنظيمات الإرهابية.|url-status=dead}}</ref><ref name="gulfnews2">{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895|title=UAE publishes list of terrorist organisations|date=15 November 2014|newspaper=Gulf News|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117190405/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895|archive-date=17 November 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="KUNA2">{{cite news|url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2408700&Language=en|title=UAE cabinet endorses new list of terrorist groups|date=15 November 2014|newspaper=Kuwait News Agency|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129034608/https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2408700&Language=en|archive-date=29 November 2014|url-status=dead}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2">{{cite web |title=Proscribed terrorist groups |url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2 |access-date=2 March 2020 |work=[[Home Office]]}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2">{{cite web |title=Foreign Terrorist Organizations |url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227062101/https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |archive-date=27 February 2020 |access-date=2 March 2020 |publisher=United States Department of State}}</ref> |- |{{flagicon image|Islamic State - East Asia Province.svg|size=30px|border=}} |[[:en:Abu_Sayyaf|Abu Sayyaf]]<!--QDe.001--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list">{{cite web |title=Listed terrorist organisations |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/what-australia-is-doing/terrorist-organisations/listed-terrorist-organisations |access-date=19 May 2024 |work=Australian National Security}}</ref> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /><ref name="jp-list2">{{cite web |author=[[National Police Agency (Japan)]] |date=29 October 2021 |title=国際テロリスト財産凍結法第４条及び第６条に基づき指定等を行った国際テロリスト |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/031029/031029.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328223242/https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/031029/031029.pdf |archive-date=28 March 2022 |language=Japanese |accessdate=2 March 2022}}</ref> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list">{{cite web |title=LIST OF INDIVIDUALS, ENTITIES AND OTHER GROUPS AND UNDERTAKINGS DECLARED BY THE MINISTER OF HOME AFFAIRS AS SPECIFIED ENTITY UNDER SECTION 66B(1) |url=http://www.moha.gov.my/images/maklumat_bahagian/KK/kdndomestic.pdf |access-date=10 October 2020 |publisher=Ministry of Home Affairs of Malaysia}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Philippines|Philippines]],<ref name="ph_asg2">{{cite news|url=http://www.sunstar.com.ph/network/local-news/2015/09/11/philippine-court-designates-abu-sayyaf-terrorist-group-429679|title=Philippine court designates Abu Sayyaf a terrorist group|date=11 September 2015|work=Sun Star|access-date=12 September 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924215155/http://www.sunstar.com.ph/network/local-news/2015/09/11/philippine-court-designates-abu-sayyaf-terrorist-group-429679|archive-date=24 September 2015|url-status=live}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|AQMI Flag asymmetric.svg|size=30px}} |[[:en:Aden-Abyan_Islamic_Army|Aden-Abyan Islamic Army]]<!--QDe.009--><!--AKA Islamic Army of Aden--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name=":3">{{cite web |title=Islamic Army of Aden |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/islamic-army-of-aden |access-date=2 March 2020 |publisher=United Nations Security Council}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice2" /> |- | |[[:en:Al-Akhtar_Trust|Al-Akhtar Trust]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name=":6">{{cite web |title=Al-Akhtar Trust |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/al-akhtar-trust-international |access-date=18 May 2024 |publisher=United Nations Security Council}}</ref> [[:en:European_Union|European Union]],<ref>{{CELEX|32009R1102|text=Commission Regulation (EC) No 1102/2009 of 16 November 2009 amending for the 116th time Council Regulation (EC) No 881/2002 imposing certain specific restrictive measures directed against certain persons and entities associated with Usama bin Laden, the Al-Qaida network and the Taliban}}</ref> [[:en:United_States|United States]],<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2003/10/15/world/struggle-for-iraq-money-trail-pakistani-charity-called-terror-front-us-treasury.html|title=THE STRUGGLE FOR IRAQ: MONEY TRAIL; Pakistani Charity Is Called Terror Front by U.S. Treasury|last=O'Brien|first=Timothy L.|date=2003-10-15|work=[[The New York Times]]|access-date=2024-04-03|issn=0362-4331|oclc=1645522}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref>{{Cite web |year=2009 |title=Amendments concerning the heading 'Legal persons, groups and entities' |url=https://www.legislation.gov.uk/eur/2009/1102/annex/division/1/data.xht |access-date=2024-04-03 |website=legislation.gov.uk |format=XHT}}</ref> [[:en:Isle_of_Man|Isle of Man]],<ref>{{Cite web |date=2012-03-26 |title=Financial Sanctions: Al-Qaida |url=https://www.gov.im/about-the-government/departments/the-treasury/news/?altTemplate=ViewCategorisedNews&id=13018 |access-date=2024-04-04 |website=www.gov.im}}</ref> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref>{{Cite web |date=2007-08-09 |title=Pakistan closes offices of Islamic charities |url=https://www.reuters.com/article/idUSL1885545/ |access-date=2024-04-03 |website=[[Reuters]]}}</ref> [[:en:Panama|Panama]],<ref>{{Cite web |last=Cardenas |first=Delia |date=2005-09-29 |title=Subject: Al-Akhtar Trust International. |url=https://www.superbancos.gob.pa/documents/laws_regulations/circulars/2005/circular_51-2005-en.pdf |access-date=2024-04-03 |website=superbancos.gob.pa |page=1}}</ref> [[:en:Switzerland|Switzerland]],<ref>{{Cite web |date=2003-10-14 |title=Bush-Liste 42 |url=https://www.finma.ch/FinmaArchiv/gwg/d/dokumentationen/gesetze_und_regulierung/sanktionen/Bush_Listen/Bush-Liste%2042.pdf |access-date=2024-04-03 |website=[[Swiss Financial Market Supervisory Authority]] |page=1}}</ref> [[:en:South_Africa|South Africa]],<ref>{{Cite web |date=2005-09-23 |title=NOTIFICATION BY PRESIDENT IN RESPECT OF ENTITIES IDENTIFIED BY THE UNITED NATIONS SECURITY COUNCIL: SECTION 25 OF THE PROTECTION OF CONSTITUTIONAL DEMOCRACY AGAINST TERRORIST AND RELATED ACTIVITIES ACT, 2004 |url=https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/201409/28039d.pdf |access-date=2024-04-04 |website=www.gov.za |page=3}}</ref> [[:en:Thailand|Thailand]],<ref>{{Cite web |title=The List of Designated Person |url=https://aps.amlo.go.th/aps/public/unlist/detail/46505 |access-date=2024-04-04 |website=aps.amlo.go.th}}</ref> [[:en:Latvia|Latvia]],<ref>{{Cite web |title=Search in the lists of sanctions |url=https://sankcijas.fid.gov.lv/en/subject/view/113227-ano |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220801112823/https://sankcijas.fid.gov.lv/en/subject/view/113227-ano |archive-date=2022-08-01 |access-date=2024-04-03 |website=fid.gov.lv}}</ref> [[:en:Uzbekistan|Uzbekistan]],<ref name=":4">{{Cite web |title=Террорчилик фаолиятида иштирок этаётган ёки иштирок этишда гумон қилинаётган юридик шахсларнинг халқаро рўйхати |url=https://e-ngo.uz/sys/file/download?file_id=53203 |access-date=2024-04-03 |website=e-ngo.uz |page=7 |format=DOCX}}</ref> [[:en:Cyprus|Cyprus]],<ref>{{Cite web |title=Entity screening for sanctions |url=https://stratlink.meci.gov.cy/sanction/un?sort=sanction.type&order=desc&page=1 |access-date=2024-04-03 |website=meci.gov.cy}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref>{{Cite web |title=Inquiry into extremist movements and radicalism in AustraliaSubmission 3 - Attachment 1 |url=https://www.aph.gov.au/DocumentStore.ashx%3Fid%3D45bfe89e-0246-4217-8310-fad7330a5b6b%26subId%3D702961 |access-date=2024-04-03 |website=aph.gov.au |page=2 |format=PDF}}</ref> [[:en:South_Korea|South Korea]],<ref>{{Cite web |title=공중협박자금조달금지법상 금융거래제한대상자의 지정·수정·취소 : 13명 |url=https://www.kofiu.go.kr/cmn/file/downloadBoard.do%3FseCd%3D0007%26ordrNo%3D83%26fileOrdrNo%3D2 |access-date=2024-04-03 |website=kofiu.go.kr |pages=5–6 |format=HWP}}</ref> [[:en:Nigeria|Nigeria]],<ref>{{Cite web |date=2009-10-27 |title=CIRCULAR TO BANKS AND OTHER FINANCIAL INSTITUTIONS TERRORIST INDIVIDUALS AND ORGANIZATIONS |url=https://www.cbn.gov.ng/OUT/CIRCULARS/BSD/2009/CIRCULAR%20ON%20TERRORIST%20INDIVIDUAL%20AND%20ORGANISATIONS.PDF |access-date=2024-04-03 |website=cbn.gov.ng |page=11}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref>{{Cite web |date=2006-04-27 |title=Designation of Terrorist Entities |url=https://gazette.govt.nz/notice/id/2006-go2662 |access-date=2024-04-04 |website=gazette.govt.nz}}</ref> [[:en:Luxembourg|Luxembourg]],<ref>{{Cite web |date=2005-08-24 |title=CIRCULAR CSSF 05/206 |url=https://www.cssf.lu/wp-content/uploads/cssf05_206eng.pdf |access-date=2024-04-03 |website=[[Commission de Surveillance du Secteur Financier]] |page=3}}</ref> [[:en:Liechtenstein|Liechtenstein]],<ref>{{Cite web |date=2012-03-22 |title=betreffend die Abänderung der Verordnung über Massnahmen gegenüber Personen und Organisationen mit Verbindungen zur Gruppierung "Al-Qaida" |url=https://www.gesetze.li/chrono/html/2012074000?search_text=&search_loc=&sort_col=lgblid&sort_dir=asc&lrnr=&lgblid_von=&lgblid_bis= |access-date=2024-04-04 |website=www.gesetze.li |language=de-CH}}</ref> [[:en:Trinidad_and_Tobago|Trinidad and Tobago]],<ref>{{Cite web |title=CONSOLIDATED LIST OF COURT ORDERS ISSUED BY THE HIGH COURT OF JUSTICE OF THE REPUBLIC OF TRINIDAD AND TOBAGO UNDER SECTION 22B (3) ANTI-TERRORISM ACT, CH. 12:07 |url=https://fiu.gov.tt/wp-content/uploads/Appendix-to-Consolidated-List-CL-04-2016.pdf |access-date=2024-04-03 |website=fiu.gov.tt |page=1}}</ref> [[:en:Moldova|Moldova]],<ref>{{Cite web |title=AL-AKHTAR TRUST INTERNATIONAL |url=https://antiteror.sis.md/content/al-akhtar-trust-international |access-date=2024-04-03 |website=antiteror.sis.md |language=ro}}</ref> [[:en:Israel|Israel]],<ref name=":2">{{Cite web |title=NBCTFIsrael - Terror Organization Designation List |url=https://nbctf.mod.gov.il/he/Announcements/Documents/NBCTFIsrael%2520-%2520Terror%2520Organization%2520Designation%2520List_XL.xlsx |access-date=2024-04-03 |website=nbctf.mod.gov.il |format=XLSX}}</ref> [[:en:Ukraine|Ukraine]],<ref>{{Cite web |date=2005-09-25 |title=НАЦІОНАЛЬНИЙ БАНК УКРАЇНИ Департамент з питань запобігання використанню банківської системи для легалізації кримінальних доходів та фінансування тероризму |url=https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/v9513500-05#Text |access-date=2024-04-03 |website=rada.gov.ua}}</ref> [[:en:Nauru|Nauru]],<ref name=":5">{{Cite web |date=2023-10-07 |title=ANTI-MONEY LAUNDERING AND TARGETED FINANCIAL SANCTIONS ACT 2023 |url=http://www.nauru.gov.nr/media/194211/fiu_notice_on_united_nations_security_council_consolidated_list.pdf |access-date=2024-04-03 |website=nauru.gov.nr |page=224}}</ref> [[:en:Taiwan|Taiwan]],<ref>{{Cite web |title=我國戰略性高科技貨品出口實體管理名單 |url=https://icp.trade.gov.tw/ICP/Download.action%3Ffile%3DgxNvvh0VEiQQV2cmwpPZfg%253D%253D |access-date=2024-04-04 |website=icp.trade.gov.tw |page=5 |format=PDF}}</ref> [[:en:Namibia|Namibia]],<ref>{{Cite web |date=2018-02-19 |title=PUBLICATION OF SANCTION LIST; ISSUING OF FREEZING ORDER AND ISSUING OF ARMS EMBARGO: PREVENTION AND COMBATING OF TERRORIST AND PROLIFERATION ACTIVITIES ACT, 2014 |url=https://archive.gazettes.africa/archive/na/2018/na-government-gazette-dated-2018-02-19-no-6530.pdf |access-date=2024-04-03 |website=archive.gazettes.africa |page=103}}</ref> [[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]],<ref>{{Cite web |title=Terrorçuluğun maliyyələşdirilməsinə qarşı mübarizə çərçivəsində barəsində sanksiya tətbiq edilməli olan şəxslərin Ümumi Siyahısı |url=https://www.taxes.gov.az/uploads/vm/siyahi/07062017.pdf |access-date=2024-04-03 |website=taxes.gov.az |page=55}}</ref> [[:en:Philippines|Philippines]],<ref>{{Cite web |last=Malinis |first=Eduardo T. |date=2009-01-28 |title=Dissemination of AMLG Resolution No. 3 dated January 14, 2009 |url=https://www.insurance.gov.ph/wp-content/uploads/2023/01/CL2009_06.pdf |access-date=2024-04-03 |website=insurance.gov.ph}}</ref> [[:en:France|France]],<ref>{{Cite web |title=Al-Akhtar Trust International |url=https://gels-avoirs.dgtresor.gouv.fr/Gels/RegistreDetail?idRegistre=2737 |access-date=2024-04-03 |website=dgtresor.gouv.fr |language=fr}}</ref> [[:en:Indonesia|Indonesia]]<ref>{{Cite web |title=20191122095143 |url=https://www.ppatk.go.id/backend/assets/uploads/20191122095143.xlsx |access-date=2024-04-03 |website=ppatk.go.id |format=XLSX}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Al-Itihaad_al-Islamiya|Al-Itihaad al-Islamiya]]<!--QDe.002--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice2" /> |- |{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}} |[[:en:Al-Mourabitoun_(militant_group)|Al-Mourabitoun]]<!--QDe.141-->{{efn|United States designation of [[Al-Mourabitoun (militant group)|Al-Mourabitoun]] was done as an alias of [[Al-Mulathameen]].<ref name="us-fto-2013-12-18"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref name="diyaruna">{{cite web |last=al-Taie |first=Khalid |title=Iraqi government freezes assets of 93 terrorism supporting entities |url=https://diyaruna.com/en_GB/articles/cnmi_di/features/2020/02/20/feature-03 |access-date=2021-08-12 |website=Diyaruna |language=en-GB}}</ref><ref name="moj.gov.iq" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto-2013-12-182">{{cite web |date=18 December 2013 |title=Terrorist Designation of the al-Mulathamun Battalion |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2013/218880.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170121132324/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2013/218880.htm |archive-date=21 January 2017 |access-date=5 November 2014 |work=State.gov}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the Al-Nusra Front (Variant).svg|size=30px}} |[[:en:Al-Nusra_Front|Al-Nusra Front]]<!--QDe.137-->{{efn|[[Al-Nusra Front]] is considered an alias of [[Hayat Tahrir al-Sham]] by Canada,<ref name="canada-list"/> New Zealand<ref name="nz-un-list"/> and the United States.<ref name="us-hts">{{cite web|url=https://www.state.gov/amendments-to-the-terrorist-designations-of-al-nusrah-front/|title=Amendments to the Terrorist Designations of al-Nusrah Front|work=United States Department of State|date=31 May 2018|access-date=2 March 2020}}</ref> It is considered an alias of Al-Qaeda by the United Kingdom.<ref name="homeoffice"/> Australia acknowledges that Al-Nusra Front is part of the umbrella group Hayat Tahrir al-Sham, but it does not list Hayat Tahrir al-Sham as a terrorist organization.<ref>{{cite web|url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Jabhat-Fatah-al-Sham.aspx|title=Jabhat Fatah al-Sham|work=Australian National Security|access-date=2 March 2020|archive-date=6 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211006235914/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Jabhat-Fatah-al-Sham.aspx|url-status=dead}}</ref>|group=upper-alpha}} |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="UNAlQaedaamend2">[https://www.un.org/News/Press/docs/2013/sc11019.doc.htm Security Council Al-Qaida Sanctions Committee Amends Entry of One Entity on Its Sanctions List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140927091951/http://www.un.org/News/Press/docs/2013/sc11019.doc.htm|date=27 September 2014}} – [[UN Security Council]], 30 May 2013. Department of Public Information • News and Media Division • New York</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Iran|Iran]],<ref>{{cite web |last=Department |first=Attorney-General's |title=Jabhat al-Nusra |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Jabhatal-Nusra.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170705150617/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Jabhatal-Nusra.aspx |archive-date=5 July 2017 |access-date=13 April 2019 |website=Australian National Security |language=en-au}}</ref> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref>{{cite web |title=القضاء العراقي ينشر اعترافات قيادي في النصرة :شيخ قطري مدّ فصيل ارهابي بمليون دولار شهريا » كلكامش برس |url=https://glgamesh.com/140742--.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210126110833/https://glgamesh.com/140742--.html |archive-date=26 January 2021 |access-date=24 August 2020}}</ref><ref>{{cite web |date=26 June 2020 |title=Qatar and the Al-Nusra Front: an overview of a relationship |url=https://atalayar.com/en/content/qatar-and-al-nusra-front-overview-relationship |access-date=2021-08-12 |website=Atalayar |language=en}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list">{{cite web |date=12 December 2023 |title=The list of prohibited foreign organizations in Kazakhstan |url=https://egov.kz/cms/en/articles/religion/zaprewennye_ordanizacii |access-date=19 May 2024 |publisher=Electronic government of the Republic of Kazakhstan}}</ref> [[:en:Kuwait|Kuwait]],<ref name="KWT">{{cite web |date=7 January 2016 |title=5 Kuwaitis acquitted of funding Daesh, Al-Nusra Front |url=https://www.middleeastmonitor.com/20160107-5-kuwaitis-acquitted-of-funding-daesh-al-nusra-front/}}</ref> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref name="kg-list">{{cite web |date=6 November 2020 |title=21 religious, extremist and terrorist organizations are prohibited in Kyrgyzstan |url=https://en.kabar.kg/news/21-religious-extremist-and-terrorist-organizations-are-prohibited-in-kyrgyzstan/ |access-date=19 May 2024 |website=Kabar}}</ref> [[:en:Lebanon|Lebanon]],<ref name="lbn">{{cite web |date=24 June 2019 |title=إحالة 19 إرهابيا من داعش وجبهة النصرة إلى المحكمة العسكرية اللبنانية |url=https://www.youm7.com/story/2019/6/24/إحالة-19-إرهابيا-من-داعش-وجبهة-النصرة-إلى-المحكمة-العسكرية/4301563 |website=اليوم السابع}}</ref> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Syria|Syria]],<ref>{{cite web |title=المحكمة العسكرية دانت مجموعة تابعة لجبهة النصرة |url=http://www.elnashra.com/news/show/1388290/%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%AD%D9%83%D9%85%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D8%B9%D8%B3%D9%83%D8%B1%D9%8A%D8%A9-%D8%AF%D8%A7%D9%86%D8%AA-%D9%85%D8%AC%D9%85%D9%88%D8%B9%D8%A9-%D8%AA%D8%A7%D8%A8%D8%B9%D8%A9-%D9%84%D8%AC%D8%A8%D9%87%D8%A9-%D8%A7%D9%84%D9%86%D8%B5%D8%B1%D8%A9 |website=elnashra.com |language=ar}}</ref><ref>{{cite web |date=6 October 2016 |title=Al Qaeda-founded rebel group's growth underscores U.S. Challenges in Syria |url=https://www.latimes.com/world/middleeast/la-fg-nusra-syria-20161005-snap-story.html |website=[[Los Angeles Times]]}}</ref> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2">{{cite web |date=2 December 2023 |script-title=ru:Единый федеральный список организаций, в том числе иностранных и международных организаций, признанных в соответствии с законодательством Российской Федерации террористическими |url=http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514033426/http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm |archive-date=14 May 2024 |language=ru}}</ref> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="ksa2">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307|title=Saudi Arabia designates Muslim Brotherhood terrorist group|date=7 March 2014|work=Reuters|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105731/http://www.reuters.com/article/2014/03/07/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307|archive-date=16 October 2015|url-status=live}}</ref> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list">{{cite web |title=The list of terrorists and extremists |url=https://nbt.tj/en/financial_monitoring/perechni.php |access-date=3 March 2020 |publisher=National Bank of Tajikistan}}</ref> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref>{{cite news|url=http://english.al-akhbar.com/content/turkey-blacklists-al-nusra-front-terror-group|title=Turkey blacklists al-Nusra Front as terror group|date=3 June 2014|access-date=3 June 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180914094454/https://english.al-akhbar.com/content/turkey-blacklists-al-nusra-front-terror-group|archive-date=14 September 2018|publisher=[[Al Akhbar (Lebanon)|Al Akhbar]]|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web |title=T.C. Resmî Gazete |url=https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/06/20140603.htm |url-status=dead |website=resmigazete.gov.tr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180914022425/http://www.resmigazete.gov.tr/main.aspx?home=http%3A%2F%2Fwww.resmigazete.gov.tr%2Feskiler%2F2014%2F06%2F20140603.htm&main=http%3A%2F%2Fwww.resmigazete.gov.tr%2Feskiler%2F2014%2F06%2F20140603.htm |archivedate=14 September 2018}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="statenusra2">{{cite web |title=Terrorist Designations of the al-Nusrah Front as an Alias for al-Qa'ida in Iraq |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/12/201759.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130213913/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/12/201759.htm |archive-date=30 January 2017 |access-date=28 June 2013 |work=United States Department of State}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Al-Qaeda|al-Qaeda]]<!--QDe.004--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref>{{cite web |title=Resolutions adopted by the United Nations Security Council since 1946 |url=https://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/index.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140215093204/http://www.un.org/en/sc/documents/resolutions/index.shtml |archive-date=15 February 2014 |access-date=19 February 2014 |publisher=United Nations}}</ref> [[:en:European_Union|European Union]],<ref name="EU2004">{{CELEX|52004DC0700|text=Communication from the Commission to the Council and the European Parliament on the Prevention of and the Fight against Terrorist Financing through measures to improve the exchange of information, to strengthen transparency and enhance the traceability of financial transactions}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Brazil|Brazil]],<ref>{{cite web |date=2011-06-01 |title=O Brasil e o terrorismo internacional |url=https://congressoemfoco.uol.com.br/opiniao/colunas/o-brasil-e-o-terrorismo-internacional/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20231102140923/https://congressoemfoco.uol.com.br/reportagem/o-brasil-e-o-terrorismo-internacional/ |archive-date=2 Nov 2023 |access-date=2020-10-10 |website=Congresso em Foco |language=pt-BR}}</ref> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:China|China]],<ref>{{cite web |date=2 May 2011 |title=Foreign Ministry Spokesperson Jiang Yu's Remarks on the Killing of Al-Qaeda Leader Bin Laden in Pakistan |url=https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xwfw_665399/s2510_665401/2535_665405/t819914.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525101605/https://www.fmprc.gov.cn/mfa_eng/xwfw_665399/s2510_665401/2535_665405/t819914.shtml |archive-date=25 May 2019 |access-date=28 June 2019 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China}}</ref> [[:en:India|India]],<ref name="india2">{{cite web |date=March 2023 |title=LIST OF ORGANISATIONS DESIGNATED AS ‘TERRORIST ORGANIZATIONS’ UNDER SECTION 35 OF THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967, LISTED IN THE 1St SCHEDULE OF THE ACT |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/TERRORIST_ORGANIZATIONS_10032023.pdf |access-date=16 May 2024 |work=[[Ministry of Home Affairs (India)]] |format=PDF}}</ref> [[:en:Indonesia|Indonesia]],<ref>{{cite magazine|title=Indonesia's Long Battle With Islamic Extremism|url=http://time.com/4181557/jakarta-terrorist-attacks-indonesia-isis/|access-date=11 January 2019|magazine=Time|archive-date=19 February 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200219035550/https://time.com/4181557/jakarta-terrorist-attacks-indonesia-isis/|url-status=dead}}</ref> [[:en:Iran|Iran]],<ref name="iranTalkFox2">{{cite news|url=http://www.foxnews.com/story/2007/06/12/iran-wants-to-talk-with-us-just-not-about-nukes/|title=Iran Wants to Talk With U.S.; Just Not About Nukes|last=Moody|first=John|date=12 June 2007|newspaper=Fox News|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225195502/http://www.foxnews.com/story/2007/06/12/iran-wants-to-talk-with-us-just-not-about-nukes/|archive-date=25 December 2013|quote=[...] Al Qaeda, which Shiite-dominated Iran considers a terrorist organization [...]|url-status=live}}</ref> [[:en:Israel|Israel]],<ref name="Israel2006">{{cite web |date=21 March 2006 |title=Summary of indictments against Al-Qaeda terrorists in Samaria |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621152347/http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm |archive-date=21 June 2017 |access-date=4 May 2011 |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref><ref name="justice.gov.il">{{cite web |title=LIST OF DECLARATIONS AND ORDERS – Unofficial Translation |url=http://www.justice.gov.il/NR/rdonlyres/9C960928-70AB-428A-BCCC-2E6091F2BDE3/40880/impa_terror_eng_17012013.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810135338/http://www.justice.gov.il/NR/rdonlyres/9C960928-70AB-428A-BCCC-2E6091F2BDE3/40880/impa_terror_eng_17012013.doc |archive-date=10 August 2014 |access-date=22 September 2020}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofajp2005">{{cite　web |author=Diplomatic Bluebook |year=2005 |title=Japan's Foreign Policy in Major Diplomatic Fields |url=https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2005/ch3-a.pdf |access-date=2 March 2022}}</ref><ref name="Japan">{{cite web |author=Diplomatic Bluebook |year=2002 |title=B. Terrorist Attacks in the United States and the Fight Against Terrorism |url=http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2002/chap1-b.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20070614032134/http://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2002/chap1-b.pdf |archive-date=14 June 2007 |access-date=11 June 2007}}</ref><ref name="jp-list1" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]],<ref name="kg-list" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="pakistanlist">{{cite web |date=24 October 2012 |title=List of bannned organization in Pakistan |url=http://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026232240/http://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan/ |archive-date=26 October 2012 |work=The Express Tribune}}</ref> [[:en:Paraguay|Paraguay]],<ref name="PAR">{{cite web |date=20 August 2019 |title=Paraguay adds Hamas, Hezbollah to terrorism list |url=https://www.middleeastmonitor.com/20190820-paraguay-adds-hamas-hezbollah-to-terrorism-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820181540/https://www.middleeastmonitor.com/20190820-paraguay-adds-hamas-hezbollah-to-terrorism-list/ |archive-date=20 August 2019 |access-date=20 August 2019 |website=Middle East Monitor}}</ref> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref>{{cite web |title=سياسي / وزارة الداخلية: بيان بالمحظورات الأمنية والفكرية على المواطن والمقيم ، وإمهال المشاركين بالقتال خارج المملكة 15 يوما إضافية لمراجعة النفس والعودة إلى وطنهم / إضافة أولى وكالة الأنباء السعودية |url=https://www.spa.gov.sa/viewstory.php?newsid=1206711 |publisher=Spa.gov.sa |accessdate=2022-03-04}}</ref> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref>{{cite web |title=Turkey's Contributions to International Community's Efforts to Fight Terrorism |url=http://www.mfa.gov.tr/turkey_s-contributions-to-international-community_s-efforts-to-fight-terrorism.en.mfa |access-date=16 February 2020 |website=Republic of Turkey Ministry of Foreign Affairs}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}} |[[:en:Al-Qaeda_in_the_Arabian_Peninsula|al-Qaeda in the Arabian Peninsula]]<!--QDe.129--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="SaudiArabiaTerrorist2">{{cite news|url=http://www.kansascity.com/2014/03/07/4873900/saudi-arabia-declares-muslim-brotherhood.html|title=Saudi Arabia declares Muslim Brotherhood a terrorist group|last1=Youssef|first1=Nancy A.|date=7 March 2014|newspaper=[[Kansas City Star]]|access-date=8 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308132814/http://www.kansascity.com/2014/03/07/4873900/saudi-arabia-declares-muslim-brotherhood.html|archive-date=8 March 2014|author2=Adam Baron|url-status=dead}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Al-Qaeda_in_the_Islamic_Maghreb|al-Qaeda in the Islamic Maghreb]]<!--QDe.014--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Ansar al-Sharia (Libya).svg|size=30px}} |[[:en:Ansar_al-Sharia_(Libya)|Ansar al-Sharia (Libya)]]{{efn|Iraq and United States lists Ansar al-Sharia in Libya as two separate organizations: [[Ansar al-Sharia (Libya)|Ansar al-Sharia in Benghazi]] and [[Ansar al-Sharia (Derna)|Ansar al-Sharia in Darnah]].<ref name="moj.gov.iq"/><ref>{{cite web|url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/01/219519.htm |title=Ansar al-Shari'a Organizations and Leaders Terrorist Designations of Three Ansar al-Shari'a Organizations and Leaders |publisher=U.S. Department of State |date=10 January 2014 |access-date=11 August 2014}}</ref>|group=upper-alpha}} |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref name="moj.gov.iq" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref>{{cite web |date=26 November 2014 |title=Turkey blacklists Libya's Ansar al-Sharia – Turkey News |url=https://www.hurriyetdailynews.com/turkey-blacklists-libyas-ansar-al-sharia-74841}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- | |[[:en:Ansar_al-Sharia_(Tunisia)|Ansar al-Sharia in Tunisia]]<!--QDe.143--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref name="moj.gov.iq" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Tunisia|Tunisia]],<ref name="tunisia-2013-08-272">{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-23853241|title=BBC News – Tunisia declares Ansar al-Sharia a terrorist group|date=27 August 2013|access-date=19 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180816134722/https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-23853241|archive-date=16 August 2018|publisher=BBC|url-status=live}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Ansar al-Islam.svg|size=30px}} |[[:en:Ansar_al-Islam_in_Kurdistan|Ansar al-Islam]]<!--QDe.098--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}} |[[:en:Ansar_Dine|Ansar Dine]]<!--QDe.135--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref>{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4542.pdf |accessdate=2022-03-04}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_States|United States]],<ref name="us-fto2" /> [[:en:Canada|Canada]]<ref name="Public Safety Canada-2021">{{cite web |date=2021-02-03 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |access-date=2021-02-03 |website=Public Safety Canada |publication-date=2019-06-21}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Ansaru.svg|size=30px}} |[[:en:Ansaru|Ansaru]]<!--QDe.142--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref name="diyaruna" /><ref name="moj.gov.iq" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- | |[[:en:Armed_Islamic_Group_of_Algeria|Armed Islamic Group of Algeria]]<!--QDe.006--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice2" /><!--United States delisted 10/15/2010--> |- | |[[:en:Osbat_al-Ansar|Osbat al-Ansar]]<!--QDe.007--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Islamic State flag.svg|size=30px|border=}} |[[:en:Boko_Haram|Boko Haram]]<!--QDe.138--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref name="diyaruna" /><ref name="moj.gov.iq" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref>[https://www.un.org/News/Press/docs/2014/sc11410.doc.htm Security Council Al-Qaida Sanctions Committee Adds Boko Haram to Its Sanctions List] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140531023915/http://www.un.org/News/Press/docs//2014/sc11410.doc.htm|date=31 May 2014}} – [[UN Security Council]], 22 May 2014. Department of Public Information • News and Media Division • New York</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Caucasian Emirate.svg|size=30px}} |[[:en:Caucasus_Emirate|Caucasus Emirate]]<!--QDe.131--><!--AKA Emarat Kavkaz--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="UN-2011-07-292">{{cite web |date=29 July 2011 |title=Security Council Committee pursuant to resolutions 1267 (1999) and 1989 (2011) concerning Al-Qaida and associated individuals and entities: QE.E.131.11. EMARAT KAVKAZ |url=https://www.un.org/sc/committees/1267/NSQE13111E.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141105142014/http://www.un.org/sc/committees/1267/NSQE13111E.shtml |archive-date=5 November 2014 |publisher=United Nations}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="statecaucasusemirate2">{{cite web |title=Designation of Caucasus Emirate |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/05/164312.htm |access-date=26 May 2011 |work=United States Department of State}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Egyptian_Islamic_Jihad|Egyptian Islamic Jihad]]<!--QDe.003-->{{efn|[[Egyptian Islamic Jihad]] is considered an alias of [[Al-Qaeda]] by Canada.<ref name="canada-list"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice2" /> |- |{{Flagicon image|Flag of the Taliban.svg|size=30px}} |[[:en:Haqqani_network|Haqqani network]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Harkat-ul-Jihad_al-Islami|Harkat-ul-Jihad al-Islami]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Harkat-ul-Mujahideen.svg|size=30px}} |[[:en:Harkat-ul-Mujahideen|Harkat-ul-Mujahideen]]<!--QDe.008--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:India|India]],<ref name="india2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Harakat Sham al-Islam.svg|size=30px}} |[[:en:Harakat_Sham_al-Islam|Harakat Sham al-Islam]]<!--QDe.149--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_States|United States]],<ref name="US-24September142">{{cite web |date=24 September 2014 |title=Designations of Foreign Terrorist Fighters |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/09/232067.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170121130321/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/09/232067.htm |archive-date=21 January 2017 |access-date=25 September 2014 |publisher=US Department of State}}</ref> [[:en:Morocco|Morocco]]<ref>{{Cite web |title=Décision de la CNASNU n°03/2022, du 07 avril 2022, portant publication de la liste locale |url=https://cnasnu.justice.gov.ma/wp-content/uploads/2022/04/Decision_CNASNU_03_liste-locale_designation_fullfin.pdf |website=CNASNU}}</ref> |- | |[[:en:Harkat_ul-Ansar|Jamiat ul-Ansar]]{{efn|[[Harkat ul-Ansar]] is considered an alias of [[Harkat-ul-Mujahideen]] by the United Nations.<ref name="un-qd-list"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Canada|Canada]],{{Refn|Canada lists [[Harkat ul-Ansar]] under the [[Harkat-ul-Mujahideen]] entry.<ref name="canada-list"/>}} [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:India|India]],<ref name="india2" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]]<ref name="pakistanlist" /> |- | |[[:en:Hayat_Tahrir_al-Sham|Hayat Tahrir al-Sham]]{{efn|The United Kingdom considers Hayat Tahrir al-Sham as an alias of Al-Qaeda.<ref name="homeoffice"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref name="reuters.com">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey-idUSKCN1LG1XM|title=Turkey designates Syria's Tahrir al-Sham as terrorist group|date=31 August 2018|work=Reuters|access-date=13 September 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190530012016/https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-turkey-idUSKCN1LG1XM|archive-date=30 May 2019|url-status=live}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]], [[:en:Morocco|Morocco]]<ref>{{Cite web |date=12 May 2022 |title=Documents: voici la nouvelle liste des individus et des entités classés terroristes par le Maroc |url=https://www.h24info.ma/maroc/documents-voici-la-nouvelle-liste-des-individus-et-des-entites-classes-terroristes-par-le-maroc/ |access-date=2022-10-08 |website=H24info.ma |language=fr-FR}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Islamic_Jihad_Union|Islamic Jihad Union]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:China|China]],<ref name="Dawn-China">{{cite news|url=http://www.dawn.com/news/1051477/three-groups-active-in-xinjiang-banned|title=Three groups active in Xinjiang banned|date=24 October 2013|newspaper=[[Dawn News]]|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161117162526/http://www.dawn.com/news/1051477/three-groups-active-in-xinjiang-banned|archive-date=17 November 2016|url-status=live}}</ref> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref name="kg-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="paklist">{{cite web |date=5 March 2019 |title=Pakistan issues list of 68 proscribed organizations |url=https://www.thenews.com.pk/latest/440185-pakistan-issues-list-of-68-proscribed-organizations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702201951/https://www.thenews.com.pk/latest/440185-pakistan-issues-list-of-68-proscribed-organizations |archive-date=2 July 2019 |access-date=2 July 2019 |work=[[The News International]]}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Islamic_Movement_of_Uzbekistan|Islamic Movement of Uzbekistan]]<!--QDe.010--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:China|China]],<ref name="Dawn-China" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref name="kg-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="paklist" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |[[File:Islamic_State_–_Sahel_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_Sahel_Province.svg|37x37පික්]] |[[:en:Islamic_State_in_the_Greater_Sahara|Islamic State in the Greater Sahara]]<!--QDe.163--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="Public Safety Canada-2021" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref>{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4582.pdf |accessdate=2022-03-04}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |[[File:AQMI_Flag_asymmetric.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:AQMI_Flag_asymmetric.svg|30x30පික්]] |[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant|Islamic State of Iraq and the Levant]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="UNAlQaedaamend2" /> [[:en:European_Union|European Union]],<ref name="berghof-foundation.org2">{{cite news|url=http://www.berghof-foundation.org/fileadmin/redaktion/Publications/Other_Resources/RLM_EU_Terrorist_Listing.pdf|title=EU Terrorist Listing – An Overview about Listing and Delisting Procedures|last1=Wahlisch|first1=Martin|date=2010|access-date=3 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141020224508/http://www.berghof-foundation.org/fileadmin/redaktion/Publications/Other_Resources/RLM_EU_Terrorist_Listing.pdf|archive-date=20 October 2014|publisher=Berghof Peace Support|agency=Berghof Foundation|url-status=live}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:China|China]],<ref>{{cite web |script-title=zh:习近平就我国公民被恐怖组织杀害事件发表讲话 |url=http://www.mfa.gov.cn/web/zyxw/t1316327.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161221030351/http://www.mfa.gov.cn/web/zyxw/t1316327.shtml |archive-date=21 December 2016 |access-date=2020-05-23 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the People's Republic of China |language=zh}}</ref> [[:en:Egypt|Egypt]],<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/egypt-brands-jihadist-isil-a-terrorist-group.aspx?pageID=238&nID=75033&NewsCatID=352|title=Egypt brands jihadist ISIL a 'terrorist group'|date=30 November 2014|work=[[Hürriyet Daily News]]|access-date=20 December 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141221125145/http://www.hurriyetdailynews.com/egypt-brands-jihadist-isil-a-terrorist-group.aspx?pageID=238&nID=75033&NewsCatID=352|archive-date=21 December 2014|url-status=live}}</ref> [[:en:India|India]],<ref name="india2" /> [[:en:Indonesia|Indonesia]],<ref name="Indonesia">{{cite news|url=http://en.tempo.co/read/news/2014/08/02/055596766/BNPT-Declares-ISIS-a-Terrorist-Organization|title=BNPT Declares ISIS a Terrorist Organization|date=2 August 2014|work=Tempo}}</ref>[[:en:Iraq|Iraq]],<ref>{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4546.pdf |accessdate=2022-03-04}}</ref> [[:en:Iran|Iran]],<ref>{{cite web |title=Iran's Khamenei: United States 'created' ISIL |url=https://www.aljazeera.com/news/2017/6/13/irans-khamenei-blames-us-for-regional-instability |publisher=Al Jazeera}}</ref> [[:en:Israel|Israel]],<ref>{{cite web |date=3 September 2014 |title=Ya'alon declared the organization "Islamic State" as a terrorist organization: Report |url=http://www.haaretz.co.il/news/politics/1.2424208 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140907092530/http://www.haaretz.co.il/news/politics/1.2424208 |archive-date=7 September 2014 |access-date=3 September 2014 |work=[[haaretz]]}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Jordan|Jordan]],<ref>{{cite web |title=السجن 5 سنوات لاردني انضم لـ"تنظيم ارهابي" في سوريا |url=https://www.aljoumhouria.com/ar/news/125307 |website=الجمهورية}}</ref> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list" /> [[:en:Kuwait|Kuwait]],<ref name="KWT" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref name="kg-list" /> [[:en:Lebanon|Lebanon]],<ref name="lbn" /><ref>{{cite web |title=Lebanon arrests 3 accused of belonging to IS – Xinhua &#124; English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2020-06/18/c_139149312.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220524132225/http://www.xinhuanet.com/english/2020-06/18/c_139149312.htm |archive-date=24 May 2022 |access-date=28 June 2020}}</ref> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="paklist" /> [[:en:Paraguay|Paraguay]],<ref name="PAR" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="ksa2" /> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref name="turkey2">{{cite web |title=TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ |url=http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html |url-status=dead |website=egm.gov.tr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html |archivedate=14 January 2013}}</ref><ref>{{cite web |title=Archived copy |url=http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/06/20140603-16-1.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140630175643/http://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2014/06/20140603-16-1.pdf |archive-date=30 June 2014 |access-date=15 August 2014}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |[[File:Islamic_State_–_Khurasan_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_Khurasan_Province.svg|31x31පික්]] |[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant_–_Khorasan_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Khorasan Province]]<!--QDe.161--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref>{{cite web |date=27 August 2021 |title=Islamic State Khorasan Province |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Islamic-State-Khorasan-Province.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20211006204711/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Islamic-State-Khorasan-Province.aspx |archive-date=6 October 2021 |access-date=27 August 2021 |website=Australian National Security}}</ref> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref>{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4543.pdf |accessdate=2022-03-04}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:India|India]],<ref name="india2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |[[File:Islamic_State_–_Libya_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_Libya_Province.svg|35x35පික්]] |[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant_–_Libya_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Libya Province]]<!--QDe.165--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref name="IS IQ">{{cite web |title=Microsoft Word |url=https://moj.gov.iq/upload/pdf/4583.pdf |accessdate=2022-03-04}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |[[File:Islamic_State_–_Yemen_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_Yemen_Province.svg|35x35පික්]] |[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant_–_Yemen_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Yemen Province]]<!--QDe.166--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref name="IS IQ" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto1905162">{{cite web |date=19 May 2016 |title=Terrorist Designations of ISIL-Yemen, ISIL-Saudi Arabia, and ISIL-Libya |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257388.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170121122527/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257388.htm |archive-date=21 January 2017 |access-date=1 December 2016 |work=U.S. Department of State}}</ref> |- |[[File:Islamic_State_–_West_Africa_Province.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Islamic_State_%E2%80%93_West_Africa_Province.svg|30x30පික්]] |[[:en:Islamic_State's_West_Africa_Province|Islamic State's West Africa Province]]<!--QDe.162--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Jaishi-e-Mohammed.svg|size=30px}} |[[:en:Jaish-e-Mohammed|Jaish-e-Mohammed]]<!--QDe.019--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:India|India]],<ref name="india2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="pakistanlist" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Jaysh al-Muhajireen wal-Ansar.png|size=30px}} |[[:en:Jaish_al-Muhajireen_wal-Ansar|Jaish al-Muhajireen wal-Ansar]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="US-24September142" /> |- | |[[:en:Jamaah_Ansharut_Daulah|Jamaah Ansharut Daulah]]<!--QDe.164--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Indonesia|Indonesia]],<ref name="Indonesia" /> [[:en:Japan|Japan]]<ref name="jp-list1" /> |- | |[[:en:Jamaah_Ansharut_Tauhid|Jamaah Ansharut Tauhid]]<!--QDe.133--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Indonesia|Indonesia]],<ref name="BNPT's list of terror organization">{{cite web |date=29 December 2021 |title=List of designated terrorist groups, National Counter Terrorism Agency (Indonesia) |url=https://www.liputan6.com/news/read/4841075/bnpt-beberkan-aktivitas-terkini-6-kelompok-jaringan-terorisme-yang-masih-bergerak |website=liputan6.com}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Jama'at_Nasr_al-Islam_wal_Muslimin|Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin]]<!--QDe.159-->{{efn|[[Jama'at Nasr al-Islam wal Muslimin]] is considered an alias of [[Al-Mourabitoun (militant group)|Al-Mourabitoun]] by Canada.<ref name="canada-list"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref>{{cite web |title=Iraqi, international co-operation to end terror financing |url=http://diyaruna.com/en_GB/articles/cnmi_di/features/2018/12/20/feature-01}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{Flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Jamaat-ul-Ahrar|Jamaat-ul-Ahrar]]<!--QDe.152--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="paklist" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto0308162">{{cite web |date=3 August 2016 |title=State Department Terrorist Designations of Jamaat-ul-Ahrar and Mohamed Abrini |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/08/260790.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190414190017/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/08/260790.htm |archive-date=14 April 2019 |access-date=5 August 2016 |publisher=State.gov}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Jemaah_Islamiyah|Jemaah Islamiyah]]<!--QDe.092--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" />[[:en:Indonesia|Indonesia]],<ref name="BNPT's list of terror organization" />[[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp">{{cite web |date=5 July 2002 |title=Implementation of the Measures including the Freezing of Assets against Terrorists and the Like |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2002/7/0705.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406134416/http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2002/7/0705.html |archive-date=6 April 2013 |access-date=21 November 2013 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan}}</ref><ref name="jp-list1" /><ref name="jp-list2" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Jund al-Aqsa.svg|size=30px}} |[[:en:Jund_al-Aqsa|Jund al-Aqsa]]<!--QDe.156--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="reuters">{{cite web |date=17 February 2016 |title=Syrian terrorist list produces 163 names and no agreement |url=https://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-terrorist-idUSKCN0VQ25E |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170602224106/http://www.reuters.com/article/us-mideast-crisis-syria-terrorist-idUSKCN0VQ25E |archive-date=2 June 2017 |access-date=1 July 2017 |work=Reuters}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto200916">{{cite web |date=20 September 2016 |title=State Department Terrorist Designation of Jund al-Aqsa |url=https://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/266479.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203084954/https://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/266479.htm |archive-date=3 February 2017 |access-date=19 February 2017 |publisher=State.gov}}</ref> |- |{{flagicon image|AQMI_Flag_asymmetric.svg|size=30px}} |[[:en:Jund_al-Khilafah|Jund al-Khilafah]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> |- |{{flagicon image|ImamBukhariJamaatflag.png|size=30px}} |[[:en:Katibat_al-Imam_al-Bukhari|Katibat al-Imam al-Bukhari]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref>{{Cite web |title=Microsoft Word - ?????? ??????? |url=https://www.moj.gov.iq/upload/pdf/4490.pdf |access-date=7 October 2023 |website=www.moj.gov.iq}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref name="kg-list" /> [[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |date=22 March 2018 |title=State Department Terrorist Designation of Katibat al-Imam al-Bukhari |url=https://www.state.gov/state-department-terrorist-designation-of-katibat-al-imam-al-bukhari/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190706155009/https://www.state.gov/state-department-terrorist-designation-of-katibat-al-imam-al-bukhari/ |archive-date=6 July 2019 |access-date=22 May 2019 |publisher=U.S. Department of State}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Katibat al-Tawhid wal-Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Katibat_al-Tawhid_wal-Jihad|Katibat al-Tawhid wal-Jihad]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:United_States|United States]],<ref>{{Cite web |title=Terrorist Designation of Katibat al Tawhid wal Jihad |url=https://www.state.gov/terrorist-designation-of-katibat-al-tawhid-wal-jihad/ |access-date=2023-12-14 |website=United States Department of State |language=en}}</ref> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref>{{Cite web |title=Государственная служба финансовой разведки при Министерстве финансов Кыргызской Республики - Всем финансовым учреждениям и нефинансовой категории лиц Кыргыз тилинде бул материал азырынча жеткиликтүү эмес |url=https://www.fiu.gov.kg/news/1154 |access-date=2023-12-19 |website=www.fiu.gov.kg}}</ref> [[:en:Moldova|Moldova]],<ref>{{Cite web |title=KHATIBA AL-TAWHID WAL-JIHAD (KTJ) |url=https://antiteror.sis.md/content/khatiba-al-tawhid-wal-jihad-ktj |access-date=2024-04-03 |website=antiteror.sis.md}}</ref> [[:en:Israel|Israel]]<ref name=":2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Lashkar-e-Taiba.svg|size=30px}} |[[:en:Lashkar-e-Taiba|Lashkar-e-Taiba]]<!--QDe.118--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:India|India]],<ref name="india2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofajp2005" /><ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="pakistanlist" /> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia2" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Lashkar-e-Jhangvi.svg|size=30px}} |[[:en:Lashkar-e-Jhangvi|Lashkar-e-Jhangvi]]<!--QDe.096--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="pakistanlist" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- | |[[:en:Libyan_Islamic_Fighting_Group|Libyan Islamic Fighting Group]]<!--QDe.011--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]]<ref name="nz-un-list" /><!--United Kingdom delisted in November 2019--><!--United States delisted on 12/9/2015--> |- | |[[:en:Moroccan_Islamic_Combatant_Group|Moroccan Islamic Combatant Group]]<!--QDe.089--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:Morocco|Morocco]]<ref>{{Cite news|url=https://www.letemps.ch/monde/un-groupe-actif-europe-six-ans|title=Un groupe actif en Europe depuis six ans|date=2004-04-01|work=Le Temps|access-date=2022-10-24|language=fr|issn=1423-3967}}</ref><!--United States delisted on 10/11/2005--> |- | |[[:en:Movement_for_Oneness_and_Jihad_in_West_Africa|Movement for Oneness and Jihad in West Africa]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" />{{Failed verification|date=March 2020}} |- |{{flagicon image|Flag of Eastern Indonesian Mujahideen (Mujahidin Indonesia Timur).svg|size=30px}} |[[:en:Mujahidin_Indonesia_Timur|Mujahidin Indonesia Timur]]<!--QDe.150--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref>{{cite web |title=UNSC sanctions |url=https://www.un.org/sc/suborg/en/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/mujahidin-indonesian-timur-(mit) |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160910190818/https://www.un.org/sc/suborg/en/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/mujahidin-indonesian-timur-(mit) |archive-date=10 September 2016 |access-date=19 July 2016}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Indonesia|Indonesia]],<ref name="BNPT's list of terror organization" />[[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice2" /> |- | |[[:en:Society_of_the_Revival_of_Islamic_Heritage|Society of the Revival of Islamic Heritage]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia2" /> |- | |[[:en:Tariq_Gidar_Group|Tariq Gidar Group]] |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:United_States|United States]],<ref>{{Cite web |title=State Department Terrorist Designations of the Tariq Gidar Group and Jama'at ul Dawa al-Qu'ran |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257712.htm |access-date=2024-06-20 |website=U.S. Department of State}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref>{{Cite web |year=2019 |title=Commission Implementing Regulation (EU) 2019/507 |url=https://www.legislation.gov.uk/eur/2019/507/annex?view=plain |access-date=2024-06-19 |website=legislation.gov.uk}}</ref> [[:en:Isle_of_Man|Isle of Man]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-28 |title=Financial Sanctions: ISIL (Da’esh) and Al-Qaida |url=https://www.gov.im/news/2019/mar/28/financial-sanctions-isil-daesh-and-al-qaida/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220814185159/https://www.gov.im/news/2019/mar/28/financial-sanctions-isil-daesh-and-al-qaida/ |archive-date=2022-08-14 |access-date=2024-06-19 |website=gov.im}}</ref> [[:en:France|France]],<ref>{{Cite web |title=TARIQ GIDAR GROUP (TGG) |url=https://gels-avoirs.dgtresor.gouv.fr/Gels/RegistreDetail?idRegistre=3138 |access-date=2024-06-19 |website=gels-avoirs.dgtresor.gouv.fr}}</ref> [[:en:Australia|Australia]],<ref>{{Cite web |title=Inquiry into extremist movements and radicalism in AustraliaSubmission 3 - Attachment 1 |url=https://www.aph.gov.au/DocumentStore.ashx%3Fid%3D45bfe89e-0246-4217-8310-fad7330a5b6b%26subId%3D702961 |access-date=2024-06-19 |website=aph.gov.au |format=PDF}}</ref> [[:en:Spain|Spain]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-27 |title=Reglamento de Ejecución (UE) 2019/507 de la Comisión, de 26 de marzo de 2019, por el que se modifica por 297ª vez el Reglamento (CE) nº 881/2002 del Consejo por el que se imponen determinadas medidas restrictivas específicas dirigidas contra determinadas personas y entidades asociadas con las organizaciones EEIL (Daesh) y Al-Qaida. |url=https://www.boe.es/buscar/doc.php?id=DOUE-L-2019-80476 |access-date=2024-06-19 |website=[[Boletín Oficial del Estado]] |language=es}}</ref> [[:en:Latvia|Latvia]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-22 |title=Tariq Gidar Group (TGG) |url=https://sankcijas.fid.gov.lv/entity/download-xml%3Fid%3D6908768-ano |access-date=2024-06-19 |website=sankcijas.fid.gov.lv |format=XML}}</ref> [[:en:Israel|Israel]],<ref name=":2" /> [[:en:Macau|Macau]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-16 |title=Notificação |url=https://www.ccrc.gov.mo/doc/sanctionlists/search/1267/1267(1999)_2019724_En.pdf |access-date=2024-06-19 |website=ccrc.gov.mo |language=pt |format=PDF}}</ref> [[:en:Trinidad_and_Tobago|Trinidad and Tobago]]<ref>{{Cite web |date=2019-05-25 |title=LISTING OF COURT ORDERS ISSUED BY THE HIGH COURT OF JUSTICE OF THE REPUBLIC OF TRINIDAD AND TOBAGO UNDER SECTION 22B (3) ANTI-TERRORISM ACT, CH. 12:07 |url=https://fiu.gov.tt/wp-content/uploads/Appendix-25-March-2019-CL03-2019-CV2019-01223.pdf |access-date=2024-06-19 |website=fiu.gov.tt |format=PDF}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref>{{Cite web |title=国際連合安全保障理事会決議第千二百六十七号等により設置 |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/310412/310412kokuji.pdf |access-date=2024-06-19 |website=npa.go.jp |language=ja |format=PDF}}</ref> [[:en:Taiwan|Taiwan]],<ref>{{Cite web |title=聯合國安全理事會第1267 1989 2253號制裁委員會 |url=https://www.sitca.org.tw/ROC/Money/file/2-1/108.04.01%E4%B8%AD%E4%BF%A1%E9%A1%A7%E5%AD%97%E7%AC%AC1080050645%E8%99%9F%E5%87%BD.pdf |access-date=2024-06-19 |website=sitca.org.tw |language=zh}}</ref> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-23 |title=ENTITIES AND OTHER GROUPS |url=https://sro.mofa.gov.pk/sro-download/51 |access-date=2024-06-19 |website=sro.mofa.gov.pk |format=PDF}}</ref> [[:en:Thailand|Thailand]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-23 |title=Checking the Name of Designated Person under Section 6 and Section 15 (UN List) |url=https://aps.amlo.go.th/aps/public/unlist/detail/46579 |access-date=2024-06-19 |website=aps.amlo.go.th}}</ref> [[:en:South_Africa|South Africa]],<ref>{{Cite web |title=PROCLAMATION NO. 34 OF 2020 |url=https://www.gov.za/sites/default/files/gcis_document/202012/43950proc34.pdf |access-date=2024-06-19 |website=gov.za}}</ref> [[:en:Iraq|Iraq]],<ref>{{Cite web |title=نييباهرإلا لاومأ ديمجت ةنجل رارق |url=https://aml.iq/wp-content/uploads/2021/04/%D9%82%D8%B1%D8%A7%D8%B1-%D8%B1%D9%82%D9%85-12-2.pdf |access-date=2024-06-19 |website=aml.iq |language=ar |format=PDF}}</ref> [[:en:Jordan|Jordan]],<ref>{{Cite web |title=Sanctions |url=https://sanctions.amlu.gov.jo/en/Sanctions/Search?page=25 |access-date=2024-06-19 |website=sanctions.amlu.gov.jo}}</ref> [[:en:Moldova|Moldova]],<ref>{{Cite web |title=TARIQ GIDAR GROUP (TGG) |url=https://antiteror.sis.md/content/tariq-gidar-group-tgg |access-date=2024-06-19 |website=antiteror.sis.md |language=ro}}</ref> [[:en:Uzbekistan|Uzbekistan]],<ref name=":4" /> [[:en:Angola|Angola]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-26 |title=DECLARAÇÃO PÚBLICA DAS NAÇÕES UNIDAS CONSELHO DE SEGURANÇA ISIL (DAESH) E O COMITÊ DE SANÇÕES DA AL-QAEDA ADICIONAM UMA ENTRADA À SUA LISTA DE SANÇÕES |url=https://www.uif.ao/noticia?id=17&idn=43 |access-date=2024-06-19 |website=uif.ao |language=pt}}</ref> [[:en:Nicaragua|Nicaragua]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-22 |title=El Consejo de Seguridad EIIL (Da'esh) y el Comité de Sanciones de Al-Qaida agregan Una Entrada a su Lista de Sanciones |url=https://www.uaf.gob.ni/images/Pdf/Listas_ONU_2019/Marzo/Comunicado-de-Prensa--Lista-1267-22.03.19.pdf |access-date=2024-06-19 |website=uaf.gob.ni |language=es}}</ref> [[:en:Panama|Panama]],<ref>{{Cite web |date=2019-03-22 |title=[VERSIÓN ELECTRÓNICA IRIGIDA A LAS MISIONES PERMANENTES ANTE LA ORGANIZACIÓN DE NACIONES UNIDAS EN NUEVA YORK] |url=https://ssnf.gob.pa/wp-content/uploads/2019/04/Listado-ONU-22-marzo-2019.pdf |access-date=2024-06-19 |website=ssnf.gob.pa |language=es |format=PDF}}</ref> [[:en:Nauru|Nauru]]<ref name=":5" /> |- |{{flagicon image|Flag of Tehrik-i-Taliban.svg|size=30px}} |[[:en:Tehrik-i-Taliban_Pakistan|Tehrik-i-Taliban Pakistan]]<!--QDe.132--> |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="pakistanlist" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /><ref name="KUNA2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Turkistan Islamic Party.svg|size=30px}} |[[:en:Turkistan_Islamic_Party|Turkistan Islamic Party]]{{efn|[[Turkistan Islamic Party]] is considered an alias of the [[Islamic Movement of Uzbekistan]] by Canada.<ref name="canada-list"/> Bahrain<ref name="bahrain-list"/> and Malaysia<ref name="my-list"/> list it under its former name, East Turkestan Islamic Movement.|group=upper-alpha}} |[[:en:United_Nations|United Nations]],<ref name="un-qd-list" /> [[:en:European_Union|European Union]],<ref name="EU2002">{{CELEX|32002R1754|text=Commission Regulation (EC) No 1754/2002 of 1 October 2002 amending for the fourth time Council Regulation (EC) No 881/2002 imposing certain specific restrictive measures directed against certain persons and entities associated with Usama bin Laden, the Al-Qaida network and the Taliban, and repealing Council Regulation (EC) No 467/2001}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list" /> [[:en:China|China]],<ref name="china2">{{cite web |date=15 December 2003 |title=China seeks int'l support in counter-terrorism(12/15/03) |url=http://www.china-embassy.org/eng/xw/t56257.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020224336/http://www.china-embassy.org/eng/xw/t56257.htm |archive-date=20 October 2014 |access-date=19 February 2014 |publisher=China-embassy.org}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list1" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref name="kg-list" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-un-list" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]]<ref>{{cite web |title=Organizations Proscribed by Ministry of Interior u/s 11-B-(1) r/w Schedule-I, ATA 1997 |url=https://nacta.gov.pk/wp-content/uploads/2017/08/Proscribed-OrganizationsEng-2.pdf |website=GOVERNMENT OF PAKISTAN NATIONAL COUNTER TERRORISM AUTHORITY}}</ref> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="Еди-ru">{{cite web |title=Единый федеральный список организаций, в том числе иностранных и международных организаций, признанных судами Российской Федерации террористическими. |url=http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm}} fsb.ru, 2019.</ref> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref>{{cite news|url=http://www.xinhuanet.com//english/2017-08/03/c_136497625.htm|title=China, Turkey underscore security, counter-terrorism cooperation|last1=Yi|first1=Yang|date=3 August 2017|work=Xinhua|access-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190628023906/http://www.xinhuanet.com//english/2017-08/03/c_136497625.htm|archive-date=28 June 2019|publisher=People's Republic of China|url-status=dead}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM2" /><ref name="gulfnews2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice2" /> |} === වෙනත් සංවිධාන === {| class="wikitable" ! colspan="2" |Organization !Designators |- | |[[:en:18th_Street_gang|18th Street gang]] |[[:en:El_Salvador|El Salvador]]<ref name="El Salvador">{{cite web |last=Delcid |first=Merlid |date=25 August 2015 |title=El Salvador declara como grupos terroristas a las pandillas |trans-title=E Salvador declares gangs as terrorist groups |url=https://cnnespanol.cnn.com/2015/08/25/el-salvador-declara-como-grupos-terroristas-a-las-pandillas/ |access-date=28 July 2022 |publisher=[[CNN]] |language=es}}</ref> |- | |[[:en:Abu_Nidal_Organization|Abu Nidal Organization]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list">{{CELEX|32024D0332|text=Council Decision (CFSP) 2024/332 of 16 January 2024 updating the list of persons, groups and entities covered by Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism, and repealing Decision (CFSP) 2023/1514}}</ref> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2">{{cite web |date=21 December 2018 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200301160957/https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |archive-date=1 March 2020 |access-date=2 March 2020 |work=Public Safety Canada |publisher=Government of Canada}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp2">{{cite web |date=5 July 2002 |title=Implementation of the Measures including the Freezing of Assets against Terrorists and the Like |url=http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2002/7/0705.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130406134416/http://www.mofa.go.jp/announce/announce/2002/7/0705.html |archive-date=6 April 2013 |access-date=21 November 2013 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of Japan}}</ref><ref name="jp-list22">{{cite web |author=[[National Police Agency (Japan)]] |date=29 October 2021 |title=国際テロリスト財産凍結法第４条及び第６条に基づき指定等を行った国際テロリスト |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/031029/031029.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220328223242/https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/031029/031029.pdf |archive-date=28 March 2022 |language=Japanese |accessdate=2 March 2022}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3">{{cite web |title=Proscribed terrorist groups |url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2 |access-date=2 March 2020 |work=[[Home Office]]}}</ref> |- | |[[:en:Addameer|Addameer]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="PalNGOs">{{cite web |date=24 October 2021 |title=US slams Israel for declaring Palestinian NGOs arms of terror group |url=https://www.jpost.com/israel-news/palestinian-ngos-declared-pflp-terrorist-arms-by-israeli-government-682826 |access-date=25 October 2021}}</ref> |- | |[[:en:Soldiers_of_Egypt|Soldiers of Egypt]] (Ajnad Misr) |[[:en:Egypt|Egypt]],<ref>{{cite news|url=http://english.ahram.org.eg/News/101949.aspx|title=Agnad Misr officially labelled a terrorist group|date=22 March 2014|newspaper=Al-Ahram|access-date=11 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402225735/http://english.ahram.org.eg/News/101949.aspx|archive-date=2 April 2015|url-status=live}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3">{{cite news|url=http://www.wam.ae/ar/news/emirates-arab-international/1395272465559.html|date=15 November 2014|newspaper=Emirates News Agency (WAM)|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117230142/http://www.wam.ae/ar/news/emirates-arab-international/1395272465559.html|archive-date=17 November 2014|language=ar|script-title=ar:مجلس الوزراء يعتمد قائمة التنظيمات الإرهابية.|url-status=dead}}</ref><ref name="gulfnews3">{{cite news|url=http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895|title=UAE publishes list of terrorist organisations|date=15 November 2014|newspaper=Gulf News|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141117190405/http://gulfnews.com/news/gulf/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895|archive-date=17 November 2014|url-status=dead}}</ref><ref name="KUNA3">{{cite news|url=https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2408700&Language=en|title=UAE cabinet endorses new list of terrorist groups|date=15 November 2014|newspaper=Kuwait News Agency|access-date=16 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141129034608/https://www.kuna.net.kw/ArticleDetails.aspx?id=2408700&Language=en|archive-date=29 November 2014|url-status=dead}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto-2014-12-182">{{cite web |date=18 December 2014 |title=Terrorist Designations of Ajand Misr and Ibrahim al-Rubaysh |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2014/12/235386.htm?goMobile=0 |access-date=28 January 2015 |work=State.gov}}</ref> |- | |[[:en:Akhil_Bharat_Nepali_Ekta_Samaj|Akhil Bharat Nepali Ekta Samaj]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3">{{cite web |date=March 2023 |title=LIST OF ORGANISATIONS DESIGNATED AS ‘TERRORIST ORGANIZATIONS’ UNDER SECTION 35 OF THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967, LISTED IN THE 1St SCHEDULE OF THE ACT |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/TERRORIST_ORGANIZATIONS_10032023.pdf |access-date=16 May 2024 |work=[[Ministry of Home Affairs (India)]] |format=PDF}}</ref> |- | |[[:en:Al-Aqsa_Foundation|al-Aqsa Foundation]] |[[:en:European_Union|European Union]]<ref name="eu-list" /> |- | |[[:en:Al-Aqsa_Martyrs'_Brigades|al-Aqsa Martyrs' Brigades]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofajp20052">{{cite　web |author=Diplomatic Bluebook |year=2005 |title=Japan's Foreign Policy in Major Diplomatic Fields |url=https://www.mofa.go.jp/policy/other/bluebook/2005/ch3-a.pdf |access-date=2 March 2022}}</ref><ref name="jp-list22" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list">{{cite web |title=Lists associated with Resolution 1373 |url=https://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolution-1373 |access-date=2 March 2020 |publisher=New Zealand Police}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3">{{cite web |title=Foreign Terrorist Organizations |url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227062101/https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |archive-date=27 February 2020 |access-date=2 March 2020 |publisher=United States Department of State}}</ref> |- | |[[:en:Al-Ashtar_Brigades|Al-Ashtar Brigades]] |[[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2">{{cite web |title=Bahrain Terrorist List (individuals – entities) |url=https://www.mofa.gov.bh/Default.aspx?tabid=12342&language=en-US |access-date=3 March 2020 |publisher=Ministry of Foreign Affairs of the Kingdom of Bahrain}}</ref> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|Al-Badr flag.svg|size=30px}} |[[:en:Al-Badr_(Jammu_and_Kashmir)|Al-Badr]] |[[:en:India|India]],<ref name="india3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref>{{Cite web |date=2012-02-05 |title=State Department Identifies 40 Foreign Terrorist Organizations {{!}} Embassy of the United States Dublin, Ireland |url=http://dublin.usembassy.gov/ireland/terror_organisations.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20120205044038/http://dublin.usembassy.gov/ireland/terror_organisations.html |archive-date=5 February 2012 |access-date=2023-12-15}}</ref> |- | |[[:en:Alex_Boncayao_Brigade|Alex Boncayao Brigade]] |[[:en:United_States|United States]]<ref name="fas.org">{{cite web |title=Designation of 39 Organizations on the USA PATRIOT Act's 'Terrorist Exclusion List' |url=https://irp.fas.org/world/para/dos120601.html |website=irp.fas.org}}</ref> |- | |[[:en:Al-Haramain_Foundation|al-Haramain]]{{efn|The United Nations lists several individual [[al-Haramain Foundation]] branches.<ref name="un-qd-list"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3">{{cite web |date=2 December 2023 |script-title=ru:Единый федеральный список организаций, в том числе иностранных и международных организаций, признанных в соответствии с законодательством Российской Федерации террористическими |url=http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240514033426/http://www.fsb.ru/fsb/npd/terror.htm |archive-date=14 May 2024 |language=ru}}</ref> |- | |[[:en:Al-Jama'a_al-Islamiyya|al-Jama'a al-Islamiyya]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Israel|Israel]],<ref name="justice.gov.il2">{{cite web |title=LIST OF DECLARATIONS AND ORDERS – Unofficial Translation |url=http://www.justice.gov.il/NR/rdonlyres/9C960928-70AB-428A-BCCC-2E6091F2BDE3/40880/impa_terror_eng_17012013.doc |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140810135338/http://www.justice.gov.il/NR/rdonlyres/9C960928-70AB-428A-BCCC-2E6091F2BDE3/40880/impa_terror_eng_17012013.doc |archive-date=10 August 2014 |access-date=22 September 2020}}</ref> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia3" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Al_Ghurabaa|Al Ghurabaa]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Al-Haq|Al-Haq]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="PalNGOs" /> |- |{{flagicon image|In tpdf.gif|size=30px}} |[[:en:All_Tripura_Tiger_Force|All Tripura Tiger Force]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|Flag of AQIS.jpg|size=30px}} |[[:en:Al-Qaeda_in_the_Indian_Subcontinent|al-Qaeda in the Indian Subcontinent]] |[[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2">{{cite web |title=Listed terrorist organisations |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/what-australia-is-doing/terrorist-organisations/listed-terrorist-organisations |access-date=19 May 2024 |work=Australian National Security}}</ref> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:India|India]],<ref name="india3" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list22" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="paklist2">{{cite web |date=5 March 2019 |title=Pakistan issues list of 68 proscribed organizations |url=https://www.thenews.com.pk/latest/440185-pakistan-issues-list-of-68-proscribed-organizations |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702201951/https://www.thenews.com.pk/latest/440185-pakistan-issues-list-of-68-proscribed-organizations |archive-date=2 July 2019 |access-date=2 July 2019 |work=[[The News International]]}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|ShabaabFlag.svg|size=30px}} |[[:en:Al-Shabaab_(militant_group)|Al-Shabaab]] |[[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list22" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2">{{cite web |title=LIST OF INDIVIDUALS, ENTITIES AND OTHER GROUPS AND UNDERTAKINGS DECLARED BY THE MINISTER OF HOME AFFAIRS AS SPECIFIED ENTITY UNDER SECTION 66B(1) |url=http://www.moha.gov.my/images/maklumat_bahagian/KK/kdndomestic.pdf |access-date=10 October 2020 |publisher=Ministry of Home Affairs of Malaysia}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |{{visible anchor|[[Al-Umar-Mujahideen]]}} |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[:en:Arab_Struggle_Movement_for_the_Liberation_of_Ahvaz|Arab Struggle Movement for the Liberation of Ahvaz]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref name="ahvaz">{{cite web |title=Who is the group behind the terror attack in Iran? |url=https://www.trtworld.com/middle-east/who-is-the-group-behind-the-terror-attack-in-iran-20419}}</ref> |- |{{flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}} |[[:en:Ansar_Bait_al-Maqdis|Ansar Bait al-Maqdis]]{{efn|[[Ansar Bait al-Maqdis]] is considered an alias of [[Islamic State of Iraq and the Levant – Sinai Province]] by Australia,<ref name="au-list"/> Canada,<ref name="canada-list"/> New Zealand<ref name="nz-list"/> and the United States.<ref name="us-fto"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Egypt|Egypt]],<ref>{{cite web |date=14 April 2014 |title=Egyptian court says Ansar Bayt al-Maqdis a terrorist organization |url=http://www.egyptindependent.com/news/egyptian-court-says-ansar-bayt-al-maqdis-terrorist-organization |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140416175051/http://www.egyptindependent.com/news/egyptian-court-says-ansar-bayt-al-maqdis-terrorist-organization |archive-date=16 April 2014 |access-date=15 April 2014 |work=Egypt Independent}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /><ref name="KUNA3" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|AQMI Flag asymmetric.svg|size=30px}} |[[:en:Ansar_Khalifa_Philippines|Ansar Khalifa Philippines]] {{efn|Australia lists [[Ansar Khalifa Philippines]] under the Islamic State East Asia entry.<ref name="au-isea"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-isea">{{cite web |title=Islamic State East Asia |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Islamic-State-East-Asia.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201127175654/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/Islamic-State-East-Asia.aspx |archive-date=27 November 2020 |access-date=9 March 2020 |work=Australian National Security}}</ref> [[:en:Malaysia|Malaysia]]<ref name="my-list2" /> |- |{{flagicon image|AQMI Flag.svg|size=30px}} |[[:en:Ansar_ul_Islam_(Western_Africa)|Ansar ul Islam]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto-20-02-2018">{{cite web |date=20 February 2018 |title=State Department Designation of Ansarul Islam |url=https://www.state.gov/state-department-designation-of-ansarul-islam/ |access-date=2 March 2020 |publisher=State.gov}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the Arakan Army, under the United League of Arakan.svg|size=30px}} |[[:en:Arakan_Army|Arakan Army]] |[[:en:Myanmar|Myanmar]]<ref>{{Cite web |title=Myanmar regime labels key ethnic armed groups ‘terrorist’ organisations |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/4/myanmar-regime-labels-key-ethnic-armed-groups-terrorist-organisations |access-date=2024-09-04 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> |- |{{Flagicon image|Flag of the Arakan Rohingya Salvation Army.png|size=30px}} |[[:en:Arakan_Rohingya_Salvation_Army|Arakan Rohingya Salvation Army]] |[[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2" /> [[:en:Myanmar|Myanmar]]<ref name="arsa">{{cite web |date=27 August 2017 |title=Exclusive: Is this the final confrontation for the Rohingya? |url=http://www.dhakatribune.com/world/south-asia/2017/08/27/final-confrontation-rohingyas/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170829001249/http://www.dhakatribune.com/world/south-asia/2017/08/27/final-confrontation-rohingyas/ |archive-date=29 August 2017 |access-date=29 August 2017 |work=[[Dhaka Tribune]]}}</ref> |- | |[[:en:Army_of_Islam_(Gaza_Strip)|Army of Islam]] |[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Iraq (1991-2004).svg|size=30px}} |[[:en:Army_of_the_Men_of_the_Naqshbandi_Order|Army of the Men of the Naqshbandi Order]] |[[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Aryan_Strikeforce|Aryan Strikeforce]] |[[:en:Canada|Canada]]<ref>{{Cite web |last=Canada |first=Public Safety |date=2018-12-21 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |access-date=2023-01-31 |website=publicsafety.gc.ca}}</ref> |- | |[[:en:Asa'ib_Ahl_al-Haq|Asa'ib Ahl al-Haq]] |[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:ATK_Group|ATK Group]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="Kyiv Post">{{Cite news|url=https://www.kyivpost.com/post/11883|title=Ukraine's Parliament Recognizes Wagner as Transnational Criminal Organization|date=6 February 2023|work=[[Kyiv Post]]|access-date=25 May 2023}}</ref><ref name="Verkhovna Rada">{{Cite web |title=Проект Постанови про Звернення Верховної Ради України до Організації Об'єднаних Націй, Європейського Парламенту, Парламентської Асамблеї Ради Європи, Парламентської Асамблеї ОБСЄ, Парламентської Асамблеї НАТО, Парламентської Асамблеї ОЧЕС, урядів і парламентів держав світу про визнання російських приватних військових компаній терористичними організаціями |trans-title=Draft Resolution on Verkhovna Rada of Ukraine's Address to the United Nations, European Parliament, Parliamentary Assembly of the Council of Europe, OSCE Parliamentary Assembly, NATO Parliamentary Assembly, BSEC Parliamentary Assembly, and governments and parliaments of the countries of the world on recognition of Russian private military companies as terrorist organisations |url=http://w1.c1.rada.gov.ua/pls/zweb2/webproc4_1?pf3511=69267 |access-date=25 May 2023 |website=[[Verkhovna Rada]] |language=uk}}</ref> |- |{{flagicon image|Atomwaffen Division logo.svg|size=30px|border=}} |[[:en:Atomwaffen_Division|Atomwaffen Division]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref>{{cite web |date=24 February 2020 |title=UK to ban neo-Nazi Sonnenkrieg Division as a terrorist group |url=https://www.theguardian.com/uk-news/2020/feb/24/uk-ban-neo-nazi-sonnenkrieg-division-terrorist-group |website=[[The Guardian]]}}</ref> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="Public Safety Canada-20212">{{cite web |date=2021-02-03 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |access-date=2021-02-03 |website=Public Safety Canada |publication-date=2019-06-21}}</ref> [[:en:Australia|Australia]]<ref>{{cite web |last=department |first=Attorney-General's |title=Listed terrorist organisations |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/default.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224211729/https://www.nationalsecurity.gov.au/Listedterroristorganisations/Pages/default.aspx |archive-date=24 December 2018 |access-date=2021-04-06 |website=nationalsecurity.gov.au |language=en-au}}</ref> |- |{{flagicon image|Aum symbol.svg|size=30px}} |[[:en:Aum_Shinrikyo|Aum Shinrikyo]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list2">{{cite web |date=12 December 2023 |title=The list of prohibited foreign organizations in Kazakhstan |url=https://egov.kz/cms/en/articles/religion/zaprewennye_ordanizacii |access-date=19 May 2024 |publisher=Electronic government of the Republic of Kazakhstan}}</ref> [[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- |{{flagicon image|Banner_of_the_Azov_Regiment.svg|size=20px}} |[[:en:Azov_Battalion|Azov Battalion]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref>{{cite web |title=Ukraine – Russian Supreme Court recognizes Ukrainian Azov Battalion as terrorist organization |url=https://www.msn.com/en-au/news/other/ukraine-russian-supreme-court-recognizes-ukrainian-azov-battalion-as-terrorist-organization/ar-AA10eVuP?cvid=3a88f79f997544aeafef8813e9cca00d |work=News 360}}</ref> |- | |[[:en:Badr_Organization|Badr Organization]] |[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="WAM3" /> |- | |[[:en:Babbar_Khalsa|Babbar Khalsa International]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:India|India]],<ref name="india3" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp2" /><ref name="jp-list22" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Bahrain_Freedom_Movement|Bahrain Freedom Movement]] |[[:en:Bahrain|Bahrain]]<ref name="bahrain-list2" /> |- |{{flagicon image|Balochistan flag.svg|size=30px}} |[[:en:Balochistan_Liberation_Army|Balochistan Liberation Army]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref>{{cite web |last=Ricks |first=Thomas E. |date=31 March 2016 |title=Balochistan is seething, and that can't make China happy about investing |url=https://foreignpolicy.com/2016/03/31/balochistan-is-seething-and-that-cant-make-china-happy-about-investing/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520085058/https://foreignpolicy.com/2016/03/31/balochistan-is-seething-and-that-cant-make-china-happy-about-investing/ |archive-date=20 May 2019 |access-date=28 June 2019}}</ref> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref>{{cite web |last=Raza |first=Irfan |date=10 April 2006 |title=BLA declared terrorist organisation, banned |url=http://www.dawn.com/news/187183/bla-declared-terrorist-organisation-banned |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180904192128/https://www.dawn.com/news/187183/bla-declared-terrorist-organisation-banned |archive-date=4 September 2018 |access-date=10 April 2006 |publisher=Dawn}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |date=2 July 2019 |title=Terrorist Designations of Balochistan Liberation Army and Husain Ali Hazzima and Amendments to the Terrorist Designations of Jundallah |url=https://www.state.gov/terrorist-designations-of-balochistan-liberation-army-and-husain-ali-hazzima-and-amendments-to-the-terrorist-designations-of-jundallah/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702200434/https://www.state.gov/terrorist-designations-of-balochistan-liberation-army-and-husain-ali-hazzima-and-amendments-to-the-terrorist-designations-of-jundallah/ |archive-date=2 July 2019 |access-date=2 July 2019 |work=U.S. Department of State}}</ref><ref>{{cite web |date=2 July 2019 |title=US brands BLA as global terrorist group |url=https://www.dawn.com/news/1491688/us-brands-bla-in-pakistan-as-global-terrorist-group |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702183427/https://www.dawn.com/news/1491688/us-brands-bla-in-pakistan-as-global-terrorist-group |archive-date=2 July 2019 |access-date=2 July 2019 |work=Dawn News}}</ref> |- | |[[:en:Baloch_Students_Organization|Baloch Students Organization]] |[[:en:Pakistan|Pakistan]]<ref>{{cite news|url=http://www.thenews.com.pk/print/14426-no-change-made-in-list-of-banned-outfits|title=No change made in list of banned outfits|date=4 September 2015|publisher=The News}}</ref> |- |{{Flagicon image|ShababFlag.svg|size=30px}} |[[:en:Bangsamoro_Islamic_Freedom_Fighters|Bangsamoro Islamic Freedom Fighters]]{{efn|Australia lists [[Bangsamoro Islamic Freedom Fighters]] under the Islamic State East Asia entry.<ref name="au-isea"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-isea" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]]<ref name="my-list2" /> |- |{{flagicon image|Flag of The Base.svg|size=30px}} |[[:en:The_Base_(hate_group)|The Base]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="Public Safety Canada-20212" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="auto3">{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-57806800|title=UK bans fifth neo-Nazi group under terror laws|date=12 July 2021|publisher=BBC News}}</ref> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]]<ref name="Jeong-2022">{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/2022/06/30/proud-boys-the-base-terrorist-new-zealand/|title=Proud Boys, the Base labeled far-right terrorist groups by New Zealand|last=Jeong|first=Andrew|date=30 June 2022|newspaper=The Washington Post|access-date=30 June 2022}}</ref> |- | |[[:en:Bisan_Center|Bisan Center]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="PalNGOs" /> |- | |[[:en:Blood_&_Honour|Blood & Honour]] |[[:en:Canada|Canada]]<ref name="canada-list2" /> |- |{{Flagicon image|BYPOL. Аб'яднанне сілавікоў Беларусі.png|size=30px}} |[[:en:BYPOL|BYPOL]] |[[:en:Belarus|Belarus]]<ref>{{Cite web |date=31 August 2022 |title=Belarus Designates Group Of Ex-Cops Who Oppose Regime As Terrorists |url=https://www.rferl.org/a/belarus-bypol-cops-terrorist-lukashenka/32012826.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20230325121201/https://www.rferl.org/a/belarus-bypol-cops-terrorist-lukashenka/32012826.html |archive-date=25 March 2023 |access-date=25 March 2023 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]]}}</ref> |- | |[[:en:Centre_for_Applied_Nonviolent_Action_and_Strategies|Centre for Applied Nonviolent Action and Strategies]] |[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> |- | |[[:en:Redut_(company)|Redut-Antiterror]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="Kyiv Post" /><ref name="Verkhovna Rada" /> |- |{{flagicon image|Emblem of Civilna Zastita.svg|size=30px}} |[[:en:Civil_defence|Civilna Zastita]] of [[:en:Serbia|Serbia]] |[[:en:Republic_of_Kosovo|Republic of Kosovo]]<ref name="Stojanovic">{{Cite web |last=Bami |first=Xhorxhina |last2=Stojanovic |first2=Milica |date=2023-06-29 |title=Kosovo Declares Serb Groups in North 'Terrorists' |url=https://balkaninsight.com/2023/06/29/kosovo-declares-serb-groups-in-north-terrorist-groups/ |access-date=2023-06-30 |website=Balkan Insight |language=en-US}}</ref><ref name="Bytyci">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/europe/kosovo-designates-two-serb-groups-terrorist-organisations-2023-06-29/|title=Kosovo designates two Serb groups as terrorist organisations|last=Bytyci|first=Fatos|date=2023-06-29|work=Reuters|access-date=2023-06-30|language=en}}</ref> |- | |[[:en:Coalition_of_Patriots_for_Change|Coalition of Patriots for Change]] |[[:en:Central_African_Republic|Central African Republic]]<ref>{{cite web |last=Bouchet-Saulnier |first=Francoise |title=How counterterrorism throws back wartime medical assistance and care to preSolferino times |url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/reviews-pdf/2022-02/how-counterterrorism-throws-back-wartime-medical-assistance-to-pre-solferino-times-916.pdf |quote=In a communiqué released on 20 April 2021 (No. 009/MISP/DIRCAB/SP.21), the Government of CAR declared the armed groups [...] and the Coalition of Patriots for Change (CPC) as terrorist groups and no longer as politico-military groups}}</ref> |- |{{flagicon image|SS Totenkopf Fahne.svg|size=30px}} |[[:en:Combat_18|Combat 18]] |[[:en:Canada|Canada]]<ref name="canada-list2" /><ref name="auto3" /> |- | |[[:en:Committee_for_Charity_and_Support_for_the_Palestinians|Committee for Charity and Solidarity with Palestine]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="Israel20062">{{cite web |date=21 March 2006 |title=Summary of indictments against Al-Qaeda terrorists in Samaria |url=http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170621152347/http://www.mfa.gov.il/MFA/Terrorism-+Obstacle+to+Peace/Terrorism+and+Islamic+Fundamentalism-/Summary+of+indictments+against+Al-Qaeda+terrorists+in+Samaria+21-Mar-2006.htm |archive-date=21 June 2017 |access-date=4 May 2011 |publisher=Israel Ministry of Foreign Affairs}}</ref> |- |{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg|size=30px}} |[[:en:Communist_Party_of_India_(Maoist)|Communist Party of India (Maoist)]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |[[File:Cpm_election_symbol.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cpm_election_symbol.svg|30x30පික්]] |[[:en:Communist_Party_of_India_(Marxist–Leninist)_People's_War|Communist Party of India (Marxist–Leninist) People's War]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|Infoboxnpa.png|size=30px}} |[[:en:Communist_Party_of_the_Philippines|Communist Party of the Philippines]] / [[:en:New_People's_Army|New People's Army]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list22" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:Philippines|Philippines]],<ref name="ph-list">{{cite web |title=Advisory: On the List of Groups Designated as Terrorist Organizations by the Philippines |url=https://www.dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/21397-adv-16042019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210308165614/https://dfa.gov.ph/dfa-news/statements-and-advisoriesupdate/21397-adv-16042019 |archive-date=8 March 2021 |access-date=4 March 2020 |publisher=Department of Foreign Affairs of the Philippines}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |[[File:TKPML.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:TKPML.svg|30x30පික්]] |[[:en:Communist_Party_of_Turkey/Marxist–Leninist|Communist Party of Turkey/Marxist–Leninist]] |[[:en:Turkey|Turkey]]<ref name="turkey3">{{cite web |title=TÜRKİYE'DE HALEN FAALİYETLERİNE DEVAM EDEN BAŞLICA TERÖR ÖRGÜTLERİ |url=http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html |url-status=dead |website=egm.gov.tr |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130114042731/http://www.egm.gov.tr/temuh/terorgrup1.html |archivedate=14 January 2013}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the Majlis of Muslims of Ichkeria and Dagestan.png|size=30px}} |[[:en:Congress_of_the_Peoples_of_Ichkeria_and_Dagestan|Congress of the Peoples of Ichkeria and Dagestan]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- |{{flagicon image|Conspiracy of Fire Nuclei, Logo.jpg|size=30px}} |[[:en:Conspiracy_of_Fire_Nuclei|Conspiracy of Fire Nuclei]] |[[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |title=Terrorist Designation of Conspiracy of Fire Nuclei |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/10/175362.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170419114001/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/10/175362.htm |archive-date=19 April 2017 |access-date=28 June 2019 |website=U.S. Department of State}}</ref> |- | |[[:en:Continuity_Irish_Republican_Army|Continuity Irish Republican Army]] |[[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Council_on_American–Islamic_Relations|Council on American–Islamic Relations]]<!--QDe.192--><!--AKA CAIR--> |[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="UAE-2014-11-15">{{cite web |date=15 November 2014 |title=UAE publishes list of terrorist organisations |url=https://gulfnews.com/uae/government/uae-publishes-list-of-terrorist-organisations-1.1412895 |website=gulfnews.com}}</ref><ref name="FOX-2014-11-15">{{cite web |date=4 February 2017 |title=United Arab Emirates' foreign minister on ISIS, Iran |url=https://video.foxnews.com/v/3904305695001#sp=show-clips}}</ref> |- |{{flagicon image|Cumann na mBan.png|size=30px}} |[[:en:Cumann_na_mBan|Cumann na mBan]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Islamic State of Indonesia.svg|size=30px}} |[[:en:Darul_Islam_(Indonesia)|Darul Islam]] |[[:en:Indonesia|Indonesia]]<ref name="BNPT's list of terror organization2">{{cite web |date=29 December 2021 |title=List of designated terrorist groups, National Counter Terrorism Agency (Indonesia) |url=https://www.liputan6.com/news/read/4841075/bnpt-beberkan-aktivitas-terkini-6-kelompok-jaringan-terorisme-yang-masih-bergerak |website=liputan6.com}}</ref> |- | |[[:en:Deendar_Anjuman|Deendar Anjuman]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{Flagicon image|Logo Defence for Children International.svg|size=30px}} |[[:en:Defence_for_Children_International|Defence for Children International]] Palestine branch |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="PalNGOs" /> |- |[[File:Flag_of_Donetsk_People's_Republic.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Donetsk_People's_Republic.svg|30x30පික්]] |[[:en:Donetsk_People's_Republic|Donetsk People's Republic]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="rada">[https://zakon.rada.gov.ua/laws/show/145-19 Про Заяву Верховної Ради України "Про визнання Україною юрисдикції Міжнародного кримінального суду щодо скоєння злочинів проти людяності та воєнних злочинів вищими посадовими особами Російської Федерації та керівниками терористичних організацій "ДНР" та "ЛНР", які призвели до особливо тяжких наслідків та масового вбивства українських громадян"]//[[Verkhovna Rada]]</ref><ref name="supreme.court">[https://supreme.court.gov.ua/supreme/pres-centr/news/538522/ Постанова Верховного Суду щодо визнання діяльності терористичною] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180921050009/https://supreme.court.gov.ua/supreme/pres-centr/news/538522/|date=21 September 2018}}//[[Supreme Court of Ukraine]]</ref> |- | |[[:en:Dukhtaran-e-Millat|Dukhtaran-e-Millat]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[:en:East_Turkestan_Information_Center|East Turkestan Information Center]] |[[:en:China|China]]<ref name="china3">{{cite web |date=15 December 2003 |title=China seeks int'l support in counter-terrorism(12/15/03) |url=http://www.china-embassy.org/eng/xw/t56257.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141020224336/http://www.china-embassy.org/eng/xw/t56257.htm |archive-date=20 October 2014 |access-date=19 February 2014 |publisher=China-embassy.org}}</ref> |- |{{flagicon image|The Flag of East Turkistan Republic.png|size=30px}} |[[:en:East_Turkestan_Liberation_Organization|East Turkestan Liberation Organization]] |[[:en:China|China]],<ref name="china3" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list2" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref name="kg-list2">{{cite web |date=6 November 2020 |title=21 religious, extremist and terrorist organizations are prohibited in Kyrgyzstan |url=https://en.kabar.kg/news/21-religious-extremist-and-terrorist-organizations-are-prohibited-in-kyrgyzstan/ |access-date=19 May 2024 |website=Kabar}}</ref> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]]<ref>{{cite web |date=7 April 2011 |title=Security Council Committee pursuant to resolutions 1267 (1999) and 1989 (2011) concerning Al-Qaida and associated individuals and entities: QE.E.88.02. EASTERN TURKISTAN ISLAMIC MOVEMENT |url=https://www.un.org/sc/committees/1267/NSQE08802E.shtml |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131105002419/http://www.un.org/sc/committees/1267/NSQE08802E.shtml |archive-date=5 November 2013 |access-date=2 September 2014 |publisher=United Nations}}</ref> |- | |[[:en:E.N.O.T._Corp.|E.N.O.T. Corp.]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="Kyiv Post" /><ref name="Verkhovna Rada" /> |- |[[File:Logo_of_Euskadi_Ta_Askatasuna.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Logo_of_Euskadi_Ta_Askatasuna.png|30x30පික්]] |[[:en:ETA_(separatist_group)|Euskadi Ta Askatasuna]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:February_14_Youth_Coalition|February 14 Youth Coalition]] |[[:en:Bahrain|Bahrain]]<ref name="bahrain-list2" /> |- |{{flagicon image|Sunburst Flag.svg|size=30px}} |[[:en:Fianna_Éireann|Fianna Éireann]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Force_17|Force 17]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="Israel20062" /> |- |{{flagicon image|Flag_of_the_Freedom_of_Russia_Legion.svg|size=30px}} |[[:en:Freedom_of_Russia_Legion|Freedom of Russia Legion]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref>{{cite news|url=https://www.themoscowtimes.com/2023/03/16/russian-supreme-court-deems-freedom-of-russia-legion-terrorist-organization-a80516|title=Russian Supreme Court Deems Freedom of Russia Legion Terrorist Organisation|date=March 16, 2023|work=[[The Moscow Times]]|access-date=April 19, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230528122922/https://www.themoscowtimes.com/2023/03/16/russian-supreme-court-deems-freedom-of-russia-legion-terrorist-organization-a80516|archive-date=May 28, 2023|url-status=live}}</ref> |- |{{flagicon image|Morning Star flag.svg|size=30px}} |[[:en:Free_Papua_Movement|Free Papua Movement]] |[[:en:Indonesia|Indonesia]]<ref>{{cite web |title=Indonesia Classifies Papuan Rebels as Terrorist Group |url=https://www.benarnews.org/english/news/indonesian/id-papua-terrorism-04292021152016.html |website=Benar News}}</ref> |- | |[[:en:Garo_National_Liberation_Army|Garo National Liberation Army]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |[[File:Georgianlegionpatch.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Georgianlegionpatch.svg|34x34පික්]] |[[:en:Georgian_National_Legion|Georgian National Legion]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name=":32">{{cite web |title=Islamic Army of Aden |url=https://www.un.org/securitycouncil/sanctions/1267/aq_sanctions_list/summaries/entity/islamic-army-of-aden |access-date=2 March 2020 |publisher=United Nations Security Council}}</ref> |- |{{flagicon image|IBDA-C.svg|size=30px}} |[[:en:Great_Eastern_Islamic_Raiders'_Front|Great Eastern Islamic Raiders' Front]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Turkey|Turkey]]<ref name="turkey3" /> |- | |[[:en:Grey_Wolves_(organization)|Grey Wolves]] |[[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]]<ref name="kz-list2" /> |- | |[[:en:Gülen_movement|Gülen movement]] |[[:en:Gulf_Cooperation_Council|Gulf Cooperation Council]],<ref>{{cite web |date=2016-10-14 |title=GCC declare Gulen group a 'terrorist organisation' |url=https://www.middleeastmonitor.com/20161014-gcc-declare-feto-a-terrorist-organisation/ |access-date=2020-10-01 |website=Middle East Monitor |language=en-GB}}</ref> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref>{{cite web |title=Pakistanis laud 'landmark' verdict on FETO terror group |url=https://www.aa.com.tr/en/asia-pacific/pakistanis-laud-landmark-verdict-on-feto-terror-group-/1351082 |website=aa.com.tr}}</ref> [[:en:Turkey|Turkey]]<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-turkey-gulen-idUSKCN0YM167|title=Turkey officially designates Gulen religious group as terrorists|date=31 May 2016|work=Reuters|access-date=28 February 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170403061916/http://www.reuters.com/article/us-turkey-gulen-idUSKCN0YM167|archive-date=3 April 2017|url-status=live}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg|size=30px}} |[[:en:Hamas|Hamas]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /><ref>{{cite web |date=26 July 2017 |title=EU court upholds Hamas terror listing |url=https://www.theguardian.com/world/2017/jul/26/eu-court-upholds-hamas-terror-listing |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170726104628/https://www.theguardian.com/world/2017/jul/26/eu-court-upholds-hamas-terror-listing |archive-date=26 July 2017 |access-date=26 July 2017 |website=The Guardian}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref>{{cite web |date=12 July 2024 |title=Comunicado Oficial Número 51 |url=https://www.argentina.gob.ar/noticias/comunicado-oficial-numero-51 |access-date=6 August 2024 |website=Argentina.gob.ar |language=es}}</ref><ref>{{cite web |date=13 July 2024 |title=Argentina declara a Hamás como organización terrorista internacional |url=https://www.france24.com/es/am%C3%A9rica-latina/20240713-argentina-declara-a-ham%C3%A1s-como-organizaci%C3%B3n-terrorista-internacional |access-date=6 August 2024 |work=[[France 24]] |language=es}}</ref> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Israel|Israel]],<ref name="Israel2014">{{cite web |title=teror16.11.xls |url=http://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/Fighting_terrorism/Documents/teror16.11.xls |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402122133/http://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/Fighting_terrorism/Documents/teror16.11.xls |archive-date=2 April 2015 |access-date=28 November 2014 |publisher=[[Ministry of Defense (Israel)]] |language=he, ar, en |quote=several declared terrorist organisations are listed amongst many declarations of "association/united group, not, allowed" or, in other words, declarations of an unlawful/illegal organisation – and maybe with other information as well in a large spreadsheet}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofajp20052" /><ref name="jp-list22" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:Paraguay|Paraguay]],<ref name="PAR2">{{cite web |date=20 August 2019 |title=Paraguay adds Hamas, Hezbollah to terrorism list |url=https://www.middleeastmonitor.com/20190820-paraguay-adds-hamas-hezbollah-to-terrorism-list/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190820181540/https://www.middleeastmonitor.com/20190820-paraguay-adds-hamas-hezbollah-to-terrorism-list/ |archive-date=20 August 2019 |access-date=20 August 2019 |website=Middle East Monitor}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref>{{cite web |title=Proscribed terrorist groups or organisations |url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2/proscribed-terrorist-groups-or-organisations-accessible-version |website=GOV.UK}}</ref> [[:en:United_States|United States]],<ref name="us-fto3" /> [[:en:Organization_of_American_States|Organization of American States]]<ref name="auto1">{{cite news|url=https://www.oas.org/en/media_center/press_release.asp?sCodigo=E-051/21|title=Qualification of Hamas as a Terrorist Organization by the OAS General Secretariat|date=19 May 2021|access-date=19 May 2021|publisher=oas.org}}</ref> |- | |[[:en:Izz_ad-Din_al-Qassam_Brigades|Hamas – Al-Qassam Brigades]]{{efn|[[Izz ad-Din al-Qassam Brigades]] are subsumed into [[Hamas]] by several countries.|group=upper-alpha}} |[[:en:Japan|Japan]]<ref name="jp-list22" /> |- | |[[:en:Harakat_Ansar_Allah_al-Awfiya|Harakat al-Sadiq wa al-Ataa]] |[[:en:United_States|United States]],<ref>{{Cite web |title=Counter Terrorism Designations |url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20240617 |access-date=2024-07-09 |website=[[Office of Foreign Assets Control]] |language=en}}</ref> [[:en:Latvia|Latvia]]<ref name=":8">{{Cite web |last=IT |first=Lursoft |date=2024-07-09 |title=HARAKAT ANSAR ALLAH AL-AWFIYA |url=https://sankcii.lursoft.lv/person/harakat-ansar-allah-al-awfiya/ofac-49580 |access-date=2024-07-09 |website=lursoft.lv |language=ru}}</ref> |- | |[[:en:Harakat_Ansar_Allah_al-Awfiya|Harakat Ansar Allah al-Awfiya]] |[[:en:United_States|United States]],<ref>{{Cite web |title=Terrorist Designation of Harakat Ansar Allah al-Awfiya |url=https://www.state.gov/terrorist-designation-of-harakat-ansar-allah-al-awfiya-2/ |access-date=2024-06-20 |website=United States Department of State |language=en}}</ref> [[:en:Latvia|Latvia]]<ref name=":8" /> |- | |[[:en:Harakat_Hezbollah_al-Nujaba|Harakat Hezbollah al-Nujaba]] |[[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |date=5 March 2019 |title=State Department Terrorist Designation of Harakat al-Nujaba (HAN) and Akram 'Abbas al-Kabi |url=https://www.state.gov/state-department-terrorist-designation-of-harakat-al-nujaba-han-and-akram-abbas-al-kabi/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190709071741/https://www.state.gov/state-department-terrorist-designation-of-harakat-al-nujaba-han-and-akram-abbas-al-kabi/ |archive-date=9 July 2019 |access-date=6 July 2019}}</ref> |- | |[[:en:Harkat-ul-Jihad-al-Islami_Bangladesh|Harkat-ul-Jihad-al-Islami Bangladesh]] |[[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Harkat-ul-Mujahideen.svg|size=30px}} |[[:en:Harakat-Ul-Mujahideen/Alami|Harakat-Ul-Mujahideen/Alami]] |[[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list12">{{cite web |author=[[National Police Agency (Japan)]] |date=18 February 2022 |title=国際テロリスト財産凍結法第３条に基づき公告された国際テロリスト |url=https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/040218/040218.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220302155009/https://www.npa.go.jp/bureau/security/terrorism/040218/040218.pdf |archive-date=2 March 2022 |language=Japanese |accessdate=2 March 2022}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Hasm_Movement|Hasm Movement]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Egypt|Egypt]],<ref>{{cite web |date=2 February 2018 |title=Four Ws about Brotherhood-linked Hasm group |url=https://www.egypttoday.com/Article/1/41701/Four-Ws-about-Brotherhood-linked-Hasm-group |website=EgyptToday}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="US-31January2018">{{cite web |title=State Department Terrorist Designations of Ismail Haniyeh, Harakat al-Sabireen, Liwa al-Thawra, and Harakat Sawa'd Misr (HASM) |url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/01/277792.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180131170012/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2018/01/277792.htm |archive-date=31 January 2018 |access-date=2 February 2018}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Hezbi Islami Gulbuddin.svg|size=30px}} |[[:en:Hezb-e_Islami_Gulbuddin|Hezb-e Islami Gulbuddin]] |[[:en:Canada|Canada]]<ref name="canada-list2" /><!--United Kingdom delisted on 07/2017--> |- |{{flagicon image|Flag of Hezbollah (thumbnail placeholder).png|size=30px}} |[[:en:Hezbollah|Hezbollah]] |[[:en:Gulf_Cooperation_Council|Gulf Cooperation Council]],<ref>{{cite web |date=3 June 2013 |title=GCC: Hezbollah terror group |url=https://www.arabnews.com/news/453834 |website=Arab News}}</ref> [[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet2">{{cite web |author=Ministerio de Justicia y Derechos Humanos de la Nación |title=RePET |url=https://repet.jus.gob.ar/#entidades |access-date=20 February 2020 |language=es}}</ref> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="Aus24Nov">{{cite news|url=https://www.abc.net.au/news/2021-11-24/neo-nazi-group-base-hezbollah-terrorist-listing/100646300|title=Australia lists neo-Nazi organisation The Base, Lebanese Shia party Hezbollah as terrorist organisations|last=Belot|first=Henry|date=24 November 2021|access-date=30 November 2021|publisher=ABC News}}</ref> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Colombia|Colombia]],<ref name="Colombia2020">{{cite news|url=https://www.jpost.com/Middle-East/Honduras-to-officially-designate-Hezbollah-as-a-terror-organization-614679|title=Colombia and Honduras designate Hezbollah a terrorist organization|date=20 January 2020|work=The Jerusalem Post}}</ref> [[:en:Germany|Germany]],<ref>{{cite web |date=2020-04-30 |title=Germany designates Hezbollah as terrorist group, conducts raids on suspects |url=https://www.france24.com/en/20200430-germany-designates-hezbollah-as-terrorist-group-conducts-raids-on-suspects |access-date=2020-10-07 |website=France 24 |language=en}}</ref> [[:en:Honduras|Honduras]],<ref name="Colombia2020" /> [[:en:Israel|Israel]],<ref>{{cite web |title=Hezbollah a recognized terrorist organization. |url=https://www.idf.il/en/minisites/hezbollah/hezbollah/hezbollah-a-recognized-terrorist-organization/ |access-date=2020-10-07 |website=idf.il}}</ref> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2" /> [[:en:Paraguay|Paraguay]],<ref name="PAR2" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="WSJ-Gulf-Coop">{{cite news|url=https://www.wsj.com/articles/gulf-cooperation-council-labels-hezbollah-a-terrorist-group-1456926654|title=Gulf Cooperation Council Labels Hezbollah a Terrorist Group|last1=Fitch|first1=Asa|date=2 March 2016|newspaper=The Wall Street Journal|access-date=1 December 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161201083532/http://www.wsj.com/articles/gulf-cooperation-council-labels-hezbollah-a-terrorist-group-1456926654/|archive-date=1 December 2016|author2=Dana Ballout|url-access=subscription|url-status=live}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WSJ-Gulf-Coop" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Hezbollah|Hezbollah (Military Wing)]]{{efn|Canada,<ref name="canada-list"/> Malaysia<ref name="my-list"/> and the United States<ref name="us-fto"/> list [[Hezbollah]] as a whole.|group=upper-alpha|name="hezbollah-whole"}} |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="WSJ-Gulf-Coop" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WSJ-Gulf-Coop" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Hezbollah|Hezbollah (External Security Organisation)]]{{efn|group=upper-alpha|name="hezbollah-whole"}} |[[:en:Argentina|Argentina]],<ref name="arg-repet2" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2" /> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="WSJ-Gulf-Coop" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WSJ-Gulf-Coop" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Hezbollah_Al-Hejaz|Hezbollah Al-Hejaz]] |[[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="SaudiArabiaTerrorist3">{{cite news|url=http://www.kansascity.com/2014/03/07/4873900/saudi-arabia-declares-muslim-brotherhood.html|title=Saudi Arabia declares Muslim Brotherhood a terrorist group|last1=Youssef|first1=Nancy A.|date=7 March 2014|newspaper=[[Kansas City Star]]|access-date=8 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140308132814/http://www.kansascity.com/2014/03/07/4873900/saudi-arabia-declares-muslim-brotherhood.html|archive-date=8 March 2014|author2=Adam Baron|url-status=dead}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> |- | |[[:en:Hezbollah_in_Latin_America|Hezbollah in Latin America]] |[[:en:Argentina|Argentina]],<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-latin-america-49030561|title=Argentina designates Hezbollah as terrorist organisation|date=2019-07-18|access-date=2024-05-06|pages=[[BBC News]]|language=en-GB}}</ref> [[:en:Colombia|Colombia]],<ref>{{Cite web |last1=Pamuk |first1=Humeyra |last2=Griffin |first2=Oliver |date=2020-01-20 |title=Much work remains in Colombia's fight against coca cultivation, Pompeo says |url=https://www.reuters.com/article/us-usa-colombia/much-work-remains-in-colombias-fight-against-coca-cultivation-pompeo-says-idUSKBN1ZJ1TK |access-date=2024-05-06 |website=[[Reuters]]}}</ref> [[:en:Honduras|Honduras]],<ref>{{Cite web |date=2020-01-20 |title=Honduras declares Hezbollah a terrorist organization |url=https://www.reuters.com/article/us-hondruas-hezbollah/honduras-declares-hezbollah-a-terrorist-organization-idUSKBN1ZJ1SJ/ |access-date=2024-05-06 |website=[[Reuters]]}}</ref> [[:en:Paraguay|Paraguay]]<ref>{{Cite web |last=Ottolenghi |first=Emanuele |date=2019-08-29 |title=From Latin America to West Africa, Hezbollah's complex web of connections is fuelling its terrorist activity |url=https://www.thenationalnews.com/opinion/comment/from-latin-america-to-west-africa-hezbollah-s-complex-web-of-connections-is-fuelling-its-terrorist-activity-1.904231 |access-date=2024-05-06 |website=[[The National (Abu Dhabi)|The National]] |language=en}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Hizb_ut-Tahrir|Hizb ut-Tahrir]] |[[:en:China|China]],<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-china-politics-islam-idUSPEK13637820080707|title=Radical Islam stirs in China's remote west|date=7 July 2008|work=Reuters|access-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190401051409/https://www.reuters.com/article/us-china-politics-islam-idUSPEK13637820080707|archive-date=1 April 2019|url-status=live}}</ref> [[:en:Egypt|Egypt]],<ref name="jamestown.org">{{cite news|url=https://jamestown.org/program/hizb-ut-tahrirs-growing-appeal-in-the-arab-world/|title=Hizb-ut-Tahrir's Growing Appeal in the Arab World|access-date=28 June 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190404161734/https://jamestown.org/program/hizb-ut-tahrirs-growing-appeal-in-the-arab-world/|archive-date=4 April 2019|website=Jamestown|url-status=live}}</ref> [[:en:Indonesia|Indonesia]],<ref>{{cite news|url=https://www.aljazeera.com/news/2017/07/indonesia-hizbut-tahrir-group-banned-protect-unity-170719050345186.html|title=Hizb-ut Tahir Indonesia banned 'to protect unity|access-date=19 July 2017|publisher=Al Jazeera}}</ref> [[:en:Iran|Iran]],<ref name="jamestown.org" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list2" /> [[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="pakistanlist2">{{cite web |date=24 October 2012 |title=List of bannned organization in Pakistan |url=http://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121026232240/http://tribune.com.pk/story/456294/list-of-banned-organisations-in-pakistan/ |archive-date=26 October 2012 |work=The Express Tribune}}</ref> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia3" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="jamestown.org" /> [[:en:Tunisia|Tunisia]],<ref>{{cite web |title=Press Statement from Hizb ut-Tahrir's Media Office in North Africa: Regarding Detention of Shabab charged with links to Hizb ut-Tahrir in Tunis |url=http://www.hizb-ut-tahrir.info/en/index.php/press-releases/tunisia/28.html |url-status=live |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171012002538/http://www.hizb-ut-tahrir.info/en/index.php/press-releases/tunisia/28.html |archive-date=12 October 2017 |access-date=28 June 2019 |website=hizb-ut-tahrir.info}}</ref> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list2">{{cite web |title=The list of terrorists and extremists |url=https://nbt.tj/en/financial_monitoring/perechni.php |access-date=3 March 2020 |publisher=National Bank of Tajikistan}}</ref> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref name="demonisation">{{cite web |date=28 June 2014 |title=Challenging the Demonisation of the Caliphate |url=http://www.hizb.org.uk/current-affairs/challenging-the-demonisation-of-the-caliphate |access-date=1 March 2016 |website=Hizb ut-Tahrir Britain}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ahmed|first1=Houriya|last2=Stuart|first2=Hannah|title=Hizb Ut-Tahrir Ideology and Strategy|date=2009|publisher=Henry Jackson Society|url=http://henryjacksonsociety.org/wp-content/uploads/2013/01/HIZB.pdf|access-date=28 January 2016|ref=HAHSHTIS2009|page=108|quote=[Taji Mustafa being interviewed on BBC Today programme] the idea of a Caliphate – a unifying authority for which the Muslim world...which we think will bring stability – these basic ideas of Islam which enjoy popular support, are now being labelled as beyond the pale – as terrorism.|archive-url=https://web.archive.org/web/20160402051419/http://henryjacksonsociety.org/wp-content/uploads/2013/01/HIZB.pdf|archive-date=2 April 2016|url-status=live}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/uk-67984295|title=Home Office to ban Hizb ut-Tahrir as terror group|last=Casciani|first=Dominic|date=2024-01-15|work=[[BBC News]]|access-date=2024-01-18|language=en-GB}}</ref> |- | |[[:en:Hizbul_Mujahideen|Hizbul Mujahideen]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:India|India]],<ref name="india3" /> [[:en:United_States|United States]],<ref name="us-fto3" /> [[:en:Canada|Canada]]<ref name="Public Safety Canada-20212" /> |- | |[[:en:Holy_Land_Foundation_for_Relief_and_Development|Holy Land Foundation for Relief and Development]] |[[:en:Japan|Japan]]<ref name="jp-list22" /> [[:en:Israel|Israel]]<ref name="Israel20062" /> |- |[[File:Houthis_emblem.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Houthis_emblem.svg|30x30පික්]] |[[:en:Houthis|Houthis]] |[[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="ksa3">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307|title=Saudi Arabia designates Muslim Brotherhood terrorist group|date=7 March 2014|work=Reuters|access-date=1 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20151016105731/http://www.reuters.com/article/2014/03/07/us-saudi-security-idUSBREA260SM20140307|archive-date=16 October 2015|url-status=live}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> [[:en:United_States|United States]],<ref>{{cite web |last1=Hansler |first1=Jennifer |date=17 January 2024 |title=Biden administration re-designates Houthis as Specially Designated Global Terrorists |url=https://edition.cnn.com/2024/01/16/politics/biden-administration-houthis-global-terrorist-entity/index.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240117155534/https://edition.cnn.com/2024/01/16/politics/biden-administration-houthis-global-terrorist-entity/index.html |archive-date=17 January 2024 |access-date=17 January 2024 |website=CNN |language=en}}</ref> [[:en:Yemen|Yemen]] ([[:en:Presidential_Leadership_Council|Presidential Leadership Council]])<ref>{{cite web |title=Yemen's National Defense Council labels Houthis as terror group |url=https://www.aa.com.tr/en/middle-east/yemens-national-defense-council-labels-houthis-as-terror-group/2718571}}</ref><ref>{{cite web |date=25 October 2022 |title=Houthis added to Yemen's terrorist list |url=https://www.atalayar.com/en/articulo/politics/houthis-added-yemens-terrorist-list/20221025180946158792.html}}</ref> |- |[[File:Flag_of_Tanzim_Hurras_al-Din.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Tanzim_Hurras_al-Din.svg|30x30පික්]] |[[:en:Hurras_al-Din|Hurras al-Din]] |[[:en:Australia|Australia]]<ref>{{Cite web |title=Australian National Security Website |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/ |access-date=2023-02-02 |website=Australian National Security Website |language=en-AU}}</ref> |- | |[[:en:Indian_Mujahideen|Indian Mujahideen]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:India|India]],<ref name="india3" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list22" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:International_Sikh_Youth_Federation|International Sikh Youth Federation]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:India|India]]<ref name="india3" /> [[:en:Japan|Japan]]<ref name="mofa.go.jp2" /><ref name="jp-list22" /><!--United Kingdom delisted on 03/2016--> |- |{{flagicon image|StarryPlough.svg|size=30px}} |[[:en:Irish_National_Liberation_Army|Irish National Liberation Army]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- |{{Flagicon image|Iplo flag.png|size=30px}} |[[:en:Irish_People's_Liberation_Organisation|Irish People's Liberation Organisation]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Islam4UK|Islam4UK]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref>{{Cite web |title=The Proscribed Organisations (Name Changes) Order 2010 |url=https://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/34/contents/made}}</ref> |- | |{{visible anchor|Islamic Jihad – Jamaat Mujahideen}} |[[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list12" /> [[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- | |International Relief Fund for the Afflicted and Needy – Canada |[[:en:Canada|Canada]]<ref name="canada-list2" /> |- |{{flagicon image|size=30px}} |[[:en:International_Union_of_Muslim_Scholars|International Union of Muslim Scholars]] |[[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2" /> [[:en:Egypt|Egypt]],<ref name="SaudiUAEBahrainEgypt">[http://www.spa.gov.sa/viewfullstory.php?lang=en&newsid=1690716#1690716 Kingdom of Saudi Arabia, Egypt, UAE, Bahrain announce addition of two entities, eleven individuals to their lists of terrorism] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171124145954/http://www.spa.gov.sa/viewfullstory.php?lang=en&newsid=1690716#1690716|date=24 November 2017}}, Saudi Press Agency.</ref><ref name="4ArabCountries">[https://www.reuters.com/article/us-gulf-qatar-security/arab-states-blacklist-islamist-groups-individuals-in-qatar-boycott-idUSKBN1DM2WQ Arab states blacklist Islamist groups, individuals in Qatar boycott] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171122235506/https://www.reuters.com/article/us-gulf-qatar-security/arab-states-blacklist-islamist-groups-individuals-in-qatar-boycott-idUSKBN1DM2WQ|date=22 November 2017}}, Reuters.</ref> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="4ArabCountries" /><ref name="SaudiUAEBahrainEgypt" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="4ArabCountries" /><ref name="SaudiUAEBahrainEgypt" /> |- |{{Flagicon image|Flag of the Islamic Renaissance Party of Tajikistan.svg|size=30px}} |[[:en:Islamic_Renaissance_Party_of_Tajikistan|Islamic Renaissance Party of Tajikistan]] |[[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia3" /> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]]<ref name="tj-list2" /> |- | rowspan="2" |{{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg|size=32px}} |[[:en:Islamic_Revolutionary_Guards_Corps|Islamic Revolutionary Guards Corps]]{{anchor|Islamic Revolutionary Guards Corps}} |[[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref>{{Cite web |date=2024-06-19 |title=Government of Canada lists the IRGC as a terrorist entity |url=https://www.canada.ca/en/public-safety-canada/news/2024/06/government-of-canada-lists-the-irgc-as-a-terrorist-entity.html |website=www.canada.ca}}</ref> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="Saudi-IRGC">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288|title=Saudi, Bahrain add Iran's Revolutionary Guards to terrorism lists|date=23 October 2018|work=Reuters|access-date=8 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190408154459/https://www.reuters.com/article/us-saudi-bahrain-security-iran/saudi-bahrain-add-irans-revolutionary-guards-to-terrorism-lists-idUSKCN1MX288|archive-date=8 April 2019|language=en|url-status=live}}</ref> [[:en:Sweden|Sweden]],<ref>{{Cite web |date=7 June 2023 |title=Swedish Parliament Votes To Designate Iran's IRGC As Terrorist |url=https://www.iranintl.com/en/202305102418 |website=Iran International}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |title=Treasury Designates the IRGC under Terrorism Authority and Targets IRGC and Military Supporters under Counter-Proliferation Authority |url=https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190615043358/https://www.treasury.gov/press-center/press-releases/Pages/sm0177.aspx |archive-date=15 June 2019 |access-date=28 June 2019 |website=treasury.gov}}</ref> |- |[[:en:Quds_Force|Islamic Revolutionary Guards Corps' Quds Force]] |[[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Israel|Israel]],<ref>{{cite web |title=List of Terrorist Organizations and Individuals |url=http://www.justice.gov.il/En/Units/FBPS/DNFBPDuties/Pages/List-of-Terrorist-Organizations-and-Individuals.aspx |website=DNFBP's Duties}}</ref> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="Saudi-IRGC" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |[[File:ISIL_Caliphate_Seal.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ISIL_Caliphate_Seal.svg|35x35පික්]] |[[:en:Islamic_State_of_Iraq_and_the_Levant_–_Sinai_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Sinai Province]] |[[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list22" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:Qatar|Qatar]],<ref>{{cite web |title=Qatar releases first terror list despite ongoing embargo – Xinhua &#124; English.news.cn |url=http://www.xinhuanet.com/english/2018-03/25/c_137064310.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180327223733/http://www.xinhuanet.com/english/2018-03/25/c_137064310.htm |archive-date=27 March 2018 |website=xinhuanet.com}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |[[File:ISIL_Caliphate_Seal.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:ISIL_Caliphate_Seal.svg|35x35පික්]] |[[:en:Islamic_State_Central_Africa_Province|Islamic State of Iraq and the Levant – Central Africa Province]]{{efn|note the US State Department lists the two geographic branches of the group as ISIS-Democratic Republic of the Congo and ISIS-Mozambique.<ref name="isiscap"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:United_States|United States]]<ref name="isiscap">{{cite web |date=10 March 2021 |title=State Department Terrorist Designations of ISIS Affiliates and Senior Leaders |url=https://www.state.gov/state-department-terrorist-designations-of-isis-affiliates-and-leaders-in-the-democratic-republic-of-the-congo-and-mozambique/ |access-date=10 March 2021 |website=US Department of State}}</ref> |- |{{Flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Jamaat_al_Dawa_al_Quran|Jamaat al-Dawah ila al-Quran wal-Sunnah]] |[[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto2505162">{{cite web |date=25 May 2016 |title=State Department Terrorist Designations of the Tariq Gidar Group and Jama'at ul Dawa al-Qu'ran |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257712.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130205018/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2016/05/257712.htm |archive-date=30 January 2017 |access-date=29 May 2016 |publisher=State.gov}}</ref> |- | |[[:en:Jamaat-e-Islami|Jamaat-e-Islami]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- | |[[:en:Jamaat_Ul-Furquan|Jamaat Ul-Furquan]] |[[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list12" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Jamaat-ul-Mujahideen_Bangladesh|Jamaat-ul-Mujahideen Bangladesh]] |[[:en:India|India]],<ref name="india3" /> [[:en:Malaysia|Malaysia]],<ref name="my-list2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:Bangladesh|Bangladesh]]<ref>{{cite web |title=The Rising Tide of Islamism in Bangladesh |url=https://www.hudson.org/research/9893-the-rising-tide-of-islamism-in-bangladesh |publisher=Hudson.org |accessdate=2022-07-19}}</ref> |- |{{Flagicon image|Flag of Jihad.svg|size=30px}} |[[:en:Jamaah_Ansharusy_Syariah|Jamaah Ansharusy Syariah]] |[[:en:Indonesia|Indonesia]]<ref name="BNPT's list of terror organization2" /> |- | |{{visible anchor|Jamiat al-Islah al-Idzhtimai}} |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Jamiat-e Islami.svg|size=30px}} |[[:en:Jamiat-e_Islami|Jamiat-e Islami]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- | |[[:en:Jund_al-Sham|Jund al-Sham]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- | |[[:en:Jundallah_(Iran)|Jundallah]] |[[:en:Iran|Iran]],<ref name="almanar2">{{cite news|url=http://www.almanar.com.lb/NewsSite/NewsDetails.aspx?id=160916&language=en|title=Iran Hails US Decision to Label Jundallah "Terrorist" Group|date=4 November 2010|newspaper=[[Al-Manar]]|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20101113050254/http://www.almanar.com.lb/NewsSite/NewsDetails.aspx?id=160916&language=en|archive-date=13 November 2010}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Kach and Kahane Chai.svg|size=30px}} |[[:en:Kach_and_Kahane_Chai|Kach and Kahane Chai]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Israel|Israel]],<ref name="Israel20062" /><ref>{{Cite web |title=terror - 19-4-2015 |url=https://www.mod.gov.il/Defence-and-Security/Fighting_terrorism/Documents/terror%20-%20%2019-4-2015.xls |access-date=2023-12-04 |website=www.mod.gov.il}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp2" /><ref name="jp-list22" /> |- |{{flagicon image|Flag of the Kamtapur Liberation Organisation.png|size=30px}} |[[:en:Kamtapur_Liberation_Organisation|Kamtapur Liberation Organisation]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg|size=30px}} |[[:en:Kangleipak_Communist_Party|Kangleipak Communist Party]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[:en:Kanglei_Yawol_Kanna_Lup|Kanglei Yawol Kanna Lup]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|Kata'ib_Hezbollah_sans_logo.JPG|size=30px}} |[[:en:Kata'ib_Hezbollah|Kata'ib Hezbollah]] |[[:en:Japan|Japan]]<ref name="auto">{{Cite web |date=2 March 2019 |title=カタイブ・ヒズボラ（KH） {{pipe}} 国際テロリズム要覧（Web版） {{pipe}} 公安調査庁 |url=http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/KH.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190302123316/http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/KH.html |archive-date=2 March 2019}}</ref> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Khalistan_Commando_Force|Khalistan Commando Force]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{Flagicon image|KLF Logo.jpg|size=30px}} |[[:en:Khalistan_Liberation_Force|Khalistan Liberation Force]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[:en:Khalistan_Zindabad_Force|Khalistan Zindabad Force]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[:en:Khalistan_Tiger_Force|Khalistan Tiger Force]] |[[:en:India|India]]<ref>{{Cite book|url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/TERRORIST_ORGANIZATIONS_10032023.pdf|title=LIST OF ORGANISATIONS DESIGNATED AS 'TERRORIST ORGANIZATIONS' UNDER SECTION 35 OF THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967, LISTED IN THE 1St SCHEDULE OF THE ACT.|publisher=Ministry of Home Affairs, Government of India|year=2023}}</ref> |- |{{flagicon image|Derafsh Kaviani flag of the late Sassanid_Empire.svg|size=30px}} |[[:en:Kingdom_Assembly_of_Iran|Kingdom Assembly of Iran]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref>{{cite web |date=1 August 2020 |title=US-based 'terrorist' leader Jamshid Sharmahd arrested by Iran |url=https://www.dw.com/en/us-based-terrorist-leader-jamshid-sharmahd-arrested-by-iran/a-54403896 |publisher=[[Deutsche Welle]]}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} |- |{{Flagicon image|Iran International.svg}} |[[:en:Iran_International|Iran International]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref>agsiw.org</ref><ref name=":1">{{Cite web |date=9 November 2022 |title=Tehran Designates London-Based Iran International News A 'Terrorist' Organization |url=https://www.rferl.org/a/iran-international-terrorist-organization/32122561.html |access-date= |website=[[Radio Farda]] |language=en}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Komala.svg|size=30px}} |[[:en:Komala_Party_of_Iranian_Kurdistan|Komala–PIK]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref name="komalassasin2">{{cite news|url=http://www.nydailynews.com/news/world/assassins-funded-komala-militant-uk-arrested-iran-state-run-media-claims-article-1.453424|title=Four 'assassins' funded by Komala militant in UK arrested in Iran, state-run media|last=Sheridan|first=Michael|date=5 November 2010|newspaper=[[NY Daily News]]|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225195125/http://www.nydailynews.com/news/world/assassins-funded-komala-militant-uk-arrested-iran-state-run-media-claims-article-1.453424|archive-date=25 December 2013|location=New York|url-status=live}}</ref><ref name="upi2">{{cite news|url=http://www.upi.com/Top_News/Special/2011/05/02/Iran-scorned-for-hangings-despite-stay/UPI-35771304363574/|title=Iran scorned for hangings despite stay|date=2 May 2011|newspaper=UPI|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131225200641/http://www.upi.com/Top_News/Special/2011/05/02/Iran-scorned-for-hangings-despite-stay/UPI-35771304363574/|archive-date=25 December 2013|publisher=United Press International}}</ref> |- |{{flagicon image|Komala's flag.png|size=30px}} |[[:en:Komalah_(CPI)|Komala–CPI]] |[[:en:Iran|Iran]],<ref name="Milburn">{{citation|last=Milburn|first=Franc|title=Iranian Kurdish Militias: Terrorist-Insurgents, Ethno Freedom Fighters, or Knights on the Regional Chessboard?|date=May 2017|url=http://www.css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/41930fa0-6afa-42f3-837b-e343778df613/pdf|journal=CTC Sentinel|volume=10|issue=5|pages=1–2|publisher=Combating Terrorism Center|via=Eidgenössische Technische Hochschule Zürich|access-date=2024-09-12|archive-date=2022-03-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20220321135433/https://css.ethz.ch/en/services/digital-library/articles/article.html/41930fa0-6afa-42f3-837b-e343778df613/pdf}}</ref> [[:en:Japan|Japan]]<ref name="JPN">{{cite web |title=Komaleh，Kumele |script-title=ja:コマラ |url=http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/komala.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190309091042/http://www.moj.go.jp/psia/ITH/organizations/ME_N-africa/komala.html |archive-date=9 March 2019 |access-date=20 April 2020 |publisher=[[Ministry of Justice (Japan)|Ministry of Justice of Japan]] |language=ja}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Komala.png|size=30px}} |[[:en:Komala_of_the_Toilers_of_Kurdistan|Komala–KTP]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref name="Milburn" /> |- | |Krasnoyarsk Jamaat |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- |{{flagicon image|Green Shahada.svg|size=30px}} |[[:en:Kurdish_Hezbollah|Kurdish Hezbollah]] |[[:en:Turkey|Turkey]]<ref name="turkey3" /> |- |[[File:Flag_of_Koma_Civakên_Kurdistanê.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Koma_Civak%C3%AAn_Kurdistan%C3%AA.svg|30x30පික්|Flag of Koma Civakên Kurdistanê.svg]] |[[:en:Kurdistan_Communities_Union|Kurdistan Communities Union]] |[[:en:Turkey|Turkey]]<ref name="turkey3" /> |- |[[File:PDK_Bakur.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:PDK_Bakur.png|30x30පික්]] |[[:en:Kurdistan_Democratic_Party/North|Kurdistan Democratic Party/North]] |[[:en:Turkey|Turkey]]<ref name="turkey3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png|size=30px}} |[[:en:Democratic_Party_of_Iranian_Kurdistan|Kurdistan Democratic Party–Iran]] | rowspan="2" |[[:en:Iran|Iran]]<ref name="Milburn" /> |- |{{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png|size=30px}} |[[:en:Kurdistan_Democratic_Party_(Iran)|Kurdistan Democratic Party]] |- |{{flagicon image|InfoboxTAK.png|size=30px}} |[[:en:Kurdistan_Freedom_Hawks|Kurdistan Freedom Hawks]]{{efn|[[Kurdistan Freedom Hawks]] is considered an alias of [[Kurdistan Workers' Party]] by Australia.<ref name="kurdistanworkerspartypkk" />|group=upper-alpha}} |[[:en:Australia|Australia]],<ref name="kurdistanworkerspartypkk">{{cite web |last=Department |first=Attorney-General's |title=Kurdistan Workers' Party (PKK) |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/listedterroristorganisations/pages/kurdistanworkerspartypkk.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180708015825/https://www.nationalsecurity.gov.au/listedterroristorganisations/pages/kurdistanworkerspartypkk.aspx |archive-date=8 July 2018 |access-date=7 October 2020 |website=nationalsecurity.gov.au}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |last=Department of State. The Office of Electronic Information |first=Bureau of Public Affairs |date=10 January 2008 |title=U.S. Department of State Designates PKK-Affiliated Terrorist Organization |url=https://2001-2009.state.gov/r/pa/prs/ps/2008/jan/99128.htm |website=2001-2009.state.gov}}</ref> |- | |[[:en:Organization_of_Iranian_Kurdistan_Struggle|Organization of Iranian Kurdistan Struggle]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref>{{Cite web |title=خبات کردستان – آکام نیوز |url=https://www.akamnews.com/tag/%D8%AE%D8%A8%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%AF%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 |access-date=2023-07-06 |website=www.akamnews.com}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg|size=30px}} |[[:en:Kurdistan_Freedom_Party|Kurdistan Freedom Party]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref name="Milburn" /> |- |{{flagicon image|Flag of Kurdistan Workers Party (PKK).svg|size=30px}} |[[:en:Kurdistan_Workers'_Party|Kurdistan Workers' Party]]{{efn|Kazakhstan<ref name="kz-list"/> and Kyrgyzstan<ref name="kg-list"/> list the [[Kurdistan Workers' Party]] as the Kurdistan People's Congress.|group=upper-alpha}} |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2" /> [[:en:Austria|Austria]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=GNCpeUdVkOoC&q=18%20october%201995%20pkk&pg=PP1|title=Terrorism as a Challenge for National and International Law: Security versus Liberty?|isbn=9783540212256|last1=Walter|first1=Christian|last2=Vöneky|first2=Silja|last3=Röben|first3=Volker|last4=Schorkopf|first4=Frank|date=25 June 2004|publisher=Springer}}</ref> [[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]],<ref>{{cite web |date=15 October 2019 |title=News.Az – Latest news from Azerbaijan |url=https://news.az/articles/politics/41416 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191015124117/https://news.az/articles/politics/41416 |archive-date=15 October 2019}}</ref> [[:en:Bulgaria|Bulgaria]], [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Czech_Republic|Czech Republic]],<ref>{{cite web |year=2008 |title=Condemnation of the PKK terrorist attack in Turkey |url=http://www.mzv.cz/jnp/en/issues_and_press/archive/statements/x2008/x2008_10_06_turkey_attack_pkk |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160811100448/http://www.mzv.cz/jnp/en/issues_and_press/archive/statements/x2008/x2008_10_06_turkey_attack_pkk |archive-date=11 August 2016 |access-date=17 July 2016 |publisher=[[Czech Ministry of Foreign Affairs]]}}</ref> [[:en:Finland|Finland]],<ref name="trilateral memorandum">{{Cite web |title=TRILATERAL MEMORANDUM |url=https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2022/6/pdf/220628-trilat-memo.pdf |access-date=7 October 2023 |website=[[NATO]]}}</ref> [[:en:Iran|Iran]],<ref name="aunsPKK2">{{cite web |date=17 August 2012 |title=Kurdistan Workers Party (PKK) |url=http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Kurdistan_Workers_Party |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005081211/http://www.nationalsecurity.gov.au/agd/WWW/nationalsecurity.nsf/Page/What_Governments_are_doing_Listing_of_Terrorism_Organisations_Kurdistan_Workers_Party |archive-date=5 October 2013 |access-date=25 December 2013 |publisher=Australian National Security}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp2" /> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list2" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]],<ref name="kg-list2" /> [[:en:Netherlands|Netherlands]],<ref>{{cite news|url=https://www.ntv.com.tr/dunya/hollandada-polise-saldiran-12-pkk-yandasi-gozaltina-alindi,nbxR4w37BEa-AA-C16lpRA|title=Hollanda'da polise saldıran 12 PKK yandaşı gözaltına alındı|date=2 November 2022|access-date=26 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230213113639/https://www.ntv.com.tr/dunya/hollandada-polise-saldiran-12-pkk-yandasi-gozaltina-alindi,nbxR4w37BEa-AA-C16lpRA|archive-date=13 February 2023|publisher=NTV|url-status=dead}}</ref> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:Poland|Poland]], [[:en:Portugal|Portugal]], [[:en:Spain|Spain]],<ref>{{cite news|url=http://www.expatica.com/es/news/spanish-news/spain-arrests-six-kurds-suspected-of-financing-pkk_258470.html|title=Spain arrests six Kurds suspected of financing PKK|date=12 February 2013|access-date=5 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221225058/http://www.expatica.com/es/news/spanish-news/spain-arrests-six-kurds-suspected-of-financing-pkk_258470.html|archive-date=21 February 2014|publisher=Expatica|agency=Agence France-Presse|url-status=dead}}</ref> [[:en:Syria|Syria]],<ref>{{cite web |date=1 March 2016 |title=Statement Made By İsmail Cem, Foreign Minister, On The Special Security Meeting Held Between Turkey And Syria October 20, 1998 (Unofficial Translation) / Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs |url=http://www.mfa.gov.tr/_p_statement-made-by-ismail-cem_-foreign-minister_-on-the-special-security-meeting-held-between-turkey-and-syria_br_october-20_-1998_br__unofficial-translation___p_.en.mfa |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301105039/http://www.mfa.gov.tr/_p_statement-made-by-ismail-cem_-foreign-minister_-on-the-special-security-meeting-held-between-turkey-and-syria_br_october-20_-1998_br__unofficial-translation___p_.en.mfa |archive-date=1 March 2016}}</ref> [[:en:Sweden|Sweden]],<ref name="trilateral memorandum" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref name="turkey3" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Lashkar-e-Balochistan|Lashkar-e-Balochistan]] |[[:en:Pakistan|Pakistan]]<ref>{{cite web |date=9 August 2012 |title=14 militant outfits operating in Balochistan, says ministry |url=https://www.nation.com.pk/09-Aug-2012/14-militant-outfits-operating-in-balochistan-says-ministry |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120920174111/http://www.nation.com.pk/pakistan-news-newspaper-daily-english-online/national/09-Aug-2012/14-militant-outfits-operating-in-balochistan-says-ministry |archive-date=20 September 2012 |access-date=11 November 2012 |publisher=The Nation}}</ref> |- |{{flagicon image|Tamil Eelam Flag.svg|size=30px}} |[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි]] |[[යුරෝපියානු සංගමය|යුරෝපා සංගමය]],<ref name="eu-list" /> [[කැනඩාව]],<ref name="canada-list2" />[[ඉන්දියාව]],<ref name="india3" /> [[මලයාසියාව|මැලේසියාව]],<ref name="my-list2" /> [[ශ්‍රී ලංකාව]],<ref>{{cite web |date=11 February 2009 |title=LTTE is banned by the SL Govt: with immediate effect |url=http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090107_15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090211081343/http://www.defence.lk/new.asp?fname=20090107_15 |archive-date=11 February 2009}}</ref> [[එක්සත් රාජධානිය]],<ref name="homeoffice3" /> [[එක්සත් ජනපදය]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Liwa_Fatemiyoun|Liwa Fatemiyoun]] |[[:en:Canada|Canada]]<ref name="canada-list2" /> [[:en:United_States|United States]] |- |{{flagicon image|Flag red yellow 5x3.svg|size=30px}} |[[:en:Lord's_Resistance_Army|Lord's Resistance Army]] |[[:en:African_Union|African Union]],<ref>{{cite web |title=Page doesn't exist |url=https://www.voanews.com/africa/african-union-designates-lords-resistance-army-terror-group |website=voanews.com}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref name="fas.org" /> |- |{{flagicon image|Flag of the LVF.png|size=30px}} |[[:en:Loyalist_Volunteer_Force|Loyalist Volunteer Force]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- |[[File:Flag_of_the_Luhansk_People's_Republic.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_the_Luhansk_People's_Republic.svg|30x30පික්]] |[[:en:Luhansk_People's_Republic|Luhansk People's Republic]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="rada" /><ref name="supreme.court" /> |- | |[[:en:Macina_Liberation_Front|Macina Liberation Front]] |[[:en:Canada|Canada]]<ref name="Public Safety Canada-20212" /> |- | |[[:en:Majelis_Mujahidin_Indonesia|Majelis Mujahidin Indonesia]] |[[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |date=12 June 2017 |title=State Department Terrorist Designations of Marwan Ibrahim Hussayn Tah al-Azawi and Majelis Mujahidin Indonesia |url=https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2017/06/271689.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170715182434/https://www.state.gov/r/pa/prs/ps/2017/06/271689.htm |archive-date=15 July 2017 |access-date=16 July 2017 |publisher=U.S. Department of State}}</ref> |- | |{{visible anchor|Manipur People's Liberation Front}} |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[:en:Maoist_Communist_Centre_of_India|Maoist Communist Centre of India]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |[[File:HAMMER-SICKLE-STAR.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:HAMMER-SICKLE-STAR.svg|30x30පික්]] |[[:en:Maoist_Communist_Party_(Turkey)|Maoist Communist Party (Turkey)]] |[[:en:Turkey|Turkey]]<ref name="turkey3" /> |- | |[[:en:MAP_(mercenary_group)|MAP]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="Kyiv Post" /><ref name="Verkhovna Rada" /> |- |{{flagicon image|AQMI_Flag_asymmetric.svg|size=30px}} |[[:en:Maute_Group|Maute Group]] |[[:en:Philippines|Philippines]], [[:en:Malaysia|Malaysia]], [[:en:New_Zealand|New Zealand]], [[:en:Japan|Japan]]<ref name="jp-list22" /> |- | |[[:en:MS-13|Mara Salvatrucha]] |[[:en:El_Salvador|El Salvador]]<ref name="El Salvador" /> |- | |[[:en:MS_Group|MS Group]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="Kyiv Post" /><ref name="Verkhovna Rada" /> |- |{{flagicon image|AQMI_Flag_asymmetric.svg|size=30px}} |[[:en:Mujahideen_Shura_Council_in_the_Environs_of_Jerusalem|Mujahideen Shura Council in the Environs of Jerusalem]]{{efn|[[Mujahideen Shura Council in the Environs of Jerusalem|Mujahideen Shura Council]] is considered an alias of Islamic State by Canada.<ref name="canada-list"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="WAM3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{Flagicon image|Flag of the Muslim Brotherhood.png|size=30px}} |[[:en:Muslim_Brotherhood|Muslim Brotherhood]] |[[:en:Collective_Security_Treaty_Organization|Collective Security Treaty Organization]],<ref>{{cite web |date=2014-04-06 |title=خريطة حظر "الإرهابية"..مصر والسعودية وسوريا وروسيا و6 دول بمنظمة "الأمن الجماعى" تصنف "الإخوان" كتنظيم إرهابى.. وبريطانيا وكندا وفرنسا والإمارات والكويت فى الطريق |url=https://www.youm7.com/story/2014/4/6/خريطة-حظر-«الإرهابية»-مصر-والسعودية-وسوريا-وروسيا-و6-دول-بمنظمة/1597700 |access-date=2020-08-28 |website=اليوم السابع}}</ref> [[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref>{{cite web |title=Bahrain backs Saudi Arabia, UAE, Foreign Minister says |url=https://www.bna.bh/AboutBNA.aspx?cms=iQRpheuphYtJ6pyXUGiNqladb1RZ0e3I |access-date=2020-09-03 |website=bna.bh}}</ref> [[:en:Egypt|Egypt]],<ref>{{cite news|url=http://uk.reuters.com/article/uk-egypt-explosion-brotherhood-idUKBRE9BO08E20131225|title=Egypt designates Muslim Brotherhood as terrorist group|date=25 December 2013|work=Reuters|access-date=25 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131226230231/http://uk.reuters.com/article/2013/12/25/uk-egypt-explosion-brotherhood-idUKBRE9BO08E20131225|archive-date=26 December 2013|url-status=live}}</ref> [[:en:Libya|Libya]] ([[:en:House_of_Representatives_(Libya)|House of Representatives]]),<ref>{{cite web |date=15 May 2019 |title=Libyan parliament designates the Muslim Brotherhood as a terrorist organization |url=https://english.alarabiya.net/en/News/north-africa/2019/05/15/Libyan-parliament-designates-the-Muslim-Brotherhood-as-a-terrorist-organization}}</ref> [[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list2" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia3" /> [[:en:Syria|Syria]],<ref>{{cite web |date=21 November 2019 |title=Why Has the Syrian Muslim Brotherhood Stayed Out of the Constitutional Assembly? |url=https://eeradicalization.com/why-has-the-syrian-muslim-brotherhood-stayed-out-of-the-constitutional-assembly/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20220514092553/https://eeradicalization.com/why-has-the-syrian-muslim-brotherhood-stayed-out-of-the-constitutional-assembly/ |archive-date=14 May 2022 |access-date=11 August 2020}}</ref> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="ksa3" /> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list2" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> |- |{{Flagicon image|Flag of the Republic of Kabylia.svg|size=30px}} |[[:en:Movement_for_the_self-determination_of_Kabylie|Movement for the self-determination of Kabylie]] |[[:en:Algeria|Algeria]]<ref name="Reuters-2021">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/algeria-accuses-groups-it-links-morocco-israel-setting-wildfires-2021-08-18/|title=Algeria accuses groups it links to Morocco, Israel of setting wildfires|date=2021-08-18|work=Reuters|access-date=2021-11-07|language=en}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the Myanmar National Democratic Alliance Army.svg|size=30px}} |[[:en:Myanmar_National_Democratic_Alliance_Army|Myanmar National Democratic Alliance Army]] |[[:en:Myanmar|Myanmar]]<ref>{{Cite web |title=Myanmar regime labels key ethnic armed groups ‘terrorist’ organisations |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/4/myanmar-regime-labels-key-ethnic-armed-groups-terrorist-organisations |access-date=2024-09-04 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of National Action.svg|size=30px}} |[[:en:National_Action_(UK)|National Action]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- |{{flagicon image|Front Nacional Democratic Bodoland.svg|size=30px}} |[[:en:National_Democratic_Front_of_Bodoland|National Democratic Front of Bodoland]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|NDF Flag.svg|size=30px}} |[[:en:National_Democratic_Front_of_the_Philippines|National Democratic Front of the Philippines]] |[[:en:Philippines|Philippines]]<ref>{{Cite web |title=Philippines designates NDF as terrorist group |url=https://www.gmanetwork.com/news/news/nation/795891/philippines-designates-ndf-as-terrorist-group/story/ |access-date=2021-07-19 |website=GMA News Online |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Alpasan |first=Jonas |date=2021-07-19 |title=Terror council designates NDFP as terror group |url=https://www.bulatlat.com/2021/07/19/terror-council-designates-ndfp-as-terror-group/ |access-date=2021-07-19 |website=Bulatlat |language=en-US}}</ref><ref>{{cite web |title=Resolution Number 21 (2021) |url=https://www.officialgazette.gov.ph/2021/06/23/resolution-number-21-2021/ |access-date=25 July 2021 |publisher=Official Gazette of the Republic of the Philippines}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of ELN.svg|size=30px}} |[[:en:National_Liberation_Army_(Colombia)|National Liberation Army]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list22" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|Flag of the National Liberation Front of Tripura.png|size=30px}} |[[:en:National_Liberation_Front_of_Tripura|National Liberation Front of Tripura]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Ahwaz.png|size=30px}} |[[:en:National_Liberation_Movement_of_Ahwaz|National Liberation Movement of Ahwaz]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref name="ahvaz" /> |- |{{flagicon image|Flag_of_Germany_(1935–1945).svg|size=30px}} |[[:en:National_Socialism_/_White_Power|National Socialism / White Power]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name=":03">{{Cite web |title=Террористические и экстремистские организации и материалы {{!}} Национальный антитеррористический комитет |url=http://nac.gov.ru/terroristicheskie-i-ekstremistskie-organizacii-i-materialy.html |access-date=2022-09-03 |website=nac.gov.ru |language=ru}}</ref> |- |{{flagicon image|Unofficial flag of Nagaland.svg|size=30px}} |[[:en:National_Socialist_Council_of_Nagaland|National Socialist Council of Nagaland]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Myanmar.svg|size=30px}} |[[:en:National_Unity_Government_of_Myanmar|National Unity Government of Myanmar]] |[[:en:Myanmar|Myanmar]] (''[[:en:State_Administration_Council|State Administration Council]]'')<ref name=":0">{{cite news|url=https://www.dw.com/en/myanmar-junta-designates-shadow-government-as-terrorist-group/a-57473057|title=Myanmar junta designates shadow government as 'terrorist' group|date=8 May 2021|work=[[Deutsche Welle]]|access-date=9 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509101115/https://www.dw.com/en/myanmar-junta-designates-shadow-government-as-terrorist-group/a-57473057|archive-date=9 May 2021|url-status=live}}</ref> |- |{{flagicon image|AQMI_Flag_asymmetric.svg|size=30px}} |[[:en:ISIL_in_Bangladesh|Neo-JMB]] |[[:en:Japan|Japan]]<ref name="jp-list22" /> |- |{{flagicon image|Logo_of_the_Nordic_Resistance_Movement.svg|size=30px}} |[[:en:Nordic_Resistance_Movement|Nordic Resistance Movement]] |[[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |date=14 June 2024 |title=Counter Terrorism Designations; West Bank-related Designation; Issuance of Amended Frequently Asked Questions |url=https://ofac.treasury.gov/recent-actions/20240614 |work=[[Office of Foreign Assets Control]]}}</ref><ref>{{cite web |date=14 June 2024 |title=Terrorist Designations of Nordic Resistance Movement and Three Leaders |url=https://www.state.gov/terrorist-designations-of-nordic-resistance-movement-and-three-leaders/ |work=state.gov |quote=Today, the Department of State is designating Nordic Resistance Movement (NRM) as a Specially Designated Global Terrorist (SDGT) pursuant to Executive Order (E.O.) 13224, as amended.}}</ref> |- | |[[:en:Network_(Russia)|Network (Russia)]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- |{{Flagicon image|Nexta logo.png|size=30px}} |[[:en:Nexta|Nexta]] |[[:en:Belarus|Belarus]]<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-04-09 |title=Belarusian Supreme Court Declares Nexta Telegram Channels 'Terrorist Organization' |url=https://www.rferl.org/a/belarus-nexta-telegram-terrorist/31794494.html |access-date=2022-06-18 |website=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=en}}</ref> |- | |[[:en:Orange_Volunteers|Orange Volunteers]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Palestine_Liberation_Front|Palestine Liberation Front]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Israel|Israel]],<ref name="Israel20062" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp2" /><ref name="jp-list22" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Islamic_Jihad_Movement_in_Palestine|Palestinian Islamic Jihad]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Australia|Australia]],<ref name="au-list2" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Israel|Israel]],<ref>{{cite web |title=Islamic Jihad |url=https://www.haaretz.com/misc/tags/TAG-islamic-jihad-1.5599123 |access-date=2020-10-11 |website=haaretz.com}}</ref> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofajp20052" /><ref name="jp-list22" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Interpal|Palestinian Relief Development Fund – Interpal]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="Israel20062" /> |- |{{flagicon image|Emblema_del_Ejército_del_Pueblo_Paraguayo.svg|size=30px}} |[[:en:Paraguayan_People's_Army|Paraguayan People's Army]] |[[:en:Paraguay|Paraguay]],<ref name="auto2">{{cite news|url=https://www.ultimahora.com/eeuu-destaca-cooperacion-paraguay-lucha-antiterrorista-n2891895.html|title=EEUU destaca cooperación de Paraguay en lucha antiterrorista|access-date=14 July 2021|language=es}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref name="auto2" /> |- |{{flagicon image|Drapeau du Parti pour une vie libre au Kurdistan - PJAK.png|size=30px}} |[[:en:PJAK|Party of Free Life of Kurdistan]] |[[:en:Iran|Iran]],<ref name="Milburn" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref>{{cite news|url=http://www.hurriyetdailynews.com/default.aspx?pageid=438&n=turkey-iran-step-up-fights-on-pkk-pjak-2011-07-26|title=Turkey, Iran step up fights on PKK, PJAK|date=26 July 2011|access-date=18 March 2014|publisher=Hürriyet Daily News}}</ref> [[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/latestCrisis/idUSN04297671|title=U.S. brands anti-Iran Kurdish group terrorist|date=4 February 2009|work=Reuters|access-date=9 February 2009}}</ref> |- | |[[:en:People's_Anti-Fascist_Front|People's Anti-Fascist Front]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /><ref name="IE 7 Jan 2023">{{Cite news|url=https://indianexpress.com/article/india/jaish-affiliate-paff-declared-terrorist-group-8366404/|title=Jaish affiliate PAFF declared terrorist group|date=7 January 2023|work=The Indian Express|quote=According to a notification issued by the MHA, the PAFF emerged in 2019 as a proxy outfit of JeM, a proscribed terrorist organisation.}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Hêzên Parastina Gel.svg|size=30px}} |[[:en:People's_Defence_Forces|People's Defence Forces]] |[[:en:Australia|Australia]],<ref name="kurdistanworkerspartypkk" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- |{{flagicon image|Bandera FPRM Manipur.png|size=30px}} |[[:en:People's_Liberation_Army_of_Manipur|People's Liberation Army of Manipur]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{Flagicon image|THKP-C flag.svg|size=30px}} |[[:en:People's_Liberation_Party-Front_of_Turkey|People's Liberation Party-Front of Turkey]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:People's_Militia_named_after_Minin_and_Pozharsky|People's Militia named after Minin and Pozharsky]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- |{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg|size=30px}} |[[:en:People's_Mujahedin_of_Iran|People's Mujahedin of Iran]] |[[:en:Iran|Iran]],<ref>{{cite news|url=http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/us-move-to-delist-mek-as-terror-group-worries-irans-opposition|title=US move to delist MEK as terror group worries Iran's opposition|last=Theodoulou|first=Michael|date=26 July 2011|newspaper=[[The National (Abu Dhabi)]]|access-date=26 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20120831214248/http://www.thenational.ae/news/world/middle-east/us-move-to-delist-mek-as-terror-group-worries-irans-opposition|archive-date=31 August 2012|publisher=[[Abu Dhabi Media]]|quote=''The MEK, dedicated to overthrowing Iran's Islamic regime and considered a terrorist group by Iran [...]''|url-status=live}}</ref> [[:en:Iraq|Iraq]]<ref>{{citation|author=Abigail Hauslohner|title=Iranian Group a Source of Contention in Iraq|date=5 January 2009|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1869532,00.html|magazine=Time|quote=But when the US military formally transferred control of Camp Ashraf back to the Iraqi government on Jan. 1, the MEK's fate suddenly became an issue. The group is a source of contention for Iran and the US, Iraq's two biggest allies, who are increasingly vying for influence as Baghdad's post–Saddam Hussein Shi'ite government asserts its independence. All three countries label the MEK a terrorist organization.|access-date=5 December 2016|archive-date=29 January 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170129014936/http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1869532,00.html}}</ref> |- | |[[:en:People's_Revolutionary_Party_of_Kangleipak|People's Revolutionary Party of Kangleipak]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[:en:Popular_Front_for_the_Liberation_of_Palestine|Popular Front for the Liberation of Palestine]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp2" /><ref name="jp-list22" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|PFLP-GC Flag.svg|size=30px}} |[[:en:Popular_Front_for_the_Liberation_of_Palestine_–_General_Command|Popular Front for the Liberation of Palestine – General Command]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp2" /><ref name="jp-list22" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|Flag of Promised Day Brigades.svg|size=30px}} |[[:en:Promised_Day_Brigade|Promised Day Brigade]] |[[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="WAM3" /> |- |{{flagicon image|Proud_Boys_PB_and_Wreath_Logo.jpg|size=30px}} |[[:en:Proud_Boys|Proud Boys]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="Public Safety Canada-20212" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]]<ref name="Jeong-2022" /> |- |{{Flagicon image|Provisional Irish Republican Army Badge.svg|size=30px}} |[[:en:Provisional_Irish_Republican_Army|Provisional Irish Republican Army]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Real_Irish_Republican_Army|Real Irish Republican Army]] |[[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- | |[[:en:Red_Hand_Commando|Red Hand Commando]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Red_Hand_Defenders|Red Hand Defenders]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Resistência_Galega|Resistência Galega]] |[[:en:Spain|Spain]]<ref>{{cite web |date=13 September 2013 |title=Una sentencia declara grupo terrorista a Resistencia Galega |url=https://www.lavozdegalicia.es/noticia/galicia/2013/09/13/sentencia-declara-grupo-terrorista-resistencia-galega/0003_201309G13P6991.htm}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg|size=30px}} |[[:en:Revolutionary_Armed_Forces_of_Colombia|Revolutionary Armed Forces of Colombia]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="jp-list22" /> |- |{{flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg|size=30px}} |[[:en:FARC_dissidents|Revolutionary Armed Forces of Colombia Dissidents]] |[[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|Frente Revolucionario Antifascista y Patriota (bandera).svg|size=30px}} |[[:en:Revolutionary_Antifascist_Patriotic_Front|Revolutionary Antifascist Patriotic Front]] |[[:en:Spain|Spain]]<ref>{{cite book|title=Ministerio del Interior: dos siglos de historia|url=http://www.interior.gob.es/documents/642317/4854067/Ministerio_del_Interior_Dos_siglos_de_historia_126150530.pdf/7c72fb1c-daf1-4306-9a09-c40cad7105d2|page=196|year=2015|publisher=Gobierno de España, Ministerio del Interior, Secretaría General Técnica|editor=Ministerio del Interior|isbn=978-84-8150-316-6|access-date=15 September 2020|archive-date=24 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160324154846/http://www.interior.gob.es/documents/642317/4854067/Ministerio_del_Interior_Dos_siglos_de_historia_126150530.pdf/7c72fb1c-daf1-4306-9a09-c40cad7105d2|url-status=dead}}</ref> |- | |[[:en:Revolutionary_Nuclei|Revolutionary Nuclei]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref>{{cite web |title=Revolutionary Nuclei &#124; Encyclopedia.com |url=https://www.encyclopedia.com/politics/legal-and-political-magazines/revolutionary-nuclei |website=encyclopedia.com}}</ref> |- |{{flagicon image|17-n-flag.svg|size=30px}} |[[:en:Revolutionary_Organization_17_November|Revolutionary Organization 17 November]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /><!--United States delisted 9/3/2015--> |- |{{flagicon image|Flag of the Kurdistan Revolutionary Party (Iraq).svg|size=30px}} |[[:en:Revolutionary_Party_of_Kurdistan|Revolutionary Party of Kurdistan]] |[[:en:Turkey|Turkey]]<ref name="turkey3" /> |- |{{flagicon image|Dhkp.svg|size=30px}} |[[:en:Revolutionary_People's_Liberation_Party–Front|Revolutionary People's Liberation Party–Front]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofa.go.jp2" /><ref name="jp-list22" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:Turkey|Turkey]],<ref name="turkey3" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]],<ref name="homeoffice3" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |{{flagicon image|Single Color Flag - F6002F.svg|size=30px}} |[[:en:Revolutionary_Struggle|Revolutionary Struggle]] |[[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto3" /> |- |[[File:Flag_of_the_Russian_Empire_(black-yellow-white).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_the_Russian_Empire_(black-yellow-white).svg|30x30පික්]] |[[:en:Russian_Imperial_Movement|Russian Imperial Movement]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="Public Safety Canada-20212" /> [[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |date=6 April 2020 |title=Designation of the Russian Imperial Movement |url=https://2017-2021.state.gov/designation-of-the-russian-imperial-movement/ |website=US Department of State}}</ref> |- | |[[:en:Russian_Orthodox_Army|Russian Orthodox Army]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref>{{Cite web |title="Русская православная армия" организовала разбой и пытки {{!}} Лица |url=https://litsa.com.ua/19880/ |access-date=2023-09-06 |language=uk-UA}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the Russian Volunteer Corps.svg|size=30px}} |[[:en:Russian_Volunteer_Corps|Russian Volunteer Corps]] |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- | |[[:en:Rachad|Rachad]] |[[:en:Algeria|Algeria]]<ref name="Reuters-2021" /> |- |{{flagicon image|Flag of Right Sector.svg|size=30px}} |[[:en:Right_Sector|Right Sector]] ([[:en:Crimea|Crimean]] branch) |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- | |{{ill|RSB Group|ru|РСБ-Групп}} |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="Kyiv Post" /><ref name="Verkhovna Rada" /> |- |{{flagicon image|Lezgin_flag_sadval.png|size=30px}} |[[:en:Sadval_movement|Sadval movement]] |[[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]]<ref>{{Cite web |title=Sadval (union) Movement |url=https://trackingterrorism.org/group/sandval-union-movement/ |access-date=2022-12-24 |website=TRAC |language=en-US}}</ref> |- | |[[:en:Sabireen_Movement|Sabireen Movement]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:United_States|United States]]<ref name="US-31January2018" /> |- |{{Flagicon image|Saor Eire logo.svg|size=30px}} |[[:en:Saor_Éire_(1967–75)|Saor Éire]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Saraya_al-Mukhtar|Saraya al-Mukhtar]] |[[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2" /> [[:en:Egypt|Egypt]],<ref name="Mukhtar">{{cite web |title=Bahrain: Terrorist Group Affiliated with 'Saraya al-Mukhtar' Referred to Judiciary |url=https://aawsat.com/english/home/article/1226801/bahrain-terrorist-group-affiliated-%E2%80%98saraya-al-mukhtar%E2%80%99-referred-judiciary |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190628023916/https://aawsat.com/english/home/article/1226801/bahrain-terrorist-group-affiliated-%25E2%2580%2598saraya-al-mukhtar%25E2%2580%2599-referred-judiciary |archive-date=28 June 2019 |access-date=28 June 2019 |website=Asharq AL-awsat}}</ref> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="Mukhtar" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="Mukhtar" /> |- | |Severna Brigada |[[:en:Kosovo|Kosovo]]<ref name="Bytyci" /><ref name="Stojanovic" /> |- |{{flagicon image|Flag_of_the_Sindhudesh_Liberation_Army.svg|size=30px}} |[[:en:Sindhudesh_Liberation_Army|Sindhudesh Liberation Army]] |[[:en:Pakistan|Pakistan]]<ref name="October 12, 2012">{{cite web |title=Who is behind the attacks on PPP leaders? |url=http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-137155-Who-is-behind-the-attacks-on-PPP-leaders |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012093018/http://www.thenews.com.pk/Todays-News-2-137155-Who-is-behind-the-attacks-on-PPP-leaders |archive-date=October 12, 2012 |publisher=The News |accessdate=October 12, 2012 |df=mdy-all}}</ref> |- | |[[:en:Slavonic_Corps|Slavonic Corps]] |[[:en:Ukraine|Ukraine]]<ref name="Kyiv Post" /><ref name="Verkhovna Rada" /> |- |{{flagicon image|Flag of Myanmar.svg|size=30px}} |[[:en:State_Administration_Council|State Administration Council]] |[[:en:Myanmar|Myanmar]] ([[:en:National_Unity_Government_of_Myanmar|''National Unity Government'']])<ref name="state administration council">{{cite web |last=Special Advisory Council For Myanmar |title=The Myanmar Military is a Terrorist Organisation Under Law |url=https://specialadvisorycouncil.org/wp-content/uploads/2021/12/SAC-M-Briefing-Paper-Myanmar-Military-Terrorist-Organisation-ENGLISH.pdf |website=specialadvisorycouncil.org/}}</ref> |- | |[[:en:The_Saved_Sect|The Saved Sect]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Sect_of_Revolutionaries|Sect of Revolutionaries]] |[[:en:United_States|United States]]<ref>{{cite web |title=Department of State's Designation of the Sect of Revolutionaries |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2011/02/157060.htm}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of Sendero Luminoso.svg|size=30px}} |[[:en:Shining_Path|Shining Path]] |[[:en:European_Union|European Union]],<ref name="eu-list" /> [[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofajp20052" /><ref name="jp-list22" /> [[:en:New_Zealand|New Zealand]],<ref name="nz-list" /> [[:en:United_States|United States]], [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]], [[:en:Peru|Peru]] |- | |[[:en:Shura_Council_of_Benghazi_Revolutionaries|Shura Council of Benghazi Revolutionaries]]<ref name="SaudiPressAgency">{{cite web |title=Kingdom, UAE, Bahrain, Egypt add 9 entities, 9 individuals to lists of terrorist groups The official Saudi Press Agency |url=https://www.spa.gov.sa/viewfullstory.php?lang=en&newsid=1650830 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190521090745/https://www.spa.gov.sa/viewfullstory.php?lang=en&newsid=1650830 |archive-date=21 May 2019 |access-date=28 June 2019 |website=spa.gov.sa}}</ref> |[[:en:Bahrain|Bahrain]],<ref name="bahrain-list2" /> [[:en:Egypt|Egypt]],<ref name="SaudiPressAgency" /> [[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]],<ref name="SaudiPressAgency" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]],<ref name="SaudiPressAgency" /> [[:en:United_States|United States]] |- |{{flagicon image|Flag_of_Sipah-e-Sahaba.jpg|size=30px}} |[[:en:Sipah-e-Sahaba_Pakistan|Sipah-e-Sahaba Pakistan]] |[[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="pakistanlist2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Sonnenkrieg_Division|Sonnenkrieg Division]] |[[:en:Australia|Australia]],<ref>{{Cite web |title=Australian National Security Website |url=https://www.nationalsecurity.gov.au/ |access-date=2023-02-06 |website=Australian National Security Website |language=en-AU}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Students'_Islamic_Movement_of_India|Students' Islamic Movement of India]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |{{visible anchor|Supreme Military Majlis ul-Shura of the United Mujahideen Forces of Caucasus}} |[[:en:Russia|Russia]]<ref name="russia3" /> |- | |[[:en:Tablighi_Jamaat|Tablighi Jamaat]] |[[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list2" />[[:en:Saudi_Arabia|Saudi Arabia]]<ref>{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/middle-east/saudi-arabia-bans-tablighi-jamaat-calls-it-gate-of-terror/articleshow/88234611.cms|title=tablighi: Saudi Arabia bans Tablighi Jamaat, calls it 'gate of terror' – Times of India|date=12 December 2021|access-date=2022-03-11|agency=TNN|language=en|website=The Times of India}}</ref> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]]<ref name="tj-list2" /> |- | |[[:en:Takfir_wal-Hijra|Takfir wal-Hijra]] |[[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]],<ref name="kz-list2" /> [[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]]<ref name="kg-list2" /> |- |{{flagicon image|Flag of Taliban.svg|size=30px}} |[[:en:Taliban|Taliban]] |[[:en:Canada|Canada]],<ref name="canada-list2" /> [[:en:Japan|Japan]],<ref name="mofajp20052" /> [[:en:Russia|Russia]],<ref name="russia3" /> [[:en:Tajikistan|Tajikistan]],<ref name="tj-list2" /> [[:en:United_Arab_Emirates|United Arab Emirates]]<ref name="WAM3" /><ref name="gulfnews3" /><ref name="KUNA3" /> |- | |[[:en:Tamil_Nadu_Liberation_Army|Tamil Nadu Liberation Army]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[:en:Tamil_National_Retrieval_Troops|Tamil National Retrieval Troops]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- | |[[දෙමළ තරුණ සංවිධානය]] |[[ශ්‍රී ලංකාව]]<ref name="NewsWire">{{cite news|url=https://www.newswire.lk/2021/03/29/7-entities-389-individuals-banned-in-sri-lankas-updated-proscribe-list/|title=7 entities & 389 individuals banned in Sri Lanka's updated proscribe list|date=29 March 2021|work=NewsWire|access-date=12 September 2024|archive-date=21 May 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220521011009/https://www.newswire.lk/2021/03/29/7-entities-389-individuals-banned-in-sri-lankas-updated-proscribe-list/|url-status=dead}}</ref><ref name="auto4">{{cite web |title=Amendment to the List of Designated Persons and Entities |url=http://fiusrilanka.gov.lk/docs/UNSCR/List/2216_37/2216_37_E.pdf}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the Ta'ang National Liberation Army.svg|size=30px}} |[[:en:Ta'ang_National_Liberation_Army|Ta'ang National Liberation Army]] |[[:en:Myanmar|Myanmar]]<ref>{{Cite web |title=Myanmar regime labels key ethnic armed groups ‘terrorist’ organisations |url=https://www.aljazeera.com/news/2024/9/4/myanmar-regime-labels-key-ethnic-armed-groups-terrorist-organisations |access-date=2024-09-04 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> |- | |[[:en:Tanzim|Tanzim]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="Israel20062" /> |- |{{flagicon image|Tnsm-flag.svg|size=30px}} |[[:en:Tehreek-e-Nafaz-e-Shariat-e-Mohammadi|Tehreek-e-Nafaz-e-Shariat-e-Mohammadi]] |[[:en:Pakistan|Pakistan]],<ref name="pakistanlist2" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Arnolfo_Teves_Jr.|Teves Group]] |[[:en:Philippines|Philippines]]<ref>{{cite news|url=https://www.philstar.com/headlines/2023/08/02/2285565/teves-brothers-11-degamo-suspects-tagged-terrorists|title=Teves brothers, 11 Degamo suspects tagged as terrorists|last1=Crisostomo|first1=Sheila|date=2 August 2023|work=The Philippine Star|access-date=14 October 2023|last2=Romero|first2=Alexis}}</ref><ref>{{cite web |date=26 July 2023 |title=Resolution No. 43 (2023) |url=https://www.officialgazette.gov.ph/downloads/2023/07jul/20230726-ATC-RESOLUTION-43-FRM.pdf |access-date=14 October 2023 |publisher=Anti-Terrorism Council |quote=hereby designates the "Teves Terrorist Group" as a terrorist group}}</ref> |- | |{{visible anchor|Tevhid-Selam (Al-Quds Army)}} |[[:en:Turkey|Turkey]]<ref name="turkey3" /> |- |{{flagicon image|Flag of South Vietnam.svg|size=30px}} |[[:en:Provisional_National_Government_of_Vietnam|Third Republic of Vietnam]] |[[:en:Vietnam|Vietnam]]<ref>{{cite web |date=22 August 2018 |title=Vietnam convicts 12 'terrorists' for subversion |url=https://www.france24.com/en/20180822-vietnam-convicts-12-terrorists-subversion}}</ref> |- |{{flagicon image|Official Three Percent Flag.svg|size=30px}} |[[:en:Three_Percenters|Three Percenters]] |[[:en:Canada|Canada]]<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/americas/canada-puts-us-right-wing-three-percenters-militia-group-terror-list-2021-06-25/|title=Canada puts U.S. Three Percenters militia on terror list, cites risk of violent extremism|last=Ljunggren|first=David|date=2021-06-25|work=Reuters|access-date=2023-02-01|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Canada |first=Public Safety |date=2018-12-21 |title=Currently listed entities |url=https://www.publicsafety.gc.ca/cnt/ntnl-scrt/cntr-trrrsm/lstd-ntts/crrnt-lstd-ntts-en.aspx |access-date=2023-04-13 |website=www.publicsafety.gc.ca}}</ref> |- | |[[දෙමළ ඊළාම් දේශාතික්‍රාන්ත ආණ්ඩුව - අ.එ.ජ.|දෙමළ ඊළාම් දේශාතික්‍රාන්ත ආණ්ඩුව]] |[[ශ්‍රී ලංකාව]]<ref name="NewsWire" /><ref name="auto4" /> |- |{{flagicon image|Flag of the Ulster Defence Association.svg|size=30px}} |[[:en:Ulster_Defence_Association|Ulster Defence Association]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- |{{flagicon image|Flag of the Ulster Volunteer Force.svg|size=30px}} |[[:en:Ulster_Volunteer_Force|Ulster Volunteer Force]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref name="homeoffice3" /> |- | |[[:en:Union_of_Agricultural_Work_Committees|Union of Agricultural Work Committees]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="PalNGOs" /> |- | |[[:en:Union_of_Palestinian_Women's_Committees|Union of Palestinian Women's Committees]] |[[:en:Israel|Israel]]<ref name="PalNGOs" /> |- |{{flagicon image|Flag of United Liberation Front of Asom.svg|size=30px}} |[[:en:United_Liberation_Front_of_Assam|United Liberation Front of Assam]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|Bandera UNLF.svg|size=30px}} |[[:en:United_National_Liberation_Front|United National Liberation Front]] |[[:en:India|India]]<ref name="india3" /> |- |{{flagicon image|Flag of AUC.svg|size=30px}} |[[:en:United_Self-Defense_Forces_of_Colombia|United Self-Defense Forces of Colombia]] |[[:en:Japan|Japan]]<ref name="jp-list22" /> |- | rowspan="3" |{{flagicon image|Flag of the United States Army.svg|size=30px}} {{flagicon image|Flag of the United States Marine Corps.svg|size=30px}} {{flagicon image|Flag of the United States Navy.svg|size=30px}} {{flagicon image|Flag of the United States Air Force.svg|size=30px}} {{flagicon image|Flag of the United States Space Force.svg|size=30px}} {{flagicon image|Flag of the United States Coast Guard.svg|size=30px}} {{flagicon image|Centcomflag.gif|size=30px}} |[[:en:United_States_Armed_Forces|United States Armed Forces]] | rowspan="3" |[[:en:Iran|Iran]]<ref>{{cite web |title=Iran's parliament approves bill labelling US army as 'terrorist' {{pipe}} USA News {{pipe}} al Jazeera |url=https://www.aljazeera.com/news/2019/04/iran-parliament-approves-bill-labeling-army-terrorist-190423111221587.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20191005005459/https://www.aljazeera.com/news/2019/04/iran-parliament-approves-bill-labeling-army-terrorist-190423111221587.html |archive-date=5 October 2019 |access-date=28 October 2019}}</ref> |- |[[:en:United_States_Central_Command|United States Central Command]] |- |[[:en:DoD|United States Department of Defense]] |- | |[[:en:Vanguards_of_Conquest|Vanguards of Conquest]]{{efn|[[Vanguards of Conquest]] is considered an alias of [[Al-Qaeda]] by Canada.<ref name="canada-list"/>|group=upper-alpha}} |[[:en:Canada|Canada]]<ref name="canada-list2" /> |- |{{flagicon image|Flag of the Việt Tân.svg|size=30px}} |[[:en:Việt_Tân|Việt Tân]] |[[:en:Vietnam|Vietnam]]<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-vietnam-security-idUSKCN1LF1YP|title=Vietnam arrests exiles group member with weapons: security ministry|last=Pearson|first=James|date=30 August 2018|work=Reuters}}</ref> |- | |[[:en:Wagner_Group|Wagner Group]] |[[:en:Estonia|Estonia]],<ref>{{Cite web |title=The Parliament of Estonia declared Russia a terrorist regime: what does it mean |url=https://visitukraine.today/blog/1034/the-parliament-of-estonia-declared-russia-a-terrorist-regime-what-does-it-mean |access-date=2022-11-02 |website=visitukraine.today |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Estonia's parliament declares Russia a 'terrorist regime' |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/10/18/estonia-parliament-declares-russia-a-terrorist-regime |access-date=2022-11-02 |publisher=Al Jazeera |language=en}}</ref> [[:en:France|France]],<ref name="politico_20230509_francevote">{{cite news|url=https://www.politico.eu/article/pre-write-french-parliament-designates-wagner-a-terrorist-group/|title=French parliament designates Wagner a 'terrorist group'|last1=Caulcutt|first1=Clea|date=2023-05-09|work=POLITICO|access-date=2023-05-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230509200131/https://www.politico.eu/article/pre-write-french-parliament-designates-wagner-a-terrorist-group/|archive-date=9 May 2023|location=Paris|language=en|url-status=live}}</ref> [[:en:Lithuania|Lithuania]],<ref>{{Cite web |date=14 March 2023 |title=Lithuania designates Russia's Wagner as terrorist organisation |url=https://www.lrt.lt/en/news-in-english/19/1936307/lithuania-designates-russia-s-wagner-as-terrorist-organisation |access-date=14 March 2023 |website=www.lrt.lt |publisher=[[Lithuanian National Radio and Television]] |language=en}}</ref> [[:en:Ukraine|Ukraine]],<ref name="Kyiv Post" /><ref name="Verkhovna Rada" /> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref>{{Cite web |title=Wagner Group proscribed |url=https://www.gov.uk/government/news/wagner-group-proscribed |access-date=2023-09-15 |website=GOV.UK |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Proscribed terrorist groups or organisations |url=https://www.gov.uk/government/publications/proscribed-terror-groups-or-organisations--2/proscribed-terrorist-groups-or-organisations-accessible-version |access-date=2023-09-15 |website=GOV.UK |language=en}}</ref> |- |{{flagicon image|Morning Star flag.svg|size=30px}} |[[:en:West_Papua_National_Liberation_Army|West Papua National Liberation Army]] |[[:en:Indonesia|Indonesia]]<ref>{{cite web |last1=Perkasa |first1=Vidhyandika Djati |last2=Satria |first2=Alif |date=7 May 2021 |title=Conflict Resolution in Papua and the Label of Terrorism |url=https://thediplomat.com/2021/05/conflict-resolution-in-papua-and-the-label-of-terrorism/ |access-date=8 May 2022 |website=The Diplomat}}</ref> |- | |[[:en:World_Tamil_Movement|World Tamil Movement]] |[[:en:Canada|Canada]]<ref name="canada-list2" /> |- |{{flagicon image|Kokbayraq flag.svg|size=30px}} |[[:en:World_Uyghur_Congress|World Uygur Youth Congress]] |[[:en:China|China]]<ref name="china3" /> |- |{{flagicon image|Flag of the Yarmouk Martyrs Brigade.svg|size=30px}} |[[:en:Yarmouk_Martyrs_Brigade|Yarmouk Martyrs Brigade]] |[[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto0906162">{{cite web |date=9 June 2016 |title=State Department Terrorist Designation of the Yarmouk Martyrs Brigade |url=https://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/266492.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170203085008/https://www.state.gov/j/ct/rls/other/des/266492.htm |archive-date=3 February 2017 |access-date=12 March 2017 |publisher=State.gov}}</ref> |- |[[File:People's_Protection_Units_Flag.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:People's_Protection_Units_Flag.svg|30x30පික්]] [[File:Flag_of_Syrian_Democratic_Forces.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Flag_of_Syrian_Democratic_Forces.svg|30x30පික්]] |[[:en:People's_Defense_Units|YPG]] / [[:en:Syrian_Democratic_Forces|SDF]] |[[:en:Turkey|Turkey]]<ref>{{Cite web |title=PKK / Rep. of Turkey Ministry of Foreign Affairs |url=https://www.mfa.gov.tr/pkk.en.mfa |access-date=2022-05-26 |website=www.mfa.gov.tr}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/all-about-the-ypg-the-syrian-kurds-dividing-turkey-and-the-us/2022/11/22/1d617816-6a85-11ed-8619-0b92f0565592_story.html|title=All About the YPG, the Syrian Kurds Dividing Turkey and the US|date=24 November 2022|newspaper=The Washington Post|access-date=22 March 2023|quote=Turkey... views it as a terrorist threat... The party itself was formed in 2003 as an offshoot of the PKK, a group that is outlawed by Turkey and considered a terrorist organization by the US and the European Union. Turkey views the YPG, whose ranks are thought to include tens of thousands of fighters, as a security threat due to its ties to the PKK... Another focus of tension was the Syrian Democratic Council, the political arm (of the YPG)... Turkey says the SDC is dominated by terrorists.}}</ref><ref>{{Cite web |last=Lin |first=Christina |date=2015 |title=Turkey's Double Standard on Terrorism: Accuses BBC of supporting PKK, backs other groups from China, Russia and US |url=https://www.files.ethz.ch/isn/193475/370_Lin.pdf |website=Institute for Strategic, Political, Security and Economic Consultancy}}</ref><ref>{{Cite web |last=Turak |first=Natasha |date=2022-05-23 |title=Conflict, politics and history: Why Turkey is standing in the way of both Sweden and Finland's NATO bids |url=https://www.cnbc.com/2022/05/23/why-turkey-doesnt-want-sweden-finland-to-join-nato.html |access-date=2022-05-26 |website=[[CNBC]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Bayer |first=Lili |date=2022-05-20 |title=Sweden blasts Turkish 'disinformation' as Erdoğan delays NATO accession |url=https://www.politico.eu/article/sweden-turkey-nato-erdogan-disinformation/ |access-date=2022-05-26 |website=[[Politico]] |language=en-US}}</ref> |} === ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස කලින් නම් කරන ලද සංවිධාන === පහත දැක්වෙන්නේ අදාළ පාර්ශ්ව විසින් ත්‍රස්තවාදීන් ලෙස නිල වශයෙන් නම් කර ඇති නමුත් පසුව ඉවත් කර ඇති සංවිධාන ලැයිස්තුවයි. {| class="wikitable sortable" ! colspan="2" |Organization !Designators !Date |- | |[[:en:Abu_Nidal_Organization|Abu Nidal Organization]] |[[:en:United_States|United States]] |8 October 1997 – 1 June 2017<ref name="us-fto4">{{cite web |title=Foreign Terrorist Organizations |url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200227062101/https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |archive-date=27 February 2020 |access-date=2 March 2020 |publisher=United States Department of State}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flagicon image|Flag of the African National Congress.svg|size=30px}} | rowspan="2" |[[:en:African_National_Congress|African National Congress]] |[[:en:South_Africa|South Africa]] |16 December 1961 – 11 February 1990<ref>{{cite web |title=Documented proof of ANC's sabotage plans – The O'Malley Archives |url=https://www.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv02424/04lv02730/05lv02918/06lv02925.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170805015234/https://www.nelsonmandela.org/omalley/index.php/site/q/03lv02424/04lv02730/05lv02918/06lv02925.htm |archive-date=5 August 2017 |access-date=4 August 2017}}</ref> |- |[[:en:United_States|United States]] |August 1988<ref>{{cite news|url=http://investigations.nbcnews.com/_news/2013/12/07/21794290-us-government-considered-nelson-mandela-a-terrorist-until-2008|title=US government considered Nelson Mandela a terrorist until 2008|last=Windrem|first=Robert|access-date=11 December 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131210052629/http://investigations.nbcnews.com/_news/2013/12/07/21794290-us-government-considered-nelson-mandela-a-terrorist-until-2008|archive-date=10 December 2013|publisher=NBC News|url-status=dead}}</ref>–2008<ref name="bbcvisa2">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7340248.stm|title=US shamed by Mandela terror link|date=10 April 2008|access-date=6 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20080414034848/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/7340248.stm|archive-date=14 April 2008|publisher=BBC News|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7484517.stm|title=Mandela taken off US terror list|date=1 July 2008|access-date=12 February 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100126224534/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/7484517.stm|archive-date=26 January 2010|publisher=BBC News|url-status=live}}</ref> |- | |[[:en:Al-Haramain_Foundation|Al-Haramain Foundation]] United States branch |[[:en:New_Zealand|New Zealand]] |?–2014<ref name="NZL">{{cite web |title=Lists associated with Resolutions 1267/1989/2253 and 1988 |url=https://www.police.govt.nz/advice/personal-community/counterterrorism/designated-entities/lists-associated-with-resolutions-1267-1989-2253-1988 |website=New Zealand Police}}</ref> |- |{{flagicon image|LogoAVC.svg|size=30px}} |[[:en:¡Alfaro_Vive,_Carajo!|¡Alfaro Vive, Carajo!]] |[[:en:Ecuador|Ecuador]] |1984<ref>[http://www.eluniverso.com/2010/06/20/1/1355/un-capitulo-historia-pais-dos-visiones-opuestas.html Un capítulo de la historia del país con dos visiones opuestas.] (In Spanish)</ref>–1991<ref>{{Cite web |date=6 April 2019 |title=Alfaro Vive Carajo entrega las armas definitivamente - RED |url=http://rededucacionec.com/alfaro-vive-carajo/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20190406073741/http://rededucacionec.com/alfaro-vive-carajo/ |archive-date=6 April 2019}}</ref> |- | |[[:en:Armed_Islamic_Group_of_Algeria|Armed Islamic Group of Algeria]] |[[:en:United_States|United States]] |8 October 1997 – 15 October 2010<ref name="us-fto4" /> |- |{{flagicon image|Flag_of_ASALA.png|size=30px}} |[[:en:Armenian_Secret_Army_for_the_Liberation_of_Armenia|Armenian Secret Army for the Liberation of Armenia]] |[[:en:United_States|United States]], [[:en:Azerbaijan|Azerbaijan]] |1975–1991 (''dissolved'') |- | rowspan="2" |{{flagicon image|Aum_symbol.svg|size=30px}} | rowspan="2" |[[:en:Aum_Shinrikyo|Aum Shinrikyo]] |[[:en:European_Union|European Union]] |?–18 July 2011<ref name="32011D0070">{{CELEX|32011D0070|text=Council Decision 2011/70/CFSP of 31 January 2011 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism}}</ref><ref name="ReferenceA2">{{CELEX|32011D0430|text=Council Decision 2011/430/CFSP of 18 July 2011 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism}}</ref> |- |[[:en:United_States|United States]] |8 October 1997 – 20 May 2022<ref>{{cite web |title=Foreign Terrorist Organizations |url=https://www.state.gov/foreign-terrorist-organizations/ |website=state.gov}}</ref> |- |{{flagicon image|Banner_of_the_Azov_Regiment.svg|size=20px}} |[[:en:Azov_Battalion|Azov Battalion]] |[[:en:Japan|Japan]] |2021–2022<ref>{{cite web |date=8 April 2022 |script-title=ja:「国際テロリズム要覧2021」中の「アゾフ大隊」に関する記載の削除について |trans-title=Deletion of the reference to the "Azov Battalion" from the "International Terrorism Handbook 2021 |url=https://www.moj.go.jp/EN/psia/20220407_oshirase.html |publisher=[[Public Security Intelligence Agency]] |language=ja |trans-quote=}}</ref> |- |{{flagicon image|Democratic Front for the Liberation of Palestine - Flag.svg|size=30px}} |[[:en:Democratic_Front_for_the_Liberation_of_Palestine|Democratic Front for the Liberation of Palestine]] |[[:en:United_States|United States]] |10 August 1997 – 10 August 1999<ref name="us-fto4" /> |- | |[[:en:Fatah|Fatah]] |[[:en:United_States|United States]] |?–1988 |- |{{flagicon image|Bandera FLQ.svg|size=30px}} |[[:en:Front_de_libération_du_Québec|Front de libération du Québec]] |[[:en:Canada|Canada]] |1 April 1963 – 1971 |- | |[[:en:Ginbot_7|Ginbot 7]] |[[:en:Ethiopia|Ethiopia]] |?–2018<ref name="eth-removes">{{cite news|url=https://www.africanews.com/2018/07/05/ethiopia-removes-terrorist-label-from-olf-onlf-and-ginbot-7-opposition-groups//|title=Ethiopia removes 'terrorist' label from OLF, ONLF and Ginbot 7 opposition groups|last=Mumbere|first=Daniel|date=5 July 2018|work=Africanews|access-date=11 August 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190811143156/https://www.africanews.com/2018/07/05/ethiopia-removes-terrorist-label-from-olf-onlf-and-ginbot-7-opposition-groups/|archive-date=11 August 2019|url-status=live}}</ref> |- | |[[:en:Harakat_Ansar_Iran|Harakat Ansar Iran]] |[[:en:Iran|Iran]]<ref>{{cite web |date=2 February 2014 |title=Pakistani Jihadis Abduct Iranian Soldiers |url=http://www.thedailybeast.com/articles/2014/02/13/pakistani-jihadis-abduct-iranian-soldiers.html |access-date=20 October 2014 |publisher=[[The Daily Beast]]}}</ref>{{Better source needed|date=May 2023}} |?–2013 (''dissolved'') |- |[[File:Houthis_emblem.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Houthis_emblem.svg|30x30පික්]] |[[:en:Houthis|Houthis]] |[[:en:United_States|United States]] |19 January–5 February 2021<ref>{{cite web |date=6 February 2021 |title=Biden administration to remove terrorist designation for Yemen's Houthi militia |url=https://www.foxnews.com/politics/biden-terrorist-designation-yemens-houthi-militia |access-date=8 May 2021 |website=[[Fox News]]}}</ref> ''(reenlisted on 16 Feb 2024)''<ref>{{Cite web |title=Terrorist Designation of the Houthis |url=https://www.state.gov/terrorist-designation-of-the-houthis/ |access-date=2024-01-18 |website=United States Department of State |language=en}}</ref> |- |{{flagicon image|Iraqi Islamic Resistance Army.jpg|size=30px}} |[[:en:Islamic_Army_in_Iraq|Islamic Army in Iraq]] |[[:en:United_States|United States]], [[:en:Israel|Israel]], [[:en:Iraq|Iraq]], [[:en:Iran|Iran]] |from 2003-2013{{Citation needed|date=January 2024}} |- | |[[:en:Hynniewtrep_National_Liberation_Council|Hynniewtrep National Liberation Council]] |[[:en:India|India]] |16 November 2000<ref>{{cite web |title=Hynniewtrep National Liberation Council(HNLC) |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/meghalaya/terrorist_outfits/HNLC.HTM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112045400/http://www.satp.org/satporgtp/countries/india/states/meghalaya/terrorist_outfits/HNLC.HTM |archive-date=12 November 2012 |access-date=19 February 2014 |publisher=Satp.org}}</ref>–2011<ref name="india4">{{cite web |date=March 2023 |title=LIST OF ORGANISATIONS DESIGNATED AS ‘TERRORIST ORGANIZATIONS’ UNDER SECTION 35 OF THE UNLAWFUL ACTIVITIES (PREVENTION) ACT, 1967, LISTED IN THE 1St SCHEDULE OF THE ACT |url=https://www.mha.gov.in/sites/default/files/2023-03/TERRORIST_ORGANIZATIONS_10032023.pdf |access-date=16 May 2024 |work=[[Ministry of Home Affairs (India)]] |format=PDF}}</ref><ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/guwahati/28379990_1_ulfa-leadership-arabinda-rajkhowa-chitraban-hazarika|title=Central panel seeks reply from Ulfa on ban|date=14 January 2011|work=[[The Times of India]]|access-date=19 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140102013330/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-01-14/guwahati/28379990_1_ulfa-leadership-arabinda-rajkhowa-chitraban-hazarika|archive-date=2 January 2014|url-status=dead}}</ref> |- | |[[:en:Japanese_Red_Army|Japanese Red Army]] |[[:en:United_States|United States]] |8 October 1997 – 8 October 2001<ref name="us-fto4" /> |- | rowspan="2" |{{flagicon image|Flag of Kach and Kahane Chai.svg|size=30px}} | rowspan="2" |[[:en:Kach_and_Kahane_Chai|Kach and Kahane Chai]] |[[:en:European_Union|European Union]] |?–12 July 2010<ref name="ReferenceB2">{{CELEX|32009D1004|text=Council Decision 2009/1004/CFSP of 22 December 2009 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism}}</ref><ref name="ReferenceC2">{{CELEX|32010D0386|text=2010/386/CFSP: Council Decision 2010/386/CFSP of 12 July 2010 updating the list of persons, groups and entities subject to Articles 2, 3 and 4 of Common Position 2001/931/CFSP on the application of specific measures to combat terrorism}}</ref> |- |[[:en:United_States|United States]] |8 October 1997 – 20 May 2022<ref name="us-fto4" /> |- |{{flagdeco|Cambodia|1975|size=30px}} |[[:en:Khmer_Rouge|Khmer Rouge]] |[[:en:United_States|United States]] |8 October 1997 – 8 October 1999<ref name="us-fto4" /> |- |{{flagicon image|Logo of the Lehi movement.svg|size=30px|border=}} |[[:en:Lehi_(militant_group)|Lehi]] |[[:en:Israel|Israel]],<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=DF03xwLaPucC&pg=PA28|title=Jewish Terrorism in Israel|isbn=9780231154475|last1=Pedahzur|first1=Ami|last2=Perliger|first2=Arie|year=2009|publisher=Columbia University Press}}</ref> [[:en:United_Kingdom|United Kingdom]]<ref>{{Cite web |title=Brad Schneiderman - Definition of Terrorism |url=http://www.kentlaw.edu/perritt/courses/seminar/brad-schneiderman-Final%20Paper.htm}}</ref> |August 1940 - 1948 |- | rowspan="2" | | rowspan="2" |[[:en:Libyan_Islamic_Fighting_Group|Libyan Islamic Fighting Group]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]] |?–November 2019<ref>{{cite web |author=[[Home Office]] |title=Proscribed Terrorist Organisations |url=https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/869496/20200228_Proscription.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200319063847/https://assets.publishing.service.gov.uk/government/uploads/system/uploads/attachment_data/file/869496/20200228_Proscription.pdf |archive-date=19 March 2020 |access-date=24 August 2024}}</ref> |- |[[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto4" /> |? |- |{{flagicon image|FPMR Chile.SVG|size=30px}} |[[:en:Manuel_Rodríguez_Patriotic_Front|Manuel Rodríguez Patriotic Front]] |[[:en:United_States|United States]] |8 October 1997 – 8 October 1999<ref name="us-fto4" /> |- | |[[:en:Moroccan_Islamic_Combatant_Group|Moroccan Islamic Combatant Group]] |[[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto4" /> |? |- |{{flagicon image|NCRI National Council of Resistance of Iran Lion & Sun Flag.jpg|size=30px}} |[[:en:National_Council_of_Resistance_of_Iran|National Council of Resistance of Iran]] |[[:en:United_States|United States]] |15 August 2003<ref>{{cite book|author1=Goulka, Jeremiah|url=http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/RAND_MG871.pdf|title=The Mujahedin-e Khalq in Iraq: a policy conundrum|author2=Hansell, Lydia|author3=Wilke, Elizabeth|author4=Larson, Judith|publisher=[[RAND Corporation]]|year=2009|isbn=978-0-8330-4701-4|access-date=6 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222043501/http://www.rand.org/content/dam/rand/pubs/monographs/2009/RAND_MG871.pdf|archive-date=22 February 2016|url-status=dead}}</ref>–28 September 2012 |- | |Nuclei di Iniziativa Proletaria |[[:en:European_Union|European Union]] |?–2007<ref name="europarl.europa.eu">{{Cite web |title=EU terrorist list - Adoption of new consolidated list |url=https://www.europarl.europa.eu/meetdocs/2004_2009/documents/fd/droi20080218_councilpress_95034/DROI20080218_councilpress_95034EN.pdf |access-date=7 October 2023 |website=www.europarl.europa.eu}}</ref> |- | |{{ill|Nuclei di Iniziativa Proletaria Rivoluzionaria|it|vertical-align=sup}} |[[:en:European_Union|European Union]] |?–2007<ref name="europarl.europa.eu" /> |- | |[[:en:Nuclei_Territoriali_Antimperialisti|Nuclei Territoriali Antimperialisti]] |[[:en:European_Union|European Union]] |?–2007<ref name="europarl.europa.eu" /> |- |{{flagicon image|Flag of the Oromo Liberation Front.svg|size=30px}} |[[:en:Oromo_Liberation_Front|Oromo Liberation Front]] |[[:en:Ethiopia|Ethiopia]] |?–2018<ref name="eth-removes" /> |- |{{flagicon image|Flag of Ogaden National Liberation Front(2).svg|size=30px}} |[[:en:Ogaden_National_Liberation_Front|Ogaden National Liberation Front]] |[[:en:Ethiopia|Ethiopia]] |?–2018<ref name="eth-removes" /> |- | rowspan="4" |{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg|size=30px}} | rowspan="4" |[[:en:People's_Mujahedin_of_Iran|People's Mujahedin of Iran]] |[[:en:European_Union|European Union]] |May 2002–26 January 2009<ref name="hoc">{{citation|author=Ben Smith|title=BRIEFING PAPER Number CBP 5020: The People's Mujahiddeen of Iran (PMOI)|date=7 March 2016|url=http://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/SN05020/SN05020.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220191924/http://researchbriefings.files.parliament.uk/documents/SN05020/SN05020.pdf|publisher=The House of Commons Library research service|access-date=5 December 2016|archive-date=20 December 2016|url-status=live}}</ref> |- |[[:en:Canada|Canada]] |24 May 2005<ref>{{citation|title=CANADA LISTS IRANIAN OPPOSITION ORGANIZATION AS TERRORIST ENTITY|date=26 May 2005|url=http://www.rferl.org/a/1143407.html|work=Radio Free Europe/Radio Liberty|access-date=5 December 2016}}</ref>–20 December 2012<ref>{{citation|title=Ottawa drops Saddam Hussein-linked Iranian group from terror list in bid to ramp up pressure against Tehran|date=20 December 2012|url=http://news.nationalpost.com/news/canada/canadian-politics/ottawa-drops-saddam-hussein-linked-iranian-group-from-terror-list-in-bid-to-ramp-up-pressure-against-tehran|work=National Post|access-date=5 December 2016}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> |- |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]] |28 March 2001 – 24 June 2008<ref name="hoc" /> |- |[[:en:United_States|United States]] |8 July 1997 – 28 September 2012<ref name="us-fto4" /> |- | |[[:en:Palestine_Liberation_Front|Palestine Liberation Front]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]] |?–12 July 2010<ref name="ReferenceB2" /><ref name="ReferenceC2" /> |- |{{flagdeco|Palestine|size=30px}} |[[:en:Palestine_Liberation_Organization|Palestine Liberation Organization]] |[[:en:United_Kingdom|United Kingdom]] |1988<ref>{{cite web |title=Title 22 > Chapter 61 > § 5201. Findings; determinations |url=https://www.law.cornell.edu/uscode/text/22/5201- |access-date=10 December 2013 |publisher=Legal Information Institute, Cornell Law School}}</ref>–1991<ref>{{cite web |title=Palestine Liberation Organization |url=http://mideastconflict.org/discussion/plo/plo1.shtml |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131014062815/http://mideastconflict.org/discussion/plo/plo1.shtml |archive-date=14 October 2013 |access-date=10 December 2013 |publisher=mideastconflict.org}}</ref> |- | |[[:en:Revolutionary_Nuclei|Revolutionary Nuclei]] |[[:en:United_States|United States]] |10 August 1997 – 18 May 2009<ref name="us-fto4" /> |- |{{flagicon image|RAF-Logo.svg|size=30px}} |[[:en:Red_Army_Faction|Red Army Faction]] |[[:en:West_Germany|West Germany]] |? |- |{{flagicon image|17-n-flag.svg|size=30px}} |[[:en:Revolutionary_Organization_17_November|Revolutionary Organization 17 November]] |[[:en:United_States|United States]]<ref name="us-fto4" /> |? |- | rowspan="2" |{{flagicon image|Flag of the FARC-EP.svg|size=30px}} | rowspan="2" |[[:en:Revolutionary_Armed_Forces_of_Colombia|Revolutionary Armed Forces of Colombia]] |[[:en:European_Union|European Union]] |2001–13 November 2017<ref>{{cite web |date=14 November 2017 |title=EU removes Colombia's FARC from official list of terror groups |url=https://www.dailysabah.com/europe/2017/11/14/eu-removes-colombias-farc-from-official-list-of-terror-groups |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190520164140/https://www.dailysabah.com/europe/2017/11/14/eu-removes-colombias-farc-from-official-list-of-terror-groups |archive-date=20 May 2019 |access-date=28 June 2019 |website=DailySabah}}</ref> |- |[[:en:United_States|United States]] |8 October 1997 – 30 November 2021<ref name="us-fto4" /> |- | rowspan="3" |{{flagicon image|Flag of Taliban.svg|size=30px}} | rowspan="3" |[[:en:Taliban|Taliban]] |[[:en:Kazakhstan|Kazakhstan]] |March 2005 – 2023<ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/kazakhstan-taliban-afghanistan-terrorist-groups/32752347.html|title=Kazakhstan To Remove Taliban From List Of Terrorist Groups|date=29 December 2023|newspaper=Radiofreeeurope/Radioliberty|access-date=30 December 2023}}</ref> |- |[[:en:Kyrgyzstan|Kyrgyzstan]] |2006–2024<ref>{{Cite news|url=https://www.rferl.org/a/kyrgyzstan-afghanistan-taliban-terrorist-list/33109802.html|title=Kyrgyzstan Takes Taliban Off Of Its Terrorist List|date=6 September 2024|newspaper=Radiofreeeurope/Radioliberty|access-date=7 September 2024}}</ref> |- |[[:en:United_States|United States]] |2002–2015<ref>{{cite web |date=15 September 2021 |title=More Republicans call on Biden to designate Taliban as terrorist group |url=https://thehill.com/homenews/senate/572312-more-republicans-call-on-biden-administration-to-designate-the-taliban-as |work=[[The Hill (newspaper)|The Hill]]}}</ref> |- |{{flagicon image|Flag of the MRTA.svg|size=30px}} |[[:en:Túpac_Amaru_Revolutionary_Movement|Túpac Amaru Revolutionary Movement]] |[[:en:United_States|United States]] |10 August 1997 – 8 October 2001<ref name="us-fto4" /> |- |{{Flagicon image|TLP Flag.png|size=30px}} |[[:en:Tehreek-e-Labbaik_Pakistan|Tehreek-e-Labbaik Pakistan]] |[[:en:Pakistan|Pakistan]] |2021<ref>{{Cite news|url=https://www.geo.tv/latest/380865-govt|title=TLP no longer proscribed outfit after govt removes name from first schedule of anti-terrorism act|date=7 November 2021|work=[[Geo News]]|access-date=7 November 2021}}</ref> |- |{{flagicon image|Infobox TPLF.png|size=30px}} |[[:en:Tigray_People's_Liberation_Front|Tigray People's Liberation Front]] |[[:en:Ethiopia|Ethiopia]]<ref name="eth-declares">{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2021-05-06/ethiopia-declares-tigray-oromia-groups-terrorist-organizations|title=Ethiopia declares Tigray, Oromia Groups Terrorist Organizations|last=Mumbere|first=Daniel|date=6 May 2021|work=Bloomerg}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/ethiopia-removes-terrorist-designation-dominant-tigray-party-2023-03-22/|title=Ethiopia takes Tigray's TPLF party off terrorism list|date=March 23, 2023|work=Reuters|access-date=14 April 2023}}</ref> |2021–2023 |- |{{flagicon image|Flag of Turkistan Islamic Party.svg|size=30px}} |[[:en:Turkistan_Islamic_Party|Turkistan Islamic Party]]{{efn|Previously as East Turkestan Islamic Movement, now delisted claiming that it does not exist anymore.|group=upper-alpha}} |[[:en:United_States|United States]] |?–2020<ref>{{cite web |date=29 December 2004 |title=Terrorist Exclusion List |url=https://2009-2017.state.gov/j/ct/rls/other/des/123086.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20190703163644/https://2009-2017.state.gov/j/ct/rls/other/des/123086.htm |archive-date=3 July 2019 |access-date=11 September 2012 |publisher=[[Bureau of Counterterrorism]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.rfa.org/english/news/uyghur/etim-11052020155816.html|title=US Drops ETIM From Terror List, Weakening China's Pretext For Xinjiang Crackdown|last=Lipes|first=Joshua|date=5 November 2020|work=[[Radio Free Asia]]|access-date=5 November 2020}}</ref> |- | |[[:en:UMkhonto_we_Sizwe|uMkhonto we Sizwe]] |[[:en:South_Africa|South Africa]] |? |- |{{flagicon image|South Asian Communist Banner.svg|size=30px}} |[[:en:Unified_Communist_Party_of_Nepal_(Maoist)|Unified Communist Party of Nepal (Maoist)]] |[[:en:United_States|United States]] |?–6 September 2012<ref name="us-sd2">{{cite web |date=6 September 2012 |title=Delisting of the Communist Party of Nepal (Maoist) |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/09/197411.htm |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170130214939/https://2009-2017.state.gov/r/pa/prs/ps/2012/09/197411.htm |archive-date=30 January 2017 |access-date=19 February 2014 |publisher=State.gov}}</ref> |- | rowspan="2" |{{flagicon image|Balochistan flag.svg|size=30px}} | rowspan="2" |[[:en:United_Baloch_Army|United Baloch Army]] |[[:en:Pakistan|Pakistan]]<ref>{{cite news|url=http://www.dnd.com.pk/names-of-61-banned-outfits-in-pakistan-jud-under-observation/102863|title=Names of 61 banned outfits in Pakistan, JuD under observation|date=December 18, 2015|publisher=Dispatch News Desk}}</ref> |?–2022 (''dissolved'') |- |[[:en:Switzerland|Switzerland]]<ref name="tn">{{cite web |date=17 November 2017 |title=Swiss banned Mehran Baluch over 'risks' to security |url=https://www.thenews.com.pk/latest/245377-swiss-banned-mehran-baluch-over-risks-to-security |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171118052402/https://www.thenews.com.pk/latest/245377-swiss-banned-mehran-baluch-over-risks-to-security |archive-date=18 November 2017 |work=The News International |df=dmy-all}}</ref><ref name="TOI">{{cite web |date=17 November 2017 |title=Baloch human rights activist Mehran Marri detained |url=https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/baloch-human-rights-activist-mehran-marri-detained/articleshow/61682369.cms |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20171117094849/https://timesofindia.indiatimes.com/world/pakistan/baloch-human-rights-activist-mehran-marri-detained/articleshow/61682369.cms |archive-date=17 November 2017 |work=Times of India |quote=The Swiss chargesheet, a copy of which TOI received from sources, said Marri was "a Pakistani national of Great Britain and leader of United Baloch Army (UBA) terrorist organisation". |df=dmy-all}}</ref> |?–2022 (''dissolved'') |- | rowspan="2" |{{flagicon image|Flag of AUC.svg|size=30px}} | rowspan="2" |[[:en:United_Self-Defense_Forces_of_Colombia|United Self-Defense Forces of Colombia]] |[[:en:European_Union|European Union]] |?–18 July 2011<ref name="32011D0070" /><ref name="ReferenceA2" /> |- |[[:en:United_States|United States]] |2001–2014<ref name="us-fto4" /> |} == මූලාශ්‍ර== a72o2jx19f4ljo82w43bmwfl5gxhyeg කොරියාවේ ඉතිහාසය 0 68121 800103 797176 2026-09-25T03:15:28Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800103 wikitext text/x-wiki {{Hatnote|මෙම ලිපිය 1945 කොරියාව බෙදීමට ප්‍රථම කොරියාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳව වේ. ඉන්පසු ඉතිහාසය සඳහා, [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.}} {{කොරියාවේ ඉතිහාසය}} [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] [[පහළ පේලියොලිතික]] යුගය දළ වශයෙන් වසර මිලියන බාගයකට ප්‍රථම ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකේ.<ref name="Eckert">{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=2}}</ref><ref name="Norton">Christopher J. Norton, "The Current state of Korean Paleoanthropology", (2000), ''Journal of Human Evolution'', 38: 803-825.</ref><ref name="Sin">{{harvnb|Sin|2005|p=17}}</ref> කොරියාවෙන් හමුවන පැරණිතම කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.<ref name="Choe and Bale">[http://harvard.academia.edu/MartinTBale/Papers/824264/Current_Perspectives_on_Settlement_Subsistence_and_Cultivation_In_Prehistoric_Korea Chong Pil Choe, Martin T. Bale, "Current Perspectives on Settlement, Subsistence, and Cultivation in Prehistoric Korea"], (2002), ''Arctic Anthropology'', 39: 1-2, pp. 95-121.</ref> එහි [[නියෝලිතික]] යුගය ක්‍රි.පූ. 6000න් පසුව ඇරඹුණු අතර අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 800දී [[ලෝකඩ යුගය|ලෝකඩ යුගයත්]],<ref name="Eckert 2">{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=9}}</ref><ref name="Connor">{{harvnb|Connor|2002|p=9}}</ref><ref name="Kim and Bae">[http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Bae/pdfs/2010_Kim%20and%20Bae_C14.pdf Jong Chan Kim, Christopher J Bae, “Radiocarbon Dates Documenting The Neolithic-Bronze Age Transition in Korea”], (2010), ''Radiocarbon'', 52: 2, pp. 483-492.</ref> සහ [[යකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 400 අවටත් පවතින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. [[සම්ගුක් යුසා]] මූලාශ්‍රයේ සඳහන් පුරාවෘත්ත කථා අනුව, [[ගෝජොසොන්]] (පැරණි ජොසොන්) රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 2333දී උතුරු කොරියාවේ සහ මැංචූරියාවේ පිහිටුවන ලද්දකි.{{sfn|Sin|2005|p=19}}<ref name="Lee">{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|pp= 14, 167}}</ref>{{sfn|Seth|2010|p=17}} [[ගිජා ජොසොන්]] රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ ඇරඹුණු බවට සැලකෙන අතර එහි පැවැත්ම පිළිබඳ අදටත් වාද විවාද පවතී.<ref name="Hwang">{{harvnb|Hwang|2010|p=4}}</ref> ගෝජොසොන් පිළිබඳ ලිඛිත ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල් භාගයේ ය.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}<ref name="naver1">{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 Gojoseon] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120701153430/http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 |date=2012-07-01 }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref>ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ දී දකුණුදිග කොරියාවේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] ආරම්භ විය. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේදී, ගිජා ජොසොන් ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් [[විමන් ජොසොන්]] රාජධානිය ඇරඹුණු අතර එය එම සියවසේ අගභාගයේ දී, [[හන් චීනය]] විසින් එය [[ගෝජොසොන්-හන් යුද්ධය|අයත් කරගන්නා]] ලදී. මෙය ගෝජොසොන්හි බිඳවැටීමට හේතු වූ අතර මෙය පසුකාලීන යකඩ යුගය පුරා විහිදි සතුරු රාජ්‍ය වූ, [[ප්‍රාක්–තුන් රාජධානි]] යුගය ඇරඹීමට හේතු විය. 1වන සියවසේ සිට [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] යන රාජ්‍ය අර්ධද්වීපය සහ මැංචූරියාවේ බලය සියතට ගෙන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] (ක්‍රි.පූ. 57 – ක්‍රි.ව. 668) ලෙස වර්ධනය වූ අතර පසුව 676දී සිල්ලාව විසින් එය එක්සත් කරන තෙක්ම පැවතිණි. 698දී, ගොගුර්යෝහි පැරණි භූමිභාගයේ [[දේ ජෝ-යොං]] විසින් [[බල්හේ]] රාජ්‍යය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Pratt|2007|p=63-64}}{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=35-36}} මෙය [[උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගයේ]] (698–926) ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. 9වන සිය‍වසේ දී, සිල්ලාව [[කොරියාවේ පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානිවලට]] (892–936) කැඩීගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් රාජ්‍ය එක්සත් කර [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය ආරම්භ කරන ලදී. මේ අතර, ඛිටන් [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා බල්හේ රාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර එහි [[දේ ග්වං-හ්යොන්|අවසන් කිරුළහිමි කුමරු]] ඇතුළු අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝව වෙත සංක්‍රමණය වූහ. එහිදී කිරුළහිමි කුමරුන් උණුසුම්ව පිළිගැනුණු අතර වං ගොන් විසින් ඔහුව සිය පවුලට එකතු කරගන්නා ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජධානි දෙකක් එක්සත් විය.<ref name="Goryeosa">Kim Jongseo, Jeong Inji, et al. "Goryeosa (The History of Goryeo)", 1451, Article for July 934, 17th year in the Reign of Taejo</ref><ref name="Balhae">{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|page=103|quote=When Parhae perished at the hands of the Khitan around this same time, much of its ruling class, who were of Koguryŏ descent, fled to Koryŏ. Wang Kŏn warmly welcomed them and generously gave them land. Along with bestowing the name Wang Kye ("Successor of the Royal Wang") on the Parhae crown prince, Tae Kwang-hyŏn, Wang Kŏn entered his name in the royal household register, thus clearly conveying the idea that they belonged to the same lineage, and also had rituals performed in honor of his progenitor. Thus Koryŏ achieved a true national unification that embraced not only the Later Three Kingdoms but even survivors of Koguryŏ lineage from the Parhae kingdom.}}</ref> ගෝර්යෝ යුගයේ දී, නීති ප්‍රතිසම්පාදනය කෙරුණු අතර, සංස්කෘතිය [[බුදු දහම|බුදුදහමින්]] ස්වයංපෝෂිත විය. කෙසේනමුත්, 13වන සියවසේ [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා එය [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යුවාන් රාජ්‍යයේ ගැත්තකු]] බවට පත් විය. මෙය 14වන සියවසේ මැද කාලයේ [[යුවාන් රාජවංශය]] බිඳවැටෙන තෙක්ම පැවතිණි. 1388දී සිදු කළ කුමන්ත්‍රණයකින් පසු 1392දී, [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1910) ආරම්භ කරන ලදී. [[මහා සේ‍ජොං|මහා සේජොං රජු]] (1418–1450) විසින් විවිධ පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකරන ලදී. ඔහු විසින් රාජවංශයේ මුල් කාලයේ රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කළ අතර කොරියානු වර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රචලිත කරවන ලදී. සියවස් දෙකකට ආසන්න සතුටුදායක කාලපරිච්ඡේදයකින් පසු, ජොසොන් රාජවංශයට 1592න් ඇරඹී 1637 තෙක් පැවති ජපන් සහ මැංචු ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. ජපන් ආක්‍රමණ සමයේ චීනයේ යුධ සහාය රාජ්‍යයට බෙහෙවින් වැදගත් විය. නමුත් මිං මෙන්ම ජොසොන් රාජ්‍ය ද පරාජයට පත් කළ මැංචුවරු මුළු චීනයේම සිය ආධිපත්‍යය පතුරුවා ක්විං රාජවංශය ස්ථාපනය කළහ. මේ හේතුව නිසා ජොසොන් රාජ්‍යය ක්‍රමක්‍රමයෙන් හුදකලා සහ ව්‍යාකූල තත්ත්වයට පත් විය. 19වන සියවසේ මැද භාගය වන විට රාජ්‍යය නූතනකරණය වීමට අකමැති වීම සහ යුරෝපීය බලය නිසා චීනය පිරිහීම හේතුවෙන් කොරියාව විදේශීය බලඅධිකාරයයන්ගේ අවධානයට යොමු විය. ජපානය විසින් චීනය පරාජය කිරීමෙන් පසු කෙටි කාලයක් නිදහස භුක්ති විඳීමට සහ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට රාජ්‍යයට හැකි විය. මෙය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] (1897–1910) ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේනමුත් කෙටිකලකින්ම මෙම රාජ්‍යය රුසියාව විසින් අභිබවනය කළ අතර, ජපානය රුසියාව පරාජය කිරීමෙන් පසු ඔවුන් විසින් කොරියාවට [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|ආරක්ෂිත රාජ්‍ය ගිවිසුමක්]] අත්සන් කරන ලෙස බලකෙරුණු අතර 1910දී [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම|ජපානය විසින් කොරියානු අධිරාජ්‍යය ඈඳාගන්නා ලදී]]. එවිට ගිවිසුම් සියල්ල අවලංගු තත්ත්වයට පත් විය.<ref>[http://joongangdaily.joins.com/200108/30/200108300144080739900090809081.html Forced Annexation]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 1919 පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ යුධනොවන [[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]] මගින් [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|කොරියානු ප්‍රතිරෝධය]] නිරූපණය විය. අනතුරුව පිටුවහල් කළ [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජයේ]] සහාය ලබා ඇති වූ [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|ප්‍රතිරෝධී ව්‍යාපාර]] අසල්වාසී මැංචූරියාව, චීනය සහ [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] ක්‍රියාකාරී විය. මෙම පිටුවහල් කරන ලද සංවිධානවල පුද්ගලයන් කොරියාවේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. 1945දී ජපානයේ පරාජයෙන් පසු, රාජ්‍යය සෝවියට්වරුන්ගේ ආරක්ෂාව ලද උතුරු ප්‍රදේශය සහ ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයේ]] ආරක්ෂාව ලද දකුණු ප්‍රදේශය ලෙස ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිනි. 1948දී තනි රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීමට දෙපාර්ශ්වය අකමැති වීම නිසා, මෙම ප්‍රදේශ නූතන උතුරු කොරියාව සහ දකුණු කොරියාව බවට පත් විය. කොරියානු අර්ධද්වීපය [[:en:38th parallel north|38වන සමාන්තරානිකයේ දී]] බෙදා: දකුණු කොටස එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ සහාය ලබා "කොරියානු සමූහාණ්ඩුව" ද, උතුරු කොටස සොවියට් රුසියාවේ සහ සමාජවාදී [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ]] සහාය ලබා "ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මහජන කොරියානු සමූහාණ්ඩුව" ද පිහිටුවන ලදී. 1950දී [[ජෝසෆ් ස්ටාලින්|ස්ටාලින්]] සහ [[කිම් ඉල්-සුං]] විසින් කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ රට නැවත එක්සත් කිරීමේ අරමුණින් [[කොරියානු යුද්ධය]] දියත් කරන ලදී. විශාල ජීවිත සහ දේපල හානියකින් පසු, 1953දී සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. නමුත් සාම ගිවිසුමක් අත්සන් නොකෙරුණු නිසා රටවල් දෙකම නිල වශයෙන් යුද්ධයේ පැවතිණි. 1991දී මෙම රාජ්‍ය දෙකම [[රක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ට]] අතුළත් කෙරිණි. යුද්ධයෙන් පසු රටවල් දෙකම හමුදා පාලනයක් යටතේ පැවතිය ද, [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාව]] ක්‍රම‍යෙන් ලිහිල් වූ අතර 1987 සිට, එම රට සතුව තරගකාරී මැතිවරණ ක්‍රමයක් පැවතිණි. දකුණු කොරියානු ආර්ථිකය සමෘද්ධිමත් වූ අතර බටහිර යුරෝපය, ජපානය සහ එක්සත් ජනපදය මෙන් එය ද පූර්ණ සංවර්ධිත රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකෙයි. [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|උතුරු කොරියාව]] යුධමය කොමියුනිස්ට් ආඥාදායක පාලන ක්‍රමයක් ගෙනගිය අතර, [[කිම් රාජවංශය (උතුරු කොරියාව)|කිම් පවුලේ]] සාමාජිකයන් අතර රටේ නායකත්වය හුවමාරු වූ නිසා මෙය තරමක රාජාණ්ඩු පාලන ස්වභාවයක් ගත්තේ ය. [[පුද්ගලාභිවාදනය]] පැවතුණු අතර රටේ නායකයාට යම් තරමක දිව්‍යමය ස්වභාවයක් ආරූඪ කෙරිණි. ආර්ථිකව, උතුරු කොරියාව විදේශ ආධාර මත දැඩිව යැපුණු අතර සෝවියට් සංග‍මයේ බිඳවැටීමෙන් පසු එහි ආර්ථිකය සීමාකාරී තත්ත්වයට පත්ව ඇත. ==ප්‍රාග්ඓතිහාසික සහ පුරාතන යුගය== {{Main|ප්‍රාග් ඓතිහාසික කොරියාව}} ===පේලියොලිතික=== [[File:KoreanEarthenwareJar4000BCEAmsa-DongNearSeoul.jpg|left|thumb|140px|පනා මෝස්තර සහිත කොරියානු මැටි බුජමක්; ක්‍රි.පූ. 4000ට අයත් මෙය [[සෝල්|සෝල්හි]], [[අම්සා-දොං]] පදේශයෙන් හමු විය. දැනට [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇත.]] අපේක්ෂකයකු විසින් වාර්තාකොට තිබුණ ද,<ref name="Norton" /> [[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්]] මානවයාට අයත් කිසිදු ෆොසිලයක් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන්]] හමු වී නැත.<ref>[http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm Early Human Evolution: Homo ergaster and erectus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219092405/http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm |date=2007-12-19 }}. Anthro.palomar.edu. Retrieved on 2013-07-12.</ref> [[පේලියොලිතික]] යුගයට අයත් මෙවලම් තැනීමේ උපකරණ නූතන කොරියාවේ [[උතුරු හම්ග්යොං]], [[දකුණු ප්’යොංගන්]], [[ග්යොංගි]], සහ උතුරු හා දකුණු [[චුංචොං-දෝ|චුංචොං]] පළාත්වලින් හමු වේ.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp=8–12}} මෙම මෙවලම් පේලියොලිතික යුගයේ සිට මිලියන අර්ධයකට පෙර දක්වා කාලනිර්ණය කර තිබුණ ද,<ref name="Connor" /> මෙය පසුකාලීනව එනම් වසර 400,000කට පෙර<ref name="Eckert" /> හෝ වසර 600,000-700,000 පමණ පැරණි යැයි විශ්වාස කෙරේ.<ref name="Norton" /><ref name="Sin" /> ===නියෝලිතික=== {{Main|ජ්‍යුල්මුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගය}} දැනට හඳුනාගත් කොරියානු මැටි නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.<ref name="Choe and Bale" /> එමෙන්ම [[මෙසෝලිතික]] පනා-සීරුම් මැටි භාණ්ඩ සංස්කෘතිය හෙවත් යුංගිමුන් කුඹල් කර්මාන්තය පිළිබඳ සාධක අර්ධද්ළුීපය පුරාම හමු වේ. යුංගිමුන් යුගයේ භූමියක් සඳහා උදාහරණයක් ලෙස [[ජේජු-දෝ]] දැක්විය හැකි ය. ජ්‍යුල්මුන් හෙවත් පනා-මෝස්තර කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 7000න් පසු හමු වේ. මුළු බඳුන පුරාම මෝස්තරය සහිත මැටි බඳුන් වැඩි වශයෙන් බටහිර-මධ්‍යම කොරියාවෙන් හමුවේ. ඒ අතරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් [[අම්සා-දොං]] ප්‍රදේශයෙන් හමු වී ඇත. ජ්‍යුල්මුන් මැටිබඳුන්වල මෝස්තර, [[මොංගෝලියාව]], සහ [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] [[අමුර් ගඟ|අමුර්]] සහ [[සුංගරි ගඟ|සුංගරි]] ගංගා නිම්න සහ ජපානයේ [[ජෝමොන්]] සංස්කෘතීන්වලින් හමු වූ නිර්මාණවලට සමානත්වයක් දක්වයි.{{sfn|Stark|2005|p=137}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 23–26}} පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ලෙනී යන්නේ [[මුමුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගයට]] (ක්‍රි.පූ. 1500–300) අයත් සංස්කෘතීන්හි සංකීර්ණ කෘෂිකාර්මික සමාජ සහ පැරණිතම සමාජ-දේශපාලන සමාජ පැවතී ඇති බවයි.<ref name="mumun">{{harvnb|Nelson|1993|pp=110–116}}</ref> පැරණි මුමුන් යුගයේ දී (ක්‍රි.පූ. 1500-850) දකුණු කොරියාවේ ජනයා සතුව [[කුඹුර|කුඹුරු]] වගාබිම් සහ විවිධ බෝග සහිත වියළි බිම් කෘෂිකර්මාන්තය පැවතී ඇත. ප්‍රධානීන් විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ මුල්ම සමාජ මධ්‍ය මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 850–550) සංස්කෘතියෙන් හමුවන අතර පළමු අලංකෘත ප්‍රභූ සොහොන් පසුකාලීන මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 550–300 පමණ) යුගයට අයත් යැයි ද සැලකේ. මධ්‍ය ‍මුමුන් යුගයේ දී ලෝකඩ නිෂ්පාදනය ඇරඹුණු අතර එය ක්‍රි.ව. 700දී උත්සව සහ දේශපාලන සමාජයේ බෙහෙවින් වැදගත් ස්ථානයක් ඉසිලී ය. මුමුන් යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි [[සොංගුක්-රි]], [[දේප්යොං]], [[ඉගුම්-දොං]] වැනි විවිධ ස්ථානවලින් එහි ආරම්භය, ව්‍යාප්තිය සහ බිඳවැටීම පෙන්නුම් කරයි. දිගු දුර වෙළඳාම ව්‍යාප්ත වීම, දේශීය ගැටුම් වැඩිවීම සහ ලෝකඩ සහ ලෝහ විද්‍යාව හඳුන්වා දීම වැනි වැදගත් සිදුවීම් ක්‍රි.පූ. 300දී මුමුන් යුගයේ අවසානයේ සිදු වී යැයි සැලකේ.<ref name="mumun"/> ===ගෝජොසොන් සහ ජින් රාජ්‍යය=== {{Main|ගෝජොසොන්|ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|හන් සතර ආඥාදායකත්වය}} [[Image:History of Korea-108 BC.png|left|thumb|200px|ක්‍රි.පූ. 108දී කොරියාව]] [[File:Korea-Neolithic.age-Sword-01.jpg|thumb|200px|කොරියානු ලෝකඩ යු‍ගයේ අසිපතක්. සෝල්, [[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය]].]] [[ගෝජොසොන්]] ප්‍රථම [[කොරියාව|කොරියානු]] රාජධානියලෙස සැලකෙයි. එය පිහිටියේ අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටසේ සහ මැංචූරියාවේ ය. පසුව [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] රාජ්‍යය දිගේ අර්ධද්වීපයේ දකුණට ද ව්‍යාප්ත විය. ''[[සම්ගුක් යුසා]]'' (1281) සහ අනෙකුත් මධ්‍යතන කොරියානු ග්‍රන්ථ<ref>බලන්න ''[[ජෙවං උන්ගි]]'' (1287) සහ ''[[දොංගුක් තොංගැම්]]'' (1485).</ref> අනුව පුරාවෘත්තමය ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2333දී දෙව්ලොවෙන් බට [[දංගුන්]] විසිනි.{{sfn|Hwang|2010|p=2}} මෙය සනාථ කෙරෙන කිසිදු සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති නිසා මෙය අසත්‍යයකැයි සැලකේ.{{sfn|Connor|2002|p=10}} නමුත් මෙම මූලාශ්‍ර කොරියානු ජාතික අනන්‍යතාව ගොඩනැගීමට බෙහෙවින් දායක වී ඇත. ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ දී චීනයේ [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑං රාජවංශයයේ]] කුමරකු වූ [[ජිෂි|ගිජා]] විසින් [[ගිජා ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවන්නට ඇතැයි සැලකේ. කෙසේනමුත්, පරස්පර ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නිසා මෙහි පැවැත්ම 20වන සියවසේ දී මතභේදයට තුඩු දිණි. එමනිසා අදවන විට මෙම යුගය පිළිබඳ තවදුරටත් හැදෑරීම සිදු නොවේ. ඓතිහාසික ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිළිබඳ පළමුවරට සඳහන් වන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල්කාලයේ චීන වාර්තාවලිනි.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}<ref name="naver1"/> ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට, ගෝජොසොන් රාජ්‍යය වර්ධනය වූ එහි පැවැත්ම පිළිබඳ චීනයේ ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Eckert|Lee|1990|p=11}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=14}} මෙම කාලය අවට එහි අගනුවර [[ප්යොංග්යෑං]] වෙත ගෙනයන ලදී.<ref>{{ko}} [http://enc.daum.net/dic100/contents.do?query1=b01g4157b001 Gojoseon territory] at Encyclopedia of Korean Culture</ref><ref>[http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/eak/ht04eak.htm Timeline of Art and History, Korea, 1000 BC-1 AD], Metropolitan Museum of Art</ref> ක්‍රි.පූ. 194දී, [[ගෝජොසොන්හි විමන්|විමන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කර [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවීමත් සමග ගෝජොසොන්හි [[ගෝජොසොන්හි ජුන් රජ|ජුන් රජු]] [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] වෙත පලාගියේ ය. පසුව [[හන් රාජවංශය]] විසින් [[විමන් ජොසොන්]] පරාජය කොට ක්‍රි.පූ. 108දී [[සතර හන් ආඥාදායකත්වය]] ස්ථාපනය කරන ලදී. මෙය ඊළඟ සියවසේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු පෙදෙස්වල පැවති වැදගත් චීන බලපෑමක් ලෙස සැලකේ. මේ අතරින් [[ලෙලෑං ආඥාදායකත්වය]] [[ගොගුර්යෝ]] දේශය විසින් ආක්‍රමණය කරන තෙක්ම වසර 400ක් පමණ පැවතිණි. ක්‍රි.පූ. 300 අවට කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] නැමැති රාජ්‍යයක් නැගී ආවේ ය. ජින් පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. නමුත් එය හන් චීනය සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති අතර එය [[ජපානය|ජපානයේ]] [[යයොයි]] වෙත නිෂ්පාදන අපනයනය කර ඇත.<ref>[http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ Yayoi Period History Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080726001937/http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ |date=2008-07-26 }}, BookRags.com</ref><ref>[http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html Japanese Roots] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418194048/http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html |date=2012-04-18 }}, Jared Diamond, ''Discover'' 19:6 (June 1998)</ref><ref>[http://www2.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm The Genetic Origins of the Japanese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209135625/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm |date=2016-02-09 }}, Thayer Watkins</ref> ක්‍රි.පූ. 100 අවට කාලයේ ජින් රාජ්‍යය [[සම්හන්]] සංයුක්තයට සම්බන්ධ විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 92–95}} පැරණි ගෝජොසොන් පැවති භූමියෙන් කුඩා රාජ්‍ය කිහිපයක්ම බිහි විය. ඒ අතර [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]], [[ඔක්ජෝ]], [[දොංග්යේ]], [[ගොගුර්යෝ]] සහ [[බෙක්ජේ]] ප්‍රධාන වේ. බුයෝ සහ [[ගයා සංයුක්තය]] 5වන සහ 6වන සියවස් තෙක්ම පැවතුණ ද, [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] යටතට ගැනෙන්නේ [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයි. [[File:Hangunhyeon.PNG|left|thumb|200px|විමන් ජොසොන් බිඳවැටීමෙන් පසු උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත [[සතර හන් ආඥාදායකත්වයන්]].<ref>http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html</ref>]] ====ලෝහවිද්‍යාව==== කොරියාවේ [[ලෝකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 900-800 අතර කාලයේ ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකෙන නමුත්,<ref name="Connor" /> ලෝකඩ යුගයේ සංක්‍රාන්තිය ක්‍රි.පූ. 23000දී පමණ ඈතදී සිදුවන්නට ඇත.<ref name="Kim and Bae" /> ලෝකඩ සිරි, දර්පණ, ආභරණ, සහ ආයුධ මෙන්ම තාප්ප සහිත නගරවල නටබුන්ද හමු වී ඇත. සහල්, රතු බෝංචි, සෝයාබෝංචි, සහ මෙනේරි වගා කෙරිණි. අර්ධද්වීපය පුරා සෘජුකෝණාස්‍රාකාර ආවාට-නිවෙස් සහ විශාල ශෛලමය සුසානභූමි හමු වී ඇත.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/977 Gochang, Hwasun and Ganghwa Dolmen Sites], UNESCO</ref> සමකාලීන වාර්තා යෝජනා කරන්නේ ක්‍රි.පූ. 4වන සියවසට පෙර ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පවතින්නට ඇත්තේ ප්‍රාකාර නගරවලින් යුත් වැඩවසම් මධ්‍යගත රාජ්‍යයක් ලෙස බවයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 82–85}} ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට චීනයේ සතුරු රාජ්‍ය නිසා අවතැන්වූවන් නැගෙනහිරට සහ දකුණට යොමු වීම නිසා කොරියාවේ [[යකඩ යුගය|යකඩ සංස්කෘතිය]] වර්ධනය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. ===ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි=== {{Main|කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි}} [[Image:History of Korea-001.png|thumb|200px|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි, ක්‍රි.ව. 1 පමණ]] [[Image:평양 석암리 금제교구.jpg|200px|thumb|[[කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි]] යුගයේ රන් ගාංචුවක්]] ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි යුගය, හෙවත් රාජධානි කිහිපයේ යුගය (열국시대),<ref>{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=120316 Proto-Three Kingdoms period]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref> යනු [[ගොගුර්යෝ]], [[සිල්ලා]], සහ [[බෙක්ජේ]] යන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|කොරියාවේ තුන් රාජධානිවල]] පිබිදීමට පෙර සහ [[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු කාලයයි. මෙම යුගය පැරණි ගෝජොසොන් රාජ්‍යයට අයත් භූමිවලින් පැනනැගුණු විවිධ රාජ්‍යවලින් සමන්විත විය. මේ අතරින් වඩාත් විශාලතම සහ වැදගත්ම රාජ්‍ය වූයේ [[දොංබුයෝ]] සහ [[බුක්බුයෝ]] රාජ්‍යයි. ====බුයෝ සහ අනෙක් උතුරු රාජ්‍ය==== {{Main|බුයෝ රාජධානිය|ඔක්ජෝ|දොංග්යේ}} [[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු, නූතන [[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියාවට]] සහ දකුණු [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවට]] අයත් භූමිභාගයේ ආරම්භ වූ [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]] රාජ්‍යය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ පමණ සිට 494 දක්වා පැවතිණි. 494දී එහි ශේෂයන් [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝව]] විසින් අවශෝෂණය කරගන්නා ලදී. [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] අතුරින් දෙකක් වූ ගොගුර්යෝ සහ [[බෙක්ජේ]] යන රාජ්‍ය දෙකම තමන් එම රාජ්‍යයේ අනුපාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වා න්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 109–116}} මූලාශ්‍ර අතර පරතර මෙන්ම පරස්පරතා පැවතිය ද, ක්‍රි.පූ. 86දී [[දොංබුයෝ]] (නැගෙනහිර බුයෝ) පැනනැගි බව පැවසේ. ඇතැම්විට නියම බුයෝව ලෙස [[බුක්බුයෝ]] (උතුරු බුයෝ) සලකනු ලබයි. [[ජොල්බොන්|ජොල්බොන් බුයෝ]] රාජ්‍යය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] පූර්වජය විය. 538දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය නාමය ''නම්බුයෝ'' (දකුණු බුයෝ) ලෙස වෙනස් කළේ ය.<ref>{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&i=254242&v=43 Buyeo] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120701173656/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&i=254242&v=43 |date=2012-07-01 }} at Encyclopedia of Korean Culture</ref> [[ඔක්ජෝ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි ‍ගෝත්‍රික රාජ්‍යයකි. එය ද ගෝජොසොන් රාජ්‍යයේ බිඳවැටීමෙන් පසු බිහිවූවකි. ඔක්ජෝව බිඳවැටීමට ප්‍රථම [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසක්ව පැවතිණි. අසල්වැසි රාජ්‍යවල මැදිහත්වීම් නිසා එයට කිසිදිනෙක පූර්ණ වර්ධිත රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට හැකියාව ලැබුණේ නැත. ඔක්ජෝව ගොගුර්යෝවේ යටහත් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. අනතුරුව 5වන සියවසේදී [[ගොගුර්යෝහි මහා ග්වංගෙටෝ|ග්වංගෙටෝ තේවං]] විසින් එය ගොගුර්යෝව වෙත ඈඳාගන්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 128–130}} [[දොංග්යේ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි තවත් කුඩා රාජධානියකි. දොංග්යේ [[ඔක්ජෝ]] රාජ්‍යයෙන් සීමා වූ අතර පසුව එම රාජ්‍ය දෙකම [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝහි]] වර්ධනය වෙමින් පැවති අධිරාජ්‍යයේ යටහත් රාජ්‍ය බවට පත් විය. දොංග්යේ රාජ්‍යය ද පැරණි [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසකි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 130–131}} ====සම්හන්==== {{Main|සම්හන්|මහන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තය}} සම්හන් (삼한, 三韓) යන්න [[මහන් සංයුක්තය|මහන්]], [[ජින්හන්]], සහ [[බ්යොන්හන්]] යන රාජ්‍ය හවුල් තුනෙහි එකතුටයි. සම්හන් පිහිටියේ [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] දකුණු කොටසේ ය.<ref>{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=86824 Samhan]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref> සම්හන් රටවල් නීතිය මගින් දැඩිව පාලනය වූ අතර මේ සඳහා ආගම ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. මේ අතරින් විශාලතම වූ මහන් සංයුක්තය ජනපද 54කින් සමන්විත වූ අතර එය දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සංස්කෘතික අංගයන්හි ප්‍රමුඛත්වය ලබාගත්තේ ය. බ්යොන්හන් සහ ජින්හන් යන සංයුක්ත ජනපද 12 බැගින් සමන්විත වූ අතර සම්හන් තුළ පැවති සම්පූර්ණ ජනපද සංඛ්‍යාව 78කි. 4වන සියවසේ දී ක්‍රමයෙන් [[බෙක්ජේ]], [[සිල්ලා]], සහ [[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] රාජ්‍ය විසින් මෙම සම්හන් ආක්‍රමණය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 135–141}} ==කොරියාවේ තුන් රාජධානි== {{Main|කොරියාවේ තුන් රාජධානි}} ===‍‍ගොගුර්යෝ=== {{Main|‍ගොගුර්යෝ}} [[Image:History of Korea-476.PNG|thumb|left|200px|ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයේ, ක්‍රි.ව. 476]] [[Image:Goguryeo tomb mural.jpg|thumb|200px|[[‍ගොගුර්යෝ සොහොන් සංකීර්ණය|‍ගොගුර්යෝ සොහොන් බිතුසිතුවමක්]].]] [[ගොගුර්යෝ|‍ගොගුර්යෝව]] පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 37දී [[‍ගොගුර්යෝහි දොංම්යොංසොං|ජුමොං]] (මරණාපර නාමය දොංම්යොංසොං ය. එය රාජකීයයකු විසින් ලබා දෙන ලදී).<ref>{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=12449 Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref> පසුව, [[ගොගුර්යෝහි තේජෝ|තේජෝ රජු]] විසින් රාජ්‍ය සංකේන්ද්‍රගත කරන ලදී. බුදුදහම රාජ්‍ය ආගම ලෙස වැළඳගත් ප්‍රථම කොරියානු රාජ්‍යය වන්නේ ද ගොගුර්යෝව යි. එය සිදු වූයේ 372දී [[ගොගුර්යෝහි සොසුරිම්|සොසුරිම් රජ]] සමයේ ය.<ref>{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722626 Buddhism in Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref><ref name="lhh goguryeo">{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=199–202}}</ref> ගොගුර්යෝව, ගෝර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි. එය ක්‍රමයෙන් කොරියාවේ නූතන නාමය සඳහා ප්‍රභවය විණි.<ref>Fan Ye, ''Book of the Later Han'', volume 85; the ''Dongyi Liezhuan''</ref> 5වන සියවස වන විට ‍ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයට එළඹි අතර එය නැගෙනහිර ආසියාවේ බලවත් අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් විය.<ref>{{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199936762|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&q=koguryo+powerful+empire#v=snippet&q=koguryo%20powerful%20empire&f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230608733|pages=158-159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&q=Inner+Mongolia#v=snippet&q=great%20powers&f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[මහා ග්වංගෙටෝ]] සහ ඔහුගේ පුත් [[ගොගුර්යෝහි ජංසු|ජංසු]] විසින් සිය රාජ්‍යය මැංචූරියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ, ඇතුළු මොංගෝලියාවේ කොටසක් සහ<ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&pg=PA35#v=onepage&q&f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}</ref> රුසියාවේ කොටසක් දක්වා ව්‍යාප්ත කළ අතර<ref>{{cite book|last1=Kotkin|first1=Stephen|last2=Wolff|first2=David|title=Rediscovering Russia in Asia: Siberia and the Russian Far East: Siberia and the Russian Far East|publisher=Routledge|isbn=9781317461296|url=https://books.google.com/books?id=t_DqBgAAQBAJ&q=Koguryo+Siberia+Russia%27s#v=snippet&q=Koguryo%20Siberia%20Russia%27s&f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}</ref> බෙක්ජේවරුන්ගෙන් නූතන [[සෝල්]] නගරය අත්පත් කරගත්තේ ය.<ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&pg=PA35#v=onepage&q&f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}</ref> Goguryeo experienced a golden age under Gwanggaeto and Jangsu,<ref>{{cite book|last1=Yi|first1=Hyŏn-hŭi|last2=Pak|first2=Sŏng-su|last3=Yun|first3=Nae-hyŏn|title=New history of Korea|publisher=Jimoondang|isbn=9788988095850|page=201|url=https://books.google.com/books?id=KO8MAQAAMAAJ|language=en|quote=He launched a military expedition to expand his territory, opening the golden age of Goguryeo.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Hall|first1=John Whitney|title=The Cambridge History of Japan|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521223522|page=362|url=https://books.google.com/books?id=A3_6lp8IOK8C&q=%22The+reign+of+King+Kwanggaet%27o+is+thought+of+as+Koguryo%27s+golden+age+of+political+might+and+Buddhist+splendor.%22#v=snippet&q=%22The%20reign%20of%20King%20Kwanggaet%27o%20is%20thought%20of%20as%20Koguryo%27s%20golden%20age%20of%20political%20might%20and%20Buddhist%20splendor.%22&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Embree|first1=Ainslie Thomas|title=Encyclopedia of Asian history|publisher=Scribner|isbn=9780684188997|page=324|url=https://books.google.com/books?id=LtwpAQAAMAAJ&focus=searchwithinvolume&q=%22Nevertheless%2C+the+reigns+of+Kwanggaet%27o+and+his+successor+Changsu+%28413-491%29+constituted+the+golden+age+of+Koguryo.%22|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Cohen|first1=Warren I.|title=East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231502511|page=50|url=https://books.google.com/books?id=Okjd2rDwb8IC&q=%22Koguryo%27s+Golden+Age%22#v=snippet&q=%22Koguryo%27s%20Golden%20Age%22&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref> ඔවුහු සිය රාජ්‍ය සමයේ සිල්ලාව මෙන්ම බෙක්ජේ රාජ්‍ය ද යටත් කරගනිමින් [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] කෙටි එක්සත් කාලසීමාවක් කරා ගෙනයමින් කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ප්‍රමුඛතම රාජ්‍යය බවට ගොගුර්යෝව පත්කළහ.<ref name="lhh goguryeo"/> ජුංසුගේ වසර 79ක දීර්ඝ පාලන සමය තුළ ‍ගොගුර්යෝවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ අනෙකුත් ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු විය.<ref>{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|pages=38-40}}</ref> ගොගුර්යෝව පසුකලෙක [[ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධය|‍ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධයේ දී]] දැවැන්ත [[චීනය|චීන]] ආක්‍රමණ ද පරාජයට පත් කළ අතර මෙය [[සුයි රාජවංශය|සුයි හි]] බිඳවැටීමට ද හේතු විය.<ref>{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=47|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA47#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en|quote=Koguryŏ was the first to open hostilities, with a bold assault across the Liao River against Liao-hsi, in 598. The Sui emperor, Wen Ti, launched a retaliatory attack on Koguryŏ but met with reverses and turned back in mid-course. Yang Ti, the next Sui emperor, proceeded in 612 to mount an invasion of unprecedented magnitude, marshalling a huge force said to number over a million men. And when his armies failed to take Liao-tung Fortress (modern Liao-yang), the anchor of Koguryŏ's first line of defense, he had a nearly a third of his forces, some 300,000 strong, break off the battle there and strike directly at the Koguryŏ capital of P'yŏngyang. But the Sui army was lured into a trap by the famed Koguryŏ commander Ŭlchi Mundŏk, and suffered a calamitous defeat at the Salsu (Ch'ŏngch'ŏn) River. It is said that only 2,700 of the 300,000 Sui soldiers who had crossed the Yalu survived to find their way back, and the Sui emperor now lifted the siege of Liao-tung Fortress and withdrew his forces to China proper. Yang Ti continued to send his armies against Koguryŏ but again without success, and before long his war-weakened empire crumbled.}}</ref><ref name="Nahm">{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|title=A Panorama of 5000 Years: Korean History|date=2005|publisher=Hollym International Corporation|location=Seoul|isbn=093087868X|page=18|edition=Second revised|quote=China, which had been split into many states since the early 3rd century, was reunified by the Sui dynasty at the end of the 6th century. Soon after that, Sui China mobilized a large number of troops and launched war against Koguryŏ. However, the people of Koguryŏ were united and they were able to repel the Chinese aggressors. In 612, Sui troops invaded Korea again, but Koguryŏ forces fought bravely and destroyed Sui troops everywhere. General Ŭlchi Mundŏk of Koguryŏ completely wiped out some 300,000 Sui troops which came across the Yalu River in the battles near the Salsu River (now Ch'ŏngch'ŏn River) with his ingenious military tactics. Only 2,700 Sui troops were able to flee from Koරea. The Sui dynasty, which wasted so much energy and manpower in aggressive wars against Koguryŏ, fell in 618.}}</ref> 642දී, බලවත් ජනරාල්වරයකු වූ [[යොන් ගේසොමුන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කොට ‍ගොගුර්යෝවේ සම්පූර්ණ පාලනය අතට ගත්තේ ය. එයට ප්‍රතිචාර ලෙස, චීනයේ [[ටෑං ටයිෂොං]] අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කළ ද, ඔවුනට පරාජය වී පසුබැසීමට සිදු විය. (බලන්න [[ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධයේ ප්‍රථම යුධ ව්‍යාපාරය]]).{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 214–222}}<ref>[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history/three_kingdoms.htm Three Kingdoms] Asian Info Organization</ref><ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=50|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&q=%22In+647+and+648+Taizong+again+dispatched+expeditionary+forces+to+invade+Kogury%C5%8F%2C+but+these+attacks%2C+too%2C+were+repulsed+by+Kogury%C5%8F.+Taizong+never+accomplished+his+ambition+to+conquer+Kogury%C5%8F+in+his+lifetime.%22#v=snippet&q=%22In%20647%20and%20648%20Taizong%20again%20dispatched%20expeditionary%20forces%20to%20invade%20Kogury%C5%8F%2C%20but%20these%20attacks%2C%20too%2C%20were%20repulsed%20by%20Kogury%C5%8F.%20Taizong%20never%20accomplished%20his%20ambition%20to%20conquer%20Kogury%C5%8F%20in%20his%20lifetime.%22&f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}</ref> ටෑං ටයිෂොංගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ ප්‍රත් [[ටෑං ගඔ‍ෂොං]] අධිරාජයා කොරියානු රාජධානියක් වූ [[සිල්ලා|සිල්ලාවේ]] සහාය ලබා ගොගුර්යෝව නැවත ආක්‍රමණය කළේ ය. නමුත් ඔවුනට ගොගුර්යෝවේ බලසම්පන්න හමුදා පරාජය කළ නොහැකි ළුූ අතර 662දී පරාජයට පත් විය.<ref>{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|publisher=Routledge|isbn=9781136639791|page=486|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&q=stalwart+defenses#v=snippet&q=stalwart%20defenses&f=false|accessdate=16 July 2016|language=en}}</ref><ref name="Maps">{{cite book|last1=Injae|first1=Lee|last2=Miller|first2=Owen|last3=Jinhoon|first3=Park|last4=Hyun-Hae|first4=Yi|title=Korean History in Maps|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107098466|page=29|url=https://books.google.com/books?id=46OTBQAAQBAJ&pg=PA29#v=onepage&q&f=false|accessdate=17 July 2016|language=en}}</ref> කෙසේ නමුත්, 666දී ස්වභාවික හේතුවක් නිසා යොන් ගේසොමුන් මියගිය අතර, ඔහුගේ පුතුන් සහ බාලසොයුරා අතර සිහසුන උදෙසා පැවති අරගලය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝ රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත්ව ක්‍රමයෙන් දුර්වල විය.<ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=51|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&q=%22Combined+with+an+internal+schism+among+the+three+sons+of+Y%C5%8Fn+Kae-somun%22#v=snippet&q=%22Combined%20with%20an%20internal%20schism%20among%20the%20three%20sons%20of%20Y%C5%8Fn%20Kae-somun%22&f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=49|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&q=%22His+death+left+a+power+vacuum+that+his+sons+struggled+to+fill.+Tang+and+Silla+used+this+opportunity+to+advance+toward+Pyongyang+in+668.%22#v=snippet&q=%22His%20death%20left%20a%20power%20vacuum%20that%20his%20sons%20struggled%20to%20fill.%20Tang%20and%20Silla%20used%20this%20opportunity%20to%20advance%20toward%20Pyongyang%20in%20668.%22&f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}</ref> මෙහි දී ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං දේශයට]] පලා ගිය ද, ඔහුගේ බාල සොයුරා පලාගියේ සිල්ලාවටයි.<ref>{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA67#v=onepage&q&f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}</ref> 667දී, ටෑං-සිල්ලා සන්ධානය විසින් නැවුම් ස්වරූපයෙන් ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවන ලදී.මේ සඳහා පලාගිය යොන් නම්සෙංගේ සහාය ද හිමි විය. අවසානයේ 668දී, ඔවුනට ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට හැකි විය.<ref>{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&pg=PA67#v=onepage&q&f=false|accessdate=5 August 2016|language=en|quote=Loath to let slip such an opportunity, T'ang mounted a fresh invasion under Li Chi in 667 and Silla launched a coordinated offensive. This time the T'ang army received every possible assistance from the defector Namsaeng, and although Koguryŏ continued to hold out for another year, the end finally came in 668.}}</ref>{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 224–225}} ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමත් සමග, ටෑං සහ සිල්ලා මිත්‍රත්වය අවසන් වූ අතර ඔවුහු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පාලනය සඳහා එකිනෙකා සමග සටන් වැදුණහ. එහි දී, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රදේශයක් සිය පාලනයට නතු කරගැනීමට සිල්ලාව සමත් වූ අතර, ටෑංවරුනට හිමි වූයේ ගොගුර්යෝවේ උතුරුබිම් පමණකි. කෙසේනමුත්, ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමෙන් වසර 30කට පසු ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසින් කොරියානු-මොහේ රාජ්‍යයක් වූ [[බල්හේ]] පිහිටුවූ අතර පැරණි ගොගුර්යෝ භූමිවලින් සාර්ථකව ටෑං ආක්‍රමණිකයන් පලවා හැරීමට සමත් විය. [[Image:백제 금동대향로.jpg|thumb|170px|[[බෙක්ජේහි රන් ආලේපිත ලෝකඩ සුවඳ දාහකය|බෙක්ජේහි රන්ආලේපිත-ලෝකඩ සුවඳ දාහකයක්]].]] ===බෙක්ජේ=== {{Main|බෙක්ජේ}} ක්‍රි.පූ. 18දී, [[ගොගුර්යෝහි දොංම්යොං|ගොගුර්යෝවේ ආරම්භකයාගේ]] තෙවන පුත්‍රයා වූ [[බෙක්ජේහි ඔන්ජෝ|ඔන්ජෝ]] නම් වූ ගොගුර්යෝ කුමාරයකු විසින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී.<ref name="mcc 3kingdoms">Marshall Cavendish Corporation (2007, pp. 886–889)</ref><ref>{{cite book|last1=Pratt|first1=Chairman Department of East Asian Studies Keith|last2=Pratt|first2=Keith|last3=Rutt|first3=Richard|title=Korea: A Historical and Cultural Dictionary|publisher=Routledge|isbn=9781136793936|page=135|url=https://books.google.com/books?id=r15cAgAAQBAJ&q=%22prince+of+Koguryo%22#v=snippet&q=%22prince%20of%20Koguryo%22&f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Yu|first1=Chai-Shin|title=The New History of Korean Civilization|publisher=iUniverse|isbn=9781462055593|page=27|url=https://books.google.com/books?id=TYKNdiDCGLAC&pg=PA27#v=onepage&q&f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From "Land of the Morning Calm" to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=28|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&q=%22son+of+Chumong%22#v=snippet&q=%22son%20of%20Chumong%22&f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}</ref> [[සංගුඕ ෂි]] සඳහන් කරන්නේ බෙක්ජේ යනු [[හන් ගඟ (කොරියාව)|හන් ගංගා]] ද්‍රෝණියේ (වර්තමාන [[සෝල්]] ප්‍රදේශය අසල) පිහිටි [[මහන් සංයුක්තය|මහන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි රාජ්‍යයක් බවයි. එය අර්ධද්වීපයේ නිරිතදිග පෙදෙස් ([[චුංචොං]] සහ [[ජොල්ලා]] පළාත්) දක්වා ව්‍යාප්ත වී දේශපාලන සහ යුධ බලය අතින් ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට සමත් විය. එහි දී, බෙක්ජේ රාජ්‍යයට, ගොගුර්යෝව සහ අසල්වැසි චීන හමුදා සමග දරුණ සටන්වල නියැලීමට සිදු විය. 4වන සියවසේ දී, [[බෙක්ජේහි ග්‍යුන්චොගෝ|ග්‍යුන්චොගෝ රජ]] සමයේ දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය උච්චස්ථානයට පත් වූ අතර, එය සියලු මහන් ජනපද සිය රාජ්‍යයට අවශෝෂණය කරගත්තේ ය. එසේම එය බටහිර කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ‍බොහෝ පෙදෙස් (මේ අතරට නූතන [[ග්යොංගි]], [[චුංචොං]], සහ [[ජොල්ලා]] යන පළාත් මෙන්ම, [[හ්වංහේ]] සහ [[ගංග්වොන්-දෝ (දකුණු කොරියාව)|ගංග්වොන්හි]] කොටසක් ද අයත් විය) සිය පාලනයට නතුකොටගෙන මධ්‍යගත රජයක් පිහිටුවී ය. බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය ව්‍යාප්ති සමයේ දී, චීනයේ [[දකුණු රාජවංශ]] සමග මුහුදු සබඳතා පැවැත් වූ අතර එය චීන සංස්කෘතිය සහ තාක්ෂණය ද උගත්තේ ය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 202–206}} බෙක්ජේහි නාවික හැකියාව, එය නැගෙනහිර ආසියාවේ [[ෆීනීෂයාව]] බවට පත්කළේ ය. බුදු දහම නැගෙනහිර ආසියාවේ ව්‍යාප්ත කිරීමට ද එය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.<ref>{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&q=%22Of+vital+importance+for+the+dissemination+of+Buddhism+throughout+East+Asia%2C+however%2C+was+Paekche%27s+nautical+skill%2C+which+made+the+kingdom+the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia.%22#v=snippet&q=%22Of%20vital%20importance%20for%20the%20dissemination%20of%20Buddhism%20throughout%20East%20Asia%2C%20however%2C%20was%20Paekche%27s%20nautical%20skill%2C%20which%20made%20the%20kingdom%20the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia.%22&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref> බෙක්ජේ රාජ්‍යය සංස්කෘතිය ව්‍යාප්තිය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. ඒ අතර [[චීන අක්ෂර]], [[බුදු දහම|බුදුදහම]], යකඩ තැනීම, සංකීර්ණ [[කුඹල් කර්මාන්තය]], සහ පැරණි [[ජපානය|ජපානයට]] අවමංගල්‍ය උත්සව සහිත් භූමදාන ක්‍රමය හඳුන්වා දීම ප්‍රධාන වේ.<ref>[http://theseoultimes.com/ST/?url=/ST/db/read.php?idx=580 Korean Buddhism Basis of Japanese Buddhism], Seoul Times, 2006-06-18</ref><ref>[http://www.asiasocietymuseum.org/buddhist_trade/koreajapan.html Buddhist Art of Korea & Japan], Asia Society Museum</ref><ref>[http://www.japan-guide.com/e/e2046.html Kanji], JapanGuide.com</ref><ref>{{cite encyclopedia|title=Pottery - MSN Encarta <!-- BOT GENERATED TITLE -->|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?id=1257012851343397|archivedate=2009-10-31|url-status=dead|access-date=2016-09-16|archive-date=2009-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html}} "The pottery of the Yayoi culture (300? BC-AD 250?), made by a '''Mongol people''' who came from Korea to Kyūshū, has been found throughout Japan. "</ref><ref>[http://www.japanvisitor.com/index.php?cID=359&pID=334&cName=Japanese History of Japan], JapanVisitor.com</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html Archived] 2009-10-31.</ref> මෙහි වෙනත් සංස්කෘතික සම්බන්ධතා ලෙස බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළ විට බෙක්ජේ රාජකීයයන් ජපානය වෙත පලා යාම දැක්විය හැක. 660දී සිල්ලා සහ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] හමුදා සන්ධානයක් මගින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පරාජයට පත්කෙරිණි.<ref>[http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp Baekje history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214055517/http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp |date=2009-02-14 }}, Baekje History & Culture Hall</ref> ===සිල්ලා=== {{Main|සිල්ලා}} [[Image:Hwangnyongsa Pagoda miniature.jpg|200px|thumb|මොංගෝලියානුවන් විසින් විනාශ [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරයේ කළ මීටර 80ක් උස ප්‍රසිද්ධ ස්තූපයේ ප්‍රමාණයෙන් කුඩා අනුරුවක්.]] පුරාවෘත්ත අනුව, ක්‍රි.පූ. 57දී [[බක් හ්යොක්ගොසේ|බක් හ්යොක්ගොසේගේ]] නායකත්වය යටතේ [[සිල්ලා]] රාජධානිය ගිනිකොනදිග කොරියාවේ [[ජින්හන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි ප්‍රධාන ප්‍රදේශ හය එක්සත් කිරීම අරඹන ලදී. එහි භූමි ප්‍රදේශයට නූතන [[බුසන්]] වරාය නගරය ද අයත් වූ අතර, පසුකලෙක, විශේෂයෙන්ම [[එක්සත් සිල්ලා]] යුගයේ දී, සිල්ලාව ජපන් මුහුදු කොල්කරුවන් පරාජය කරමින් සිය නාවික බලය වැඩිකරගත්තේ ය.<ref>Kenneth B. Lee (1997, pp. 48–49)</ref> සිල්ලවෙන් හමු වූ නිර්මාණ, විශේෂයෙන්ම ඔවුනටම අනන්‍ය වූ රන් ලෝහ කර්මාන්තය උතුරු සංචාරක ස්ටෙප්ස් ආභාසය පෙන්වන අතර ගොගුර්යෝ සහ බෙක්ජේවලට වඩා අඩු චීන ආභාසයක් පෙන්වයි.<ref>Sarah M. Nelson, (1993, pp. 243–258)</ref> සිල්ලාව [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නය අල්ලා ගනිමින් සිය රාජ්‍යය ශීඝ්‍රයෙන් පුළුල් කළ අතර නාගරික රාජ්‍ය එක්සත් කරන ලදී. 2වන සියවස වන විට යාබද නගර අත්පත් කරගනිමින් සහ සිය බලය පතුරුවමින් සිල්ලාව විශාල රාජ්‍යයක් බවට පත්ව තිබිණි. සිල්ලාව තවදුරටත් බලවත් වූ අතර 562දී [[ගයා සංයුක්තය]] ඈඳාගන්නා ලදී. සිල්ලාව නිතරම ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ සහ ජපන් රාජ්‍යයන්ගේ පීඩනයට ලක් විය. එසේම තවත් සමහර අවස්ථාවන්හි දී, එය බෙක්ජේ සහ [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍ය සමග මිත්‍ර සම්බන්ධතා මෙන්ම යුද්ධ ද සිදු කර ඇත. 660දී, [[සිල්ලාහි මුයොල්]] රජු සිය හමුදාවන්ට [[බෙක්ජේ]] වෙත පහරදීමට අණකළේ ය. [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං]] දේශයේ සහාය ලත් සෙන්පති [[කිම් යු-ෂින්]] බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළේ ය. 661දී සිල්ලාව සහ ටෑං එක්ව [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍යයට එරෙහිව යුධ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ ද, ඔවුන් අතර විරසක ඇති විය. මුයොල්ගේ පුත්‍රයා සහ කිම්ගේ බෑනා වූ [[සිල්ලාහි මුන්මු|මුන්මු]] රජු, 667දී නැවත ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා ගොගුර්යෝව බිඳ හෙලන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 222–225}} ===ගයා=== {{Main|ගයා සංයුක්තය}} [[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] යනු දකුණුදිග [[කොරියාව|කොරියාවේ]] [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නයේ පිහිටා තිබූ කුඩා රාජධානිවලින් සමන්විත වූ සංයුක්ත රාජ්‍යයකි. එය [[සම්හන්]] යුගයේ [[බ්යොන්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තයෙන්]] බැහැරව පැනනැගුණකි. ගයාහි තැනිතලා යකඩවලින් පොහොසත් වූ නිසා ඔවුනට යකඩ උපකරණ අපනයනය කළ හැකි වූ අතර කෘෂිකර්මාන්තය ද දියුණු විය. මුල් සියවස්වල දී, මෙම සංයුකත් රාජ්‍යයට නායකත්වය සැපයුවේ [[ගිම්හේ]] ප්‍රදේශයේ [[ගුම්ග්වන් ගයා]] රාජ්‍යය විසිනි. කෙසේනමුත් 5වන සියවස වන විට එහි ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට [[ගොර්යොං]] ප්‍රදේශයේ [[දේගයා]] රාජ්‍යය සමත් විය. අවට පිහිටි තුන් රාජධානි සමග නිරන්තර යුද්ධයක පැටලීම නිසා ගයාවට එක්සත් රාජ්‍යයක් ලෙස වර්ධනය විය නොහැකි විය. 562දී එය [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයට ඈඳාගැනිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 159–162}} ==උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය== {{Main|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය}} උතුරු-දකුණු රාජ්‍ය යන වදන [[පසුකාලීන සිල්ලා]] සහ [[බල්හේ]] රාජ්‍ය සඳහා භාවිත වන්නකි. මෙකල කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් සිල්ලාව විසින් පාලනය කළ අතර, බල්හේ රාජ්‍යය [[මැංචූරියාව]] තෙක් විහිදිණි. මේ කාලයේ, විශේෂයෙන්ම පසුකාලීන සිල්ලා යුගයේ දී සංස්කෘතිය, සහ තාක්ෂණය යන අංශවල සංවර්ධනය කැපී පෙනිණි. ===පසුකාලීන සිල්ලා=== {{Main|පසුකාලීන සිල්ලා|සිල්ලා-ටෑං යුද්ධය}} [[File:Korea-Gyeongju-Bulguksa-33.jpg|thumb|200px|[[බුල්ගුක්සා]] විහාරය, මෙය [[යුනෙස්කෝ]] [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම ස්ථානයකි]].]] එක්සත් කිරීමේ යුද්ධ මාලාවෙන් පසු, [[ටෑං රාජවංශය]] විසින් පැරණි [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] මුරපොලවල් ස්ථාපනය කළ අතර [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] පාලන ප්‍රජාවන් ස්ථාපනයට උත්සාහ දරන ලදී. 671දී බෙක්ජේ සහ උතුරුදිග කොරියානු ප්‍රදේශවල දී, සිල්ලාව ටෑං හමුදාවලට පහර දුන්නේ ය. අනතුරුව 674දී ටෑං රාජ්‍යය සිල්ලාව ආක්‍රමණය කළ ද, 676වන විට ටෑං හමුදා අර්ධද්වීපයෙන් ඉවතට පලවා හැර කොරියානු අර්ධද්වීපය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ එක්සත් කිරීමට සිල්ලාව සමත් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 241–242}} පසුකාලීන සිල්ලාව කලාවේ සහ සංස්කෘතියේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙයි.<ref>{{cite book|last1=DuBois|first1=Jill|title=Korea|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9780761417866|page=22|url=https://books.google.com/books?id=JklBlOQhkTcC&q=%22golden+age+of+art+and+culture%22#v=snippet&q=%22golden%20age%20of%20art%20and%20culture%22&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Randel|first1=Don Michael|title=The Harvard Dictionary of Music|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674011632|page=273|url=https://books.google.com/books?id=02rFSecPhEsC&q=%22golden+age+of+artistic+and+cultural+achievement%22#v=snippet&q=%22golden%20age%20of%20artistic%20and%20cultural%20achievement%22&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Hopfner|first1=Jonathan|title=Moon Living Abroad in South Korea|publisher=Avalon Travel|isbn=9781612386324|page=21|url=https://books.google.com/books?id=MhwXBQAAQBAJ&q=%22cultural+and+political+golden+age%22#v=snippet&q=%22cultural%20and%20political%20golden%20age%22&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref> මෙම යුගයේ දී, පසුකාලීන සිල්ලාව සහ [[:en:Abbasid Caliphate|අබ්බාසිද් කාලිෆේට්]] අතර දුරබැහැර වෙළඳාම පැවති බව පර්සියානු භූගෝල විද්‍යාඥයකු වූ [[:en:Ibn Khordadbeh|ඉබ්න් ඛොර්දාද්බෙහ්]] සිය ''[[:en:Book of Roads and Kingdoms (ibn Khordadbeh)|මාවත් සහ රාජධානි ග්‍රන්ථයේ]]'' සඳහන් කරයි.<ref name="Bird2014">{{cite book|author=Isabella Bird|title=Korea and Her Neighbours.: A Narrative of Travel, with an Account of the Recent Vicissitudes and Present Position of the Country. With a Preface by Sir Walter C. Hillier.|url=https://books.google.com/books?id=hHeKAgAAQBAJ|date=9 January 2014|publisher=Adegi Graphics LLC|isbn=978-0-543-01434-4|chapter=1}}</ref> [[බුල්ගුක්සා]] විහාරය සහ [[සොක්ගුරාම්]] ගුහාව වැනි [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම]] බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන, සංකීර්ණ කොරියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සහ බුදු දහමේ ආභාසය පිළිබඳ වැදගත් උදාහරණ ලෙස සැලකිය හැක.<ref>[http://whc.unesco.org/en/list/736 Seokguram Grotto and Bulguksa Temple], UNESCO</ref> මෙම යුගයේ වෙනත් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලත්, කලා සහ ගෘහනිර්මාණ ලෙස [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරය සහ [[බුන්හ්වංසා]] විහාරය ද දැක්විය හැක. පසුකාලීන සිල්ලාව, මධ්‍යකාලීන [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැගෙනහිර ආසියාවේ]] [[ෆීනීෂියාව|ෆීනීෂියාවක්]] බඳු වූ [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] නාවික පරාක්‍රමය අත්පත්කරගෙන<ref>{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&q=%22the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia%22#v=snippet&q=%22the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia%22&f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}</ref> 8වන සහ 9වන සියවස්වල නැගෙනහිර ආසියානු මුහුදුවල ප්‍රමුඛත්වය ගත්තේ ය. එසේම [[ජං බොගෝ]] කාලයේ චීනය, කොරියාව සහ ජපානය අතර වෙළඳාමේ ප්‍රමුඛත්වය හිමිකරගත්තේ ය. මීට අමතරව, සිල්ලා ජනයා මුහුදෙන් එහා චීනයේ [[ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපය|ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපයේ]] සහ [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] මුවදොරේ ජනාවාස පිහිටුවූහ.<ref>{{cite book|last1=Gernet|first1=Jacques|title=A History of Chinese Civilization|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521497817|page=291|url=https://books.google.com/books?id=jqb7L-pKCV8C&q=%22Korea+held+a+dominant+position+in+the+north-eastern+seas%22#v=snippet&q=%22Korea%20held%20a%20dominant%20position%20in%20the%20north-eastern%20seas%22&f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Reischauer|first1=Edwin Oldfather|title=Ennins Travels in Tang China|publisher=John Wiley & Sons Canada, Limited|isbn=9780471070535|pages=276–283|url=https://books.google.com/books/about/Ennin_s_Travels_in_T_ang_China.html?id=HXqEAAAACAAJ|accessdate=21 July 2016|language=en|quote=From what Ennin tells us, it seems that commerce between East China, Korea and Japan was, for the most part, in the hands of men from Silla. Here in the relatively dangerous waters on the eastern fringes of the world, they performed the same functions as did the traders of the placid Mediterranean on the western fringes. This is a historical fact of considerable significance but one which has received virtually no attention in the standard historical compilations of that period or in the modern books based on these sources. . . . While there were limits to the influence of the Koreans along the eastern coast of China, there can be no doubt of their dominance over the waters off these shores. . . . The days of Korean maritime dominance in the Far East actually were numbered, but in Ennin's time the men of Silla were still the masters of the seas in their part of the world.}}</ref><ref>{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=3|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&q=%22Greater+Silla+dominated+the+Yellow+Sea%2C+the+East+China+Sea%2C+and+the+South+%28Korea%29+Sea+with+trade+between+Tang+China+and+Nara-Heian+Japan.%22#v=snippet&q=%22Greater%20Silla%20dominated%20the%20Yellow%20Sea%2C%20the%20East%20China%20Sea%2C%20and%20the%20South%20(Korea)%20Sea%20with%20trade%20between%20Tang%20China%20and%20Nara-Heian%20Japan.%22&f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Seth|first1=Michael J.|title=A Concise History of Korea: From the Neolithic Period Through the Nineteenth Century|publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780742540057|page=65|url=https://books.google.com/books?id=Qe4PoOd89XIC&q=%22Koreans+dominated+the+commerce+of+Northeast+Asia+in+the+eighth+and+ninth+centuries%22#v=snippet&q=%22Koreans%20dominated%20the%20commerce%20of%20Northeast%20Asia%20in%20the%20eighth%20and%20ninth%20centuries%22&f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}</ref> මෙකල බුදුදහම ප්‍රචලිත විය. චීන බෞද්ධයන් අතර කොරියානු බෞද්ධයන්ට විශේෂ ගෞරවයක් හිමි විය.<ref>{{cite book|last1=Mun|first1=Chanju|last2=Green|first2=Ronald S.|title=Buddhist Exploration of Peace and Justice|publisher=Blue Pine Books|isbn=9780977755301|page=147|url=https://books.google.com/books?id=au1oD1kKv94C&q=%22Korean+Buddhist+monks+such+as+Woncheuk%2C+Wonhyo+and+Uisang+enjoyed+a+very+high+fame+among+Chinese+Buddhists%22#v=snippet&q=%22Korean%20Buddhist%20monks%20such%20as%20Woncheuk%2C%20Wonhyo%20and%20Uisang%20enjoyed%20a%20very%20high%20fame%20among%20Chinese%20Buddhists%22&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref> එසේම ඔවුහු චීන බුදුදහම සඳහා ද දායක වූහ.<ref>{{cite book|last1=McIntire|first1=Suzanne|last2=Burns|first2=William E.|title=Speeches in World History|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438126807|page=87|url=https://books.google.com/books?id=L-6ghsWDMTAC&q=%22Korean+thinkers+made+reciprocal+contributions+to+Chinese+Buddhism%22#v=snippet&q=%22Korean%20thinkers%20made%20reciprocal%20contributions%20to%20Chinese%20Buddhism%22&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref> මේ අතරින්: [[වොන්ච්‍යුක්]], [[වොන්හ්යෝ]], [[උයිසං]], [[කිම් හ්වාසං|මුසං]],<ref>{{cite book|last1=Jr|first1=Robert E. Buswell|last2=Jr|first2=Donald S. Lopez|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|publisher=Princeton University Press|isbn=9781400848058|page=187|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&pg=PA187#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Poceski|first1=Mario|title=Ordinary Mind as the Way: The Hongzhou School and the Growth of Chan Buddhism|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198043201|page=24|url=https://books.google.com/books?id=5fwRXrVPh-cC&pg=PA24#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wu|first1=Jiang|last2=Chia|first2=Lucille|title=Spreading Buddha's Word in East Asia: The Formation and Transformation of the Chinese Buddhist Canon|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231540193|page=155|url=https://books.google.com/books?id=IX7ICgAAQBAJ&pg=PA155#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Wright|first1=Dale S.|title=The Zen Canon: Understanding the Classic Texts|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199882182|url=https://books.google.com/books?id=JfHQCwAAQBAJ&pg=PT124#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref> සහ සිල්ලා කුමාරයකු වූ [[කිම් ග්යෝ-ගක්]] යන පිරිස [[ජියුහුවා කන්ද]] චීන බුදු දහමේ [[චීනයේ පූජනීය කඳු|පූජනීය කඳු]] සතරෙන් එකක් බවට පත්කිරීමට මූලික වූහ.<ref>{{cite book|last1=Su-il|first1=Jeong|title=The Silk Road Encyclopedia|publisher=Seoul Selection|isbn=9781624120763|url=https://books.google.com/books?id=UgOwDAAAQBAJ&pg=PT668#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Nikaido|first1=Yoshihiro|title=Asian Folk Religion and Cultural Interaction|publisher=Vandenhoeck & Ruprecht|isbn=9783847004851|page=137|url=https://books.google.com/books?id=TozUCgAAQBAJ&pg=PA137#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Leffman|first1=David|last2=Lewis|first2=Simon|last3=Atiyah|first3=Jeremy|title=China|publisher=RoughGuides|isbn=9781843530190|page=519|url=https://books.google.com/books?id=dA_QbQiZkB4C&pg=PA519#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Leffman|first1=David|title=The Rough Guide to China|publisher=Penguin|isbn=9780241010372|url=https://books.google.com/books?id=FjqJAwAAQBAJ&pg=PT509#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|title=DK Eyewitness Travel Guide: China|publisher=Penguin|isbn=9781465455673|page=240|url=https://books.google.com/books?id=rm7XCwAAQBAJ&pg=PA240#v=onepage&q&f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}</ref> 8වන සියවස අගභාගය වන විට සිල්ලාව තුළ දේශපාලන අර්බුද හටගැනිණි. මෙය සිල්ලාව ඉන් අනතුරුවට බෙහෙවින් දුර්වල කළේ ය. පැරණි ‍බෙක්ජේවලින් පැවතෙන්නන් විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ස්ථාපනය කරන ලදී. උතුරින්, ගොගුර්යෝව ප්‍රාණවත් කරමින් කැරලි ඇති විය. මෙය [[පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ]] ආරම්භය‍ ලෙස සැලකේ. 935දී [[සිල්ලාහි ග්යොංසුන්|ග්යොංසුන් රජු]] [[ගෝර්යෝ|ගෝර්යෝවට]] යටත් වන තෙක් තවත් අවුරුදු 267ක් පසුකාලීන සිල්ලාව පැවතිණි. ඉන් අනතුරුව වසර 992ක් පුරාවට රජවරුන් 56ක් විසින් පාලනය ගෙන ගිය සිල්ලා යුගය අවසන් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 266–269}} ===බල්හේ=== {{Main|බල්හේ}} [[Image:Pressapochista4.jpg|thumb|170px|[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] ඇති බල්හේ කැටයම් සහිත ශිලා ලේඛනයක්]] [[බල්හේ]] රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ 698දී, එනම් ගොගුර්යෝ බිඳ වැටී වසර තිහකට පසුව ය. මෙය පැරණි ගොගුර්යෝහි උතුරු පෙදෙසේ පිහිටුවන ලද්දේ පැරණි ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසිනි.<ref>{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14170 Dae Joyeong]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref> බල්හේ රාජ්‍යය විසින් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] උතුරු පෙදෙස්, මැංචූරියාවේ කොටසක් (එයට ඉතිහාසයේ වැඩි කලක් [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය|ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]] අයත් නොවී ය) අයත් වූ අතර, එය නූතන [[:en:Primorsky Krai|රුසියානු ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] දක්වා ව්‍යාප්ත විය. බල්හේ තමන් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යයක් ලෙස හඳුන්වා ගත්තේ ය. එය [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] සංස්කෘතිය වැළඳගත්තේ ය. විශේෂයෙන්ම රාජ්‍ය ව්‍යුහය, සහ භූ දේශපාලන පද්ධතිය අනුගමනය කරන ලදී.<ref name="lhh balhae">{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=244–248}}</ref> සාපේක්ෂව සාමකාමී, ස්ථාවර රාජ්‍ය සමයක බල්හේ දියුණුවට පත් විය. විශේෂයෙන්ම මෙය සිදු වූයේ තුන්වන [[බල්හේ හි මුන්|මුන්]] (737–793) සහ [[බල්හේ හි සොන්|සොන්]] යන රජවරුන්ගේ සමයේ ය. කෙ‍සේනමුත්, 10වන සියවස වන විට බල්හේ රාජ්‍යය බෙහෙවින් දුර්වල වූ අතර 926දී [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් බල්හේ ආක්‍රමණය කරන ලදී.<ref name="lhh balhae"/> බල්හේ හි අවසන් කිරුළහිමි කුමරු වූ [[දේ ග්වං-හ්යොන්]] ඇතුළු දසදහස් ගණන් අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝ වෙත සංක්‍රමණය වූහ.<ref name="Goryeosa" /> ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය දෙක අතර ජාතික ඒකාබද්ධතාවක් ඇති කරමින් [[දේ ග්වං-හ්යොන්|දේ ග්වං-හ්යොන්ව]], [[වං ගොන්]] විසින් සිය රාජකීය පවුලට ඇතුළත් කරගන්නා ලදී.<ref name="Balhae" /> බල්හේ රාජ්‍යයෙන් ඓතිහාසික වාර්තා කිසිවක් හමු නොවේ. එසේම ලියාඕවරුන් බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් ඉතිරි කර නැත. [[ගෝර්යෝ]] රාජ්‍යය විසින් ඇතැම් බල්හේ බිම් අවශෝෂණය කරගෙන එහි අවතැන්වූවන් පිළිගත්ත ද, එහි බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් නැත. [[සම්ගුක් සගි]] ("රාජධානි තුනේ ඉතිහාසය"), නැමැති ග්‍රන්ථයේ බල්හේ පිළිබඳ ඡේදයක් අන්තර්ගත වේ. නමුත් එහි බල්හේ රාජවංශ ඉතිහාසය පිළිබඳ සඳහන් නොවේ. 18වන සිය‍වසේ [[ජොසොන්]] රාජවංශ ඉතිහාසඥයකු වූ [[යු ද්‍යුක්ගොං]] කොරියානු ඉතිහාසයේ කොටසක් ලෙස බල්හේ රාජ්‍යය පිළිබඳ ක්‍රමවත් අධ්‍යයනයක් කර, මෙම යුගය සඳහා "උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය" යන නාමය යෙදී ය.<ref name="lhh balhae"/> ===පසුකාලීන තුන් රාජධානි=== {{Main|පසුකාලීන තුන් රාජධානි}} පසුකාලීන තුන් රාජධානි යටතට (ක්‍රිව. 900 – 936) [[සිල්ලා]], [[හුබෙක්ජේ]] ("පසුකාලීන [[බෙක්ජේ]]"), සහ [[තේබොං]] (හුගොගුර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි, "පසුකාලීන [[ගොගුර්යෝ]]") යන රාජ්‍යයි.<ref>{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&i=260575&v=43 Later Three Kingdoms] at Encyclopedia of Korean Culture</ref> මෙහි පසුව සඳහන් රාජධානි ද්විත්වය, [[පසුකාලීන සිල්ලා|පසුකාලීන සිල්ලාවේ]] බලය පරිහානියට යමින් පැවති අවධියේ බිහි විය. ඒවා බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වයි. [[තේබොං]] (පසුකාලීන ගොගුර්යෝ) පිහිටුවන ලද්දේ බෞද්ධ භික්ෂුවක් වූ [[ගුං යේ]] විසිනි. සත්‍ය වශයෙන්ම ගුං යේ යනු සිල්ලාහි ග්යොංමුන් රජුගේ පුත්‍රයෙකි. ගුං යේ ඉපදුණු විට, ඔහු සිල්ලාවේ බිඳවැටීමට හේතු වන බවට අනාවැකියක් ප්‍රකාශ වූ නිසා ග්යොංමුන් අළුත උපන් බිළිඳාව මරා දැමීමට අණකළේ ය. නමුත් ගුං යේගේ පාලිකාව ඔහුව රැගෙන පලාගොස් හදාවඩා ගත්තා ය.<ref>[http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 Koreans in History/People/Program/KBS World Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301170726/http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 |date=2012-03-01 }}. World.kbs.co.kr. Retrieved on 2013-07-12.</ref> එතරම් ජනප්‍රිය නොවූ ගුං යේව, 918දී [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් බලයෙන් පහකරන ලදී. සිය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය වූ වං ගොන් මුළු අර්ධද්වීපයම එක් රජයක් යටතේ එක්සත් කිරීමට තීරණය කළේ ය. 934දී ඔහු පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යයට පහර දුන් අතර එයට පසු වර්ෂයේ සිල්ලාව ද යටත් විය. 936දී, ගොර්යෝ රාජ්‍යය විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ආක්‍රමණය කරන ලදී..<ref>[http://koreanhistory.info/Koryo.htm Goryeo Dynasty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619144349/http://koreanhistory.info/Koryo.htm |date=2017-06-19 }}, Korean History information!</ref> ==කොරියාවේ ගෝර්යෝ රාජවංශය== {{Main|ගෝර්යෝ}} {{See also|ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව}} [[File:Korea - Seoul - National Museum - Incense Burner 0252-06a.jpg|thumb|120px|left|කොරියානු [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශ (918–1392) සෙලඩොන් [[සුවඳ දාහකය]]ක්, පිළිහුඩු වර්ණ [[සෙරමික් යටිඔපය|යටිඔපය]] සහිතයි.]] [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 918දී වන අතර එය 936වන විට කොරියාවේ පාලක රාජවංශය බවට පත් විය. "ගෝර්යෝ" යන්න නම් කරන ලද්දේ, [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් ගොගුර්යෝවෙන් පැවත එන්නක් ලෙස ය.<ref>{{cite book|last1=Ryu|first1=Howard Jisoo|title=Orderly Korea Unification: With the Guarantee of Stability in East Asia|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781462803323|page=145|url=https://books.google.com/books?id=ZrZ-PuddnnYC&q=Goguryeo+descent#v=snippet&q=Goguryeo%20descent&f=false|accessdate=18 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=박|first1=종기|title=고려사의 재발견: 한반도 역사상 가장 개방적이고 역동적인 500년 고려 역사를 만나다|date=August 24, 2015|publisher=휴머니스트|isbn=9788958629023|url=https://play.google.com/store/books/details?id=Qn6TCgAAQBAJ&rdid=book-Qn6TCgAAQBAJ&rdot=1&source=gbs_vpt_read&pcampaignid=books_booksearch_viewport}}</ref> එය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=266}}<ref>{{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th-14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=9780520045620|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22#v=snippet&q=%22As%20the%20self-proclaimed%20successor%20to%20Koguryo%20and%20the%20protector%20of%20Parhae%20refugees%2C%20many%20of%20them%20of%20Koguryo%20origin%2C%20Koryo%20considered%20the%20northern%20territories%20in%20Manchuria%20its%20rightful%20legacy.%22&f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}</ref> වං ගොන් සිය නිවහන වූ [[ගේසොං]] නගරය, නව රාජවංශයේ අගනුවර ටලස නම්කරන ලදී. මෙම රාජවංශය විසින් 1392 තෙක් පාලනය ගෙන යන ලදී. මෙය "කොරියාව" යන ඉංග්‍රීසි නාමයේප්‍රභවය ලෙස ද සැලකෙයි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 120–121}}<ref>{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=151665 Korea]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref> 1170 සහ 1270 අතර කාලයේ රජය පාලනය කරන ලද්දේ [[ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|හමුදා නායකයන්]] විසිනි. මෙම යුගයේ නීති සම්පාදනය සිදු වූ අතර සිවිල් සේවා පද්ධතියක් හඳුන්වා දුණි. [[බුදු දහම|බුදුදහම]] වැජඹුණු අතර අර්ධද්වීපය පුරාම එය ප්‍රචලිත විය. 12වන සහ 13වන සියවස් තුළ [[සෙලඩොන්]] කුඹල් කර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 360–361}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 122–123}} මෙකල ගෝර්යෝවේ සංස්කෘතික ජයග්‍රහණයන් ලෙස [[ත්‍රිපිටක කොරියානා]] ලී අච්චු 81,258ක් තුළට නිර්මාණය කිරීම,{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 309–312}} ලෝහ චල මුද්‍රණ ක්‍රමය හැඳින්විය හැක.<ref>{{cite web|title=Korean Classics : Asian Collections: An Illustrated Guide (Library of Congress - Asian Division)|url=https://www.loc.gov/rr/asian/guide/guide-korean.html|website=Library of Congress|publisher=United States Congress|accessdate=19 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Gutenberg Bible|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item100565.html|website=British Library|publisher=The British Library Board|accessdate=19 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Korea, 1000–1400 A.D. {{!}} Chronology {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/07/eak.html|website=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=The Metropolitan Museum of Art|accessdate=19 August 2016}}</ref><ref>{{cite web|title=Movable type - Oxford Reference|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100213284|website=Oxford Reference|publisher=Oxford University Press|accessdate=19 August 2016|doi=10.1093/oi/authority.20110803100213284}}</ref><ref>{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|publisher=Cengage Learning|isbn=1285528670|url=https://books.google.com/books?id=QfkWAAAAQBAJ&q=%22Korea+led+the+world+in+inventing+metal+movable-type+printing+in+1234%22#v=snippet&q=%22Korea%20led%20the%20world%20in%20inventing%20metal%20movable-type%20printing%20in%201234%22&f=false|accessdate=19 August 2016|language=en}}</ref> 1018දී, [[ලියාඕ රාජවංශය|ඛිටන් අධිරාජ්‍යය]] විසින් ගෝර්යෝව ආක්‍රමණය කරන ලදී. නමුත් [[කුජු හි සටන|කුජු හි සටනේ දී]] එය පරාජය කිරීමට [[ගං ගම්-චන්]] සෙන්පතියා සමත් විය. ඛිටන් අධිරාජ්‍යය පරාජයට පත් කිරීමෙන් පසු, සියවසක් පමණ පැවති ස්වර්ණමය යුගයක් ගෝර්යෝව කරා එළැඹියේ ය. මෙම සමයේ දී මුද්‍රණ සහ ප්‍රකාශන කර්මාන්තය වර්ධනය වීම, අධ්‍යාපනය දියුණු වීම සහ දර්ශනය, සාහිත්‍යය, ආගම, සහ විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත වීම වැනි විශිෂ්ට සංවර්ධනයන් රැසක්ම සිදු විය; 1100 වන විට, ප්‍රසිද්ධ විද්වතුන් සහ විද්‍යාඥයන් බිහි කළ විශ්වවිද්‍යාල 12ක් පැවතිණි.<ref>{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=61|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&pg=PA61#v=onepage&q&f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}</ref><ref>{{cite book|last1=Bowman|first1=John|title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231500043|page=202|url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&q=%22The+Mongolian-Khitan+invasions+of+the+late+tenth+century+challenge+the+stability+of+the+Koryo+government%2C+but+a+period+of+prosperity+follows+the+defeat+of+the+Khitan+in+1018.%22#v=snippet&q=%22The%20Mongolian-Khitan%20invasions%20of%20the%20late%20tenth%20century%20challenge%20the%20stability%20of%20the%20Koryo%20government%2C%20but%20a%20period%20of%20prosperity%20follows%20the%20defeat%20of%20the%20Khitan%20in%201018.%22&f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}</ref> 1231දී, [[මොංගෝලියානුවන්]] සිය [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|කොරියානු ආක්‍රමණ]] මෙහෙයවන ලදී. වසර 39ක් තුළ, ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර හතක් මෙහෙයවූ නමුත් කොරියාව ආක්‍රමණය කිරීමට අපොහොසත් විය.<ref name="Mongols">{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=72|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&pg=PA72#v=onepage&q&f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}</ref> දශක ගණනක සටන් අවසන් කරමින්, කොන්දේසි සහිතව යටත් වීම සඳහා ගෝර්යෝව සිය [[ගෝර්යෝහි වොන්ජොං|කිරුළහිමි කුමරුන්ව]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන්]] අගනුවර මොංගෝලියානුවන් වෙත පිටත් කළේ ය; මෙය පිළිගත් [[කුබ්ලයි ඛාන්]] සිය දියණියන්ගෙන් කෙනෙක් කොරියානු කිරුළහිමි කුමරුට සරණපාවා දුන්නේ ය.<ref name="Mongols" /> අනතුරුව ඉදිරි වසර 80ක කාලය තුළ ගෝර්යෝව පැවතියේ මොංගෝලියානුවන් පාලනය කළ [[චීනය|චීනයේ]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන් රාජවංශයේ]] [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යටත් රාජ්‍යයක්]] ලෙසයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 343–350}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=142–145}} වසර 80 තුළ මෙම ජාතීන් අතර සම්බන්ධතා ශක්තිමත් වූ අතර කොරියාවේ ඉන්පසු රජ වූ සියලු රජවරුන් විවාහ වූයේ මොංගෝලියානු කුමරියන් සමගයි.<ref name="Mongols" /> යුවාන් රාජවංශයේ [[ගි අධිරාජිනිය|අවසාන අධිරාජිනිය]] ද කොරියානු කුමරියකි.<ref>{{cite book|last1=Currie|first1=Lorenzo|title=Through the Eyes of the Pack|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781493145164|page=181|url=https://books.google.com/books?id=hONCAwAAQBAJ&pg=PA181#v=onepage&q&f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}</ref> 1350දී, අභ්‍යන්තර බල අරගල නිසා යුවාන් රාජවංශය ශීඝ්‍රයෙන් පරිහානියට පත් විය. මේ නිසා [[ගෝර්යෝහි ගොංමින්|ගොංමින්]] රජුට ගෝර්යෝ රජයේ නොයෙකුත් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 351–353}} ගොංමින් හට නොයෙකුත් ගැටලු විසඳීමට සිදු විය. ඒ අතර ප්‍ර-මොංගෝලියානු වංශවතුන් සහ යුධ නිලධාරීන් ඉවත් කිරීම, ඉඩම් අයිතිය පිළිබඳ ගැටලුව, බෞද්ධ සහ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් අතර මතභේද දුරලීම ආදිය ඒ අතර විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 152–155}} මෙම කලබලකාරී සමය තුළ, ගෝර්යෝව අවස්ථානුකූලව 1356දී [[ලියාඕයෑං]] ආක්‍රමණය කරන ලදී. එසේම 1356 සහ 1360දී විශාල [[ගෝර්යෝවේ රතු ජටා ආක්‍රමණ|රතු ජටාකරුව්නගේ ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයක් මැඬලන ලදී. 1364දී, [[චෝ යොං]] සෙන්පතියා විසින් ආක්‍රමණික මොංගෝලියානු [[ටුමෙන් (ඒකකය)|ටුමෙනය]] පරදවා ගෝර්යෝව පාලනයට මොංගෝලියානුවන් දැරූ අවසාන උත්සාහය ද ව්‍යර්ථ කරන ලදී. 1380 දශකයේ ගෝර්යෝව සිය අවධානය [[වොකෝවු]] තර්ජනය වෙත යොමු කළ අතර [[චෝ මුසොන්]] විසින් මුහුදු කොල්ලකාර නැව් සියගණනක් විනාශ කිරීම සඳහා [[කොරියාවේ නාවික ඉතිහාසය|නාවික කාලතුවක්කු හමුදාව]] නිර්මාණය කරන ලදී. 1392 වන තෙක් ‍ගෝර්යෝ රාජවංශය පැවතිණි. 1388දී කුමන්ත්‍රණයක් මගින් [[ජොසොන්]] රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|ජෝසොන්හි තේජෝ]] බලය සියතට ගත් අතර, රජවරුන් දෙදෙනකු පසුපස හිඳ රාජ්‍යය මෙහෙයවීමෙන් පසු ඔහු විසින් 1392දී ජෝසොන් රාජවංශය පිහිටුවන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 369–370}} ==කොරියාවේ ජොසොන් රාජවංශය== {{Main|ජොසොන්}} [[File:조선 태조.JPG|thumb|left|[[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|තේජෝ රජුගේ]] උඩුකය]] [[Image:Gyeongbok-gung palace-05 (xndr).jpg|thumb|250px|[[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය]] [[File:Joseon plate mail in Gyeongbokgung Palace.jpg|thumb|කොරියානු ලෝහ සන්නාහයක්]] ===දේශපාලන ඉතිහාසය=== 1392දී, පසුකලෙක තේජෝ යනුවෙන් හැඳින්වුණු [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] සෙන්පතියා විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1897) පිහිටුවන ලදී. එය පැරණි රාජධානියක් වූ [[ගෝජොසොන්]] සඳහා ගෞරවයක් ලෙස නම්කෙරිණි.<ref name="naver1"/><ref>සාහිත්‍යමය "පැරණි ජොසොන්", යන වදන ක්‍රි.ව. 13වන සියවසේ දී පළමුවරට භාවිත වූයේ පුරාතන රාජධානිය, [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යයෙන් වෙන්කර දැක්වීමට භාවිත වූ අතර, දැන් එම වදන ජොසොන් රාජවංශයෙන් පුරාතන රාජ්‍යය වෙන්කර දැක්වීමට භාවිතා වේ.</ref> මෙය [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]] පදනම් කරගත් චින්තනය ආශ්‍රයෙන් ගොඩනැගුණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=160–163}} ජොසොන් රාජවංශය පුරා පැතිර තිබූ දර්ශනය [[කොරියානු කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] නම් වූ අතර, එය ධනවත්, සහ බලවත් තනතුරු හෙබ වූ විද්වතුන් වූ [[සොන්බි]] පාන්තිකයන් සඳහා එය පරමාදර්ශය විය. තේජෝ විසින් අගනුවර [[සෝල්|හන්යං]] (වර්තමාන [[සෝල්]]) වෙත ගෙනගිය අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය ඉදිකරන ලදී. 1394දී ඔහු විසින් [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] රටේ නිල ආගම ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. එසේම ශක්තිමත් වංශවතුන්ගෙන් සැදුම්ලත් රාජ්‍යයක් බිහිකරන ලදී. ඔහුගේ පුත්‍රයා සහ මුණුපුරා වූ, [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|තේජොං රජු]] සහ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] යන රජවරු, රාජවංශයේ මුල්කාලයේ නොයෙකුත් පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කර රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 371–375}} 15වන සහ 16වන සියවස්වල, සහ විද්‍යාව දියුණු කරන ලදී.<ref name="JoseonGold">{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=86|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&pg=PA86#v=onepage&q&f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}</ref> ඒ අතරින් වඩාත් වැදගත් පාලකයකු වූ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] (රාජ්‍ය සමය.1418–50), විසින් කොරියානු මර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙම ස්වර්ණමය යුගය<ref name="JoseonGold" /> තුළ සංස්කෘතික, සහ විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයන්හි වැදගත් සංවර්ධනයන් සිදු විය. එහි දී මුද්‍රණය, [[වර්ෂාමානය|කාලගුණ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ]], තාරකා විද්‍යාව, දින දර්ශන විද්‍යාව, [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]], යුධ තාක්ෂණය, භූගෝල විද්‍යාව, සිතියම් විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ කෘෂිකර්ම විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රයන්හි අසමසම නිර්මාණ බිහි විය.<ref>{{cite book|last1=Selin|first1=Helaine|title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Westen Cultures|publisher=Springer Science & Business Media|isbn=9789401714167|pages=505–506|url=https://books.google.com/books?id=GzjpCAAAQBAJ&pg=PA505#v=onepage&q&f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}</ref> මාලිගයේ අභ්‍යන්තර අරගල, ජනතා අසහනය සහ වෙනත් දේශපාලන අරගල නිසා රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර 1592 සහ 1598 වර්ෂවල සිදු වූ [[ඉම්ජින් යුද්ධය|ජපන් ආක්‍රමණ]] මෙම තත්ත්වය තීවුකළේ ය. [[ටොයොටොමි හිදෙයොෂි]] සිය හමුදා මෙහෙයවමින් කොරියාව ඇතුළු [[ආසියාව|ආසියානු මහාද්වීපය]] ආක්‍රමණයට උත්සාහ දැරූ නමුත්, [[මිං චීනය|මිං චීනයේ]] ආධාර ලබා කොරියානු හමුදා ඔවුන්ව පරාජයට පත් කළහ. මෙම යුද්ධයේ දී, නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ගේ නැගී ඒම සහ [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්වල]] දායකත්වය කැපීපෙනිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 190–195}} යුද්ධයෙන් පසු කොරියාව නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමට උත්සාහ දරන විට [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1636දී මැංචු ආක්‍රමණ]] එල්ල විය. එකිනෙකට වෙනස් විදේශ ප්‍රතිපත්තීන් නිසා රාජසභාව බෙදීමට ලක් වූ අතර සිහසුනට උරුමකරු නම්කිරීම ද බොහෝ දේශපාලන අරගලවලින් පසුව සිදු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 413–416}} 18වන සියවසේ [[ජෝසුන්හි යොංජෝ රජ|යොංජෝ]] සහ [[ජෝසුන්හි ජොංජෝ රජු|ජොංජෝ]] යන රජවරුන්ගේ සමය සාමාකාමී යුගයක් වූ අතර ඔවුහු ජොසොන් රාජවංශයේ පුනරුදයක් ඇතිකරමින් ඉහළ නිලතල දැරූ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන්ගේ බලතල ලිහිල් කිරීමට දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කළහ.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=421–424}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 421–424}} කෙසේනමුත්, රජයේ දූෂණ සහ සමාජයීය අසහනය ඉන්පසු වර්ෂවල රජයන්නට විය. මෙය නොයෙකුත් සිවිල් පිබිදීම් සහ කැරැලි සඳහා හේතු විය. 19වන සියවසේ අගභාගයේ රජය විසින් විවිධ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉවත් කරන ලදී. නමුත් දැඩි හුදකලා ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි. මෙය කොරියාව සඳහා "[[තවුස් රාජධානිය]]" යන අන්වර්ථ නාමය පටබැඳීමට හේතු විය. මෙම ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රධාන වශයෙන්ම බටහිර [[අධිරාජ්‍යවාදය|අධිරාජ්‍යවාදයෙන්]] බේරීම සඳහා වුවත්, මෙය දිගු ජොසොන් රාජවංශය විවෘත වෙළඳාම සඳහා විවෘත වීමට පෙර [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලන]] යුගයක් සඳහා හේතු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 469–470}} ===සංස්කෘතිය සහ සමාජය=== [[Image:Koreans oldest pic 3.jpg|150px|thumb|1863දී ගන්නා ලද [[යැංබැන්]] කොරියානුවන් නිරූපිත පැරණිතම ඡායාරූපවලින් එකක්]] කොරියාවේ සංස්කෘතිය [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] දර්ශනය මත පදනම් වූ, සදාචාරය, ධාර්මිකතාව, සහ ප්‍රායෝගික සදාචාර ප්‍රතිපත්ති අනුව හැඩගැසුණකි. විද්වත් අධ්‍යාපනය කෙ‍රෙහි පැවති පුළුල් ප්‍රතිචාර නිසා පෞද්ගලික ශාස්ත්‍රාල සහ අධ්‍යාපන ආයතන බිහි විය. ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සහ කොන්ෆියුසියානු මූලධර්ම පිළිබඳ නොයෙකුත් ග්‍රන්ථ ලියැවිණි. සිතුවම් ශිල්පය, විචිත්‍ර අක්ෂර කලාව, සංගීතය, නර්තනය, සහ [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]] වැනි කලාවන් දියුණු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 391–401}} මෙම යුගයේ සිදු වූ වඩාත් වැදගත්ම සංස්කෘතික සිදුවීම ලෙස 1446දී [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] විසින් කොරියානු වර්ණමාලාව වූ ''[[හුන්මින් ජොංගොම්]]'' (පසුකලෙක ''[[හංගුල්]]'' ලෙස හඳුන්වන ලදී) ප්‍රකාශයට පත්කිරීම දැක්විය හැක.<ref>[http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html Hangul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707183351/http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html |date=2017-07-07 }}, The National Institute of the Korean Language</ref> මෙම යුගය තුළ වෙනත් විවිධ සංස්කෘතික, විද්‍යාත්මක, සහ තාක්ෂණික සංවර්ධනයන් ද සිදු විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=168–173}} ජොසොන් රාජවංශ සමයේ, පැවති සමාජ ධූරාවලිය කොරියාවේ සමාජ සංවර්ධනයට හේතු විය. එම ධූරාවලිය තුළ රජු සහ රාජකීය පවුල මුලසුන හෙබවූහ. එහි ඊළඟට සිවිල් හෝ යුධ නිලධාරී කණ්ඩායම් සහ කුලී ගොවීන්ගේ හා වහලුන්ගේ සේවය ලබා ගෙන රජය වෙනුවෙන් සේවය කළ ''[[යැංබැන්]]'' නැමැති ඉඩම් හිමියන් ද වූහ. මධ්‍යම පාන්තිකයන් වූ ''ජුංගින්'' ජනයා, ලිපිකරුවන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන්, විද්‍යාවට අදාළ ක්ෂේත්‍රයේ කාර්මිකයන්, සිත්තරුන් සහ සංගීතඥයන් වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍රවල විශේෂඥයන් වූහ. ගොවීන් වැනි සාමාන්‍ය ජනයා කොරියාවේ වැඩිම පිරිසක් සිටි පන්තිය ලෙස සැලකෙයි. ඔවුනට බදු ගෙවීම, ශ්‍රමය සැපයීම, සහ යුධහමුදාවේ සේවය කිරීම වැනි වගකීම් පැවතිණි. රජයට බදු ගෙවීමෙන් පසු, ඔවුනට බිම් අස්වැද්දීමට සහ වගාකිරීමට අවසර හිමි විය. සමාජයේ පහළම පන්තියට කුලී ගොවීන්, වහලුන්, විනෝදය ගෙනදෙන්නන්, කම්කරුවන්, කාර්මිකයන්, වෛශ්‍යාවන්, යකැදුරුවරුන්, රස්තියාදුකාරයන්, වසලයන්, සහ අපරාධකරුවන් අයත් වූහ. වහල් තත්ත්වය ප්‍රවේණික උරුමයක් වුව ද, ඔවුන්ව නිල වශයෙන් ප්‍රකාශිත මිල ගණන් අනුව විකිණීමට හෝ නිදහස් කිරීමට හැකි විය. නමුත් ඔවුනට අයහපත් ලෙස සැලකීම තහනම් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 387–389}} 17වන සියවසේ අගභාගයේ දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සමාජයීය වෙනස්කම් සිදුවීමත් සමග මෙම ''යැංබැන්'' මූලික කරගත් පද්ධතිය වෙනස් වන්නට විය. 19වන සියවසවන විට, නව වෙළඳ කණ්ඩායම් බිහි වූ අතර සමාජ සචලතාව හේතුවෙන් ''යැංබැන්'' පන්තිය ව්‍යාප්ත විය. මෙලෙසින් පැරණි පන්ති පද්ධතිය දුර්වල වන්නට විය. 1801දී කොරියානු රජය විසින් රජයේ වහලුන්ට නිදහස ප්‍රදානය කරන ලදී. 1894 වනවිට මෙම සමාජ පන්ති ක්‍රමය කොරියාවෙන් අතුගා දැමිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 435–437}} ===විදේශීය ආක්‍රමණ=== {{Main|කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|කොරියාවට එරෙහි ප්‍රංශ යුධ ව්‍යාපාරය (1866)|ගෝමුන් දූපතේ සිද්ධිය}} [[Image:KoreanEmbassy1655KanoTounYasunobu.jpg|thumb|300px|[[ජොසොන් ටොංසින්සා|ජපානය වෙත කොරියානු දූතගමන්]], 1655, කානෝ ටොවුන් යසුනෝබුගේ යැයි විශ්වාස කෙරේ; [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]].]] කොරියාවට [[කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|1592 සිට 1598 දක්වා ජපන් ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයකට මුහුණදීමට සිදු විය. (''[[ඉම්ජින් යුද්ධය]]'' හෙවත් ''සත් වාර්ෂික යුද්ධය'') යුද්ධයට පෙර කොරියාව විසින් ජපානයේ කොරියාව ආක්‍රමණය පිළිබඳ සොයා බැලීමට රාජ දූතයන් කණ්ඩායම් දෙකක් පිටත්කර හරින ලදී. කෙසේනමුත් ඔවුන්ගෙන් ලැබුණේ එකිනෙකට වෙනස් වාර්තා 2කි. මේ හේතුවෙන් දේශපාලඥයින් කණ්ඩායම්වලට බෙදෙන විට පූර්ව ආරක්ෂක පියවර පිළිබඳ යොමු වූයේ අඩු අවධානයකි. මෙම තත්ත්වය නිසා නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ට ප්‍රමුඛත්වය හිමි විය. ඔහු පසුකලෙක ජපන් ආක්‍රමණවල දී, ඔහු විසින් සිය යකඩ උල් සහ කාලතුවක්කු සවිකරන ලද, [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්]] ආධාරයෙන් ජපන් හමුදා පහසුවෙන් පරාජය කරන ලදී{{sfn|Hawley|2005|p=195f}}{{sfn|Turnbull|2002|p=244}}<ref name="Roh 2004, 13">Roh, Young-koo: "Yi Sun-shin, an Admiral Who Became a Myth", ''The Review of Korean Studies'', Vol. 7, No. 3 (2004), p.13</ref>). එසේම [[හ්වාචා]] භාවිතය නිසා ජපනුන්ගේ ගොඩබිම් ආක්‍රමණ වැළැක්වීම පහසු විය. අනතුරුව, [[කොරියාවේ පළමු මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|නැවත 1636දී මැංචු ආක්‍රමණ එල්ල විය]]. ඉන් අනතුරුව කොරියාවට [[ක්විං]] අධිරාජ්‍යයේ අධිශ්වරභාවය පිළිගැනීමට සිදු විය. කොරියානුවන් චීනය වෙත යටහත්ව කටයුතු කළ ද, මිංවරුනට මෙන් නොව මැංචුවරුන්ට ඔවුන් සැලකූයේ අවඥාසහගතව ය. 19වන සියවසේ දී, ජොසොන් රාජ්‍යය චීනය හැර සෙසු ජාතීන්ට දේශසීමා වසා දැමීමෙන් වි‍දේශ බලපෑම් අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. 1853දී [[:en:USS South America|USS සවුත් ඇමරිකා]] නම් වූ ඇමරිකානු කාලතුවක්කු නැව, දින 10ක් සඳහා [[බුසන්]] වෙත ළඟා වූ අතර, දේශීය නිලධාරීන් සමග සබඳතා පැවැත්වීඹ ඔවුන්ගේ අරමුණ විය. 1855දී සහ 1865දී ඇමරිකන් නැව් කිහිපයක්ම කොරියාවේ දී කැඩුණු අතර, එහි දී ඔවුනට හොඳින් සලකා මව්බිම් බලා යාම පිණිස චීනය වෙත පිටත්කර හරින ලදී. ක්විං චීනය සහ [[පළමු අබිං යුද්ධය|පළමු]] හා [[දෙවන අබිං යුද්ධය|දෙවන අබිං යුද්ධ]] ඇතුළු විදේශ ආක්‍රමණ සහ ගිවිසුම් පිළිබඳ ජොසොන් රාජසභාව දැඩි අවධානයක් යොමුකළහ. මේ හේතුවෙන් බටහිර සමග ඔවුන් පැවැත් වූ විනිමය සබඳතා සෙමින් සිදුවීමේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි. 1866දී, නොයෙකුත් වධහිංසා පැමිණුන ද, කොරියානුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් කතෝලික ආගම වැළඳගත් අතර, ජොසොන් රාජසභාව විසින් ප්‍රංශ කතෝලික මිෂනාරිවරුන් සහ ආගම වැළඳගත් කොරියානුවන්ව සමූලඝාතනය කරන ලදී. එම වර්ෂයේ අවසාන කාලයේ, ප්‍රංශ ජතිකයින් විසින් ගංග්හ්වා දිවයින ආක්‍රමණය කර එහි භූමිය අත්පත් කරගන්නා ලදී. කොරියානු හමුදාව දැඩි පරාජයට ලක් වූ නමුත්, ප්‍රංශ ජාතිකයෝ එම දූපත අත්හලහ. 1866දී, ''ජනරාල් ෂර්මන්'' නම් වූ ඇමරිකාවට අයත් සන්නාහ වෙළඳ රුවල් නැව කොරියාව වෙළඳාමට විවෘත කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. වැරදි නිවේදනයකින් පසු, නැව ගඟ දිගේ ඉහළට යාත්‍රා කොට ප්යොංග්යෑං අසල නැංගුරම් ලන ලදී. කොරියානු නිලධාරීන් විසින් ඔවුනට පිටවීමට නියෝග කරනු ලැබූ විට, ඇමරිකන් නැවියන් කොරියානු ස්වදේශිකයන් සිව්දෙනකු මරා දැමූ අතර, යුධ නිලධාරියකුව පැහැරගෙන දින හතරක් පුරා පැවති සටනකට මඟපෑදී ය. නැව විනාශ කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් දෙකකින් පසු, අවසානයේ කොරියානු [[ගිනි නැව්]] විසින් එම නැව ගිනිතබා පුපුරුවා හරින ලදී. {{Wikisource|Littell's Living Age/Volume 129/Issue 1662/A Glimpse of the Korea|1876 බ්‍රිතාන්‍ය නැවක් කොරියාව වෙත කළ සංචාරය පිළිබඳ විස්තරය}} මෙම සිදුවීම පසුකාලීනව සිදු වූ [[:en:USS Pueblo (AGER-2)|USS පුවෙබ්ලෝ]] සිදුවීමට හේතුපාදක වී යැයි DPRK සලකනු ලබයි. මෙයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස, එක්සත් ජනපදය යුධමය ක්‍රියාමාර්ගයක් වශයෙන්, 1871දී පසුබැසීමට ප්‍රථම ගංග්හ්වා දිවයිනේ කොරියානුවන් 243 දෙනකු ඝාතනය කළේ ය. මෙම සිද්ධිය කොරියාවේ [[සින්මියැංග්යෝ]] ලෙස හඳුන්වයි. වසර පහකට පසු, සිය හුදකලා ප්‍රතිපත්තිය අවසන් කරමින් කොරියාව, ජපානය සමග වෙළඳ ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර, 1882දී එක්සත් ජනපදය සමග ද ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී. 1885දී, [[එක්සත් රාජධානිය]] විසින් [[ගොමුන් දූපතේ සිද්ධිය|ගොමුන් දූපත]] අල්ලාගත් අතර, 1887දී ඔවුන් පසුබසින ලදී. ගතානුගතික රාජසභාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණ පාර්ශ්වය අතර පැවති ඝට්ටනය 1884දී [[ගස්පින් කුමන්ත්‍රණය|ගස්පින් කුමන්ත්‍රණයට]] හේතු විය. ප්‍රතිසංස්කරණකරුවන් අපේක්ෂා කළේ කොරියානුවන්ගේ සමාජ අසමානතාවය ප්‍රතිසංස්කරණය කොට සමාජ සමානාත්මතාව ඇති කර, [[යැංබැන්]] පාන්තිකයන්ගේ වරප්‍රසාද අහෝසි කිරීමටයි. පතිසංස්කරණවාදීන්ට ජපානයේ සහාය ද හිමි විය. නමුත් මින් අගබිසවගේ ආරාධනය පරිදි පැමිණි ක්විං හමුදා ඔවුනට බාධා සිදුකළහ. මෙම චීන හමුදා පිටව ගිය ද, එහි ජනරාල්වරයා වූ [[යුවාන් ෂිකායි]] 1885-1894 අතරකාලයේ කොරියාවේ නතර වී එහි කොරියානු සබඳතා මෙහෙයවී ය. 1885දී චීනය විසින් පාලනය කළ, ටෙලිග්‍රාෆ් සබඳතාව කොරියාවට ලබා දී කොරියාව සහ චීනය යා කරන ලදී. චීනයේ අවසරය පරිදි කොරියාව තුළ රුසියානු (1884), ඉතාලි (1885), ප්‍රංශ (1886), එක්සත් ජනපද, ජපන් තානාපති කාර්යාල පිහිටුවන ලදී. චීනය ටෝකියොවෙන් හැර බටහිර රටවලින් තානාපති කාර්යාල වෙත ලැබුණු හුවමාරු අවහිර කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. ක්විං රජය විසින් ණය ලබාදෙන ලදී. ජපන් වෙළඳුන්ව අවහිර කරමින් චීනය සිය වෙළඳාම දියුණු කොට කොරියාවේ වෙළඳාමේ මූලිකත්වය ගත්තේ ය. 1888 සහ 1889 වර්ෂවල චීන ප්‍රතිරෝධී කැරලි ඇති විය. මෙහි දී චීන වෙළඳසැල් ගිනිතබන ලදී. ජපානය ක්‍රමයෙන් විශාලතම විදේශ ප්‍රජාව සහ විශාලතම වෙළඳ සහකරු බවට පත් විය.{{sfn|Seth|2010|p=225}} [[මෙයිජි යුගය|ශීඝ්‍ර නවීකරණයට ලක් වූ ජපානය]] 1876දී කොරියාවට එහි වරායයන් විවෘත කරන ලෙස නියෝගකළේ ය. [[පළමු චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895) මෙය ක්විං අධිරාජ්‍යයට සිදුකළ මහත් පහරක් විය. 1895දී, ජපනුන් විසින් රුසියානු සහාය ලබාගැනීමට තැත්කළ [[කොරියාවේ මියොං‍සොං අධිරාජිනිය|මියොංසොං අධිරාජිනියගේ]] ඝාතනය සිදු කළ අතර,{{sfn|Schmid|2002 |p=72}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|p=43}} ඔවුහු රුසියානුවන්ට කොරියාවෙන් පසුබැසීමට නියෝග කළහ. ==නූතන ඉතිහාසය== {{anchor|නූතන}} ===කොරියානු අධිරාජ්‍යය (1897–1910)=== {{Main|කොරියානු අධිරාජ්‍යය}} {{Further|ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය}} [[ප්‍රථම චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895), චීනය සහ ජපානය අතර 1895දී [[ෂිමොනොසෙකි ගිවිසුම]] ඇති විය. එමගින් කොරියාව සහ චීනය අතර පැවති සම්ප්‍රදායික සබඳතා අහෝසි කිරීමට නියම විණි. මෙහි ප්‍රතිඵලවක් ලෙස ජොසොන් රාජ්‍යයට සම්පූර්ණ නිදහස හිමි වූ අතර, මෙම යුගය පුරා පැවති පැරණි දේශපාලන බලපෑම් අවසන් විය. 1897දී, ජොසොන් රාජ්‍යය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] ලෙස නම්කෙරුණු අතර, ගෝජොං රජු, [[කොරියාවේ ගෝජොං|ගෝජොං අධිරාජයා]] ලෙස හැඳින්විණි. ගෘහස්ථ ප්‍රතිසංස්කරණ, යුධ හමුදා ශක්තිමත් කිරීම, වානිජ්‍යය සහ කර්මාන්ත සංවර්ධනය, සහ ඉඩම් හිමිකම් සමීක්ෂණය මගින් අධිරාජ්‍යයේ රජය ශක්තිමත් කිරීමට අරමුණු කෙරිණි. [[නිදහස් සමාජය]] වැනි සංවිධාන ජොසොන් ජනයාගේ අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටීමට නොයෙකුත් පෙළපාලි සංවිධානය කළ අතර, නමුත් රජයේ ඒකාධිකාර බලය හමුවේ ඒවා විසිරුවා හැරිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 51-55}} [[රුසියානු-ජපන් යුද්ධය|රුසියානු-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1904–1905) ජපානය විසින් පරාජය කරන තෙක්ම, අධිරාජ්‍යය තුළ රුසියානු බලපෑම ශක්තිමත් විය. ගෝජොං අධිරාජයාගේ නියමය හෝ මුද්‍රාව නොමැතිව ඇති වූ [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|1905 ආරක්ෂක ගිවිසුම]] මගින් 1905 නොවැම්බර් 17වන දින කොරියාව, ජපානයේ ආරක්ෂක රාජ්‍යයක් බවට පත් විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 58-61}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|pp= 309–317}} මෙම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු, නොයෙකුත් විද්වත්හු නිදහස් ව්‍යාපාර ලෙස විවිධ සංවිධාන ගොඩනැගූහ. 1907දී, ආරක්ෂක ගිවිසුමට එරෙහිව කටයුතු කිරීම සඳහා [[1899 සහ 1907 හේග් සම්මුති|දෙවන හේග් සම්මුතිය]] වෙත [[හේග් රහස් දූත ව්‍යාපාරය|රහස් දූතයින්]] පිටත්කර හැරි බව හෙළිවීමෙන් පසු ජපනුන් විසින් ගෝජොංහට සිහසුන අත්හැරීමට නියෝග කරන ලදී. මෙමගින් සිහසුන ගෝජොං‍ගේ පුත්‍රයා වූ [[කොරියාවේ සුන්ජොං අධිරාජයා|සුන්ජොං අධිරාජයාට]] හිමි විය. 1909දී, නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[අන් ජුං-ග්‍යුන්]] විසින් [[කොරියාවේ නේවාසික-ජනරාල්වරයා|කොරියාවේ හිටපු නේවාසික-ජනරාල්වරයා]] වූ [[ඉටෝ හිරොබුමි]] ඝාතනය කරන ලද්දේ, ඉටෝ කොරියානු දේශපාලනයට ඇඟිලි ගැසීම නිසායි.<ref name="hoare pares japanese rule">{{harvnb|Hoare|Pares|1988|pp= 50–67}}</ref><ref>[http://www.korea.net/news.do?mode=detail&guid=45163 An Jung-geun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190101100357/http://www.korea.net/news.do?mode=detail&guid=45163 |date=2019-01-01 }}, Korea.net</ref> මේ හේතුවෙන් ජපන්නු සියලු දේහපාලන සංවිධාන තහනම් කර කොරියාව ඈඳාගැනීමට සැලසුම් කළහ. ===ජපන් පාලනය (1910–1945)=== {{Main|ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය}} [[File:Korean Liberation Army.JPG|thumb|220px|alt=Korean Liberation Army alt text|[[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]].]] 1910දී [[ජපන් අධිරාජ්‍යය|ජපානය]] විසින් [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම]], මගින් [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය|කොරියාව]] උපක්‍රමශීලීව ඈඳාගන්නා ලදී. එමගින් 1965දී මීට පෙර කොරියාව, ජපානය සමග ඇතිකරගත් සියලු ගිවිසුම් නිෂ්ප්‍රභ කෙරිණි. එම ගිවිසුම් කොරියාවේ දී අනුමත නොවීම සහ කොරියානු අධිරාජයා එය මුද්‍රාව තබා සනාථ නොකිරීම ආදී සාධක එයට හේතු වශයෙන් ජපනුන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{cite journal|last=Kawasaki|first=Yutaka|title=Was the 1910 Annexation Treaty Between Korea and Japan Concluded Legally?|journal=Murdoch University Journal of Law|volume=3|issue=2|date=July 1996|url=http://www.murdoch.edu.au/elaw/issues/v3n2/kawasaki.html|accessdate=2007-06-08}}</ref><ref>[http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/05/11/2010051101277.html Japan's Annexation of Korea 'Unjust and Invalid'], Chosun Ilbo, 2010-05-11. Retrieved 2010-07-05.</ref> කොරියාව, [[ජපානය]] විසින් පාලනය කරන ලද්දේ [[කොරියාවේ අග්‍රාණ්ඩුකාරයා|අග්‍රාණ්ඩුකාරයකු]] විසිනි. මෙය 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය [[දෙවන ලෝක යුද්ධයේ මිත්‍ර පාර්ශ්වය|මිත්‍ර පාර්ශ්ව හමුදාවලට]] යටත්වන තෙක්ම පැවති අතර, ඉන් අනතුරුව ජොසොන් රාජවංශයේ සිට පරමාධිපත්‍ය බලය [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] වෙත පැවරිණි.<ref name="hoare pares japanese rule"/> ඈඳාගැනීමෙන් පසු, ජපානය කොරියානු සම්ප්‍රදායයන් සහ සංස්කෘතිය යටපත් කරමින්, ජපනුන්ගේ වාසිය සඳහා නීති සම්පාදනය කළේ ය.<ref name="hoare pares japanese rule"/> යුරෝපීය-ආරේ [[ප්‍රවාහනය|ප්‍රවාහන]] සහ [[සන්නිවේදනය|සන්නිවේදන]] ජාල දේශය පුරා ස්ථාපනය කරමින් ශ්‍රමය සහ සම්පත් උරාගන්නා ලදී. මෙම ජාලයන් බොහෝමයක් කොරියානු යුද්ධයේ දී විනාශ විය. බැංකු පද්ධතිය ශක්තිමත් කළ අතර කොරියානු මුදල් භාවිතය තහනම් කරන ලදී. ජපනුන් විසින් [[ජොසොන්]] ධුරාවලිය ඉවත් කරන ලද අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ කර එහි රජයේ කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලක් ස්ථාපනය කරන ලදී.<ref>{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722442 After the reconstruction Gyeongbok Palace of 1865–1867]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]</ref> 1919 ජනවාරි මස, [[ගෝජොං අධිරාජයා]] මියයාමත් සමග (වසදීමෙන් සිදු වූ බවට කටකතා පැතිරිණි), 1919 මාර්තු 1වන දා සිට ජපන් ආක්‍රමණිකයන්ට එරෙහි පෙළපාලි රටපුරා පැනැගිණි. ([[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]]). හමුදාව මගින් මෙම ව්‍යාපාරය යටපත් කෙරුණු අතර, එහිදී ජපන් සොල්දාදුවන් විසින් 7,000ක් පමණ ජනයා මරාදමන ලදී.<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-9050797?query=march%20first%20movement&ct= March 1st Movement]</ref> ජපන් වාර්තාවල ජනසහභාගීත්වය මිලියන බාගයකට වඩා අඩු ලෙස සඳහන් වුව ද, මිලියන 2ක පමණ ජනයා සාමකාමී, ප්‍ර-විමුක්ති පෙළපාලිවලට සහභාගී වන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරේ.<ref name="Ki-Baik 340">{{harvnb|Lee Ki-baik|pp=340–344}}</ref> මෙම ව්‍යාපාරයට, 1919 එක්සත් ජනපද ජනපති [[වුඩ්රෝ විල්සන්|වුඩ්රෝ විල්සන්]] විසින් යුරෝපීයයන්ගේ යටත් විජිත පාලනය අවසන් කර ස්වෛරී රාජ්‍ය ලෙස නැගී සිටීමට තමන් සහාය දෙන බවට සිදු කළ ප්‍රකාශය ද පෙළඹවීමක් ඇතිකළේ ය.<ref name="Ki-Baik 340"/> විල්සන් කොරියානු නිදහස පිළිබඳ කිසිදු ප්‍රකාශයක් රක නොමැත. නමුත් සමහරවිට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ප්‍ර-ජපන් පාර්ශ්ව, කොරියානු අර්ධද්වීපය හරහා චීනය වෙත වෙළඳ ආක්‍රමණ සිදු කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නට ඇත. මාර්තු 1 ව්‍යාපාරයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චීනයේ [[ෂැංහයි]] නුවර, [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙමගින් විමුක්ති ප්‍රයත්න සහ ජපන් පාලනයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධීන් මෙහෙයවන ලදී. ප්‍රාදේශීය රජයේ ඇතැම් ජයග්‍රහණ ලෙස, 1920 [[චිංෂැන්ලිහි සටන]] සහ 1932 [[යූන් බොං-ගිල්|චීනයේ ජපන් යුධ නායකත්වයට පහර දීම]] ආදිය දැක්විය හැක. 1919 සහ 1948 අතර කාලයේ ප්‍රාදේශීය රජයට, කොරියානු ජනයා අතර නීත්‍යානුකූල රජය ලෙසට පිළිගැනීම හිමි විය. මෙහි නීත්‍යානුකූලභාවය [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] බිහිවීමට පූර්විකාව සැපයී ය.<ref>[http://korea.assembly.go.kr/res/low_01_read.jsp?boardid=1000000035 Constitution of the Republic of Korea: Preamble], The [[National Assembly of the Republic of Korea]]. (In English)</ref> [[ග්වංජු ශිෂ්‍ය නිදහස් ව්‍යාපාරය|1929 නොවැම්බර් සිට සිදු වූ දීපව්‍යාප්ත ශිෂ්‍ය පිබිදීම්]] වැනි ජපන්-විරෝධී පිබිදීම් නිසා, 1931දී හමුදා පාලනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කෙරිණි. 1937දී [[චීන-ජපන් යුද්ධය (1937-1945)|චීන-ජපන් යුද්ධය]] ව්‍යාප්ත වීමේ දී සහ [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]] ජපානය විසින් කොරියාව ජාතියක් ලෙස මූලෝත්පාටනයට උත්සාහ ගත්තේ ය. තවදුරටත් පැවති [[කොරියාවේ සංස්කෘතිය|කොරියානු සංස්කෘතිය]] නීතිවිරෝධී වන්නට විය. ජපන් [[ෂින්ටෝ]] විහාර වන්දනාව අනිවාර්ය කෙරිණි. කොරියානු භාෂාව සහ ඉතිහාසය ඉගැන්වීම වැළැක්වීමට පාසල් විෂයමාලා අන්තගාමී ලෙස වෙනස් කෙරිණි.<ref name="hoare pares japanese rule"/> කොරියානු භාෂාව තහනම් කෙරුණු අතර, කොරියානුවන්හට ජපන් නම් වැළඳ ගැනීමට බලකෙරිණි.{{sfn|Miyata|1992}} කොරියානු බසින් පුවත්පත් මුද්‍රණය තහනම් කෙරිණි. නොයෙකුත් කොරියානු සංස්කෘතික නිර්මාණ විනාශ කිරීම හෝ ජපානයට ගෙන යාම සිදු විය.<ref name="Newsweek">{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/48765/output/print |title=Korea: A Tussle over Treasures&nbsp;— Who rightfully owns Korean artifacts looted by Japan? |publisher=[[Newsweek]] |accessdate=2008-06-06 |author=Kay Itoi |author2=B. J. Lee |date=2007-10-17}}</ref> දකුණු කොරියානු රජයේ විමර්ශනයකට අනුව, සංස්කෘතික වස්තූන් 75,311ක් කොරියාවෙන් ගෙනගොස් ඇත.<ref name="Newsweek"/><ref>[https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/01/148_36696.html Lost treasures make trip home], Korea Times, 2008-12-28.</ref> ඇතැම් [[කොරියානුවන්|කොරියානුවෝ]] [[කොරියානු අර්ධද්වීපය]] අත්හැර [[මැංචූරියාව]] සහ [[ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] වෙත පලාගියහ. මැංචූරියාවේ කොරියානුවෝ [[දොංනිප්ගුන්]] (විමුක්ති හමුදාව) නම් වූ ප්‍රතිරෝධී කණ්ඩායම් නිර්මාණය කළ අතර, ඔවුන් [[ගරිල්ලා]] සටන්ක්‍රම උපයෝගී කරගනිමින් ජපන් හමුදාවන්ට පහර දෙමින් චීන-කොරියා දේශසීමාව අවට සැරිසැරූහ. 1940 දශකයේ දී, ඔවුන්ගෙන් සමහරක් ප්‍රතිසංවිධානය වී [[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]] ගොඩනගන ලදී. මෙය චීනය සහ අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රදේශ සමග පක්ෂව කටයුතු කරන ලදී. කොරියානුවෝ දසදහස් ගණනින් [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව]] සහ [[ජාතික විප්ලවවාදී හමුදාව]] සමග සම්බන්ධ වූහ. [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]], නිවෙස්වල සිටි කොරියානුවන්ට ජපන් හමුදාවන්ට සහාය වීමට සිදු විය. පිරිමින් දසදහස් ගණනින්{{sfn|Yamawaki|1994|}} ජපන් හමුදාවට බලෙන් බඳවා ගැනිණි. චීන සහ කොරියානු කාන්තාවන් හා ගැහැනු ළමුන් 200,000ක් පමණ ජපන් සෙබලුන්ගේ විනෝදය ගෙනදෙන්නියන් සහ ලිංගික වහලියන් ලෙස යොදාගන්නා ලදී. පැරණි කොරියානු "විනෝදය ගෙනදෙන්නියන්" තවමත් තමන්ට වූ පීඩා වෙනුවෙන් ජපන් රජයෙන් වන්දි ඉල්ලා සිටිති.<ref>[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html Japan court rules against 'comfort women'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060922051632/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html |date=2006-09-22 }}, CNN, 2001-03-29.</ref><ref>[http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2006/10/15/congress_backs_off_of_wartime_japan_rebuke/ Congress backs off of wartime Japan rebuke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182502/http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2006/10/15/congress_backs_off_of_wartime_japan_rebuke/ |date=2016-03-03 }}, The Boston Globe, 2006-10-15.</ref><ref>{{Citation |title=Comfort-Women.org |url=http://www.comfort-women.org/ |access-date=2016-09-16 |archive-date=2009-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103220622/http://www.comfort-women.org/ }}</ref> ===ආගම සහ දර්ශනය=== ''මින්ජොක්'' වටා මධ්‍යගත වූ, [[ජනවර්ගත්වය|ජනවාර්ගිකව]] හෝ [[ජාතිය|ජාතිය අනුව]] අර්ථ දැක්වූ [[කොරියානුවන්|කොරියානු ජාතිය]] පිළිබඳ වූ, [[කොරියානු දේශාභිමානී කථාලේඛනය]] ([[:en:Korean nationalist historiography|Korean nationalist historiography]]) ඉස්මතු වූයේ විසිවන සියවසේ මුල්භාගයේ [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලනයෙන්]] [[කොරියානු නිදහස]] දිනාගැනීමට අවශ්‍ය වූ විද්වතුන් අතරයි. එමගින් ජාතික උපඥානය ජනිත කරවීම අරමුණු කෙරිණි. එහි පළමු යෝජකයා වූයේ, පත්‍ර කලාවේදියකු සහ නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[ෂින් චේහෝ]] (1880-1936) ය. ඔහුගේ විවාදාත්මක ''ඉතිහාසය නව කියැවීම'' (''[[දොක්සා සිලොන්]]'') ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණේ 1908දී, එනම් [[1905 ජපන්-කොරියා ගිවිසුම|කොරියාව ජපානයේ ආරක්ෂක ආරජ්‍යයක් බවට පත්ව]] වසර තුනකට පසු ය. එමගින් ෂින් අර්ථ දැක්වූයේ කොරියානු ඉතිහාසය යනු කොරියානු අර්ධද්වීපය පමණක් නොව [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] විශාල කොටසක් පාලනය කළ [[දංගුන්]] දෙවිඳුන්ගෙන් පැවත එන ''මින්ජොක්'' නම් වූ ජනවර්ගයේ ඉතිහාසය බවයි. ෂින් සහ [[පාක් ඉයුන්-සික්]] (1859–1925) සහ [[චෝයි නම්-සොන්]] (1890–1957) වැනි කොරියානු විද්වත්හු, 1910 සහ 1920 දශකවල මෙම තේමාවන් සංවර්ධනයට උරදුන්හ. ඔවුහු අතීතයේ පැවති ක්‍රම දෙකක් වූ: චීනයේ යටත් වැසියකු ලෙස ලෝකය දුටු [[ජොසොන්|ජොසොන් කොරියාවේ]] [[යැංබැන්|විද්වත් වංශවතුන්ගේ]], [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] ඉතිහාසලේඛය සහ කොරියාව පරාධීන සහ සංස්කෘතිකව පසුගාමී රාජ්‍යයක් ලෙස නිරූපිත ජපන් යටත්විජිත ඉතිහාස වාර්තා දෝෂදර්ශනයට ලක්කළහ. මෙම පූර්වයුධ ජාතිකවාදී ඉතිහාසඥයන්ගේ නිර්මාණ, [[උතුරු කොරියාව|උතුරු]] මෙන්ම [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු]] පශ්චාත් යුධ ඉතිහාස වාර්තාකරණය හැඩගැස්වීමට බෙහෙවින් ඉවහල් විය. මෙම රාජ්‍ය තන්ත්‍රයන් දෙකෙහිම චින්තනයේ වෙනස්කම් තිබුණ ද, 1960 දශකයේ සිට මෙම රටවල් දෙකෙහිම ඉතිහාසලේඛන ජාතිකවාදී මුහුණුවරක් ගත්තේ ය. ආසියාවේ රෙපරමාදු (එවැන්ජලිකවාදී) ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි ව්‍යාපාරය වෙනත් කිසිදු ප්‍රදේශයකට වඩා කොරියාව තුළ බෙහෙවින් සාර්ථකව සිදු විය. ඇමරිකන් ප්‍රෙස්බිටීරියානුවන් සහ මෙතෝදිස්තවාදීන් 1880 දශකයේ පැමිණි අතර ඔවුන්ව හොඳින් පිළිගනු ලැබිණි. මේ කාලයේ කොරියාව පැවතියේ ජපන් පාලනය යටතේයි. ජපන් භාෂාව සහ ෂින්ටෝ ආගම ව්‍යාප්ත වීමට විරුද්ධව, කිතුදහම ජාතිකවාදීන්ගේ මූලධර්මයක් ලෙස සැලකිණි.<ref>Danielle Kane, and Jung Mee Park, "The Puzzle of Korean Christianity: Geopolitical Networks and Religious Conversion in Early Twentieth-Century East Asia," ''American Journal of Sociology'' (2009) 115#2 pp 365-404</ref> 1914දී මිලියන 16ක ජනයා අතුරින්, 86,000ක් ප්‍රොතෙස්තන්ත ආගමිකයන් වූ අතර, 79,000ක් කතෝලිකයන් විය. 1934වන විට, එම සංඛ්‍යාව 168,000 සහ 147,000ක් විය. මේ අතුරින් ප්‍රෙස්බිටීරියන් මිෂනාරිවරුන් විශේෂයෙන් සාර්ථක විය. ප්‍රොතෙස්තන්තවරු කොන්ෆියුසියානු පාරම්පරික චාරිත්‍ර සඳහා ආදේශක ලෙස කොන්ෆියුසියානු-පදනම් වූ ක්‍රිස්තියානි අවමංගල චාරිත්‍ර හඳුන්වා දුන්හ.<ref>Kenneth Scott Latourette, ''A history of the expansion of Christianity: Volume VII: Advance through Storm: A.D. 1914 and after, with concluding generalizations'' (1945) 7:401-7</ref> ===බෙදීම සහ කොරියානු යුද්ධය (1945–1953)=== {{Main|කොරියාව බෙදීම}} [[Image:Prison Release of Korean activists.JPG|thumb|left|200px|කොරියාවේ නිදහස ලැබීම]] [[Image:Lopez scaling seawall.jpg|thumb|right|200px|[[කොරියානු යුද්ධය|කොරියානු යුද්ධයේ]] තීරණාත්මක අවස්ථාවක, ඇමරිකන් මැරීන් භටයින් [[ඉන්චොන්|ඉන්චොන්හි]] බැම්මක් මතින් නගින අයුරු]] 1943 නොවැම්බර් 22, [[කයිරෝ සම්මුතිය (1943)|කයිරෝ සම්මුතිය]] අනුව, "යථා කාලයේ දී කොරියාව නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත්වනු ඇත” යනුවෙන් එකඟ විය;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=581}}<ref>[http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 Cairo Conference is held] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413142214/http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 |date=2013-04-13 }}, Timelines; [http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1140364.shtml Cairo Conference], BBC</ref> 1945 පෙබරවාරි මස [[යාල්ටා|යාල්ටාහි]] පැවති රැස්වීමක දී, කොරියාව වෙනුවෙන් සිව්-බල භාරකාරීත්වයක් ස්ථාපනයට එකඟත්වය පල විය.<ref>[http://avalon.law.yale.edu/wwii/yalta.asp Yalta Conference]</ref> 1945 අගෝස්තු 9, [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට්]] යුධටැංකි [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] සිට උතුරු කොරියාව වෙත ඇතුළු විය. 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය මිත්‍ර හමුදාවන්ට යටත් විය. කොන්දේසි විරහිතව ජපානයේ යටත් වීම, ලෝක දේශපාලන, සහ චිව්තන ක්ෂේත්‍රයේ විපර්යාසයක් සඳහා හේතු විය. මෙය කොරියාව කලාප දෙකකට බෙදීමට හේතු විය. 1945 සැප්තැම්බර් 8සිට එම බෙදීම සිදු වූ අතර, අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටස [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපද]] සහාය ලද අතර [[සෝවියට් සංගමය]] උතුරු කොටසට සහාය දැක්වී ය. සමාජවාදී ස්වරූපයක් ඇති බවට වූ ඇමරිකානු මතය නිසා ප්‍රාදේශීය රජය නොසලකා හැරිණි.{{sfn|Robinson|2007|pp= 107–108}} මෙම බෙදීම තාවකාලික එකක් ලෙස සැලකුණු අතර, එහි ජනයා එක්සත් කර එක්සත් කොරියාවක් ගොඩනැගීමට පළමු උත්සාහය, එක්සත් ජනපදය, [[එක්සත් රාජධානිය]], [[සෝවියට් සංගමය]], සහ [[චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)|චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් දරන ලදී. 1945 දෙසැම්බර් මස, කොරියාවේ අනාගතය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා සමුළුවක් [[මොස්කව්]] නුවර පැවැත්විණි.<ref>[http://avalon.law.yale.edu/20th_century/decade19.asp Moscow conference]</ref> පස් අවුරුදු භාරකාරීත්වයක් පිළිබඳ සාකච්ඡා වූ අතර, ඒකාබද්ධ සෝවියට්-ඇමරිකන් කොමිසමක් ස්ථාපිත කෙරිණි. කොමිසම [[සෝල්|සෝල්හි]] පැවැත්වුණ ද, ජාතික රජයක් ස්ථාපනය පිළිබඳ නොයෙකුත් අවහිරතාවන් ඇති විය. 1947 සැප්තැම්බර් මස, විසඳුමක් නොවූ හෙයින්, [[එක්සත් ජනපදය]] විසින් මෙම කොරියානු ප්‍රශ්නය [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සම්මේලනය]] වෙත ඉදිරිපත් කළේ ය. [[සීතල යුද්ධය|සීතල යුද්ධයේ]] දේශපාලන පසුබිමත් සමග, ඒකාබද්ධ, නිදහස් කොරියාවක් සඳහා වූ අවශ්‍යතාව වියැකී ගියේ ය. ප්‍රති-කොමියුනිස්ට්වාදීන් භාරකාරීත්ව සැලසුමට දැක්වූ විරෝධය, 1948දී ආර්ථික, දේශපාලන සහ සමාජ අංශවලින් එකිනෙකින් වෙනස් වූ නව රාජ්‍ය දෙකක් බිහිවීමට හේතු විය. 1948 දෙසැම්බර් මස 12වන දින, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] මහා මණ්ඩලයේ දී, [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] කොරියාවේ එකම නීත්‍යානුකූල රජය ලෙස ප්‍රකාශ කෙරිණි.<ref>[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement Resolution 195, UN Third General Assembly]</ref> 1950 ජූනි 25දින, රක්සත් රාජ්‍යයක් බිහිකිරීමේ අරමුණින් උතුරු කොරියාව දකුණ ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා 38වන සමාන්තර රේඛාව කඩකිරීම නිසා [[කොරියානු යුද්ධය]] ඇති විය. යුද්ධයෙන් පසු 1954 [[ජිනීවා සමුළුව (1954)|ජිනීවා සමුළුව]] එක්සත් කොරියාවක් සඳහා විසඳුමක් ලබාදීමට අපොහොසත් විය. ===බෙදුණු කොරියාව (1953–වර්තමානය)=== {{main|උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය}} ඇමරිකානු සහාය සහ බලපෑම ඇතිව [[:en:Syngman Rhee|සිංමන් රීගෙන්]] ඇරඹී පීඩාකාරී රජයන් මාලාවක් දකුණු කොරියාවේ බලයට පත් විය. 1987දී මෙම රට ක්‍රමයෙන් වෙළඳපොල දිශාගත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පැවති ජනප්‍රිය ඉල්ලීම නිසා, එහි ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වී 2000 දශකය වන විට සංවර්ධිත ආර්ථිකයක් බවට පත් විය. සෝවියට් බලපෑම නිසා, උතුරු කොරියාව ප්‍රවේණික නායකත්වයක් සහිත සමාජවාදී රජයක් ස්ථාපනය කළේ ය. මෙය චීනය සහ සෝවියට් සංගමය සමග බැඳී පැවතිණි. 1994 සිය මරණය තෙක්ම, කිම් ඉල්-සුං රටේ අසහාය නායකයා බවට පත් වූ අතර ඔහුගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-ඉල් බලයට පත් විය. 2011දී සිය පියා වූ කිම් ජොං-ඉල්ගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-උන් රටේ නායකත්වයට පත් විය. 1991දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමග, උතුරු කොරියානු ආර්ථිකය බෙහෙවින් පරිහානියට පත් විය. එම රට අදටත් අන්තර්ජාතික ආහාර ආධාර, සහ චීනය සමග වෙළඳාම මත දැඩිව රඳාපවතියි.{{Citation needed|date=March 2016}} ''පශ්චාත්-යුධ සමය සඳහා [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.'' ==මේවාත් බලන්න== * කොරියානු රජවරුන්ගේ පවුල් ගස්: [[සිල්ලා රජවරුන්ගේ පවුල් ගස|සිල්ලා]]; [[ගෝර්යෝ රාජධානියේ පවුල් ගස|ගෝර්යෝ]]; [[යි ගෘහය#යි ගෘහයේ පවුල් ගස|ජොසොන්]] *[[ජපන් සංස්කෘතිය කෙරෙහි කොරියානු ආභාසය]] *[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]] *[[කොරියාවේ යුධ ඉතිහාසය]] *[[දකුණු කොරියාවේ ජාතික වස්තුව]] *[[ප්‍රාග්-ඓතිහාසික කොරියාව]] <!-- begin modified notes + bibliography --> ==සටහන්== <!-- examples *general rule lee97 <ref>{{harvnb|Lee|1997|p=847}}</ref>{{sfn|Lee|1997|p=847}} leeha <ref>{{harvnb|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}</ref>{{sfn|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}} *special rulesleeki <ref>{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|p=847}}</ref>{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=847}}leeyu <ref>{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}</ref>{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=847}} --> {{reflist|40em}} ==ග්‍රන්ථ නාමාවලිය== පොත් පෙළගස්වා ඇත්තේ කතුවරයාගේ පවුල් නාමය, එනම් ඉංග්‍රීසි බසින් කියැවෙන අවසන් නාමය... අනුපිළීවෙලට වන අතර කොරියානු නමක නම් මුලින් කියැවෙන කොටස අනවයි. ===සමීක්ෂණ=== {{Refbegin|40em}} *{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol 1 Ancient|year=2005a|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5545-8|ref=harv}} *{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol. 2 Modern|year=2005b|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5546-5|ref=harv}} * Buzo, Adrian. ''The Making of Modern Korea'' (Routledge, 2002) [http://www.questia.com/read/108111755/the-making-of-modern-korea online] * Cha M. S.; Kim N. N. "Korea's first industrial revolution, 1911–1940," ''Explorations in Economic History'' (2012) 49#1 pp 60–74 *{{cite book|last=Connor|first=Mary E. |title=The Koreas, A global studies handbook|url=https://archive.org/details/koreasglobalstud0000conn|year=2002|page=307|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781-5760-7277-6|ref=harv}} *{{cite book|last1=Eckert|first1= Carter J.|last2=Lee|first2=Ki-Baik |title= Korea, old and new: a history|series=Korea Institute Series|publisher=Published for the Korea Institute, Harvard University by Ilchokak|year=1990|isbn=9780-9627-7130-9|page=454|ref=harv}} *{{cite book|last= Hoare|first=James|first2=Susan|last2=Pares|title=Korea: an introduction|url= https://archive.org/details/koreaintroductio00hoar|year=1988|location=New York| publisher=Routledge|isbn=9780-7103-0299-1|ref=harv}} *{{cite book|last=Hwang|first= Kyung-moon|title=A History of Korea, An Episodic Narrative|url=https://archive.org/details/historyofkoreaep0000hwan|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364530|page=328|ref=harv}} *{{cite book|author=Lee Ki-baik |year=1984|title=A new history of Korea|location=Cambridge| publisher=Harvard University Press|isbn=9780-6746-1576-2|ref=harv}} *{{cite book|last=Lee|first=Kenneth B.|year=1997|title=Korea and East Asia: the story of a Phoenix|url=https://archive.org/details/koreaeastasiasto0000leek|location=Santa Barbara| publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780-2759-5823-7|ref=harv}} * Lee, Yur-Bok and Wayne Patterson. ''One Hundred Years of Korean-American Relations, 1882-1982'' (1986) [http://www.questia.com/read/97608442/one-hundred-years-of-korean-american-relations-1882-1982 online] *{{cite book|last1=Lee|first1=Hyun-hee|last2=Park|first2=Sung-soo|last3=Yoon|first3= Nae-hyun|year=2005|title=New History of Korea|location=Paju| publisher=Jimoondang|isbn=9788-9880-9585-0|ref={{harvid|Lee Hyun-hee|2005}} }} *{{cite book|editor1-last=Lee|editor1-first=Hong-yung|editor2-first=Yong-Chool|editor2-last= Ha|editor3-first=Clark W.|editor3-last= Sorensen |year=2013|title=Colonial Rule and Social Change in Korea, 1910-1945|url=https://archive.org/details/colonialrulesoci0000unse| publisher=University of Washington Press|page=379|isbn=9780-2959-9216-7|ref=harv}} *{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|first2=James|last2= Hoare|title=Historical dictionary of the Republic of Korea|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000nahm|year=2004|location=Lanham|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780-8108-4949-5|ref=harv}} *{{cite book|last=Nelson|first=Sarah M. |title=The archaeology of Korea |year=1993|location=Cambridge| publisher= Cambridge University Press|page=1013 |isbn=9780-5214-0783-0|ref=harv}} *{{cite book|last=Pratt|first=Keith|title=Everlasting Flower: A History of Korea|url=https://archive.org/details/everlastingflowe0000prat|year=2007|publisher=Reaktion Books|isbn=9781861893352|page=[https://archive.org/details/everlastingflowe0000prat/page/320 320]|ref=harv}} *{{cite book|last=Robinson|first=Michael Edson |title=Korea's twentieth-century odyssey |url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|year=2007|location=Honolulu| publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780-8248-3174-5|ref=harv}} *{{cite book|last=Schmid|first=Andre|authorlink=Andre Schmid (academic) |title=Korea Between Empires, 1895–1919|url=https://archive.org/details/koreabetweenempi0000schm|year=2002|location=New York| publisher=Columbia University Press|isbn= 9780-2311-2538-3|ref=harv}} <!-- 9780-2311-2539-0 --> *{{cite book|last=Seth|first=Michael J.|title=A Concise History of Korea|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000seth_c9t9|year=2006|location=Lanham| publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780-7425-4005-7|ref=harv}} *{{cite book|last=Seth|first=Michael J. |title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|year=2010|location=Lanham| publisher=Rowman & Littlefield|isbn=9780-7425-6716-0|page=520|ref=harv}} *{{cite book|last=Sin|first=Hyong-sik |title=A Brief History of Korea|edition=2nd|series=The Spirit of Korean Cultural Roots|volume=1|year=2005|publisher=[[Ewha Woman's University]] Press|location=Seoul|isbn=9788-9730-0619-9|ref=harv}} *{{cite book|last=Yang|first=Sung-chul |title=The North and South Korean political systems: A comparative analysis|url=https://archive.org/details/northsouthkorean0000yang|year=1999|location=Seoul| publisher=Hollym|isbn=9781-5659-1105-5|ref=harv}} {{Refend}} ===ඉතිහාසලේඛය=== {{Refbegin|40em}} * {{cite book|last=Em|first=Henry H. |title=The Great Enterprise: Sovereignty and Historiography in Modern Korea|url=https://archive.org/details/greatenterprises0000emhe|publisher=Duke University Press|year=2013|page=272|isbn=9780-8223-5372-0|ref=harv}}<br> Examines how Korean national ambitions have shaped the work of the country's historians. * Hong Sung-gi. "Trends in Western historiography on Korea," ''Korea Journal'' (1999) 39#3 pp 377 * Kim, Duol, and Ki-Joo Park. " A Cliometric Revolution in the Economic History of Korea: A Critical Review," ''Australian Economic History Review'' (2012) 52#1 pp 85–95 *{{cite journal|last= Yuh|first=Leighanne|title=The Historiography of Korea in the United States|journal=International Journal of Korean History|year=2010|volume=15#2|pages=127–144|ref=harv}} {{Refend}} ===ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර=== * Lee, Peter H. and Wm. Theodore De Bary, eds. ''Sources of Korean Tradition'' (1997) පිටු 472 [http://www.questia.com/library/99673648/sources-of-korean-tradition online] ===මෙම පිටුවෙහි භාවිත වෙනත් පොත්=== {{Refbegin|40em}} *{{cite book|last=Cwiertka|first=Katarzyna J.|authorlink= Katarzyna J. Cwiertka |title=Cuisine, Colonialism, and Cold War: Food in Twentieth-Century Korea|url=https://archive.org/details/cuisinecoloniali0000cwie|publisher=Reaktion Books and University of Chicago Press|year=2012|page=[https://archive.org/details/cuisinecoloniali0000cwie/page/237 237]|isbn=9781-7802-3025-2|ref=harv}}<br> Scholarly study of how food reflects Korea's history *{{cite book|last=Hawley|first=Samuel|authorlink=Samuel Hawley |title=The Imjin War. Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China|url=https://archive.org/details/imjinwarjapanssi0000hawl|year=2005|publisher=The Royal Asiatic Society, Korea Branch, Seoul|isbn=89-954424-2-5|ref=harv}} *{{cite book|last1=Kim|first1=Byung-Kook|first2=Ezra F.|last2=Vogel|authorlink1=Kim Byung-Kook|authorlink2=Ezra F. Vogel, eds. |title=The Park Chung Hee Era: The Transformation of South Korea|url=https://archive.org/details/parkchungheeerat0000unse|publisher=Harvard University Press|year=2011|page=744|isbn=9780-6740-5820-0|ref=harv}}<br> Studies of on modernization under Park, 1961–1979. *{{cite book| last=Peterson|first=Mark|authorlink1= Mark Peterson (academic)|first2=Phillip|last2=Margulies|authorlink2=Phillip Margulies |title=A Brief History of Korea|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=9781-4381-2738-5|page=328|ref=harv}} *{{cite book|last=Stark|first=Miriam T.|authorlink=Miriam T. Stark |title=Archaeology Of Asia|url=https://archive.org/details/archaeologyofasi0000unse|year=2005|location=Boston| publisher=Blackwell Publishing|isbn=1-4051-0212-8|ref=harv}} *{{cite book| last=Turnbull|first=Stephen|authorlink=Stephen Turnbull (historian) |title=Samurai Invasion. Japan’s Korean War 1592–98| url=https://archive.org/details/samuraiinvasionj0000turn|location=London|year=2002|publisher=Cassell & Co|isbn=0-304-35948-3|ref=harv}} {{Refend}} ===චීන/ජපන්/කොරියානු පොත්=== {{Refbegin|40em}} *{{cite book|author=Byeon Tae-seop (변태섭) |title=韓國史通論 (Hanguksa tongnon) (Outline of Korean history), 4th ed.|year=1999|isbn=89-445-9101-6|publisher=Samyeongsa|location=Seoul|ref=harv|language=ko}} *{{cite book|last=Yamawaki|first=Keizo|authorlink= Keizo Yamawaki (山脇 啓造)|year=1994 |title=Japan and Foreign Laborers: Chinese and Korean Laborers in the late 1890s and early 1920s (近代日本と外国人労働者―1890年代後半と1920年代前半における中国人・朝鮮人労働者問題) |location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0568-5|ref=harv|language=ja}} *{{cite book|last=Miyata|first=Setsuko|authorlink=Miyata, Setsuko (宮田 節子) |year=1992|title=Creating Surnames and Changing Given Names (創氏改名)|location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0406-9|ref=harv}} {{Refend}} <!-- end modified notes+bibliography --> ==බාහිර සබැඳි== *[http://www.history.go.kr/ කොරියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාතික ආයතනය.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613160801/http://www.history.go.kr/default.htm |date=2007-06-13 }} *[http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp මාර්ගගත කොරියානු ඉතිහාසය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213042851/http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp |date=2014-02-13 }}, කොරියානු ඉතිහාස තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය *[http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html කොරියානු රාජවංශ කාල‍රේඛාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103235948/http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html |date=2017-01-03 }} *[http://kyujanggak.snu.ac.kr/kiks/index.do ක්‍යුජංගක් ලේඛනාගාරය], කොරියානු සම්භාව්‍ය කෘතීන්හි චීන බසින් ලියැවුණු මුල්කෘතිවල pdf ගොනු *[http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html කොරියානු ඉතිහාසය :ග්‍රන්ථාවලිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630001159/http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html |date=2011-06-30 }}, කොරියානු අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානය, මැනෝආහි හවායි විශ්වවිද්‍යාලය *[http://rki.kbs.co.kr/english/korea/korea_history_detail.htm කොරියාවේ ඉතිහාසය], KBS වර්ල්ඩ් *[http://www.wdl.org/en/item/2374 History of Corea, Ancient and Modern; with Description of Manners and Customs, Language and Geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151201235842/http://www.wdl.org/en/item/2374/ |date=2015-12-01 }} by [[:en:John Ross (missionary)|John Ross]], 1891 <!-- Do not remove interwiki links before solving for conflicts --> {{DEFAULTSORT:History Of Korea}} [[Category:කොරියාවේ ඉතිහාසය]] [[Category:ඉතිහාසය - ලෝක]] e53yv9h8xdpwctpbdq4i0ptu59m9egz කිරුළ හිමි සදෝ කුමරු 0 68942 800098 494805 2026-09-25T02:52:26Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800098 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව කොරියානු නම |image= 사도세자.jpg |caption = කිරුළහිමි සදෝ කුමරුගේ උඩුකය රුව |hangul=장조 |hanja=莊祖 |rr=ජංජෝ |mr=චංජෝ |hangulph=사도 세자 |hanjaph=思悼 世子 |rrph=‍සදෝ සේජා |mrph=සදෝ සේජා }} '''කිරුළහිමි සදෝ කුමරු''' (13 පෙබරවාරි 1735 - 12 ජූලි 1762) යනු ජංහොන් කුමරු යනුවෙන් උපත ලැබූ, [[ජෝසුන්හි යොංජෝ රජ|යොංජෝ]] රජුගේ (1694 – 1776) දෙවන පුත්‍රයායි. ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා වූ [[හ්යෝජං කුමරු|හ්යෝජං කුමරුගේ]] (1728) මරණයත් සමග, නව කුමරු රාජකීය අනුප්‍රාප්තිකයා බවට පත් විය. කෙසේනමුත් සදෝ කුමරුට රාජ්‍යත්වයට පත්වීමට අවස්ථාව නොලැබිණි. 27වැනි වියේ දී, සිය පියාගේ අණින් ඔහුට දඬුවම් පමුණුවන ලද අතර, සහල් බහාලුමක සිරකරනු ලදුව, කුසගින්න හේතුවෙන් ඔහු මියගියේ ය.<ref>හ්යේග්යොං ආර්යාවගේ මතක සටහන්, පරිවර්තනය ජාහ්යුන් කිම් හාබූෂ්, පි. 321</ref> ඔහුගේ පියා විසින් ඔහුට "දැඩි ශෝකයක් සමග සිහිකැඳවන" යන අරුතැති සදෝ යන මරණාපර නාමය ලබාදෙන ලදී. ==දඬුවම== ඉතිහාසයේ සඳහන් වන්නේ සදෝ මානසික ආබාධයකින් පෙළුණු බවයි; අත්තනෝමතිකව මාලිගයේ ජනතාව ඝාතනය කළ ඔහු ස්ත්‍රී දූෂකයකු ලෙස සැලකේ. මාලිගයේ නීති අනුව, රාජකීයයකු සාමාන්‍ය මහජන දඬුවම් ක්‍රම අනුව දඬුවම් පැමිණවිය නොහැකි වූ නිසා, සදෝගේ බිරිඳ සහ පුත්‍රයාව ද (පවුලේ එකම පිරිමි අනුප්‍රාප්තිකයා) මරණ දඬුවමට ලක්කිරීමේ හෝ පිටුවහල් කිරීමේ හැකියාව තිබිණි.<ref>හ්යේග්යොං ආර්යාවගේ මතක සටහන්, පරිවර්තනය ජාහ්යුන් කිම් හාබූෂ්, පි. 2</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස යොංජෝ රජු, සදෝගේ මව වූ යි බිසවගේ අනුමැතිය ඇතිව 1762 උණුසුම් ජූලි දිනෙක සදෝව දැවයෙන් තැනූ සහල් බහාලුමක (දළ වශයෙන් අඩි 4x4x4) සිරකිරීමට රාජකීය නියෝගයක් නිකුත්කළේ ය. ඉන් දින අටකට පසු, සදෝ මියගියේ ය.<ref>''හ්යේග්යොං ආර්යාවගේ මතක සටහන්'' (한중록, 閑中錄)</ref> ==කුමන්ත්‍රණ න්‍යාය== 19වන සියවසේ දී, සදෝ කුමරුට මානිසක රෝගයක් නොතිබූ බවටත්, ඔහුව වැරදිවලට හසුකළ බවටත් කටකතා පැතිරගියේ ය. කෙසේනමුත්, ඔහුගේ බිරිඳ වූ හ්යේග්යොං ආර්යාව සිය ''[[හ්යේග්යොං ආර්යාවගේ මතක සටහන්]]'' ග්‍රන්ථය තුළ මේවා ප්‍රතික්ෂේප කොට ඇත. සදෝගේ මරණය ඔහුගේ අපචාරී කියවලට දුන් දඬවමක් නිසා සිදු වී ද, නැතහොත් ඔහුව ඔහුගේ දේශපාලන විරුද්ධවාදීන්ගේ කුමන්ත්‍රණයකට හසුවීමෙන් සිදුවූවවක් ද යන්න පිළිබඳ නොයෙකුත් වාදවිවාද පවතී. ==භූමදානය== කිරුළහිමි සදෝ කුමරුගේ දේහය යංජුහි බේබොංසන් කන්දේ භූමදාන කරන ලදී. පසුව ඔහුගේ පුත්‍රයා වූ [[ජෝසුන්හි ජොංජෝ රජ|ජොංජෝ රජු]] විසින් 1789දී එය දැන් පවතින ස්ථානය වන සෝල්වලට කිලෝමීටර් 30ක් දකුණින් පිහිටි [[සුවොන්]] අසල, [[යුංන්‍යොං සහ ගොල්ල්‍යොං|හ්යොල්ල්‍යුංවොන්]] වෙත රැගෙන යන ලදී. විශේෂයෙන්ම වසර පහකට පසු ජොංජෝ රජු විසින් ඔහුව අනුස්මරණය කොට සිය පියාගේ සොහොනට ගෞරව දැක්වීම සඳහා සුවොන්හි [[හ්වාසොං බලකොටුව]] ඉදිකරන ලදී. (මෙය ඉදිකිරීම 1794-1796 කාලයේ සිදු වූ අතර, නිල වශයෙන් පිළිගැනෙන්නේ 1795දී බවයි) 1816දී හ්යේග්යොං ආර්යාව ද මියගිය අතර, ඇයව ද ඇගේ සැමියා අසලින් මිහිදන් කරන ලදී. සදෝ කුමරු සහ හ්යේග්යොං ආර්යාව මරණින් පසු නිලයෙන් ඉහළට ඔසවන ලද අතර, ඔවුනට 1899දී යැංජෝ අධිරාජයා සහ හොන්යොං අධිරාජිනිය යන නාමයන් ප්‍රදානය කරන ලදී. ඔවුන්ගේ සොහොන් සහ ඔවුනට යාබද පිහිටි ඔවුන්ගේ පුත්‍රයා වූ ජොංජෝ රජුගේ සහ හ්යෝයී අගබිසවගේ සොහොන් පසුව [[යුංන්‍යොං සහ ගොල්ල්‍යොං|යුංන්‍යොං]] ලෙස නම්කරන ලදී. ==තහනම සහ ප්‍රතිෂ්ඨාපනය== සදෝ කුමරුගේ මරණින් වසර පහළොවකට පසුව, ඔහුව නැවත තනතුරෙහි පිහිටුවන ලදී. යොංජෝ රජු සිය රාජ්‍ය සමයේ දී, සදෝ යන නාමය පවා තහනම් කොට තිබූ බව පැවසේ. මේ තීරණය හේතුවෙන්, යොංජෝගෙන් පසුව රාජ්‍යත්වයට පත් වූ සදෝ කුමරුගේ පුත්‍රයා වූ ජොංජෝගේ නම ඔහුගේ මියගිය මාමණ්ඩියගේ (හ්යෝජං කුමරුගේ) පවුලේ නාමලේඛනයට ඇතුළත් කරන ලදී. රජ බවට පත්වීමෙන් අනතුරුව, ජොංජෝ රජුගේ පළමු කාර්යයන් අතරින් එකක් වූයේ, "මමා සදෝ කුමරුගේ පුතණු‍වන් වෙමි"යි යනුවෙන් සඳහන් කරන ලදී. ජොංජෝ සෑඹවිටම සිය පියාණන් වූ සදෝ කුමරුට දැඩි සෙනෙහසක් දැක් වූ අතර, ඔහුගේ සැබෑ නාමය සහ තනතුර වූ ජංහොන් කුමරු යන නාමය නැවත පිහිටුවන ලදී. ==පවුල== *පියා: [[ජෝසුන්හි යොංජෝ රජ|ජොසොන්හි යොංජෝ]] (영조), 21වන රජු *මව: ජොන්‍යුයි යි වංශයේ රාජකීය වංශවත් යොං බිසව (영빈 이씨, 1696–1764)<ref>යි යූ බොන් (이유번) සහ ගිම් මැතිණියගේ දියණියයි</ref><ref>සොන්හුයි ආර්යාව ලෙස ද හඳුන්වයි</ref> *බිසෝවරු: # පූංසන් හොං වංශයේ [[හ්යේග්යොං ආර්යාව]], 혜경궁 홍씨, 1735–1816). හොං ‍බොං-හන් (홍봉한) —සොන්ජෝ රජුගේ එකම නීත්‍යානුකූල දියණිය වූ ජොංම්යොං (1603-1685) කුමරියගේ මී මී මුණුපුරා— සහ හන්සුන් යි වංශයේ යි මැතිණියගේ දියණියයි. 1899දී [[කොරියානු අධිරාජ්‍යයේ ගෝජොං අධිරාජයා|කොරියාවේ ගෝජොං අධිරාජයා]] විසින් ඇයව හොංග්යොං අගබිසව (헌경왕후) යන නාමයට උසස් කරන ලදී. ## අනුප්‍රාප්තික කුමාර උයිසෝ (의소세자, 1750–1752) ## [[ජෝසුන්හි ජොංජෝ රජ|ජොසොන්හි ජොංජෝ]] (1752-1800), කුමාර අනුප්‍රාප්තික පැවතෙන්නා (왕세손), 22වන රජු (정조) ## චොංග්යොන් කුමරිය (청연공주, 1754-1821) ## චොංසොන් කුමරිය (청선공주, 1756–1802) # ඉම් වංශයේ රාජකීය වංශවත් සුක් බිසව (숙빈 임씨) ## ඉයුන්යොන් කුමරු (은언군, 1754–1801). 25වන රජු වූ [[ජෝසුන්හි චොල්ජොං රජ|චොල්ජොං]]ගේ (철종) මුත්තණුවන් ය. ## ඉයුන්ෂින් කුමරු (은신군, 1755–1771). නම්යොන් කුමරුගේ මරණාපර සුළු පියා යි. 26වන රජු වූ [[කොරියාවේ ගෝජොං|ගෝජොං]]ගේ (고종) පූර්වජයෙකි. # පාක් වංශයේ රාජකීය වංශවත් ග්යොං බිසව (경빈 박씨) ## ඉයුන්ජොන් කුමරු (은전군, 1759–1778) ## චොංග්‍යුන් කුමරිය (청근옹주, 1758–1792) ==ඔහුගේ සම්පූර්ණ මරණාපර නාමය== * අනුප්‍රාප්තික කුමර සදෝ සුදොක් දොංග්යොං හොංගින් ‍ග්යොංජි ජංර්යුන් ර්යුංබොම් කිම්යොං චංහ්යු ජංහොන් * 사도수덕돈경홍인경지장륜륭범기명창휴장헌세자 * 思悼綏德敦慶弘仁景祉章倫隆範基命彰休莊獻世子 ==ඔහුගේ අධිරාජ්‍ය මරණාපර නාමය== * උයි අධිරාජ ජංජෝ * 장조의황제 * 莊祖懿皇帝 ==ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ== *1956 චිත්‍රපටයක් වූ ''ද ට්‍රැජික් ප්‍රින්ස්'' තුළ *1963 චිත්‍රපටයක් වූ ''මංබුසොක් (අ වයිෆ් ටර්න්ඩ් ටු ස්ටෝන්)'' තුළ *1972 රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''ද මෙමොයර්ස් ඔෆ් ලේඩි හ්යේග්යොං'' තුළ *[[ජොං බෝ-සොක්]] විසින් 1988 රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''ඕ, හෙවන්'' තුළ *[[චෝයි සූ-ජොං]] විසින් 1988 රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''500 ඉයර්ස් ඔෆ් ජෝසොන්: ද මෙමොයර්ස් ඔෆ් ලේඩි හ්යේග්යොං'' තුළ *1994 චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ද එටර්නල් එම්පයර්]]'' තුළ *[[ඉම් හෝ]] විසින් 1998 රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''ද ග්‍රේට් කිං'ස් රෝඩ්'' තුළ *[[ලී චං-හූන් (නළු)|ලී චං-හූන්]] විසින් 2007 රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''[[යි සැන්|යි සන්]]'' තුළ *[[ඕ මන්-සොක්]] විසින් 2011 රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''[[වොරියර් බෙක් දොං-සූ]]'' තුළ *[[ලී ජේ-හූන්]] විසින් 2014 රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''[[සීක්‍රට් ඩෝ (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|සීක්‍රට් ඩෝ]]'' තුළ *[[යූ ආ-ඉන්]] විසින් 2015 චිත්‍රපටයක් වන ''[[ද ත්‍රෝන් (චිත්‍රපටය)|ද ත්‍රෝන්]]'' තුළ<ref>{{cite web|last1=ජින්|first1=ඉයුන්-සූ|title=ද එවර්-චේන්ජිං හිස්ට්‍රි ඔෆ් ප්‍රින්ස් සදෝ|url=http://koreajoongangdaily.joins.com/news/article/Article.aspx?aid=3010313|website=[[කොරියා ජූංඇං ඩේලි]]|accessdate=22 ඔක්තෝබර් 2015|date=15 ඔක්තෝබර් 2015}}</ref> ඔහුගේ චරිතය නිරූපණය කොට ඇත. ==පෙළපත== {{ahnentafel top|කිරුළහිමි සදෝ කුමරුගේ පූර්වජයන්|width=100%}} {{ahnentafel-compact5 |style=font-size: 90%; line-height: 110%; |border=1 |boxstyle=padding-top: 0; padding-bottom: 0; |boxstyle_1=background-color: #fcc; |boxstyle_2=background-color: #fb9; |boxstyle_3=background-color: #ffc; |boxstyle_4=background-color: #bfc; |boxstyle_5=background-color: #9fe; | 1 = 1. '''ජොසොන්හි කිරුළහිමි සදෝ කුමරු''' | 2 = 2. [[ජෝසුන්හි යොංජෝ රජ|යොංජෝ රජු]] | 3 = 3. ලී වංශයේ රාජකීය වංශවත් යොං බිසව | 4 = 4. [[ජෝසුන්හි සුක්ජොං රජ|සුක්ජොං රජු]] | 5 = 5. [[සුක්-බින් චෝයි|චෝයි වංශයේ රාජකීය වංශවත් සූක් බිසව]] | 6 = 6. ලී යූ-බොන් | 7 = 7. කිම් මැතිණිය | 8 = 8. [[ජෝසුන්හි හ්යොන්ජොං රජ|හ්යොන්ජොං රජු]] | 9 = 9. කිම් වංශයේ මියොංසොං අගබිසව |10 = 10. චෝයි හ්යෝ-වොන් |11 = 11. හොං මැතිණිය |12 = |13 = |14 = |15 = |16 = 16. [[ජෝසුන්හි හ්යෝජොං රජ|හ්යෝජොං රජු]] |17 = 17. හන් වංශයේ ඉන්ර්යොල් අගබිසව |18 = 18. කිම් උ-ම්යොං |19 = 19. සොං මැතිණිය |20 = 20. චෝයි තේ-ඉල් |21 = 21. ජං මැතිණිය |22 = 22. හොං ග්යේ-නම් |23 = 23. කිම් මැතිණිය |24 = |25 = |26 = |27 = |28 = |29 = |30 = |31 = }} {{ahnentafel bottom}} ==මූලාශ්‍ර== <references /> ==බාහිර සබැඳි== * [https://web.archive.org/web/20130726220008/http://madmonarchs.guusbeltman.nl/madmonarchs/sado/sado_bio.htm කොරියාවේ කිරුළහිමි සදෝ කුමරුගේ චරිතාපදානය] * [https://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=16925787 සදෝ කුමරු] ''කොරියන් රෝයල්ටි''. ෆයින්ඩ් අ ග්‍රේව්. 2006 දෙසැ. 6. සම්ප්‍රවේෂණය 2011 අගෝ. 19. {{DEFAULTSORT:Sado, Prince}} [[Category:ජොසොන් රාජවංශයේ ජනයා]] [[Category:බලයට පත් නොවූ අනුප්‍රාප්තිකයින්]] [[Category:18වන සියවසේ කොරියානු ජනයා]] [[Category:1735 උපත්]] [[Category:1762 මරණ]] [[Category:යි ගෘහය]] [[Category:කොරියානු කුමාරවරුන්]] 2sc0qd6igcck1ep9jpul1srpapo253d ලිංගික අපරිකාමකත්ව ලැයිස්තුව 0 70154 800243 798150 2026-09-25T09:35:18Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800243 wikitext text/x-wiki '''ලිංගික අපරිකාමකත්වය''' (Paraphilias) යනු යම් වස්තුවක් අවස්ථාවක් යම් හෝ අනාකෘතික ප්‍රපංවයක් කෙරේ ඇතිවන ලිංගික ආකර්ෂණයකි.අමරිකානු මනෝ විද්‍යාඥයන් ගේ සංගමයේ ප්‍රකාශයක් වන මනසික රෝග වර්ගීකරණය DSM5 (''Diagnostic and Statistical Manual, Fifth Edition)'' යටතේ මෙම මානසික රෝග ලැයිස්තගත කර ඇත.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref name="DSM"/> ඇතැම් ලිංගික අපගමන මානසික රෝග DSM 5 වර්ගීකරණයට අයත් නොවී DSM 302.9, යන කේතයන් යටතේ වර්ගකර ඇත == ලිංගික අපරිකාමකත්ව == {| border="1" class="wikitable sortable" style="width:75%;" !Paraphilia ! class="unsortable" |Focus of erotic interest |- |Abasiophilia |ආබාධිත පුද්ගලයන් කෙරේ දක්වන ලිංගික ආකර්ෂණය<ref name="Milner2008"/> |- |Acrotomophilia |අංගඡේදිත පුද්ගලයන් කෙරේ ඇතිවන ලිංගික ආකර්ෂණය<ref name="Money1984"/><ref>{{Cite journal|last=Money|first=J|author-link=John Money|authorlink=John Money|author2=Simcoe KW|year=1986|title=Acrotomophilia, sex, and disability: New concepts and case report|journal=Sexuality and Disability|volume=7|pages=43–50|doi=10.1007/BF01101829|DOI=10.1007/BF01101829|issue=1/2}}</ref> |- |Agalmatophilia |ප්‍රතිමාවක් පිළිරුවක් දැකීමෙන් ඇතිවන ලිංගික ආකරෂණය<ref name="Scobie1975">{{Cite journal|last=Scobie|first=A|author2=Taylor J|year=1975|title=Perversions ancient and modern: I. Agalmatophilia, the statue syndrome|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-the-history-of-the-behavioral-sciences_1975-01_11_1/page/49|doi=10.1002/1520-6696(197501)11:1<49::AID-JHBS2300110112>3.0.CO;2-6|DOI=10.1002/1520-6696(197501)11:1<49::AID-JHBS2300110112>3.0.CO;2-6|journal=Journal of the History of the Behavioral Sciences|volume=11|pages=49–54|pmid=11609831|PMID=11609831|issue=1}}</ref> |- |Algolagnia |ශාරීරික වේදනාවක් මගින් විශේෂයෙන් ලිංගික ප්‍රදේශයන්හි ඇතිවන වේදනාවන් මගින් ලිංගික තෘප්තියක් ලැබීම<ref name="gnnax">{{Cite book|last=Kelley|first=K|author2=Byrne D|title=Alternative Approaches to the Study of Sexual Behavior|year=1986|pages=[https://books.google.com/books?id=z2eJCJ–0J4QC&pg=PA13 13–38]|publisher=[[Taylor & Francis|Lawrence Erlbaum Associates]]|location=Hillsdale, N.J.|isbn=0-89859-677-7|ISBN=0-89859-677-7}}</ref> |- |Andromimetophilia |නපුර්ශක පුද්ගලයන් කෙරේ ඇතිවන ලිංගික ආකර්ෂණය<ref name="Milner2008"/><ref name="MoneyLamacz1984">{{Cite journal|last=Money|first=J|author-link=John Money|authorlink=John Money|author2=Lamacz, M|year=1984|title=Gynemimesis and gynemimetophilia: Individual and cross-cultural manifestations of a gender-coping strategy hitherto unnamed|url=https://archive.org/details/comprehensive-psychiatry_july-august-1984_25_4/page/392|pmid=6467919|PMID=6467919|journal=Comprehensive Psychiatry|volume=25|issue=4|pages=392–403|doi=10.1016/0010-440X(84)90074-9|DOI=10.1016/0010-440X(84)90074-9}}</ref> |- |Anililagnia |තරුණයින් තුල තමාට වඩා වයසින් වැඩි ස්ත්‍රීන් කෙරේ ඇතිවන ලිංගික ආකර්ෂණය<ref>{{Cite book|last=Theroux|first=Alexander|author-link=Alexander Theroux|authorlink=Alexander Theroux|year=2008|title=[[Laura Warholic]]|publisher=Fantagraphics Books|isbn=978-1-56097-798-8|ISBN=978-1-56097-798-8|page=[https://archive.org/details/isbn_9781560977988/page/135 135]}}</ref> |- |Anthropophagy |මිනීමස් කෑමේ ආශාව<ref name="sexcrimesandparaphilia3">{{Cite book|last=Hickey|first=Eric W.|title=Sex Crimes and Paraphilia|url=https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse|publisher=[[Pearson Education]]|year=2006|isbn=978-0-13-170350-6|ISBN=978-0-13-170350-6|page=[https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse/page/87 87]}}</ref> |- |Apotemnophilia |අංගඡෙදනය කිරීමේ ආශාව සහිත ලිංගික අපගමන තත්වයක්<ref name="Money1984"/><ref>{{Cite journal|last=Money|first=J|author-link=John Money|authorlink=John Money|year=1977|title=Apotemnophilia: Two cases of self-demand amputation as a paraphilia|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-research_1977-05_13_2/page/115|journal=[[The Journal of Sex Research]]|volume=13|issue=2|pages=115–125|doi=10.1080/00224497709550967|DOI=10.1080/00224497709550967|last2=Jobaris|first2=Russell|last3=Furth|first3=Gregg}}</ref> |- |Asphyxiophilia |හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාවය හා බැදුනු ලිංගික අපගමන තත්වයක්<ref name="Money1984">{{Cite journal|last=Money|first=J|year=1984|title=Paraphilias: Phenomenology and classification|author-link=John Money|authorlink=John Money|pmid=6234812|PMID=6234812|journal=[[American Journal of Psychotherapy]]|volume=38|issue=2|pages=164–78}}</ref> |- |Attraction to disability |ශාරීරික ආබාධ සහිතවූවන්ට ඇතිවල ආකර්ශනය.<ref>{{Cite journal|last1=Smith|first1=R. C.|year=2004|title=Amputee identity disorder and related paraphilias|url=|journal=Psychiatry|volume=3|issue=8|pages=27–30|doi=10.1383/psyt.3.8.27.43394|DOI=10.1383/psyt.3.8.27.43394}}</ref> |- |Autagonistophilia |වේදිකාවක් මත හෝ විද්‍යුත් දර්ශන තලයක ප්‍රදර්ශනය දර්ශන ඇසුරින් ලිංගික තෘප්තියක් ලැබීම<ref name="Lovemaps"/><ref name="Seto2000"/> |- |Autoandrophilia |ගැහැනියක තමන් පිරිමියකු බව සිතින් උපකල්පනය කරමින් ලිංගික තෘප්තියක් ලැබීම<ref>{{Cite journal|last=Dickey|first=R|author2=Stephens J|year=1995|title=Female-to-male transsexualism, heterosexual type: Two cases|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1995-08_24_4/page/439|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|volume=24|doi=10.1007/BF01541857|DOI=10.1007/BF01541857|issue=4|pages=439–445|pmid=7661657|PMID=7661657}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Lawrence|first=AA|year=2009|title=Anatomic autoandrophilia in an adult male|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2009-12_38_6/page/1050|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|pmid=19093196|PMID=19093196|doi=10.1007/s10508-008-9446-6|DOI=10.1007/s10508-008-9446-6|volume=38|issue=6|pages=1050–6}}</ref> |- |Autogynephilia |පිරිමියෙකු තමා ගැහැණියක බව සිතින් උපකල්පනය කරමින් ලිංගික තෘප්තියක් ලැබීම<ref name="Blanchard1989">{{Cite journal|doi=10.1097/00005053-198910000-00004|DOI=10.1097/00005053-198910000-00004|last=Blanchard|first=R|year=1989|title=The concept of autogynephilia and the typology of male gender dysphoria|pmid=2794988|PMID=2794988|issue=10|journal=[[Journal of Nervous and Mental Disease]]|volume=177|pages=616–623}}</ref> |- |Auto-haemofetishism |යම් අයකුගේ රුධිරය පිටවනු දැකීමේ ආශාව.<ref name="sexcrimesandparaphilia">{{Cite book|last=Hickey|first=Eric W.|title=Sex Crimes and Paraphilia|url=https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse|publisher=[[Pearson Education]]|year=2006|isbn=978-0-13-170350-6|ISBN=978-0-13-170350-6|page=[https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse/page/117 117]}}</ref> |- |Dacryphilia | යමකුගේ කඳුළු හෝ හඩන අයුරු දැක සතුටුවීම.<ref>{{Cite book|last=Holmes|first=RM|title=Sex Crimes: Patterns and Behavior|publisher=[[SAGE Publications]]|location=Thousand Oaks|isbn=0-7619-2417-5|ISBN=0-7619-2417-5|oclc=48883594|OCLC=48883594|page=244}}</ref> |- |Dendrophilia |වෘක්ෂයන් කෙරේ ඇතිවන ආශාව<ref name="Money1984"/> |- |Emetophilia |වමනය කරනු හා කරඇති ආකාරය දැකීමේ ආශාව<ref name="Milner2008"/> |- |Erotic asphyxiation |සිහි මුර්ජාවූවකු කෙරේ ඇතිවන ලිංගික ආකර්ශනය<ref>{{Cite journal|last=Blanchard|first=R|author2=Hucker SJ|year=1991|title=Age, transvestism, bondage, and concurrent paraphilic activities in 117 fatal cases of autoerotic asphyxia|pmid=1958948|PMID=1958948|journal=[[British Journal of Psychiatry]]|volume=159|issue=3|pages=371–7|doi=10.1192/bjp.159.3.371|DOI=10.1192/bjp.159.3.371}}</ref> |- |Exhibitionism |තම ලිංගික අවයවයන් අන් අයට ප්‍රදර්ශනය කිරීමේ ආශාව<ref name="DSM"/> |- |Formicophilia |කෘබීන් සිරුරමත රැස්වීමේ කැමැත්ත.<ref name="Lovemaps"/><ref>{{Cite journal|last=Dewaraja|first=R|author2=Money J|authorlink2=John Money|year=1986|title=Transcultural sexology: Formicophilia, a newly named paraphilia in a young Buddhist male|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-sex-and-marital-therapy_summer-1986_12_2/page/139|journal=Journal of Sex and Marital Therapy|pmid=3723604|PMID=3723604|volume=12|issue=2|doi=10.1080/00926238608415401|DOI=10.1080/00926238608415401|pages=139–145|doi_brokendate=2015-01-01}}</ref> |- |Forniphilia |මිනිසකු දැව භාණ්ඩයක් කිරීමේ කැමැත්ත. |- |Gynandromorphophilia |ලිංගික විපර්‍යාසයට ලක්වූ ස්ත්‍රීන්ට ඇති කැමැත්ත<ref name="Milner2008"/><ref name="Blanchard 1993 570–575">{{Cite journal|last=Blanchard|first=R|author2=Collins PI|year=1993|title=Men with sexual interest in transvestites, transsexuals, and she-males|pmid=8245926|PMID=8245926|journal=[[Journal of Nervous and Mental Disease]]|volume=181|issue=9|pages=570–575|doi=10.1097/00005053-199309000-00008|DOI=10.1097/00005053-199309000-00008}}</ref> |- |Hematolagnia |රුධිරය දැකීමේ හෝ පානය කිරීමේ කැමැත්ත.<ref name="sexcrimesandparaphilia2">{{Cite book|last=Hickey|first=Eric W.|title=Sex Crimes and Paraphilia|url=https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse|publisher=[[Pearson Education]]|year=2006|isbn=978-0-13-170350-6|ISBN=978-0-13-170350-6|page=[https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse/page/114 114]}}</ref> |- |Hoplophilia |ගිනිඅවි හා තුවක්කු වලට ඇති කැමැත්ත. <ref>{{Cite book|author=Levine, Risen & Althof|title=Handbook of Clinical Sexuality for Mental Health Professionals|url=https://books.google.com/books?id=7j2UAgAAQBAJ&pg=PA406&lpg=PA406&dq=%22hoplophilia%22+sex+-alcohol+-dragon&source=bl&ots=1UyAQHxztH&sig=5mHYE-MCAWvU5Qy9spHd621Zq68&hl=en&sa=X&ei=ZXv-VIbBG4GrggSL34L4Dw&ved=0CEQQ6AEwBg#v=onepage&q=%22hoplophilia%22%20sex%20-alcohol%20-dragon&f=false|page=406|year=2011}}</ref> |- |Infantophilia |ළදරුවන් සමග ලිංගිකව හැසිරීමේ කැමැත්ත<ref>{{Cite journal|title=Infantophilia--a new subcategory of pedophilia?: a preliminary study|journal=Bull Am Acad Psychiatry Law|volume=23|issue=1|pages=63–71|year=1995|pmid=7599373|PMID=7599373|doi=|DOI=|url=}}</ref> |- |Kleptophilia |චෞරෝන්මාදය,සොරකම් කිරීමෙට ඇති අසාමාන්‍ය කැමැත්ත.<ref name="Milner2008"/> |- |Lactophilia |පියයුරු වලින් කිරි උරාබීමේ කැමැත්ත<ref name="Scorolli2007"/> |- |Liquidophilia |ලිංගික අවයව ජලය තුල සැගවීමේ කැමැත්ත<ref name="Scorolli2007"/> |- |Maschalagnia |කිහිළ්ල වෙත ඇතිවන ලිංගික ආශාව.<ref name="aggrawal">{{Cite book|first=Anil|last=Aggrawal|title=Forensic and Medico-legal Aspects of Sexual Crimes and Unusual Sexual Practices|publisher=[[CRC Press]]|location=Boca Raton|isbn=1-4200-4308-0|ISBN=1-4200-4308-0|year=2009|pages=[https://books.google.com/books?id=uNkNhPZQprcC&pg=PA369 369–82]}}</ref> |- |Mazophilia |ස්ත්‍රීන්ගේ පියයුරු වෙත ඇති වන අසාමාන්‍ය ආශාව. |- |Masochism |අන් අය විසින් තමාට හිංසා පීඩා කරනු ලැබීමේ ආශාව.ස්වපීඩාකාමුකත්වය.<ref name="DSM"/> |- |Mechanophilia |Cars or other machines; also "mechaphilia."<ref>The American Century: Art and Culture, 1900-2000. </ref><ref>Self-Portrait of the Artist as a Monkey-Hand, by Paul Galvez. 2000 The MIT Press.</ref><ref>'Weirdly Beloved: Tales of Strange Bedfellows, Odd Couplings, and Love Gone Bad', Cynthia Ceilán. </ref> |- |Melolagnia |Music<ref name="sexcrimesandparaphilia6">{{Cite book|last=Hickey|first=Eric W.|title=Sex Crimes and Paraphilia|url=https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse|publisher=[[Pearson Education]]|year=2006|isbn=978-0-13-170350-6|ISBN=978-0-13-170350-6|page=[https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse/page/90 90]}}</ref> |- |Menophilia |Menstruation<ref name="Scorolli2007"/> |- |Metrophilia |Poetry<ref name="sexcrimesandparaphilia6"/> |- |Microphilia |Tiny beings.{{තහවුරු​ කරන්න}} |- |Morphophilia |Particular body shapes or sizes<ref name="Seto2000"/> |- |Mucophilia |Mucus<ref name="Scorolli2007"/> |- |Mysophilia |Dirtiness, soiled or decaying things<ref name="Milner2008"/> |- |Narratophilia |Obscene words<ref name="Milner2008"/> |- |Nasophilia |Noses<ref name="Scorolli2007">{{Cite journal|title=Relative prevalence of different fetishes|journal=Int. J. Impot. Res.|volume=19|issue=4|pages=432–7|year=2007|pmid=17304204|PMID=17304204|doi=10.1038/sj.ijir.3901547|DOI=10.1038/sj.ijir.3901547|url=}}</ref> |- |Necrophilia |Corpses<ref name="DSM"/><ref name="Milner2008">{{Cite book|editor=Laws DR & O'Donohue WT|last=Milner|first=JS|author2=Dopke CA|title=Sexual Deviance, Second Edition: Theory, Assessment, and Treatment|publisher=[[The Guilford Press]]|location=New York|year=2008|pages=[https://books.google.com/books?id=yIXG9FuqbaIC&pg=PA385 384–418]|isbn=1-59385-605-9|ISBN=1-59385-605-9|oclc=|OCLC=|doi=|DOI=|chapter=Paraphilia Not Otherwise Specified: Psychopathology and theory}}</ref><ref>{{Cite journal|title=Sexual attraction to corpses: a psychiatric review of necrophilia|journal=Bull Am Acad Psychiatry Law|volume=17|issue=2|pages=153–63|year=1989|pmid=2667656|PMID=2667656|doi=|DOI=|url=}}</ref> |- |Objectophilia |Specific inanimate objects<ref name="DSM"/> |- |Oculolinctus |Licking the eyeballs<ref name="The Guardian 14 June 2013">{{Cite news|last=Heritage|first=Stuart|title=Eyeball-licking: the fetish that is making Japanese teenagers sick|url=http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/shortcuts/2013/jun/14/eyeball-licking-fetish-japanese-teenagers-sick|accessdate=14 June 2013|access-date=14 June 2013|newspaper=The Guardian|date=14 June 2013|archive-date=14 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130614204529/http://www.guardian.co.uk/lifeandstyle/shortcuts/2013/jun/14/eyeball-licking-fetish-japanese-teenagers-sick|url-status=dead}}</ref> |- |Oculophilia |Eyes and activities directly relating to and/or involving the eyes. Voyeurism does not meet classification for this term. |- |Olfactophilia |Smells<ref name="Milner2008"/><ref name="Lovemaps"/> |- |Paraphilic infantilism |Dressing or being treated like a baby, also known as autonepiophilia<ref name="Lovemaps"/> or "adult baby syndrome";<ref><cite class="citation journal">Pate, JE; Gabbard, GO (2003). </cite></ref> considerable overlap with diaper fetishism<ref name="taormino">{{Cite news|url=http://www.villagevoice.com/2002-08-13/columns/still-in-diapers/|title=Still in Diapers|last=Taormino|first=T|date=2002-08-13|work=[[The Village Voice]]|access-date=2007-05-08|accessdate=2007-05-08|archive-date=2008-09-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080920143752/http://www.villagevoice.com/2002-08-13/columns/still-in-diapers/|url-status=dead}}</ref> |- |Partialism |Specific, non-genital body parts<ref name="DSM"/><ref name="Milner2008"/> |- |Pedophilia |Prepubescent children, also spelled ''paedophilia''; often confused with hebephilia, ephebophilia, and pederasty<ref name="DSM">{{Cite book|title=[[Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders]]: DSM-IV|publisher=[[American Psychiatric Association]]|location=Washington, DC|year=2000|pages=|isbn=0-89042-025-4|ISBN=0-89042-025-4|oclc=|OCLC=|doi=|DOI=}}</ref><ref>{{Cite book|isbn=1-55970-426-8|ISBN=1-55970-426-8|last=Krafft-Ebing|first=R|origyear=1886|year=1998|title=Psychopathia sexualis: A medico-forensic study (1998 translation by Franklin S. Klaf|author-link=Richard von Krafft-Ebing|authorlink=Richard von Krafft-Ebing|publisher=[[Arcade Publishing]]|page=408|url=https://books.google.com/books?id=nzr8Tw7xcsUC&pg=PA408}}</ref> |- |Peodeiktophilia |Exposing one's penis<ref name="Money1984"/> |- |Pedovestism |Dressing like a child<ref name="Lawrence2006">{{Cite journal|last=Lawrence|first=AA|year=2006|title=Clinical and theoretical parallels between desire for limb amputation and gender identity disorder|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2006-06_35_3/page/263|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|volume=35|pages=263–278|doi=10.1007/s10508-006-9026-6|DOI=10.1007/s10508-006-9026-6|pmid=16799838|PMID=16799838|issue=3}}</ref> |- |Podophilia |Feet<ref name="Hickey">{{Cite book|ref=harv|last=Hickey|first=Eric W.|title=Sex Crimes and Paraphilia|url=https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse|publisher=[[Pearson Education]]|year=2006|isbn=978-0-13-170350-6|ISBN=978-0-13-170350-6|page=[https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse/page/165 165]}}</ref> |- |Pictophilia |Pornography or erotic art, particularly pictures<ref name="Milner2008"/><ref name="Lovemaps">{{Cite book|author=Money, John|title=Lovemaps: Clinical Concepts of Sexual/Erotic Health and Pathology, Paraphilia, and Gender Transposition in Childhood, Adolescence, and Maturity|url=https://archive.org/details/lovemapsclinical0000mone|publisher=[[Prometheus Books]]|location=Buffalo, N.Y|year=1988|pages=|isbn=0-87975-456-7|ISBN=0-87975-456-7|oclc=|OCLC=|doi=|DOI=}}</ref> |- |Piquerism |Piercing the flesh of another person, most commonly by stabbing or cutting the body with sharp objects<ref name="Davis">{{Cite book|last=Davis|first=MS|title=The concise dictionary of crime and justice|publisher=[[SAGE Publications]]|year=2002|isbn=0-7619-2176-1|ISBN=0-7619-2176-1|page=[https://books.google.com/books?id=SJDW9iDS_a0C&pg=PA196#v=onepage&q&f=false 196]}}</ref> |- |Plushophilia |Stuffed toy animals (Plushies).<ref>{{Cite news|url=http://articles.latimes.com/2001/jun/04/news/cl-6207|work=Los Angeles Times|title=Once Seen as Taboos, Sexual Fetishes Are Gaining Acceptance|first=Kathleen|last=Kelleher|date=2001-06-04|accessdate=2010-05-22|access-date=2010-05-22}}</ref> |- |Pygophilia |Buttocks,<ref>{{Cite book|last=Hickey|first=Eric W.|title=Sex crimes and paraphilia|year=2006|publisher=Pearson Education|page=84|access-date=May 14, 2011|accessdate=May 14, 2011|url=https://books.google.com/books?id=xBUEAQAAIAAJ&q=pygophilia&dq=pygophilia&hl=en&ei=MGmuTcGCPIfksQOAnLGSAw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=6&ved=0CD0Q6AEwBQ}}</ref> as in a highly atypical sexual interest focused on the buttocks. |- |Pyrophilia |Fire<ref>{{Cite journal|pmid=2961431|PMID=2961431|title=Fire fetishism, diagnostic and clinical implications: A review of two cases|url=https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-psychiatry_1987-08_32_6/page/459|journal=Canadian Journal of Psychiatry|volume=32|issue=6|year=1987|pages=459–462}}</ref> |- |Raptophilia |Committing rape, possibly consensual rape fantasy<ref name="Lovemaps"/> |- |Sadism |Inflicting pain on others<ref name="DSM"/> |- |Salirophilia |Soiling or dirtying others<ref name="Milner2008"/> |- |Sexual fetishism |Nonliving objects<ref name="DSM"/> |- |Somnophilia |Sleeping or unconscious people<ref name="Milner2008"/><ref name="Lovemaps"/> |- |Sophophilia |Learning<ref name="sexcrimesandparaphilia5">{{Cite book|last=Hickey|first=Eric W.|title=Sex Crimes and Paraphilia|url=https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse|publisher=[[Pearson Education]]|year=2006|isbn=978-0-13-170350-6|ISBN=978-0-13-170350-6|page=[https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse/page/86 86]}}</ref> |- |Sthenolagnia |Muscles and displays of strength<ref name="Scorolli2007"/> |- |Stigmatophilia |Body piercings and tattoos<ref name="Money1984"/><ref name="Scorolli2007"/> |- |Symphorophilia |Witnessing or staging disasters such as car accidents<ref name="Money1984"/> |- |Telephone scatologia |Obscene phone calls, particularly to strangers; also known as telephonicophilia<ref name="DSM"/><ref name="Lovemaps"/> and scatophilia<ref name="sexcrimesandparaphilia4">{{Cite book|last=Hickey|first=Eric W.|title=Sex Crimes and Paraphilia|url=https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse|publisher=[[Pearson Education]]|year=2006|isbn=978-0-13-170350-6|ISBN=978-0-13-170350-6|page=[https://archive.org/details/sexcrimesparaphi0000unse/page/88 88]}}</ref> |- |Teratophilia |Deformed or monstrous people<ref name="Aggrawal2008">{{Cite book|url=https://books.google.com/?id=uNkNhPZQprcC&pg=PA381&dq=Teratophilia&cd=4#v=onepage&q=Teratophilia|title=Forensic and Medico-Legal Aspects of Sexual Crimes and Unusual Sexual Practices|last=Aggrawal|first=Anil|author-link=Anil Aggrawal|authorlink=Anil Aggrawal|publisher=[[CRC Press]]|year=2008|isbn=1-4200-4308-0|ISBN=1-4200-4308-0}}</ref> |- |Toucherism |Touching an unsuspecting, non-consenting person with the hand<ref>Freund, K. (1990). </ref> |- |Toxophilia |Archery<ref name="sexcrimesandparaphilia6"/> |- |Transvestic fetishism |Wearing clothes associated with the opposite sex; also known as transvestism<ref name="DSM"/> |- |Transvestophilia |A transvestite sexual partner<ref name="Lovemaps"/> |- |Trichophilia |Hair<ref name="Scorolli2007"/> |- |Troilism |Cuckoldism, watching one's partner have sex with someone else, possibly without the third party's knowledge<ref name="Seto2000">{{Cite book|editor=Hersen M; Van Hasselt VB|title=Aggression and violence: an introductory text|url=https://archive.org/details/aggressionviolen0000unse_d5c1|publisher=[[Allyn & Bacon]]|location=Boston|year=2000|pages=[https://archive.org/details/aggressionviolen0000unse_d5c1/page/198 198]–213|isbn=0-205-26721-1|ISBN=0-205-26721-1|oclc=|OCLC=|doi=|DOI=|last=Seto|first=MC|author2=Barbaree HE|chapter=Paraphilias}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Wernik|first=U|year=1990|title=The nature of explanation in sexology and the riddle of triolism.|journal=Sexual Abuse: A Journal of Research and Treatment|volume=3|issue=1|pages=5–20|doi=10.1007/BF00849719|DOI=10.1007/BF00849719}}</ref> |- |Urolagnia |Urination, particularly in public, on others, and/or being urinated on. Also referred to as "water sports"<ref name="DSM"/><ref name="Milner2008"/><ref name="Lovemaps"/><ref name="Seto2000"/> |- |Vampirism |Blood<ref>{{Cite journal|last=Vanden Bergh|first=RL|author2=Kelly JF|year=1964|title=Vampirism: A review with new observations|journal=[[Archives of General Psychiatry]]|volume=11|issue=5|pages=543–547|url=http://archpsyc.ama-assn.org/cgi/content/summary/11/5/543|pmid=14208658|PMID=14208658|doi=10.1001/archpsyc.1964.01720290085012|DOI=10.1001/archpsyc.1964.01720290085012|doi_brokendate=2015-01-01}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Prins|first=H|year=1985|title=Vampirism—A clinical condition|pmid=4016482|PMID=4016482|journal=[[British Journal of Psychiatry]]|volume=146|issue=6|pages=666–668|doi=10.1192/bjp.146.6.666|DOI=10.1192/bjp.146.6.666}}</ref> |- |Vorarephilia | The idea of one person or creature eating or being eaten by another; usually swallowed whole, in one piece<ref name="brathwaite">{{Cite book|author=Brenda Brathwaite|title=Sex in Video Games|publisher=Charles River Media|location=London|isbn=1-58450-459-5|ISBN=1-58450-459-5|format=pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070927180711/http://www.charlesriver.com/resrcs/chapters/1584504595_1stChap.pdf|url=http://www.charlesriver.com/resrcs/chapters/1584504595_1stChap.pdf|chapter=Defining sex|archivedate=2007-09-27|access-date=2013-09-26|accessdate=2013-09-26}}</ref> |- |Voyeurism |Watching others while naked or having sex, generally without their knowledge; also known as scopophilia or scoptophilia<ref name="DSM"/><ref name="Seto2000"/> |- |Zoophilia |Animals<ref name="DSM"/><ref name="Milner2008"/><ref name="Lovemaps"/> |- |Wet and messy fetishism |Messy situations, including, but not limited to, being pied, gunged or covered in mud |- |Zoosadism |Inflicting pain on or seeing animals in pain<ref>{{Cite journal|last=Williams|first=CJ|author2=Weinberg MS|year=2003|title=Zoophilia in Men: A study of sexual interest in animals|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2003-12_32_6/page/523|doi=10.1023/A:1026085410617|DOI=10.1023/A:1026085410617|journal=[[Archives of Sexual Behavior]]|volume=32|pages=523–535|pmid=14574096|PMID=14574096|issue=6}}</ref> |} == මේවාත් බලන්න == * Courtship disorders * Erotic target location errors * List of technical terms for nonparaphilic sexual interests * Lovemaps * Perversion * [[භීතිකා ලැයිස්තුව|List of phobias]] == යොමුව == {{Reflist|2}} [[ප්‍රවර්ගය:පරිවර්තනය වෙමින් පවතින ලිපි]] 0zks9g4wzhgfnflffp6grcjq282v7b1 ටූටන්ඛාමූන් 0 70373 800138 797237 2026-09-25T05:06:02Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800138 wikitext text/x-wiki {{for|ජෑස් ඇල්බමය|ටූටන්ඛාමූන් (ඇල්බමය)}} {{Redirect|ටුට් රජ}} {{pp-move-indef|small=yes}} {{pp-vandalism|small=yes}} {{ SpecialChars | compact = | special = ඊජිප්තු රූපාක්ෂර | fix = Help:Multilingual_support | characters = [[ඊජිප්තු රූපාක්ෂර]] }} {{Infobox pharaoh |name = ටූටන්ඛාමූන් |alt_name = ටුටන්ඛාමන්, ටුටන්ඛාටන්, ටුටන්ඛාමොන්<ref>{{cite book|first=Peter A. |last=ක්ලේටන්|title=ක්රෝනිකල් ඔෆ් ද ෆේරෝස්: ද රීන්-බයි-රීන් රෙකෝඩ් ඔෆ් ද රූලර්ස් ඇන්ඩ් ද ඩයිනාස්ටීස් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට්|page=128|publisher=[[තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්]]|year=2006|isbn=0-500-28628-0}}</ref> බොහෝවිට නිභුරෙරෙයා විය හැක ([[අමර්ණ ලිපි]]වල සඳහන්) |image = File:CairoEgMuseumTaaMaskMostlyPhotographed.jpg |caption = [[ටූටන්ඛාමූන්ගේ වෙස්මුහුණ|ටූටන්ඛාමූන්ගේ අවමංගල වෙස්මුහුණ]] |reign = ක්‍රි.පූ. 1332 –1323 පමණ |dynasty = [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|18වන රාජවංශය]] |predecessor = [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]] හෝ [[නෙෆර්නෙෆරුආටන්]] |successor = [[ආයි]] (ඥාති මුත්තණුවන්) |spouse = [[අන්ඛෙසෙනමුන්]] (අර්ධ-සොයුරිය සහ නෑනා) |notes = බලන්න [[#නාමයන්|නාමයන්]] |children = මළදරු දියණියන් දෙදෙනෙක් |father = [[අක්නාටන්]]<ref name=assoc>[http://news.yahoo.com/s/ap/ml_egypt_king_tut ෆ්‍රේල් බෝයි-කිං ටුට් ඩයිඩ් ෆ්‍රොම් මැලේරියා, බ්‍රෝකන් ලෙග්] පෝල් ස්කෙම් විසිනි, ඇසෝෂියේටඩ් ප්‍රෙස්. 16 පෙබරවාරි 2010. {{wayback|url=http://news.yahoo.com/s/ap/ml_egypt_king_tut|date=20100227090409|df=y}}</ref> |mother ="[[ලාබාල යුවතිය]]" |birth_date = ක්‍රි.පූ. 1341 පමණ |death_date = ක්‍රි.පූ. 1323 පමණ (18වන වියේ [[පමණ|ප.]]) |burial = [[KV62]] |monuments = }} '''ටූටන්ඛාමූන්''' ({{IPAc-en|ˌ|t|uː|t|ə|n|k|ɑː|ˈ|m|uː|n}};<ref name="Collins">{{cite web|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/tutankhamun?showCookiePolicy=true|title=ටූටන්ඛාමුන් ඕ ටූටන්ඛාමෙන්|accessdate=24 සැප්තැම්බර් 2014|publisher=කොලින්ස් ශබ්දකෝෂය|date=n.d.}}</ref> සමගාමීව ''ටූටෙන්ඛ්-'', ''-අමෙන්'',<ref>උච්චාරණය: {{IPAc-en|ˌ|t|uː|t|ən|ˈ|k|ɑː|m|ɛ|n}}. ({{cite web|url=http://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/tutankhamun?showCookiePolicy=true|title=ටූටන්ඛාමූන් ඕ ටූටන්ඛාමෙන්|accessdate=24 සැප්තැම්බර් 2014|publisher=කොලින්ස් ශබ්දකෝෂය|date=n.d.}})</ref> ''-අමොන්,[[අමුන්]]'' යනුවෙන් ද හඳුන්වයි) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඊජිප්තුවේ [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|18වන රාජවංශයේ]] සිටි [[පාරාවෝ|පාරාවෝවරයෙකි]]. (රාජ්‍ය. ක්‍රි.පූ. 1332–1323 පමණ; [[ඊජිප්තු කාලානුකමය|සම්මත කාලානුක්‍රමය]] අනුව) ඔහු රාජ්‍ය පාලනය කළේ [[ඊජිප්තුවේ ඉතිහාසය|ඊජිප්තු ඉතිහාසයේ]] [[නව රාජධානිය]] හෙවත් නව අධිරාජ්‍ය යුගය යනුවෙන් හැඳින්වුණු යුගයේ ය. ඔහුගේ තොරතුරු අනාවරණයෙන් පසුව ඔහුව කටවහරේ '''ටුට් රජ''' යනුවෙන් ප්‍රචලිත විය. ඔහුගේ මුල් නාමය "[[ආටන්]]ගේ ජීවමාන ප්‍රතිබිම්බය" යන අරුතැති '''ටූටන්ඛාටන්''' යන්නයි. නමුත් ටූටන්ඛාමුන් යන්නෙහි අරුත "[[අමුන්]]ගේ ජීවමාන ප්‍රතිබ්ම්බය" යන්නයි. [[ඊජිප්තු රූපාක්ෂර|රූපාක්ෂරවලින්]] ටූටන්ඛාමූන් යන නාමය සාමාන්‍යයෙන් ලියන ලද්දේ අමෙන්-ටුට්-අන්ඛ් ලෙසයි. එයට හේතුව එකල ලේඛන සම්ප්‍රදායයේදී ගෞරවය හැඟවීම පිණිස දිව්‍යමය නාමයක් පාඨයක මුලට යෙදීමයි.<ref>{{cite book|last=සෝසිච්|first=කාල්-තියොඩෝර්|title=හයිරොග්ලිෆ්ස් විතවුට් මිස්ට්‍රි|publisher=යුනිවර්සිටි ඔෆ් ටේකසාස් ප්‍රෙස්|location=ඔස්ටින්|year=1992|pages=30–31|url=http://www.utexas.edu/utpress/books/zauhie.html|isbn=978-0-292-79804-5}}</ref> [[අමර්ණ ලිපි]]වල සඳහන් ''නිභුරෙරෙයා'' රජු ටූටන්ඛාමූන් යැයි යෝජනා වී ඇත. එසේම පුරාතන ඉතිහාසඥයකු වූ [[මැනතෝ]] විසින් සඳහන් කොට ඇති වසර නවයක් රාජ්‍ය පාලනය කළේ යැයි පැවසෙන රතෝටිස් රජු ද මොහු වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. මේ පිළිබඳ [[ජොසෆස්|ෆ්ලේවියස් ජොසෆස්]]ගේ මැනතෝගේ ''විස්තරය'' නැමැති සංස්කරණයේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|url=http://www.phouka.com/pharaoh/egypt/history/KLManetho.html|title=වැනතෝ'ස් කිං ලිස්ට්}}</ref> 1922දී [[හොවාඩ් කාටර්]] සහ [[ජෝජ් හර්බට්, කාර්නවන්හි 5වන අර්ල්වරයා|ජෝජ් හර්බට්]]<ref>{{cite web|url=http://www.highclerecastle.co.uk/egypt/egyptintro.html|title=ද ඊජිප්ටියන් එක්සිබිෂන් ඇට් හයික්ලෙයා කාස්ට්ල්|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100903153628/http://www.highclerecastle.co.uk/egypt/egyptintro.html|archivedate=3 සැප්තැම්බර් 2010|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2013}}</ref><ref>හවාස්, සාහි ඒ.; ''ද ගෝල්ඩ්න් ඒජ් ඔෆ් ටූටන්ඛාමූන්: ඩිවයින් මයිට් ඇන්ඩ් ස්ප්ලෙන්ඩර් ඉන් ද නිව් කිංඩම්''. ඇමරිකන් යුනිවර්සිටි ඉන් කයිරෝ ප්‍රෙස්, 2004.</ref> විසින් ටූටන්ඛාමූන්ගේ [[KV62|නොඉඳුල් සොහොන්ගැබ]] අනාවරණය කරගන්නා ලදී. මෙම සොහොන්ගැබ ලොව පුරා ඉමහත් ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. මෙය [[පුරාතන ඊජිප්තුව]] පිළිබඳ මහජන උනන්දුව වැඩිකරලීමට හේතු විය. දැනට [[ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇති [[ටූටන්ඛාමුන්ගේ වෙස්මුහුණ]] ජනප්‍රිය සංකේතයක් බවට පත්ව තිබේ. ඔහුගේ සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ පුරාවස්තු ලොව පුරා ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. 2010 පෙබරවාරි මස [[DNA පරීක්ෂාව|DNA පරීක්ෂාවලින්]] සනාථ වූයේ ඔහු [[අක්නාටන්]] (KV55 මමිය) ගේ පුත්‍රයා බවයි. ඔහුගේ මව අක්නාටන්ගේ සොහොයුරියක සහ භාර්යාවක (KV35YL මමිය) වූ අතර, ඇගේ නාමය නොදනී. නමුත් ඇගේ ‍දේහය යැයි හඳුනාගත් මමියක් [[KV35]] සොහොන්ගැබෙන් සොයාගත් අතර, එය "[[ලාබාල යුවතිය]]" යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබයි.<ref name="Hawass2010">{{cite journal|last=හවාස්|first=සාහි|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=185393|title=ඇන්සෙස්ට්‍රි ඇන්ඩ් පැතොලොජි ඉන් කිං ටූටන්ඛාමුන්'ස් ෆැමිලි|work=[[JAMA (ජර්නලය)|ඇමරිකානු වෛද්‍ය සංවිධානයේ ජර්නලය]]|date=17 පෙබරවාරි 2010|volume=303|number=7|pages=638–647|url-status=live|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2013|display-authors=ඇතුළු පිරිස|doi=10.1001/jama.2010.121|pmid=20159872}}</ref> ටූටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබ කැනීමට දායක වූ කිහිප දෙනකු "අද්භූත" අයුරින් මියයාම හේතුවෙන් [[පාරාවෝවරුන්ගේ ශාපය]] නැමැති මතයක් පැතිර ගියේ ය.<ref>{{cite web|title=ඩිගිං අප් ට්‍රබල්: බීවෙයාර් ද කර්ස් ඔෆ් කිං ‍ටූටන්ඛාමූන්|url=http://www.theguardian.com/artanddesign/jonathanjonesblog/2014/jul/23/mummy-curse-legend-discovering-tutankhamun-ashmolean-museum|website=[[ද ගාඩියන්]]}}</ref> ==දිවිය== [[File:Mannequin of Tutankhamun.jpg|thumb|upright|සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ ළමා රජුගේ දැවමය උඩුකය රුව]] [[File:Anuk.PNG|thumb|upright|[[අන්ඛෙසෙනමෙන්]]ගේ මල් භාරගන්නා ටූටන්ඛාමූන්]] ටූටන්ඛාමූන් යනු යනු [[අක්නාටන්]] (මුල් නම IVවන අමෙන්හොටෙප්) රජුට දාව අක්නාටන්ගේ සොයුරියක<ref name="autogenerated640">{{cite journal|last=හවාස්|first=සාහි|url=http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=185393|title=ඇන්සෙස්ට්‍රි ඇන්ඩ් පැතොලොජි ඉන් කිං ටූටන්ඛාමූන්' ෆැමිලි|work=[[JAMA (ජර්නලය)|ඇමරිකානු වෛද්‍ය සංවිධානයේ ජර්නලය]]|date=17 පෙබරවාරි 2010|volume=303|number=7|pages=640–641|url-status=live|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2013|display-authors=ඇතුළු පිරිස}}</ref> හෝ ඔහුගේ නෑනාවරියකට උපන් පුත්‍රයෙකි.<ref>{{cite news|last=පවල්|first=ඇල්වින්|title=අ ඩිෆරන්ට් ටේක් ඔන් ටුට්|url=http://news.harvard.edu/gazette/story/2013/02/a-different-take-on-tut/?utm_source=SilverpopMailing&utm_medium=email&utm_campaign=02.12.13.xxx%2520%281%29|accessdate=12 පෙබරවාරි 2013|newspaper=හාවර්ඩ් ගැසට්|date=12 පෙබරවාරි 2013}}</ref> කුමාර අවධියේ ඔහු හැඳින්වුණේ ටූටන්ඛාටන් යන නාමයෙනි.<ref>{{cite web|url=http://history.memphis.edu/murnane/Van_Dijk.pdf|title=ද ඩෙත් ඔෆ් මෙකෙටාටන්|author=ජැකොබස් වැන් ඩිජ්ක්|format=PDF|accessdate=2 ඔක්තෝබර් 2008|page=7}}</ref> ක්‍රි.පූ. 1333දී සිහසුනට පත්වන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු නවයක් හෝ දහයක් වන්නට ඇත. අනතුරුව ඔහු නෙබ්ඛෙපෙරුරේ යන සිහසුන් නාමය ආරූඪ කරගත්තේ ය.<ref>{{cite web|title=ක්ලාස්රූම් ටියූටෝරියල්ස්: ද මැනි නේම්ස් ඔෆ් කිං ටූටන්ඛාමූන්|url=http://carlos.emory.edu/PDF/Classroom_TUTorial_Names_of_Tut.pdf|format=pdf|website=[[මයිකල් සී. කාලෝස් කෞතුකාගාරය]]|accessdate=10 ජූලි 2013}}</ref> ඔහුගේ [[කිරි මව]] [[මේයා (හෙදිය)|මේයා]] නැමැති කාන්තාවක බව [[සකාරා]]හි ඇගේ සොහොන්ගැබෙහි සඳහන් වේ.<ref>{{cite web|title=ඊජිප්ට් අප්ඩේට්: රෙයාර් ටූම්බ් මේ හැව් බීන් ඩිස්ට්‍රෝයිඩ්|url=http://news.sciencemag.org/2011/02/egypt-update-rare-tomb-may-have-been-destroyed|work=සයන්ස් මැග්|accessdate=1 නොවැම්බර් 2013}}</ref> ඔහුගේ ගුරුවරයා බොහෝ විට [[සෙනෙඩ්ජෙම් (18වන රාජවංශය)|සෙනෙඩ්ජෙම්]] වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. රාජ්‍යත්වයට පත්වූ පසු ඔහු සිය අර්ධ-සොයුරියක වූ අන්ඛෙසෙන්පාටන්ව විවාහ කරග්තතේ ය. ඇය පසුකලෙක ඇගේ නාමය [[අන්ඛෙසෙනමුන්]] ලෙස වෙනස් කරගත්තා ය. ඔවුනට දියණියන් දෙදෙනකු විය. නමුත් ඒ දෙදෙනාම මළ දරු උපත් ය.<ref name="Hawass2010" /> 2011දී ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණු [[X-කිරණ පරිගණකගත තීරු ප්‍රතිබිම්බකරණය|පරිගණකගත තීරු ප්‍රතිබිම්බකරණ]] අධ්‍යයන අනුව අනාවරණය වූයේ ඔහුගේ එක් දියණියක් මියගොස් ඇත්තේ ගර්භනීභාවයේ 5-6 මාසවලදී බවත්, අනෙක් දියණිය ගර්භනීභාවයේ 9වන මාසයේ පමණ බවත් ය. මෙම මමීවල සහජ අසාමාන්‍යතාවන් හෝ මරණයට නිශ්චිත හේතුවක් දක්නට ලැබුණේ නැත.<ref>හවාස්, සාහි සහ සලීම්, සහාර් එන්. "මමීෆයිඩ් ඩෝටර්ස් ඔෆ් කිං ටූටන්ඛාමූන්: ආකියොලොජිකල් ඇන්ඩ් සීටී ස්ටඩීස්." ''ද ඇමරිකන් ජර්නල් ඔෆ් රොන්ට්ජනොලොජි'' 2011. වෙළු. 197, අං. 5, පිටු. W829–836.</ref> ===රාජ්‍ය සමය=== ඔහුගේ වයස සලකා බලන විට, රජුට ඉතා බලවත් උපදේශකවරුන් සිටින්නට ඇත. මේ අතර සෙන්පති [[හොරෙම්හෙබ්]] (ප්‍රධාන අමාත්‍ය ආයිගේ බෑනා විය හැක. එසේම ආයිගේ අනුප්‍රාප්තිකයා ද වේ) සහ ප්‍රධාන අමාත්‍ය [[ආයි]] (ටූටන්ඛාමූන්ගෙන් පසු සිහසුනට පත්වූ) ද සිටින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. හොරෙම්හෙබ් සඳහන් කොට ඇත්තේ රජු විසින් තමන්ව "භූමියේ අධිපති" ලෙස පත්කර නීතිය පවත්වා ගැනීම උදෙසා ප්‍රවේණි කුමරු ලෙස නම්කළ බවයි. එසේම ලාබාල රජු කෝපගන්නා විට ඔහුව සංසිඳුවීමට ඔහුට පැවති හැකියාව ද එහි සඳහන් කොට ඇත.<ref>බූත්; පි. 86–87</ref> සිය තෙවන රාජ්‍ය වර්ෂයේ, සිය උපදේශකයන්ගේ බලපෑම මත ටූටන්ඛාමූන් විසින් සිය පියාගේ සමයේ සිදුකළ ඇතැම් වෙනස්කම් අවලංගු කරන ලදී. ඔහු [[ආටන්]] දෙවිඳු ඇදහීම අවලංගු කොට, [[අමුන්]] දෙවිඳුන් ප්‍රධාන දේවතාවා ලෙස නම්කළේ ය. අමුන් දේව වන්දනාවට වූ තහනම ඉවත් කෙරුණු අතර, එහි පූජකයන්ගේ සම්ප්‍රදායික වරප්‍රසාද යළි ලබාදෙන ලදී. රාජ්‍යයේ අගනුවර නැවත [[තීබ්ස්, ඊජිප්තුව|තීබ්ස්]] වෙත ගෙන යන ලදී. මේ හේතුවෙන් [[අක්ටාටන්]] නගරය වල්බිහි විය.<ref>[[එරික් හෝර්නන්ග්]], ''අක්නාටන් ඇන්ඩ් ද රිලිජන් ඔෆ් ලයිට්'', පරිවර්තනය ඩේවිඩ් ලෝර්ටන්, ඉතකා, නිව් යෝක්: කෝර්නෙල් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 2001, ISBN 0-8014-8725-0.</ref> මෙකල අමුන් වන්දනාව සවිමත් කරමින් ඔහු සිය නාමය ටූටන්ඛාමූන් ලෙස වෙනස් කරග්තතේ ය. එහි අරුත "අමුන්ගේ ජීවමාන ප්‍රතිබිම්බය" යන්නයි. සිය ප්‍රතිෂ්ඨාපනයේ කොටසක් ලෙස රජු නව ගොඩනැගිලි ව්‍යාපෘති සඳහා මුලපිරී ය. මේ අතර තීබ්ස්හි [[කාර්නැක්]] දෙවොලේ අමුන් දෙවිඳුට පුද කළ දේවස්ථානයක් ද වේ. බොහෝ ස්මාරක ඉදි වූ අතර, ඔහුගේ සොහොන්ගැබේ ද්වාරයේ ඇති ශිලාලේඛනයක සඳහන් වන්නේ රජු "සිය දිවිය ගෙවූයේ දෙවිවරුන්ගේ රූ ආදර්ශයට ගනිමින් බවයි". සම්ප්‍රදායික උත්සව සැමරීම යළි ආරම්භ විය. මේ අතර [[අපිස් ගවයා]], [[හොරෙමැඛෙට්]] සහ [[ඔපෙට් උත්සවය|ඔපෙට්]] සැමරුම් උත්සව ද විය. ඔහුගේ ප්‍රතිෂ්ඨාපන ශිලාවේ මෙසේ සඳහන් වේ: {{quote|දෙවිවරුන්ගේ සහ දෙවඟනන්ගේ දෙවොල් ... නටබුන් වී තිබිණි. ඒවායේ පූජාස්ථාන ජනශුන්‍ය වී වල්බිහි වී ගියේ ය. එහි අභයභූමි විද්‍යාමාන නොවූ අතර, අංගණයන් මාර්ග ලෙස භාවිතා විය ... දෙවිවරු මෙම භූමිය කෙරෙහි පිටපාන්නට වූහ ... කිසිවකු දෙවියන්ගේ උපදෙස් පතා යාඥා කළහොත් ඔහුට කිසිදා පිළිතුරක් නොලැබෙනු ඇත.<ref>{{cite book|last=හාට්|first=ජෝජ්|title=ඊජිප්ටියන් මිත්ස්|url=https://archive.org/details/egyptianmyths00hart|publisher=යුනිවර්සිටි ඔෆ් ටෙක්සාස් ප්‍රෙස්|year=1990|page=[https://archive.org/details/egyptianmyths00hart/page/47 47]|isbn=0-292-72076-9}}</ref>}} අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයෙන් පසු රාජ්‍යය ආර්ථිකව දුර්වල වෙමින් පැවති අතර අවුල් සහගත තත්ත්වයක පැවතිණි. සෙසු රාජ්‍ය සමග රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික සබඳතා නොසලකා හැර තිබිණි. ටූටන්ඛාමූන් එම රාජ්‍ය, විශේධයෙන්ම [[මිටැනි]]ය සමග සබඳතා නැවත ප්‍රතිෂ්ඨාපනයට අපේක්ෂා කළේ ය. ඔහු ලද සාර්ථකත්වය, ඔහුගේ සො‍හොන්ගැබේ තිබී හමුවූ විවිධ රටවල්වලින් හිමි වූ ත්‍යාගවලින් පෙනේ. ඔහු සබඳතා වැඩිදියුණු කරගැනීමට උත්සාහ දැරුව ද, [[නුබියානුවෝ|නුබියානුවන්]] සහ [[ආසියාතිකයෝ|ආසියාතිකයන්]] අතර ඇති වූ සටන් පිළිබඳ තීබ්ස්හි ඔහුගේ මතකාගාර දෙවොලේ සඳහන්ව ඇත. ඔහුගේ සොහොන්ගැබේ සන්නාහ පැවති අතර, යුධ ආක්‍රමණ සඳහා උචිත හකුලන මේස ද දක්නට ලැබිණි. කෙසේනමුත් යොවුන් වියේ පසුවුවත්, ඔහුගේ කායික අසාමාන්‍යතා හේතුවෙන් ඇවිදීම පිණිස සැරයටියක් භාවිතා කිරීමට සිදු වූ බව පෙනේ. (ඔහු මිය යන විට වයස අවුරුදු 19කි) ඉතිහාසඥයන් අනුමාන කරන්නේ ඔහු පෞද්ගලිකව එම සටන්වලට සහභාගී නොවන්නට ඇති බවයි.<ref name="Hawass2010" /><ref>බූත්; පිටු. 129–130</ref> ===සෞඛ්‍යය සහ පෙනුම=== {{See also|ටූටන්ඛාමූන්ගේ වාර්ගික අනන්‍යතාව}} [[File:Mummy of Tutankhamun.jpg|thumb|සියලු ආභරණ ඉවත් කරන ලදුව, ටූටන්ඛාමූන්ගේ මමිය වර්තමානයේ [[රජුන්ගේ නිම්නයරජුන්ගේ නිම්නයේ]] ඔහුගේ [[KV62]] සොහොන් කුටියේ තැන්පත් කොට ඇත.]] ටූටන්ඛාමූන් කෘෂ සිරුරක් සහිත පුද්ලයකු වූ අතර දළ වශයෙන් 180 cm (අඩි 5 අඟල් 11) ක පමණ උසකින් යුක්ත විය.<ref>[http://www.sciencedaily.com/releases/2006/11/061128084450.htm "රේඩියෝලොජිස්ට්ස් අටෙම්ට් ටු සෝල්ව් මිස්ට්‍රි ඔෆ් ටුට්'ස් ඩෙමයිස්"] - ScienceDaily.com තුළිනි.</ref> ඔහුට විශාල ඉදිරි [[කෘන්තක]] දත් පිහිටා තිබූ අතර, [[තුත්මොසීය]] රාජකීය පෙළපතේ ප්‍රධාන ලක්ෂණයක් වූ පහළ හනුවේ දත් මතින් ඉහළ හනුවේ දත් පිහිටන ලක්ෂණය ද දක්නට ලැබිණි. 2007 සැප්තැම්බර් සහ 2009 ඔක්තෝබර් අතර කාලයේ, ටූටන්ඛාමූන් රජුගේ පවුල හඳුනාගැනීමේ ව්‍යාපෘතියේ දී විවිධ මමීවල මානවවිද්‍යාත්මක, විකිරණ විද්‍යාත්මක සහ ප්‍රවේණි විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සිදුකෙරිණි. එම පර්යේෂණ මගින් හෙළිවූයේ ටූටන්ඛාමූන්ට ද "යන්තම් බෙදුණු තල්ලක්" ඇති බවයි.<ref>{{cite news|first=බ්‍රයන්|last=හැන්ඩ්වර්ක්|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2005/03/0308_050308_kingtutmurder.html|title=කිං ටුට් නොට් මර්ඩර්ඩ් වයලන්ට්ලි, සීටී ස්කෑන්ස් ෂෝ|publisher=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් නිව්ස්|date=8 මාර්තු 2005|page=2|url-status=live|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2013}}</ref> එසේම මඳ වහයෙන් [[පැතිකුදය]] ද පැවතී ඇති බව (මෙහි දී කශේරුව සාමාන්‍ය පිහිටුමෙන් පැත්තකට නෙරා යයි) අනාවරණය විය. ටූටන්ඛාමූන්ගේ සිරුර අධ්‍යයනයේ දී පෙනී ගොස් ඇත්තේ අස්ථි පටකයේ විපන්‍යය හේතුවෙන් වම් පාදය විකෘතිව පැවතී ඇති බවයි. මෙම ආබාධය හේතුවෙන් ටූටන්ඛාමූන්ට ඇවිදීමේ දී සැරයටියක් භාවිත කරන්නට සිදු වන්නට ඇත. ඔහුගේ සොහොන්ගැබේ තිබී සැරයටි විශාල සංඛ්‍යාවක් හමුව තිබීමෙන් මෙය පැහැදිළි වේ.<ref name="news.nationalgeographic.com">{{cite web|url=http://news.nationalgeographic.com/news/2010/02/100216-king-tut-malaria-bones-inbred-tutankhamun/|title=කිං ටුට් වෝස් ඩිසේබ්ල්ඩ්, මැලේරියල්, ඇන්ඩ් ඉන්බ්‍රෙඩ්, DNA ෂෝස්|work=nationalgeographic.com}}</ref> ටූටන්ඛාමූන්ගේ මමියේ DNA පරීක්ෂාවල දී, [[මැලේරියාව|මැලේරියා]] රෝගකාරක පරපෝෂිතයාගේ DNA ද සොයාගැනීමට විද්‍යාඥයෝ සමත් වූහ. මෙම රෝගය පිළිබඳ දැනට පවතින පැරණිතම ජාන විද්‍යාත්මක සාක්ෂිය මෙයයි. එහි දී මැලේරියා පරපෝෂී ප්‍රභේද එකකට වඩා හමු විය. මේ හේතුවෙන් ටූටන්ඛාමූන් බහුවිධ මැලේරියා ආසාදනයන්ගෙන් පෙළුණු බව පෙනී යයි. ''[[නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් (සඟරාව)|නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්]]'' වාර්තාව අනුව, "මැලේරියාව හේතුවෙන් ටූටන්ඛාමූන්ගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය බිඳ වැටෙන්නට ඇත. එය පාදයේ ආබාධය සුවවීමට බාධාවක් වන්නට ඇත. මේ සාධක සමග, 2005දී විද්‍යාඥයින් විසින් අනාවරණය කරගත් ආකාරයට ඔහුගේ ඌර්වස්ථියේ බිඳීම හේතුවෙන් අවසානයේ රජු මිය යන්නට ඇත."<ref name="news.nationalgeographic.com"/> ===පෙළපත=== 2008දී, පර්යේෂක කණ්ඩායමක් විසින් ටූටන්ඛාමූන් සහ ඔහුගේ පවුලේ සෙසු සාමාජිකයන්ගේ මමීකෘත ශේෂයන් ආශ්‍රයෙන් DNA පර්යේෂණයක් සිදුකරන ලදී. මෙම DNA නියැදිවල ප්‍රතිඵල අනුව අනාවරණය වූයේ ඔහුගේ පියා [[අක්නාටන්]] බවත්, ඔහුගේ මව අක්නාටන්ගේ හඳුනන බිසෝවරුන්ගෙන් අයකු නොවන බවත්, නමුත් අක්නාටන්ගේ සොයුරියන් පස්දෙනාගෙන් අයකු බවත් ය. මෙම අධ්‍යයනයේ දී භාවිතා වූ ක්‍රමවේද මතභේදයට තුඩු දී ඇත.<ref>''නේචර්'' 472, 404-406 (2011); මාර්ගස්ථ ප්‍රකාශනය 27 අප්‍රේල් 2011; [http://www.nature.com/news/2011/110427/full/472404a.html සැබෑ සබැඳය]</ref><ref>NewScientist.com; ජනවාරි 2011; [http://www.newscientist.com/article/dn20014-royal-rumpus-over-king-tutankhamuns-ancestry.html රෝයල් රම්පස් ඕවර් කිං ටූටන්ඛාමූන්'ස් ඇන්සෙස්ට්‍රි]</ref> පර්යේෂක කණ්ඩායම වාර්තා කළේ ටූටන්ඛාමූන්ගේ පියා වූ [[KV55]] සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ මමියේ හිමිකරු‍, [[අමෙන්හොටෙප් III|IIIවන අමෙන්හොටෙප්ගේ]] පුත්‍රයා වීමට 99.99%ක සම්භාවිතාවක් ඇති බවයි.<ref>{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/hawass-text/5|title=කිං ටුට්'ස් ෆැමිලි සීක්‍රට්ස්|work=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්|date=සැප්තැම්බර් 2010|accessdate=11 ඔක්තෝබර් 2010}}</ref> මෙම ලාබාල රජුගේ මව DNA පරීක්ෂණයේ දී '[[ලාබාල යුවතිය (මමිය)|ලාබාල යුවතිය]]' (KV35YL) යනුවෙන් හඳුන්වන මමියේ හිමිකාරිණිය බව පැහැදිළි විය. ඇගේ මමිය සොයාගැනුණේ KV35 සොහොන්ගැබේ කුටියක [[ටියේ|ටියේ රැජිනගේ]] මමිය අසල තිබී ය. ඇගේ DNA පරීක්ෂාවෙන් ද සනාථ වූයේ ටූටන්ඛාමූන්ගේ පියා මෙන්ම ඇය ද, IIIවන අමේනහොටෙල් සහ ටියේගේ දියණියක බවයි. මේ අනුව ටූටන්ඛාමූන්ගේ දෙමව්පියන් සොහොයුරා සහ සොයුරිය බව පැහැදිළි විය.<ref>{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/hawass-text/7|title=කිං ටුට්'ස් ෆැමිලි සීක්‍රට්ස්|work=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්|date=සැප්තැම්බර් 2010|accessdate=11 ඔක්තෝබර් 2010}}</ref> ටියේ රැජින රාජ මාලිගයේ විශාල දේශපාලන බලයක් ඉසිලූ අතර, ඇය සිය සැමියාගේ මරණින් පසු සිය පුත්‍රයාට උපදේශකවරියක ලෙස කටයුතු කළා ය. ඇතැම් ජාන විද්‍යාඥයන් මෙම සොයාගැනීම් පිළිබඳ සැකපහළ කරමින් පවසන්නේ "මෙහි විශ්ලේෂණ ක්‍රමවේද නුසුදුසු බවයි."<ref>{{cite web|url=http://archaeologynewsnetwork.blogspot.com/2011/01/dna-experts-disagree-over-tutankhamun.html|title=DNA එක්ස්පර්ට්ස් ඩිසැග්‍රී ඕවර් ටූටන්ඛාමුන්'ස් ඇන්සෙස්ට්‍රි|publisher=පුරාවිද්‍යා පුවත් සේවය|date=22 ජනවාරි 2011|accessdate=24 පෙබරවාරි 2011}}</ref> දත්ත අසම්පූර්ණ වුවත්, අධ්‍යයනය අනුව පෙනීයන්නේ ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබේ තිබී හමුවූ එක් මමීකෘත භ්‍රෑණයක් ඔහුගේ දරුවකු විය හැකි බවයි. මේ වනතෙක් [[KV21]] සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ කාන්තා මමී ද්විත්වය පිළිබඳ අනාවරණය කරගෙන ඇති තොරතුරු අසම්පූර්ණ ය.<ref>{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/hawass-text/9|title=කිං ටුට්'ස් ෆැමිලි සීක්‍රට්ස්|work=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්|date=සැප්තැම්බර් 2010|accessdate=11 ඔක්තෝබර් 2010}}</ref> ඒ අතුරින් KV21A නැමැති මමිය බොහෝ විට එම ළදරුවන්ගේ මව විය හැකි බව පෙනේ. එසේ නම් ඇය ටූටන්ඛාමූන්ගේ බිසව වන අන්ඛෙසෙනමුන් වනු ඇත. ඉතිහාසය අනුව ඇය අක්නාටන්ගේ සහ [[නෙෆර්ටිටි]]ගේ දියණියයි. ඒ අනුව ඇය ඇගේ සැමියාගේ අර්ධ-සොයුරිය ද වේ. මෙසේ සහාභිජනන පිළිවෙතේ ප්‍රතිඵලය ලෙස බිහිවන දරුවන්ගේ ජානමය විකෘතිතා හේතුවෙන් ඔවුනට ජීවත් වන්නට ඉඩ‍ නොලැබෙන අවස්ථා ද දක්නට ලැබේ. ===මරණය=== ටූටන්ඛාමූන්ගේ අවසන් කාලය පිළිබඳ සඳහන් වාර්තා හමුනොවේ. ටූටන්ඛාමූන්ගේ මරණයට හේතුව කුමක් ද යන්න වාදවිෂයයක් බවට පත්ව ඇත. ප්‍රධාන අධ්‍යයන මගින් ඔහුගේ මරණයට විවිධ හේතූන් දැක්වීමට උත්සාහ දරා ඇත. [[හාවර්ඩ්]] ක්ෂුද්‍රජීව විද්‍යාඥ රැල්ෆ් මිචෙල් විසින් සොයාගන්නා ලද්දේ ඔහුගේ භූමදානය ඉක්මණින් සිදුකොට ඇති බවකි. මිචෙල් වාර්තා කළේ ටූටන්ඛාමූන්ගේ භූමදාන කුටීරයේ බිත්තිවල ඇති විසිතුරු කළ බිත්තිවල දක්නට ලැබෙන අඳුරු දුඹුරු පැහැ ලපවලට හේතුව, එහි තීන්ත වේලීමටත් පෙර දේහය භූමදාන කිරීම විය හැකි බවයි.<ref>{{cite web|url=http://www.history.com/news/was-king-tut-buried-in-a-hurry|title=වෝස් කිං ටුට් බරීඩ් ඉන් අ හරි?|work=History.com}}</ref> ටූටන්ඛාමූන් ඝාතනය වූ බවට ඇති මතයන් සැකකටයුතු වුවත්, ඔහුගේ මරණය හදිසි අනතුරක් බව සාමාන්‍ය පිළිගැනීමයි. 2005දී සිදුකළ [[CT පරිලෝකනය]]ක දී පෙනීගොස් ඇත්තේ, ඔහු පාදයේ සංකීර්ණ අස්ථි බිඳීමකින් පීඩා විඳ ඇති බවයි.<ref>{{cite web|last=හවාස්|first=සාහි|title=Tutankhamon, segreti di famiglia|url=http://www.nationalgeographic.it/dal-giornale/2010/09/03/news/tutankhamon_segreti_di_famiglia-96415/|work=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්|accessdate=2 ජූනි 2013}}</ref> ඔහුගේ මරණයට මඳ කලකට පෙර, ඔහුගේ පාදය ආසාදනය වී ඇත. 2010දී සිදුකළ DNA විශ්ලේෂණයෙන් පෙනීගොස් ඇත්තේ ඔහුගේ සිරුර තුළ මැලේරියා රොගකාරක පැවතී ඇති බවයි. මේ හේතුවෙන් [[මැලේරියාව]] සහ [[කොහ්ලර්ගේ රෝගය|කොහ්ලර්ගේ රෝගය II]] නිසා ඔහු මියගිය බවට විශ්වාස කෙරිණි.<ref>{{cite news|last=රොබට්ස්|first=මිචෙල්|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/health/8516425.stm|date=16 පෙබරවාරි 2010|accessdate=12 මාර්තු 2010|publisher=BBC නිව්ස්|title='මැලේරියා' කිල්ඩ් කිං ටූටන්ඛාමූන්}}</ref> 2010 ජූනි මස, ජර්මන් විද්‍යාඥවරුන් ප්‍රකාශ කළේ ඔහු මියගියේ [[දෑකැති සෛල රක්තහීනතාව|දෑකැති සෛල රෝගයෙන්]] බවට සාක්ෂි ඇති බවයි. කෙසේනමුත්, වෙනත් විද්වත්හු මෙම සමයුග්මක දෑකැති සෛල රෝගය පිළිබඳකල්පිතය ප්‍රතික්ෂේප කළහ.<ref>{{cite journal|url=http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs13149-010-0095-3|journal=බුල් සොක් පැතොල් එක්සොට්|date=දෙසැම්බර් 2010|volume=103|pages=346–347|title=ටූටන්ඛාමූන් ඇන්ඩ් සික්ල්-සෙල් ඇනීමියා|last=පේස්|first=ජේ. එෆ්.|url-status=live|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2013|pmid=20972847|doi=10.1007/s13149-010-0095-3|issue=5, අංක 5}}{{Link note|note=සාරාංශය|date=සැප්තැම්බර් 2012}}</ref> මේ සඳහා ඔවුන් පාදක කරගත්තේ 5වන විය ඉක්මවා සිටීමත්, [[අස්ථිවිපන්‍යය|අස්ථිවිපන්‍යයේ]] ව්‍යාප්තිය අනුව එය දෑකැති-සෛල රක්තහීනතාවට වඩා ෆ්‍රයිබර්ග්-කොහ්ලර් සහලක්ෂණයේ අවස්ථාවක් බැවිනි.{{citation needed|reason=maybe link to an article that discusses sickle cell anemia and it's relation to osteonecrosis|date=May 2015}} 2005දී පුරාවිද්‍යාඥයින්, විකිරණවේදීන් සහ ජාන විද්‍යාඥයින් විසින් මමියේ CT පරිලෝකන සිදු කරමින් මෙහෙයවන ලද පරීක්ෂණයෙන් පෙනී ගියේ ඔහු පෙර සිතූ පරිදි මියගොස් ඇත්තේ හිසට සිදු වූ පහර දීමකින් නොවන බවයි.<ref name="hawass">{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/hawass-text|title=කිං ටුට්' ෆැමිලි සීක්‍රට්ස්|work=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්|date=සැප්තැම්බර් 2010|url-status=live|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2013}}</ref> නව CT ප්‍රතිබිම්බ අනුව පෙනී ගොස් ඇත්තේ මෙවන් ව්‍යාභිචාර විවාහ මගින් උපත ලබන දරුවන් අතර සහජ විකෘතිතා බහුල බවයි. සහෝදර-සහෝදරි විවාහ මගින් හානිකර ජානවල ද්විත්ව පිටපත් ආවේණිගත වන හෙයින්, මෙවන් විවාහවලින් බිහිවන දරුවන් ජාන විකෘතිතාවන් පෙළෙන බව පැහැදිළි ය.<ref name="bates1">{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-1251731/King-Tutankhamuns-incestuous-family-revealed.html|title=අන්මාස්ක්ඩ්: ද රියල් ෆේසස් ඔෆ් ද ක්‍රිප්ල්ඩ් කිං ටූටන්ඛාමූන් (හූ වෝක්ඩ් විත් අ ක්‍රේන්) ඇන්ඩ් හිස් ඉන්සෙස්ට්‍යුවස් පේරන්ට්ස්|location=ලන්ඩන්|newspaper=ඩේලි මේල්|first=ක්ලෙයාර්|last=බේට්ස්|date=20 පෙබරවාරි 2010}}</ref> එසේම ඔහුට සහජ ආබාධයක් ලෙස අර්ධව බෙදුණු තල්ලක් තිබූ බවට සැක කෙරේ.<ref>{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/hawass-text/8|title=කිං ටුට්'ස් ෆැමිලි සීක්‍රට්ස්|work=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්|date=සැප්තැම්බර් 2010|accessdate=11 ඔක්තෝබර් 2010}}</ref> ඔහුගේ අකල් මරණයට හේතු වූ සෙසු රෝග ලෙස පහත රෝග ද යෝජනා වී තිබිණි. ඒවා නම්: [[මාර්ෆන් සහලක්ෂණය]], විල්සන්-ටර්නර් [[X-ප්‍රතිබද්ධ මානසික ඌන වර්ධනය|X-ප්‍රතිබද්ධ මානසික ඌන වර්ධන]] සහලක්ෂණය, ෆ්‍රෝහ්ලිච් සහලක්ෂණය ([[මේදලිංගික දුෂ්තර්පණය]]), [[ක්ලයින්ෆෙල්ටර් සහලක්ෂණය]], [[ඇන්ඩ්‍රජන් අසංවේදී සහලක්ෂණය]], [[ඇරෝමැටේස් අතිරික්ත සහලක්ෂණය]] සමග සංයුක්ත වූ ශරීය [[craniosynostosis]] සහලක්ෂණය, [[ඇන්ට්ලී-බික්ස්ලර් සහලක්ෂණය]] ‍හෝ එහි ප්‍රභේදයක්,<ref>{{cite journal|journal=[[JAMA (ජර්නලය)|JAMA]]|date=17 පෙබරවාරි 2010|number=7|volume=303|pages=667–668|title=කිං ටූටන්ඛාමූන්, මොඩර්න් මෙඩිකල් සයන්ස්, ඇන්ඩ් ද එක්ස්පෑන්ඩිං බවුන්ඩ්‍රීස් ඔෆ් හිස්ටොරිකල් ඉන්ක්වයරි|last=මර්කල්|first=එච්.|url=http://jama.ama-assn.org/content/303/7/667.extract|url-status=live|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2013|doi=10.1001/jama.2010.153}}</ref> සහ [[ශංඛක කණ්ඩික අපස්මාරය]] වැනි රෝග තත්ත්වයි.<ref name="epilepsy">{{cite news|url=http://abcnews.go.com/blogs/health/2012/09/14/mystery-of-king-tuts-death-solved/<!--Original cite: http://news.yahoo.com/mystery-king-tuts-death-solved-231623455--abc-news-health.html-->|title=මිස්ට්‍රි ඔෆ් කිං ටුට්'ස් ඩෙත් සෝල්ව්ඩ්?|work=[[ABC නිව්ස්]]|last=රොසන්බෝම්|first=මැතිව්|date=14 සැප්තැම්බර් 2012|url-status=live|accessdate=21 ඔක්තෝබර් 2013}}</ref> [[යෙහියා ගැඩ්]] සහ [[සොමේයා ඉස්මයිල්]] යන කයිරෝවේ [[ජාතික පර්යේෂණ ආයතනය|ජාතික පර්යේෂණ ආයතනයේ]] ඊජිප්තු පර්යේෂකයන්ගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් [[කයිරෝ විශ්වවිද්‍යාලය|කයිරෝ විශ්වවිද්‍යාලයේ]] වෛද්‍ය පීඨයේ අශ්රෆ් සලිම් සහ [[සහාර් සලීම්]]ගේ මෙහයවීම මත වැඩිදුර CT පරිලෝකන සිදුකරන ලදී. අන්තර්ජාතික විශේෂඥයන් තිදෙනකු මේ සඳහා උපදේශකයන් ලෙස කටයුතු කරන ලදී. මේ තිදෙනා නම්: ජර්මනියේ, ටූබින්ජන්හි [[එබර්හාඩ් කාල්ස් විශ්වවිද්‍යාලය|එබර්හාඩ් කාල්ස් විශ්වවිද්‍යාලයේ]] කාස්ටන් පුෂ්; ඉතාලියේ [[බොසන් යුරෝපීය ඇකඩමිය|EURAC-බොල්සානෝහි අයිස් මිනිසා සහ මමී සඳහා වූ ආයතනයේ]] ඇල්බට් සින්ක්;<ref>{{cite web|url=http://www.eurac.edu/en/research/institutes/iceman/pages/default.aspx?AspxAutoDetectCookieSupport=1|title=EURAC රිසර්ච් – රිසර්ච් – ඉන්ස්ටිටියුට්ස් – ඉන්ස්ටිටියුට් ෆෝ මමීස් ඇන්ඩ් ද අයිස්මෑන්|publisher=Eurac.edu|accessdate=11 ඔක්තෝබර් 2010}}</ref> සහ [[බොල්සානෝ මධ්‍යම රෝහල|බොල්සානෝ මධ්‍යම රෝහලේ]] පෝල් ගොස්ට්නර් නම් අයයි.<ref>{{cite web|url=http://ngm.nationalgeographic.com/2010/09/tut-dna/hawass-text/3|title=කිං ටුට්'ස් ෆැමිලි සීක්‍රට්ස්|work=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්|date=සැප්තැම්බර් 2010|accessdate=11 ඔක්තෝබර් 2010}}</ref> DNA ඇඟිගි සලකුණු විශ්ලේෂණය ඇතුළු සෙසු තාක්ෂණික ක්‍රම පාදක කරගත් STR විශ්ලේෂණය මගින්, ගයිනෙකොමැස්ටියාව සහ ක්‍රේනියෝසයිනොස්ටොසිස් (උදා. ඇන්ට්ලී-බික්ස්ලර් සහලක්ෂණය) හෝ මාර්ෆන් සහලක්ෂණය පිළිබඳ උපකල්පන ප්‍රතික්ෂේප විය. නමුත් ටූටන්ඛාමූන්ගේ පවුලේ අසාමාන්‍යතාවන් ඔහු තුළ සාන්ද්‍රගත වූ බව සාක්ෂියකි. කොහ්ලර්ගේ රෝගය II වැනි ඇතැම් රෝග ලක්ෂණ ටූටන්ඛාමූන් තුළ හඳුනාගැනිණි. ඔහුගේ මරණයට තනි හේතුවක් බල නොපෑ බව පෙනේ. ''[[ප්ලැස්මෝඩියම් ෆැල්සිපාරුම්|Plasmodium falciparum]]'' පරපෝෂිතයා සඳහා විශේෂිත STEVOR, AMA1, හෝ MSP1 ජාන සඳහා සිදුකළ ජාන පරීක්ෂාවේ දී ටූටන්ඛාමූන්ගේ මමිය ඇතුළු මමී 4ක තිබී [[මැලේරියාව|මැලේරියා]] රෝග ලක්ෂණ අනාවරණය විය.<ref name="Hawass2010" /> කෙසේනමුත්, මරණය කෙරෙහි මේවායේ දායකත්වය බෙහෙවින් මතභේදයට තුඩු දී ඇත. පෙර සඳහන් කළ පරිදි, පර්යේෂක කණ්ඩායම විසින් ඔහුව කිහිප වරක්ම මැලේරියා රෝගකාරක පරපෝෂිතයන් මගින් ආසාදනය වී ඇති බව DNA පරීක්ෂාව මගින් අනාවරණය කරගන්නා ලදී. මැලේරියාව හේතුවෙන් රුධිර සංසරණ කම්පනයක් හෝ දේ‍හයේ මාරාන්තික ප්‍රතිශක්ති ප්‍රතිචාර ඇතිවිය හැකි ය. මේ තත්ත්වයන් මරණයට පවා හේතුවිය හැක. ටූටන්ඛාමූන් අස්ථි රෝගයකින් පීඩා විඳ ආබාධිත තත්වයට පත්ව තිබුණ ද, එය මරණයට හේතුවූවා විය නොහැක. "ඇතැම්විට ඔහු වෙනත් [සහජ ආබාධ] නිසා පීඩා විඳින්නට ඇත. අනතුරුව මැලේරියාව උග්‍ර වීමෙන් හෝ අනතුරකින් පාදය බිඳීම හේතුවෙන් දේහයට එම අපහසුතාව දරා සිටිය නොහැකි වන්නට ඇත" යනුවෙන් ඊජිප්තු ශ්‍රේෂ්ඨ පුරාවස්තු මණ්ඩලයේ සභාපති, පුරාවිද්‍යාඥ [[සාහි හවාස්]] සඳහන් කරයි. වෛද්‍යවිද්‍යාත්මක අනාවරණ පරීක්ෂා කොට බැලීමේ දී පෙනීගියේ ඔහු මෘදු ඔටු සහ පැති කුදය, [[pes planus]], දකුණු පාදයේ [[hypophalangism]] තත්ත්වය, වම් පාදයේ දෙවන සහ තෙවන පාදකූර්චෝපරී අස්ථිවල අස්ථි විපන්‍යය, මැලේරියාව සහ මරණයට මඳ කලකට පෙර දකුණු දණහිසෙහි සංකීර්ණ බිඳීමක් වැනි තත්ත්වයන්ගෙන් පෙළී ඇති බවයි.<ref name=Hussein2013>{{cite journal|last1=හුසේන්|first1=කේස්|last2=මායටින්|first2=එකැට්‍රිනා|last3=නර්ලිච්|first3=ඇන්ඩ්‍රියාස් ‍ජී.|title=පේලියෝපැතොලොජි ඔෆ් ද ජුවනයිල් ෆේරෝ ටූටන්ඛාමූන්—90ත් ඇනිවර්සරි ඔෆ් ඩිස්කවරි|journal=වර්චෝව්ස ආර්කිව්|date=2013|volume=463|issue=3|pages=475–479|doi=10.1007/s00428-013-1441-1|url=http://link.springer.com/article/10.1007/s00428-013-1441-1}}</ref> 2013 වර්ෂයේ අගභාගයේ, ඊජිප්තුවේදියකු වූ ආචාර්ය ක්‍රිස් නෝන්ටන් සහ [[ක්‍රැන්ෆීල්ඩ් ආයතනය|ක්‍රැන්ෆීල්ඩ් ආයතනයේ]] විද්‍යාඥයන් විසින් ටූටන්ඛාමූන්ගේ "අතථ්‍ය මරණ පරීක්ෂණයක්" සංවිධානය කරන ලදී. ඔහුගේ සිරුරේ එක් පසෙක තුවාල රටාවක් දක්නට ලැබිණි. මෝටර් රථ-අනතුරු පරීක්ෂකයන් අනතුරුව රථ අනතුරු පිළිබඳ සමාකරණයක් සකසන ලදී. නොන්ටන් නිගමනය කළේ ටූටන්ඛාමූන් මියගියේ ඔහුගේ රථය අනතුරට ලක්වීමෙන් බවයි. රථයේ කොටස් ඔහුගේ දණහිස්, පර්ශු සහ ශ්‍රෝණියට හානි සිදුකිරීමට සමත් විය. එසේම නෝන්යන් හොවාඩ් කාටර්ගේ වාර්තාවක් වූ දේහය පිළිස්සී ඇති බවට වූ වාර්තාව ද උපයෝගී කරගත්තේ ය. මානව විද්‍යාඥ ආචාර්ය. රොබට් කොනලි සහ වෝහාරික පුරාවිද්‍යාඥ ආචාර්ය මැතිව් පොන්ටිං සමග එක්ව නෝන්ටන් පැවසූයේ මිනීපෙට්ටිය තුළ මුද්‍රා තබා තිබිය දී ටූටන්ඛාමූන්ගේ දේහය පිළිස්සී ඇති බවයි. එම්බාම් තෙල් ඔක්සිජන් සමග මිශ්‍ර වීමෙන් ලිනන් සමග රසායනික් ප්‍රතිකියාවක් සිදුවන්නට ඇත. එමගින් උෂ්ණත්වය 200°Cට වඩා ඉහළ යන්නට ඇත. නොන්ටන් පවසන්නේ, "අසම්පූර්ණ මමීකරණය හේතුවෙන් භූමදානයෙන් මඳ කලකට පසුව දේහය අන්පේක්ෂිත ලෙස ස්වයංසිද්ධව පිළිස්සෙන්නට ඇති බවයි."<ref>{{cite news|last=ඕවන්|first=ජොනතන්|url=http://www.independent.co.uk/news/science/solved-the-mystery-of-king-tutankhamuns-death-8919262.html|date=3 නොවැම්බර් 2013|accessdate=3 නොවැම්බර් 2013|work=ද ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්|title=සෝල්ව්ඩ්: ද මිස්ට්‍රි ඔෆ් කිං ටූටන්ඛාමූන්'ස් ඩෙත්}}</ref><ref>{{cite news|last1=ජෝසෆ්|first1=ක්ලෝඩියා|last2=වෙබ්|first2=සෑම්|url=http://www.dailymail.co.uk/sciencetech/article-2485675/Mummy-fried-Tutankhamuns-body-spontaneously-combusted-INSIDE-coffin-following-botched-embalming-job-died-speeding-chariot-accident.html|date=2 නොවැම්බර් 2013|accessdate=3 නොවැම්බර් 2013|work=ද ඩේලි මේල්|title=මමී-ෆ්‍රයිඩ්! ටූටන්ඛාමූන්'ස් බොඩි ස්පොන්ටේනස්ලි කම්බස්ටඩ් ඉන්සයිඩ් හිස් කොෆින් ෆලොවිං බොච්ඩ් එම්බාමිං ජොබ් ආෆ්ටර් හී ඩයිඩ් ඉන් ස්පීඩිං චැරියට් ඇක්සිඩන්ට්}}</ref> 2014දී පැවැත්වුණු වැඩිදුර පර්යේෂණයකින් පෙනීගියේ ඔහු මිය යන්නට ඇත්තේ රිය අනතුරකින් නොවන බවයි. පරිලෝකනයන්ගෙන් පෙනී ගියේ එකක් හැර හිස්ක‍බලේ සෙසු සියලු බිඳීම් සිදුව ඇත්තේ ඔහුගේ මරණින් පසුව බවයි. එසේම ඔහුගේ උපතේදීම ඔහුගේ පාදය අර්ධ වශයෙන් විකෘතිව පැවති බව අනාවරණය විය. මේ හේතුවේන ඔහුට ආධාරයක් නොමැතිව සිටගත් නොහැකි විය. මේ නිසා ඔහු රිය පැදවූයේ ද යන්න සැක සහිත ය. මේ මතයට ආධාර ලෙස ඔහුගේ සොහොන්ගැබේ තිබූ සැරයටි දැක්විය හැක. මේ නිසා විශ්වාස කෙරුණේ ඔහුගේ දෙමව්පියන් සොහොයුරා සහ සොහොයුරිය වීම නිසා ඇති වූ ජානමය විකෘතිතාවන්, බිඳුණු පාදය නිසා ඇති වූ සංකූලතාවන් සහ මැලේරියාව යන සියලු සාධකවල බලපෑම නිසා ඔහු මියයන්නට ඇති බවයි.<ref>{{cite news|last1=ජෝසෆ්|first1=ක්ලෝඩියා|last2=වෙබ්|first2=සෑම්|url=http://www.independent.co.uk/news/science/king-tutankhamun-did-not-die-in-chariot-crash-virtual-autopsy-reveals-9806586.html|title=කිං ටූටන්ඛාමූන් ඩිඩ් නොට් ඩයි ඉන් චැරියට් ක්‍රෑෂ්, වර්චුවල් ඔටොප්සි රිවීල්ස්|publisher=ද ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්|date=20 ඔක්තෝබර් 2014|accessdate=26 ඔක්තෝබර් 2014}}</ref><ref>{{cite news|last1=ජෝසෆ්|first1=ක්ලෝඩියා|last2=වෙබ්|first2=සෑම්|url=http://rt.com/news/199328-tutankhamun-pharaoh-egypt-death/|title=ටූටන්ඛාමූන් ඩයිඩ් ඔෆ් ඉල්නස්, නොට් ෆ්‍රොම් චැරියට් රේසිං|publisher=රෂියා ටුඩේ|date=25 ඔක්තෝබර් 2014|accessdate=26 ඔක්තෝබර් 2014}}</ref> ===ප්‍රතිඵලය=== [[File:Tutankhamun at Luxor temple.jpg|thumb|ලුක්සෝර්හි පිහිටි ටූටන්ඛාමූන් සහ අන්ඛෙසෙනමුන්ගේ ප්‍රතිමාවක්; මෙය අමර්ණ යුගයේ පාරාවෝවරුනට එරෙහිව දියත් වූ ''[[ඩැම්නේෂියෝ මෙමොරියේ]]'' ව්‍යාපාරයේ දී හානියට පත් විය.]] ටූටන්ඛාමූන්ගේ සහ ඔහුගේ නූපන් දරුවන් දෙදෙනාගේ මරණයත් සමග, තුත්මොසීය පෙළපත අවසන් විය. අමර්ණ ලිපි අනුව පෙනීයන්නේ වැන්දඹුවක් බවට පත්වූ ටූටන්ඛාමූන්ගේ බිරිඳ, [[සුපිලුලියුමා I|Iවන සුපිලුලියුමා]] නැමැති හිටයිට් රජුට ලිපියක් ලියමින් ඔහුගේ පුත්‍රයකු තමන්ට විවාහ කරදෙන් මෙන් ඉල්ලා ඇති බවයි. මෙම ලිපිවල ටූටන්ඛාමූන් මියගිය ආකාරය සඳහන් නොවේ. මෙම පණිවිඩයෙහි, අන්ඛෙසෙනමුන් පවසන්නේ තමන් බියට පත්ව සිටින බවත්, තමන් තමන්ගේම ජනයාගෙන් අයකු සමග විවාහ නොවන බවයි. කෙසේනමුත්, නව බිරිඳ වෙත යාමට පෙර සුපිලුලියුමාගේ පුත්‍රයා ඝාතනය විය. ඉන් මඳ කලකට පසු [[ආයි]] ටූටන්ඛාමූන්ගේ වැන්දඹුව විවාහ කරගෙන පාරාවෝ බවට පත් විය. රටවල් දෙක අතර යුද්ධයක් ඇති වූ අතර ඉන් ඊජිප්තුව පරාජයට පත් විය.‍<ref>කයිරෝ විශ්වවිදයාලයේ ජී. ඒ. ගබල්ලා සමග සම්මුඛ සාකච්ඡාව. "ද හිටයිට්ස්: අ සිවිලයිසේෂන් දැට් චේන්ජ්ඩ් ද වර්ල්ඩ්" සිනෙමා එපොච් විසිනි 2004. අධ්‍යක්ෂණය ටෝගාල ඔර්නෙක් විසිනි. වාර්තා වැඩසටහන.</ref> අන්ඛෙසෙනමුන්ගේ ඉරණම නොදනී. ආයිගේ දෙවන බිරිඳ වූ [[ටෙයි]] [[මහා රාජකීය බිරිඳ]] බවට පත්වූ පසු ඇය පිළිබඳ වාර්තා හමු නොවේ. ආයිගේ මරණින් පසු [[‍‍හොරෙම්හෙබ්]] සිහසුන පැහැරගෙන ඔහුට එරෙහිව ''[[ඩැම්නේෂියෝ මෙමොරියේ]]'' ආකාරයේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කළේ ය. ටූටන්ඛාමූන්ගේ පියා වූ අක්නාටන්, සුළු මව නෙෆර්ටිටි, එහුගේ බිරිය වූ අන්ඛෙසෙනමුන්, අර්ධ සොයුරියන් සහ සෙසු පවුලේ සාමාජිකයන් ද ඊට නතු විය. ටූටන්ඛාමූන්ට ද ඉන් ගැලවුමක් හිමි නොවිණි. එහිදී ඔහුගේ රූප සහ කාර්ටුෂයන් මකාදැමිණි. හොරෙම්හෙබ්ට දරුවන් නොසිටි අතර, ඔහු සිහසුන [[පරමෙසු]] හට පැවරී ය. පරමෙසු [[ඊජිප්තුවේ දහනවවන රාජවංශය|රැම්සෙසීය පාරාවෝ පෙළපත]] ආරම්භ කළේ ය. ==වැදගත්කම== ටූටන්ඛාමූන් [[පාරාවෝ]] හෙවත් රා දෙවියන්ගේ පුත් තනතුරට පත්වන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු නවයකි. ඔහු ආසන්න වශයෙන් වසර දහයක් පමණ රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළේ ය.<ref name=pennstate-pyramid>{{cite web|last1=රෙඩ්ෆෝර්ඩ්|first1=ඩොනල්ඩ් බී., PhD|last2=මැකෝලි|first2=මැරිසා|title=හව් වර් ද ඊජිප්ටියන් පිරමිඩ්ස් බිල්ට්?|url=http://www.rps.psu.edu/probing/pyramids.html|work=රිසර්ච්|publisher=ද පෙන්මිල්වේනියා ස්ටේට් යුනිවර්සිටි|accessdate=11 දෙසැම්බර් 2012}}</ref> ඓතිහාසික වශයෙන් ටූටන්ඛාමූන්ගේ සමය වැදගත් වන්නේ ඊජිප්තුව මේ සමයේ ලෝක බල ව්‍යාප්තියේ උච්චස්ථානයට ආසන්න ස්ථානයක පැතිර පැවති නිසාත්, ඔහු සිය පියා වූ අක්නාටන්ගේ විප්ලවවාදී ඒකදේවවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ ප්‍රතික්ෂේප කිරීමත් නිසායි.<ref>ඕඩි ග්‍රොස් ඩි බෙලර්, ''ටූටන්ඛාමූන්'', ප්‍රස්තාවනාව අලි මහර් සයිඩ් විසිනි, මොලියේ, ISBN 2-84790-210-4</ref> දෙවනුව රජුන්ගේ නිම්නයේ තිබී කාටර් විසින් අනාවරණය කරගත් ඔහුගේ සොහොන්ගැබ එතෙක් අතගසා නොතිබූ වඩාත් සම්පූර්ණතම පුරාතන ඊජිප්තු සොහොන්ගැබ වීම නිසාවෙනි. ටූටන්ඛාමූන්ගේ රාජ්‍ය සමය ඇරඹෙන විට, ඔහු ලාබාල වියේ පසු වූ බැවින් ඔහුගේ අමාත්‍ය මෙන්ම අනුප්‍රාප්තිකයා ද වූ ආයි විසින් රාජසභාවේ වැදගත් දේශපාලන තීරණ ගැනීම සිදුකරන්නට ඇත. එකල රජවරුන්ගේ මරණින් පසු මතකාගාර වන්දනාව හා ඒ හා සම්බන්ධ දේවස්ථාන ඔස්සේ ඔවුනට ගෞරව කිරීම සිදු විය. ටූටන්ඛාමූන් සිය රාජ්‍ය සමය තුළ දී මෙලෙස වන්දනාමානවලට ලක් විය.<ref>''ඔක්ස්ෆර්ඩ් ගයිඩ්: එසෙන්ෂල් ගයිඩ් ටු ඊජිප්ටියන් මිතොලොජි'', සංස්කාරක [[ඩොනල්ඩ් බී. රෙඩ්ෆෝර්ඩ්]], පි. 85, බර්ක්ලේ, ISBN 0-425-19096-X</ref> කාර්නැක් දෙවොලෙන් හමුවූ ශිලා පුවරුවක් [[අමුන්]]-[[රා]] දෙවිඳුන්ට පුදකර තිබීමෙන්, පෙනෙන්නේ එකල පාපකර්ම වෙනුවෙන් ඔහු සමාව පුදකළ දෙවියකු ලෙස සලකා ඇති බවයි. ඔහුව වන්දනා කෙරුණු දේවස්ථාන [[කවා, ඊජිප්තුව|කවා]] සහ [[නුබියාව|නූබියාවේ]] [[ෆරාස්]] වැනි දුරබැහැර ප්‍රදේශවලින් ද හමු වේ. [[කුෂ්හි ප්‍රතිරාජයා]]ගේ සොයුරියගේ පදවි නාමයෙහි මෙම දිව්‍යමය රජුට සම්බන්ධතාවක් දක්වා ඇත. මෙමගින් ඔහුගේ වන්දනාවෙහි වූ සර්වත්‍රභාවය පිළිබිඹු වේ.<ref>''ද බෝයි බිහයින්ඩ් ද මාස්ක්'', චාලට් බූත්, පි. 120, වන්වර්ල්ඩ්, 2007, ISBN 978-1-85168-544-8</ref> ==සොහොන්ගැබ== {{further information|KV62}} [[File:The Moment Carter Opens the Shrine.jpg|thumb|upright|භූමදාන කුටීරයේ දොරටු විවෘත කරන හොවඩ් කාටර් සහ සහායකයන් (මෙය 1923 සිදුවීම වෙනුවෙන් 1924දී කළ ප්‍රතිනිර්මාණයකි)]] ටූටන්ඛාමූන්ගේ දේහය භූමදානය කළ සොහොන්ගැබ ඔහුගේ තත්ත්වයට සාපේක්ෂව කුඩා බව පෙනී යයි. ඇතැම්විට ඔහුගේ මරණය අනපේක්ෂිත ලෙස සිදුවීම එයට හේතු වන්නට ඇත. මේ වනවිට ඔහු වෙනුවෙන් ඉදකෙරෙමින් පැවති විශාල රාජකීය සොහොන්ගැබේ වැඩ අවසන් නොවීම හේතුවෙන්, ඔහුව වෙනත් අයකුගේ සොහොන්ගැබක මිහිදන් කරන්නට ඇත. මෙහි දී මරණය සහ භූමදානය අතර දින 70හි සම්ප්‍රදායය අනුගමනය කරන්නට ඇත.<ref>"''ද ගෝල්ඩන් ඒජ් ඔෆ් ටූටන්ඛාමූන්: ඩිවයින් මයිට් ඇන්ඩ් ස්‍ප්ලෙන්ඩර් ඉන් ද නිව් කිංඩම්''", [[සාහි හවාස්]], පි. 61, ඇමරිකන් යුනිවර්සිටි ඉන් කයිරෝ ප්‍රෙස්, 2004, ISBN 977-424-836-8</ref> [[ටූටන්ඛාමූන්ගේ මමිය]] මේ වනවිට [[රජුන්ගේ නිම්නය|රජුන්ගේ නිම්නයේ]] ඔහුගේ සොහොන්ගැබ තුළ තැන්පත් කොට ඇත. 2007 නොවැම්බර් 4දින, එනම් කාටර්ගේ සොයාගැනීමෙන් වසර 85කට පසු මෙම 11 වියැති පාරාවෝවරයාගේ දේහය [[ලුක්සෝර්]]හි ඔහුගේ භූගත සොහොන්ගැබ වෙත රැගෙන යන ලදී. එහිදී ඔහුගේ ලිනන්වලින් වෙලූ මමිය රන් මිනීපෙට්ටියෙන් ඉවත්කොට, කාලගුණ තත්ත්ව පාලිත වීදුරු පෙට්ටියක් තුළ තැන්පත් කරන ලදී. මෙම වීදුරු ආවරණය යෙදූයේ සොහොන්ගැබට ඇතුළුවන සංචාරකයන් නිසා ඇති වන තෙතමනය සහ උෂ්ණත්වයෙන් මමිය වියෝජනය වන වේගය අවම කරලීමටයි.<ref>{{cite news|url=http://news.independent.co.uk/sci_tech/article3129650.ece|title=3,000 ඉයර්ස් ඕල්ඩ්: ද ෆේස් ඔෆ් ටූටන්ඛාටන්|author=මයිකල් මැකාර්ති|date=5 ඔක්තෝබර් 2007|newspaper=[[ද ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්]]|location=ලන්ඩන්|access-date=2016-12-10|archive-date=2007-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20071105155115/http://news.independent.co.uk/sci_tech/article3129650.ece|url-status=dead}}</ref> අතීතයේ ඔහුගේ සොහොන්ගැබ දෙවතාවක්වත් සොරුන්ගේ ග්‍රහණයට ලක්වන්නට ඇත. නමුත් සොරකම් කොට ඇති දෑ (ඉක්මණින් නරක්වනසුලු තෙල් සහ සුවඳ විලවුන්) සහ සොහොන්ගැබ ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කොට ඇති ආකාරය සැලකිල්ලට ගැනීමේ දී, මෙම සොරකම් මූලික භූමදානයෙන් මාස කිහිපයක් තුළ සිදුවන්නට ඇති බව පෙනේ. ක්‍රමයෙන්, සොහොන්ගැබ පිහිටි ස්ථානය සැඟව යන්නට වූයේ එය යාබද සොහොන්ගැබ්වල ගල්කැබලිවලින් වැසී යාම නිසායි. මේවා ගොඩගැසූ ඒවා හෝ ගංවතුරින් රැගෙන ආ ගල් කැබලි වන්නට ඇත. ඉන් වසර කිහිපයකට පසු, සොහොන්ගැබේ දොරටුව ඉදිරිපිට කම්කරු කුටි ඉදිවිණි. නමුත් මෙම ස්ථානය පිළිබඳ කිසිවකු දැනසිටියේ නැත. [[ඊජිප්තුවේ විසිවන රාජවංශය|20වන රාජවංශය]] අවසානය වන විට රජුන්ගේ නිම්නයේ භූමදාන ස්ථානවල ක්‍රමයෙන් කොටස් ගළවීම සිදු විය. නමුත් ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබ ඔවුනට හමුවී නැත. ඇතැම්විට ඒ සඳහා එම සොහොන්ගැබ අතුරුදන් වූ බවට වූ විශ්වාසය හෝ රජුගේ නාමය අමතකව යාම හේතුවන්නට ඇත. වසර ගණනාවක සිට "[[පාරා‍වෝවරුන්ගේ ශාපය]]" (සිය අලෙවිය වැඩිකරගැනීමේ අරමුණින් මෙය පතුරුවන ලද්දේ පුවත්පත් විසිනි<ref>{{cite book|last=හැන්කී|first=ජූලි|title=අ පැෂන් ෆෝ ඊජිප්ට්: ආතර් වෙයිගෝල්, ටූටන්ඛාමූන් ඇන්ඩ් ද 'කර්ස් ඔෆ් ද ෆේරෝස්'|url=https://archive.org/details/passionforegypt00juli|publisher=ටෝරිස් පාර්ක් ‍පේපර්බැක්ස්|year=2007|pages=[https://archive.org/details/passionforegypt00juli/page/3 3]–5|isbn=978-1-84511-435-0}}</ref>) පිළිබඳ දූසමාන ආරංචි පැතිර ගියේ ය. මෙයට හේතුවූයේ එම සොහොන්ගැබවට ඇතුළු වූ කිහිප දෙනකු අකාලයේ මිය යාමයි. නමුත් අධ්‍යයනයකින් පෙන්වා දුන්නේ සොහොන්ගැබ සහ මිනී පෙට්ටිය විවෘත කරන විට එයට පුද්ගලයින් 58ක් දායක වූ බවත්, දශකයක් තුළ මියගියේ ඉන් අටදෙනකු පමණක් බවත් ය. සෙසු සියල්ලෝම ජීවත්ව සිටියහ. පසුකලෙක 1939දී හොවාඩ් කාටර් [[ලිම්ෆෝමාව|ලිම්ෆෝමා]] රෝගයෙන් මියයන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 64කි.<ref name="VernonSkeptical">ඩේවිඩ් වී. වර්නන්; ''ස්කෙප්ටිකල් – අ හෑන්ඩ්බුක් ඔෆ් ස්‍යුඩෝසයන්ස් ඇන්ඩ් ද පැරානෝමල්'' තුළ, සංස්. [[ඩොනල්ඩ් ලේකොක්]], [[ඩේවිඩ් වර්නන් (ලේඛක)|ඩේවිඩ් වර්නන්]], [[කොලින් ග්‍රෝව්ස්]], [[සයිමන් බ්‍රවුන් (කර්තෘ)|සයිමන් බ්‍රවුන්]], ඉමේජ්ක්‍රාෆ්ට්, කැන්බරා, 1989, ISBN 0-7316-5794-2, පි. 25.</ref><ref>[http://www.touregypt.net/featurestories/curse.htm ඊජිප්ට්: ද මමී ‍කර්ස් ඔෆ් ‍ටූටන්ඛාමූන් - ටුවර් ඊජිප්ට්]</ref> මෙහි අවසන් සාමාජිකයා වූ ඇමරිකානු පුරාවිද්‍යාඥ [[ජේ. ඕ. කිනමන්]] 1961දී මියගියේ එම සිදුවීමෙන් වර්ෂ 39කට පසුවයි.<ref>"ඩෙත් ‍ක්ලේම්ස නෝටඩ් බිබ්ලිකල් ආකියොලොජිස්ට්", ''ලෝඩි නිව්ස්-සෙන්ටිනල්'', 8 සැප්තැම්බර් 1961, සම්ප්‍රවේෂණය 9 මැයි 2014 [http://news.google.com/newspapers?nid=2245&dat=19610908&id=SBgzAAAAIBAJ&sjid=tTIHAAAAIBAJ&pg=5252,4998913]</ref> ===උල්කාශ්ම සිරිය=== {{main article|ටූටන්ඛාමූන්ගේ උල්කාශ්ම යකඩ සිරි තලය}} 2016 ජූනි මස, වාර්තාවක් මගින් පෙන්වා දුන්නේ ටූටන්ඛාමූන් පාරාවෝවරයා සමග භූමදානය කොට තිබූ සිරිය [[ටූටන්ඛාමූන්ගේ යකඩ සිරි තලය|යකඩ උල්කාශ්මයකින්]] සැදි බවයි. එහි ලෝහ (යකඩ, නිකල් සහ කොබෝල්ට්) අනුපාතය ඒ අසල පිහිටි [[ඛර්ගා ක්ෂේමභූමිය]] අනුව නම්කළ උල්කාශ්මයට සමානත්වයක් දැක්වී ය. මෙම සිරියේ ලෝහ එම උල්කා ප්‍රවාහයෙන් ලබාගත්තකැයි විශ්වාස කෙරේ.<ref name="20160601_ABC">[http://www.abc.net.au/news/2016-06-02/king-tutankhamun-buried-with-dagger-made-of-space-iron/7470736 කිං ටූටන්ඛාමූන් බරීඩ් විත් ඩැගර් මේඩ් ඔෆ් ස්පේස් අයන්, ස්ටඩි ෆයින්ඩ්ස්], [[ABC නිව්ස් ඔන්ලයින්]], 2 ජූනි 2016</ref><ref name=danielax>{{cite journal|title=ද මීටියොරිටික් ඔරිජින් ඔෆ් ටූටන්ඛාමූන්'ස් අයන් ඩැගර් බ්ලේඩ්|journal=මීටියොරිටික්ස් ඇන්ඩ් ප්ලැනටරි සයන්ස්|publisher=විලී ඔන්ලයින්|doi=10.1111/maps.12664|year=2016|last1=කොමෙලි|first1=ඩැනියලා|last2=ඩි ඔරේසියෝ|first2=මැසිමෝ|last3=ෆොල්කෝ|first3=ලුයිජි, ඇතුළු පිරිස|bibcode=2016M&PS..tmp..331C}}"අර්ලි වීව් (මුද්‍රිත සංස්කරණය අන්තඃකරණයට පෙර මෙම වාර්තාවේ මාර්ගස්ථ වාර්තාව ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි)".</ref><ref name=declanx>{{cite news|last=වොල්ෂ්|first=ඩික්ලැන්|title=කිං ටුට්’ස් ඩැගර් මේඩ් ඔෆ් ‘අයන් ෆ්‍රොම් ද ස්කයි,’ රිසර්චර්ස් සේ|newspaper=[[ද නිව් යෝක් ටයිම්ස්]]|location=NYC|quote=...මෙම තලයේ යකඩ, නිකල් සහ කොබෝල්ට් සංයුතිය ආසන්න වශයෙන් උතුරු ඊජිප්තුවට පතිත වූ උල්කාවේ සංයුතියට සමාන වේ. ප්‍රතිඵලය “අනුව ප්‍රබලව පෙනෙන්නේ එයට පාරභෞමික සම්භවයක් ඇති බවයි...|language=|publisher=ද නිව් යෝක් ටයිම්ස් සමාගම|date=2 ජූනි 2016|url=http://www.nytimes.com/2016/06/03/world/middleeast/king-tuts-dagger-made-of-iron-from-the-sky-researchers-say.html|access-date=4 ජූනි 2016}}</ref> ==නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අවමංගල භාණ්ඩ ටුටන්ඛාමුන්ගේ භූමදානය වෙනුවෙන් යළි භාවිතය== [[නිකොලස් රීවස්]] අනුව, [[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ අවමංගල භාණ්ඩ අතුරින් 80%ක් පමණම [[නෙෆර්නෙෆරුආටන්]] පාරාවෝවරියගේ මුල් අවමංගල භාණ්ඩ අතුරින් ලබාගත් ඒවායි. මේ අතර ඔහුගේ සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණ, මැදි මිනීපෙට්ටිය, කැනපික බඳුන්, රන් ආලේපිත වන්දනා පනේල කිහිපයක්, ''ෂැබ්ටි''-රූප, මංජුසා සහ අටු, රාජනීය ආභරණ ආදිය ද වේ.<ref>නිකොලස් රීවස් [https://www.academia.edu/7415055/Tutankhamuns_Mask_Reconsidered_in_press_corrected_proof_2015_ ටුටන්ඛාමුන්'ස් මාස්ක් රීකන්සිඩර්ඩ්] BES 19 (2014), පිටු.511-522</ref><ref>පීටර් හෙස්ලර්, [http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150928-king-tut-tomb-door-nefertiti-archaeology-egypt/ ඉන්ස්පෙක්ෂන් ඔෆ් කිං ටුට්'ස් ටූම්බ් රිවීල්ස් හින්ට්ස් ඔෆ් හිඩ්න් චැම්බර්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930072918/http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150928-king-tut-tomb-door-nefertiti-archaeology-egypt/ |date=2015-09-30 }} නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්, සැප්තැම්බර් 28, 2015</ref> 2015දී, රීවස් විසින් මෙයට සාක්ෂියක් ලෙස ටුටන්ඛාමුන්ගේ සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණේ වූ පැරණි කාර්ටුෂයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහි දැක්වෙන්නේ "අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ මෙරි-නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ" (හෙවත් අක්නාටන්ගේ ප්‍රියාදර අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ) යන නාමයයි. මේ නිසා මෙම වෙස්මුහුණ මුලින් නිර්මාණය කෙරුණේ අක්නාටන්ගේ අගබිසව වූ [[නෙෆර්ටිටි]] රැජින වෙනුවෙනි. ඇය සිය සැමියාගේ මරණින් පසු සිහසුනට පත්වූ පසු අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන රාජකීය නාමය භාවිත කළා ය.<ref>නිකොලස් රීවස්, ද ගෝල්ඩ් මාස්ක් ඔ‍ෆ් ‍අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්, ජර්නල් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් ඉන්ටර්කනෙක්ෂන්ස්, වෙළු.7 අං.4, (දෙසැම්බර් 2015) පිටු.77-79; [https://journals.uair.arizona.edu/index.php/jaei/article/view/18746/18402 මෙම PDF ගොනුව බා ගැනීම සඳහා මෙතැන ඔබන්න]</ref> මෙම තොරතුරු අනුව හැඟීයන්නේ බල අරගලයක දී නෙෆර්නෙෆරුආටන් (අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු සිහසුනට පත් වූ [[නෙෆර්ටිටි]] විය හැකියි) බලයෙන් පහකළ බවයි. එහිදී ඇයට රාජකීය භූමදානයක් ලබා නොදී රැජිනක ලෙස භූමදානය කොට ඇත. නැතහොත් ටුටන්ඛාමුන් ඇගෙන් පසු සිහසුනට පත් වූ බැවින් ඔහුගේ නිලධාරීන් ඇයව වෙනත් රජකු‍‍ගේ අවමංගල භාණ්ඩ කට්ටලයක් සහිතව භූමදානය කරන්නට ඇත. බොහෝවිට මෙම භාණ්ඩ අක්නාටන්ට අයත් වූවා වන්නට ඇත.<ref>නිකොලස් රීවස්,[https://www.academia.edu/7415055/Tutankhamuns_Mask_Reconsidered_in_press_corrected_proof_2015_ ටුටන්ඛාමුන්'ස් මාස්ක් රීකන්සිඩර්ඩ්] BES 19 (2014), පිටු. 523-524</ref> නෙෆර්නෙෆරුආටන් රැජිනියගේ අවමංගල භාණ්ඩ ඔහුගේ සොහොන්ගැබේ පැවතීම හේතුවෙන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගෙන් පසු ටූටන්ඛාමූන් සිහසුනට පත් වූ බව විශ්වාස කෙරේ. ==උරුමය== [[File:Tutankhamun's bed (Cairo Museum).jpg|thumb|ටූටන්ඛාමූන්ගේ මිනීපෙට්ටියේ පාදමේ තිබී හමුවූ රන් ආලේපිත මැස්ස]] [[File:Tutankhamun scarab1.jpg|thumb|ටූටන්ඛාමූන්ගේ පුද්ගල නාමය අන්තර්ගත ඔහුගේ පළඳනාවක්]] [[File:Tutankhamun’s chest by John Campana.jpg|thumb|කයිරෝ කෞතුකාගාරයේ තබා ඇති ටූටන්ඛාමූන්ගේ මංජුසාව]] {{further information|ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ පුරාවස්තු ප්‍රදර්ශන}} ටූටන්ඛාමූන් ලොව සුප්‍රකටම පාරාවෝවරයා වේ නම් ඒ වඩාත් සුරක්ෂිතව ඇති ඔහුගේ ‍සොහොන්ගැබ සහ ඔහුගේ රුව හා සම්බන්ධ පුරාවස්තු හේතුවෙනි. [[ජොන් මැන්චිප් වයිට්]] විසින්, කාටර්ගේ ''ද ඩිස්කවරි ඔෆ් ද ටූම්බ් ඔෆ් ටූටන්ඛාමූන්'' ග්‍රන්ථයේ 1977 සංස්කරණයේ පෙරවදනෙහි සඳහන් කරන්නේ, "ජීවමාන සමයේ අවම සැලකිල්ලට භාජනය වූ නමුත්, මරණින් මතු වඩාත් ප්‍රසිද්ධියට පත්වූ ඊජිප්තුවේ පාරාවෝවරයා" ඔහු බවයි. ඔහුගේ සොහොන්ගැබේ තිබී කෞතුක වස්තූන් 5,398ක් පමණ හමු විය. මේ අතර, ඝන රන් මිනීපෙට්ටිය, වෙස් මුහුණ, සිහසුන්, දුනු, නෙළුම් කුසලානය, ආහාර, වයින් සහ නැවුම් ලිනන් යටඇඳුම් ද විය. හොවඩ් නාටර්ට මෙම වස්තූන් ලැයිස්තුගත කිරීමට වසර 10ක් ගත විය.<ref>{{Cite web|title=කිං ටුට්: ද ටීන් හූස් ඩෙත් රොක්ඩ් ඊජිප්ට්|url=http://news.nationalgeographic.com/2015/11/151124-tut-biography-egypt-tomb-archaeology/|website=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් නිව්ස්|accessdate=2015-11-26|first=ඒ. ආර්.|last=විලියම්ස්|first2=නොවැම්බරයේ ප්‍රකාශිත නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්|last2=24}}</ref> මෑතකාලීන විශ්ලේෂණයකින් යෝජනා වී ඇත්තේ සොහොන්ගැබෙන් සොයාගත් සිරිය (කිණිස්ස) [[උල්කාශ්ම]]වලින් සැදි තලයකින් යුක්ත වූ බවයි. මෙකල ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ පුරාවස්තු පිළිබඳ අධ්‍යයනය මගින් මධ්‍යධරණී පෙදෙස අවට එකල පැවති ලෝහ තාක්ෂණික ක්‍රමශිල්ප හඳුනාගත හැක.<ref>[http://www.theguardian.com/world/2016/jun/01/dagger-king-tut-tomb-iron-meteorite-egypt-mummy ඩැගර් ඉන් ටූටන්ඛාමූන්'ස් ටූම්බ් වෝස් මේඩ් විත් අයන් ෆ්‍රොම් අ මීටියෝරයිට්] ''[[ද ගාඩියන්]]''</ref> මෙම සොහොන්ගැබ සොයාගැනීම 1920 දශකයේ ප්‍රමුඛ ප්‍රවෘත්ති අතුරින් එකක් විය. ටූටන්ඛාමෙන්ගේ නාමය නූතන වාක්කරණය අනුව "ටුට් රජ" යුනවේන ප්‍රකට විය. පුරාතන ඊජිප්තුව ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය සඳහා මාතෘකා බවට පත් විය. මේ අතර [[ටින් පෑන් ඇලී]]ගේ ගීත ද වේ. මෙහිදී වඩාත් ජනප්‍රිය වූයේ 1923 [[හැරී වොන් ටිල්සර්]]ගේ "Old King Tut" නිර්මාණයයි. මෙය පටිගත කිරීමට [[ද හැපිනස් බෝයිස්|ජෝන්ස් සහ හෙයාර්]] මෙන්ම [[සොෆී ටකර්]] වැනි ප්‍රමුඛ ශිල්පීන් දායක විය. "ටුට් රජ" යන නාමය නිෂ්පාදන, ව්‍යාපාර මෙන්ම එක්සත් ජනපද ජනපති [[හර්බට් හූවර්]]ගේ [[එක්සත් ජනපද ජනාධිපති සුරතලුන්#ජනාධිපති සුරතලුන් ලැයිස්තුව|සුරතල් සුනඛයාගේ නාමය]]ට ද යොදාගැනිණි. ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබේ පුරාවස්තු ලොව වඩාත් සංචාරයට ලක් වූ පුරාවස්තු ලෙස සැලකෙයි. නමුත් මේ අතුරින් වඩාත් ප්‍රකට ප්‍රදර්ශන සංචාරය 1972 සිට 1979 දක්වා පැවති ''[[ද ට්‍රෙෂර්ස් ඔෆ් ටූටන්ඛාමූන්]]'' සංචාරයයි. මෙම ප්‍රදර්ශනය පළමුවරට ඇරඹුණේ 1972 මාර්තු 30 සිට සැප්තැම්බර් 30 දක්වා ලන්ඩනයේ [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ය. මිලියන 1.6කට අධික පිරිසක් මෙය නැරමූ අතර ඇතැමුන්ට පැය අටක් වැනි කාලයක් පෝළිම්වල රැඳී සිටීමට ද සිදු විය. මෙය එම කෞතුකාගාර ඉතිහාසයේ සුප්‍රකටම ප්‍රදර්ශනය ලෙස සැලකෙයි. මෙම ප්‍රදර්ශනය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය, රුසියාව, ජපානය, ප්‍රංශය, කැනඩාව සහ බටහිර ජර්මනිය ඇතුළු රටවල් ගණනාවකම ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. [[මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගරය]] විසින් එක්සත් ජනපදයේ සංවිධානය කළ ප්‍රදර්ශනය 1976 නොවැම්බර් 17 සිට 1979 අප්‍රේල් 15 තෙක් පැවති අතර, මිලියන අටකට වැඩි පිරිසක් එය නැරඹූහ. 2004දී ටූටන්ඛාමූන්ගේ අවමංගල භාණ්ඩ ප්‍රදර්ශනයක් ''ටූටන්ඛාමූන්: ද ‍ගෝල්ඩ්න් හියර්ආෆ්ටර්'' යුනවෙන් නම්කෙරුණු අතර, මෙයට ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබේ පුරාවස්තු පනහක් සහ සෙසු [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|18වන රාජවංශ]] සොහොන්ගැබ්වලින් හමුවූ පුරාවස්තු අන්තර්ගත විය. ස්විට්සර්ලන්තයේ බාසල් නුවර ඇරඹි මෙහි දෙවන අදියර ජර්මනියේ බොන් නුවර පැවැත්විණි. මෙම යුරෝපා සංචාරක ප්‍රදර්ශනය සංවිධානය කරන ලද්දේ ජර්මන් සාමූහික ජනරජයේ කලා සහ ප්‍රදර්ශන ශාලාව, ශ්‍රේෂ්ඨ පුරාවස්තු කවුන්සිලය (SCA) සහ ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය සමග ඇන්ටිකන්මියුසියම් බාසල් සහ සෑම්ලන්ග් ලුඩිවිග් ආයතනවල සහ‍යෝගීත්වයෙනි. බොන් ප්‍රදර්ශනය සඳහා ඩොයිෂ් ටෙලිකොම් ආයතනය විසින් අනුග්‍රහය දක්වන ලදී.<ref>{{cite web|url=http://weekly.ahram.org.eg/2004/716/he1.htm|title=අන්ඩර් ටුට්'ස් ‍ස්පෙල්|work=අල්-අහ්රම් වීක්ලි|date=ජූලි 16, 2004|accessdate=18 ජූලි 2009}}</ref> 2005දී ඊජිප්තුවේ ශ්‍රේෂ්ඨ පුරාවස්තු කවුන්සිලය සමග ආට්ස් ඇන්ඩ් එක්ස්හිබිෂන්ස් ඉන්ටර්නැෂල් සහ නැෂනල් ජියෝග්‍රැ‍ෆික් ආයතනවල සහයෝගීත්වයෙන් ටූටන්ඛාමූන් පුරාවස්තු සහ සෙසු 18වන රාජවංශ අවමංගල භාණ්ඩ ප්‍රදර්ශනයක් ''[[ටූටන්ඛාමූන් ඇන්ඩ් ද ගෝල්ඩන් ඒජ් ඔෆ් ද ෆේරෝස්]]'' යන තේමාව යටතේ පැවැත්විණි. මෙය ''ටූටන්ඛාමෙන්: ද ගෝල්ඩ්න් හියර්ආෆ්ටර්'' ප්‍රදර්ශනයම වෙනස්ම මුහුණුවරකින් ඉදිරිපත් කිරීමකි. මෙමගින් මිලියන තුනකට වැඩි ජනතාවක් අකාර්ෂණය කරගැනීමට අපේක්ෂා කෙරිණි.<ref>{{cite web|url=http://www.kingtut.org/exhibition.htm|title=කිං ටුට් එක්ස්හිබිෂන්. ටූටන්ඛාමූන් ඇන්ඩ් ද ගෝල්ඩ්න් ඒජ් ඔෆ් ද ෆේරෝස්. ට්‍රෙෂර්ස් ෆ්‍රොම් ද වැලී ඔෆ් ද කිංස්|accessdate=5 අගෝස්තු 2006|publisher=ආට්ස් ඇන්ඩ් එක්ස්හිබිෂන්ස් ඉන්ටර්නැෂනල්|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051202105246/http://www.kingtut.org/exhibition.htm|archivedate=2 දෙසැම්බර් 2005}}</ref> මෙම ප්‍රදර්ශනය ලොස් ඇන්ජලීස්වලින් ආරම්භ වී [[ෆෝට් ලෝඩර්ඩේල්, ෆ්ලොරිඩාව]], චිකාගෝ සහ [[ෆිලඩෙල්ෆියා]] ප්‍රදේශ වෙත ව්‍යාප්ත විය. අනතුරුව එය 2008 අගෝස්තු මස ලන්ඩන්හි පැවැත්විණි.<ref>{{Citation |title=රිටර්න් ඔෆ් ද කිං (''ටයිම්ස් ඔන්ලයින්'') |url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/specials/tutankhamun/article2624036.ece |access-date=2016-12-10 |archive-date=2011-08-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110809082715/http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/specials/tutankhamun/article2624036.ece }}</ref> අවසානයේ එය ඊජිප්තුව වෙත යළි පිටත් විය. එක්සත් ජනපදයේ පැවති ප්‍රදර්ශනය නැවත වරක් 2008 ඔක්තෝබර් සිට 2009 මැයි දක්වා [[ඩලස් කලා කෞතුකාගාරය|ඩලස් කලා කෞතුකාගාරයේ]] පැවැත්විණි.<ref>{{cite web|url=http://dallasmuseumofart.org/Dallas_Museum_of_Art/index.htm|title=ඩලස් කලා කෞතුකාගාර වෙබ්අඩවිය|publisher=Dallasmuseumofart.org|accessdate=18 ජූලි 2009}}</ref> මෙම සංචාරය වෙනත් එක්සත් ජනපද නගරවල ද සංවිධානය කෙරිණි.<ref>[[ඇසෝෂියේටඩ් ප්‍රෙස්]], "[http://ap.google.com/article/ALeqM5ilm6sCZestVa2WGI2D5pyovNphdA ටුට් එක්ස්හිබිෂන් රිටර්න් ටු යූඑස් නෙක්ස්ට් ඉයර්]" {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071026035620/http://ap.google.com/article/ALeqM5ilm6sCZestVa2WGI2D5pyovNphdA |date=2007-10-26 }}</ref> ඩලස් ප්‍රදර්ශනයෙන් පසු එය සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝවේ [[ඩි යන්ග් කෞතුකාගාරය]] සහ නිව් යෝක් නගරයේ [[ඩිස්කවරි ටයිම්ස් චතුරස්‍ර ප්‍රදර්ශනය|ඩිස්කවරි ටයිම්ස් චතුරස්‍ර ප්‍රදර්ශනයේ]] ද පැවැත්විණි.<ref>{{cite web|url=http://www.famsf.org/tut/|title=ටූටන්ඛාමූන් ඇන්ඩ් ද ගෝල්ඩ්න් ඒජ් ඔෆ් ද ෆේරෝස්: කිං ටුට් රිටර්න් ටු සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ, ජූන් 27, 2009 – මාච් 28, 2010|publisher=Famsf.org|accessdate=18 ජූලි 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090120032414/http://famsf.org/tut/|archivedate=20 ජනවාරි 2009}}</ref> 2011දී, පළමු වරට ඔස්ට්‍රේලියාවේ ප්‍රදර්ශනය පැවැත්විණි. අප්‍රේල් මස එහි විවෘත කිරීමේ උත්සවය මෙල්බර්න් කෞතුකාගාරයෙහි පැවැත්විණි. 2011 දෙසැම්බර් මස එය නැවත කයිරෝව වෙත රැගෙන යන ලදී.<ref>{{Citation |title=මෙල්බර්න් මියුසියම්'ස් ටූටන්ඛාමූන් ඇන්ඩ් ද ගෝල්ඩ්න් ඒජ් ඔෆ් ද ෆේරෝ'ස් නිල වෙබ්අඩවිය |url=http://www.kingtutmelbourne.com.au/home.html |access-date=2016-12-10 |archive-date=2015-03-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150301134737/http://www.kingtutmelbourne.com.au/home.html }}</ref> මෙම ප්‍රදර්ශනයට ටූටන්ඛාමූන්ට පෙර දහඅටවන රාජවංශයේ රාජ්‍ය කළ [[හට්ෂෙප්සුට්]] රැජිනිය වැනි පාරාවෝවරුන්ගේ කෞතුක වස්තූන් 80ක් අන්තර්ගත විය. ඇගේ සමයේ අනුගමනය කළ වෙළඳ ප්‍රතිපත්ති හේතුවෙන් පසුකාලීනව ටූටන්ඛාමූන් වැන්නවුන්ගේ අධික වියදම්කාරී භූමදානයන්ට ධනය උපයාගත හැකිව තිබිණි. එසේම ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබට අයත් වස්තූන් 50ක් පමණ ද අන්තර්ගත විය. 1972-1979 සංචාරයේ ප්‍රදර්ශනාංගයක් වූ සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණ මෙම ප්‍රදර්ශනයට ඇතුළත් නොවිණි. එයට හේතුව සංචාරයන් සඳහා යොදා ගැනීමට වෙස්මුහුණ බි‍ඳෙනසුලු වැඩි යැයි ඊජිප්තු රජය තීරණය කිරීමයි. ඒ නිසා ඉන් පසු එය සංචාරක ප්‍රදර්ශන සඳහා යොදා නොගැනිණි.<ref>{{cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article409075.ece?token=null&offset=12|title=CT ස්කෑන් මෙ සෝල්ව් ටූටන්ඛාමූන් ඩෙත් රිඩ්ල්|author=ජෙනී බූත්|newspaper=ද ටයිම්ස්|date=6 ජනවාරි 2005|location=ලන්ඩන්|access-date=2016-12-10|archive-date=2011-06-29|archive-url=https://archive.today/20110629142041/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/article409075.ece?token=null&offset=12|url-status=dead}}</ref> ''ටූටන්ඛාමූන් ඇන්ඩ් ද වර්ල්ඩ් ඔෆ් ෆේරෝස්''නැමැති වෙනත් ප්‍රදර්ශනයක් 2008 මාර්තු 9 සිට සැප්තැම්බර් 28 දක්වා වියානා මානව විද්‍යා කෞතුකාගාරයේ පැවැත්විණි. මෙහි අමතරව කෞතුක අංග 140ක් අන්තර්ගත විය.<ref>{{Citation |title=කුන්ස්ට්හිස්ටොරිස්කස් මියුසියම් වියානා |url=http://www.khm.at/system2E.html?/staticE/page3830.html |access-date=2016-12-10 |archive-date=2008-09-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080921174416/http://www.khm.at/system2E.html?/staticE/page3830.html }}</ref> යළි නම්කළ ''ටූටන්ඛාමූන්: ද ‍ගෝල්ඩන් කිං ඇන්ඩ් ද ග්‍රේට් ෆේරෝස්'' නැමැති ප්‍රදර්ශනය 2008 නොවැම්බර් සිට 2013 ජනවාරි 6 තෙක් එක්සත් ජනපදය සහ කැනඩාවේ ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.<ref>{{cite web|url=http://www.pacificsciencecenter.org/King-Tut/king-tut-the-exhibition|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140704161033/http://www.pacificsciencecenter.org/King-Tut/king-tut-the-exhibition|archivedate=4 ජූලි 2014|title=ෆෙයාවෙල් ටු ටුට් ඇන්ඩ් ඊජිප්ට්'ස් ට්‍රෙෂර්ස්|publisher=Pacificsciencecenter.org}}</ref> ==ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ== {{See also|බටහිර පරිකල්පනය තුළ පුරාතන ඊජිප්තුව}} ===චිත්‍රපට === * ''[[:en:We Want Our Mummy|We Want Our Mummy]]'' (1939) නැමැති චිත්‍රපටය තුළ රූටින්-ටූටින් කුරුමිටි රජුගේ සහ ඔහුගේ බිසව වූ හොට්සි ටොට්සිගේ සොහොන්ගැබ සොයා යන අයුරු නිරූපණය වේ. * ''[[:en:Mummy's Dummies|Mummy's Dummies]]'' (1948) නැමැති චිත්‍රපටය තුළ ආවතේවකරුවන් තිදෙනා වංචනික වෙළෙන්දකුට හසුවී වෙනත් රූටින්ටූටින් රජකුට ([[වර්නන් ඩෙන්ට්]]) දත්කැක්කුමක් සමනය කරගැනීමට සහාය වීමට උපකාරී වේ. * ''[[:en:La Reine Soleil|La Reine Soleil]]'' (2007) නැමැති ෆිලිප් ලෙක්ලාර්ක්ගේ සජීවීකරණ චිත්‍රපටයේ අක්නාටන්, ටූටන්ඛාටන් (පසුව ටූටන්ඛාමූන්), අඛේසා (අන්ඛෙසෙන්පාටන්, පසුව අන්ඛෙසෙනමූන්), නෙෆර්ටිටි සහ හොරෙම්හෙබ් නිරූපණය වේ. මෙහි අක්නාටන්ගේ අසංවේදී ඒකදේවවාදයට එරෙහි අමුන් පූජකවරුන්ගේ සංකීර්ණ අරගලයක් නිරූපණය වේ. * ''[[ට්‍රාන්ස්ෆෝමර්ස් (චිත්‍රපටය)|Transformers]]'' (2007) චිත්‍රපටයේ [[ඩිසෙප්ටිකන්]] චරිතය වියරුවෙන් "ටූටන්ඛාමූන්" යන නාමය නිතර නිතර පවසයි. ===පරිගණක ක්‍රීඩා=== * ''[[:en:Sphinx and the Cursed Mummy|Sphinx and the Cursed Mummy]]'' (2003) නැමැති වීඩියෝ ක්‍රීඩාව මගින් ටූටන්ඛාමූන් කුමරුගේ ප්‍රබන්ධ චරිතයක් නිරූණය වේ. මෙහි ඔහු නම් නොලද මායාමය චාරිත්‍රයක් හේතුවෙන් ක්ෂණිකව මමීකරණයට ලක් වේ. උපදෙස් සංග්‍රහයෙහි මමිය තරුණ , නිවට පෙනුමක් ඇති බව දක්වා ඇත. * [[ආකේඩ් ක්‍රීඩාව]]ක් වන ''[[:en:Tutankham|Tutankham]]'' (1981) ටූටන්ඛාමූන් වටා දිවෙයි. ===සාහිත්‍යය=== * නික් ඩ්‍රේක්ගේ [සංගීතඥයා නොවේ] නවකථාවක් වන ''Tutankhamun'' (2008) කථාව ගෙතී ඇත්තේ ටූටන්ඛාමූන් රජසමයේ ය. ඝාතන අභිරහසක් වටා ගෙතුණු මෙහි ඔහුගේ තුවාල සහ මරණය කෙරෙහි විවිධ මතයයන් ඉදිරිපත් කරයි. * ''The Lost Queen of Egypt'' (1937) නැමැති ලුසිල් මොරිසන්ගේ නවකථාව ටූටන්ඛාමූන්ගේ බිසව වූ අන්ඛෙසෙන්පාටන් / අන්ඛෙසෙනමූන් රැජින පිළිබඳ ගෙතුණකි. මෙහි කථාව මැද දී එකතු වන ප්‍රධාන චරිතයකි, ඔහු. මෙහි ඔහුගේ නාමය '‍ටූටන්ඛාමොන්' ලෙස උච්චාරණය කෙරේ. මෙහි ඔහුව මරාදැමුණු බව දැඩිව දක්වා ඇත. ===සංගීත=== * "[[කිං ටුට් (ගීතය)|King Tut]]" (1978) නැමැති පුදුම ගීතය ගායනා කරන්නේ (ඇමරිකානු විකට ශිල්පී) "[[ස්ටීව් මාටින්]] සහ ටූට් අන්කොමන්ස්" ([[නිටී ග්‍රිටී ඩර්ට් බෑන්ඩ්]] කණ්ඩායමේ ශිල්පීන් ඇතුළත් උපස්ථා කණ්ඩායමකි) විසිනි. ===රූපවාහිනිය=== * [[වික්ටර් බුවනෝ]] විසින් නිරූපණය කළ [[ටුට් රජ (බැට්මෑන්)|‍ටුට් රජුගේ]] චරිතය 1966 සිට 1968 දක්වා විකාශය වූ [[බැට්මෑන් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|''බැට්මෑන්'' රූපවාහිනී කතාමාලාවේ]] දුෂ්ට චරිතයක් ලෙස දක්වා ඇත. මෙහි මෘදු ගුණ ඇති ඊජිප්තුවේදියකු වන විලියම් ඔමාහා මැක්එල්රෝයි කම්පනයකට මුහුණ දීමෙන් පසුව විශ්වාස කරන්නේ තමන් ටූටන්ඛාමූන්ගේ පුනරුත්පත්තියක් බවයි. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඔහු අපරාධවල නියැළෙන අතර, ඔහුට එරෙහිව බැට්මෑන් සහ රොබින් සටන් වදිති. * 2005 [[BBC]] රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වූ ''[[ඊජිප්ට් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|Egypt: Rediscovering a Lost World]]'' කතාමාලාව ගෙතී ඇත්තේ ටූටන්ඛාමූන්ගේ දිවිය, මරණය සහ ඔහුගේ සොහොන්ගැබේ දෛවෝපගත සොයාගැනීමයි. * එක්සත් ජනපදයේ වාර්තා වැඩසටහන් මාලාවක් වූ ''King Tut Unwrapped'' තුළ මොරොක්කෝ ජාතික ගායක-නළුවකු වූ ෆයිසාල් ඔබරෝන් අසිසි විසින් ටූටන්ඛාමූන්ගේ චරිතය නිරූපණය කරයි. * [[ඩිස්කවරි කිඩ්ස්]] [[සජීවීකරණ කතාමාලාව]]ක් වූ ''[[ටූටන්ස්ටයින්]]'' තුළ ටූටන්ඛාමූන් පාදක කරගත් ටූටන්ඛෙසෙටාමුන් හෙවත් ටූටන්ස්ටයින් යන සුරතල් නාමයෙන් හැඳින්වුණු ප්‍රබන්ධ මමියක් සහ ඔහුගේ මරණින් මතු දිවිය නිරූපණය වේ. මෙහි ඔහුව කම්මැලි 10වන වියේ පසුවූ මමි දරුවකු ලෙස දක්වා ඇත. මෙහි ඔහුට දුෂ්ට ඊජිප්තු දෙවියකු වූ [[සෙට් (පුරාණෝක්තිවේදය)|සෙට්]]ගෙන් වාස්ගේ සෙංකෝලය නැමැති මායාමය වස්තුවක් ආරක්ෂා කරගැනීමට සිදු වේ. * ''[[ටුට් (කෙටි කතාමාලාව)|Tut]]'' නැමැති කෙටි රූපවාහිනී කතාමාලාව ලිහිල්ව ටූටන්ඛාමූන්ගේ (නිරූපණය [[ඇවන් ජොගියා]] විසිනි) රාජ්‍ය සමය වටා ගෙතී ඇත. මෙය විකාශය ඇරඹුණේ 2015 ජූලි මස [[ස්පයික් (රූපවාහිනී නාළිකාව)|ස්පයික්]] නාළිකාව මගිනි. * ජපන් සුපිරිවීර කතාමාලාවක් වන ''[[:en:Kamen Rider Ghost|Kamen Rider Ghost]]'' තුළ කමෙන් ධාවකයන්ට සිය බලය වැඩි කරගැනීමට ආදර්ශ වශයෙන් ගතහැකි සුප්‍රකට ඓතිහාසික චරිත 15 අතුරින් එකකි, ටූටන්ඛාමූන්. මෙහි කමෙන් ධාවක ආත්මය විසින් ටූටන්ඛාමූන්ගේ ආත්මය නිතරම යොදාගන්නේ පාරාවෝ වැනි ටූටන්ඛාමූන් දමාෂී ස්වරූපයට පරිවර්තනය වීම පිණිසයි. ==නාමයන්== {{SpecialChars}} {{PharaohNamebox |HorusHiero= <hiero>E1:D40-t-G43-t-F31-s-t-G43-Z3</hiero> |Horus='''𓅃𓃒𓂡𓏏𓅱𓏏𓄟𓋴𓏏𓅱𓏪𓊁'''<br>''කානැඛ්ට් ටුට්මෙසුට්''<br>ශක්තිමත් ගවයා, උපත නිසා ප්‍රීතියට පත් වන |NebtiHiero= <hiero>nfr-O4:p-G43-M40-Z3-s-W11:r-V28-D36:N17:N17-N21:N21 </hiero><br><hiero>wr-aH-pr-Z1-i-mn:n nb:r-Dr:r-A41</hiero> |Nebti='''𓅒𓄤𓉔𓊪𓅱𓇩𓏪𓋴𓎼𓂋𓎛𓂝𓇿𓇿𓈅𓈅𓅨𓉥𓉐𓏤𓇋𓏠𓈖𓎟𓂋𓇥𓂋𓀯'''<br>''නෙෆර්හෙපුසෙගෙරෙහ්ටාවි වේරාහමූන් නෙබ්ර්ඩ්ජර්''<br>භූමි ද්විත්වය සන්සිඳුවන පරිපූර්ණ තන්ත්‍රයක් සහිත තැනැත්තා; අමූන්ගේ මාලිගයේ ශ්‍රේෂ්ඨතමයා; සියල්ලන්ගේම අධිපති<ref>{{cite web|url=http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/tutankhamun.html|title=ඩිජිටල් ඊජිප්ට් ෆෝ යුනිවර්සිටීස්: ටූටන්ඛාමූන්|accessdate=5 අගෝස්තු 2006|date=22 ජූනි 2003|publisher=යුනිවර්සිටි කොලේජ් ලන්ඩන්}}</ref> |GoldenHiero=<hiero>U39-N28:Z2-O34-R4:t*p-R8A-HqA-q:Y1-mAat-s</hiero><br><hiero>Htp:t*p-R8A w-T:z-U39-xa:Z2-i-t:f</hiero><br><hiero>A41:f-C2-U39-xa:Z2-Tz:z-tA:tA-m</hiero> |Golden='''𓅉𓍞𓈍𓏥𓊃𓊵𓏏𓊪𓊹𓊹𓊹𓋾𓈎𓏛𓁦𓋴𓊵𓏏𓊪𓊹𓊹𓊹𓅱𓍿𓊃𓍞𓈍𓏥𓇋𓏏𓆑𓀯𓆑𓁛𓍞𓈍𓏥𓋭𓊃𓇾𓇾𓅓'''<br>''වෙට්ජෙස්ඛාවුසෙහෙටෙප්නෙට්ජෙරු හෙකාමාට්සෙහෙටෙප්නෙට්ජෙරු වෙට්ජෙස්ඛාවුඉටෙෆ්‍රේ වෙට්ජෙස්ඛාවුට්ජෙස්ටාවිඉම්''<br>කිරුළු සහ දෙවියන්ගේ ප්‍රීතිය දරා සිටින තැනැත්තා; දෙවියන් ප්‍රීතියට පත්කරන සත්‍යයේ පාලකයා; සිය පියා වූ රේගේ කිරුළ පැළඳි තැනැත්තා; කිරුළු පැළඳ භූමි ද්විත්වය ඉන් බැඳතබන්නා |PrenomenHiero=<hiero>N5-L1-Z2:nb</hiero> |Prenomen=''' 𓇓𓆤 𓍹𓇳𓆣𓏥𓎟𓍺'''<br>''නෙබ්ඛෙබෙරුරේ''<br>රේගේ ස්වරූපයන්ට අධිපති |NomenHiero=<hiero>i-mn:n-t-G43-t-S34 HqA-iwn-Sma</hiero> |Nomen='''𓅭𓇳 𓍹𓇋𓏠𓈖𓏏𓅱𓏏𓋹𓋾𓉺𓇗𓍺'''<br>''ටූටන්ඛාමූන් හෙකාඉයුනුෂෙමා''<br>අමූන්ගේ ජීවමාන ප්‍රතිබිම්බය, ඉහළ [[හීලියොපොලිස් (පුරාතන ඊජිප්තුව)|හීලියොපොලිස්]]හි පාලක }} සම්ප්‍රදායික වන්දනා ක්‍රමය යළි හඳුන්වා දීමේ දී, ඔහුගේ නාමය වෙනස් විය. මෙය පරිවර්තනය කෙරෙන්නේ twt-ꜥnḫ-ỉmn ḥqꜣ-ỉwnw-šmꜥ ලෙසයි. නූතන ඊජිප්තුවේදීය සම්මුතිය අනුව මෙය '''ටූටන්ඛාමූන් හෙකාඉයුනුෂෙමා''' ලෙස ලියනු ලැබේ. එහි අරුත "අමුන්ගේ ජීවමාන ප්‍රතිබිම්බය, ඉහළ [[හීලියොපොලිස් (පුරාතන ඊජිප්තුව)|හීලියොපොලිස්]]හි පාලක" යන්නයි. සිහසුනට පත්වීමේ දී ටූටන්ඛාමූන් විසින් ''[[පුද්ගල නාමය]]''ක් භාවිත කළේ ය. මෙය පරිවර්තනය කෙරෙන්නේ nb-ḫprw-rꜥ ලෙස වන අතර, නූතන ඊජිප්තුවේදීය සම්මුතිය අනුව එය '''නෙබ්ඛෙපෙරුරේ''' ලෙස ලියනු ලැබේ. මෙහි අරුත "[[රා|රේ]]ගේ ස්වරූපයන්ට අධිපති" යන්නයි. අමර්ණ ලිපිවල දැක්වෙන ''නිභුරෙරෙයා'' යන නාමය ඇතැම්විට ඔහුගේ පුද්ගල නාමය උච්චාරණය වූ සැබෑ ස්වරූපයට ආසන්න වන්නට ඇත. ==පෙළපත== {{family tree/start |summary=ටූටන්ඛාමූන්ගේ පූර්වජයන්}} {{family tree | | | |A2|v|TA|A2=[[අමෙන්හොටෙප් II]]|TA=[[ටියා]]}} {{family tree | | | | | | |!| | | |F|~|~|~|~|~|~|~|~|~|7|}} {{family tree | | | | | |T4|v|MUT| | | | | | | |YU|v|TH|T4=[[තුත්මෝස් IV]]|MUT=[[මුටෙම්වියා]]|YU=[[යුයා]]|TH=[[ට්ජුයු]]}} {{family tree | | | | | | | | |!| | | | | | | | | | | | | |!|}} {{family tree | | | | | | | |A3|-|-|-|-|-|v|-|-|-|-|-|TI|A3=[[අමෙන්හොටෙප් III]]|TI=[[ටියේ]]}} {{family tree | | | | | | | | | | |,|-|-|-|-|^|-|-|-|-|.|}} {{family tree | | | | | | | | | |AK|-|-|-|v|-|-|-|TYL|AK=[[අක්නාටන්]]|TYL=[[ලාබාල යුවතිය]]}} {{family tree | | | | | | | | | | | | | | |TUT|TUT='''ටූටන්ඛාමූන්'''}} {{family tree/end}} ==මේවාත් බලන්න== *[[ටූටන්ඛාමූන්ගේ මමිය]] *[[ටූටන්ඛාමූන්ගේ වෙස්මුහුණ]] *[[ටූටන්ඛාමූන්ගේ උල්කාශ්ම යකඩ සිරි තලය]] *[[ටූටන්ඛාමූන්ගේ හොරණෑ]] *[[අනුබිස් පූජාසනය|ටූටන්ඛාමූන්ගේ අනුබිස් පූජාසනය]] ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|30em}} ==වැඩිදුර කියවීමට== {{refbegin|30em}} * ඇන්ඩ්‍රිට්සස්, ජෝන්. ''Social Studies of Ancient Egypt: Tutankhamun''. ඔස්ට්‍රේලියාව 2006. * බූත්, චාලට්. ''The Boy Behind the Mask'', වන්වර්ල්ඩ්, ISBN 978-1-85168-544-8. * බ්‍රයර්, බොබ්. ''The Murder of Tutankhamun: A True Story''. පට්නම් ඇඩල්ට්, 13 අප්‍රේල් 1998, ISBN 0-425-16689-9 (කඩදාසි බැම්ම සහිත)/ISBN 0-399-14383-1 (ඝන කවරය)/ISBN 0-613-28967-6 (පාසල් සහ පුස්තකාල බැඳුම). * කාටර්, හොවාර්ඩ් සහ ආතර් සී. මේස්, ''The Discovery of the Tomb of Tutankhamun''. කූරියර් ඩෝවර් ප්‍රකාශන, 1 ජූනි 1977, ISBN 0-486-23500-9 සොහොන්ගැබේ අනාවරණය සහ විවෘත කිරීම පිළිබඳ වගකිව යුතු පුරාවිද්‍යාඥයා විසින්ම ලියන ලද අර්ධ-ජනප්‍රිය වාර්තාව. * ඩෙස්රොචස්-නෝබල්කෝට්, ක්‍රිස්ටියෑන්. සර්වත් ඔකාෂා (ප්‍රස්තාවනාව), ''Tutankhamun: Life and Death of a Pharaoh''. නිව් යෝක්: නිව් යෝක් ග්‍රැෆික් සමාජය, 1963, ISBN 0-8212-0151-4 (1976 යළි මුද්‍රණය, ඝන කවරය) /ISBN 0-14-011665-6 (1990 යළි මුද්‍රණය, කඩදාසි බැම්ම සහිත). * [[අයි. ඊ. එස්. එඩ්වර්ඩ්ස්|එඩ්වර්ඩ්ස්, අයි. ඊ. එස්.]], ''Treasures of Tutankhamun''. නිව් යෝක්: [[මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරය]], 1976, ISBN 0-345-27349-4 (කඩදාසි බැම්ම සහිත)/ISBN 0-670-72723-7 (ඝන කවරය). * ශ්‍රේෂ්ඨ ඊජිප්තු පුරාවස්තු කවුන්සිලය, ''The Mummy of Tutankhamun: The CT Scan Report'', ''Ancient Egypt'' තුළ මුද්‍රිත, ජූනි/ජූලි 2005. * හාග්, මයිකල්. ''The Rough Guide to Tutankhamun: The King: The Treasure: The Dynasty''. ලන්ඩන් 2005. ISBN 1-84353-554-8. * හෝවිං, තෝමස්. ''The Search for Tutankhamun: The Untold Story of Adventure and Intrigue Surrounding the Greatest Modern archeological find''. නිව් යෝක්: සයිම්න ඇන්ඩ් ෂස්ටර්, 15 ඔක්තෝබර් 1978, ISBN 0-671-24305-5 (ඝන කවරය සහිත)/ISBN 0-8154-1186-3 (කඩදාසි බැම්ම සහිත) මෙම ග්‍රන්ථයේ සොහොන්ගැබ අනාවරණය සහ කැනීම පිළිබඳරසවත් කථා ගණනාවක් අන්තර්ගත වේ. * ජේම්ස්, ටී. ජී. එච්. ''Tutankhamun''. නිව් යෝක්: ෆ්‍රීඩ්මන්/ෆෙයාෆැක්ස්, 1 සැප්තැම්බර් 2000, ISBN 1-58663-032-6 (ඝන කවරය සහිත) මෙය [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] හිටපු ඊජිප්තු පුරාවස්තු භාරකරු විසින් සකසන ලද විශාල ආකෘතියේ වෙළුමකි. මෙහි ටූටන්ඛාමූන්ගේ අවමංගල භාණ්ඩ සහ අදාළ වෙනත් වස්තූන්ගේ වර්ණ පින්තූරවලින් සමන්විත ය. * න්‍යුබර්ට්, ඔටෝ. ''Tutankhamun and the Valley of the Kings''. ලන්ඩන්: ග්‍රැනඩා පබ්ලිෂිං ලිමිටඩ්, 1972, ISBN 0-583-12141-1 (කඩදාසි බැම්ම සහිත) සොහොන්ගැබේ අනාවරණය පිළිබඳ ඍජු වාර්තාවකි. * රීවස්, සී. ‍නිකොලස්. ''The Complete Tutankhamun: The King, the Tomb, the Royal Treasure''. ලන්ඩන්: තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 1 නොවැම්බර් 1990, ISBN 0-500-05058-9 (ඝන කවරය සහිත)/ISBN 0-500-27810-5 (කඩදාසි බැම්ම සහිත) මෙමගින් ඔහුගේ සොහොන්ගැබේ අන්තර්ගතය සම්පූර්නයෙන් ආවරණය කරයි. * රොසි, රෙන්සෝ. ''Tutankhamun''. සින්චිනැටි (ඔහියෝ) 2007 ISBN 978-0-7153-2763-0, වර්ඛ සිතුවම් සහිත ය. {{refend}} ==බාහිර සබැඳි== {{Commons category|Treasure of Tutankhamun}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/7209472.stm පාරාවෝගේ නගරයේ භයානක අනාවරණ]—[[BBC ප්‍රවෘත්ති]] * [http://www.kingtut.org/ ටූටන්ඛාමූන් සහ ස්වර්ණමය පාරාවෝවරුන්ගේ යුගය නිල වෙබ්අඩවිය] * [http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/article_index/t/tutankhamun,_king_of_egypt.aspx බ්‍රිතාන්‍ය ‍කෞතුකාගාරය ටූටන්ඛාමූන් ඉස්මතුව] * [http://www.reuters.com/article/2011/08/01/britain-tutankhamun-dna-idAFL3E7J135P20110801 "ස්විස් ජාන විද්‍යාඥයෝ ටූටන්ඛාමූන්ගේ ජාන වාර්තාව අධ්‍යයනය කරති"] [[රොයිටර්ස්]] වෙතින් * [http://www.pbs.org/wnet/secrets/ultimate-tut-watch-the-full-episode/1049/ අවසාන ටුට්] - [[PBS]] කතාමාලාවක් වූ ''[[සීක්‍රට්ස් ඔෆ් ද ඩෙඩ්]]'' මගින් නිර්මාණය කළ වාර්තා වැඩසටහන {{Tutankhamun}} {{Amarna Period Navigator}} {{Pharaohs |නව}} {{අධිකාරී පාලනය }} {{DEFAULTSORT:Tutankhamun}} [[ප්‍රවර්ගය:ටූටන්ඛාමූන්]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිස්තු පූර්ව 1340 දශකය තුළ උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිස්තු පූර්ව 1320 දශකය තුළ මරණ]] [[Category:අමර්ණ යුගය]] [[ප්‍රවර්ගය:පුරාතන ළමා රාජ්‍ය පාලකයෝ]] [[Category:පුරාතන ඊජිප්තු මමී]] [[Category:ආටන්වාදය]] [[Category:ශාපයන්]] [[Category:පුරාතන ඊජිප්තුවේ ඓතිහාසික මකාදැමීම්]] [[Category:ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්]] [[Category:වෝහාරිකව ප්‍රතිනිර්මාණය කෙරුණු ඓතිහාසික ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:ආබාධිත තත්ත්‍ව සහිත රාජකීයයෝ සහ රදළයෝ]] muyy8xu0uhj2w80if6uxgswx0zh42n6 නෙෆර්නෙෆරුආටන් 0 70378 800210 792691 2026-09-25T06:36:19Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800210 wikitext text/x-wiki ::''නෙෆර්නෙෆරුආටන් නැමැති වෙනත් පුද්ගලයන් සඳහා, බලන්න [[නෙෆර්නෙෆරුආටන් (වක්‍රෝක්තිහරණය)]].'' {{Infobox pharaoh |Name=නෙෆර්නෙෆරුආටන් |NomenHiero=<hiero>i-t:n:N5-nfr-nfr-nfr-nfr</hiero> |Nomen=<br>'''නෙෆර්නෙෆරුආටන්''' (සමග විරුදය) |PrenomenHiero=<hiero>ra-anx-xpr-Z3A</hiero> |Prenomen=<br>'''අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ''' (සමග විරුදය) |Golden= |Nebty= |Horus= |GoldenHiero= |NebtyHiero= |HorusHiero= |Reign=ක්‍රි.පූ. 1334 – 1332 පමණ |Predecessor=[[අක්නාටන්]]? හෝ [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]]? |Successor=[[ස්මෙන්ඛ්කරේ]]? හෝ [[ටුටන්ඛාමුන්]]? |Spouse=නෙෆර්ටිටි නම්: [[අක්නාටන්]]?<br>‍මෙරිටාටන් නම්: [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]]? |Dynasty=[[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|18වන රාජවංශය]] |Father=නොදනී |Mother=නොදනී |Died=ක්‍රි.පූ. 1332 පමණ }} '''අන්ඛෙපෙරුරේ-මෙරි-නෙෆර්ඛෙපරුරේ/ -මෙරි-වේන්රේ/ -මෙරි-ආටන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්''' යනු [[මෙරිටා‍ටන්]] රැජින හෝ බොහෝ විට [[නෙෆර්ටිටි]] රැජින හැඳින්වීම සඳහා යොදාගත් නාමයකි. ඊජිප්තුවේ [[ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශය|දහඅටවන රාජවංශයේ]] [[අමර්ණ යුගය]] අවසානයේ [[පාරාවෝ]] ලෙස රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළ කාන්තාවක් පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවී ඇත. ඇය කාන්තාවක බව සනාථ වන්නේ මෙහි නාමයේ ඇති ස්ත්‍රී ස්වරූපය සහ ඇගේ දෙවන [[කාර්ටුෂ්|කාර්ටුෂයේ]] ප්‍රභේදයක සඳහන් ''අඛෙට්-එන්-හ්යෙස්'' ("ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී") නැමැති [[විරුදය]] හේතුවෙනි.<ref name=DAS /><ref name=ALLEN_GM141 /><ref>[[මාක් ගැබෝල්ඩි|එම්. ගැබෝල්ඩි]], [https://web.archive.org/web/20131012051415/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/M_Gabolde.pdf ‘අන්ඩර් අ ඩීප් බ්ලූ ස්ටැරී ස්කයි’], පී. බ්‍රෑන්ඩ් (සංස්.), "කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් [[විලියම් ජේ. මර්නේන්]].", ලෙයිඩ්න්: ඊ. ජේ. බ්‍රිල් ඇකඩමික් පබ්ලිෂර්ස්, පිටු. 17-21</ref> නමුත් ඇයව අන්ඛෙපෙරුරේ [[ස්මෙන්ඛ්කරේ|ස්මෙන්ඛ්කරේ-ඩ්ජෙසර් ඛෙපරු]] යන නාමය සහිත පිරිමි පාරාවෝවරයා සමග වරදවා වටහා නොගත යුතු ය. මේ පිරිමි පාරාවෝවරයා සතු විරුදයන් හෝ කාර්ටුෂයන් මෙතෙක් හමු වී නොමැත. ==සාමාන්‍ය කාලානුක්‍රමය== 2011 [[මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරය|මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාරයේ]]<ref name=MMA>[http://www.youtube.com/watch?v=0lLv58zwGhU අ සයිපෝසියම් ඔෆ් හොරෙම්හෙබ්: ජෙනරල් ඇන්ඩ් කිං ඔ ඊජිප්ට්] මෙම 2011 මෙට්‍රොපොලිටන් කලා කෞතුකාගාර සංදර්ශකයේ පළමු මිනිත්තු 8 බලන්න. වීඩියෝවේ සඳහන් පරිදි, මෙහි අනුක්‍රමය සහ දිනයන් "සාකච්ඡා වෙමින් පවතියි".</ref> [[හොරෙම්හෙබ්]] පිළිබඳ පැවති සම්මන්ත්‍රණය අනුව, පසුකාලීන 18වන රාජවංශයේ කාලානුක්‍රමය පහත පරිදි වේ: {| class="wikitable" |- ! රජු !! ආසන්න වර්ෂ |- | [[අක්නාටන්]] || වර්ෂ 17 |- | අන්ඛෙපෙරුරේ-නෙෆර්නෙෆරුආටන් || වර්ෂ 2+ |- | අන්ඛෙපෙරුරේ [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]] || වර්ෂ 1–2 |- | [[ටුටන්ඛාමන්|ටුටන්ඛාටන්/ටුටන්ඛාමන්]] || වර්ෂ 10 |- | [[ආයි]] || වර්ෂ 3 |- | [[හොරෙම්හෙබ්]] || වර්ෂ 14 |} ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්ටිටිගේ අනුප්‍රාප්ති අනුපිළිවෙල පිළිබඳ විද්වතුන් පොදු එකඟත්වයකට පැමිණ නැත. ඔවුන්ගේ සමයයන්ට අයත් දින නිර්ණිත සාධක ඉතා ස්වල්පයක් හමුවී ඇති නමුත්, ඒවා අර්ථකථනය කරන ආකාරය අනුව එම පිළිවෙල වෙනස් විය හැක. 1845 සම්ප්‍රදායික කාලනිර්ණ ක්‍රමය මත පදනම්ව බොහෝ විශ්වකෝෂීය මූලාශ්‍ර සහ සිතියම් ස්මෙන්ඛ්කරේ අක්නාටන්ගෙන් පසුව සිහසුනට පත් වූ බව සඳහන් කරයි. තවත් සමහරු ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු එක් අයකුම බව තවමත් විශ්වාස කරති. [[අක්නාටන්]]ගේ රාජ්‍ය සමයේ සිට [[ටුටන්ඛාටන්]]ගේ අනුප්‍රාප්තිය දක්වා වූ වසර 13ක කාලසීමාව බෙහෙවින් අපැහැදිළි ය. [[ස්මෙන්ඛ්කරේ]] සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ රාජ්‍ය සමයයන් ඉතා කෙටි වන අතර, එකල දේශපාලන සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගැනීමට තරම් එම කාලයන්ට අයත් ස්මාරක හෝ ශිලාලේඛනමය සාධක ප්‍රමාණවත් නොවේ. මීට අමතරව නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ පුද්ගල නාමය හෙවත් සිහසුන් නාමය ස්මෙන්ඛ්කරේ විසින් ද භාවිතයට ගෙන ඇත. ඇගේ නාමය (හෝ උපන් නම) [[නෙෆර්ටිටි]]/[[නෙෆර්ටිටි|නෙෆර්ටිටි-නෙෆර්නෙෆරුආටන්]] රැජිනගේ නාමයම වීම නිසාත් ඇගේ අනන්‍යතාව හඳුනාගැනීමේ දී ඇතැම් අවස්ථාවන්හි බෙහෙවින් අපහසුතාවන්ට ලක්වීමට සිදු වේ. [[පුරාතන ඊජිප්තුවරු|ඊජිප්තුවරුන්]] අමර්ණ රජවරුන් පිළිබඳ සාධක අනාගතයෙන් වසන් කිරීමට උත්සාහ දරා ඇත. නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනුප්‍රාප්තික රජු ඇයට රජකුගේ භූමදානයක් ලබා දීම ප්‍රතික්ෂේප කොට ඇති බව පෙනේ. එසේම පසුව [[හොරෙම්හෙබ්]] රජ සමයේ සම්පූර්ණ අමර්ණ යුගයම පිළිකුලට භාජනය කෙරිණි. එහි දී [[අක්නාටන්]]‍ගේ සිට [[ආයි]] දක්වා අමර්ණ රජවරුන්ගේ නම් ඉතිහාසයෙන් මකා දමා ඇති අතර, එම රජවරුන්ගේ සම්පූර්ණ රාජ්‍ය සමයයන් හොරෙම්හෙබ්ගේ නාමයට ඇතුළත් කොට දක්වා ඇත. නමුත් ඉන් වසර 3300කට පසු වත්මන් විද්වතුන් සිදුවීම් එකිනෙක ගලපා ගනිමින් මකාදැමූ පාඨයන්හි කොටස් අනුසාරයෙන් ඉතිහාසය යළි ගොඩනැගීමට සමත්ව සිටිති. පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අපැහැදිළි හෝ සැක කටයුතු හෙයින් නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ නාමය, ලිංගය, අනන්‍යතාවය මෙන්ම එවන් රැජිනියක සිටියේද යන්න [[ඊජිප්තුවේදීන්]]ගේ මතභේදයට තුඩු දී ඇත. අනන්‍ය නාමයන් නොමැති වීම හේතුවෙන්, 1980 දශකයේ මුල්කාලයට පෙර ලියැවුණු ග්‍රන්ථ සහ ලිපිවල තොරතුරු ගැටලුකාරී වී ඇත. එකල "අන්ඛ්ඛෙපරුරේ" යන නාමය අන්තර්ගත භාණ්ඩ ස්මෙන්ඛ්කරේට අයත් යැයි දක්වා තිබීම එයට හේතුවයි. නමුත් එම භාණ්ඩය මේ පුද්ගලයන් දෙදෙනාගෙන් අයකුට අයත් වූවක් විය හැක. ===මැනතෝ=== [[මැනතෝ]] යනු ක්‍රි.පූ. තුන්වන සියවසේ [[ටොලමිවරු|ටොලමිවරුන්ගේ]] යු‍ගයේ සිටි පූජකවරයෙකි. ඔහු විසින් ලියන ලද "ඊජිප්තියානු ඉතිහාසය" ග්‍රන්ථයේ රජවරුන් රාජවංශ අනුව බෙදා දක්වා ඇත. මෙය පුරාතන ඊජිප්තුව කාලනිර්ණය කිරීමේ නූතන පිළිවෙතට ද පාදක විය. නමුත් වර්තමානය වන විට ඔහුගේ කෘතිය දක්නට නොමැති අතර, පසුකාලීන රචකයින් විසින් ඔහුගේ කෘතියේ කොටස් උපුටා දක්වා ඇති අවස්ථා පමණක් ශේෂ ව ඇත. අමර්ණ රජවරුන්ගේ නම් ඉතිහාසයෙන් මකා දමා ඇති හෙයින්, මේ පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් එකම පුරාතන වාර්තාව මැනතෝගේ වාර්තාවයි. ''මැනතෝගේ විස්තරය'' නැමැති ඔහුගේ කෘතියේ සාරාංශය පසුකාලීන 18වන රාජවංශයේ අනුප්‍රාප්තිය මෙසේ දක්වයි. "''අමෙනෝෆිස් වර්ෂ 30ක් සහ මාස 10ක්''"<ref name=MANETHO>''මැනතෝ'', ද ලෝයබ් ක්ලැසිකල් ලයිබ්‍රරි; 1940, ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය ඩබ්. ජී. වැඩෙල්, පි 102-103</ref> යනුවෙන් සඳහන් රජු බොහෝ විට IIIවන අමේනහොටෙප් බව පෙනේ. අනතුරුව "''ඔහුගේ පුත් ඕරස් වර්ෂ 36ක් සහ මාස 5ක්''" යනුවෙන් සඳහන් පාඨයේ නම හොරෙම්හෙබ්‍ගේ නාමය ඇසුරෙන් තැනුනක් බවත්, එහි රාජ්‍ය සමය සම්පූර්ණ අමර්ණ යුගයේම රාජ්‍ය සමය බවත් විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ඇතැමුන් පවසන්නේ ඕරස් යනු අක්නාටන් බවයි. ඕරස්ගෙන් පසු "''ඔහුගේ දියණිය අචෙන්චෙරෙස් වර්ෂ 12ක් සහ මාස 1කුත්, අනතුරුව ඇගේ සොයුරු රතෝටිස් වර්ෂ 9කුත්''" රාජ්‍ය පාලනය කළ බව සඳහන් වේ. ගැබෝල්ඩි අනුව මේ අචෙන්චෙරෙස් යනු අන්ඛ්ඛෙ‍පරුරේ ය.<ref>ගැබෝල්ඩි, මාක්. ''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon'', 1998; පිටු.145-185<br />ඇතැම් අන්තර්ජාල මූලාශ්‍ර අචෙන්චෙරෙස් යනු අක්නාටන් බව පවසයි.</ref> ඔහු පවසන්නේ පිටපත් කිරීමේ වරදක් හේතුවෙන් වර්ෂ 2ක් සහ මාස 1ක කාලය, වර්ෂ 12 සහ මාස 1ක් බවට සඳහන්ව ඇති බවයි. (ඇෆ්‍රිකානස් සහ යුසේබියස් මේ තැනැත්තාගේ රාජ්‍ය සමය පිළිවෙලින් වර්ෂ 32 සහ 16 ලෙස දක්වති) බොහෝ දෙනකු එකඟ වන්නේ රතෝටිස් යනු ටුටන්ඛාමුන් බවයි. මේ අනුවථ මේ අනුව අනුප්‍රාප්තික අනුපිළිවෙල අනුව, අචෙන්චෙරෙස් යනු අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ බවට සාධක සපයයි. රතෝටිස්ගෙන් පසු "''ඔහුගේ පුත් අචෙන්චෙරෙස් වර්ෂ 12ක් සහ මාස 5කුත්, ඔහුගේත් පුත් අචෙන්චෙරෙස් II වර්ෂ 12ක් සහ මාස 3කුත්''"රාජ්‍ය පාලනය කළ බවට දැක්වෙන පාඨය<ref name=MANETHO /> හේතුවෙන් ඉන් ඔබ්බට මැනතෝගේ වාර්තාව පිළිබඳ විශ්වාසය තැබිය නොහැකි බව පෙනී යයි. ==ප්‍රධාන සාක්ෂි== [[File:Spaziergang im Garten Amarna Berlin.jpg|thumbnail|ස්මෙන්ඛ්ඛරේ සහ මෙරිටාටන්ගේ යැයි පැවසෙන කැටයමක්, නමුත් ඇතැම් විට මෙමගින් නිරූපණය වන්නේ ඔවුන් නොවිය හැක.]] නෙෆර්නෙෆරුආටන් නැමැත්තියක සිටි බවටත්, ඇයගේ ස්ත්‍රී/පුරුෂ භාවයත්, අනන්‍යතාවත් පැහැදිළි කිරීමට දායක වන සාධක මෙසේ ය. මෙම වස්තූන් වර්තමානයේ නොයෙකුත් මතවාදයන්ට පාදක වී ඇත. *[[මෙරිරේ II|IIවන මෙරිරේ]]ගේ සොහොන්ගැබේ අන්ඛෙපෙරුරේ ස්මෙන්ඛ්කරේ-ඩ්ජෙසර්ඛෙපරු යන රජුගේ නාමය සඳහන්ව ඇති බව 1845 තරම් ඈත කාලයේ සිට දන්නා දෙයකි. එහි ඔහු සහ [[මහා රාජකීය බිරිඳ]] යන පදවිය දරන [[මෙරිටාටන්]] විසින් සොහොන්ගැබේ හිමිකරුට ත්‍යාගයක් පිරිනමනු නිරූපිත ය. මෙහි රජුගේ නාමය සහිත කොටස ඉවත් කොට තිබුණත්, එය ඉවත් කිරීමට පෙර 1850දී [[ලෙප්සියස්]] විසින් වාර්තා කොට ඇත.<ref name=DAVIES_TOMBSII>ඩි ගැරීස් ඩේවීස්, N. 1905. ''ද රොක් ‍ටූම්බ්ස් ඔෆ් එල් අමර්ණ, පාට් II: ද ටුම්බ්ස් ඔෆ් පැනෙහෙසි ඇන්ඩ් මෙරිරා II''. ඊජිප්තුවේ පුරාවිද්‍ය සමීක්ෂණය. එෆ්. එල්. ග්‍රිෆිත්. ලන්ඩන්: ඊජිප්තු ගවේෂණ අරමුදල. බලන්න [https://archive.org/stream/cu31924020525352#page/n179/mode/2up 'එල් අමර්ණ ශෛලමය සොහොන්ගැබ්හි රේඛා සිතුවම්']. නාමයන්හි [[ලෙප්සියස්]] පරිවර්තන පහළ දකුණු පස දැක්‍ වේ. එය මුලින් පිහිටියේ ඉහළ දකුණු පස ය. එතැන මෙරිටාටන්ගේ කාර්ටුෂය ද පැහැදිළිව සටහන් කොට තිබිණි.</ref> මෙම සොහොන්ගැබෙහිම වෙනත් බිත්තියක, වෙනක් දසුනක් ඇති අතර, එහි රාජ්‍ය වර්ෂය 12ට අයත් ප්‍රකට රාජසභා දර්ශනය දක්නට ලැබේ. *[[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ කැල්සයිට් [http://www.griffith.ox.ac.uk/gri/carter/405.html "ගෝලීය බඳුනක"] අක්නාටන්ගේ සම්පූර්ණ ද්විත්ව කාර්ටුෂය සමග, ස්මෙන්ඛ්කරේගේ සම්පූර්ණ ද්විත්ව කාර්ටුෂය ද දක්වා ඇත. මේ නාමයන් දෙකම එකට සඳහන් ''එකම'' වස්තුව මෙයයි.<ref name=ALLEN_AMARNA2>ඇලන්, ජේම්ස් පී., [https://web.archive.org/web/20120722084838/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf "ද අමර්ණ සක්සෙෂන්"], "කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්", පි.2</ref> මේ අනුව සහ-රාජ්‍යාධිකාරිවරුන් දෙපළක් සිටි බව පැහැදිළි වේ. කෙසේවුවත්, මෙරිරේගේ මෙරිරේගේ සොහොන්ගැබේ දර්ශනයෙහි දිනයන් සඳහන්ව නොමැති අතර, එහි අක්නාටන් පිළිබඳ සඳහනකුදු නැත. එසේම සොහොන්ගැබේ අයිතිකරුවා මියගිය දිනය හෝ ඔහු නව රජුට සේවය කළේ ද යන්න පිළිබඳව ද සනාථ කළ නොහැක. බඳුන මගින් හවුල් පාලනයක් පිළිබඳ අදහසක් ඇති වුවද, එය රජකු සිය නාමය සිය පූර්වප්තිකයාගේ නාමයට සම්බන්ධ කිරීමට ගත් උත්සාහයක් වන්නට ද හැක. මේ හෙයින් මෙම සරල සම්බන්ධතාවය මගින් හැමවිටම හවුල් පාලනයක් පිළිබඳ නිරූපණය වේ යැයි සිතිය නොහැක.<ref>මර්නේන්, ඩබ්.; (1977) ''ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් කෝරීජන්සීස්'', පිටු.213–15</ref> මේ යුගයේ බොහෝ කරුණු මෙන්ම මෙම කරුණ ද යෝජිත එකක් මිස, නිගමනයක් නොවේ. [[File:Carter001k small JPG version.jpg|thumb|ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමු වූ කාටර් 001k නැමැති මංජුසාවේ සඳහන් ලේඛනය.]] *ස්මෙන්ඛ්කරේගේ යැයි පැහැදිළිව පැවසිය හැකි රූ දුරුලභ ය. IIවන මෙරිරේගේ සොහොන්ගැබේ කොනක දකුණුපසින් ඇති උද්‍යානයක සිටින අමර්ණ රජකු සහ රැජිනක නිරූපිත කැටයමේ ඔහු නිරූපණය වේ යැයි යෝජනා වී ඇත. මෙහි කිසිදු ලේඛනයක් ඇතුළත් නොවේ. නමුත් එම රූ ටුටන්ඛාමුන් සහ ඔහුගේ බිසවගේ මෙන් නොපෙනෙන නිසා මෙම රූප බොහෝ විට ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ මෙරිටාටන්ගේ යැයි යෝජනා වී ඇත. නමුත් ඒවා අක්නාටන් සහ නෙෆර්ටිටිගේ යැයි පැවසුණු අදහස් ද ඇත. *තනි වයින් සටහනක 'වර්ෂය 1, ස්මෙන්ඛ්කරේගේ ගෘහයේ වයින්' යනුවෙන් සඳහන්ව ඇත. මෙමගින් ඔහුගේ කෙටි රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ සාක්ෂි සපයයි.<ref>පෙන්ඩ්ල්බරි, ‍ජේ. ඩී. එස්. ; ''ද සිටි ඔෆ් අක්නාටන්'' (1951), කොටස III, පි.164</ref> ස්මෙන්ඛ්කරේගේ 1වන වර්ෂයට දින නිර්ණිත යැයි පැවසෙන 'ස්නේඛ්කරේ (මියගිය) ගේ ගෘහය' නැමැති පාඨය<ref>පෙන්ඩ්ල්බරි, ජේ. ඩී. එස්. ; ''ද සිටි ඔෆ් අක්නාටන්'' (1951), කොටස III, pl lxxxvi සහ xcvii</ref> මගින් ඔහු සිය පළමු වසරේ අස්වනු නෙළන සමයේ මියගිය බව හැඟ වේ. නමුත් මෑතක දී යෝජනා වී ඇත්තේ, ඉන් පැවසෙන්නේ ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයාගේ පළමුවන වර්ෂයේත්, ඔහුගේ වත්තේ වයින් නිපදවන බව ය. *හානියට පත් නොවූ [http://www.digitalegypt.ucl.ac.uk/chronology/semenkhkare.html ඔහුගේ නාමයෙන් වැඩි කොටසක් අන්තර්ගත මුදු කිහිපයක්]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} හමු වී ඇත.<ref>{{cite book|last=පෙට්‍රී|first=ඩබ්. එම්. ෆ්ලින්ඩර්ස්|title=ටෙල් එල් අමර්ණ|year=1894|pages=pl. XV. 103–104}}</ref> ඉන් එක් උදාහරණයක් නම් [http://www.accessingvirtualegypt.ucl.ac.uk/detail/details/index_no_login.php?objectid=UC__23800__&accesscheck=%2Fdetail%2Fdetails%2Findex.php අංගය UC23800]{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} නැමැති පෙට්‍ර‘ කෞතුකාගාරයේ ඇති මුදුවයි. මෙම මුදුවේ පැහැදිළිව "ඩ්ජෙසර්" සහ "ඛෙර්පරු" යන අක්ෂර සහ 'කා' සංකේතයේ කොටසක් හඳුනාගත හැක. *මීට පෙර ආසන්න වශයෙන් සම්පූර්ණ ස්මෙන්ඛ්කරේ රජු සහ මෙරිටාටන් මහා රාජකීය බිරිඳගේ නාමය අන්තර්ගත රේඛා සටහන් අන්තර්ගත ගල් කුට්ටියක් පිළිබඳ වාර්තා විය. නමුත් වර්තමානයේ එම ගල් කුට්ටිය දක්නට නැත. [[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ සොහොන්ගැබේ ([[KV62]]) ඇති වස්තූන් ගණනාවක්ම මුලින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් වෙනුවෙන් නිර්මාණය කළ ඒවා වේ මේ අතර [http://www.griffith.ox.ac.uk/gri/carter/261p(1).html කාටර් 261p(1)] නැමැති නුට් දෙවඟන නිරූපිත වටිනා රන් ආභරණයක් ද වේ. සෙසු අංග අතර, ශෛලමය මිනීපෙට්ටිය, මමී දැවටුම්, රාජකීය කුඩා ප්‍රතිමා; [[කැනපික්]] අංග (අල්මාරි,කුඩා මිනීපෙට්ටි සහ බඳුන්වල මූඩි), [http://www.griffith.ox.ac.uk/gri/carter/620(42)-c620(42).html විවිධ අත් පළඳනා] මෙන්ම [[ෂැබ්ටි]] රූප පවා වේ. ශෛලිය මත පදනම්ව, නාමයක් අන්තර්ගත නොවූ ඇතැම් භාණ්ඩ මුලින් කාන්තාවක සඳහා නිමකළ ඒවා බව විශ්වාස කෙරේ. 2001 සිට [[ඊජිප්තුවේදියා|ඊජිප්තුවේදියකු]] වන [[නිකොලස් රීවස්]] විසින් සිදුකළ පර්යේෂණයකින් පෙනී ගොස් ඇත්තේ [[ටුටන්ඛාමුන්ගේ වෙස්මුහුණ|සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණ]] පවා මුලින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් රැජින වෙනුවෙන් නිමවූවක් බවයි. ටුටන්ඛාමුන්ගේ මෙම අවමංගල වෙස්මුහුණේ ඇගේ රාජකීය නාමය වන අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන්න සඳහන් කාර්ටුෂයක් අර්ධව මකා තිබිය දී හමු විය.{{sfn|රීවස්|2014|p=511}}<ref>ජේම්ස් සෙයිඩල්, [http://www.news.com.au/technology/science/archaeology/tutankhamuns-mask-evidence-of-an-erased-name-points-to-the-fate-of-heretic-queen-nefertiti/news-story/41c5e678fdbc4dc5fcd5b38de1687b7e ටුටන්ඛාමුන්’ස් මාස්ක්: එවිඩන්ස් ඔෆ් ඇන් ඉරේස්ඩ් නේම් පොයින්ට්ස් ටු ද ෆේට් ඔෆ් හෙරිටික් ක්වීන් නෙෆර්ටිටි], නොවැම්බර් 26, 2015, නිව්ස් කෝර්ප්</ref> *ස්මෙන්ඛ්කරේගේ නම්කළ නිරූපණයන් දුලබ වුවත්, නෙෆර්නෙෆරුආටන් සඳහා කිසිදු නම්කළ නිරූපණයක් හමුව නැත. *වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් වන [http://www.griffith.ox.ac.uk/gri/carter/001k.html මංජුසාවක (කාටර් 001k)] (සැබැවින්ම, එහි දිගු කැබැල්ලක) පහත පාඨය සටහන් කොට ඇත: {{quotation|ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ, සත්‍යයෙන් දිවි ගෙවන, භූමි ද්විත්වයෙහි අධිපති, ''නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ-වේන්රේ''<br />රේගේ පුත්, සත්‍යයෙන් දිවිගෙවන, කිරුළට අධිපති, ''අක්නාටන්'', ඔහුගේ සමයේ ශ්‍රේෂ්ඨ වූ<br />ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ, භූමි ද්විත්‍වයෙහි අධිපති, ''අන්‍ඛ්ඛෙපෙරුරේ මෙරි-නෙෆර්ඛෙපෙරේ''<br />රේගේ පුත්, කිරුළට අධිපති, ''නෙෆර්නෙෆරුආටන් මෙරි-වේන්රේ'' <br />මහා රාජකීය භාර්යා, ''මෙරිටාටන්'', ඇය සදා වැජඹේවා.}} *නෙෆර්නෙෆරුආටන් පිළිබඳ සනාථ කරන වඩාත් ස්ථිර ශිලාලේඛනය පායිරිගේ සොහොන්ගැබෙන් ([[TT139]]) හමු වූ පූජකයන් පිළිබඳ ශිලාලේඛනයකි: {{quotation|රාජ්‍ය වර්ෂය 3, ජලගැලුම් තෙවන මාසයේ, 10වන දිනය. ඉහළ සහ පහළ ඊජිප්තුවේ රජ, භූමි ද්විත්වයෙහි අධිපති ''අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ ආටන්ගේ ප්‍රියතමයා'', රේගේ පුත්‍ර ''නෙෆර්නෙෆරුආටන්, වේන්රේගේ ප්‍රියයා''. අමුන්ට වන්දනා කිරීමෙන්, [[තීබ්ස් , ඊජිප්තුව|තීබ්ස්]]හි අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේගේ මාලිග [දෙවොලේ], යොටෙෆ්සෙනෙබ්ට උපන්, '''ගිහි පූජක, [[අමුන්]]ගේ දිව්‍යමය පූජාවන්ගේ ලේකම්''' වෙනෙන්නෙෆර් සඳහා භූමිය සිප ගන්නා පාවාහ් විසිනි. ඔහු මෙසේ පවසයි: :"මාගේ පැතුම ඔබව දැකුමයි, පර්සියා වෘක්ෂන්ගේ අධිපතිඳුනි! ආහර නොගෙන තෘප්ත වන, පානයන් නොගැනීමෙන් පවා බීමත් වන ඔබගේ ග්‍රීවය උතුරු සුළඟ විසින් රැගෙන යත්වා. මාගේ පැතුම ඔබ දෙස බලා සිටීමයි. එමගින් මාගේ හදවන පිනා යයි. අමුන්, දිළින්දන්ගේ ආරක්ෂකයාණෙනි: ඔබ මව නැත්තවුන්ගේ පියායි. වැන්දඹුවගේ සැමියායි. ඔබගේ නාමයේ උච්චාරණය පවා මිහිරි ය: එය දිවියේ රසය වැනියි . . . [යනාදී.] :"අප වෙත යළි පැමිණෙන්න, චිර පැවැත්මේ අධිපතිඳුනි. අනෙක් සෑම දෙයක්ම ජීවීත්වයට පත්වීමට පෙර ඔබ මෙහි සිටියේ ය. ඒ ‍දෑ මෙහි නොමැති විට ඔබ මෙහි හිඳීවි. ඔබ මා හට අඳුර දැක්මට අවස්ථා සලසා දුණි. මා හට ඔබව දැකගැනීමට මා වෙනුවෙන් එළිය ගෙනෙන්න . . . :"අමුන් දෙවිඳුනි, ගවේෂණය කිරීමෙන් හඳුනාගත හැකි මහා අධිපතිඳුනි, බිය පලවා හරිනු මැනවි! ජනතාවගේ හද තුළ ප්‍රීතිය ඇතිකරනු මැනවි. ඔබව දකින තැනැත්තා ප්‍රීතියට පත්වන්නේ ය. අමුන් දෙවිඳුනි: ඔහු සෑම දිනකම උත්සවශ්‍රීයෙන් දිවි ගෙවයි!" :අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේගේ මාලිගයේ අමුන් දෙවොලේ ගිහි පූජක සහ ලියන්නාගේ [[ආත්මය පිළිබඳ පුරාතන ඊජිප්තු සංකල්පය|කා]] යොටෙෆ්සෙනෙබ්ට දාව පාවාහ් උපත ලැබී ය: "ඔබගේ කා වෙනුවන්! ඔබගේ නගරවැසියන් සමග යහපත් දිනයක් ගත කරන්න." ඔහුගේ සොයුරු, අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේගේ මැදුරේ දළ සැලසුම්ශිල්පී බැචේ.<ref>මර්නේන්, ඩබ්; ''ටෙක්ස්ට්ස් ෆ්‍රොම් ද අමර්ණ පීරියඩ්'', ඇට්ලැන්ටා: ස්කොලර් ප්‍රෙස් (1995). සටහන: ගාඩිනර්, JEA 14 (1928), පිටු. 10–11 සහ පිටු. 5–6;, රීවස් (''ෆොල්ස් ප්‍රොෆට්'', 2001. පි.163) සහ මර්නේන් යන සියලු දෙනා මෙහි දිනය 10වන දිනය, මාසය 3, අඛෙට් ලෙස දක්වා තිබේ. ඩොඩ්සන් (2009) මෙහි දිනය "පැහැදිළිව" 3වන දිනය, මාසය 4, අඛෙට් ලෙස දෙයි. මෙහි වෙනස් දින 23කි.</ref>}} [[නිකොලස් රීවස්]] පායිරිගේ සොහොන්ගැබේ පාවාහ් විසින් ලියවන ලද වර්ෂය 3ට අයත් ශිලාලේඛනය පිළිබඳ මෙසේ නිගමනය කරයි: : "මෙම කුරුටු ලිපියෙහි අප දකින දෙය නම්... මෙය අධෛර්යයට පත්කළ අමුන් පූජකවරය පිළිබඳ බවයි. මීට මෑතකදී සිදු වූ [අක්නාටන්ගේ] [ආගමික] හිංසනයෙන් පසු, එය යළි නිල වශයෙන් ක්‍රියාත්මක වීමට පටන්ග‍ත්තේ ය. පුදුමයට කරුණ එය මේ අන්‍ය දෘෂ්ටික සහ-පාලකයාගේ මතකාගාර දේවස්ථානයේම ආරම්භ වීමයි. අමර්ණ විප්ලවය පැහැදිළිව නව මානයන් කරා එළැඹ තිබිණි. ඇතැම්විට භූමියේ අධිකාරී බලය ඒ වන විට අක්නාට‍න්ගේ අතේ නොව ඔහුගේ අභිරහස් සහ-පාලකයාගේ අතේ රැඳුණු නිසා විය හැකියි. මේ සහ-පාලකයා අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් විය. ඇය තරමක් මෘදු ප්‍රතිපත්තියක්" අමුන් පූජකවරය පිළිබඳ අනුගමනය කරන්න‍ට ඇති බව පෙනේ.<ref>රීවස්, සී. ‍නිකොලස්; අක්නාටන්, ඊජිප්ට්'ස් ෆෝල්ස් ප්‍රොෆට්; 2001. පි.164</ref> මේ නිසා, අමුන් පූජකවරුන්ට අවකාශය සලසා දී, අමුන් වන්දනාව යළි ස්ථාපනය කළ පළමු අමර්ණ යුගයේ පාලකයා මුලින් සිතූ පරිදි ටුටන්ඛාමුන් නොව නෙෆර්නෙෆරුආටන් වන්නට ඇත. ඇගේ මතකාගාර දේවස්ථානය අමුන් පූජකවරුන්ගේ ආගමික අගනගරය වූ තීබ්ස්හි පිහිටා තිබූ බැවින්, අමුන් පූජකවරුන් එය තුළ සේවය කරන්නට ඇත. කෙසේනමුත්, ඊජිප්තුවේ දේශපාලන පරිපාලනය නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ සමයේ තවමත් තීබ්ස්වල නොව අමර්ණ නගරය කේන්ද්‍රකොට පැවතිණි. ==කාන්තා රජ== [[File:Egyptian_Museum_(268).jpg|thumb|දකුණු පසින් දිවියකු මත නැඟි [[පාරාවෝ]] රුවක් නිරූපිත කුඩා ප්‍රතිමාවක් වේ. කාන්තා ලක්ෂණවලින් යුත් මෙය [[ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේ]] [[KV62|ටූටන්ඛාමූන්ගේ සොහොන්ගැබේ]] ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කොට ඇත.]] [[File:Akenatón_y_Nefertiti_Berlín_01.JPG|left|thumb|බර්ලින් ශිලාව 17813, මෙහි [[පාරාවෝ]]වරියක [[අක්නාටන්]] වැළඳගෙන සිටිනු දැක්වේ, [[බර්ලිනයේ ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|ඒජිප්ටිස්කස් මියුසියම් අන්ඩ් පැපිරසැම්ලුං]], [[න්‍යුවස් කෞතුකාගාරය]], [[බර්ලින්]]]] ඇතැම් පිළිගත් අර්ථ නිරූපණ අනුව, ස්මෙන්ඛ්කරේ, අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන සිංහාසන නාමයෙන් යුතුව අක්නාටන් රජු සමග 15වන වර්ෂයේ සිට ආරම්භ වූ හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය බවට මතයක් ඉදිරිපත්ව ඇත. ඒ අනුව ඔහු තනි පාලනය අතට ගෙන, සිය නාමය අන්ඛ්ඛෙපෙරුරනෛෆර්නෙෆරුආටන් ලෙස වෙනස් කරගන්නට ඇත. මීට සමාන්තර මතයක් අනුව, නෙෆරුනෙෆරුආටන් යනු නෙෆර්ටිටි රැජිනයි. ඇතැම් මතයන් අනුව ඇය ස්මෙන්ඛ්ඛරේ යන නාමය ආරූඪ කොට ගෙන පුරුෂයකු මෙන් රාජ්‍ය පාලනය කළ බව පැවසේ. 1970 දශකයේ මුල්කාලයේ ඉංග්‍රීසි ජාතික ඊජිප්තුවේදියකු වූ ජෝන් හැරිස් විසින් ලිපි මාලාවක් ප්‍රකාශයට පත්කරන තෙක්ම ඉහත පරිදි වාදවිවාද පැවතිණි<ref>ජේ. ආර්. හැරිස්, ''Neferneferuaten'', "Göttinger Miszellen" 4 (1973), 15-17; <br />''Neferneferuaten Rediviva'', "Acta Orientalia" 35 (1973), 5-13; <br />''Neferneferuaten Regnans'', "Acta Orientalia" 36 (1974), 11-21; <br />''Akhenaten or Nefertiti?'', "Acta Orientalia" 38 (1977), 5-10.</ref> එමගින් ඔහු ප්‍රකාශයට පත්කළේ පළමු කාර්ටුෂයෙහි අන්තර්ගත ප්‍රභේදය මගින් ස්ත්‍රී ලක්ෂණ පිළිබිඹු වන බවයි. මේ සඳහා සම්බන්ධ වන ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ කුඩා ප්‍රතිමාවක් ද ගෙනහැර දක්වා ඇත.<ref>{{cite web|url=http://www.griffith.ox.ac.uk/perl/gi-ca-qmakedeta.pl?sid=86.146.1.195-1343655557&qno=1&dfnam=289b-p1785|publisher=[[ග්‍රිෆිත් ආයතනය]]|title=ස්ටැචියුට් ඔෆ් ද කිං අපොන් අ ලෙපර්ඩ්|work=ටුටන්ඛාමුන්: ඇනටමි ඔෆ් ඇන් එක්ස්කැවේෂන්: ද හොවාර්ඩ් කාටර් ආකයිව්ස්|authorlink=හැරි බර්ට්න් (ඊජිප්තුවේදියා)|last=බර්ට්න්|first=හැරි (ඥායාරූප ශිල්පී)|accessdate=2012-09-23}}</ref> මෙහි රජකු නිරූපිත අතර, එහි පෙනුම කාන්තාවකගේ මෙනි. [[අමර්ණ]] කලාවේ පවා රජවරුන් උභයලිංගික ස්වරූපයෙන් දක්වා තිබේ. රජකු සහ තවත් අයකු —බොහෝ විට රජකුගේ කිරුළක් පැළඳ සිටින— සමීපව සිටින අයුරු නිරූපිත ශිලාස්තම්භ කිහිපයක් ද හමුව ඇත. ඒ සියල්ල අසම්පූර්ණ හෝ ලේඛන රහිත ඒවායි. තවත් සමහරක් විකෘති කොට ඇත. මේ අතර පහත දෑ අන්තර්ගත වේ: *[http://www.hieroglyphen.net/andere/berlin09.gif නිම නොකළ ශිලාස්තම්භයක] (#17813, බර්ලින්) රාජකීය රූප ද්විත්වයක් හුරුපුරුදු නමුත් ඉතා සමීපව නොසිටින විලාසයකින් කැටයම් කොට ඇත. එක් රූපයක් ද්විත්ව කිරුළ පැළඳ සිටින අතර, අනෙක් රුව නෙෆර්ටිටි උඩුකය ප්‍රතිමාවේ ඇති ශීර්ෂ පළඳනාවට සමාන නමුත්, රජුන් පළඳින [[ඛෙප්‍රෙෂ්|ඛෙප්‍රෙෂයක්]] හෙවත් [http://egyptologyscribbles.files.wordpress.com/2011/01/khepresh.png "නිල් කිරුළක්"]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පැළඳ සිටියි. ::ඒඩන් ඩොඩ්සන් පවසන්නේ මෙහි කිරුළේ ස්වරූපය අනුව නෙෆර්ටිටි රැජින සහපාලකයකු වැනි තත්ත්වයක් උසුලා ඇති නමුත්, නමුත් ද්විත්ව කාර්ටුෂය සහිත සම්පූර්ණ පාරාවෝ ගෞරව නාමයක් උසුලා නොමැති බවත් ය. *බර්ලින් 25574 කෞතුකාංගයේ අක්නාටන් සහ මුදුන පැතලි ශීර්ෂාවරණය පැළඳි නෙෆර්ටිටිගේ රුව පැහැදිළිව හඳුනාගත හැක. ඔවුනගේ පසෙකින් රජවරුන්‍ දෙදෙනකුගේ නම් යෙදීමට තරම් ප්‍රමාණවත් හිස් කාර්ටුෂයන් සතරක් වේ. ඉන් එකක් පසුව එබ්බවා ඇති බව පෙනී යයි. :[[File:UnfinishedStele-NefertitiPouringWineIntoAkhenatensCup.png|thumb|නෙෆර්ටිටි යැයි සිතිය හැකි රැජිනක [[ඛෙප්‍රෙෂ්|පාරාවෝවරුන්ගේ නිල් කිරුළ]] පැළඳ, සෙනෙහසින් යුතුව [[අක්නාටන්]]ට ජලය වත්කරන අයුරු, [[බර්ලිනයේ ඊජිප්තු කෞතුකාගාරය|ඒජිප්ටිස්කස් මියුසියම් අන්ඩ් පැපිරසැම්ලුං]], [[ඇල්ටෙස් කෞතුකාගාරය]], [[බර්ලින්]]]] ::නෙෆර්ටිටි පිළිබඳ ගැටලුව විසඳීමට මෙය වැදගත් අංගයක් ලෙස රීවස් දකියි. මෙම ශිලා ස්තම්භය නිර්මාණය ආරම්භ කරන සමයේ ඇය රැජිනව සිටි හෙයින් ඇයව පැතලි මුදුනක් සහිත ශීර්ෂාවරණයෙන් යුතුව දක්වා ඇත. ඉන් මඳ කලකට පසුව ඇයව හවුල් පාලන තනතුරට ඔසවා තැබුණු හෙයින්, රජවරුන් දෙදෙනා ගැනම සඳහන් කිරීමට සිව්වන කාර්ටුෂයක් කොටවා තිබේ.<ref name=REEVES_FALSE>රීවස්, සී. නිකොලස්; ''අක්නාටන්, ඊජිප්ට්’ස් ෆෝල්ස් ප්‍රොෆට්''; (2001) තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්</ref> *1891දී පෞද්ගලික එකතුවක තිබී ෆ්ලින්ඩර්ස් පෙට්‍රී විසින් හුනුගල් කැබලි හතක් සොයාගන්නා ලදී. මේවා දැනට [http://www.webcitation.org/6CZ5aJSkk පෙට්‍රී කෞතුකාගාරයේ, U.C.410] යනුවෙන් අංකනය කොට ඇති අතර, ඇතැම්විට මෙය [[සමරාජ්‍යාධිකාරී ශිලාස්තම්භය]] ලෙස ද හඳුන්වයි.<ref>පෙන්ඩ්ල්බරි ජේ., සැම්සන්, ජේ. ඇතුළු පිරිස; ''සිටි ඔෆ් අක්නාටන්, III කොටස'' (1951)</ref> එහි එක් පසෙක අක්නාටන්ගේ ද්විත්ව කාර්ටුෂය සමග ''අන්‍ඛ්ඛෙපරුරේ මෙරි-වේන්රේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් අඛෙට්-එන්-හ්යෙස්'' ("ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී") යන නෙෆර්ටිටිගේ තනි කාර්ටුෂයක දක්වා ඇත.<ref name=ALLEN_ALTERED>ඇලන්, ජේම්ස් පී. , ''ටූ ඕල්ටර්ඩ් ඉන්ස්ක්‍රිප්ෂන්ස් ඔෆ් ද ලේට් අමර්ණ පීරියඩ්'', ඊජිප්තුවේ ඇමරිකානු පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ ජර්නලය 25 (1988); පිටු.117-121.</ref> වර්තමානය වන විට, කාන්තා සහපාලකයකු පිළිබඳ පැහැදිළි ඉඟි හිමිවුවද, අනතුරුව රාජ්‍යත්වයට පත් රජවරුන්ගේ අනන්‍ය සිංහාසන නාමයන් යොදා ගැනීම හේතුවෙන් මෙය වාදවිවාදයන්ට හේතු වී ඇත. ශිලාස්තම්භ ගණනාවක ඇති සමීප දර්ශන හේතුවෙන් සමලිංගිකතාවක් පිළිබඳ අර්ථකථන පල වුවද, පසුකාලීන සාක්ෂි සහ අනාවරණ හේතුවෙන් එය නොසලකා හැරිණි. බර්ලිනයේ ඊජිප්තු කෞතුකාගාරයේ රොල්ෆ් ක්‍රවුස්ගේ පත්‍රිකාවක් අනුව, මැදිහත් අර්ථකථනයක් යෝජනා කෙරුණේ ස්මෙන්ඛ්කරේ/නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු පිරිමියකු බවත්, අක්නාටන්ගේ මරණයට පසු ස්මෙන්ඛ්කරේගේ සිංහාසනාරූඪයට පෙර ස්මෙන්ඛ්කරේගේ බිසව වූ මෙරිටාටන් විසින් ‘අන්ඛ්-එට්-ඛෙපරුරේ’ යන ස්ත්‍රී පෙරනාමයෙන් යුතුව රාජ්‍ය පාලනය කර ඇති බවයි.<ref name=DAS>ක්‍රවුස්, රොල්ෆ්. ''Das Ende der Amarnazeit'' (අමර්ණ යුගයේ අවසානය); 1978, හිල්ඩිෂයිම්; පිටු.43–47</ref> ඇයව විවාහ කරගෙන සිහසුනට පත්වීමෙන් පසු ස්මෙන්ඛ්කරේ විසින් ඇගේ පෙරනාමයේ පුරුෂ ලිංග ස්වරූපය සිය නාමය ලෙස භාවිතා කොට ඇති බව ඉන් කියැවේ.<ref>සැබැවින්ම ක්‍රවුස්ගේ තර්කයේ එන ඇතැම් කරුණු මීට පෙර දෙවරක් යෝජනා වී තිබූ ඒවායි. බලන්න රීවස්, නිකොලස්; ''Orientalistische Literaturzeitung'', වෙළු. 78, අං. 6 (1983)</ref> රාජ්‍ය කරන රැජිනයක පිළිබඳ තර්කය ඉදිරියට ගෙන ආ පියවරක් ලෙස මෙය හඳුනාගත හැක. මේ හේතුවෙන් මෙරිටාටන් සහ ස්මෙන්ඛ්කරේට සම්බන්ධ සාක්ෂි පිළිබඳ නව මතවාද ගොඩනැගෙන්නට විය. ===පැටලවිල්ල විසඳීම=== [[File:Male Female Renderings-Ankhkheprure.jpg|thumbnail|''අන්ඛෙපෙරුරේ'' නාමය කාන්තා දර්ශක සහිතව (93, 94) සහ රහිතව (95). මේවායින් කියැවෙන්නේ: <br /> (93) ''නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ (අක්නාටන්ගේ) ගේ ප්‍රිය (f) අන්‍ඛ්ඛෙපෙරුරේ ''. <br />(94) ''වා-එන්-රේ ගේ ප්‍රිය (f) අන්ඛ්-එට්-ඛෙප්රුරේ (f)'' (නාමයේ සහ විරුදයේ දර්ශක භාවිතා කොට ඇත). <br />(95) ''වා-එන්-රේගේ ප්‍රිය අන්ඛ්‍ඛීප්රුරේ''.<br />''ටෙල් එල් අමර්ණ'' වලිනි, ෆ්ලින්ඩර්ස් පෙට්‍රී; 1894]] 1988දී, [[ජේම්ස් පී. ඇලන්]] යෝජනා කළේ [[ගෝර්ඩියානු පටලැවිල්ල]] ලිහා ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් වෙන්කර දැක්විය හැකි බවයි.<ref name=ALLEN_ALTERED /> ඔහු පැවසූයේ 'අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ' යන නාමය, එය ස්මෙන්ඛ්කරේ හෝ නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමය සමග සම්බන්ධ කර දක්වන ආකාරය අනුව එහි අර්ථය වෙනස් වන බවයි. එය නෙෆර්නෙෆරුආටන් සමග සම්බන්ධ කළ විට, එහි පෙරනාමය 'වා එන් රේගේ ප්‍රිය' වැනි අක්නාටන්ට අදාළ විරුදයක් නිරූපණය වන බවයි. මෙකල 'ස්මෙන්ඛ්කරේ' යන [[පුරාතන ඊජිප්තු රාජකීය නාමය|නාමය]] සමග ‘දිගු’ පෙරනාමයක් යෙදුණු අවස්ථාවන් හමු නොවේ. එසේම 'නෙෆර්නෙෆරුආටන්' යන නාමය සමග ‘කෙටි’ පුද්ගල නාමයන් යෙදුණු අවස්ථාවන් ද දක්නට නොලැබේ. දකුණෙහි ඇති රූපයෙහි දැක්වෙන් පරිදි, මෙහි ස්ත්‍රීරූපී ආකාරය සහ සම්මත ආකාරය අතර වෙනස ඉතා කුඩා ය: නාමය හෝ විරුදය (හෝ දෙකේම #94 මෙන්) අමතරව අන්තර්ගත 't' අක්ෂරය විශේෂයෙන් කුඩා භාණ්ඩවල අන්තර්ගත නොවිය හැකි හෝ වැරදි ලෙස කියවිය හැක. ඇලන් අනුව, ස්ත්‍රීරූපී දර්ශක සැලකිල්ලට නොගතහොත් ඉහත නාමයන් තුනෙන්ම හැඳින්වෙන්නේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජුව ය. එයට හේතුව ඇගේ විරුදයන් ඇයව අක්නාටන් ('වා-එන් රේගේ ප්‍රිය / නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ') සමග සම්බන්ධ කොට දක්වා තිබීමයි. 1994 ප්‍රකාශනයක,<ref name=ALLEN_GM141>{{cite book|last=ඇලන්|first=ජේම්ස් පී.|title=නෙෆර්ටිටි ඇන්ඩ් ස්මෙන්ඛ්-කා-රේ|year=1994|publisher=Göttinger Miszellen 141|pages=7–17}}</ref> ඇලන් යෝජනා කරන්නේ නම්වල වෙනස් නිරූපණය මගින් හැඳින්වෙන්නේ එක් පුද්ගලයකු නොව වෙනස් පුද්ගලයන් දෙදෙනකු බවයි: "..මෙම සාක්ෂිය මගින් ස්මෙන්ඛ්කරේ, නෙෆර්නෙෆරුආටන් සමග හඳුනාගැනීමක් අවශ්‍ය නොවේ. සැබැවින්ම, මෙම නාමයන් කට්ටල ද්විත්වය එක් අයකුට අයත් යැයි කීම එකිනෙකට පරස්පර වේ."<ref name=ALLEN_GM141 /> ඇලන් මෙම නාමයන්හි ඇති තවත් සියුම් වෙනස්කමක් දක්වයි: නෙෆර්ටිටි ස්වරූපය සමග සම්බන්ධ කොට දක්වන විට 'නෙෆර්නෙෆරුආටන්' යන නාමයේ ඇති පනා හැඩැති රූපාක්ෂරය (''jtn''), නාමයේ අග ඇති අසුන්ගත් කාන්තාවගේ රූපාක්ෂරයට මුහණලා දිශාව මාරුකොට දක්වා ඇත. අනන්‍ය හේතුවක් නොවන්නට, අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නාමය සමග එම පනා හැඩැති රූපාක්ෂරය දිශාව වෙනස් කොට දක්වා නැත. බාහිර වෙනස්කම් සලකා මෙය නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු නෙෆර්ටිටි හැර වෙනත් පුද්ගලයකු බවට හෝ හිඳගත් රුව සහිත අනන්‍ය රූපාක්ෂර ක්‍රමය මත පදනම්ව නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු නෙෆර්ටිටිම බව ද පැවසිය හැක. (පහළ බලන්න) පසුව, ප්‍රංශ ඊජිප්තු වේදියකු වන [[මාක් ගැබෝල්ඩි]] සඳහන් කළේ ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙන් සොයාගත් අංග කිහිපයක් මුලින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් වෙනුවෙන් තැනවූ ඒවා බවයි. මේවායේ ඇතුළත් "...අක්නාටන්ගේ ප්‍රිය" යන වදන මුලින් කැටයම් කොට තිබුණේ ''අඛෙට්-එන්-හ්යෙස්'' හෙවත් "ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී" යනුවෙනි.<ref>{{cite journal|last=ගැබෝල්ඩි|first=මාක්|title=''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon''|year=1998|pages=147–62, 213–219}}</ref> ඔහුගේ අනාවරණ පසුව ජේම්ස් ඇලන් විසින් සනාථ කරන ලදී. ශිලාලේඛනයක් ආශ්‍රය කරගනිමින් රජුව හඳුනා ගැනීමට විරුදයන් භාවිතය (හෝ ඒවා නොමැති වීම) ක්‍රමයෙන් බොහෝ විද්වතුන් විසින් අනුමත කළ අතර, ඒවා ඔවුන්ගේ කෘතිවල සඳහන් කොට ඇත.<ref>ඇලන් (1994); ගැබෝල්ඩි (1998); ඊටන්-ක්‍රවුස් සහ ක්‍රවුස් (2001); හෝර්නන්ග් (2006); වොන් බෙකරැත් (1997); ඇලන් (2006); ක්‍රවුස් (2007); මර්නේන් (2001)<br /> නමුත් ඔවුන් අනුප්‍රාප්තිය, කාලානුක්‍රමය සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනන්‍යතාව පිළිබඳ දරන්නේ වෙනස්ම අදහස් ය.</ref> මෙලෙසින් ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් වාදය මැඬ පැවැත්වුණු හෙයින්, සාක්ෂි සඳහා නව අර්ථ කථන සිදු කිරීමට මගවිවර විය. ===අසහාය රාජ්‍ය සමය?=== නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ විරුදයන් ආකාර තුනකට බෙදිය හැකි බව ඇලන් පසුව පෙන්වා දුන්නේ ය. ඒවා බෝහෝවිට "...ගේ ප්‍රිය" යන ආකාරයෙන් යුතු වුව ද, ඇතැම්විට "ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී" යුනවෙන් ද දැකිය හැක. ඉතා කලාතුරකින්, මේ නාමයන්ට පසුව ස්ත්‍රීරූපී ගුණාංග සහිතව 'යුක්ති සහගත' යන පදය යොදා තිබෙනු හමු වේ.<ref name=ALLEN_GM141 /> 'යුක්ති සහගත' (''මඑට් ඛෙරු'') යන වදන අදාළ පුද්ගලයා මියගිය බවට යොදන පොදු සලකුණකි. ‍මීට සමාන අවස්ථාවක් පෙන්යැටිගේ සොහොන්ගැබෙහි [[හට්ෂෙප්සුට්]] හට සම්බන්ධව දක්වා ඇති පාඨයෙහි ද දැකගත හැක. එමගින් ඇය (හට්ෂෙප්ප්සුට්) ඒ ආසන්න කාලයක මියගිය බව කියැවේ.<ref>මර්නේන්, ඩබ්; (1977) පි.42</ref> අවසානයේ ඇගේ කාර්ටුෂයන් ඉතා සුළු සංඛ්‍යාවක අන්තර්ගත ඇගේ අනන්‍ය විරුදයන් අක්නාටන් සමග සම්බන්ධව දක්වා නැත. මේ අතර "ආටන්ගේ ප්‍රිය" සහ "පාලකයා" යන විරුදයන් ද වේ.<ref name=ALLEN_GM141 /> ආචාර්ය ඇලන් නිගමනය කළේ<ref name=ALLEN_GM141 /> මෙම විරුදයන්හි අක්නාටන් සමග සබැඳිව දක්වා ඇති ආකාරය සහ ඒවායේ සංඛ්‍යාව සැලකිල්ලට ගත් විට පෙනෙන්නේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් රැජිනිය අක්නාටන් සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගොස් ඇති බවයි. මේ අනුව ඇය ස්මෙන්ඛ්ඛරේට පෙර සිහසුනට පත්වන්නට ඇත. "... ක්‍රියාකාරී" යන විරුදයන් මගින් අක්නාටන් දුබලව සිටි සමයක හෝ අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු සමයක් පිළිබඳ පැවසෙනවා වන්නට ඇත.<ref>ගැබෝල්ඩි, මාක්. ''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon'', 1998; පිටු.156-157; මෙය ඔසිරිස් සමග අයිසිස්ගේ සම්බන්ධයට ද ඇතුළත් වේ.</ref> අවසානයේ, එතරම් සුලබ නොමැති 'අක්නාටන්-නොමැති' විරුද ප්‍රභේද නෙෆර්නෙෆරුආටන් තනි පාලකයාව සිටි සමයේ භාවිතා වන්නට ඇත. එකම සිහසුන් නාමය අනුප්‍රාප්තික රජවරුන් දෙදෙනකු සතුව පැවතීම පිළිබඳ භව්‍ය අර්ථ නිරූපණයක් ජේම්ස් ඇලන් ඉදිරිපත් කරයි.<ref name=ALLEN_GM141 /> ඔහු යෝජනා කරන්නේ අක්නාටන්ට සම්බන්ධව දක්වා ඇති නිත්‍ය නිරූපණයන් විශේෂයෙන්ම 'අක්නාටන්ගේ ප්‍රිය' වැනි විරුදයන් මගින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් ඇගේ සිහසුනේ හිමිකාරීත්වය නීත්‍යානුකූල කිරීමට උත්සාහ දරා ඇති බවයි. එමගින් ඇය තමන් අක්නාටන්ගේ තේරූ අනුප්‍රාප්තිකයා/සමරාජ්‍යාධිකාරිවරයා ලෙස නිවේදනය කරන්නට ඇත. මෙහි ව්‍යාංගාර්ථය සැලකූ විට හෙළිවන්නේ, නෙෆර්නෙෆරුආට‍න්ගේ පත්කිරීමට විරෝධතාවන් පවතින්නට ඇති බව හෝ එවන් විරෝධතා පැනනැගිය හැකි බව අපේක්ෂා කළ බවයි. ඇයට රජකුගේ භූමදානයක් ලබා නොදී ඇයගේ අවමංගල භාණ්ඩ වෙනත් රජවරුන් විසින් පැහැරගෙන තිබීමට හේතුව ද මෙය වන්නට ඇත. ඇලන් යෝජනා කරන්නේ ස්මෙන්ඛ්කරේ විසින් අන්‍ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන නාමය ආරූඪ කරගැනීමෙන් "''අක්නාටන්ගේ "තේරූ" (/mr/) සමරාජ්‍යාධිකාරියාට එරෙහිව ස්මෙන්ඛ්-කා-රේ සිය ප්‍රකාශය නීත්‍යානුකූල කරගැනීමට උත්සාහ දරා ඇති බවයි''".<ref name=ALLEN_GM141 /> මෙලෙසින් රාජකීය නිවසේ ඇති වූ භේදය නිසා නෙෆර්නෙෆරුආටන්ට එරෙහිව ස්මෙන්ඛ්කරේ සිහසුනට පත්කොට ඇති බව පෙනේ. මෙය විරුද නාමයන්හි ස්වභාවය විස්තර කිරීමට භාවිත වූ සරල තාර්කික මතයකි. ඇගේ අනුප්‍රාප්තික රජවරුන් විසින් සමාන පෙරනාමයන් භාවිතා කොට ඇති අතර, ඇයට රාජකීය භූමදානයක් ලබා දී නොමැත. නමුත් රතුරු හෝ සමකාලීන රජවරුන් පිළිබඳ දින නිර්ණිත සාධක නොමැති හෙයින් මෙම තර්කය අනුමානයක් වශයෙන් පවතියි. {{Quotation| [[File:KnownNeferneferuatenNames.jpg]] <br /> '''අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් සඳහා [[පුරාතන ඊජිප්තු රාජකීය නාමය|පෙරනාමය]] (වම්පස තීරුව) සහ [[පුරාතන ඊජිප්තු රාජකීය නාමය|නාමය]] (දකුණුපස තීරුව) දැක්වෙන් ස්වරූපය'''<ref name=ALLEN_GM141 /><ref>ඩොඩ්සන්, ඒ; ''අමර්ණ සන්සෙට්'' (2009), උපග්‍රන්ථය 3</ref><ref name=ALLEN_AMARNA1>ඇලන්, ජේම්ස් පී.; [https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf ''ද අමර්ණ සක්සෙෂන්''] (2006); P. ප්‍රභේදය (සංස්.), "කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්"; [https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf මුල් කෘතියෙන් අධිලේඛිතයි]</ref><ref name=GILES_2001>ගයිල්ස්, 2001</ref><br />මුදුවලින් හැර අන්ඛ්-එට්-ඛෙපෙරුරේ යන ස්ත්‍රීරූපි යෙදුම වෙනත් කිසිදු රාජකීය කාර්ටුෂයකින් හමුවී නොමැති බව සලකන්න. එක් අතකින් බැලූ විට, ''මෙරි අඛෙට්-එන්-හ්යෙස්'' (ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී) යන යෙදුම් එකක් හෝ ඊට වැඩි සංඛ්‍යාවක් පක්ෂි රූපාක්ෂරය මත පදනම්ව "අක්නාටන්ගේ ප්‍රිය" ලෙස කියවා තිබිණි. සිව්වන යුගල පායිරිගේ (TT139) සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ රූපාක්ෂර ලේඛනයයි. මෙහි නාමයේ ස්ත්‍රී සංකේතයක් අන්තර්ගත බව පෙනේ. අවසානයේ නාමයේ මුලින් යෙදී ඇති පනා සලකුණු අනෙක් පස හරවා ඇති අතර, එය සෑමවිටම නෙෆර්ටිටි-නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ කාර්ටුෂයෙහි දක්නට ලැබෙන්නකි.}} ==නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනන්‍යතාවය== 20වන සියවස අගභාගය වන විට, මෙම යුගය පිළිබඳ විශේෂඥයින් අතර<ref>උදා. මර්නේන්, ජේ..; ''ද එන්ඩ් ඔෆ් ද අමර්ණ පීරියඩ් වන්ස් අගේන්'', (2001); ඇලන්, ජේ. 1998, 2006; ගැබෝල්ඩි, එම්.; ''Das Ende der Amarnazeit'', (2001); හෝර්නන්ග්, ඊ.; ''ද නිව් කිංඩම්'' - ''ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් ක්රෝනොලොජි'' තුළ (2006); මිලර්, ජේ. ''අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007); ඩොඩ්සන්, ඒ.; ''අමර්ණ සන්සෙට්'' (2009).</ref> නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු රාජ්‍ය කළ රැජිනියක බවත්, ස්මෙන්ඛ්කරේ යනු රජකු බවටත් "'සාධාරණ එකඟතාවක්'" පැවතිණි.<ref>මිලර්, ජේ.; ''අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි ඇන්ඩ් ද අයිඩෙන්ටිටි ඔෆ් නිභුරුරියා'' - ඕල්ටෝරියන්ටල් තුළ. ෆෝෂ්. 34 (2007); පි 272</ref> (නමුත් මහජනයා සහ අන්තර්ජාලය තුළ තවමත් මේ දෙදෙනා පිළිබඳ පැහැදිළි වැටහීමක් නැත) ශිලාස්තම්භය සහ විරුද නාමයන් පදනම් කරගනිමින් බොහෝ ඊජිප්තුවේදියෝ ඇය සමරාජ්‍යධිකාරිණියක ලෙස කටයුතු කළ බව විශ්වාස කරති. ඇතැම්හු ඇය මෙරිටාටන් රැජින බවට සාධක ගෙනහැර දක්වති. පායිරි ශිලාලේඛනය ඇගේ රාජ්‍ය වර්ෂ භාවිතයෙන් විස්තර කොට ඇති හෙයින් ඇය බොහෝවිට තනිව පාලනය ගෙනගිය බව විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ස්මෙන්ඛ්කරේගේ රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ මතය තවදුරටත් විවාදිත ය. මේ වන විට ප්‍රධාන අවධානය යොමුව ඇත්තේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනන්‍යතාව හෙළි කරගැනීම සඳහායි. එක් එක් විද්වතුන් මේ සඳහා විවිධ පුද්ගලයන්ගේ නම් යෝජනා කරන අතර, මේ විවාදය තවමත් සතුටුදායක ලෙස අවසන් වී නැත්තේ ය. ===නෙෆර්ටිටි=== [[File:NefertitiRelief SmitingSceneOnBoat-CloseUp.png|thumbnail|ඊජිප්තුවේ සතුරකුට පහර දෙන නෙෆර්ටිටිගේ රුවක්; මෙහි ඇය පාරාවෝවරයකුගේ වැනි විලාසයකින් නිරූපණය කොට ඇත.]] නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජු සඳහා යෝජනා වූ මුල්කාලීන නාමයකි, නෙෆර්ටිටි. පළමුව ඇය සඳහා මේ නාමය යෝජනා කරන ලද්දේ 1973දී ජේ. ආර්. හැරිස් විසිනි.<ref>හැරිස්, ජේ. ආර්. ''නෙෆර්නෙෆරුආටන් රෙඩිවිවා''; 1973 - "ඇක්ටා ඔරියන්ටලියා" 35 තුළ; පිටු. 5–13<br />හැරිස්, ජේ. ආර්. ''Neferneferuaten Regnans''; 1973 in Göttinger Miszellen 4 පිටු. 15–17</ref> 1970 දශකයේ සිට පැවත ආ මතයක් නම් නෙෆර්ටිටි රැජින, ස්මෙන්ඛ්කරේ යන පිරිමි රජුගේ නාමයෙන් වෙස්වලා ගෙන රාජ්‍ය පාලනය කළ බවයි.<ref>සැම්සන්, ජේ.; ''සිටි ඔෆ් අක්නාටන් ඇන්ඩ් නෙෆර්ටිටි''; ඇරිස් ඇන්ඩ් පිලිප්ස් ලිමිටඩ්, 1972; ISBN 978-0856680007</ref> මෙම මතය අදවන විටත් කිහිප දෙනකු විශ්වාස කරති. ඒ අතර --2001දී රීවස්<ref name=REEVES_FALSE /> සහ 2004 දක්වා ඩොඩ්සන් යන පුද්ගලයන් වේ.<ref>ඩොඩ්සන් සහ හිල්ටන් (2004); පි 285</ref> ඇගේ නාමයේ පවතින පැහැදිළි ස්වභාවය හේතුවෙන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ ලිංගය සනාථ කිරීමටත් ප්‍රථම, නෙෆර්ටිටි රැජිනගේ නාමය ඇය සඳහා යෝජනා වී පැවතිණි. උතුරු මාලිගයෙන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ රජ නමාය ඇතුළත් වර්ණාලේපිත බදාම කැබලි හමු වූ බැවිනුත්, මෙය දිගු කලක සිට නෙෆර්ටිටිගේ නවාතැන වූ හෙයිනුත්, නෙෆර්ටිටි යනු නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජු බවට වූ මතයට සාක්ෂි දරයි.<ref>ඩොඩ්සන්, ඒ; ''අමර්ණ සන්සෙට්'' (2009) පි. 43</ref> නෙෆර්ටිටි රැජින ඇගේ සැමියාගේ රාජ්‍ය සමයේ පවා ප්‍රමුඛ චරිතයක් වූ අතර, ඊජිප්තුවේ සතුරන්ට දඬුවම් පැමිණවීම (දකුණුපස රූපය බලන්න) වැනි රජුගේ කටයුතු පවා ඉටුකරනු නිරූපිත ය.<ref>ගයිල්ස්, ෆ්‍රෙඩ්රික්. ජේ., ''ඉක්නේටන් ලෙජන්ඩ් ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි''; 1970; ඇසෝෂියේටඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්; 1972 එජ; පි 59</ref> අමර්ණ යුගයේ ඇයගේ ප්‍රමුඛත්වය සහ ඇයට හිමි වූ බලය රැජිනකට පෙර හිමිව නොතිබූ වරප්‍රසාදයක් වූ අතර, මේ හේතුවෙන් අක්නාටන්ගේ පසු සිහසුනට පත්වීමට සුදුසුම සහ දක්ෂතම වූ කාන්තාව ඇය වන්නට ඇත.<ref name=REEVES_FALSE /><ref name=GILES1970>ගයිල්ස්, එෆ්.; 1972</ref><ref name=DODSON_SUNSET>ඩොඩ්සන්, ඒ.; ''අමර්ණ සන්සෙට්'', ද ඇමරිකන් යුනිවර්සිටි ඉන් කයිරෝ ප්‍රෙස්, 2009</ref> පෙර සඳහන් කළ [[සමරාජ්‍යාධිකාරී ශිලාස්තම්භය]] (UC 410) එතරම් හානි වී නොතිබූයේ නම් එය මෙම ගැටලුව විසඳා ගන්නට ආධාර කරගත හැකිව තිබිණි. මෙහි නෙෆර්ටිටිගේ නාමය වෙනුවට නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමය යොදා ඇත. මෙහි ඇගේ රුව පැවතියේ නම්, නව ශිලාලේඛනයට උචිත ආකාරයට නෙෆර්ටිටිගේ රුව වෙනස් කෙරුණු ආකාරය වටහා ගත හැකිව තිබිණි. මෙහි ඇගේ සම්පූර්ණ රුවම ප්‍රතිස්ථාපනය කර තිබුණේ නම්, එමගින් අදහස් වන්නේ නෙෆර්ටිටි වෙනුවට නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජු නැමැති අයකු පත්කළ බවයි. ඒ අනුව නෙෆර්ටිටි මිය යන්නට ඇත. ඇගේ රුවට නව කිරුළක් එක් කොට තිබූයේ නම්, එය නෙෆර්ටිටි නව නාමයක් සහ තනතුරක් ආරූඪ කරගත් බවට ප්‍රබල සාක්ෂියකි.<ref>ඩොඩ්සන්, ඒ.; (2009); පි. 43</ref> එය එසේ වී නම්, මෙහි දර්ශනය මෙරිටාටන් වැනි රාජකීය පවුලේ වෙනත් සාමාජිකයකුගේ වන්නට ඇත. රාජකීය පවුලේ නිරූපණයෙහි නෙෆර්ටිටි නාමය, නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජ යන නාමය මගින් ප්‍රතිස්ථාපනය වී තිබීම නිසා, නව රජු නෙෆර්ටිටි බව පෙනේ‍. නෙෆර්ටිටිට එරෙහි ප්‍රධාන තර්කය ඇතැම්විට රාජ්‍ය වර්ෂය 12න් පසු මියයන්නට ඇති බවයි. එයට හේතුව ඇයව දක්නට ලැබෙන් අවසන් නිරූපණය 12වන වර්ෂයට අයත් වීමයි. සාමාන්‍යයෙන් ශිලාලේඛන සහ කැටයම්වලින් යමකු අතුරුදන් වන්නේ නම් එහි සරලතම පැහැදිළි කිරීම එම තැනැත්තා මියගිය බවයි. මේ සඳහා පහත සාධක දක්වා ඇත: *[http://euler.slu.edu/~bart/egyptarchive/Nefertiti_Shabti.jpg ෂැබ්ටි රුවක කැබලි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303222346/http://euler.slu.edu/~bart/egyptarchive/Nefertiti_Shabti.jpg |date=2016-03-03 }}—අවමංගල රුවකි— මගින් ඇතැම්විට ඇය මරණයේ දී ඉසිලූ ධුර මහා රාකීය භාර්යාව වහයෙන් දක්වා ඇත. මෙම [[ෂැබ්ටි]] රුව කැබලි දෙකකින් යුක්ත වන අතර, ඒ දෙක අතරට ගැළපෙන යැයි පැවසෙන කැබැල්ලක් ද ඇත. එක් කැබැල්ලක ඇගේ නාමය වන නෙෆර්ටිටි-නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන්නත්, අනෙකෙහි ඇ‍ගේ පදවිය වූ මහා රාජකීය භාර්යාව යන්නත දක්වා ඇත. :: අක්නාටන් සඳහා වන ෂැබ්ටි රූ 200 අතුරින්,<ref>මාටින්, ජී. ටී., ''ද රොක් ටූම්බ්ස් ඔෆ් එල්-'අමර්ණ. VII කොටස. ද රෝයල් ටූම්බ් ඇට් එල්-'අමර්ණ, 1974. ද ඔබ්ජෙක්ට්ස්. (වෙළු. I.) ලන්ඩන්: ඊජිප්තු ගවේෂණ සංගමය.</ref> නෙෆර්ටිටි සඳහා එකක් පමණක් පැවථීමෙන් ඇගේ මරණය පිළිබඳ කුඩා ඉඟයක් ලබා දෙයි. 1999 ලිපියකින් විස්තර වන්නේ මෙම කැබලි දෙක වෙනස් ෂැබ්ටි බඳුන් දෙකකට අයත් බවයි. එකක් නෙෆර්ටිටි හටත්, අනෙක් මෙරිටාටන් හටත් අයත් බවයි.<ref>{{cite book|last=බොවොට්|first=ජේ. -එල්.|title=Un chaouabti pour deux reines amarniennes?|year=1999|publisher=Égypte Afrique et Orient 13|pages=31–34}}</ref> * ඇගේ වත්තෙන් හමුවූ වයින් සටහන් 13 වර්ෂයෙන් පසු දක්නට නොලැබේ.<ref name=ALDRED>{{cite book|last=ඇල්ඩ්‍රඩ්|first=සිරිල්|title=අක්නාටන්: කිං ඔෆ් ඊජිප්ට්|year=1988|publisher=තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්|isbn=0-500-27621-8}}</ref> පසුකාලීණ වර්ෂවල සටහන්වල සඳහන් වන්නේ රැජිනක පිළිබඳ පමණි. * ඇය වෙනුවෙන් නිර්මාණය වූයේ යැයි සැලකෙන සොහොන්ගැබේ බිම භාවිතයට ගෙන නොමැති බව පෙනේ. කැපුම් සලකුණු මගින් ඇගේ මිනීපෙට්ටිය පිහිටුවීමට තෝරාගත් අවසන් ස්ථානයේ වැඩ ආරම්භ කළ ආකාරය නිරූපණය වේ.<ref name = GILES1970 /> * ටුටන්ඛාමුන්ගේ සොහොන්ගැබෙහි අක්නාටන්ගේ නාමය සමග මෙරිටාටන්ගේ නාමය ප්‍රධාන රැජින වශයෙන් දක්වා තිබීමෙන් ඇය නෙෆර්ටිටිගෙන් පසු එම ධුරය ඉසිලූ බව හඟවයි. මේ බව අමර්ණ ලිපිය EA 11 මගින් පැවසෙන ඇගේ පදවිය රාජකීය නිවසේ “ස්වාමි දියණිය” වූ බවට ඉඟියකි. කෙසේනමුත්, මෙම වාදය නිවැරදි නොවන බව පෙනී යන්නේ, අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයේත් (ඇගේ සැමියාගේ අවසාන වර්ෂයට පෙර වර්ෂය) නෙෆර්ටිටි ජීවත්ව ඇති බවට හඳුනාගෙන ඇති නිසායි. ====16වන රාජ්‍ය වර්ෂයේ නෙෆර්ටිටි==== 2012 දෙසැම්බර් මස, ල්‍යුවන් පුරාවිද්‍යාත්මක ව්‍යාපාරය මගින් අමර්ණහි ඉදිකිරීම් ව්‍යාපෘතියක් පිළිබඳ සඳහන් හුනුගල් වැඩපලකින් හමු වූ ශිලාලේඛනයක් පිළිබඳ නිවේදනය කරන ලදී. මෙම ලිපිය දැඩිව හානියට පත්වී තිබූ නමුත්, උපාධි ශිෂ්‍යයකු විසින් මෙම පාඨය කියවා බැලූ අතර, මෙය අක්නාටන්ගේ දහසයවන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් වූවක් බවත්, මෙහි නෙෆර්ටිටි අක්නාටගේ ප්‍රධාන භාර්යාව ලෙස දක්වා ඇති බවත් හෙළි විය.<ref>''‍ඩේර් අල්-බාර්ෂා ප්‍රොජෙක්ට්'' මුද්‍රණය මුදාහැරීම, දෙසැ 2012; http://www.dayralbarsha.com/node/124</ref> එකල මෙහි සම්පූර්ණ ලේඛනය නිල වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම හෝ අධ්‍යයනය කිරීම සිදුනොවිණි. නමුත් ඉන් කොටස් ප්‍රකාශයට පත්කොට ඇති අතර, එහි නෙෆර්ටිටි අක්නාටන්ගේ ප්‍රධාන රැජින වශයෙන් පැහැදිළිව දක්වා ඇත. මෙය ඇය අක්නාටන්ගේ පසුකාලීන 16වන වර්ෂයේදීත් ජීවත්ව සිටි බවට සාක්ෂියකි. මෙම ශිලාලේඛනය නිශ්චිතවම අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ '''වර්ෂය 16 III [[ජලගැලුම් ඍතුව|අඛෙට්]] දිනය 15''' දිනයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කොට ඇති අතර, එහිම නෙෆර්ටිටි රැජින ජීවත්ව සිටි බවට ද සඳහන් ය. මෙහි තෙවන පේළියේ ඇය පිළිබඳ "''මහා රාජකීය භාර්යා, ඔහුගේ ප්‍රියාදර, භූමි ද්විත්වයේ ආර්යා, නෙෆර්නෙෆරුආටන් නෙෆර්ටිටි''" යනුවෙන් දැක්‍ වේ.<ref>ඇතීනා වැන් ඩර් පෙරී, "Nofretetes (vorerst) letzte dokumentierte Erwähnung," (නෙෆර්ටිටිගේ (වර්තමාන) මෑතම ලිඛිත සාක්ෂිය) in: Im Licht von Amarna - 100 Jahre Fund der Nofretete. [Katalog zur Ausstellung Berlin, 07.12.2012 - 13.04.2013]. (දෙසැම්බර් 7, 2012 - අප්‍රේල් 13, 2013) පීටර්ස්බර්ග්, පිටු.195-197</ref> මඳක් කියවීමට අපැහැදිළි මෙම පේළි පහේ පාඨය සොයගන්නා ලද්දේ [[‍ඩේර් එල්-බර්ෂා]]හි හුනුගල් වැඩපලකිනි.<ref>[http://www.dayralbarsha.com/node/124 ඩේර් එල්-බර්ෂා ප්‍රොජෙක්ට් ෆියේචර්ඩ් ඉන් නිව් එක්ස්හිබිට් 'ඉම් ලිච් වොන් අමර්ණා' ඇට් ද ර්ජිප්ටිස්කස් මියුසියම් අන්ඩ් පැපිරස්සම්ලුං ඉන් බර්ලින්] 12/06/2012</ref>(මෙම ශිලාලේඛනය සොයගන්නා ලද්දේ [[ඩේර් එල්-බර්ෂා]] පෙදෙසට කෙලින්ම උතුරින් වූ, අමර්ණහි උතුරු පෙදෙස වන අබූ හිනිස්හි හුනුගල් වැඩපලකිනි<ref>ක්‍රිස්ටියන් බේයර්, "Ein Gott für Aegypten - Nofretete, Echnaton und der Sonnenkult von Amarna" Epoc, 04-2012. - පිටු.12-19</ref>). 2014 ජර්නල ලිපියක මෙම ශිලාලේඛනය සම්පූර්ණයෙන්ම ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි. මේ නිසා අක්නාටන්ගේ පසුකාලීන රාජ්‍ය සමයේ නෙෆර්ටිටිගේ පැවැත්ම සනාථ වේ.<ref>ඇතීනා වැන් ඩර් පෙරී, ද ඉයර් 16 ග්‍රැෆිටෝ ඔෆ් අක්නාටන් ඉන් ඩේර් අබූ හිනිස්. අ කන්ට්‍රිබියුෂන් ටු ද ස්ටඩි ඔෆ් ද ලේටර් ඉයර්ස් ඔෆ් නෙෆර්ටිටි, ඊජිප්තු ඉතිහාස ජර්නලය (JEH) 7 (2014), පිටු.72-73 සහ 76-77</ref> ඇගේ නාමය, ස්ත්‍රී/පුරුෂ භාවය සහ කාලයේ පිහිටීම අනුව නෙෆර්ටිටි යනු නෙෆර්නෙෆරුආටන් නැමැති රාජ්‍ය පාලිකාව බවට ප්‍රබල සාක්ෂි දරයි.<ref>වැන් ඩර් පෙරී, JEH 7 (2014) පිටු.82-87 සහ 96-102</ref> මෙම සාක්ෂිය අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය පිළිබඳ යෝජනා වී ඇති තර්කයන් කෙරරෙහි දැඩිව බලපායි. උදාහරණයක් ලෙස ඩොඩ්සන් වැනි ඊජිප්තුවේදීන් යෝජනා කරන්නේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් වසර තුනක් හවුල්පාලනයක් ගෙනගිය බවත්, ඊළඟ වසර තුනෙහි ඇය තනිව පාලනය ගෙනගිය බවත් ය.<ref>ඩොඩ්සන්, ඒ.; (2009) පි. 50</ref> මෙම ශිලාලේඛනය මගින් ඇය වසරකට වැඩි කාලයක් හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය බවට වූ මතයට එරෙහි කරුණු ඉදිරිපත් වේ. එයට හේතුව මෙම ශිලාලේඛනය තුළ අක්නාටන්ගේ අවසන් වර්ෂයට මඳ කලකට පෙර නෙෆර්ටිටිගේ පදවිය රැජිනක ලෙස දක්වා ඇත. අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයේ (රජුගේ අවසන් වර්ෂයට පෙර වර්ෂය) නෙෆර්ටිටිගේ සොයාගැනීම පිළිබඳ මෙසේ සඳහන් කරයි: : "....පවතින සාක්ෂි අනුව, ඇතැම්විට නෙෆර්ටිටි රැජින, අන්ඛ්(එට්)ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් නැමැති රාජකීය පදවියට පත් වූ බවට සාධක ලැබේ. ඇය අක්නාටන් සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනගිය බවට මින් ඉඟියක් ලැබෙන්නේ නැත. කෙසේනමුත්, නමුත් මෙය අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයට පෙර සිදුවූවක් විය නොහැකියි. එයට හේතුව ඩේර් අබූ හිනිස් ලිපිය මගින් ඒ වනවිටත් නෙෆර්ටිටිගේ පදවිය රැජිනක හෙවත් [අක්නාටන්ගේ] මහා රාජකීය භාර්යාව ලෙස දක්වා තිබීමයි. මෙම සිදුවීම්වලට අනකූලව වඩාත් භව්‍ය සිදුවීම නම් නෙෆර්ටිටි ක්‍රමයෙන් සිය පූර්වප්‍රාප්තිකයාගේ පෙරනාමය වන අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ [ස්මෙන්ඛ්කරේ] යන්න ආරූඪ කොටගෙන එය සිය සැබෑ නාමය වන නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන්න සමග සංයුක්ත කිරීමයි. සිය රාජ්‍ය සමය නීත්‍යානුකූල කරනු වස් ඇය සිය සැමියාට සම්බන්ධ විරුදයන් දක්වා ඇත. කාලයත් සමග ඇගේ විරුදයන් වර්ධනය විය. අක්නාටන්ගේ මරණින් පසුවත් සිය විරුදයන්ට ඔහුගේ සම්බන්ධය භාවිතා කොට ඇත. එමගින් රජකුට දිව්‍යමය ස්වරූපයක් ආරූඪ කොට ති‍බේ. කෙසේනමුත්, සිය පසුකාලීන සමයේ රැජින විසින් සිය විරුදයන් “ආටන්ගේ ප්‍රියයා” සහ “පාලකයා” ලෙස වෙන්ස කොට ගෙන ඇත....වසර 3ක් රාජ්‍ය පාලනය මෙහෙයවීමෙන් පසු, නෙෆර්ටිටි දක්නට නැත; ඇය ඇතැම්විට මියයන්නට ඇත....[අනතුරුව අටවන වියෙහි පසුවූ ටුටන්ඛාමුන් ඇගෙන් පසු සිහසුනට පත් විය]."<ref>ඒ. වැන් ඩර් පෙරී, JEH 7 (2014), පිටු.101-102</ref> අක්නාටන්ගේ 17වන වර්ෂයේ ඔහුගේ මරණයෙන් පසු, නෙෆර්නෙෆරුආටන් 18වන රාජවංශයේ පාරාවෝරයකු ලෙස ස්වාධීන පාලනයක් ගෙනගිය බව මේ අනුව පැහැදිළි වේ. ====''සන්සෙට්'' කල්පිතය==== නෙෆර්නෙෆර්ආටන් යනු නෙෆර්ටිටිම බව පිළිගන්නා විද්වතුන් අතර පවා, ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ නියම ස්වභාවය පිළිබඳ නොයකුත් අදහස් පැවතිය හැක. රීවස් සිතන්නේ නෙෆර්ටිටි රැජින ටුටන්ඛාමුන් සිහසුනට පත්වීමට පෙර මඳ කාලයක් ස්වාධීනව රාජ්‍ය පාලනය මෙහෙයවූ බවයි. එසේම හිටයිට් ලිපිවල එන [[දඛමුන්සු|දහමුන්සු]] ඇය බවත් ඔහු විශ්වාස කරයි. මෙය පැහැදිළි කරමින් රීවස් පවසන්නේ නෙෆර්ටිටි අතුරුදන් නොවූ බවත්, ඇය අක්නාටන්ගේ අවසන් සමයේ නොයෙකුත් ශිලාස්තම්භයන්හි දක්නට ලැබෙන බවත් ය. ෂැබ්ටි රුව පිළිබඳ ඔහු පවසන්නේ එය නෙෆර්ටිටි සිහසුනට පත්වන්නට පෙර ඇයට සමීප [[මෙකෙටාටන්]] වැනි තැනැත්තියකගේ සොහොන්ගැබෙහි සිහිවටනයක් ලෙස තැන්පත් කරන ලද්දක් බවයි.<ref name=REEVES_FALSE /> ඒඩන් ඩොඩ්සන්ගේ ''අමර්ණ සන්සෙට්'' කෘතිය කාලානුක්‍රමය සහ සිද්ධීන් අනුපිළිවෙල සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් වූ වඩාත් නූතනම කල්පිතය ලෙස සැලකෙයි. පිහිටීම සහ සම්පූර්ණ තත්ත්වය සැලකිල්ලට ගනිමින් ඩොඩ්සන් අදහස් කරන්නේ මෙරිරේගේ සොහොන්ගැබේ නිරූපිත ස්මෙන්ඛ්කරේගේ රුව අක්නාටන්ගේ 13/14 හෝ 14/15 යන වර්ෂයන්ට වඩා පසුකලෙකට අයත් යැයි නිර්ණය ඛළ නොහැකි බවයි.<ref>Aidan Dodson, [http://www.academia.edu/8206029/Amarna_Sunset_the_late-Amarna_succession_revisited අමර්ණ සන්සෙට්: ද ලේට්-අමර්ණ සක්සෙෂන් රීවිසිටඩ්] - ''බියොන්ඩ් ද හොරයිසන්. ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් ආට්, ආකියොලොජි ඇන්ජ් හිස්ට්‍රි ඇන්ඩ් හිස්‍ට්‍රි ඉන් ඔනර් ඔෆ් බැරී ජේ. කෙම්ප්'' තුළ, සංස්. එස්. ඉක්‍රම් සහ ඒ.ඩොඩ්සන්, පිටු.32-33 කයිරෝ: ශ්‍රේෂ්ඨ පුරාවස්තු කවුන්සිලය, 2009.</ref> මෙය සත්‍ය නම් ස්මෙන්ඛ්කරේ හට ස්වාධීන රාජ්‍ය සමයයක් පැවතී නොමැත. ඒ අනුව නෙෆර්නෙෆරුආටන් ඔහුගෙන් පසු සිහසුනට පත්වන්නට ඇත.<ref>ඩොඩ්සන්, ''අමර්ණ සන්සෙට්'' 2009, පිටු. 27-29</ref> මේ අනුව, ස්මෙන්ඛ්කරේගේ රාජ්‍ය සමය වසරක් පමණ කාලයක් පැවති හවුල් පාලන සමයයක්, බවත් එය අක්නාටන්ගේ 14 හෝ 15 වර්ෂයේ පැවති බවත් යෝජනා වේ. ස්මෙන්ඛ්කරේගෙන් පසුව, අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමයෙන් නෙෆර්ටිටි රැජින කාලයක් හවුල් පාලනයක් ගෙන යන්නට ඇත. ඩොඩ්සන් නිගමනය කරන්නේ නෙෆර්ටිටි යනු ටුටන්ඛාටන්ගේ මව බවයි. අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු ඇය ටුටන්ඛාටන් සඳහා සමරාජ්‍යාධිකාරී/රාජ්‍යාධිකාරී ධුරය උසුලන්නට ඇත. ඩොඩ්සන් යෝජනා කරන්නේ එම ධුරයේ දී, නෙෆර්නෙෆරුආටන් ටුටන්ඛාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ මුල්කාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට මෙහෙයවූ බවත්, ඇගේ මෙම පියවර හේතුවෙන් 'ශීඝ්‍ර යතාර්ථවාදී දේශපාලන ක්‍රමයක්' ඇති වූ බවත් ය. නෙෆර්ටිටි-ටුටන්ඛාමුන් හවුල් පාලනය පිළිබඳ මතයට සහාය දැක්වීමක් වශයෙන් ඔහු, උතුරු සිනායිවලින් හමු වූ ඇගේ කාර්ටුෂය සහ ටුටන්ඛාටන්ගේ කාර්ටුෂය දරන බඳුන් මිටවල් ඉදිරිපත් කරයි.<ref>ඩොඩ්සන්, ''අමර්ණ සන්සෙට්'' 2009, පි. 51, 45-46</ref> නෙෆර්නෙෆරුආටන් වෙනුවෙන් යෝජිත රාජ්‍ය වර්ෂයන්, අක්නාටන් සමග කෙටි හවුල් පාලනයක් සහ ස්වාධීන පාලනයක් හෝ ටුටන්ඛාටන් සමග තවත් හවුල් පාලන යුගයක් සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඩොඩ්සන් මේ සඳහා වාර්තා කරන්නේ නෙෆර්ටිටි සිය වර්ෂයන් සලකා ඇත්තේ අක්නාටන්ගේ මරණින් පසු බවයි. නව රාජධානියේ හවුල් පාලන පැවතිය ද ද්විත්ව දින නොතිබීම පිළිබඳ මර්නේන් ද ඉදිරිපත් කොට තිබූයේ මෙවැනි අදහසකි.<ref>මර්නේන්, ඩබ්.; ''ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ට් කෝරීජන්සීස්'' (1977) පි. 31-32</ref> ඩොඩ්සන් සැකකරන්නේ ඇය ජ්‍යෙෂ්ඨත්වය ඉසිලුව ද, නාමිකව ටුටන්ඛාමුන්ගේ රාජ්‍ය වර්ෂ හවුලේ භාවිතා කොට ඇති බවයි.<ref>ඩොඩ්සන්, ''අමර්ණ සන්සෙට්'' 2009, පිටු.45-46</ref> මෙම උපකල්පනයෙහි ඇතැම් කරුණු සත්‍ය යැයි පිළිගැනුණ ද, නෙෆර්ටිටි යනු ටුටන්ඛාටන්ගේ මව බවට වූ තර්කය අසත්‍ය යැයි සනාථ වී තිබේ. ඔහුගේ ග්‍රන්ථය ප්‍රකාශයට පත්කොට වර්ෂයකට පසු, සිදුකළ DNA පරීක්ෂණයකින් හෙළි වී ඇත්තේ ටුටන්ඛාටන්ගේ මව සහ පියා, සහෝදරයා හා ‍සහෝදරියන් වූ බවත්, ඔවුන් IIIවන අමෙන්හොටෙප් රජුගේ දරුවන් බවත් ය. ඒ අනුව නෙෆර්ටිටි ඔහුගේ මව නොවන බව සනාථ විය.<ref>JAMA. 2010 පෙබ 17; ''ඇන්සෙස්ට්‍රි ඇන්ඩ් පැතොලොජි ඉන් කිං ටුටන්ඛාමුන්'ස් ෆැමිලි''; හවාස් ඉසෙඩ්.; ගැඩ්, වයි. එසෙඩ්.; ඉස්මයිල්, එස්.; ඛයිරාත්, ආර්.; ෆතල්ලා, ඩී.; හසන්, එන්.; අහමඩ්, ඒ.; එලයිති, එච්.; බෝල්, එම්.; ගබල්ලා, ඔ‍ෆ්.; වාසෙෆ්, එස්.; ෆාතීන්, එම්.; අමර්, එච්.; ගොස්ට්නර්, පී.; සලිම්, ඒ.; සින්ක්, ඒ.; පුෂ්, සී. එම්.; ප්‍රභවය පුරාවස්තු පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ට මණ්ඩලය, කයිරෝ, ඊජිප්තුව. http://jama.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=185393</ref> මාක් ගැබෝල්ඩ් ප්‍රකාශ කරන්නේ ටුටන්ඛාටන් අමර්ණහි මාස කිහිපයකට වඩා රාජ්‍ය පාලනය නොකළ බවයි. ඔහු පවසන්නේ අක්නාටන්, නෙෆර්නෙෆරුආටන් සහ ස්මෙන්ඛ්කරේ යන රජවරුන් අමර්ණහි රජවරුන් වුවත්, ටුටන්ඛාටන් පිළිබඳ සාධක ලෙස හමුවන්නේ මුදු කිහිපයක් පමණක් බවයි. එසේම රාජකීය නිවහනේ ඔහු පිළිබඳ සාධක හමුනොවේ. කැටයම් කළ ගඩොළු, කැටයම් සහ සිතුවම් දක්නට නොමැත. ඔහුව කිසිදු පෞද්ගලික සොහොන්ගැබ්, වන්දනා ශිලා ස්තම්භ, රාජකීය නිරූපණ හෝ ලෙඛනවල ද නිරූපණය කොට නොමැත. ඒ අනුව අමර්ණ නගරයේ ටුටන්ඛාටන් රජු පිළිබඳ සාධක නොමැති තරම් ය. නමුත් ඉන් හමු වූ ඔහුගේ නාමය ඇතුළත් මුදු සහ ස්කැරබ් රූ හේතුවෙන් ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය තුළ ද, නගරය ජනාවාසව පැවති බව වටහාගත හැක.<ref name=GABOLDE_ANECF>ගැබෝල්ඩි, එම්; ''ඒන්ෂන්ට් නියර් ඊස්ට් ෆෝරම්'', දෙසැ 2007</ref> නෙෆර්නෙෆරුආටන් පිළිබඳ සාධක අමර්ණ නගරයෙන් ''පිටත'' ඉතා විරළ නිසාත්, ටුටන්ඛාටන් පිළිබඳ සාධක අමර්ණ නගරය ''තුළ'' ඉතා විරළ බැවිනුත්, මෙම හවුල් පාලනය හෝ රාජ්‍යාධිකාරීභාවය අභව්‍ය බව පෙනේ. බුජම්වල ඇති මුද්‍රා සැලකිල්ලට ගැනීමේ දී, ටෙල් එල්-බොර්ග් භූමියේ කැනීමෙහි නියුතු පර්යේෂකයන් පිරිසක් විසින් නෙබ්ඛෙපරුරේ (ටුටන්ඛාටන්) ගේ කාර්ටුෂයන් ද්විත්වයක් හමුවූ ස්ථානයට මීටර 200ක් පමණ දුරින් කසල වළක තිබී නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ කාර්ටුෂය දරන ඇම්පෝරා බඳුන් ද්විත්වයක් සොයාගන්නා ලදී. මීට අමතරව 18වන රාජවංශයේ අක්නාටන්, ආයි, ටියේ රැජින ස හොරෙම්හෙබ්ට අයත් මුද්‍රාතැබීම් සහ මුදු වැනි කුඩා වස්තූන් රාශියක් මෙම භූමියේ තිබී හමු වී තිබිණි.<ref name=SINAI>{{cite web|title=''නිව් ලයිට් ඔ‍න් ද අමර්ණ පීරියඩ් ෆ්‍රොම් නෝත් සිනායි''|url=http://www.academia.edu/2015273/_New_Light_on_the_Amarna_Period_from_North_Sinai_Journal_of_Egyptian_Archaeology_96_2010_191-205|author=හොෆ්මයර්, වැන් ඩිජ්ක්}}</ref> මෙම භූමියේ කැනීම් සිදුකරන ඊජිප්තුවේදීන් තීරණය කරන්නේ: "''මේ අනුව, ටෙල් එල්-බොර්ග්වලින් හමු වූ ඇම්පෝරා බඳුන්වල නම් පාදක කරගනිමින් ටුටන්ඛාමුන් සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන් දේශපාලන වශයෙන් සම්බන්ධ කිරීම අයුක්ති සහගත බවයි.''"<ref>හොෆ්මෙයර්, වැන් ඩිජ්ක්; ''නිව් ලයිට් ඔන් ද අමර්ණ පීරියඩ්''" (2010) පිටු.201-202</ref> ===මෙරිටාටන්=== නෙෆර්නෙෆරුආටන් යනු මෙරිටාටන්ය යන මතය වඩාත් අස්ථිර එකක් බව පෙනේ. මෙය ඊජිප්තුවේදීන්ගේ දැක්ම අනුව වෙනස් වන්නකි. අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේගේ විරුදයන් සහ පෙරනාමයේ ඇති ස්ත්‍රීරූපී ස්වභාවය විස්තර කිරීමට සහ මැනතෝගේ විස්තරයේ එන ''ඔරොස්''ගේ දියණිය වූ ''අකෙන්ඛෙරෙස්'' පිළිබඳ පැහැදිළි කිරීමට ඇය පිළිබඳ යෝජනා කරන ලද්දේ 1973දී රොල්ෆ් ක්‍රවුස් විසිනි.<ref name=DAS /> ඊජිප්තුවේදීන් කිහිප දෙනකු විසින් මෙම මතය සම්පූර්ණයෙන් පිළිගත්ත ද, බොහෝ දෙනකු ස්මෙන්ඛ්කරේගේ මරණින් ''පසු'' සහ ඇතැම්විට ටුටන්ඛාටන් වෙනුවෙන් වැඩබලන ලද අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ රැජිනිය සඳහා මෙරිටාටන් යනු එක් යෝජිත නාමයක් පමණක් බව පිළිගනියි.<ref>ජේ. ටිල්ඩෙස්ලි, ''ක්රෝනිකල් ඔෆ් ද ක්වීන්ස් ඔෆ් ඊජිප්ට්'', 2006, තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, පිටු.136-137;<br /> එසේම ගැබෝල්ඩි, එම්.; ''අන්ඩර් අ ඩීප් බ්ලූ ස්ටැරි ස්කයි'', පී. බ්‍රෑන්ඩ් (සංස්.), - "කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීම් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්", (2006) පිටු.17-21</ref> මෙරිටාටන් පිළිබඳ ඉදිරිපත්ව ඇති ප්‍රධාන තර්කය ක්‍රවුස් අනුව ස්මෙන්ඛ්කරේ සමග විවාහ වීමට පෙර ඇය ''තාවකාලිකව'' අන්ඛ්-එට්-ඛෙප්රුරේ ලෙස හෝ අක්නාටන්ගේ සමරාජ්‍යාධිකාරී නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජ ලෙස පෙනී සිට ඇත. ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේගේ රැජින වූ බවට සාක්ෂි ඇත. ඇය පසුව රජකු ලෙස රාජ්‍ය පාලනය සිදුකළ බව අභව්‍ය යැයි සැලකේ. නමුත් ඇතැම්විට ඇය රාජ්‍ය පාලනයට අසමර්ථ වූ හෙයින් ඇයව රජ තනතුරේ සිට රජුගේ භාර්යාව යන ධුරය දක්වා පහත හෙළන්නට ඇත.<ref name=ALLEN_AMARNA>ඇලන්, ජේම්ස් පී.; [https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf ''ද අමර්ණ ඇක්සෙෂන්''] (2006); in පී. බ්‍රෑන්ඩ් (සංස්.), "කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්"; [http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf මුල්කෘතියෙන් අධිලේඛිතයි] </ref> මේ මතවාද හේතුවෙන් ස්මෙන්ඛ්කරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්ට පසුව ස්ථානගත කොට ඇත. එසේවීමට නම් මෙරිරේ නිරූපණය සොහොන්ගැබේ 'රාජ සභා' දර්ශනයට වසර 5-6කට පසුව කැටයම් කළ එකක් විය යුතු වේ. එය සොහොන්ගැබේ වැඩ නවතා වසර කිහිපයකට පසුව විය යුතු ය. මීට විරුද්ධ අදහසක් මාක් ගැබෝල්ඩි දරයි. ඔහු යෝජනා කරන්නේ මෙරිටාටන්ගේ ධුරයෙන් පහත හෙළීමට හේතුව දේශපාලන අයෝග්‍යතාවය බවයි.<ref>ගැබෝල්ඩි, මාක්. ''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon'', 1998; පිටු.178–183</ref> ඔහු දකින්නේ මංජුසාව (කාටර් 001k නැමැති; අක්නාටන් සහ නෙෆර්නෙෆර්ආටන් සමග ඇගේ නාමය සඳහන් සොහොන්ගැබේ) මගින් සමරාජ්‍යාධිකාරයකු ලෙස නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමයෙන් සහ අක්නාටන්ගේ රාජකීය බිරිඳ ධුරය සමග මෙරිටාටන්ගේ උපන් නාමය සඳහන් කිරීමෙන් ඇය ඒ හා සමගාමී ධුරයක් උසුලා ඇති බවයි.<ref>ගැබෝල්ඩි, මාක්. ''D’Akhenaton à Tout-ânkhamon'', 1998; පිටු.187-226</ref> මීට අමතරව ඔහු විසින් යෝජනා කොට ඇත්තේ මෙරිරේ සිතුවම සිංහාසනාරූඪයකට පෙර එය අපේක්ෂාවෙන් නිර්මාණය කරන ලද්දක් බවත්, ඔහුගේ මරණයත් සමග එය ක්‍රියාවට නොනැංවුණු බවත් ය.<ref name=GABOLDE_ANECF /> වඩාත් සරල සහ පිළිගැනෙන මතය අනුව, බොහෝ ඊජිප්තුවේදීහු මේ නම් දෙක මගින් වෙනස් පුද්ගලයන් දෙදෙනකු නිරූපණය වේ යැයි පිළිගැනේ.<ref name=ALLEN_AMARNA2 /><ref>මර්නේන්, ඩබ්.; ''ද එන්ඩ් ඔෆ් ද අමර්ණ පීරියඩ් වන්ස් අගේන්'', 2001</ref> අමර්ණ යුගයේ වූ නම් වෙනස් කිරීම් සැලකූ විට ජනයා සිය නාමයට -ආටන් යන පදය එකතු කරගත් අතර, -අමුන් යන පදය ශීඝ්‍රයෙන් ඉවත් කෙරෙන්නට විය. මෙරිට්-ආටන් හට එවැනි නාමය වෙනස් කිරීමේ අවශ්‍යතාවක් නොවිණි. එසේම සිය සැමියා වෙනුවෙන් කටයුතු කිරීමේ දී ද්විත්ව කාර්ටුෂයක් වැනි පාරාවෝ නාමයන් ආරූඪ කරගැනීමේ අවශ්‍යතාවක් ද ඇයට නොවිණි. කෙසේනමුත්, 2014 පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක් අනුව අක්නාටන්ගේ 16වන වර්ෂයේත් නෙෆර්ටිටි ජීවත්ව සිටි බව සනාථ වී ඇති හෙයින්, මෙරිටාටන් කල්පිතය අභව්‍ය ආකාරයක් පෙනී යයි. ඇයට ඒ වන විටත් ජීවත්ව සිටි තැනැත්තියකගේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් නාමය හෝ "ඇගේ සැමියා කෙරෙහි ක්‍රියාකාරී" වැනි පාරාවෝ විරුදයන් භාවිත කිරීමට අවශ්‍යතාවක් නොමැත. දෙවනුව, ඒඩන් ඩොඩ්සන් සහ පසුකාලීනව බිල් මර්නේන් යන විද්වතුන් දෙදෙනා විසින්ම අවධාරණය කර ඇත්තේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් පාරාවෝවරිය සහ මෙරිටාටන්/මෙරි‍යේටාටන් යන දෙදෙනාම එකම තැනැත්තා නොවන බවයි. ඩොඩ්සන් මෙසේ ලියයි: : "...ඊළඟ වාදවිෂය පැහැදිළිවම ඇගේ [එනම්, නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ] සම්භවය පිළිබඳවයි. තර්කයන් අනුව ඇය මුලින් නෙෆර්ටිටි (හැරිස්, සැම්සන් සහ සෙස්සන්), මෙරියේටාටන් (ක්‍රවුස් 1978; ගැබෝල්ඩි 1998) සහ වඩාත් මෑතක දී අක්නාටන්ගේ සිව්වන දියණිය වූ නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට් (ඇලන් 2006) යැයි යෝජනා වී ඇත. මේ අතරින්, මෙරියේටාටන්ගේ අපේක්ෂකත්වය අභව්‍ය බව පෙනී යන්නේ KV62 සොහොන්ගැබෙන් හමුවූ මංජුසා කැබැල්ල JE61500හි අක්නාටන්, නෙෆර්නෙෆරුආටන් සහ මෙරියේටාටන්ගේ නාමයන් දක්වා ඇති හෙයින් ඔවුන් තිදෙනා තිදෙනකු බව පැහැදිළි වන බැවිනි."<ref>ඒඩන් ඩොඩ්සන්, [http://www.academia.edu/8206029/Amarna_Sunset_the_late-Amarna_succession_revisited අමර්ණ සන්සෙට්: ද ලේට්-අමර්ණ සක්සෙෂන් රීවිසිටඩ්] - ''බියොන්ඩ් ද හොරයිසන්. ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් ආට්, ආකියොලොජි, ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් ඔනර් ඔෆ් බැරී ජේ. කෙම්ප්'' තුළ, සංස්. එස්. ඉක්‍රම් සහ ඒ. ‍ඩොඩ්සන්, පි.32 කයිරෝ: පුරාවස්තු පිළිබඳ ශ්‍රේෂ්ඨ මණ්ඩලය, 2009.</ref><ref>විලියම් ජේ. මර්නේන්, ද එන්ඩ් ඔෆ් ද අමර්ණ පීරියඩ් වන්ස් අගේන්’, Orientalistische Literaturzeitung (OLZ) වෙළු. 96 (2001), පි.21</ref> ====මෙරිටාටන්, දඛමුන්සු ලෙස කල්පිතය==== ::''මෙයත් බලන්න [[දඛමුන්සු]]'' නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජු යනු මෙරිටාටන් බව වඩාත්ම විශ්වාස කරන තැනැත්තා මාක් ගැබෝල්ඩි විය හැක. මෑතක දී, ඔහු යෝජනා කළේ අක්නාටන් සිටය අවසන් කාලයේ මෙරිටාටන්ව සිය හවුල්පාලක තනතුරට උසස් කළ බවයි. ඇය අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන නාමයෙන් [[අරාජික රාජ්‍යාධිකාරි|අරාජික රාජ්‍යාධිකාරිණියක]] ලෙස ඔහුගෙන් පසු සිහසුනට පත්වූවා ය. එසේම ඇය හිටයිට්වරුන් සමග සබඳතා පැවැත්වූ දඛමුන්සුහි රැජින බව ඔහු පවසයි.<ref group=Note> මේ පිළිබඳ කෙටියෙන් විස්තර කළහොත් එක්තරා ඊජිප්තු රැජිනක තමන්ට පුතුන් නොවූ හෙයින්, තමන්ට විවාහ කරගැනීමට පුත්‍රයකු එවන මෙන් හිටයිට් සුපිලුලියුමා රජුට ලිපියක් යැවුවා ය. ඇයව විවාහ කරගැනීමෙන් ඔහුගේ පුත්‍රයාට ඊජිප්තුවේ රජු බවට පත්විය හැකිව තිබිණි. මේ පිළිබඳ විමසිලිමත් වූ හිටයිට් රජු ඇයට සිහසුනට පිරිමි උරුමකරුවකු නොමැති යන්න තහවුරු කැගැනීම පිණිස දූතයන් යැවී ය. රජු වෙත නැවත ලිපියක් යවන රැජින තමන් පුත්‍රයකු පිළිබඳ මුසා පවසන්නේ යැයි සැක කිරීම පිළිබඳ සුපිලුලියුමාට චෝදනා කරයි. ඇය තමන් "සේවකයකු" හා විවාහ වීමට අකමැති බවත් දන්වා යවයි. හිටයිට් මූලාශ්‍ර අනුව පෙනෙන ප්‍රධාන කරුණක් නම්, ඊජිප්තුව වෙත පිටත්ව මඳ කලෙකින් සනන්සා මියයාමයි. යෝජනා වී ඇත්තේ ඇගේ සැලසුම විනාශ කරවීමට සිතා යම් පිරිසක් විසින් ඔහුව ඊජිප්තු දේශසීමාවේ දී ඝාතනය කළ බවයි. ඔහු මියගිය දිනය, ස්ථානය මෙන්ම ඔහුව ඝාතනය කළ බවට ද සාක්ෂි හමුනොවන හෙයින්, ගැබෝල්ඩි විශ්වාස කරන්නේ ඔහු සිය චාරිකාව සම්පූර්ණ කළ බවත්, ඊජිප්තුවේ දී ස්මෙන්ඛ්කරේ ලෙස සිංහාසනාරූඪ කිරීමෙන් පසු ඔහු මියගිය බවයි.<br />සම්ප්‍රදායික මතය නම් මෙහි සඳහන් රැජින ටුටන්ඛාමුන්ගේ වැන්දඹුව බවයි. එයට හේතුව ඇයට පුතුන් නොසිටීමත්, අනතුරුව ඇයව ඇගේ "සේවකයකු" වූ ආයිට විවාහ කරදීමත් නිසායි. රීවස් දිගු කලක සිට විශ්වාස කළේ මෙහි සඳහන් රැජින නෙෆර්ටිටි බවයි. ඇය මෙම යුගයේ ''අනභිබනීය'' රැජින වීම එයට හේතුවයි.</ref> ඇගේ උපක්‍රමය සාර්ථක වන අතර, හිටයිට් කුමරකු වන සනන්සා ඊජිප්තුවට පැමිණ ඇයව විවාහ කරගෙන සිහසුනට උරුමකම් කියයි. ඔහු ස්මෙන්ඛ්කරේ යන නාමය<ref group=Note>ගැබෝල්ඩි සහ සෙස්සන් දිගු කාලයක් තිස්සේ ප්‍රකාශ කොට ඇත්තේ රේ යන දේවපාඨය සහිත ''ස්මෙන්ඛ්කරේ-ඩ්ජෙසර් ඛෙපෙරු'' යන නාමය සහ සාපේක්ෂව උසස් විරුද නාමය අනුව පෙනී යන්නේ, මෙමම නාමය උපන් නාමයකට වඩා සිහසුන් නාමයක් වන බව ය. ‍මෙවන් නම් වෙනසක් අනුව පෙණීයන්නේ ඔහු ඊජිප්තුවකු නොවන බවයි. මෙම නම් වෙනස සිදුකොට ඇත්තේ සරලව 'පූජනීය විද්‍යාමානය' යන විරුදය හෝ 'රේ' යන දේවවාදී පාඨය ආරූඪ කොට‍ගෙන වන අතර, එමගින් ආටන්වාදීන් මෙන්ම සම්ප්‍රදායික ආගමිකවාදීන්ගේ ද පිළිගැනීම ලබාගැනීම අරමුණු කෙරිණි.</ref> සමග ඇගේ සිහාසන නාමය ආරූඪ කරගනියි. ඔහුගේ මරණින් පසු ඇය පූර්ණ පාරාවෝ අධිකාරී බලතල ලබා ගනිමින් අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජ යන නාමයෙන් රාජ්‍ය පාලනය කරයි. ටුටන්ඛාමුන් මේ වන විට ජීවත්ව සිටි හෙයිනුත්, ඔහු රාජකීය පෙළපතේ අයකු වීම නිසාත්, මෙරිටාටන් රැජින ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිය වැළැක්වීමට කටයුතු යොදන්නට ඇත.<ref>මිලර්, ජේ.; ''අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007) පි.275; to wit Gabolde 1998; 2001; 2002</ref> මේ ලිපිය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික මතය නම් මෙය ටුටන්ඛාමුන්ගේ මරණින් පසු සිදුවූවකත් බවත්, මෙහි එන රැජින අන්ඛෙසෙනමුන් රැජින බවත් ය. ඇයට ක්‍රමයෙන් "සේවකයකු" වූ ආයි සමග විවාහ වීමට සිදු වූ කරුණ සැලකිල්ලට ගනිමින් මෙම මතයට එළඹ ඇත. මිලර් පවසන්නේ මෙහි "‘සේවකයා’ යන වදන බොහෝ විට අපහාසාත්මක ස්වරූපයෙන් මිස එහි සැබෑ අරුත සලකා පැවසූවක් නොවන බවයි. මෙය බොහෝ විට ඇය හා විවාහ වීමට අපේක්ෂා කළ පුද්ගලයන් පිළිබඳ ඇගේ අපහාසයක් ලෙස සැලකෙයි." මෙහි 'සේවකයා' යන වදනෙන් සැබැවින්ම ආයි පිළිබඳ අදහස් නොවේ නම්, මෙහි පැවසෙන රැජින සඳහා පුතුන් සිටි බව නොපැවසෙන මෙරිටාටන් සහ නෙෆර්ටිටි රැජිනියන්ගේ නම් ද ‍යෝජනා කළ හැකි වේ.<ref>මිලර්, ජේ.; ''ද අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007) පි.261</ref> ස්මෙන්ඛ්කරේ/සනන්සා කල්පිතය කෙරෙහි ඊජිප්තුවේදීන්ගෙන් ලැබී ඇත්තේ මඳ සහයෝගයකි. ටුටන්ඛාමුන්ගේ පැවැත්ම හේතුවෙන් මිලර්ස් යෝජනා කරන්නේ මෙරිටාටන් හට "තහමුන්සුගේ කථාංගයේ පරිදි ක්‍රියා කිරීමට නම් ඇයට බලවත් ආධාරකරුවකුගේ (හෝ ආධරකරුවන්ගේ) අනුබලයක් ලැබිය යුතු බවයි. නමුත් මේ ආධාරකරුවා මෙවැනි භයානක කටයුත්තකට ආධාර කිරීමට තරම් සිය දිවිය අනතුරේ හෙළූයේ මන් ද ය්නන ගැටලුවකි".<ref>මිලර්, ජේ.; ''ද අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007) පි.275 n104</ref> මෙම සැලසුම සාර්ථක කර ගැනීම සඳහා, තරුණ මෙරිටාටන් සහ අනෙක් කුමන්ත්‍රණකරුවන් සාර්ථකව සුපිලුලියුමා හා ඔහුගේ දූතයින් මුලා කළ බව උපකල්පනය කොට ඇත. (මේ වනවිටත් රාජකීය උරුමකාර පුත්‍රයකු සිටියේ ය - ටුටන්ඛාමුන් - නමුත් ඒ ඇගේ පුත්‍රයා නොවේ) මෙම ලිපිය ලියන සමයේ සහ සනන්සා ඊජිප්තුවට පැමිණෙන සමයේ එය රහසක්ව තබා ගැනිණි. හිටයිට් පාර්ශ්වයෙන්, මෙම සැලසුම හෙළිවුවහොත් ඇතිවන අවදානම සුපිලුලියුමා හොඳින් දැන සිටි නමුත් ඔහු ඉන් ලැබෙන වාසිය පිළිබඳ සිතා බැලී ය. මේ හේතුවෙන් සුපිලුලියුමා සිය පුත්‍රයාගේ දිවිය මෙම සැලසුම වෙනුවෙන් අවදානමේ හෙළන්නට ඇත.<ref>මිලර්, ජේ.; ''ද අමර්ණ ඒජ් ක්රෝනොලොජි'' (2007) පිටු. 260-261; මිලර් විශ්වාස කරන්නේ සුපිලුලියුමා ''සැබැවින්ම'' මෙය "කෲර [සහ] දුෂ්ට" සැලසුමක් බව වටහාගෙන තිබිණි; නිසැකවම ඔහු හිටයිට් හිරු දෙවි අතර සබැඳියාව මෙන්, අමර්ණ රාජ මාලිගයේ තත්ත්වය පිළිබඳ නෙෆර්නෙෆරුආටන් ගැන දැන සිටියාටත් වඩා අඩුවෙන් දැන සිටි බව පෙනේ. පි.273 n94</ref> දඛමුන්සු/සනන්සා සම්බන්ධය පිළිබඳ තොරතුරු මුළමණින්ම පාහේ ලැබෙන්නේ එම සිදුවීමෙන් වසර ගණනාවකට පසු ලියැවුණු හිටයිට් මූලාශ්‍රවලිනි. මිලර් පවසන පරිදි, ඒවා "ලියැවී ඇත්තේ මෙම උපායයෙහි දුක්මුසු අසසත්භාවය පිළිබඳමනා අවබෝධයකින් යුතුවයි. මුර්සුලි විසින් යම්තාක් දුරට ඉතිහාසය ප්‍රතිශෝධනය කරමින්, මෙම මුලාවේ සම්පූර්ණ වගකීම ඊජිප්තුවරුන් වෙත පැවරීමට උත්සාහ දරන බව යමෙකුට පැවසිය හැක. එමගින් සිය පියා වෙත එල්ලවන දෝෂාරෝපණ වළකාලමින්, ඔහු මවාපාන්නේ සිය පියා ඒ සියල්ල සිදුකළේ සනන්සා වෙත ඊජිප්තු සිහසුන කරා මාර්ගය පැහැදිළි කර දීමට බව පවසමිනි."<ref>මිලර්, ජේ.; ''අමර්ණ ඒජ් ක්රෝ‍නොලොජි'' (2007) පි.262</ref> ===නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට්=== 2006දී, ජේම්ස් ඇලන් විසින් මෙම සිදුවීම් සඳහා නව අර්ථ නිරූපණයක් යෝජනකා කරන ලදී.<ref name=ALLEN_AMARNA /> ඉහත සාක්ෂි ආශ්‍රය කරගනිමින් ඔහු පවසන්නේ බොහෝ විට වර්ෂය 13න් පසු නෙෆර්ටිටි මියගිය බවයි. ඒ කාලය වන විට, අක්නාටන් සිය දියණියන්ට දාව මුණුපුරන්ට පියකු වීමට උත්සාහ දැරී ය. අමර්ණවලින් හමුවූ කැටයමක [[මෙරිටාටන්]] සහ [[අන්ඛෙසෙන්පාටන්]] ඔවුන්ගේ දියණියන් සමග නිරූපිත ය. මෙය මුලින් කියා සහ ඇගේ දියණිය නිරූපණයට යොදාගැනුණකි.<ref>රෝඩර්, Amarna-Reliefs aus Hermopolis, pls. 19 (234-VI) සහ 106 (451-VIIA). එසේම ඩී.රෙඩ්ෆර්ඩ්, ''ස්ටඩීස් ඔන් අක්නාටන් ඇට් තීබ්ස්, II,'' JARCE 12 (1975), පිටු. 11–12.</ref> මෙරිටාටන්-ටැසෙරිට් සහ අන්ඛෙසෙන්පාටන්-ටැෂෙරිට් නැමැති එම දැරියන් 'රජුගේ සිරුරේ රජුගේ දියණිය, ඔහුගේ ප්‍රිය...' සහ 'රජුගේ සිරුරේ රජුගේ දියණියට උපන්, ඔහුගේ ප්‍රිය...' යන විරුදයන්ගෙන් දක්වා ඇත. ඇතැමුන් තර්ක කරන්නේ මෙමගින් පැවසෙන්නේ අක්නාටන් සිය දියණියන් භාර්යාවන්කොට ගෙන බිහිකළ දරුවන් පිළිබඳ බවයි. නමුත් ඇලන් විශ්වාස කරන්නේ මෙම පදවි නාමයන් සහ ඒවායේ බාහිර ස්වරූපය සැලකූ විට සරලව, මෙම දරුවන් එතැන හිස්තැන පිරවීමට යෙදූ 'ව්‍යාජ' නාමයන් බවයි‍.<ref>ඇලන්, ජේ., ''අමර්ණ සක්සෙෂන්'' (2006); පි. 9-10, p9 n. 34</ref> මෙරිටාටන් දියණියකට උපත දුන් විටථ අක්නාටන් ඇතැම්විට මෙකෙටාටන් දියණිය සිය භාර්යාව කරගන්නට ඇත. ඇය දරු උපතේ දී මියගිය බව රාජකීය සොහොන්ගැබ්වල නිරූපණය කොට තිබේ. මෙහි බිළිඳාගේ නාමයන් දක්වා නොමැති වුවත්, එම බිළිඳා දැරියක බව නිශ්චිතව හඳුනාගත හැක.<ref>වැන් ඩිජ්ක්, ජැකොබස්; ''ද ඩෙත් ඔෆ් මෙ‍කෙටාටන්'' - කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්; (2006) පිටු 7-8</ref> පුරුෂ උරුමකරුවකු නොවූ හෙයින්, අක්නාටන් ඊළඟට අන්ඛෙසෙන්පාටන් සිය භාර්යාව කරගන්නට ඇත. ඇය ද බිහිකළේ දැරියකි. (අක්නාටන් ඇගේ පියා බව දක්වා ඇති සටහන අනුව) ඔහුගේ ඊළඟ ලාබාලතම දියණිය වූ [[නෙෆර්නෙෆරුආටන් ටැෂෙරිට්|නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට්]] මේ වන විට බොහෝ ලාබාල දැරියකි. ඒ හෙයින්: {{quotation|අනුමාන කළ හැක්කේ, පාරා‍වෝවරයාගේ නාමයේ ප්‍රධාන කොටස හැමවිටම අනුරූප වන්නේ සිහසුනට පත්වීමට පෙර ඔහු (හෝ ඇය) දැරූ නාමයටයි. දහඅටවන රාජවංශයේ සිට, පාරාවෝවරයාගේ කාර්ටුෂයන්ට විරුදයන් ඇතුළත් කෙරුණු නමුත්, සිය නාමයේ ප්‍රධාන කොටස සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කරගත් එකම පාලකයා අක්නාටන් ය. නමුත් ඔහු සිංහාසනාරූඪයට භාවිතා කළේ ඔහුගේ උපන් නාමය වූ අමෙන්හොටෙප් යන්නයි. මෙම සම්ප්‍රදායේ සාක්ෂි අනුව, සමරාජ්‍යාධිකාරිණිය සිය සිංහාසනාරූඪයට පෙර සිටම නෙෆර්නෙෆරුආටන් යන නාමය භාවිතා කළ බව සිතිය හැකි ය. ඒ අනුව මෙම රාජ්‍ය කරන රැජිනිය නෙෆර්ටිටි නොවන බව පෙනෙන්නට තිබේ. ඇය එකල එම නාමයෙන් හැඳින්වුණු අනෙක් එකම කාන්තාව වූ අක්නාටන්ගේ සිව්වන දියණිය, එනම්‍ කනිෂ්ඨ [[නෙෆර්නෙෆරුආටන් ටැෂෙරිට්|නෙෆර්නෙෆරුආටන්]] ය.<ref name=ALLEN_15>ඇලන්; ''අමර්ණ සක්සෙෂන්''; පි. 15</ref>}} ඇලන් විස්තර කරන්නේ ඇගේ නාමයේ 'ටැෂෙරිට්' යන යෙදුම පසුව ඉවත් කරන ලද්දේ, රජකුට එවැනි 'සුළු' පදයක් නාමයෙහි පැවතීම අයෝග්‍ය යැයි සිතීම නිසා විය හැක. නැතහොත් නෙෆර්ටිටිගේ මරණින් පසු එම කොටස ඉවත් කර ගන්නට ඇත.<ref name=ALLEN_15 /> නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට්ගේ වයස ‍මෙම තර්කයට එල්ල වූ පළමු ප්‍රතිරෝධීතාවයි. අක්නාටන්ගේ මරණය වන විට ඇගේ වයස 10ක් පමණ වන්නට ඇතැයි සැලකේ.<ref name=Tyl>ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''නෙෆර්ටිටි: ඊජිප්ට්'ස් සන් ක්වීන්''; පෙන්ගුයින්; 1998; ISBN 0-670-86998-8</ref> නමුත් ඇලන් පවසන්නේ පළමුවරට කැටයම්වල නිරූපිත අවස්ථාවේ සිට ගණනය කරන ලද ඇතැම් දියණියන්ගේ වයස ඔවුන්ගේ සැබෑ වයසට වඩා අඩු අගයයක් ගන්නා බවයි. පළමු නිරූපිත අවස්ථාව සැලකූ විට, මෙකෙටාටෙන් උපත ලැබූයේ අක්නාටන්ගේ 4වන වර්ෂයේ යැයි සැලකීමට සිදු වේ. එසේවූයේ නම් ඇය දරුප්‍රසූතියේ දී මියයන විට ඇගේ වයස අවුරු 10ක් හෝ 11ක් විය හැක. එයට හේතුව ඇය මියගියේ අක්නාටන්ගේ 14වන වර්ෂයේ යැයි සඳහන්ව තිබීම නිසායි.<ref name = Tyl /> මෙකල දැරියන් 13වන වියේදී විවාහය සඳහා සුදුසු වූයේ යැයි පැ‍වසෙන මතය විවාදයට ලක් වී තිබිණි. (එය එසේ වුවත්, අක්නාටන් සහ ඔහුගේ දියණියන් ප්‍රවේණික ජානමය තත්ත්වයක් වූ [[ඇරෝමැටේස් අතිරික්ත සහලක්ෂණය]] නැමැති රෝගී තත්ත්වයෙන් පෙළී ඇත. මේ හේතුවෙන් පිරිමින් තුළ [[ගයිනකොමැස්ටියාව]] හෙවත් විශාල පියයුරු සහිත තත්ත්වය දක්නට ලැබිණි. කාන්තාවන්ගේ වයසට පෙර ලිංගික සංවර්ධනයක් දක්නට ලැබිණි.<ref>{{cite journal|title=අක්නාටන් ඇන්ඩ් ද ස්ට්‍රේන්ජ් ෆිසික්ස් ඔෆ් ඊජිප්ට්’ස් 18ත් ඩයිනාස්ටි|authors=අර්වින් එම්. බ්‍රේව්මන්, MD|journal=ඈන් ඉන්ටර්න් මෙඩ්|year=2009|display-authors=සහ පිරිස|doi=10.7326/0003-4819-150-8-200904210-00010|volume=150|pages=556–60|pmid=19380856}}</ref> මේ හේතුවෙන් 11 තරම් අඩු වයසේ දී ඔවුනට දරු ප්‍රසූතිය සිදු කළ හැකි විය) ඇලන් යෝජනා කරන්නේ ඇතැම් විට මෙකෙටාටෙන් පළමුව නිරූපණය කරන අවස්ථාවේ ඇය තුන්වන වියේ පසුවන්නට ඇති බවයි. මේ හේතුවෙන් ඇය මියයන්නට ඇත්තේ බොහෝ විට 13 හෝ 14 වන වියේ දී වන්නට ඇත. ඩොඩ්සන් ද මේ බව සිය ''Amarna Sunset'' කෘතියේ එසේම අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ පසුකාලයේ අන්ඛෙසෙන්පාටන් දරුවකු වැදූ බැවින්, නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට් සිය සොයුරියට වසරකට පසු උපන්නේ නම් අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමය අවසන් වන විට, නෙෆර්නෙෆර්ආටන්-ටැෂෙරිට්ගේ වයස 13ක් පමණ වන්නට ඇත.<ref name=ALLEN_12-17>ඇලන්, ජේම්ස් පී.; ''[https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf ද අමර්ණ සක්සෙෂන්]'' - "කෝසිං හිස් නේම් ටු ලිව්: ස්ටඩීස් ඉන් ඊජිප්ටියන් එපිග්‍රැෆි ඇන්ඩ් හිස්ට්‍රි ඉන් මෙමරි ඔෆ් විලියම් ජේ. මර්නේන්" තුළ</ref> පසුකාලීනව "ක්‍රියාකාරී..." යන්න සහිත විරුදයන් භාවිත කිරීම තුළින් ඇය පසුව ඇගේ පියාට භාර්යාවක් වන්නට තරම් ප්‍රමාණවත් වයසක පසු වූ බව පැහැදිළි වේ. මෙම තර්කය කේන්ද්‍ර කොට ගෙන ඇත්තේ අක්නාටන්ට සිහසුනට පුත්‍රයකු ලබාගත නොහැකි වූ හෙයින්, ඔහු සිය දියණියන් භාර්යාවන් ලෙස පත්කොටගෙන මුණුපරකුට පියා වන්නට උත්සාහ දැරූ බවට වන මතයයි.<ref name=ALLEN_12-17 /> මෙම මුණුපුරු මිණිපිරියන් ඔහුගේ නොවී හෝ එවැන්නන් සිටියේ නොමැති නම්, ඇගේ දියණියන් සහ නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට් පිළිබඳවත්, ඇයව හවුල් රාජ්‍ය පාලනයට දායක කරගත් බවට වූ මතයත් අභව්‍ය බව පෙනී යයි. මුණුපුරු මිණිපිරියන් නොමැතිව ඇගේ වයස පිළිබඳ තර්කයන් ගොඩනැගීමට සාධක ද හමු නොවේ. ඇගේ වයස එම ධුරයට බාධාවක් නොවන බව පෙනී යන්නේ ටුටන්ඛාටන් ද සිහසුනට පත්වූයේ එවැනි වයසක දී වූ හෙයිනි. නමුත් 10-වියැති දැරියක් බොහෝදෙනකුට මේ ධුරයට අභව්‍ය බව පෙනේ. මෙම වාදයේ වැදගත් කරුණු රඳා පවතින්නේ ඇගේ නාමය මතයි: ‍කෙනකු නෙෆර්නෙෆරුආටන් ධුරයට පත්වීමට සිය නාමය වෙනස් කරනු එතරම් විශ්වාස කළ නොහැකි කරුණකි. නෙෆර්ටිටි රැජින පිළිබඳ සඳහන් වර්ෂය 16ට අයත් ශිලාලේඛනය හේතුවෙන් නෙෆර්නෙෆරුආටන්-ටැෂෙරිට් මෙම පාරාවෝවරියගේ ධුරයට එතරම් ගැළපෙන්නේ නැති බව යෝජනා වී ඇත. ==ස්මෙන්ඛ්කරේ සහ අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය== ::{{further|අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය}} පුරාවිද්‍යා සාධක අනුව පැහැදිළිව හඳුනාගත හැක්කේ ස්මෙන්ඛ්කරේ නැමැත්තකු ජීවත්ව සිට ඇති බවත්, ඔහු යම් ආකාරයක පාරාවෝ බලයක් භුක්ති විඳ ඇති බවත්, ඉන් මඳ කලකට පසු ඔහු මියගොස් ඇති බවත් ය. එන් ඔබ්බ්ට නිශ්චිතවම සනාථ කළ හැකි තොරතුරු අල්ප ය. මේ හේතුවෙන් එක් වාදයක දී එක් විද්වතකු ඔහුගේ රාජ්‍ය සමය සහ පදවිය පිළිබඳ එක් මතයක් දරන විට, සෙස්සන් ඊට සහමුලින්ම වෙනස් මතයන් දැරිය හැක. උදාහරණයක් ලෙස, ඩොඩ්සන් පවසන්නේ මෙරිරේ නිරූපණය අනුව ඔහුට 15වන වර්ෂය අවට කෙටි හවුල් පාලන සමයක් යෝජනා කළ හැකි බවයි. ගැබෝල්ඩි පවසන්නේ ස්මෙන්ඛ්කරේ වයින් සටහන අනුව, ස්මෙන්ඛ්කරේ අක්නාටන්ගෙන් පසු සිහසුනට පත් වූ බව පෙනී යන බවයි. අවසානයේ, ඇලන් මෙම වයින් සටහන භාවිත කරන්නේ නෙෆර්නෙෆර්ආටන් ඇගේ විරුද නාමයන්හි අක්නාටන් සමග දක්වා ඇති දැඩි සම්බන්ධතාව සත්‍යාපනයටයි. එසේම ඔහු ශිලා ස්තම්භ සලකා මේ ''දෙදෙනාම'' අක්නාටන්ගෙන් පසු සිහසුනට පත්ව ඇති බවත්, ඉන් එක් අයකු එදිරිවාදී රජකු බවටත් අනුමාන කරයි. ඇලන්-ඩොඩ්සන් සංයුක්තය මෙය දකින්නේ නෙෆර්නෙෆර්ආටන්ට එරෙහිව ටුටන්ඛාමුන්, අක්නාටන්ගෙන් පසු ඍජුවම සිහසුනට පත්ව ඇති බවයි. මේ යුගයේ කාලානුක්‍රමය පිළිබඳ ඊජිප්තුවේදීන් අතර නොයෙකුත් රසවත් කල්පිතයන් පවතියි. මෑතක දී අනාවරණය කරගත් රාජ්‍ය වර්ෂය 16ට අයත් ශිලාලේඛනය අනුව, පෙනීයන්නේ නෙෆර්ටිටි ඒ වන විටත් ජීවත්ව ඇති බවත්, ඇය රැජින තනතුර ඒ වනවිටත් උසුලමින් සිටි බවත් ය. 16වන රාජ්‍ය වර්ෂයේදීත් ඇය ජීවත්ව සිටීම තුළින් ඇය නෙෆර්නෙෆරුආටන් වියහැකි බවට බොහෝ සාධක ඉදිරිපත් වී ඇත. අනෙක් අතින්, අක්නාටන්ගේ අවසන් රාජ්‍ය වර්ෂයට මඳ කලකට පෙරත් ''රැජින'' ධුරය ඉසිලූ බැවින්, අක්නාටන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා බොහෝ විට ස්මෙන්ඛ්කරේ වන්නට වැඩි සම්භාවිතාවක් ඇත. <!-- Intentional extra line --> ප්‍රමාණවත් සාධක නොමැතිව ස්මෙන්ඛ්කරේගේ අනුප්‍රාප්තිකත්වය, ධුරය (සමරාජ්‍යාධිකාරී ද නැතහොත් රජු ද යන්න) සහ රාජ්‍ය සමය පිළිබඳ නිශ්චිතවම ප්‍රකාශ කළ නොහැකි ය. ‍සාක්ෂි මගින් පෙනී යන පරිදි, ඔහු ඉතා කෙටි කාලයක් ජීවත් වූයේ නම්, මෙහි පැහැදිළිභාවය හෙළිදරව් කරගැනීම අපහසු වනු ඇත. මෙහි ප්‍රතිඵලය ලෙස අමර්ණ අනුප්‍රාප්තිය පිළිබඳ තර්කය අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ-මෙරි නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්-මෙරි වා එන් රේ රජුගේ අනන්‍යතාවය සොයාගැනීම මත රඳා පවතිනු ඇත. ==නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අවමංගල භාණ්ඩ ටුටන්ඛාමුන්ගේ භූමදානය වෙනුවෙන් යළි භාවිතය== [[File:Canopic_Jar_(Tutankhamun).jpg|thumb|[[ටූටන්ඛාමූන්]]ගේ බොහෝ [[කැනපික බඳුන|කැනපික බුජම්]]වල ස්ත්‍රීරූපී ලක්ෂණ දක්නට ලැබේ; බොහෝ විද්වතුන් පවසන්නේ මේවා මුලින් පාරාවෝවරියක සඳහා නිමකෙරුණු බවත්, පසුව ටුට් රජ සඳහා භාවිතයට ගැනුණු බවත් ය.<ref>{{Citation|title=Was King Tut's Tomb Built for a Woman?|url=https://www.smithsonianchannel.com/videos/was-king-tuts-tomb-built-for-a-woman/48933|language=en|accessdate=2017-10-24|access-date=2018-01-21|archive-date=2017-10-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20171025022017/https://www.smithsonianchannel.com/videos/was-king-tuts-tomb-built-for-a-woman/48933}}</ref> ]] නිකොලස් රීවස් අනුව, [[ටුටන්ඛාමුන්]]ගේ අවමංගල භාණ්ඩ අතුරින් 80%ක් පමණම නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ මුල් අවමංගල භාණ්ඩ අතුරින් ලබාගත් ඒවායි. මේ අතර ඔහුගේ සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණ, මැදි මිනීපෙට්ටිය, කැනපික බඳුන්, රන් ආලේපිත වන්දනා පනේල කිහිපයක්, ''ෂැබ්ටි''-රූප, මංජුසා සහ අටු, රාජනීය ආභරණ ආදිය ද වේ.<ref>නිකොලස් රීවස් [https://www.academia.edu/7415055/Tutankhamuns_Mask_Reconsidered_in_press_corrected_proof_2015_ ටුටන්ඛාමුන්'ස් මාස්ක් රීකන්සිඩර්ඩ්] BES 19 (2014), පිටු.511-522</ref><ref>පීටර් හෙස්ලර්, [http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150928-king-tut-tomb-door-nefertiti-archaeology-egypt/ ඉන්ස්පෙක්ෂන් ඔෆ් කිං ටුට්'ස් ටූම්බ් රිවීල්ස් හින්ට්ස් ඔෆ් හිඩ්න් චැම්බර්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150930072918/http://news.nationalgeographic.com/2015/09/150928-king-tut-tomb-door-nefertiti-archaeology-egypt/ |date=2015-09-30 }} නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික්, සැප්තැම්බර් 28, 2015</ref> 2015දී, රීවස් විසින් මෙයට සාක්ෂියක් ලෙස ටුටන්ඛාමුන්ගේ සුප්‍රකට රන් වෙස්මුහුණේ වූ පැරණි කාර්ටුෂයක් ඉදිරිපත් කරයි. මෙහි දැක්වෙන්නේ "අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ මෙරි-නෙෆර්ඛෙපෙරුරේ" (හෙවත් අක්නාටන්ගේ ප්‍රියාදර අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ) යන නාමයයි. මේ නිසා මෙම වෙස්මුහුණ මුලින් නිර්මාණය කෙරුණේ අක්නාටන්ගේ අගබිසව වූ නෙෆර්ටිටි රැජින වෙනුවෙනි. ඇය සිය සැමියාගේ මරණින් පසු සිහසුනට පත්වූ පසු අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ යන රාජකීය නාමය භාවිත කළා ය.<ref>නිකොලස් රීවස්, ද ගෝල්ඩ් මාස්ක් ඔ‍ෆ් ‍අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆර්නෙෆරුආටන්, ජර්නල් ඔෆ් ඒන්ෂන්ට් ඊජිප්ටියන් ඉන්ටර්කනෙක්ෂන්ස්, වෙළු.7 අං.4, (දෙසැම්බර් 2015) පිටු.77-79; [https://journals.uair.arizona.edu/index.php/jaei/article/view/18746/18402 මෙම PDF ගොනුව බා ගැනීම සඳහා මෙතැන ඔබන්න]</ref> මෙම තොරතුරු අනුව හැඟීයන්නේ බල අරගලයක දී නෙෆර්නෙෆරුආටන් බලයෙන් පහකළ බවයි. එහිදී ඇයට රාජකීය භූමදානයක් ලබා නොදී රැජිනක ලෙස භූමදානය කොට ඇත. නැතහොත් ටුටන්ඛාමුන් ඇගෙන් පසු සිහසුනට පත් වූ පැවින් ඔහුගේ නිලධාරීන් ඇයව වෙනත් රජකු‍‍ගේ අවමංගල භාණ්ඩ කට්ටලයක් සහිතව භූමදානය කරන්නට ඇත. බොහෝවිට මෙම භාණ්ඩ අක්නාටන්ට අයත් වූවා වන්නට ඇත.<ref>නිකොලස් රීවස්,[https://www.academia.edu/7415055/Tutankhamuns_Mask_Reconsidered_in_press_corrected_proof_2015_ ටුටන්ඛාමුන්'ස් මාස්ක් රීකන්සිඩර්ඩ්] BES 19 (2014), පිටු. 523-524</ref> ==සාරාංශය== අන්ඛ්ඛෙපෙරුරේ නෙෆරුනෙෆරුආටන්ගේ රාජ්‍ය සමය සහ දිවිය පිළිබඳ නිශ්චිතවම සනාථ කළ හැකි තොරතුරු අත්තේ ඉතා ස්වල්පයකි. බොහෝ ඊජිප්තුවේදීහු ඇය කාන්තාවක බවත්, ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේ නොවන වෙනත් රජකු බවත් පිළිගනිති. මේ යුගය පිළිබඳ බොහෝ විශේෂඥයින් විශ්වාස කරන්නේ අභිලේඛන සාක්ෂි අනුව ඇය අක්නාටන්ගේ රාජ්‍ය සමයේ කාලයක් හවුල් පාලනයක් ගෙගොස් ඇති බවයි.<ref name=REEVES_FALSE /><ref name=DODSON_SUNSET /><ref name=ALLEN_AMARNA /> ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේට පෙර හෝ පසුව රාජ්‍ය කළේ ද යන්න ඇගේ අනන්‍යතාවය මත රඳා පවතියි. ඇගේ 3වන රාජ්‍ය වර්ෂයට අයත් පායිරි ශිලාලේඛනය අනුව ඇය තනිව පාලනය ගෙන ගොස් ඇති බව පෙනේ. ඇගේ රාජ්‍ය සමයෙන් කවර කාලයක් හවුල් පාලනයක් ගෙනගියේ ද, තනි පාලනයක් ගෙනගියේ ද යන්න මතභේදාත්මක ය. එම සොහොන්ගැබ් ලිපියේම තීබ්ස්හි වූ [[අමුන්]] දේවස්ථානයක් පිළිබඳ විස්තර වේ. ඇතැම්විට මෙය මතාකාගාර දේවස්ථාන සංකීර්ණයක් වන්නට ඇත. මින් පෙනෙන්නේ ඇගේ රාජ්‍ය සමයේ අවසාන කාලයේ අමුන් වන්දනාවට වූ තහනම ඉවත් කළ බවත්, සම්ප්‍රදායික ආගම යළි ස්ථාපනය කළ බවත් ය.<ref name=GILES_2001 /><ref name=DODSON_SUNSET /><ref name=ALLEN_AMARNA /> ටුටන්ඛාමුන්ගේ භූමදානය සඳහා භාවිත කොට ඇති අවමංගල භාණ්ඩවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් ඇයට අයත්ව තිබූ බව පෙනෙන්නට ඇති බැවින්, ඇගේ අනුප්‍රාප්තිකයා විසින් ඇයට පාරාවෝවරයකුට උචිත භූමදානයක් ලබාදීම ප්‍රතික්ෂේප කොට ඇති බව පෙනේ.<ref name=GILES_2001 /><ref name=DODSON_SUNSET /><ref name=ALLEN_AMARNA /> මේ සඳහා හේතුව වාදවිවාදයන්ට හේතු වී ඇත. නෙෆර්නෙෆරුආටන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා විසින් ඇය පිළිබඳ තොරතුරු බොහෝ ප්‍රමාණයක් ඉතිහාසයෙන් මකාදමන ලදී. අනතුරුව පසුකලෙක [[හොරෙම්හෙබ්]] සහ [[ඊජිප්තුවේ දහනවවන රාජවංශය|19වන රාජවංශයේ]] රජවරුන් විසින් සම්පූර්ණ අමර්ණ යුගයම පිළිබඳ තොරතුරු ඉතිහාසයෙන් අතුගා දැමූහ. මේ හේතුවෙන් සිදුවීම් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු කිසිකලෙක සොයාගනු නොහැකි වනු ඇත. හමුවී ඇති සාධකවල ඇති අතිශය අපැහැදිළි ස්වභාවය හේතුවෙන් විවිධ තර්ක සනාථ කිරීම අපහසු වී ඇත. විවිධ ශිලාස්තම්භ ආදිය මගින් කාන්තා සමරාජ්‍යාධිකාරිණියක පිළිබඳ දැඩිව සාක්ෂි ලබාදුන්න ද, නමුත් ඒවායේ ඇගේ අනන්‍යතාවය සනාථ කරගන්නට කිසිදු සාධකයක් දක්වා නැත. අමර්ණ යුගයේ අවසානය පිළිබඳ වසර ගණනාවක සිට නොයෙකුත් වාදවිවාද පැනනැගිණි. මෑතක දී හමු වූ 16වන වර්ෂයට අයත් නෙෆර්ටිටි රැජින පිළිබඳ සඳහන් ශිලාලේඛනය මගින්, අමර්ණ යුගය පිළිබඳ තවත් බොහෝ තොරතුරු හෙළි කරගත යුතුව ඇති බවට සනාථ වේ. ==මූලාශ්‍ර== {{reflist|colwidth=30em}} ===සටහන්=== {{reflist|group=Note}} ==වැඩිදුර කියවීමට== ඊජිප්තුවේදීන් අතර, ප්‍රධාන විද්වත්හු මේ පිළිබඳනොයෙකුත් අදහස් දරති. ඔවුන්ගේ අදහස් පිළිබඳ වැඩිදුර තොරතුරු ගවේෂණය සඳහා ඔවුන්ගේ කෘති පරිශීලනය කළ හැකි ය. නිකොලස් රීවස් සහ ඒඩන් ඩොඩ්සන්ගේ කෘති කිහිපයක නෙෆර්ටිටි රැජින, නෙෆර්නෙෆරුආටන් බව දක්වා ඇත. මාක් ගැබොල්ඩි සිය පත්‍රිකා කිහිපයක සහ අවම වශයෙන් එක් ග්‍රන්ථයක (ප්‍රංශ බසින්) දක්වා ඇත්තේ ඇය මෙරිටාටන් බවයි. මෙහි ඇති ජේම්ස් ඇලන්ගේ කෘති බොහෝමයක් ප්‍රධාන වශයෙන්ම නෙෆර්නෙෆර්ආටන් කාන්තාවක බවත්, ඇය ස්මෙන්ඛ්කරේ නොව වෙනත් අයකු බවත් විස්තර කරයි. ඔහුගේ පත්‍රයක් වන "The Amarna Succession" යන්න් ඔහුගේ පළමු වාදය ඉදිරිපත් කරන අතර, එමගින් නෙෆර්නෙෆරුආටන් රජුගේ අනන්‍යතාවය පෙර දැක්වූ පරිදි නෙෆර්ටිටි හෝ මෙරිටාටන් බවට තීරණය කිරීම අදාළ සාක්ෂිවල අර්ථකථන ආකාරය මත රඳා පවතින බව පැහැදිළි කරයි. * ඇල්ඩ්‍රඩ්, සිරිල්, ''Akhenaten, King of Egypt'' (තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 1988). * {{cite book|last=ඇල්ඩ්‍රඩ්|first=සිරිල්|authorlink=සිරිල් ඇල්ඩ්‍රඩ්|title=Akhenaten and Nefertiti|year=1973|publisher=තේම්ස ඇන්ඩ් හඩ්සන්|location=ලන්ඩන්}} * {{cite book|last=ඇල්ඩ්‍රඩ්|first=සිරිල්|authorlink=සිරිල් ඇල්ඩ්‍රඩ්|title=The Egyptians|year=1984|publisher=තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්|location=ලන්ඩන්}} * {{Cite web|url=http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf|format=PDF|title=The Amarna Succession|author=ඇලන්, ජේම්ස් පී.|year=2006|accessdate=2008-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130701103124/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/Allen.pdf|archivedate=ජූලි 1, 2013|url-status=unfit}} * ඩොඩ්සන්, ඒඩන් සහ හිල්ටන්, ඩියෑන්. ''The Complete Royal Families of Ancient Egypt''. තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්. 2004. ISBN 0-500-05128-3 * ඩොඩ්සන්, ඒඩන්. ''Amarna Sunset: Nefertiti, Tutankhamun, Ay, Horemheb, and the Egyptian Counter-Reformation''. ද ඇමරිකන් යුනිවර්සිටි ඉන් කයිරෝ ප්‍රෙස්. 2009, ISBN 978-977-416-304-3 *{{Cite book|author=ෆ්‍රීඩ්, රිටා ඊ., යිවොන් ජේ. මාර්කොවිට්ස්, සහ සූ එච්. ඩි'ඕරියා (සංස්.)|authorlink=බොස්ටන් ලලිත කලා කෞතුකාගාරය|title=Pharaohs of the Sun: Akhenaten - Nefertiti - Tutankhamen|year=1999|publisher=බුල්ෆින්ච් ප්‍රෙස්|isbn=0-8212-2620-7}} * ගැබෝල්ඩි, මාක්, ''Under a Deep Blue Starry Sky'' in "Causing His Name to Live: Studies in Egyptian Epigraphy and History in Memory of William J. Murnane"; [http://cassian.memphis.edu/history/murnane/M_Gabolde.pdf Gabolde - Starry Sky] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131012051415/http://cassian.memphis.edu/history/murnane/M_Gabolde.pdf |date=2013-10-12 }} * ගයිල්ස්, ෆ්‍රේඩ්රික්. ජේ., ''Ikhnaton Legend and History'' (1970, ඇසොෂියේටඩ් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1972 එජ) * ගයිල්ස්, ෆ්‍රෙඩ්රික්. ජේ., ''The Amarna Age: Egypt'' (ඊජිප්තුවේදය සඳහා වූ ඕස්ට්‍රේලියානු මධ්‍යස්ථානය, 2001) * [[එරික් හෝර්නන්ග්|හොර්නං, එරික්]], ''Akhenaten and the Religion of Light'', පරිවර්තනය ඩේවිඩ් ලෝර්ටන්, කොර්නේල යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1999, ISBN 0-8014-3658-3) * මිලර්, ජැරඩ්; ''Amarna Age Chronology and the Identity of Nibhururiya in the Light of a Newly Reconstructed Hittite Text'' (2007); ඕල්ටොරියන්ටල්. ෆෝෂ්. 34 (2007) 2, 252–293 * [[ඩොනල්ඩ් බී. රෙඩ්ෆෝර්ඩ්|රෙඩ්ෆෝර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී.]], ''Akhenaten: The Heretic King'' (ප්‍රින්ස්ටන් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්, 1984, ISBN 0-691-03567-9) * රෙඩ්ෆෝර්ඩ්, ඩොනල්ඩ් බී.; ''Akhenaten: The Heretic King'' (1984) ප්‍රින්ස්ටන් යුනිවර්සිටි ප්‍රෙස්. * රීවස්, සී. නිකොලස්., ''Akhenaten, Egypt's False Prophet'' (තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 2001). * රීවස්, සී. නිකොලස්., ''The Complete Tutankhamun: The King, the Tomb, the Royal Treasure''. ලන්ඩන්: තේම්ස් ඇන්ඩ් හඩ්සන්, 1 නොවැම්බර් 1990, ISBN 0-500-05058-9 (ඝන කවරය)/ISBN 0-500-27810-5 (කඩදාසි බැම්ම සහිත) * {{cite book|authorlink=නිකොලස් රීවස්|first=නිකොලස්|last=රීවස්|url=https://www.academia.edu/7415055/Tutankhamuns_Mask_Reconsidered_in_press_corrected_proof_|chapter=Tutankhamun's Mask Reconsidered|editors=ඒ. ඕපන්හයිම් සහ ඕ. ගෝලට්|title=The Art and Culture of Ancient Egypt. Studies in Honor of Dorothea Arnold|date=2014|ref=harv}} * Theis, Christoffer Der Brief der Königin Daḫamunzu an den hethitischen König Šuppiluliuma I. im Lichte von Reisegeschwindigkeiten und Zeitabläufen, in: Thomas R. Kämmerer (Hrsg.): Identities and Societies in the Ancient East-Mediterranean Regions. Comparative Approaches. Henning Graf Reventlow Memorial Volume (= AAMO 1, AOAT 390/1). Münster 2011, S. 301–331 * ටිල්ඩෙස්ලි, ජොයිස්. ''Nefertiti: Egypt's Sun Queen''. පෙන්ගුයින්. 1998. ISBN 0-670-86998-8 * [http://www.amarnaproject.com/ අමර්ණ ව්‍යාපෘතිය] {{Amarna Period Navigator}} {{Pharaohs}} [[Category:ක්‍රි.පූ. 1330 දශකයේ මරණ]] [[Category:ක්‍රි.පූ. 14වන සියවසේ උපත්]] [[Category:අමර්ණ යුගය]] [[Category:ආටන්වාදය]] [[Category:පුරාතන ඊජිප්තුවේ ඓතිහාසික මකාදැමීම්]] [[Category:ඊජිප්තුවේ දහඅටවන රාජවංශයේ පාරාවෝවරුන්]] [[Category:පාරාවෝවරියන්]] 2b8ry7iy7r4orfg9f3c4r4170dtjf8i කන්‍යාභාවය 0 71248 800092 797334 2026-09-25T02:18:13Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800092 wikitext text/x-wiki '''කන්‍යාභාවය''' යනු පුද්ගලයෙකු කිසිදිනෙක ලිංගික සංසර්ගයෙහි නොයෙදුනු තත්වයයි.<ref name="Virginity">{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=වර්ජිනිටි|publisher=''[[මේරියම්-වෙබ්ස්ටර්]]''|accessdate=දෙසැම්බර් 21, 2013|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/virginity}}</ref><ref name="Virginity2">{{cite web|title=Virginity|publisher=[[TheFreeDictionary.com]]|accessdate=December 21, 2013|url=http://www.thefreedictionary.com/Virgin}}</ref> මෙම තත්වය සදහා ඇතැම් ආගම් හා සංස්කෘතීන්තුල විශේෂ වටිනාකමක් පවරාදී ඇත,විශේෂයෙන් කාන්තාවන්ගේ මෙම කන්‍යාභාවය බොහෝ ආගම්හා සංස්කෘතීන් වල අවධාරණය කරඇතිවා සේම විවාහයේදී කන්‍යාභාවය පරික්ෂාකිරීමද ඇතැම් සංස්කෘතීන්වල සිදුවේ. බොහෝ අතීත සම්ප්‍රදායික සමාජයන්හි කන්‍යාභාවය සදහා ඉහළ පිළිගැනීමක් පැවති බව සදහන්වේ.ඇතැම් ආගම් හා අභිචාරයන්ට අනුව බිලිපූජා යාග හෝම වැනි කටයුතු සදහා කන්‍යාවියන් යොදාගෙන ඇත.තවද ඇතැම් කළු අභිචාර සිදුකිරීමේදී කන්‍යභාවය සහිත කාන්තාවන් යොදාගෙන ඇත..කන්‍යාභාවය බොහෝ ආගම්වල ලිංගික සදාචාර ඉගැන්වීම් සමග බැදී පැවතින..<ref name="Carpenter">See here [https://books.google.com/books?id=6qNCeI2AcY4C&pg=PT11&lpg=PT11] and [https://books.google.com/books?id=pXXZn_qSoDoC&pg=PA48 pages 47–49] for views on what constitutes virginity loss and therefore sexual intercourse or other sexual activity; source discusses male virginity, how gay and lesbian individuals define virginity loss, and how the majority of researchers and heterosexuals define virginity loss/"technical virginity" by whether or not a person has engaged in penile-vaginal sex. </ref><ref name="Bennett">{{Cite book|author=Linda Rae Bennett|title=Women, Islam and modernity: single women, sexuality and reproductive health in contemporary Indonesia|publisher=Psychology Press|year=2005|accessdate=October 9, 2011|pages=19–21|isbn=0-415-32929-9|url=https://books.google.com/?id=JaA1kxjMebEC&pg=PA19}}</ref> මෙම සංකල්පයට සංස්කෘතිකමය වශයෙන් ප්‍රබල බලපෑමක් පැවතියද මේ හා සම්බන්ධ නීතිමය රාමුවක් නැත.බොහෝ රටවල පවතින දික්කසාද නීතීන් අනුව ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර කන්‍යාභාවය බිඳගැනීම දික්කසාදයට හෝ කිසිම නීතිමය වශයෙන් දඩුවමකට භාජනයවීමට හේතුවක් නොවේ.කන්‍යාභාවය යනු හුදෙක් සංස්කෘතිකමය සංකල්පයක් පමණි.මෙහි ජීව විද්‍යාත්මක හා අචාර විද්‍යාත්මක පදනම විද්වතුන් විසින් ප්‍රශ්නයට නගා ඇත. කන්‍යාවය සංකල්පයෙන් වැඩි වශයෙන්ම ඉලක්ක වන්නේ ස්ත්‍රීන්ය.<ref name="consent">{{cite news|first=Laura M.|last=Carpenter|title=The Ambiguity of "Having Sex": The Subjective Experience of Virginity Loss in the United States – Statistical Data Included|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-79439403.html|publisher=[[The Journal of Sex Research]]|location=United States|year=2001|accessdate=June 5, 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508050547/http://www.highbeam.com/doc/1G1-79439403.html|archivedate=May 8, 2013}}</ref><ref name="Intimate">{{Cite book|author1=Bryan Strong|author2=Christine DeVault|author3=Theodore F. Cohen|title=The Marriage and Family Experience: Intimate Relationship in a Changing Society|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2010|accessdate=October 8, 2011|page=186|isbn=0-534-62425-1|url=https://books.google.com/?id=qjvoSOMB5JMC&pg=PA186|quote=Most people agree that we maintain virginity as long as we refrain from sexual (vaginal) intercourse. But occasionally we hear people speak of 'technical virginity' [...] Data indicate that 'a very significant proportion of teens ha[ve] had experience with oral sex, even if they haven't had sexual intercourse, and may think of themselves as virgins' [...] Other research, especially research looking into virginity loss, reports that 35% of virgins, defined as people who have never engaged in vaginal intercourse, have nonetheless engaged in one or more other forms of heterosexual sexual activity (e.g., oral sex, anal sex, or mutual masturbation).}}</ref><ref name="Blank">{{Cite book|title=Virgin: The Untouched History|publisher=[[Bloomsbury Publishing]] USA|year=2008|accessdate=October 8, 2011|pages=304 pages|isbn=1-59691-011-9|url=https://books.google.com/?id=V6IPvgFKGFUC&pg=PA253&dq=virginity+loss+among+lesbians#v=onepage&q=virginity%20loss%20among%20lesbians&f=false|author=Hanne Blank}}</ref> කන්‍යාභාවයට හානි වීමටනම් විරුද්ධ ලිංගිකයන් අතර ඇතිවන ලිංගික සංසර්ගයක් වියයුතුය.එහිදී පුරුෂයෙකුගේ ප්‍රාණවත්වූ ශිෂ්නය ස්ත්‍රියකගේ යෝනිමාර්ගයට ඇතුලත්වීම සිදුවිය යුතුය,<ref name="Friedman">{{Cite news|last=Friedman|first=Mindy|title=Sex on Tuesday: Virginity: A Fluid Issue|work=The Daily Californian|date=September 20, 2005|url=http://www.dailycal.org/article/19565/sex_on_tuesday_virginity_a_fluid_issue|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090506021934/http://www.dailycal.org/article/19565/sex_on_tuesday_virginity_a_fluid_issue|archivedate=2009-05-06|accessdate=October 6, 2011}}</ref><ref name="McAnulty">{{Cite book|author1=Richard D. McAnulty|author2=M. Michele Burnette|title=Making Healthy Decisions|url=https://archive.org/details/exploringhumanse0000mcan_c9b4|publisher=[[Allyn & Bacon]]|year=2000|page=[https://archive.org/details/exploringhumanse0000mcan_c9b4/page/229 229]|isbn=0-205-19519-9}}</ref> මුඛ ගුද හා ස්වංවින්දනයද ඇතැම් සංස්කෘතික ඉගැන්වීම් අනුව පවිත්‍රත්වය කෙලෙසීමක් වුවද ජීව විද්‍යාත්මකව කන්‍යාපටලය ඉවත්වීමට එවන් සම්භන්ධතා ඍජුව දායක නොවෙයි..<ref name="Virgin">{{cite book|first=Michael|last=Joseph Gross|title=Like a Virgin|id=0001-8996|publisher=''[[The Advocate]]'', Here Publishing|year=2003|page=45|accessdate=2011-03-13|url=https://books.google.com/?id=eWQEAAAAMBAJ&pg=PA44&dq=Gay+men+who+prefer+anal+sex#v=onepage&q&f=false}}</ref> කෙසේ වෙතත් තවමත් ඇතැම් සංස්කෘතීන්තුල කන්‍යාභාවය ලිළිබද සංකල්පය තදින් ක්‍රියාත්මක වෙයි.. == නිරුක්තිය == ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ කන්‍යාභාවය හදුන්වන ''virgin'' යන වචනය ප්‍රංශ භාෂාවේ ''virgine'' යන වචනයෙන් බිඳී ආවකි.මෙම ප්‍රංශ භාෂවේ ඇතුලත් වචනයේ මූලය වන්නේ ලතික් භාෂාවේ virgo යන වදනයි.මෙහි අරුත ලිංගික සංසර්ගයට භාජනය නොවූ ස්ත්‍රිය යන්නයි<ref>Charlton T. Lewis and Charles Short, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3D%2351070&redirect=true 'virgo'], in ''[//en.wikipedia.org/wiki/A_Latin_Dictionary A Latin Dictionary]''.</ref> <ref name="AHD">[http://www.yourdictionary.com/virgin 'virgin'] in ''[//en.wikipedia.org/wiki/American_Heritage_Dictionary_of_the_English_Language American Heritage Dictionary of the English Language]''.</ref> . ක්‍රිස්තියානි ආගම තුල ජේසුස් ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ මවුතුමිය හැදින්වීමට කන්‍යාව යන වදන එනම් ''virgin'' යන්න භාවිතකර ඇත. කතෝලික ආගමේ විශ්වාසයන්ට අනුව මරිය මවුතුමිය කන්‍යාවියක් එනම් ලිංගික සංවාසයේ නොයෙදුන තැනැත්තියක් ලෙස දැක්වේ.<ref>[http://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p123a9p4.htm 'Consecrated virgins and widows',] ''[//en.wikipedia.org/wiki/Catechism_of_the_Catholic_Church Catechism of the Catholic Church]'' 922–24.</ref> ඇය ගැබ්ගන්නේ දෙවියන්වහන්සේගේ අභිමතය පරිදිය. කන්‍යාව (''virgin) යන වදනට විවිධ අරුත් කිහිපයක්ම ඇතිබව ඔක්ස්ෆර්ඩ් ඉංග්‍රීසි ශබ්දකෝෂය පෙන්වා දෙයි (Oxford English Dictionary)'' (''OED1'', pages 230–232). ඒ අනුව මෙයට සමාන වචන කිහිපයක් පවතී. == සංස්කෘතිය == ඇතැම් සංස්කෘතික සංකල්ප තුල කන්‍යාභාවයට විශාල වටිනාකමක් දී ඇති බව පැහැදිළිවේ.මේහා බැඳුනු ඓතිහාසික සමාජමය සංස්කෘතික හා ආගමික කාරණා රැසක්පවතී.ඇතැම් විද්වතුන් පවසන්නේ කන්‍යාපටලය යනු ස්ත්‍රියකගේ පවිත්‍රත්වය මැනියහැකි අවයවයක් නොව මානවපරිණාමයේ මුල් යුගයේ පැවති අවයවයක ශේෂයක් පමණක් බවයි.බොහෝ කාන්තාවාදී විශ්ලේෂකයන් මෙම කන්‍යාභාවය පිළිබද සංකල්පය මිත්‍යාවක් බව පෙන්වාදෙයි.ජීව විද්‍යාත්මකව කන්‍යාභාවය අහිමිවීමට බලපාන එකම හේතුව පුරුෂයෙකු හා ඇතිවන ලිංගික සංසර්ගය පමණක් නොවේ.එසේම ප්‍රථම ලිංගික එක්වීම තුල පමණක් කන්‍යාභාවය අහිමිවීමද ජීව විද්‍යාත්මකව පිළිනොගන්නා කරුණකි.<ref name=":0">{{Cite book|title=The Purity Myth|url=https://archive.org/details/puritymythhowame00vale|last=Valenti|first=Jessica|publisher=Seal Press|year=2009|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> විවිධ සංස්කෘතීන් තුල කන්‍යාභාවය පිළිබද පවතින ආකල්ප ජෙසිකා වැලෙන්ටි(Jessica Valenti) නම් කතෘවරියගේ ''The Purity Myth නම් ග්‍රන්තයේ දක්වා ඇත.'', ඒ අනුව විවිධ සංස්කෘතීන් තුල කන්‍යාභාවය පිළිබද ඇති සංකල්ප විවිධවේ.කන්‍යාපටලම මිනිසාට පමණක් නොව ඇතැම් සතුන් තුලද පවතී.විශේෂයෙන් ඇතැම් ක්ෂීරපායි ගැහැණු සතුන්ට කන්‍යාපටලයක් පිහිට.උදාහරණ ලෙස තල්මසා,අශ්වයා(වෙළඹ),අලි ඇතුන්(ඇතින්න),චිම්පන්සි,හාවන් ආදිය දැක්විය හැක. === කන්‍යාභාවය අහිමිවීම === සමාන්‍ය පිළිගැනීම නම් යුවතියකගේ කන්‍යාභාවය අහිමි වන්නේ ඇය පුරුෂයෙකු හා ඇතිකරගන්නා යොනිමාර්ගික ලිංගික සංසර්ගයකින් පමණය.එනම් පුරුෂයෙකුගේ ප්‍රාණවත්වූ ශිෂ්නයක් කන්‍යාවියකගේ යෝනිමාර්ගයට අතුළුකල සිදුවන ලිංගික සංසර්ගයකදී පමණය.කන්‍යවියක් සමග මුඛ හා ගුද ලිංගික සංසර්ගයන් පැවැත්වීම හා ස්වංවින්දන සාමාන්‍ය අයුරින් සිදුකිරීම මගින් කන්‍යාභාවයට හානි සිදුනොවේ.තවද ස්ත්‍රින් අතර සිදුවන නාරිමෛථුන සෙවනයේදීද කන්‍යාභාවයට හානි සිදුවීමක් සිදුනොවේ.<ref name="Plummer">{{cite book|author=Ken Plummer|title=Modern Homosexualities: Fragments of Lesbian and Gay Experiences|publisher=[[Routledge]]|year=2002|pages=187–191|accessdate=August 24, 2013|isbn=1134922426|url=https://books.google.com/books?id=OSO3q4XEfz4C&pg=PA189&dq=&hl=en&sa=X&ei=XfpWU-LSA4uhyAS6_ILwBw&ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&q=&f=false|quote=The social construction of 'sex' as vaginal intercourse affects how other forms of sexual activity are evaluated as sexually satisfying or arousing; in some cases whether an activity is seen as a sexual act at all. For example, unless a woman has been penetrated by a man's penis she is still technically a virgin even if she has had lots of sexual experience.}}</ref><ref name="www.usatoday.com">{{cite news|first=Sharon|last=Jayson|title='Technical virginity' becomes part of teens' equation|publisher=''[[USA Today]]''|date=2005-10-19|accessdate=2009-08-07|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/health/2005-10-19-teens-technical-virginity_x.htm}}</ref> ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ඇති මෙම කන්‍යාභාවය පිළිබද සංකල්පය හේතුවෙන් සමලිංගික වර්‍යාවන්ට පුද්ගලයන් පෙළඹෙනබව සමාජ මනෝවිද්‍යාඥයන් පෙන්වාදෙයි.කන්‍යාභාවය ප්‍රබලව පවතින සංස්කෘතීන්තුල සමලිංගික සබදතා බහුලව පවතී.එහෙත් මෙම සමලිංගික සබදතා බටහිර සමාජයන් මෙන් සමාජයට විවෘත නොවේ.මෙවන් වර්‍යා රහසිගතව සිදුවේ..<ref name="Bouris">{{Cite book|title=The First Time: What Parents and Teenage Girls Should Know about "Losing Your Virginity"|author=Karen Bouris|year=1995|publisher=[[Red Wheel/Weiser/Conari|Conari Press]]|pages=133–134|isbn=0-943233-93-3|url=https://books.google.com/?id=Id5MVeH_3BoC&pg=PA133&lpg=PA133&dq=virginity+loss+among+lesbians#v=onepage&q=virginity%20loss%20among%20lesbians&f=false|accessdate=2013-12-15}}</ref> බොහෝ සමලිංගිකයන් ඒ සදහා යොමුවීමට කන්‍යාභාවය නැමැති සංස්කෘතික සංකල්පය ඉවහල්වී ඇත.තමාට ඇතිවන ලිංගික ආතතිය පිටකරගැනීම සදහා සමලිංගියන්ගේ පිහිට පැතීම බොහෝ සමාජයන්හි සිදුවේ.සත්ව ලෝකය දෙස බැලීමෙදී ඇතැම් පිරිමි සතුන් ගැහැණු සතකු තම ලිංගික කාර්‍ය සදහා යොදාගැනීමට නොහැකිවූවිට සමලිංගිකයෙකු සමග හෝ එක්වී තම ලිංගික ආතතිය දුරුකරගනී.1971 ට පෙර මානසික රෝගයක් ලෙස සැළකූ සමලිංගිකත්වය මානසික රෝග වර්ගීකරණයෙන් ඉවත්කිරීමට මූලික පදනමක් ලැබුනේ සත්ව විද්‍යාඥයන්ගේ මෙම සොයාගැනීම්ය. සමලිංගික වර්‍යා මගින් කන්‍යාපටලයට හානි සිදුවීමක් සිදු නොවෙයි.එබැවින් තරුණියන් අතර සමලිංගික සබදතා ඇතිකර ගැනීම සිදුවේ.පුරුෂයින් අතරද මෙම කන්‍යාභාවය නැමැති සාධකය නිසා විරුද්ධ ලිංගිකයන් කරා ඇදීයාම වෙනුවට සමලිංගික සබදතා පවත්වා ගැනීම ආරක්ෂිතබව පිළිගනී. ඇතමුන් කන්‍යාභාවය අහිමිකරගැනීමකින් තොරව ලිංගික තෘප්තිය ලබාගැනීම සදහා බහුල වශයෙන් මුඛ ලිංගික වර්‍යා සදහා පෙළඹේ.<ref name="CDC, oral sex">{{cite web|title=Oral Sex and HIV Risk|date=June 2009|accessdate=August 30, 2013|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|url=http://www.cdc.gov/hiv/resources/Factsheets/pdf/oralsex.pdf}}</ref> උදාහරණ ලෙස නව යොවුන් වියේ පසුවන පෙම්වතුන් ලිංගික තෘප්තිය සදහා මුඛ ලිංගික වර්‍යා සිදුකරයි.එමගින් කන්‍යාපටලයට හානිවීමක් සහ ගැබ්ගැනීමක් කිසිවිට සිදු නොවේ.පුරුෂ ශුක්ක්‍රාණු ස්ත්‍රියකට ගිලුනද එය ආහාර මාර්ගයට ඇතුළු වනවා මිස කිසිසේත් ගැබ් ගැනීමක් සිදු නොවේ.<ref name="uc">{{Cite journal|author1=Sonya S. Brady|author2=Bonnie L. Halpern-Felsher|year=2007|title=Adolescents' Reported Consequences of Having Oral Sex Versus Vaginal Sex|journal=Pediatrics|volume=119|issue=2|pages=229–236|pmid=17272611|PMID=17272611|doi=10.1542/peds.2006-1727|DOI=10.1542/peds.2006-1727}}</ref> 1999 දී අමරිකාවේ පළවූ ''JAMA'' (the ''Journal of the American Medical Association''),නම් සගරාව දක්වන ආකාරයට 1991 දී සිදුකල අහඹු පරීක්ෂණයකට අනුව අධ්‍යාපන ආයතන 599 සිදුන් අතරින් 60% පමණ සිසුන් මුඛ ලිංගික චර්‍යා සිදුකරනබව හෙළිවී ඇත..<ref name="Cox">{{cite news|first=Lauren|last=Cox|title=Study: Adults Can't Agree What 'Sex' Means|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC.com]]|date=March 8, 2010|accessdate=September 5, 2012|url=http://abcnews.go.com/Health/Sex/adults-agree-sex-means-study-shows/story?id=10030354#.UEfroqM4onY}}</ref><ref name="Kauth">{{cite book|title=True Nature: A Theory of Sexual Attraction|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|year=2000|page=74|accessdate=August 30, 2012|isbn=0306463903|url=https://books.google.com/books?id=PzDKr-qCdTAC&pg=PA74&dq=Stephanie+Sanders+students+sex&hl=en&sa=X&ei=QoaDUf3LBMXG0gHukYDYDA&ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&q=Stephanie%20Sanders%20students%20sex&f=false|quote=|author=Michael R Kauth}}</ref> මෙසේ බොහෝ සමාජයන්හි තරුණ තරුණියන් අතර කන්‍යාභාවයට හානිවීමක් නොවී සිදුකලහැකි ආරක්ෂිත ලිංගික හැසිරීමක් ලෙස මුඛ ලිංගික සංසර්ගය පවතී.කෙසේ වෙතත් බොහෝ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මුඛ ලිංගික සංසර්ගය හා කන්‍යාභාවය පිළිබද මිත්‍යා අදහස් ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල බහුලව පවතින බවයි.උදාහරණ ලෙස මුඛ ලිංගික සංසර්ගයේදී පිටවන පුරුෂ බීජ මගින් ස්ත්‍රීන් ගැබ් ගන්නේය යන මිත්‍යාව දැක්විය හැක.<ref name="oral sex for intercourse">{{cite press release|title=Perception That Teens Frequently Substitute Oral Sex For Intercourse A Myth|publisher=|date=2008-05-20|url=http://www.guttmacher.org/media/nr/2008/05/20/index.html|accessdate=March 12, 2012}}</ref> 2003 දී පළවූ ''Canadian Journal of Human Sexuality'' නම් සගරාව මගින් කන්‍යාභාවය හා බටහිර විශ්ව විද්‍යාල උප සංස්කෘතිය පිළිබද අධ්‍යනයක් සිදුකර ඇත.ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයˌඑක්සත් රාජධානිය හා ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවල විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් ගෙන් 97% පමණ ශිෂ්න යෝනි ලිංගික සම්භන්ධතා පවත්වා ඇත.70%-90% පමණ සිසුන් ගුද ලිංගික(ශිෂ්න ගුද) සම්භන්ධතා පවත්වා ඇත.32%-58% මුඛ ලිංගික(ශිෂ්න මුඛ)සම්භන්ධතා පවත්වා ඇත..<ref name="Randall">{{Cite journal|authors=Randall, H. E., & Byers, S. E.|year=2003|title=What is sex? Students’ definitions of having sex, sexual partner, and unfaithful sexual behaviour|url=http://www.questia.com/library/journal/1G1-114049357/what-is-sex-students-definitions-of-having-sex|journal=''[[The Canadian Journal of Human Sexuality]]''|volume=12|pages=87–96|quote=Recently, researchers in the United States, the United Kingdom, and Australia have investigated university students' definitions of having sex. These studies found that students differ in their opinions of what sexual behaviours constitute having sex (Pitts & Rahman, 2001; Richters & Song, 1999; Sanders & Reinisch, 1999). While the vast majority of respondents (more than 97%) in these three studies included penile-vaginal intercourse in their definition of sex, fewer (between 70% and 90%) respondents considered penile-anal intercourse to constitute having sex. Oral-genital behaviours were defined as sex by between 32% and 58% of respondents.}}</ref> මේ අයුරින් බටහිර රටවල කන්‍යාභාවය පිළිබද ඇති අවධානය වර්තමානයේ බොහෝ සෙයින් අඩුවී ඇත.තවද Kinsey Institute නම් ආයතනයක් මගින් බටහිර සමාජයේ සිදුකළ අධ්‍යනයකදී පුද්ගලයින් 484 දෙනකුගේ නියැදියක් යොදාගනිමින් කළ අධ්‍යනයේදී වයස අවුරුදු 18–96. අතර වයසේ පසුවන්නන් අතරින් 95% පමණ දෙනා ලිංගික සංසර්ගයක් ලෙස පිළිගන්නෙ ශිෂ්න යෝනි ලිංගික සම්භන්ධය පමණක් බව අවධාරණයවී ඇත.එනම් මුඛ හෝ ගුද ලිංගික සම්භන්ධතා ලිංගික සංසර්ගයක් ලෙස ඔවුන් පිළි නොගන්නා බවයි.එහෙත් ඇතැම් දෙනා ගුද හා මුඛ ලිංගික සම්භන්දතාද ලිංගික සංසර්ගයක් ලෙස පිළිගනී.ඒ ආකාරයෙන් පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට ලිංගික ක්‍රියාව හා කන්‍යාභාවය පිළිබද එකිනෙකට පරස්පර ආකල්ප පවතී. කෙසේ වෙතත් කන්‍යාභාවය ආරක්ෂා කරගෙන ලිංගික තෘප්තිය ලැබීමට සමලිංගික වර්‍යාˌමුඛ ලිංගික වර්‍ය(මුඛ ශිෂ්න)ˌගුද ලිංගික චර්‍යා(ශිෂ්න ගුද) ආදියට පෙළඹීම සිදුවේ.මීට අමතරව පියයුරු සංසර්ගය,පාද සංසර්ගය හා කලවා සංසර්ගය වැනි බාහිර ලිංගික සංසර්ගයන් මහින්ද කන්‍යාපටලයට හානියක් සිදු නොවී ලිංගික තෘප්තිය ලැබිය හැකි ක්‍රම ලෙස සළකයි.වෙතත් ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල කන්‍යාභාවය යන සංකල්පයට එතරම් වටිනාකමක් නොදෙයි.විශේෂයෙන් සංවර්ධිත රටවල මේ තත්වය බහුලය.එහෙත් ඌන සංවර්ධිත රටවල මේ සදහා වූ පිළිගැනීම ඉහළය..<ref name="webmdVPDCSR">{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref name="promise">{{Cite journal|last1=Bearman|last2=Brueckner|first1=Peter|first2=Hannah|date=April 2005|title=After the promise: The STD consequences of adolescent virginity pledges|url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.362.6308&rep=rep1&type=pdf|journal=Journal of Adolescent Health|volume=36|issue=4|pages=271–278|pmid=15780782|PMID=15780782|doi=10.1016/j.jadohealth.2005.01.005|DOI=10.1016/j.jadohealth.2005.01.005}}</ref> වර්තමානයේදී පූර්වවෛවාහික ලිංගික සංසර්ගයක් මගින් කන්‍යාපටලයට හානිවීමක් සිදු වුවද අදාල ස්ත්‍රියට නැවත කන්‍යාපටලය ප්‍රතිස්ථාපනය කලහැකිය.එබැවින් ප්‍රථම ලිංගික සංසර්ගය මගින් ස්ත්‍රියක පවිත්‍රත්වය මැනීම වර්තමානය තුල ඉතා අවිද්‍යාත්මක නිෂ්පල ක්‍රියාවකි.එසේම ප්‍රථම ලිංගික සංසර්ගයේදී කන්‍යාපටලය බිඳීම සමග ඇතිවන වේදනාව බොහෝවිට මානසික හේතුමත තීරණයවන බව මනෝ විද්‍යාඥයන් පවසයි.ඒ අනුව ස්ත්‍රියක් උපරිම ලිංගික උත්තේජනයට පත්වූවිට ඇතිවන වේදනාව අඩුය.ස්ත්‍රියගේ අකමැත්ත බිය සහිතව ඇතිවන සංසර්ගයකදී වේදනාව අධිකය. === කාන්තාව === ==== සංස්කෘතික වටිනාකම් ==== කාන්තාවකගේ පළමු ලිංගික සංසර්ගය ඇයගේ ජීවිතයේ ඉතා වැදගත්ම අවස්ථාවක් ලෙස බොහෝ සංස්කෘතීන් තුල පිළිගනී..<ref name=":2">{{Cite journal|last=Carpenter|first=Laura M.|date=May 2001|title=The Ambiguity of "Having Sex": The Subjective Experience of Virginity Loss in the United States|journal=The Journal of Sex Research|volume=38}}</ref> සාම්ප්‍රදායිකව බොහෝ සමාජතුල විවාහයට පෙර ලිංගික සංසර්ගය අනුමත නොකරයි.විවාහ දිනයේදී සැමියා අතින් ඇගේ කන්‍යාභාවය අහිමිවිය යුතුය යන මතය පවතී.ස්ත්‍රියක් ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදීම විවාහක සැමියා සමග පමණක් වියයුතු අතර ඇය විවාහයට පෙර ලිංගික සම්බන්ධතා පැවැත්වීම වරදකි.<ref>{{Cite book|title=Speaking of Sexuality: Interdisciplinary Readings Third Edition|url=https://archive.org/details/speakingofsexual0003unse|last=Moore, Newlyn B.; Davidson Sr., J. Kenneth; Fisher, Terri D.|first=|publisher=Oxford University Press Inc.|year=2010|isbn=9780195389494|location=New York, New York|pages=[https://archive.org/details/speakingofsexual0003unse/page/256 256]|via=}}</ref> ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල අවිවාහක ස්ත්‍රීහූ විවාහයට පෙර ලිංගික සම්බන්ධතා පවත්වන විට කන්‍යාපටලයට හානි සිදු නොවීම සදහා ඇතැම් උපක්‍රම අනුගමනය කරති. {{තහවුරු​ කරන්න}} ඇතැම් ස්ත්‍රීන් විවාහයට පෙර ලිංගික සම්බන්ධතා ඇතිකරගත් විට ඔවුන් කන්‍යාපටලය ප්‍රථිස්තාපන සැත්කම් මගින් නැවත කන්‍යාභාවය ලබාගනී.<ref name="Regain">{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2007/04/30/us-muslimwomen-europe-virginity-idUSL2532025120070430?pageNumber=2&sp=true|title=Muslim women in France regain virginity in clinics|work=[[Reuters]]|date=April 30, 2007|access-date=January 13, 2017|archive-date=October 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030181452/http://www.reuters.com/article/2007/04/30/us-muslimwomen-europe-virginity-idUSL2532025120070430?pageNumber=2&sp=true|url-status=dead}}</ref> ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියකගේ කන්‍යාභාවය අහිමිවීමක් සිදුවූවිට විශේෂයෙන් ස්ත්‍රි දූශනයකට ලක්වූවි ඇගේ පවුලේ සාමාජිකයන් විසින් ඇය ගිනිතබා මරා දමයි.මෙය ගෞරවය වෙනුවෙන් සිදු කරන ඝාතන ලෙස දැක්වේ.එම සංස්කෘතීන්තුල සාමාජිකයන් මෙම ඝාතන අපරාධයක් ලෙස පිළි නොගනී.මෙවන් මිනී මැරුම් ඉස්ලාම් අන්තවාදී රටවල සිදුවේ.ඇතැම් පෙරදිග රටවල තරුණියන් විවාහයට පෙර ඇගේ කන්‍යාභාවය අහිමිවුවහොත් සියදිවිනසා ගැනීමටද පෙළඹේ.අප්‍රිකානු රටවල පවතින මිත්‍යා විශ්වාසයක් වන්නේ කන්‍යාවියන් සමග ලිංගික එක්වීම මගින් ඒඩ්ස් රෝගය හට නොගන්නා බවයි.මෙම මිත්‍යා මතය පදනම් කරගනිමින් අප්‍රිකානු රටවල තරුණ ගැහැණු ළමුන් දූශනයට ලක්වන ප්‍රමානය වැඩිවී ඇත.<ref>"[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1362134/South-African-men-rape-babies-as-cure-for-Aids.html South African men rape babies as 'cure' for Aids]". </ref><ref>{{Cite news|title=Staging sex myths to save Zimbabwe's girls|author=Vickers, Steve|year=2006|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6076758.stm|accessdate=2013-12-15}}</ref> කෙසේ වෙතත් වර්තමාන සංවර්ධිත රටවල් බොහෝමයක පූර්ව වෛාහික ලිංගික සම්බන්දතා සිදුවන අතර විවාහයේදී කන්‍යාභාවය පරික්ෂා කිරීමක් සිදු නොවේ.විවාහයට පෙර සිදුවන ලිංගික සම්භන්ධතා සාමන්‍ය දෙයක් ලෙස පිළිගැනෙයි. අතීත සංස්කෘතින් බොහෝමයක විවාහයට පෙර ලිංගික සම්භන්ධතා ප්‍රතික්ෂේප කරයි.විවාහ දිනයේදී ස්ත්‍රියගේ කන්‍යාභාවය පරික්ෂා කිරීම සිදුවන අතර ඇය කන්‍යාවියක් නොවුන හොත් විවාහය දෙදරා යයි.විවාහයකට ඇතුලත් විය හැක්කේ කන්‍යාවියකට පමණි.<ref>{{Cite journal|last=Schlegel|first=Alice|date=November 1991|title=Status, Property, and the Value on Virginity|journal=American Ethnologist|volume=18|issue=4}}</ref> ''.'' ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියක් විවාහ වීමට පෙර දූශනයට ලක් වුහොත් ඇයගේ පියාට දූශකයා විසින් වන්දියක් ගෙවිය යුතුවිය.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල දූශකයා විසින්ම අදාල ස්ත්‍රියව ආවාහ කරගත යුතුය.<ref>{{Bibleverse|2=Exodus|3=22:16–17|4=NIV}}, {{Bibleverse|2=Deuteronomy|3=22:28–29|4=NIV}}. </ref> .<ref>Brockhaus 2004, ''Kranzgeld''</ref> ==== පරික්ෂාකිරීම ==== ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර කන්‍යාවියක්ව සිටීම එනම් මීට ප්‍රථම ලිංගික සංසර්ගයක් පවත්වා නොතිබීම අවධාරණය කරයි. එබැවින් එවැනි සාම්ප්‍රදායික සමාජයන්හි විවාහ දිනයේ ප්‍රථම ලිංගික එක්වීමේදී කන්‍යාපටලය බිඳීමෙන් පිටවන රුධිරය සාක්ෂි ලෙස ගෙන කන්‍යාභාවය සොයාගනී.<ref name="Hymen">{{Cite book|last=Perlman|first=Sally E.|coauthors=Nakajyma, Steven T. and Hertweck, S. Paige|title=Clinical protocols in pediatric and adolescent gynecology|url=https://archive.org/details/clinicalprotocol0000perl|year=2004|publisher=Parthenon|page=[https://archive.org/details/clinicalprotocol0000perl/page/131 131]|isbn=1-84214-199-6}}</ref><ref name="Souter">{{Cite book|title=The London medical and physical journal, Volume 51|publisher=[[Harvard University]]|page=211|date=May 15, 2007|accessdate=October 8, 2011|url=https://books.google.com/?id=Pj4CAAAAYAAJ&pg=PA211&dq=the+nuptial+sheets+blood+virginity#v=onepage&q=the%20nuptial%20sheets%20blood%20virginity&f=false}}</ref><ref name="Kelly">{{Cite book|author=Kathleen Coyne Kelly|title=Performing virginity and testing chastity in the Middle Ages. Volume 2 of Routledge research in medieval studies|publisher=[[Psychology Press]]|year=2000|accessdate=October 8, 2011|page=129|isbn=0-415-22181-1|url=https://books.google.com/?id=HdF6ac5yldMC&pg=PA129&dq=the+nuptial+sheets+blood+virginity#v=onepage&q&f=false}}</ref> ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල විවාහ දිනයේදී නව යුවල මධුසමය ගතකරන යහනේ සුදු රෙද්දක් එලා තබයි.එම සුදු රෙද්ද තුල ලේ බිංදු තැන්පත්වී ඇත්නම් අදාල මනාලිය කන්‍යාවක් බව ඥාතීන් තේරුම් ගනී. පර්යේෂකයන්ට අනුව ප්‍රථම ලිංගික එක්වීමෙන් පිටවන රුධිරය පරික්ෂාවෙන් ස්ත්‍රියක් කන්‍යාවියක්ද යනවග සොයාගත නොහැකි බවයි.කන්‍යා පටලය යනු යෝනි මාර්ගය තුල ඇති සියුම් පටලයකි. එය නම්‍යශ්‍රීලී හා ඇදෙනසුලු අවයවයකි.එබැවින් ප්‍රථම ලිංගික එක්වීමේදීම එය බිඳී නොයාමට ඉඩතිබේ.මීට අමතරව ඇතැම් භෞතික හේතු මතද කන්‍යා පටලය බිඳීමට ලක්විය හැක.ඇතැම් කාන්තාවන්ට ඉතා තුනී කන්‍යාපටලයක් පිහිටා තිබීම නිසා ඉක්මනින් බිඳීයාමට ඉඩඇත, ඇතැම්විට ගැහුණු ළමුන් තමා නොදැනුවත්වම ඇගේ කන්‍යා පටලය බිඳීයා හැක,බොහේ විට ඇතැම් මලල ක්‍රීඩා කිරීමේදී මෙම අවදානමට දැරියන් ලක්වේ. බයිසිකල් පැදීම වැනි ක්‍රියා වලදීද ගැහැණු දරුවකුගේ කන්‍යාභාවය අහිමි වියහැක,යොනි මාර්ගයට ඇතිවන තද තෙරපුමකදී මෙසේ කන්‍යාපටලයට හානි සිදුවිය හැකිය<ref name=":1">{{cite web|url=http://www.studenthealth.co.uk/advice/advice.asp?adviceID=148|title=Torn hymen (virgin or not?)|publisher=Studenthealth.co.uk|date=2005-12-12|accessdate=2014-04-30}}</ref> තවද ස්ත්‍රියක් පුරුෂයෙකු හා ලිංගික සංසර්ගයක් පැවැත්වීමෙන් පසු කන්‍යාපටලය අහිමි වුවහොත් ඇයට ශල්‍යකර්මයක් මගින් ඇගේ කන්‍යාපටලය පෙරතිබූ තත්වයට පත්කිරීමට අදවනවිට සිදුකල හැකිය.මෙම සැත්කම් සිදු කිරීමෙන් පසු ලිංගික එක් වුවහොත් රුධිරය පිටවීම මුල් අවස්ථාවේ මෙන් සිදුවේ.ඇතමුන් මෙම සැත්කම හදුන්වන්නේ කන්‍යාවියක් වී නැවත ඉපදීමක් ලෙසයි. ඇතුම් ගැහුණු දරුවන් උපතින්ම කන්‍යාපටලයක් අහිමිව උපදී,<ref name="emans">Emans, S. Jean. </ref><ref name="McCann">McCann, J; Rosas, A. and Boos, S. (2003) "Child and adolescent sexual assaults (childhood sexual abuse)" in Payne-James, Jason; Busuttil, Anthony and Smock, William (eds). </ref> .<ref>[http://www.nytimes.com/2009/05/12/health/12klas.html?_r=1 The Marks of Childhood or the Marks of Abuse?], ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times The New York Times]''</ref> එබැවින් එවන් ස්ත්‍රියක් ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදුනද රුධිරය පිටවීමක් සිදු නොවේ. ඇතැම් සෞඛ්‍යමය තත්වයන් යටතේ කන්‍යාපටලය ඉවත්කිරීමට වෛද්‍යවරු උපදෙස් දෙති. === පුරුෂයන් === ඉතිහාසයේ මෙන්ම වර්තමාන සමාජයේද බොහෝවිට ස්ත්‍රීන්ගේ කන්‍යාභාවය පමණක් අවධාරණය කලද ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල පුරුෂයන්ගේ ලිංගික පවිත්‍රත්වය පිළිබදවද අවධාරණය කරඇත.කෙසේ වෙතත් බොහෝ සමාජවල පුරුෂයන් සතු ලිංගික බලපරාක්‍රමය මත පුරුෂයින්ගේ ලිංගික හැසිරීම් පාලනයවී නැත.<ref name="Asencio">{{Cite book|author=Marysol Asencio|title=Sex and sexuality among New York's Puerto Rican youth|publisher=[[Lynne Rienner Publishers]]|year=2002|accessdate=October 9, 2011|pages=57–64|isbn=1-58826-073-9|url=https://books.google.com/?id=8AlJw95JhewC&pg=PA57}}</ref> ඉස්ලාම් දහමට අනුව ගැහැණියට මෙන්ම පිරිමියාටද විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම තහනම්ය.ඇතැම් ඉස්ලාමීය සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම හෝ දූශනයට ලක්වූ විට ඇය තම පවුලේ ගෞරවය නැතිකල අයකු ලෙස සලකා මරා දමනු ලබයි.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වූ විට ඇයව තවදුරටත් ලිංගික හැසිරීම් සිදුකිරීමට යොසු කරයි.එහෙත් පුරුෂයන්ට හැකිපමණ විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලබාගන්නට ඉඩදෙයි..<ref name="Bozon">Bozon, Michael. </ref><ref name="Colón">{{Cite book|title=Singled Out: Why Celibacy Must Be Reinvented in Today's Church|publisher=[[Baker Publishing Group|Brazos Press]]|year=2009|accessdate=October 9, 2011|page=30|isbn=1-58743-237-4|url=https://books.google.com/books?id=8MdD-cJwEX8C&pg=PA30|author1=Christine A. Colón|author2=Bonnie E. Field}}</ref> එහෙත් මෙසේ වැඩිදුර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබීමට යන පුරුෂයන් අන් පුරුෂයන්ගේ සරදමට හා හොරෙන් බැලීමේ ක්‍රියාකාරකම්වලට ලක්වේ.<ref name="Leigh">{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> බොහෝ පර්යේෂණයන්ට අනුව පුරුෂයන් වැඩි දෙනෙක් විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලබනබව සනාථවී තිබේ.මෙය සෑම සංස්කෘතියකටම වගේ පොදු ධර්මතාවකි.<ref name="GImen">Guttmacher Institute (2003) ''In Their Own Right: Addressing the Sexual and Reproductive Health Needs of Men Worldwide.'' pages 19–21.</ref> === ව්‍යාප්තිය === {| class="infobox bordered sortable" style="margin-bottom: 10px;" |+ Prevalence of sexually experienced 15-year-olds based on self-reports<ref name="AP&AM">{{cite journal|first=Emmanuelle|last=Godeau|first2=Saoirse|last2=Nic Gabhainn|first3=Ce´line|last3=Vignes|first4=Jim|last4=Ross|first5=Will|last5=Boyce|first6=Joanna|last6=Todd|title=Contraceptive Use by 15-Year-Old Students at Their Last Sexual Intercourse Results From 24 Countries|journal=[[Archives of Pediatrics & Adolescent Medicine]]|date=January 2008|volume=162|issue=1|url=http://www.nuigalway.ie/hbsc/documents/godeau_2008_contraceptive_use_apam_1621_6673.pdf|accessdate=14 January 2012|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127125716/http://www.nuigalway.ie/hbsc/documents/godeau_2008_contraceptive_use_apam_1621_6673.pdf|url-status=dead}}</ref><br> !රට !පිරිමි ලමුන් (%) !ගැහැණු ලමුන් (%) |- |[[ඔස්ට්‍රියාව]] | 21.7 | 17.9 |- |[[කැනඩාව]] | 24.1 | 23.9 |- |[[ක්‍රොඒෂියා|Croatia]] | 21.9 | 8.2 |- |[[එංගලන්තය|England]] | 34.9 | 39.9 |- |[[එස්ටෝනියාව|Estonia]] | 18.8 | 14.1 |- |[[ෆින්ලන්තය|Finland]] | 23.1 | 32.7 |- |[[බෙල්ජියම|Belgium]] | 24.6 | 23 |- |[[ප්‍රංශය|France]] | 25.1 | 17.7 |- |[[ග්‍රීසිය|Greece]] | 32.5 | 9.5 |- |[[හන්ගේරියානු සමුහාණ්ඩුව|Hungary]] | 25 | 16.3 |- |[[ඊශ්‍රායලය|Israel]] | 31 | 8.2 |- |[[ලැට්වියාව|Latvia]] | 19.2 | 12.4 |- |Lithuania | 24.4 | 9.2 |- |[[මැසිඩෝනියා ජනරජය|Macedonia]] | 34.2 | 2.7 |- |[[නෙදර්ලන්තය|Netherlands]] | 23.3 | 20.5 |- |[[පෝලන්තය|Poland]] | 20.5 | 9.3 |- |[[පෘතුගාලය|Portugal]] | 29.2 | 19.1 |- |[[ස්කොට්ලන්තය|Scotland]] | 32.1 | 34.1 |- |[[ස්ලෝවේනියාව|Slovenia]] | 28.2 | 20.1 |- |[[ස්පාඤ්ඤය|Spain]] | 17.2 | 13.9 |- |Sweden | 24.6 | 29.9 |- |[[ස්විට්සර්ලන්තය|Switzerland]] | 24.1 | 20.3 |- |[[යුක්රේනය|Ukraine]] | 47.1 | 24 |- |Wales | 27.3 | 38.5 |} කන්‍යාභාවය පිළිබද සංකල්පය සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට විසරණයවී ඇත.එනම් එක් සංස්කෘතියක සිට තවත් සංස්කෘතියකට ව්‍යාප්තවී ඇත.ඒ අනුව බොහෝ සාම්ප්‍රදායික සංස්කෘතීන් තුල විවාහයට පෙර ස්ත්‍රියක් ලිංගික සහවාසයක යෙදී නොසිටිය යුතුය.විවාහ දිනයේදී රුධිර පරික්ෂාව මගින් එය සනාථ කරගතයුතුය.රුධිර පරීක්ෂණයෙන් අසමත් වුවහොත් ඇයට විවාහවිය නොහැකිය. ඇතැම් සංස්කෘතීන් අධ්‍යනයේදී හෙළිවී ඇත්තේ එම සංස්කෘතීන් තුල ගැහැණු දරුවකු වැඩිවියට පැමිණි සැණින් විවාහ කරදීමේ සම්ප්‍රධායක් පවතින බවයි.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ගැහැණු දරුවකු වැඩිවිය පැමිණීමට පෙරද විවාහය සිදු කරයි.උප සහරා මහද්වීපය හා සහ ඉන්දියානු උප මහද්වීපය හා අරාබි රටවල මෙම තත්වය දැකිය හැකිය.. ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියකගේ විවාහවීමේ වයස වැඩිය.එනම් ප්‍රමාධවී විවාහය සිදුවේ.විවාහය කල් ගියද විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබීම තහංචිය.එහෙත් පුරුෂයන්ට හැකිතාක් ලිංගික අද්දැකීම් ලබන්නට අවසර ඇත.පුරුෂයින් ගණිකාවන් හා අනියම් භාර්‍යාවන් කරා ගොස් ලිංගික අද්දැකීම් ලබයි.මෙවන් සංස්කෘතීන් දකුණුදිග යුරෝපා රටවල හා ලතික් ඇමරිකානු රටවල දක්නට ලැබේ.ඇතැම් අසියාතික රටවලද මෙම තත්වට පවතී.. තවත් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයේම පුද්ගයන්ට විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබීම තහංචිවන අතර විවාහයද ප්‍රමාදවී සිදුවේ.පෝලංතය ශ්‍රී ලංකාව සිංගප්පූරුව චීනය වියට්නාමය වැනි රටවල මෙම තත්වය දක්නට ලැබේ. ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රී පුරුශ දෙපාර්ශවයටම විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබිය හැකිය.එහෙත් විවාහය බොහෝවිට ප්‍රමාදව සිදුවේ.උතුරු හා නැගෙනහිර යුරෝපා රටවල් ස්විස්ටර්ලන්තය ජර්මනිය චෙස් ජනරජය වැනි රටවල් මෙයට උදාහරණ වෙයි. යුනිසෙෆ් සංවිධානය විසින් 2001 දී සිදුකල සමීක්ෂණයකින් පෙන්වා දෙන්නේ බටහිර රටවල තරුණ තරුණියන් 2/3 ක්ම නවයොවුන් වියේදීම ලිංගික අද්දැකීම් ලබන බවයි.ජර්මනිය අයිස්ලන්තය නෝර්වේ එක්සත් ජනපදය ඔස්ට්‍රේලියාව එක්සත් රාජධානිය යන රටවල් මෙයට අයත්වේ.අවුරුදු 15ත් 17 ත් අතර වයසේ පසුවන තරුණ තරුණියන්ද විවාහ පූර්ව ලිංගික අද්දැකීම් ලබයි..<ref name="oecd">UNICEF. (2001). </ref> 2002 වසරේදී සිදුකල සමීක්ෂණයකට අනුව බටහිර රටවල් 24ක තරුණ සිසු සිසුවියන් 33,943 ම ලිංගික අද්දැකීම් ලබා ඇත.ඔවුන් වැඩි දෙනෙක් උපත්පාලන ක්‍රම අනුගමනය කරමින් අනවශ්‍ය ගැබ්ගැනීම් වළක්වාගෙන ඇත.<ref>{{Cite journal|date=January 2008|title=Contraceptive use by 15-year-old students at their last sexual intercourse: results from 24 countries|url=http://archpedi.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=378913|journal=Arch Pediatr Adolesc Med|volume=162|issue=1|pages=66–73|pmid=18180415|PMID=18180415|doi=10.1001/archpediatrics.2007.8|DOI=10.1001/archpediatrics.2007.8}}</ref> 2005 දී සිදුකළ සමීක්ෂණයකට අනුව ඇමරිකානු තරුණ තරුණියන්ගෙන් සියයට 29% දෙනා ලිංගික අද්දැකීම් ලබන බවයි.තරුණ තරුණියන් ගෙන් 33% පමණ පමණටත්ත් වඩා ලිංගික අද්දැකීම් ලබා ඇති බවයි.ඇතැම් දෙනා පවසා ඇත්තේ තමාට ලිංගික අද්දැකීම් ලබන්නට අනවශ්‍ය වුවද විරුද්ධ ලිංගිකයන්ගේ බලකිරීම් මත තමාට එවන් අද්දැකීම් ලබාගැනීමට සිදුවූ බවයි..<ref name="kaiser">{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&nbsp;(147&nbsp;KB) Kaiser Family Foundation, January 2005. </ref> ඇතමුන් පවසා ඇත්තේ අනෙක් තරුණ තරුණියන් ලිංගිකව හැසිරෙනවා දැකීමෙන් තමාද එට පෙළඹුන බවයි.<ref name="pollingdata">The National Campaign to Prevent Teen Pregnancy. (1997). </ref><ref name="psychologytoday">Allen, Colin. </ref> සමීක්ෂණයන්ට සහභාගීවූ බොහෝ සිසුන් පවසා ඇත්තේ පෙර පරම්පරාවට වඩා වර්තමාන පරම්පරාව ලිංගික අද්දැකීම් අඩු වයසේදීම ලබන බවයි.<ref name="Mackay">Judith Mackay, ''The Penguin Atlas of Human Sexual Behavior'', Myriad Editions, published by Penguin, 2000; [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780140514797 ISBN 978-0-14-051479-7] [http://www.myriadeditions.com/books/the-penguin-atlas-of-human-sexual-behavior/ Human Sexual Behavior Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926122618/http://www.myriadeditions.com/books/the-penguin-atlas-of-human-sexual-behavior/ |date=2015-09-26 }}</ref><ref name="durexnetwork.org">{{Citation |title=Durex 2005 Face of global sex report |url=http://www.durexnetwork.org/en-GB/research/faceofglobalsex/Pages/Home.aspx |access-date=2017-01-13 |archive-date=2009-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090910183850/http://www.durexnetwork.org/en-GB/research/faceofglobalsex/Pages/Home.aspx }}</ref> එහෙත් ලෝකයේ මේ තත්වය පිළිබද අවදානය යොමු කිරීමේදී තවමත් දියුණු වෙමින් පවතින රටවල කන්‍යාභාවය පිළිබද ආකල්පය නිසා ප්‍රථම ලිංගික අද්දැකීම ලැබීම විවාහය තුලට සීමාවී ඇත..<ref>{{Cite journal|author=de Irala, J.|coauthors=Osorio, A., Carlos, S., Ruiz-Canela, M. & López-del Burgo, C.|date=2011|title=Mean age of first sex. Do they know what we mean?|url=http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs10508-011-9779-4/fulltext.html|journal=Archives of Sexual Behavior|volume=40|pages=853–855|doi=10.1007/s10508-011-9779-4|DOI=10.1007/s10508-011-9779-4}}</ref><ref>{{Cite journal|author=de Irala, J.|coauthors=Osorio, A., Ruiz-Canela, M., Carlos, S. & López-del Burgo, C.|date=2014|title=Informing Youth about the Age of Sexual Initiation Using Means or Percentages|url=http://www.tandfonline.com/eprint/ai5fsSBdXX2pEzH63iMy/full|journal=Health Communication|volume=29|issue=6|pages=629–633|doi=10.1080/10410236.2013.775931|DOI=10.1080/10410236.2013.775931}}</ref> ඇතැම් බටහිර රටවල පවා ඇතැම් තරුණ තරුණියන් ප්‍රථම ලිංගික අද්දැකීම විවාහයට සීමාකරගෙන ඇත.එහෙත් මෙය ප්‍රතිශතයක් ලෙස ඉතා අවම අගයක් ගනී.උදාහරණ ලෙස මහා බ්‍රිතාන්‍ය යේදී 2008 කල සමීක්ෂණයකට අනුව තරුණියන්ගෙන් 6% පමණ ප්‍රථම ලිංගික අද්දැකීම ලබා ඇත්තේ විවාහය තුලය.<ref name="sex stats">{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> වර්ෂ 2011 දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේදී සිදුකල සමීක්ෂණයකට අනුව වයස අවුරුදු 15 ත් 19 අතර පිරිමි ළමුන්ගෙන් 43% දෙනාටවිරුද්ධ ලිංගික සහකරුවකු නොමැති බව පවසා ඇත.එම වයසේම පසුවන ගැහැණු ළමුන්ගෙන් 48% කටද විරුද්ධ ලිංගික සහකරුවන් නොසිටි බව පවසා ඇත..<ref>http://www.nytimes.com/2011/04/26/health/research/26statistics.html</ref> අප්‍රිකානු රටවල ගැහැණු ළමුන් 14.3% දෙනකු ළමා මවුවරුන් බවට පත්වෙයි.එනම් ළමාවියේදීම මවුවරුන් බවට පත්වේ.දකුණු කොරියාවේ ළමා වියේ ගැබ්ගැනීම් ප්‍රතිශතයක් ලෙස 0.29%.කි.අැමරිකාවේ ළමාවියේදී ගැබ්ගැනීම් ප්‍රතිශතය 5.21%කි..<ref name="ncbi">{{Cite journal|author=Treffers PE|date=November 2003|title=[Teenage pregnancy, a worldwide problem]|journal=Ned Tijdschr Geneeskd|volume=147|issue=47|pages=2320–5|language=Dutch, Flemish|pmid=14669537|PMID=14669537}}</ref> ළමාවියේ ඇතිවන මෙම දරු උපත් පාලනය කිරීම සදහා බටහිර රටවල පාසැල්තුල ලිංගික අධ්‍යාපනය නිවැරදි ලෙස ලබාදීමට කටයුතු යොදා ඇත. === සමාජ මනෝවිද්‍යාව === ඇතැම් සංස්කෘතික මානව විද්‍යාඥයන්ට අනුව ප්‍රේම සම්භන්ධතා හා [[ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව|ලිංගික ඊර්ෂ්‍යව]] යනු සෑම සංස්කෘතියකම පාහේ දක්නට ලැබෙන පොදු විශ්වීය තත්වයකි.<ref>[//en.wikipedia.org/wiki/Donald_Brown_(anthropologist) Donald Brown], ''[//en.wikipedia.org/wiki/Human_Universals Human Universals]'', 1991.</ref> කන්‍යාභවය වැනි සංකල්ප බිහිවීමට මිනිසා සතු මෙම ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව වැනි සංකල්ප හේතුවන්නට ඇතිබව මානව විද්‍යාඥයන් පැහැදිළි කරයි. 1965ත් 1985 අතර කාලය තුල ඇමරිකාවේ විවාහවූ කාන්තාවන් තුල කන්‍යාභාවය අහිමිවී තිබීම දික්කසාදයට හෝ විවාහ දිවියේ නොයෙක් ප්‍රශ්න ඇතිවීමට හේතුවේයැයි විශ්වාසයක් තිබුනබව පර්යේෂකයන් පෙන්වාදී ඇත. == ආචාර ධර්ම == === සමාජ අචාර ධර්ම හා නීතිමය තත්වය === ලිංගික වර්‍යායනු සත්ව ලෝකයට පොදු ධර්මතාවකි.එය තම වර්ගයාගේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම උදෙසා සොබාදම් මාතාව විසින් ලබාදුන් අපූරු ක්‍රියාවලියකි.එහෙත් මානවයා විසින් නිර්මාණය කරගත් සංස්කෘතිය මත මිනිසා ලිංගික වර්‍යාවට නොයෙක් තහංචි දමාගත්හ.මුල් යුගයේදී මිනිසා සමූහ ලෙස ලිංගික චර්‍යාවන් සිදු කලද පසුව ක්‍රමයෙන් ආගම හා සංස්කෘතිය බිහිවීම සමග ඇතිවූ පරිවර්තනය නිසා සමූහ ලිංගික චර්‍යා වෙනුවට ඒක විවාහක්‍රම බිහිවිය.විවාහයෙන් පිට ලිංගික චර්‍යා තහංචිවිය.එපමණක් නොව විවාහයට පෙර ලිංගික චර්‍යා සිදුකිරීමද තහනම්විය.මෙහි ප්‍රථිපලයක් ලෙස කන්‍යාභාවය වැනි සංකල්ප ඇතිවිය.විශේෂයෙන් බොහෝ ආගම් තුල කන්‍යෘභාවයට වැඩි අගයක් ලබාදීම සිදුවිය.පසුව ආගම හා රාජ්‍ය අතර ඇති සම්භන්දය මත නීතිරීති පැනවීමද සිදුවිය. බොහෝ රටවල්වල විවාහය සදහා අවම වයස් සීමාවක් නීතිගතකර ඇත.මෙලෙස ඇති වයස් සීමාවන් ලෙස වයස අවුරුදු 16-18 අතර වයස් සීමාවන් දැක්වේ.එහෙත් ඇතැම් රටවල මෙම නීති ලිහිල්කර ඇති අවස්තා දක්නට ලැබේ.උදාහරණ ලෙස විවාහ සහකාරිය ගැබ්ගෙන ඇතිනම් අවම වයස්සීමාව නොතකා විවාහවීමේ අයිතිය ඇතැම් රටවල පවතී.මීට අමතරව ලිංගික අද්දැකීම් ලැබියහැකි අවම වයස් සීමාවන්ද නීතිගතකර ඇත.අතීතයේ 19 වන සියවසට පෙර ඇතැම් බටහිර රටවල විවාහවීමේ අවම වයස් සීමාව ලෙස දක්වා තිබුනේ වයස අවුරුදු 10-13 අතර වයස් සීමාවන්ය.,<ref name="waites">{{cite book|last=Waites|first=Matthew|title=The Age of Consent: Young People, Sexuality and Citizenship|url=https://archive.org/details/ageofconsentyoun0000wait|publisher=Palgrave Macmillan|year=2005|isbn=1-4039-2173-3|oclc=238887395}}</ref> 19 වන සියවසෙන් පසු විවාහවීමේ අවම වයස් සීමාව වයස අවුරුදු 16 ත් 18 අතර කාලය දක්වා වෙනස්විය..<ref name="Stephen Robertson, University of Sydney, Australia">{{cite web|author=Stephen Robertson, University of Sydney, Australia|url=http://chnm.gmu.edu/cyh/teaching-modules/230|title=Children and Youth in History &#124; Age of Consent Laws|publisher=Chnm.gmu.edu|accessdate=2010-06-30}}</ref> වර්තමානයේ ලිංගික අද්දැකීම් ලැබියහැකි හොදම වයස් සීමාව ලෙස වයස අවුරු 12 සිට 21 දක්වා කාලය ලෙස දැක්වේ.ඇතැම් රටවල විවාහයෙන් පෙර සිදුවල ලිංගික සබදතා අනුමත කරයි. අතීතයේ මෙන්ම වර්තමානයේ පවා ඇතැම් රටවල විශේෂයෙන් ස්ත්‍රීන්ට විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබීම තහංචිය.ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම බරපතල වරදක් ලෙස සළකයි.එවන් ස්ත්‍රියකට විවාහයක් සිදුකරගැනීමටද නොහැකිය.ස්ත්‍රියක් දූශනයට ලක්වුහොත් ඇයටද විවාහයක් සිදුකරගත නොහැක.ඇතැම් රටවල එවන් ස්ත්‍රීන් මරාදමයි.එවන් මිනී මැරුම් ගෞරවය උදෙසා සිදුකරන මිනීමැරුම් ලෙස සලකනු ලැබේ.ඇතැම් රටවල ස්ත්‍රියක් දූශනය කරනු ලැබූවිට දූශකයා විසින්ම එම ස්ත්‍රිය විවාහකරගත යුතුය.නැතිනම් ඇය සදාකාලිකව අවිවාහකව සිටිය යුතුය.එවන් දූශනයකින් උපන් දරුවන්ට පියාගේ වාසකම ලෙස දූශකයාගේම වාසකම ලබාදියයුතුය.එසේත් නැතිනම් දරුවන් මරාදැමිය යුතුය.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල දූශනයකට ලක්වුවද ස්ත්‍රියට තමා කැමති වෙනත් අයකු හා විවාහවීමේ හැකියාව ඇත.එහිදී ඇය දූශකයාගෙන් ගැබ්ගෙන සිටියද වර්තමාන විවාහක සැමියාගේ වාසකම දරුවන්ට ලබාදිය හැක.. == මේවාත් බලන්න == * [[කන්‍යා පටලය]] * [[කන්‍යාපටල ප්‍රතිස්ථාපන සැත්කම්]] * [[කෘත්‍රිම කන්‍යාපටල]] == යොමුව == * Virgin Complex * Artificial hymen * Purity ball * Almah * Brahmacharya  {{nb10}} * Celibacy * The Purity Myth{{reflist|30em}} 1oxptiaf33gnv73ji2d6urserfl66yo නාගරික ඝන අපද්‍රව්‍ය 0 71686 800207 795572 2026-09-25T06:11:58Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800207 wikitext text/x-wiki '''නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය''', පොදුවේ [[එක්සත් ජනපදය]] තුළ සුන්බුන් හෝ කුණු ලෙසද, [[එක්සත් රාජධානිය|බ්‍ර්තාන්‍යය]] තුල කසල හෝ කුණු ලෙසද හඳුන්වනු ලැබේ. ඝන අපද්‍රව්‍ය යනු මහජනතාව විසින් එදිනෙදා ඉවතලන භාණ්ඩ වලින්  සමන්විත [[අපද්‍රව්‍ය වර්ගයකි]]. "කුණු" ප්‍රධාන වශයෙන් [[අහාරාමය අපද්‍රව්‍ය]] සහ [[බැහැර කරන අපද්‍රව්‍ය]] ලෙස නම් කරනු ලබන අතර මේවා වෙන වෙනම එකතු කරනු ලැබේ. == සංයුතිය == නගර ආශ්‍රිත ඝණ අපද්‍රව්‍ය  සංයුතිය [[නගරසභාවෙන්]]  නගර සභාවට කාලය සමග සැලකිය යුතු ලෙස විශාල වශයෙන් වෙනස් වේ. හොඳින් දියුණු අපද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීයකරණ පද්ධතිය සහිත නගර සභා වල අපද්‍රවය ප්‍රවාහය, දිරා නොයන ප්ලාස්ටික් සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය  කළ නොහැකි ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය ප්‍රධාන වශයෙන් සමන්විත වේ. 20 වැනි සියවසේ ආරම්භයේ දී, එක්සත් රාජධානියේ ගෘහ අපද්‍රව්‍ය අතරින් බහුතරය (53%) විවෘත ගිනි ගැනීම් වලින් හට ගන්නා [[ගල් අඟුරු අළු]] වලින්  සමන්විත විණි.<ref>{{Citation |title=Centenary history of waste and waste managers in London and south east England- Page 7 |url=http://www.ciwm.co.uk/web/FILES/About_CIWM/100_yrs_London_and_SE_centre.pdf |access-date=2017-03-05 |archive-date=2013-08-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130813042213/http://www.ciwm.co.uk/web/FILES/About_CIWM/100_yrs_London_and_SE_centre.pdf }}</ref> සැලකිය යුතු ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ක්‍රියාකාරකම් තොර සංවර්ධිත ප්‍රදේශවල ප්‍රධාන වශයෙන් ආහාරමය අපද්‍රව්‍යය, වෙළෙඳපොළ අපද්‍රව්‍ය, අංගන අපද්රව්ය, ප්ලාස්ටික් භාජන,   නිෂ්පාදන ඇසුරුම් ද්‍රව්‍ය සහ අනෙකුත් විවද නේවාසික, වාණිජ, ආයතනික, සහ කර්මාන්ත මූලාශ්ර වලින් නිකුත් කරනු ලබන අපද්‍රව්‍ය  වලින් සමන්විත වේ.<ref>[http://www.epa.gov/osw/nonhaz/municipal/ Non-hazardous Waste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150623065035/http://www.epa.gov/osw/nonhaz/municipal/ |date=2015-06-23 }} U.S. Environmental Protection Agency, Municipal Solid Waste</ref> නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය අර්ථකථනයේදී කර්මාන්ත ආශ්‍රිත  අපද්‍රව්‍ය, කෘෂිකාර්මික අපද්‍රව්‍ය, [[සෞඛ්‍ය සේවය ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය]], විකිරණශීලි අපද්‍රව්‍ය හෝ මලබොර අන්තර්ගත නොවේ.<ref>[http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/page/mswaste/msw.html Municipal Solid Waste] U.S. Energy Information Administration</ref> අදාල ප්‍රදේශ වල අපද්‍රවය එකතුකිරිම සිදුකරනු ලබන්නේ මහනගර සභා මගිනි. අවශේෂ අපද්‍රව්‍ය යන පදය අර්ථකතනයේදී එයට අදල වන්නේ ගෘහ ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ වලින් ඉවත දමන වෙන්කිරීමට නොහැකි හෝ නැවත සකස් කිරීමට නොහැකි අපද්‍රවයි. <ref>[http://www.countryside.wales.gov.uk/fe/master.asp?n1=366&n2=213&n3=896 Mechanical Biological Treatment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080929001111/http://www.countryside.wales.gov.uk/fe/master.asp?n1=366&n2=213&n3=896 |date=2008-09-29 }} Welsh Assembly (2005) Mechanical Biological Treatment, Environment Countryside and Planning Website, Welsh Assembly</ref> [[අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය|අපද්‍රව්‍ය]] ක්‍රම කිහිපයක් යටතේ වර්ගීකරනය කල හැක නමුත් පහත ලය්ස්තුව මගින් සාමාන්‍ය වර්ගීකරණය දැක්වේ: * [[ජෛවහායන අපද්‍රව්‍ය]]: [[ආහාරමය සහ මුළුතැන්ගේ අපද්‍රව්‍ය]], [[හරිත අපද්‍රවය]], කඩදාසි(බොහොමයක් ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කල හැකි අතර නමුත් සමහරක් කොම්පෝස්ට් බවට පත්කිරීම අපහසුවේ.)<ref>{{cite web|url=http://www.ccc.govt.nz/services/rubbish-and-recycling/sorting/organics-green-bin/|publisher=Christchurch City Council|title=Organics -Green Bin|access-date=19 March 2016}}</ref>)<br> * [[ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය|ප්‍රතිචක්‍රීකරණය]] කළහැකි ද්‍රව්‍ය: [[කඩදාසි]], [[කාඩ්බෝඩ්]], [[විදුරු නිෂ්පාදනය|වීදුරු]], [[බෝතල්]], [[භාජන]], [[ටින් කෑන්]], [[ඇලුමිනියම් කෑන්]], [[ඇලුමිනියම් තීරු]], [[යකඩ]], සමහර [[ප්ලාස්ටික්]], [[රෙදිපිළි|රෙදි]], [[ඇඳුම්]], [[ටයර්]], [[බැටරි|වියලි කෝෂ]], වැනි දේ.<br> * [[නිෂ්ක්‍රීය]] අපද්‍රව්‍ය: [[ඉදිකිරීම් ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය සහ කඩා දැමීම් ආශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය]].<br> * විදුලි සහ [[ඉලෙක්ට්‍රොනික අපද්‍රව්‍ය|ඉලෙක්ට්‍රොනික]] අපද්‍රව්‍ය: [[විදුලි උපකරණ]], [[විදුලි බල්බ]], [[රෙදි සෝදන යන්ත්‍ර]], [[රූපවාහිනි යන්ත්‍ර|රූපවාහිනි යන්ත්‍ර,]] [[පරිගණකය|පරිඝනක]], [[තිර]], [[ජංගම දුරකථනය|ජංගම දුරකථන]], [[එලාම් ඔරලෝසු]], [[අත් ඔරලෝසු]] වැනිදේ,<br> * සංයුක්ත අපද්‍රව්‍ය : [[ඇඳුම්|ඇදුම්]] ආශ්‍රිත කසල, සෙල්ලම් බදු වැනි ප්ලස්ටික් අපද්‍රව්‍ය <br> * [[අන්තරායකාරි අපද්‍රව්‍ය]] වලට බොහෝ [[තීන්ත]] වර්ග, [[රසායනික ද්‍රව්‍යය|රසායනික ද්‍රව්‍ය]] [[ටයර්]] වර්ග, [[බැටරි|වියලි කෝෂ]], විදුලි බල්බ, විදුලි උපකරණ අන්තර්ගත වේ. * විෂ අපද්‍රව්‍ය වලට කෘමිනාශක, වල්නාශක සහ දිලීරනාශක අයත් වේ.<br> * ජෛව වෛද්‍ය අපද්‍රව්‍ය, කල් ඉකුත් වූ ඖෂධ වර්ග වැනි දේ,<br> == ඝන අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයේ සංරචක == [[ගොනුව:Tri_des_déchets_(cropped).jpg|thumb|විදුරු,කඩදාසි,ඇලුමිනියම්,PETබෝතල් සහ පිළිස්සුනු අපද්‍රව්‍ය  එකතු කරනු ලබන බාජන. ]] නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය කර්මාන්ත වල ප්‍රධාන සංරචක හතරකි:  [[ප්‍රතිචක්‍රීයකරණය|ප්‍රතිචක්‍රිකරණය]], [[කොම්පොස්ට්කරණය]], [[බැහැර කිරීම]], සහ පිළිස්සීම මගින් අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීම. <ref>[http://www.eia.doe.gov/cneaf/solar.renewables/page/mswaste/msw.html Nonhazardous waste] U.S. Energy Information Administration</ref> සියලු අපද්‍රව්‍ය  ධාරා කළමනාකරණයට  යෙදිය හැකි එක් ප්‍රවේශයක් නොමැත, එමනිසා [[පරිසර ආරක්ෂණ ආයතනය]], [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ]] ෆෙඩරල් ආයතනය, නාගරික ඝණ අපද්‍රව්‍ය  සඳහා ශ්‍රේණිගත කිරීම සදහා  ධුරාවලියක් සංවර්ධනය කර ඇත<ref>[https://sftool.gov/explore/green-building/section/57/solid-waste/system-overview System Overview]</ref>. මෙම [[අපද්‍රව්‍ය කළමනකරණ ධුරාවලිය]] ගොඩනගනු ලැබුවේ පාරිසරික ශක්තිමත් බව, මුලාශ්‍ර අඩුවශයෙන් භාවිතය සහ නැවත භාවිතය , ප්‍රතිචක්‍රීකරණය හෝ කොම්පොස්ට්කරණය , ශක්ති යථා තත්වයට පත්කිරීම, ප්‍රතිකාරය සහ බැහැර කරීම මත පදනම් වූ කැමැත්ත වැඩි තැන සිට අඩු තැන  දක්වා පෙළගැස්වූ අදියර 4ක් අනුසාරයෙනි. <ref>{{Citation |title=Advancing Sustainable Materials Management: Facts and Figures |url=http://www.epa.gov/osw/nonhaz/municipal/hierarchy.htm |access-date=2017-03-05 |archive-date=2015-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150616144742/http://www.epa.gov/osw/nonhaz/municipal/hierarchy.htm}}</ref> === එකතු කිරීම === ඝන අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමේ ක්‍රියාකාරී අංගයක් ලෙස ඝන අපද්‍රව්‍ය සහ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කල හැකි ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීම පමණක් නොව මෙම ද්‍රව්‍ය එකතු කිරීමෙන් පසු අපද්‍රව්‍ය බැහැර කරන  ස්ථාන දක්වා ප්‍රවාහනය කිරීමද අයත්ය. මෙම බැහැර කරන ස්ථාන ද්‍රව්‍ය සැකසුම් ස්ථානයක්, හුවමාරු ස්ථානයක් හෝ ගොඩකළ බිමක් විය හැක. === මුලාශ්‍ර තුල අපද්‍රව්‍ය පාලනය කිරීම, වෙන්කිරීම, ගබඩා කිරීම සහ සැකසුම් කිරීම. === අපද්‍රව්‍ය පාලනය කිරීම සහ වෙන්කිරීම අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයට අයත් ක්‍රියාකාරකම් වන අතර මෙය අපද්‍රව්‍ය ගබඩා කරන භාජන තුල ගබඩා කිරීමෙන් පසු සිදුවන ක්‍රියාවකි. පාලන ක්‍රියාවලිය ප්‍රධාන ලෙස ආවරණය වන්නේ පටවනු ලැබූ අපද්‍රව්‍ය භාජන පිහිටි ස්ථාන අනුවයි. එකිනෙකට වෙනස්  ඝන අපද්‍රව්‍ය  වෙන්කිරීම ඝන අපද්‍රව්‍ය සහිත මුලාශ්‍ර පාලනයේ සහ ගබඩා කිරීමේ ක්‍රියාවලියේ ප්‍රධාන අංගයක් වේ. === ඝන අපද්‍රව්‍ය වෙන්කිරීම සහ සැකසීම සහ පරිවර්තනය === මුලශ්‍රයේදී වෙන් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය ආපසු ලබා ගැනීම සඳහා අද පාවිච්චි කරනු ලබන උපක්‍රම හා පහසුකම් යටතේ බැම්මවල් අසල එකතුව (එක්සත් රාජධානියේ 'ක්‍රබ්ස්ය්ඩ්'), අතහැර දැමීම, මිලදී ගන්න ආපසු මධ්යස්ථාන ඇතුළත් වේ. මුලශ්‍රයේදී වෙන් කරන ලද අපද්‍රව්‍ය අපද්‍රව්‍ය වෙන් කිරීම හා සැකසුම් කිරීම හා සමමිශ්‍රිත අපද්‍රව්‍ය වල වෙන්කිරීම සාමාන්යෙන් සිදුවන්නේ ද්‍රව්‍ය යථා තත්වයට ගැනීමේ පහසුකම, මාරු කිරීම ස්ථාන, දහන පහසුකම් හා බැහැර වන අඩවිවලය. === මාරු කිරීම හා ප්‍රවාහනය=== මෙම අනාගය අවස්ථා දෙකකින් සමන්විතය. පළමුව, අපද්‍රව්‍ය විශාල ප්‍රවාහන උපකරණ සඳහා කුඩා එකතුව වාහනයේ සිට මාරු කර ඇත. ඉන්පසු අපද්‍රව්‍ය සැකසීම හෝ බැහැරලන අඩවිය වෙත, සාමාන්යයෙන් දිගු දුර ප්‍රමාණයක්, ප්‍රවාහනය කරයි. === බැහැර කිරීම === [[ගොනුව:Mixed_municipal_waste.JPG|thumb|200x200පික්|මිශ්‍ර වූ නාගරික අපද්‍රව්‍ය ]] අද, ඉඩම් පිරවීම හෝ ඉඩම් පුර පැතිරවීම මගින් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම සියලු ඝණ අපදව්ය වල අවසාන ඉරනම වී ඇති අතර මෙම අපද්‍රව්‍ය වන්නේ බිම් පිරවුම් අඩවිය වෙත සෘජු ප්රවාහනය කල නේවාසිකව එකතු වූ අපද්‍රව්‍ය, ද්‍රව්‍ය යථා තත්වයට පත් කිරීම මගින් අවශේෂ වූ ද්‍රව්‍ය (MRFs), දහනය මගිනි ඉතිරි වී තිබෙන ඝන අපද්‍රව්‍ය, [[කොම්පෝස්ට්]], හෝ විවිධ ඝන අපද්‍රව්‍ය සැකසීමේ පහසුකම් මගින් ලබා ගත් අනෙකුත් ද්‍රව්‍ය වේ. නවීන සනීපාරක්ෂක බිම් පිරවුම් තවකාලික කුණුගොඩක් නොවේ; එය කෘමීන් සහ [[භූගත ජලය]] අපවිත්‍ර වීමෙන් සිදුවන ප්‍රශ්න වැනි මහජන සෞඛ්‍ය හෝ ආරක්ෂාවට අනවශ්‍ය උවදුරු නිර්මාණය නොකර ඉඩම් ඝණ අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීම, සඳහා යොදා ගන්නා ඉංජිනේරු පහසුකම් වේ. === නැවත භාවිතා කිරීම === පසුගිය වසර කිහිපය තුල [[Freegal]] හෝ [[Freecycle Network]] වැනි පාරිසරික සංවිධාන ඔවුන්ගේ සජිවී නැවත භාවිතා කරනු ලබන ජාල සදහා විශාල ජනප්‍රියත්වයක් ලබාගෙන ඇත. මෙම ජාල මගින් ලෝකය පුරා ඇති මිනිසුන් විසින් ඉවත දමන නැවත භාවිතා කිරීමට හෝ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීමෙන් ප්‍රතිඵලයක් ගත නොහැකි ද්‍රවයන්ගේ සජීවී ලේඛනයක් සපයනු ලබයි. එම නිසා මෙම අන්තර්ජාලය පදනම් කරගත් සේවාවන් බිම් ගොඩකිරීමෙන් ඇතිවෙන දුෂණය අවම කරන අතර ආර්ථික දීමනාවන් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබයි. === බිම් ගොඩ කිරීම === බිම් ගොඩ වීම සිදුවන්නේ ඉඩම් තුල කුණු ගොඩගැසීම තුලිනි. කුණු දැමීමේ ක්‍රම එකිනෙකට වෙනස්ය. බොහෝ විට එය නම්කරන ලද විශාල ප්‍රදේශයක, සාමාන්‍යයෙන් වලක හෝ කුණු කන්දක විය හැක. කුණු දැමීමෙන් පසු විශාල යන්ත්‍ර මගින් කුණු සම්පිණ්ඩනය කරනු ලබයි. කුණු දමන වලවල් පිරුණු පසු එම වලවල් ප්ලාස්ටික් තහඩුවක් යොදාගෙන "මුද්‍රා" කරනු ලැබීම සහ  කුණු වල අඩි කිහිපයක් ආවරණය කරනු ලැබිම සිදුකරනු ලබයි. මෙම ක්‍රමය එක්සත් ජනපදය තුල පවතින ප්‍රාථමික කුණු දැමීමේ ක්‍රමයක් වන අතර එයට හේතුව වනුයේ අවම පිරිවැය සහ උතුරු ඇමෙරිකාව තුල භාවිතයට නොගත් ඉඩම් ප්‍රමාණය අධික විමය. බිම් ගොඩකිරීම දුෂණයේ ඇති භයානකතවය මතුකර දක්වන අතර භූ ජලය ආධුලනය කිරිමටද හැක. දුෂණයේ ලකුණු විනාශකිරීමේ සමාගම් මගින් අවරනය කරනු ලබන අතර බොහෝවිට සාක්ෂියක් දැකීමට අපහසුය. සුන් බුන් ගොඩවල් සැගවීම සදහා මෙම බිම්ගොඩ කිරීමේ ප්‍රදේශ විශාල තාප්ප වලින් හෝ වැටවල් වලින් වට කිරීම සිදු කරනු ලබයි. විශාල වශයෙන් තිබෙන දුගඳ රසායනික ද්‍රවය ඉවත් කරනු ලබන පුද්ගලයන් විසින් බිම් ගොඩ කිරීමේ ස්ථාන අසල වාතයට ඉසිම් සිදු කිරම සිදු කරනු ලබන අතර  එමගින් ශාක තුල තිබෙන අපද්‍රව්‍ය වල සාක්ෂි සැගවීම් සිදුවේ. === ශක්ති උත්පාදනය === ශක්ති උත්පාදනය සදහා නගර ආශ්‍රිත ඝන අපද්‍රව්‍ය යොදාගනු ලැබේ.කලින් ගොඩනගන ලද තාක්ෂණයන් කිහිපයක් ඝන අපද්‍රව්‍ය ශක්ති උත්පාදනය සදහා සකස් කිරීම පිරිසිදුව සහ බොහෝ ආර්ථික අතින් වාසි ගෙන දෙන ලෙස සකස් කරනු  ලබන අතර,  ගොඩ කල බිම් වල අන්තර්ගත ගෑස් ග්‍රහණය, දහනය, තාපවිච්චේදනය ,වාෂ්පීකරණය සහ ප්ලැස්මා චාප වාෂ්පීකරණය.අපද්‍රව්‍ය පුළුස්සනු ලබන යන්ත්‍රෝපකරණ මගින් විශාල දුෂක විමෝචනය කරන අතරතුර, මෑත කාලින නියාමන වෙනස්කම් සහ නව තාක්ෂණික ක්‍රමෝපායන් සැලකිය යුතු ලෙස මෙම උත්සුකය අවම කරනු ලබයි. පරිසර ආරක්ෂණ ආයතනය (EPA) මගින් 1995 දී සහ 2000 වසර වලදී පිරිසිදු වාතය පිළිබද පනත යටතේ පනවන ලද නීති රෙගුලාසි මගින් සාර්ථක ලෙස අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීමේදී dioxine නිකුත් කිරීම 99% ක ප්‍රතිශතයකට වඩා අවම කරනු ලැබූ අතර රසදිය නිකුත් කිරිම 90% අඩු කරන ලදී. මෙම වර්ධනයන් EPA මගින් 2013 වසරේදී සදහන් කරනු ලැබූ අතර, අපද්‍රව්‍ය ශක්තිය බවට පත්කිරීම ක්‍රියාවලිය විදුලි මුලාශ්‍ර වලට වඩා පාරිසරික බලපෑම් වලින් තොර හොද ශක්ති මුලාශ්‍රයක් වන බව සදහන් කිරීමද සිදු කර ඇත. == මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} jxdq0kwyqe9c6agnqac9mh9fr03zl5q දීපිකා ෂන්මුගම් 0 72156 800197 395762 2026-09-25T05:47:09Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800197 wikitext text/x-wiki {{Infobox swimmer | name = දීපිකා ෂන්මුගම් | image = | caption = | fullname = | nicknames = | nationality = | strokes = | club = | collegeteam = | birth_date = {{birth date and age|1972|3|9|df=yes}} | birth_place = | death_date = | death_place = | height = | weight = | medaltemplates = | show-medals = | updated = }} '''දීපිකා ෂන්මුගම්''' (9 මාර්තු 1972) යනු ශ්‍රී ලාංකික [[පිහිනීම (ක්‍රීඩාව)|පිහිනුම්]] ක්‍රීඩිකාවකි. ඇය [[1988 ගිම්හාන ඔලිම්පික්]] තරගාවලියේ පිහිනුම් අංශයේ ඉසව් 3කදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කලාය.<ref name="SportsRef">{{cite Sports-Reference |url=http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ch/dipika-chanmugam-1.html |title=දීපිකා ෂන්මුගම් ඔලිම්පික් රිසල්ට්ස් |accessdate=1 අප්‍රේල් 2017 |archive-date=2008-09-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080915005631/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/ch/dipika-chanmugam-1.html}}</ref> ==මූලාශ්‍ර== {{reflist}} [[ප්‍රවර්ගය:1972 උපත්]] bmox66ti700bcnxvqh6te14jt1dx286 දියොඩය 0 72930 800179 771851 2026-09-25T05:41:18Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800179 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:Diode-closeup.jpg|දකුණ|thumb|දියෝඩයක්]] [[ගොනුව:Chinese_diode.jpg|දකුණ|thumb|විශාලනය කල දියොඩයක ඡායාරූපයක්.]] [[ගොනුව:Dioden2.jpg|දකුණ|thumb|විවිධ වීශාලත්වයන්ගෙන් යුත් දියෝඩ]] [[ගොනුව:Diode_tube_schematic.svg|දකුණ|thumb|රික්තක නලයක ව්‍යුහය.]] '''දියොඩය''' යනු අග්‍ර දෙකක් සහිතව නිපදවා ඇති අර්ධ සන්නායක ඉලෙක්ට්‍රොනික උපාංගයකි. මෙම උපාංගය මගින් විද්‍යුතය එක් දිශාවකට පමණක් ගමන්කරවිය හැකිය.මෙම නිසා ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවන් සරල ධාරාවන් බවට පත්කරගැනීමට දියෝඩය යොදාගනී.මෙම උපාංගය සිලිකන් හෝ ජර්මේනියම් වැනි අර්ධ සන්නායක ඇසුරින් නිපදවා ඇත.වර්තමානය තුල අර්ධ සන්නායක ඇසුරින් නිපදවූ විවිධ වර්ගයේ දියෝඩ දැකගත හැකිය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> අතීතයේ අර්ධ සන්නායක දියෝඩ වෙනුවට රික්ත කපාට යොදාගන්නා ලදී.දියෝඩය යනු මුලින්ම නිපදවන ලද අර්ධ සන්නායක උපාංගයයි.වර්තමානය වනවිට බොහෝ දියෝඩ නිපදවීමට සිලිකන් යොදාගන්නා අතර ඇතැම් විට සෙලිනියම් ජර්මේනියම් වැනි අර්ධ සන්නායකද යොදාගනී.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> == ක්‍රියාවලිය == දියෝඩයක ප්‍රමුක ක්‍රියාවලිය වන්නේ විද්යූත් ධාරාව එකම දිශාවකට පමනක් ගමන් කරවීමයි.දියෝඩය වෙතට සරල ධාරාවක් යොමුකලහොත් එම ධාරාව දියෝඩය තුලින් ගලායාමට නම් ධණ හා ඍණ අග්‍ර නිවැරදිව සම්බන්ධ වී තිබිය යුතුය.එනම් දියෝඩයේ ඇනෝඩයට ධණ අග්‍රයත් කැතෝඩයට ඍණ අග්‍රයත් සම්බන්දවී තිබිය යුතුය.මෙසේ දියෝඩය හරහා ධාරාවක් ගලායන අවස්ථාවේදී දියෝඩය ඉදිරි නැඹුරු අවස්ථාවේ පවතී.මෙම අග්‍ර මාරු කලහොත් එනම් ඇනෝඩයට ඍණ අග්‍රයත් කැතෝඩයට ධණ අග්‍රයත් සම්බන්ද කලහොත් දියෝඩය හරහා විද්යූත් ධාරාවක් ගලායාමක් සිදු නොවේ.මෙම අවස්ථාව දියෝඩයේ පසු නැඹුරු අවස්ථාව ලෙස සැකසේ.දියෝඩය හරහා ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවක් ගමන් කිරීමට සැළසුවහොත් එම ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවේ එක් අර්ධයක් කැපීයයි.එබැවින් ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරා සරල ධාරා බවට පරිවර්තනය කරගැනීමට දියෝඩය යොදාගනී.විස්ථාර මූර්ජිත විද්‍යුත් වුම්භක තරංග විමූර්ඡනය සදහාද දියෝඩ යොදාගනී. දියෝඩයේ මෙම එත් දීශාවකට පමණක් ධාරාව ගමන් කරවීමේ හැකියාව නිසා අධිවේදී වහරුවක් ලෙසද භාවිත කලහැකිය.එසේම පරිපථයක්තුල ගලන ධාරාව එක් දිශාවකට පමණක් යොමු කිරීමට හෝ විද්‍යුත් ධාරාව නැවැත්වීමටද දියෝඩය යොදාගනී. දියෝඩයක් හරහා ධාරාවක් ගලායාමේදී ඉදිරි නැඹරු අවස්ථාවේදීද යම් ප්‍රතිරෝධයක් ඇතිවේ.උදාහරණ ලෙස ජර්මේනියම් දියෝඩයකට වොල්ට් 0.4 පමණ විභව අන්තරයක් ලබාදිය යුතුය එම අගයට අඩු වෝල්ටීයතාවකින් යුතු විභව අන්තරයක් ලබා දුනහොත් දියෝඩය හරහා ධාරාවක් ගලානොයයි.සිලිකන් දියෝඩයක මෙම අගය වොල්ට් 0.6 පමණවේ.මේ ආකාරයට දියෝඩය වරෙක ප්‍රතිරෝධයක් ලෙසද ක්‍රියාකරයි.දියොඩයක් පසු නැඹුරු අවස්ථාවට සකස් කලද ඒ හරහා සම්පූර්ණ වශයෙන්ම ධාරාවක් ගලා නොයන්නේ යැයි කිව නොහැකිය.එහෙත් දියෝඩයක් පසු නැඹරු අවස්ථාවේදී ගලායන ධාරාව ඉතාම කුඩා අගයක් බැවින් එය එතරම් සැලකිල්ලට නොගැනේ. අර්ධ සන්නායක මූල ද්‍රවශ්‍යයන් වන සිලිකන් හා ජර්මේනියම්වල පරමාණුවේ අවසන් ශක්කි මට්ටමේ පවතින්නේ ඉලෙක්ට්‍රොන හතරකි.එබැවින් එම පරමාණු යාබද පරමාණුවෙන් ඉලෙක්ට්‍රෝන හතරක් එකතුකරගෙන පරමාණු අටක් සම්පූර්ණකරගෙන බන්ධනයක් සාධාගනී.එවිට මෙම පරමාණු තුල නිදහස් ඉලෙක්ට්‍රොන නැති බැවින් විද්‍යුත් පරිවාරකයක් ලෙස ක්‍රියාකරයි.කෙසේ වෙතත් මෙම අර්ධ සන්නායක මූලදුව්‍යයන් උෂ්ණත්වය සමග අවසන් ශක්ති මට්ටමේ ඇති ඉලෙක්ට්‍රෝන නිදහස්වීමෙන් සන්නායකයක් ලෙස ක්‍රියාකරයි.මෙවැනි අර්ධ කන්නායක වලට අවසාන ශක්ති මට්ටමේ ඉලෙක්ට්‍රෝන තුනක් ඇති පරමාණු සහිත මූලදුව්‍යයක් මාත්‍රණය කිරීමෙන් '''P''' වර්ගයේ අර්ධ සන්නායකයක් නිපදවාගනී.එසේම මෙම අර්ධ සන්නායක වලට අවසාන ශක්කි මට්ටමේ ඉලෙක්ට්‍රොන පහක් ඇති මූල දුව්‍යයක් මාත්‍රණය කිරීමෙන් '''N''' වර්ගයේ අර්ධ සන්නායකයක් නිර්මානයකරගනී.මෙසේ සකසාගත් '''PN''' අර්ධ සන්නායක දෙකක් සන්ධි කිරීමෙන් දියෝඩයක් නිපදවා ගනී. == ඉතිහාසය == අතීතයේ ගුවන් විදුලි සංඥා විමූර්ජනය සදහා යොදා ගන්නා ලද්දේ රික්ත කපාටයි.මේවා පළමු පරම්පරාවේ අර්ධ සන්නායක ලෙස හදුන්වයි.විශේෂයෙන් 1900 දී පමණ මෙවා නිපදවා ඇත.<ref>{{Cite journal|last=Guarnieri|first=M.|date=2011|title=Trailblazers in Solid-State Electronics|journal=IEEE Ind. Electron. M.|volume=5|issue=4|pages=46–47|doi=10.1109/MIE.2011.943016|DOI=10.1109/MIE.2011.943016|ref=harv}}</ref> 1950 දශකය දක්වාම රිත්ක කපාට භාවිතවිය.රික්ත කපාට මගින් ගුවන් විදුලි සංඥ විමූර්ජනය මෙන්ම විද්‍යුත් ධාරා වර්ධකයක් ලෙසද ධාරාව එක් දිශාවකට පමණක් ගමන් කරවීම වැනි වර්තමානයේ අර්ධ සන්නායක දියෝඩයකින් කලහැකි බොහෝ දේවල් කරගැනීමට භාවිතවිය.මෙම රක්ත කපාට තරමක් විශාල ඉඩක් ගන්නා බැවින් එකල පැවති ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ ඉතා විශාල ඒවා විය.එසේම ඒවාට වැඩි බලශක්තියක්ද යෙදවීමට අවශ්‍යවිය.ඇමරිකාවේ බෙල් ලැබ්ස් ආයතනය වෙනුවෙන් විලියම් ෂොක්ලි,ජොන් බාඩින් හා වොල්ටර් බ්‍රැටන් එක්ව 1947 දී අර්ධ සන්නායක ට්‍රාන්සිස්ටරයක් නිපදවීය.පසුව මෙම පරීක්ෂණය වෙනුවෙන් ඔවුන් තිදෙනාට 1956 දී භෞතික විද්‍යාව සදහාවූ නොබෙල් ත්‍යාගයද හිමිවිය.1961 දී ප්‍රථම සංගෘහිත පරපථය නිපදවිය.මෙම සංගෘහිත පරිපථ මුලින්ම වෙළදපොලට ගෙනආවේ ෆෙයාවයිල්ඩ් සෙමිකන්ඩක්ටර් සමාගමයි.මෙම සංගෘහිත පරිපතයක දියෝඩ ට්‍රාන්සිස්ටර් ප්‍රතිරෝධක සියගනනක් සහිතව නිපදවා ඇත.1971 දී ඉන්ටෙල් සමාගම විසින් ලොව ප්‍රථම මයික්‍රෝ චිපය නිපදවීය.මෙම කුඩා චිපයක අල්පෙනෙති තුඩක පමණ ඉඩක දියෝඩ ඇතුළු උපාංග කෝටි ගණනක් අංතර්ගතය. === රික්ත කපාට === 1873 දී ෆෙඩ්ඩ්‍රික් ගාත්‍රී (Frederick Guthrie) විසින් රික්ත කපාලවල මූලදර්මය සොයා ගැනුණි.<ref>Guthrie, Frederick (October 1873) [https://books.google.com/books?id=U08wAAAAIAAJ&pg=PA257 "On a relation between heat and static electricity,"] ''The London, Edinburgh and Dublin Philosophical Magazine and Journal of Science'', 4th series, '''46''' : 257–266.</ref><ref>[http://nobelprize.org/physics/laureates/1928/richardson-lecture.pdf 1928 Nobel Lecture:] Owen W. Richardson, "Thermionic phenomena and the laws which govern them", December 12, 1929</ref> ධණ ආරෝපිත ඉලෙක්ටෝඩයක් රත්වු ලෝහයක් හරහා භූගතකල හැකිබව ඔහු සොයා ගත්තේය.මෙහිදී ධණ ආරෝපික ඉලෙක්ට්‍රෝඩය හා බිම් ගැන්නුම අතරට රත්කළ ලෝහය එකිනෙක ස්පර්ශ නොවනසේ තබයි.එහෙත් එයාකාරයෙන් ඍණ ආරෝපික ඉලෙක්ට්‍රොඩයක ඇති ධාරාවක් භූගතකළ නොහැක. [[තෝමස් අල්වා එඩිසන්|තෝමස් අල්වා එඩිසන්ද]] මෙයට සමාන පරීක්ෂණයක් සිදු කළහ.<ref>{{Cite journal|last=Redhead|first=P. A.|date=1998-05-01|title=The birth of electronics: Thermionic emission and vacuum|url=http://avs.scitation.org/doi/10.1116/1.581157|journal=Journal of Vacuum Science & Technology A: Vacuum, Surfaces, and Films|volume=16|issue=3|pages=1394|issn=0734-2101|ISSN=0734-2101|doi=10.1116/1.581157|DOI=10.1116/1.581157}}</ref> එඩිසන් විසින් විදුලි බල්බය සොයා ගැනීමේ පරීක්ෂණ අතරතුර ඔහුට නිරීක්ෂණයවූයේ ධණ ආරෝපණ ලබාදුන් සැමවිටම ඔහු යොදාගත් කාබන් සූත්‍රිකාව ඉක්මනින් දැවී යන බවයි.මෙයට ප්‍රතිකර්මයක් ලෙස ඔහු ඇනෝඩය සදහා වකු තහඩුවක් හා මුද්‍රා තැබූ වීදුරු ආවරණයක් යොදා නව බල්බයක් නිපදවීමයි.මෙහිදී කාබන් සූත්‍රිකාවට ධණ ආරෝපණ ලබාදුන්විට එකිනෙක ස්පර්ෂ නොවන ලෙස තබා තිබූ ලෝහ තහඩුවට ධාරාව ගමන් කිරීමයි.කාබන් සූත්‍රිකාව හා ලෝහ තහඩුව අතර ඉඩ වාතය ඉවත්කර තිබුණී.ඒ අනුව රික්තකය හරහා විද්‍යුතය ගමන්කර තිබුණි.එහෙත් මෙම සූත්‍රිකාවට ඍණ ආරෝපණ ලබාදුන්විට විදුලි ධාරාවක් ගමන් නොකෙරිණි. තෝමස් අල්වා එඩිසන්ට මෙම සොයාගැනීම පිළිබද පේටන් බලපත්‍රය වසර 1884 දී ලැබිණ.<ref>Edison, Thomas A. "Electrical Meter" [//www.google.com/patents/US307030 U.S. Patent 307,030]{{US patent|307030}} Issue date: Oct 21, 1884</ref> කෙසේ වෙතත් මෙම රික්ත කපාට වර්තමානයේ භාවිත නොවේ.මෙයින් වසර 20 කට පමණ පසු 1904 දී ගුග්ලි එල්මෝ මාකෝනි විසින් මෙම රික්ත කපාටය භාවිතයෙන් ගුවන් විදුලි තරංග විමූර්ජනය කරන ආකාරය සොයා ගැනුණි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> === Solid-state diodes === In 1874 German scientist Karl Ferdinand Braun discovered the "unilateral conduction" of crystals.<ref>Braun, Ferdinand (1874) [http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k152378/f580.image.langEN "Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle"] (On current conduction in metal sulphides), ''Annalen der Physik und Chemie'', '''153''' : 556–563.</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20060211010305/http://chem.ch.huji.ac.il/~eugeniik/history/braun.htm Karl Ferdinand Braun]. chem.ch.huji.ac.il</ref> Braun patented the crystal rectifier in 1899.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Copper oxide and selenium rectifiers were developed for power applications in the 1930s. Indian scientist Jagadish Chandra Bose was the first to use a crystal for detecting radio waves in 1894.<ref name="Sarkar">{{Cite book|last=Sarkar|first=Tapan K.|year=2006|title=History of wireless|url=https://books.google.com/books?id=NBLEAA6QKYkC&pg=PA291|pages=94, 291–308|location=USA|publisher=John Wiley and Sons|isbn=0-471-71814-9|ISBN=0-471-71814-9}}</ref> The crystal detector was developed into a practical device for wireless telegraphy by Greenleaf Whittier Pickard, who invented a [[සිලිකන්|silicon]] crystal detector in 1903 and received a patent for it on November 20, 1906.<ref>Pickard, Greenleaf Whittier "Means for receiving intelligence communicated by electric waves" [//www.google.com/patents/US836531 U.S. Patent 836,531]{{US patent|836531}} Issued: August 30, 1906</ref> Other experimenters tried a variety of other substances, of which the most widely used was the mineral galena (lead sulfide). Other substances offered slightly better performance, but galena was most widely used because it had the advantage of being cheap and easy to obtain. The crystal detector in these early crystal radio sets consisted of an adjustable wire point-contact, often made of gold or platinum because of their incorrodible nature (the so-called "cat's whisker"), which could be manually moved over the face of the crystal in search of a portion of that mineral with rectifying qualties. This troublesome device was superseded by thermionic diodes (vacuum tubes) by the 1920s, but after high purity semiconductor materials became available, the crystal detector returned to dominant use with the advent, in the 1950s, of inexpensive fixed-germanium diodes. Bell Labs also developed a germanium diode for microwave reception, and AT&T used these in their microwave towers that criss-crossed the nation starting in the late 1940s, carrying telephone and network television signals. Bell Labs did not develop a satisfactory thermionic diode for microwave reception. === නිරුක්තිය === ඉංග්‍රීසි බසින් දියෝඩය හැදින්වීමට භාවිත කරන '''''diode''''' යන වචනය ග්‍රීක භාෂාවේ ඩයි ''di'' (දෙක) (from ''δί'') යන වචනය හා ඕඩ් ''ode (අන්ත)'' (from ''ὁδός'') යන වචනය එක්වීමෙන් නිර්මාණය විය.සිංහල බසින් යෙදෙන දියෝඩ යන වදන ඉංග්‍රීසි බසින් තත්භවූ වචනයක් ලෙස නිර්මාණය වී ඇත. ==== ඍජුකරණය ==== ඍජුකරණය යනු ප්‍රතයවර් ධාරාවක් සරල ධාරාවක් බවට පත් කිරීමයි. * බල සැපයුම් ඍජුකරණය (අර්ධ තරංග හා පූර්ණ තරංග ඍජුකරණය) * Flyback diodes === ලෝකයේ කුඩාම දියෝඩ === Researchers from the University of Georgia and Ben-Gurion University of the Negev (BGU) have developed a diode made from a molecule of DNA. Professor Bingqian Xu from the College of Engineering at the University of Georgia and his team took a single DNA molecule made from 11 base pairs and connected it to an electronic circuit a few nanometers in size. When layers of coralyne were inserted between layers of DNA, the current jumped up to 15 times larger negative versus positive, which is necessary for a nano diode.<ref>Choi, Charles Q. (4 April 2016) [http://spectrum.ieee.org/nanoclast/semiconductors/nanotechnology/worlds-smallest-diode-made-of-dna World's Smallest Diode Is Made of DNA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170703005354/http://spectrum.ieee.org/nanoclast/semiconductors/nanotechnology/worlds-smallest-diode-made-of-dna |date=2017-07-03 }}.</ref><ref>Emmino, Nicolette (5 April 2016) [http://electronics360.globalspec.com/article/6500/the-world-s-smallest-diode-has-been-developed The World’s Smallest Diode Has Been Developed]. </ref> == උෂ්ණත්ව දියෝඩ == [[ගොනුව:Diode-english-text.svg|වම|thumb|Diode vacuum tube construction]] [[ගොනුව:Vacuum_diode.svg|දකුණ|thumb|118x118පික්|The symbol for an indirect heated vacuum-tube diode. From top to bottom, the components are the anode, the cathode, and the heater filament.]] In operation, a current flows through the filament (heater)—a high resistance wire made of nichrome—and heats the cathode red hot (800–1000&nbsp;°C). This causes the cathode to release [[ඉලෙක්ට්‍රෝනය|electrons]] into the vacuum, a process called thermionic emission. (Some valves use ''direct heating'', in which a tungsten filament acts as both heater and cathode.) The alternating voltage to be rectified is applied between the cathode and the concentric plate electrode. When the plate has a positive voltage with respect to the cathode, it electrostatically attracts the electrons from the cathode, so a current of electrons flows through the tube from cathode to plate. However, when the polarity is reversed and the plate has a negative voltage, no current flows, because the cathode electrons are not attracted to it. The plate, being unheated, does not emit any electrons. So electrons can only flow through the tube in one direction, from the cathode to the anode plate. The cathode is coated with oxides of [[ක්ෂාරීය පාංශු ලෝහ|alkaline earth metals]], such as barium and strontium oxides. These have a low work function, meaning that they more readily emit electrons than would the uncoated cathode. In a mercury-arc valve, an arc forms between a refractory conductive anode and a pool of liquid mercury acting as cathode. Such units were made with ratings up to hundreds of kilowatts, and were important in the development of HVDC power transmission. Some types of smaller thermionic rectifiers had mercury vapor fill to reduce their forward voltage drop and to increase current rating over thermionic hard-vacuum devices. Throughout the vacuum tube era, valve diodes were used in analog signal applications and as rectifiers in DC power supplies in consumer electronics such as radios, televisions, and sound systems. They were replaced in power supplies beginning in the 1940s by selenium rectifiers and then by semiconductor diodes by the 1960s. Today they are still used in a few high power applications where their ability to withstand transient voltages and their robustness gives them an advantage over semiconductor devices. The recent (2012) resurgence of interest among audiophiles and recording studios in old valve audio gear such as guitar amplifiers and home audio systems has provided a market for the legacy consumer diode valves. == අර්ධ සන්නායක දියෝඩ == === සංකේත === The symbol used for a semiconductor diode in a circuit diagram specifies the type of diode. There are alternative symbols for some types of diodes, though the differences are minor. The triangle in the symbols points to the forward direction, i.e. in the direction of conventional current flow.<gallery> ගොනුව:Diode symbol.svg|දියෝඩය ගොනුව:LED symbol.svg|ආලෝක විමෝචක දියෝඩ ගොනුව:Photodiode symbol.svg|ආලෝක සංවේදී දියෝඩ ගොනුව:Transient voltage suppression diode symbol.svg|(TVS) ගොනුව:Varicap symbol.svg|වැරිකැප් ගොනුව:Zener diode symbol.svg|සෙනර් දියෝඩ ගොනුව:Diode pinout en fr.svg|දියෝඩයක පරිපථ සංකේතය හා බාහිර පෙනුම. </gallery> [[ගොනුව:CatWhisker.jpg|thumb|200x200පික්|A galena cat's-whisker detector, a point-contact diode.]] === ස්පර්ශ දියෝඩ === A '''point-contact diode''' works the same as the junction diodes described below, but its construction is simpler. A pointed metal wire is placed in contact with an n-type semiconductor. Some metal migrates into the semiconductor to make a small p-type region around the contact. The 1N34 germanium version is still used in radio receivers as a detector and occasionally in specialized analog electronics.{{තහවුරු​ කරන්න}} === සන්ධි දියෝඩ === ==== p–n සන්ධි දියෝඩ ==== A p–n junction diode is made of a crystal of [[අර්ධ සන්නායක|semiconductor]], usually silicon, but germanium and gallium arsenide are also used. Impurities are added to it to create a region on one side that contains negative charge carriers (electrons), called an n-type semiconductor, and a region on the other side that contains positive charge carriers (holes), called a p-type semiconductor. When the n-type and p-type materials are attached together, a momentary flow of electrons occur from the n to the p side resulting in a third region between the two where no charge carriers are present. This region is called the depletion region because there are no charge carriers (neither electrons nor holes) in it. The diode's terminals are attached to the n-type and p-regions. The boundary between these two regions, called a p–n junction, is where the action of the diode takes place. When a sufficiently higher electrical potential is applied to the P side (the [[ඇනෝඩය|anode]]) than to the N side (the [[කැතෝඩය|cathode]]), it allows electrons to flow through the depletion region from the N-type side to the P-type side. The junction does not allow the flow of electrons in the opposite direction when the potential is applied in reverse, creating, in a sense, an electrical [[කපාට|check valve]]. ==== Schottky diode ==== Another type of junction diode, the Schottky diode, is formed from a metal–semiconductor junction rather than a p–n junction, which reduces capacitance and increases switching speed. === ධාරාව හා විභව අන්තරය === [[ගොනුව:Diode_current_wiki.png|thumb|400x400පික්|I–V (current vs. voltage) characteristics of a p–n junction diode]] A semiconductor diode's behavior in a circuit is given by its current–voltage characteristic, or I–V graph (see graph below). The shape of the curve is determined by the transport of charge carriers through the so-called ''depletion layer'' or ''depletion region'' that exists at the p–n junction between differing semiconductors. When a p–n junction is first created, conduction-band (mobile) electrons from the N-doped region diffuse into the P-doped region where there is a large population of holes (vacant places for electrons) with which the electrons "recombine". When a mobile electron recombines with a hole, both hole and electron vanish, leaving behind an immobile positively charged donor (dopant) on the N side and negatively charged acceptor (dopant) on the P side. The region around the p–n junction becomes depleted of charge carriers and thus behaves as an insulator. However, the width of the depletion region (called the depletion width) cannot grow without limit. For each electron–hole pair recombination made, a positively charged dopant ion is left behind in the N-doped region, and a negatively charged dopant ion is created in the P-doped region. As recombination proceeds and more ions are created, an increasing electric field develops through the depletion zone that acts to slow and then finally stop recombination. At this point, there is a "built-in" potential across the depletion zone. [[ගොනුව:PN_band.gif|දකුණ|thumb|600x600පික්|A PN junction diode in forward bias mode, the depletion width decreases. Both p and n junctions are doped at a 1e15/cm3 doping level, leading to built-in potential of ~0.59V. Observe the different Quasi Fermi levels for conduction band and valence band in n and p regions (red curves).]] ==== පසු නැඹුරුව ==== If an external voltage is placed across the diode with the same polarity as the built-in potential, the depletion zone continues to act as an insulator, preventing any significant electric current flow (unless electron–hole pairs are actively being created in the junction by, for instance, light; see photodiode). This is called the ''reverse bias'' phenomenon. ==== ඉදිරි නැඹුරුව ==== However, if the polarity of the external voltage opposes the built-in potential, recombination can once again proceed, resulting in a substantial electric current through the p–n junction (i.e. substantial numbers of electrons and holes recombine at the junction). For silicon diodes, the built-in potential is approximately 0.7 V (0.3 V for germanium and 0.2 V for Schottky). Thus, if an external voltage greater than and opposite to the built-in voltage is applied, a current will flow and the diode is said to be "turned on" as it has been given an external ''forward bias''. The diode is commonly said to have a forward "threshold" voltage, above which it conducts and below which conduction stops. However, this is only an approximation as the forward characteristic is according to the Shockley equation absolutely smooth (see graph below).{{පහදන්න|date=August 2015}} A diode's I–V characteristic can be approximated by four regions of operation: # At very large reverse bias, beyond the peak inverse voltage or PIV, a process called reverse breakdown occurs that causes a large increase in current (i.e., a large number of electrons and holes are created at, and move away from the p–n junction) that usually damages the device permanently. The avalanche diode is deliberately designed for use in that manner. In the Zener diode, the concept of PIV is not applicable. A Zener diode contains a heavily doped p–n junction allowing electrons to tunnel from the valence band of the p-type material to the conduction band of the n-type material, such that the reverse voltage is "clamped" to a known value (called the ''Zener voltage''), and avalanche does not occur. Both devices, however, do have a limit to the maximum current and power they can withstand in the clamped reverse-voltage region. Also, following the end of forward conduction in any diode, there is reverse current for a short time. The device does not attain its full blocking capability until the reverse current ceases. # For a bias less than the PIV, the reverse current is very small. For a normal P–N rectifier diode, the reverse current through the device in the micro-ampere (µA) range is very low. However, this is temperature dependent, and at sufficiently high temperatures, a substantial amount of reverse current can be observed (mA or more). # With a small forward bias, where only a small forward current is conducted, the current–voltage curve is exponential in accordance with the ideal diode equation. There is a definite forward voltage at which the diode starts to conduct significantly. This is called the ''knee voltage'' or ''cut-in voltage'' and is equal to the barrier potential of the p-n junction. This is a feature of the exponential curve, and appears sharper on a current scale more compressed than in the diagram shown here. # At larger forward currents the current-voltage curve starts to be dominated by the ohmic resistance of the bulk semiconductor. The curve is no longer exponential, it is asymptotic to a straight line whose slope is the bulk resistance. This region is particularly important for power diodes. The diode can be modeled as an ideal diode in series with a fixed resistor. In a small silicon diode operating at its rated currents, the voltage drop is about 0.6 to 0.7 volts. The value is different for other diode types—Schottky diodes can be rated as low as 0.2 V, germanium diodes 0.25 to 0.3 V, and red or blue [[ආලෝක විමෝචක දියෝඩය|light-emitting diodes]] (LEDs) can have values of 1.4 V and 4.0 V respectively.{{තහවුරු​ කරන්න}} At higher currents the forward voltage drop of the diode increases. A drop of 1 V to 1.5 V is typical at full rated current for power diodes. === Shockley diode equation === The ''Shockley ideal diode equation'' or the ''diode law'' (named after the bipolar junction transistor co-inventor William Bradford Shockley) gives the I–V characteristic of an ideal diode in either forward or reverse bias (or no bias). The following equation is called the ''Shockley ideal diode equation'' when ''n'', the ideality factor, is set equal to 1 : : <math>I=I_\mathrm{S} \left( e^\frac{V_\text{D}}{n V_\text{T}} - 1 \right)</math> : ''I'' is the diode current, : ''I''<sub>S</sub> is the reverse bias saturation current (or scale current), : ''V''<sub>D</sub> is the voltage across the diode, : ''V''<sub>T</sub> is the thermal voltage, and : ''n'' is the ''ideality factor'', also known as the ''quality factor'' or sometimes ''emission coefficient''. The ideality factor ''n'' typically varies from 1 to 2 (though can in some cases be higher), depending on the fabrication process and semiconductor material and is set equal to 1 for the case of an "ideal" diode (thus the n is sometimes omitted). The ideality factor was added to account for imperfect junctions as observed in real transistors. The factor mainly accounts for carrier recombination as the charge carriers cross the depletion region. The thermal voltage ''V''<sub>T</sub> is approximately 25.85 mV at 300 K, a temperature close to "room temperature" commonly used in device simulation software. At any temperature it is a known constant defined by: : <math>V_\text{T} = \frac{k T}{q} \, ,</math> where ''k'' is the Boltzmann constant, ''T'' is the absolute temperature of the p–n junction, and ''q'' is the magnitude of charge of an [[ඉලෙක්ට්‍රෝනය|electron]] (the [[මූලික ආරෝපණය|elementary charge]]). The reverse saturation current, ''I''<sub>S</sub>, is not constant for a given device, but varies with temperature; usually more significantly than ''V''<sub>T</sub>, so that ''V''<sub>D</sub> typically decreases as ''T'' increases. The ''Shockley ideal diode equation'' or the ''diode law'' is derived with the assumption that the only processes giving rise to the current in the diode are drift (due to electrical field), diffusion, and thermal recombination–generation (R–G) (this equation is derived by setting n = 1 above). It also assumes that the R–G current in the depletion region is insignificant. This means that the ''Shockley ideal diode equation'' doesn't account for the processes involved in reverse breakdown and photon-assisted R–G. Additionally, it doesn't describe the "leveling off" of the I–V curve at high forward bias due to internal resistance. Introducing the ideality factor, n, accounts for recombination and generation of carriers. Under ''reverse bias'' voltages the exponential in the diode equation is negligible, and the current is a constant (negative) reverse current value of −''I<sub>S</sub>''. The reverse ''breakdown region'' is not modeled by the Shockley diode equation. For even rather small ''forward bias'' voltages the exponential is very large, since the thermal voltage is very small in comparison. The subtracted '1' in the diode equation is then negligible and the forward diode current can be approximated by : <math>I = I_\text{S} e^\frac{V_\text{D}}{n V_\text{T}}</math> The use of the diode equation in circuit problems is illustrated in the article on diode modeling. === කුඩා සංඥා හැසිරුවීම === For circuit design, a small-signal model of the diode behavior often proves useful. A specific example of diode modeling is discussed in the article on [[සුළු -සංඥා ආකෘතිය|small-signal circuits]]. === Reverse-recovery effect === Following the end of forward conduction in a p–n type diode, a reverse current can flow for a short time. The device does not attain its blocking capability until the mobile charge in the junction is depleted. The effect can be significant when switching large currents very quickly.<ref>[http://ecee.colorado.edu/~ecen5817/hw/hw1/Diode%20reverse%20recovery%20in%20a%20boost%20converter.pdf Diode reverse recovery in a boost converter] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007214034/http://ecee.colorado.edu/~ecen5817/hw/hw1/Diode%20reverse%20recovery%20in%20a%20boost%20converter.pdf |date=2011-10-07 }}.</ref> A certain amount of "reverse recovery time" t<sub>r</sub> (on the order of tens of nanoseconds to a few microseconds) may be required to remove the reverse recovery charge Q<sub>r</sub> from the diode. During this recovery time, the diode can actually conduct in the reverse direction. This might give rise to a large constant current in the reverse direction for a short time while the diode is reverse biased. The magnitude of such a reverse current is determined by the operating circuit (i.e., the series resistance) and the diode is said to be in the storage-phase.<ref>{{Cite journal|last=Elhami Khorasani|last1=Elhami Khorasani|last2=Griswold|last3=Alford|first1=A.|first=A.|first2=M.|first3=T. L.|year=2014|title=Gate-Controlled Reverse Recovery for Characterization of LDMOS Body Diode|journal=IEEE Electron Device Letters|volume=35|issue=11|page=1079|bibcode=2014IEDL...35.1079E|doi=10.1109/LED.2014.2353301|DOI=10.1109/LED.2014.2353301}}</ref> In certain real-world cases it is important to consider the losses that are incurred by this non-ideal diode effect.<ref>[http://ecee.colorado.edu/~ecen5797/course_material/SwLossSlides.pdf Inclusion of Switching Loss in the Averaged Equivalent Circuit Model] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111007214049/http://ecee.colorado.edu/~ecen5797/course_material/SwLossSlides.pdf |date=2011-10-07 }}.</ref> However, when the slew rate of the current is not so severe (e.g. Line frequency) the effect can be safely ignored. For most applications, the effect is also negligible for Schottky diodes. The reverse current ceases abruptly when the stored charge is depleted; this abrupt stop is exploited in step recovery diodes for generation of extremely short pulses. == අර්ධ සන්නායක == [[ගොනුව:Diodes.jpg|දකුණ|thumb|Several types of diodes. The scale is centimeters.]] [[ගොනුව:DO-41_Dimensions.svg|දකුණ|thumb|390x390පික්|Typical datasheet drawing showing the dimensions of a DO-41 diode package]] Normal (p–n) diodes, which operate as described above, are usually made of doped [[සිලිකන්|silicon]] or, more rarely, germanium. Before the development of silicon power rectifier diodes, cuprous oxide and later selenium was used. Their low efficiency required a much higher forward voltage to be applied (typically 1.4 to 1.7&nbsp;V per "cell", with multiple cells stacked so as to increase the peak inverse voltage rating for application in high voltage rectifiers), and required a large heat sink (often an extension of the diode's metal substrate), much larger than the later silicon diode of the same current ratings would require. The vast majority of all diodes are the p–n diodes found in CMOS [[සංගෘහිත ඉලෙක්ට්‍රොනික පරිපථ|integrated circuits]], which include two diodes per pin and many other internal diodes. ; Avalanche diodes : These are diodes that conduct in the reverse direction when the reverse bias voltage exceeds the breakdown voltage. These are electrically very similar to Zener diodes (and are often mistakenly called Zener diodes), but break down by a different mechanism: the ''avalanche effect''. This occurs when the reverse electric field applied across the p–n junction causes a wave of ionization, reminiscent of an avalanche, leading to a large current. Avalanche diodes are designed to break down at a well-defined reverse voltage without being destroyed. The difference between the avalanche diode (which has a reverse breakdown above about 6.2&nbsp;V) and the Zener is that the channel length of the former exceeds the mean free path of the electrons, resulting in many collisions between them on the way through the channel. The only practical difference between the two types is they have temperature coefficients of opposite polarities. ; Cat's whisker or crystal diodes : These are a type of point-contact diode. The cat's whisker diode consists of a thin or sharpened metal wire pressed against a semiconducting crystal, typically galena or a piece of coal. The wire forms the anode and the crystal forms the cathode. Cat's whisker diodes were also called crystal diodes and found application in the earliest radios called crystal radio receivers. Cat's whisker diodes are generally obsolete, but may be available from a few manufacturers.<ref>{{Cite book|last=Gupta|last1=Gupta|last2=Gupta|first1=K. M.|first=K. M.|first2=Nishu|year=2015|title=Advanced Semiconducting Materials and Devices|pages=236|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|isbn=9783319197586|ISBN=9783319197586}}</ref> ; Constant current diodes : These are actually JFETs<ref>[http://digikey.com/Web%20Export/Supplier%20Content/Vishay_8026/PDF/Vishay_CurrentRegulatorDiodes.pdf Current regulator diodes]. </ref> with the gate shorted to the source, and function like a two-terminal current-limiting analog to the voltage-limiting Zener diode. They allow a current through them to rise to a certain value, and then level off at a specific value. Also called ''CLDs'', ''constant-current diodes'', ''diode-connected transistors'', or ''current-regulating diodes''. ; Esaki or tunnel diodes : These have a region of operation showing negative resistance caused by quantum tunneling,<ref>{{Cite journal|last=Jonscher, A. K.|author=Jonscher, A. K.|year=1961|title=The physics of the tunnel diode|journal=British Journal of Applied Physics|volume=12|issue=12|page=654|bibcode=1961BJAP...12..654J|doi=10.1088/0508-3443/12/12/304|DOI=10.1088/0508-3443/12/12/304}}</ref> allowing amplification of signals and very simple bistable circuits. Because of the high carrier concentration, tunnel diodes are very fast, may be used at low (mK) temperatures, high magnetic fields, and in high radiation environments.<ref>{{Cite journal|last=Dowdey, J. E.|author1=Dowdey, J. E.|last2=Travis, C. M.|author2=Travis, C. M.|year=1964|title=An Analysis of Steady-State Nuclear Radiation Damage of Tunnel Diodes|journal=IEEE Transactions on Nuclear Science|volume=11|issue=5|page=55|bibcode=1964ITNS...11...55D|doi=10.1109/TNS2.1964.4315475|DOI=10.1109/TNS2.1964.4315475}}</ref> Because of these properties, they are often used in spacecraft. ; Gunn diodes : These are similar to tunnel diodes in that they are made of materials such as GaAs or InP that exhibit a region of negative differential resistance. With appropriate biasing, dipole domains form and travel across the diode, allowing high frequency microwave oscillators to be built. ; [[ආලෝක විමෝචක දියෝඩය]] (LEDs) : In a diode formed from a direct band-gap semiconductor, such as gallium arsenide, charge carriers that cross the junction emit photons when they recombine with the majority carrier on the other side. Depending on the material, [[තරංග ආයාමය|wavelengths]] (or colors)<ref>[http://digikey.com/Web%20Export/Supplier%20Content/Vishay_8026/PDF/Vishay_ClassificationOfComponents.pdf Classification of components]. </ref> from the [[අධෝරක්ත තරංග|infrared]] to the near [[පාරජම්බුල කිරණ|ultraviolet]] may be produced.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> The forward potential of these diodes depends on the wavelength of the emitted photons: 2.1&nbsp;V corresponds to red, 4.0&nbsp;V to violet. The first LEDs were red and yellow, and higher-frequency diodes have been developed over time. All LEDs produce incoherent, narrow-spectrum light; "white" LEDs are actually combinations of three LEDs of a different color, or a blue LED with a yellow scintillator coating. LEDs can also be used as low-efficiency photodiodes in signal applications. An LED may be paired with a photodiode or phototransistor in the same package, to form an opto-isolator. ; ලේසර් දියෝඩ : When an LED-like structure is contained in a resonant cavity formed by polishing the parallel end faces, a [[ලේසර්|laser]] can be formed. Laser diodes are commonly used in optical storage devices and for high speed optical communication. ; තාප සංවේදී දියොඩ : This term is used both for conventional p–n diodes used to monitor temperature because of their varying forward voltage with temperature, and for Peltier heat pumps for thermoelectric heating and cooling. Peltier heat pumps may be made from semiconductor, though they do not have any rectifying junctions, they use the differing behaviour of charge carriers in N and P type semiconductor to move heat. ; Perun's diodes : This is a special type of voltage-surge protection diode. It is characterized by the symmetrical voltage-current characteristic, similar to DIAC. It has much faster response time however, that's why it is used in demanding applications. ; ප්‍රකාශ දියෝඩ : All semiconductors are subject to optical charge carrier generation. This is typically an undesired effect, so most semiconductors are packaged in light blocking material. Photodiodes are intended to sense light(photodetector), so they are packaged in materials that allow light to pass, and are usually PIN (the kind of diode most sensitive to light).<ref>[http://digikey.com/Web%20Export/Supplier%20Content/Vishay_8026/PDF/Vishay_ComponentConstruction.pdf Component Construction]. </ref> A photodiode can be used in solar cells, in photometry, or in optical communications. Multiple photodiodes may be packaged in a single device, either as a linear array or as a two-dimensional array. These arrays should not be confused with charge-coupled devices. ; PIN diodes : A PIN diode has a central un-doped, or ''intrinsic'', layer, forming a p-type/intrinsic/n-type structure.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> They are used as radio frequency switches and attenuators. They are also used as large-volume, ionizing-radiation detectors and as photodetectors. PIN diodes are also used in power electronics, as their central layer can withstand high voltages. Furthermore, the PIN structure can be found in many power semiconductor devices, such as IGBTs, power MOSFETs, and thyristors. ; Schottky diodes : Schottky diodes are constructed from a metal to semiconductor contact. They have a lower forward voltage drop than p–n junction diodes. Their forward voltage drop at forward currents of about 1&nbsp;mA is in the range 0.15&nbsp;V to 0.45&nbsp;V, which makes them useful in voltage clamping applications and prevention of transistor saturation. They can also be used as low loss rectifiers, although their reverse leakage current is in general higher than that of other diodes. Schottky diodes are majority carrier devices and so do not suffer from minority carrier storage problems that slow down many other diodes—so they have a faster reverse recovery than p–n junction diodes. They also tend to have much lower junction capacitance than p–n diodes, which provides for high switching speeds and their use in high-speed circuitry and RF devices such as switched-mode power supply, mixers, and detectors. ; සුපිරි බාධක දියොඩ : Super barrier diodes are rectifier diodes that incorporate the low forward voltage drop of the Schottky diode with the surge-handling capability and low reverse leakage current of a normal p–n junction diode. ; Gold-doped diodes : As a dopant, gold (or platinum) acts as recombination centers, which helps a fast recombination of minority carriers. This allows the diode to operate at signal frequencies, at the expense of a higher forward voltage drop. Gold-doped diodes are faster than other p–n diodes (but not as fast as Schottky diodes). They also have less reverse-current leakage than Schottky diodes (but not as good as other p–n diodes).<ref>[http://www.ixyspower.com/images/technical_support/Application%20Notes%20By%20Topic/FREDs,%20Schottky%20and%20GaAS%20Diodes/IXAN0044.pdf Fast Recovery Epitaxial Diodes (FRED) Characteristics – Applications – Examples] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090326113147/http://www.ixyspower.com/images/technical_support/Application%20Notes%20By%20Topic/FREDs,%20Schottky%20and%20GaAS%20Diodes/IXAN0044.pdf |date=2009-03-26 }}.</ref><ref>Sze, S. M. (1998) ''Modern Semiconductor Device Physics'', Wiley Interscience, [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/0471152374 ISBN 0-471-15237-4]</ref> A typical example is the 1N914. ; Snap-off or Step recovery diodes : The term ''step recovery'' relates to the form of the reverse recovery characteristic of these devices. After a forward current has been passing in an SRD and the current is interrupted or reversed, the reverse conduction will cease very abruptly (as in a step waveform). SRDs can, therefore, provide very fast voltage transitions by the very sudden disappearance of the charge carriers. ; Stabistors or ''Forward Reference Diodes'' : The term ''stabistor'' refers to a special type of diodes featuring extremely stable forward voltage characteristics. These devices are specially designed for low-voltage stabilization applications requiring a guaranteed voltage over a wide current range and highly stable over temperature. ; Transient voltage suppression diode (TVS) : These are avalanche diodes designed specifically to protect other semiconductor devices from high-voltage transients.<ref>[http://digikey.com/Web%20Export/Supplier%20Content/Vishay_8026/PDF/Vishay_ProtectingLowCurrentLoads.pdf Protecting Low Current Loads in Harsh Electrical Environments]. </ref> Their p–n junctions have a much larger cross-sectional area than those of a normal diode, allowing them to conduct large currents to ground without sustaining damage. ; Varicap or varactor diodes : These are used as voltage-controlled capacitors. These are important in PLL (phase-locked loop) and FLL (frequency-locked loop) circuits, allowing tuning circuits, such as those in television receivers, to lock quickly on to the frequency. They also enabled tunable oscillators in early discrete tuning of radios, where a cheap and stable, but fixed-frequency, crystal oscillator provided the reference frequency for a voltage-controlled oscillator. ; සෙනර් දියෝඩ : These can be made to conduct in reverse bias (backward), and are correctly termed reverse breakdown diodes. This effect, called Zener breakdown, occurs at a precisely defined voltage, allowing the diode to be used as a precision voltage reference. The term Zener diode is colloquially applied to several types of breakdown diodes, but strictly speaking Zener diodes have a breakdown voltage of below 5 volts, whilst avalanche diodes are used for breakdown voltages above that value. In practical voltage reference circuits, Zener and switching diodes are connected in series and opposite directions to balance the temperature coefficient response of the diodes to near-zero. Some devices labeled as high-voltage Zener diodes are actually avalanche diodes (see above). Two (equivalent) Zeners in series and in reverse order, in the same package, constitute a transient absorber (or Transorb, a registered trademark). Other uses for semiconductor diodes include the sensing of temperature, and computing analog [[ලඝු ගණක|logarithms]] (see Operational amplifier applications#Logarithmic output). == අංකනය හා කේතනය == There are a number of common, standard and manufacturer-driven numbering and coding schemes for diodes; the two most common being the EIA/JEDEC standard and the European Pro Electron standard: === EIA/JEDEC === The standardized 1N-series numbering ''EIA370'' system was introduced in the US by EIA/JEDEC (Joint Electron Device Engineering Council) about 1960. Most diodes have a 1-prefix designation (e.g., 1N4003). Among the most popular in this series were: 1N34A/1N270 (germanium signal), 1N914/1N4148 (silicon signal), 1N400x (silicon 1A power rectifier), and 1N580x (silicon 3A power rectifier).<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> === JIS === The JIS semiconductor designation system has all semiconductor diode designations starting with "1S". === Pro Electron === The European Pro Electron coding system for active components was introduced in 1966 and comprises two letters followed by the part code. The first letter represents the semiconductor material used for the component (A = germanium and B = silicon) and the second letter represents the general function of the part (for diodes, A = low-power/signal, B = variable capacitance, X = multiplier, Y = rectifier and Z = voltage reference); for example: * AA-series germanium low-power/signal diodes (e.g., AA119) * BA-series silicon low-power/signal diodes (e.g., BAT18 silicon RF switching diode) * BY-series silicon rectifier diodes (e.g., BY127 1250V, 1A rectifier diode) * BZ-series silicon Zener diodes (e.g., BZY88C4V7 4.7V Zener diode) Other common numbering / coding systems (generally manufacturer-driven) include: * GD-series germanium diodes (e.g., GD9) {{spaced ndash}}this is a very old coding system * OA-series germanium diodes (e.g., OA47) {{spaced ndash}}a coding sequence developed by Mullard, a UK company As well as these common codes, many manufacturers or organisations have their own systems too {{spaced ndash}}for example: * HP diode 1901-0044 = JEDEC 1N4148 * UK military diode CV448 = Mullard type OA81 = GEC type GEX23 == අශ්‍රිත උපාංගRelated devices == * Rectifier * [[ට්‍රාන්සිස්ටර|Transistor]] * Thyristor or silicon controlled rectifier (SCR) * [[ට්‍රයැක්|TRIAC]] * DIAC * Varistor In optics, an equivalent device for the diode but with laser light would be the Optical isolator, also known as an Optical Diode, that allows light to only pass in one direction. It uses a Faraday rotator as the main component. == භාවිතයන් == === විමූර්ජනය === [[ගොනුව:Simple_envelope_detector.svg|thumb|300x300පික්|සරල විමූර්ජන පරිපථයක්.]] The first use for the diode was the demodulation of [[විස්තාර මූර්ජනය|amplitude modulated]] (AM) radio broadcasts. The history of this discovery is treated in depth in the radio article. In summary, an AM signal consists of alternating positive and negative peaks of a radio carrier wave, whose [[විස්තාරය පිළිබඳ සංකල්ප|amplitude]] or envelope is proportional to the original audio signal. The diode (originally a crystal diode) rectifies the AM radio frequency signal, leaving only the positive peaks of the carrier wave. The audio is then extracted from the rectified carrier wave using a simple filter and fed into an audio amplifier or transducer, which generates sound waves. === ඍජුකරණය === [[ගොනුව:ACtoDCpowersupply.png|thumb|250x250පික්|ප්‍රත්‍යාවර්ත ධාරාවක් සරල ධාරාවක් බවට පරිවර්තනය කිරීම]] Rectifiers are constructed from diodes, where they are used to convert alternating current (AC) electricity into direct current (DC). Automotive alternators are a common example, where the diode, which rectifies the AC into DC, provides better performance than the commutator or earlier, dynamo. Similarly, diodes are also used in ''Cockcroft–Walton voltage multipliers'' to convert AC into higher DC voltages. === අධි විභව පාලනය === Diodes are frequently used to conduct damaging high voltages away from sensitive electronic devices. They are usually reverse-biased (non-conducting) under normal circumstances. When the voltage rises above the normal range, the diodes become forward-biased (conducting). For example, diodes are used in (stepper motor and H-bridge) motor controller and relay circuits to de-energize coils rapidly without the damaging voltage spikes that would otherwise occur. (A diode used in such an application is called a flyback diode). Many [[සංගෘහිත ඉලෙක්ට්‍රොනික පරිපථ|integrated circuits]] also incorporate diodes on the connection pins to prevent external voltages from damaging their sensitive [[ට්‍රාන්සිස්ටර|transistors]]. Specialized diodes are used to protect from over-voltages at higher power (see [[Diode#Types of semiconductor diode|Diode types]] above). === තාර්කික ද්වාර === Diodes can be combined with other components to construct AND and OR [[තාර්කික ද්වාර|logic gates]]. This is referred to as diode logic. === Ionizing radiation detectors === In addition to light, mentioned above, [[අර්ධ සන්නායක|semiconductor]] diodes are sensitive to more [[ශක්තිය (‍භෞතික විද්‍යාව)|energetic]] radiation. In [[ඉලෙක්ට්‍රොනික තාක්‍ෂණය|electronics]], cosmic rays and other sources of ionizing radiation cause noise pulses and single and multiple bit errors. This effect is sometimes exploited by particle detectors to detect radiation. A single particle of radiation, with thousands or millions of electron volts of energy, generates many charge carrier pairs, as its energy is deposited in the semiconductor material. If the depletion layer is large enough to catch the whole shower or to stop a heavy particle, a fairly accurate measurement of the particle's energy can be made, simply by measuring the charge conducted and without the complexity of a magnetic spectrometer, etc. These semiconductor radiation detectors need efficient and uniform charge collection and low leakage current. They are often cooled by liquid nitrogen. For longer-range (about a centimetre) particles, they need a very large depletion depth and large area. For short-range particles, they need any contact or un-depleted semiconductor on at least one surface to be very thin. The back-bias voltages are near breakdown (around a thousand volts per centimetre). Germanium and silicon are common materials. Some of these detectors sense position as well as energy. They have a finite life, especially when detecting heavy particles, because of radiation damage. Silicon and germanium are quite different in their ability to convert gamma rays to electron showers. Semiconductor detectors for high-energy particles are used in large numbers. Because of energy loss fluctuations, accurate measurement of the energy deposited is of less use. === උෂ්ණත්වය මැනීම === A diode can be used as a [[උෂ්ණත්වය|temperature]] measuring device, since the forward voltage drop across the diode depends on temperature, as in a silicon bandgap temperature sensor. From the Shockley ideal diode equation given above, it might ''appear'' that the voltage has a ''positive'' temperature coefficient (at a constant current), but usually the variation of the reverse saturation current term is more significant than the variation in the thermal voltage term. Most diodes therefore have a ''negative'' temperature coefficient, typically −2 mV/˚C for silicon diodes. The temperature coefficient is approximately constant for temperatures above about 20 kelvins. Some graphs are given for 1N400x series,<ref>[http://www.cliftonlaboratories.com/1n400x_diode_family_forward_voltage.htm 1N400x Diode Family Forward Voltage] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170211172842/http://www.cliftonlaboratories.com/1n400x_diode_family_forward_voltage.htm |date=2017-02-11 }}.</ref> and CY7 cryogenic temperature sensor.<ref>[http://www.omega.com/Temperature/pdf/CY7.pdf Cryogenic Temperature Sensors] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161206012326/http://www.omega.com/Temperature/pdf/CY7.pdf |date=2016-12-06 }}. omega.com</ref> === Current steering === Diodes will prevent currents in unintended directions. To supply power to an electrical circuit during a power failure, the circuit can draw current from a [[බැටරි|battery]]. An uninterruptible power supply may use diodes in this way to ensure that current is only drawn from the battery when necessary. Likewise, small boats typically have two circuits each with their own battery/batteries: one used for engine starting; one used for domestics. Normally, both are charged from a single alternator, and a heavy-duty split-charge diode is used to prevent the higher-charge battery (typically the engine battery) from discharging through the lower-charge battery when the alternator is not running. Diodes are also used in electronic musical keyboards. To reduce the amount of wiring needed in electronic musical keyboards, these instruments often use keyboard matrix circuits. The keyboard controller scans the rows and columns to determine which note the player has pressed. The problem with matrix circuits is that, when several notes are pressed at once, the current can flow backwards through the circuit and trigger "[[පරිගණක යතුරු පුවරුව|phantom keys]]" that cause "ghost" notes to play. To avoid triggering unwanted notes, most keyboard matrix circuits have diodes soldered with the switch under each key of the musical keyboard. The same principle is also used for the switch matrix in solid-state pinball machines. === Waveform Clipper === Diodes can be used to limit the positive or negative excursion of a signal to a prescribed voltage. === Clamper === [[ගොනුව:DiodeClamp.png|thumb|150x150පික්|This simple diode clamp will clamp the negative peaks of the incoming waveform to the common rail voltage]] A diode clamp circuit can take a periodic alternating current signal that oscillates between positive and negative values, and vertically displace it such that either the positive, or the negative peaks occur at a prescribed level. The clamper does not restrict the peak-to-peak excursion of the signal, it moves the whole signal up or down so as to place the peaks at the reference level. == Abbreviations == Diodes are usually referred to as ''D'' for diode on PCBs. Sometimes the abbreviation ''CR'' for ''crystal rectifier'' is used.<ref>{{Cite book|last=John Ambrose Fleming|author=John Ambrose Fleming|year=1919|title=The Principles of Electric Wave Telegraphy and Telephony|url=https://books.google.com/?id=xHNBAAAAIAAJ&pg=PA550|page=550|place=London|location=London|publisher=Longmans, Green}}</ref> == මේවාත් බලන්න == * Active rectification * Diode modelling * [[wiktionary:junction diode|Junction diode]] * Lambda diode * p–n junction * [[සුළු -සංඥා ආකෘතිය|Small-signal model]] == යොමුව == {{Reflist|30em}} == බාහිර යොමු == * [http://www.allaboutcircuits.com/vol_3/chpt_3/1.html Diodes and Rectifiers] – Chapter on All About Circuits * [http://www.powerguru.org/structure-and-functional-behavior-of-pin-diodes/ Structure and Functional Behavior of PIN Diodes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170827000619/http://www.powerguru.org/structure-and-functional-behavior-of-pin-diodes/ |date=2017-08-27 }} – PowerGuru ; Interactive and animations * [http://www-g.eng.cam.ac.uk/mmg/teaching/linearcircuits/diode.html Interactive Explanation of Semiconductor Diode], University of Cambridge * [http://www.ee.byu.edu/cleanroom/schottky_animation.phtml Schottky Diode Flash Tutorial Animation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090429130720/http://www.ee.byu.edu/cleanroom/schottky_animation.phtml |date=2009-04-29 }} ; Datasheets / Databooks * [[iarchive:NationalSemiconductorDiscreteDatabook1978|Discrete Databook (Historical 1978)]], National Semiconductor (now Texas Instruments) * [[iarchive:bitsavers_sgsdataBooDevices5ed_46325378|Discrete Databook (Historical 1982)]], SGS (now STMicroelectronics) * [[iarchive:bitsavers_fairchilddldDiscreteDataBook_35122751|Discrete Databook (Historical 1985)]], Fairchild 23sd92zpgn1kj3s7a2rg3nd8a990naw ප්‍රතිමා කාස්මි 0 74477 800215 540867 2026-09-25T06:56:31Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800215 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = ප්‍රතිමා කාස්මි | image = Pratima Kazmi.jpg | birth_date = {{birth date and age|1948|07|21|df=yes}} | birth_place = [[ඉන්දියාව]] | residence = [[මුම්බායි]], [[ඉන්දියාව]] | spouse = කන්නන් අරුණාචලම් | occupation = [[නිළිය]]ක | religion = | known = [[උත්තරන්]]හි ''සුමිත්‍රා දේවි/ආච්චි'' | yearsactive = 1997 – වර්තමානය | website = }} '''ප්‍රතිමා කාස්මි''' ([[හින්දි]]: प्रतिमा काज़मी, [[උර්දු]]: پرتما کاظمی‎) යනු බොලිවුඩ් චිත්‍රපට සහ හින්දි රූපවාහිනී කතාමාලාවල රංගනයේ යෙදෙන [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු]] රූපවාහිනී නිළියකි. ඇය වර්තමානයේ හින්දි චිත්‍රපට සහ නාට්‍යවල කටයුතු කළ ද ඇය සිය වෘත්තියට පිවිසුණේ 1997දී [[වාරිස් හුසේන්]] නම් ඉන්දියානු අධ්‍යක්ෂවරයා නිෂ්පාදනය කළ ''[[සික්ස්ත් හැපිනස්]]'' නම් ඉංග්‍රීසි චිත්‍රපටය තුළිනි. මෙහි ඇය 'ගණිකා නිවාස පාලිකාවකගේ' චරිතය නිරූපණය කළා ය.<ref>{{cite news|url=http://www.imdb.com/title/tt0127289/ |title=Sixth Happiness (1997) |publisher=IMDb|accessdate=2008-08-27}}</ref> ඇතැම් ධනාත්මක චරිත නිරූපණය කොට තිබුණ ද, ප්‍රතිමා වඩාත් ප්‍රකට වූයේ ඍණාත්මක සහ කුමන්ත්‍රණකාරී චරිත නිරූපණය නිසායි. එසේම ඇය ඇගේ දැඩි දෙබස් සහ රළු ස්වරය නිසා ද ප්‍රකට ය. 2004දී ඇගේ ''[[වේසා භි හෝතා හේ II කොටස]]'' චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් ප්‍රථම වරට ඇය [[ස්ටාර් ස්ක්‍රීන් අවෝඩ්ස්]] සිනමා උළෙලේ දී "ඍණාත්මක චරිතයක හොඳම නිරූපණය" සඳහා නිර්දේශ වූවා ය.<ref>{{cite news|url=http://www.imdb.com/Sections/Awards/Screen_Weekly_Awards/2004|title=Screen Weekly Awards: 2004|publisher=IMDb|date=2004-01-15|accessdate=2008-08-27|archive-date=2008-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20080929045927/http://www.imdb.com/Sections/Awards/Screen_Weekly_Awards/2004|url-status=dead}}</ref> ==නිර්මාණ දායකත්වය== ප්‍රතිමා කාස්මි පහත චිත්‍රපට සහ මාලා නාට්‍ය සඳහා සිය දායකත්වය ලබා දී ඇත: ===රූපවාහිනිය=== *''[[සාත් ෆෙරේ]]'': කලීකාගේ නැන්දණිය ලෙස *''[[උත්තරන්]]'': සුමිත්‍රා දේවි/ ආච්චි ලෙස (2008-2015) *''[[ජබ් ලව් හුවා]]'': රඝූගේ මිත්තණිය ලෙස *''[[කම්මාල්]]'': රාමා ලෙස *''[[ක්‍යා හාඩ්සා ක්‍යා හකීකත්]]'': භාරිනී ලෙස *''[[කේසර්]]'': අභිගේ මව ලෙස *''[[මාන් කී අවාස් ප්‍රතිග්‍යා]]'': ගුරුමාතාව ලෙස *''[[මෙරේ අන්ග්නේ මේන්]]'': බුවා දාදි ලෙස *''[[ඉෂ්ක් කා රන්ග් සෆේද්]]'': ඉන්ද්‍රාණි ලෙස *''[[සියා කේ රාම්]]'': කෛකේසි ලෙස *''[[හම්කෝ තුම්සේ හෝ ගයා හේ ප්‍යාර් ක්‍යා කරේන්]]'' *''[[කාල ටීකා]]'': මායි ලෙස ===චිත්‍රපට=== {{col-begin}} {{col-break}} *[[බාඩ්ලාපූර් (චිත්‍රපටය)|බාඩ්ලාපූර්]] (2015) *[[භෝපාල් මේල්]] (2010) *[[ඉෂ්ක් හෝ ගයා මාමු]] (2008) *[[බුද්ධා මාර් ගයා]] (2007) *[[අන්ඩ‍ර්ට්‍රයල්]] (2007) *[[නෝ එන්ට්‍රි]] (2005) *[[ෆිල්ම් ස්ටාර් (චිත්‍රපටය)|ෆිල්ම් ස්ටාර්]] (2005) *[[සුඛ්]] (2005) *[[බන්ටි ඕර් බබ්ලි]] (2005) *[[එලිෆන්ට් බෝයි (2005 චිත්‍රපටය)|එලිෆන්ට් බෝයි]] (2005) *[[මුම්බායි එක්ස්ප්‍රස්]] (2005) *[[සෙහාර්]] (2005) *[[බ්ලැක් ෆ්‍රයිඩේ (2004 චිත්‍රපටය)|බ්ලැක් ෆ්‍රයිඩේ]] (2004) *[[ජාගෝ (2004 චිත්‍රපටය)|ජාගෝ]] (2004) *[[ඒක් හසිනා ති (චිත්‍රපටය)|ඒක් හසිනා ති]] (2004) {{col-break}} *[[වේසා භි හෝතා හේ II කොටස]] (2003) *[[මාර්කට් (2003 චිත්‍රපටය)|මාර්කට්]] (2003) *[[යේ දිල්]] (2003) *[[පින්ජර් (චිත්‍රපටය)|පින්ජර්]] (2003) *[[රාස් (2002 චිත්‍රපටය)|රාස්]] (2002) *[[ගාඩර්: ඒක් ප්‍රේම් කථා]] (2001) *[[දිල් පේ මත් ලේ යාර්!!]] (2000) *[[ෆයිසා]] (2000) *[[ෂූල්]] (1999) *[[ගෝඩ්මදර් (චිත්‍රපටය)|ගෝඩ්මදර්]] (1999) *[[සච් අ ලෝන්ග් ජර්නි (චිත්‍රපටය)|සච් අ ලෝන්ග් ජර්නි]] (1998) *[[දුෂ්මන් (1998 චිත්‍රපටය)|දුෂ්මන්]] (1998) *[[සික්ස්ත් හැපිනස්]] (1997) {{col-end}} ==ආශ්‍රේයයන්== <references/> ==බාහිර සබැඳි== *{{IMDb name|0443699}} *[http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/filmography/10137/index.html BollywoodHungama.comහි නිල අඩවිය] [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[Category:ඉන්දියානු සෝප් ඔපෙරා නිළියෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු නිළියෝ]] [[Category:1948 උපත්]] {{India-tv-actor-stub}} l9ydml191hmeb9eesnvg6o2l0usso5k නයන්තාරා 0 74528 800201 794653 2026-09-25T06:05:44Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 17 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800201 wikitext text/x-wiki {{about|ඉන්දියානු චිත්‍රපට නිළියක|ඉන්දියානු ලේඛිකාව|නයන්තාරා සේගාල්|පැළෑටිය|Vinca rosea}} {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = නයන්තාරා | image = Nayanthara at Filmfare Awards.jpg | caption = නයන්තාරා 2014 වසරේ පැවැත්වුණු [[ෆිල්ම් ෆෙයාර් සම්මාන]] උළෙලේ දී | birth_name = ඩයනා මරියම් කුරියන් | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1984|11|18}}<ref>[http://www.rediff.com/movies/report/slide-show-1-birthday-special-nayantara-turns-28/20121119.htm Sri Birthday Special: Nayanthara Turns 28]. Rediff.com (19 November 2012). Retrieved 2012-04-10.</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/gallery/happy-birthday-nayantara/1/10523.html Happy birthday Nayantara]. indiatoday.com (5 December 2008). Retrieved 2012-04-10.</ref><ref>[http://www.rediff.com/movies/report/birthday-special-nayantaras-fashiobale-screen-avatars/20141118.htm Birthday Special Nayantara] rediff.com (18 November 2014)</ref> | birth_place = [[බෙංගලුරු]], [[කර්ණාටක]], ඉන්දියාව<!-- PLEASE, DON'T CHANGE THIS AGAIN! SEE THE LINK!! --><ref name="indiatimes1">{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Nayanthara-in-Sandalwood-now/articleshow/5452870.cms |work=The Times of India | title=Nayanthara in Sandalwood now | date=17 January 2010}}</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/chat-transcript-of-nayanthara-news-others-kkfusdhhaja.html Chat Transcript of Nayanthara]. Sify.com (10 March 2008). Retrieved 2012-04-10.</ref> | occupation = {{hlist|නිළියක්|නිරූපිකාවක්}} | nationality = ඉන්දියානු | yearsactive = 2003–වර්තමානය | awards = [[කලෛමාමණි]]<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/70-artists-get-kalaimamani-awards/article362528.ece|title=70 artists get Kalaimamamani awards|publisher=[[The Hindu]]|date=25 February 2009|accessdate=6 April 2015}}</ref> }} '''ඩයනා මරියම් කුරියන්''' (උපත 1984 නොවැම්බර් 18) හෙවත් වඩාත් ප්‍රකටව '''නයන්තාරා''' යන වේදිකා නාමයෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු ඉන්දියානු චිත්‍රපටවල පෙනී සිටින ඉන්දියානු නිළියකි.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Malayalis-should-be-proud-of-Nayanthara/articleshow/49970330.cms|title=‘Malayalis should be proud of Nayanthara’|publisher=TOI|date=29 November 2015|accessdate=22 March 2016}}</ref>දැනට වැඩිම වැටුපක් ලබන දකුණු ඉන්දිය නිළිය මැය වේ. නයන්තාරා රංගන වෘත්තියට පිවිසුණේ 2003 [[කේරළයේ සිනමාව|මලයාලම් චිත්‍රපටයක්]] වූ ''[[මනස්සිනක්කරේ]]'' තුළින් ජයරාම් සමග රංගනයේ යෙදෙමිනි. ඇය දෙමළ සිනමාවට පිවිසියේ ''[[අයියා (2005 දෙමළ චිත්‍රපටය)|අයියා]]'' (2005) චිත්‍රපටය තුළින් වන අතර තෙලිඟු සිනමාවට පිවිසියේ ''[[ලක්ෂ්මි (2006 චිත්‍රපටය)|ලක්ෂ්මි]]'' (2006) චිත්‍රපටය තුළිනි. මෙම චිත්‍රපට ද්විත්වයම සාර්ථක විය. අනතුරුව ඇය ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' (2005), ''[[ඩුබායි සීනු]]'' (2007), ''[[තුලසි (චිත්‍රපටය)|තුලසි]]'' (2007), ''[[බිල්ලා (2007 චිත්‍රපටය)|බිල්ලා]]'' (2007), ''[[යාරඩි නී මොහිනී]]'' (2008), ''[[ආදවන්]]'' (2009), ''[[අදූර්ස්]]'' (2010), ''[[සිංහා (චිත්‍රපටය)|සිංහා]]'' (2010), ''[[බොස් එංගිරා භාස්කරන්]]'' (2010), ''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' (2011), ''[[රාජ රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' (2013), ''[[ආරම්බම්]]'' (2013), ''[[තනි ඔරුවන්]]'' (2015), ''[[මායා (2015 දෙමළ චිත්‍රපටය)|මායා]]'' (2015), ''[[නානුම් රෞඩි දාන්]]'' (2015), ''[[බාබු බංගාරම්]]'' (2016) සහ ''[[ඉරු මුගන්]]'' (2016 වැනි ආර්ථික වශයෙන් සාර්ථක දෙමළ හා තෙලිඟු චිත්‍රපට ගණනාවකට දායක වූයේ [[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]]ගෙන් පසු දකුණු ඉන්දියාවේ වැඩිම ආදායමක් ලබන නිළිය බවට පත්වෙමිනි. 2010දී ඇය සිය [[කන්නඩ]] චිත්‍රපට ආගමනය සනිටුහන් කළේ කන්නඩ-තෙලිඟු දිවීභාෂා චිත්‍රපටයක් වන ''[[සුපර් (2010 ඉන්දියානු චිත්‍රපටය)|සුපර්]]'' තුළිනි.<ref name="filmibeat.com">{{cite web|url=http://www.filmibeat.com/kannada/news/2011/upendra-super-remake-rights-demand-190111-aid0062.html|title=Upendra's Super remake rights in great demand|date=19 January 2011|publisher=|accessdate=16 August 2016}}</ref> මෙය මෙතෙක් ඇගේ එකම කන්නඩ චිත්‍රපටය වේ. ''ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්'' චිත්‍රපටයේ (2011) [[සීතා]] ලෙස ඇගේ රංගනය නිසා ඇයට [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය – තෙලිඟු|හොඳම තෙලිඟු නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] සහ [[හොඳම නිළිය සඳහා නන්දි සම්මානය]] හිමි විය. ''රාජා රාණි'' (2013) සහ ''[[නානුම් රෞඩි දාන්]]'' (2015) චිත්‍රපට සඳහා ඇයට [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය – දෙමළ|හොඳම දෙමළ නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] හිමි විය. ''කෝචි ටයිම්ස්'' පුවත්පත විසින් ඇයව "2014 වර්ෂයේ වඩාත් ප්‍රියමනාප නිළියන් 15 දෙනාගේ ලැයිස්තුව"ට ඇතුළත් කරන ලදී.<ref>{{cite news | url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Kochi-Times-15-Most-Desirable-Women-in-2014/articleshow/46944844.cms | title=Kochi Times 15 Most Desirable Women in 2014 | date=17 April 2015 | agency=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]] | accessdate=2 June 2015 | author=TNN}}</ref> ''පුතිය නියාමම්'' (2016) චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇය 2017දී [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය – මලයාලම්|හොඳම මලයාලම් නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] හිමි කරගත්තේ ඇගේ මව්භාෂාවෙන් ලද ප්‍රථම ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය ලෙසයි. රාජා රාණි චිත්‍රපටයට හා දෙමළ සිනමාවේ අග්‍රගණ්‍ය නිළියක් ලෙස ඇය තමිල්නාඩු රජයේ සම්මානය හිමිකර ගත්තාය. [[Forbes India Celebrity 100]] (2018) ලැයිස්තුවට ඇතුළත් වූ පළමු දකුණු ඉන්දීය නිළිය වූයේ ඇයයි. ඒ ඇයගේ ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 15.17ක් ඉපැයීම වෙනුවෙනි. <h2> මුල්කාලීන දිවිය </h2> කේරළයේ තිරුවල්ලහී කොඩියට්ටු වංශයෙන් පැවත එන මලයාලි කතෝලික <ref> http://malayalam.filmibeat.com/features/birth-day-special-unknown-facts-about-nayanthara-025918.html </ref> දෙමව්පියන් වන කුරියන් කොඩියට්ටුට හා ඔමානා කුරියන්ට දාව ඉන්දියාවේ කර්නාටක ප්‍රාන්තයේ බැංගලෝරුහී දී නයන්තාරා උපත ලැබුවා ය. ඇයට වඩා අවුරුදු 9ක් වැඩිමල් ඇගේ සහෝදරයා වන ලේනු කුරියන් එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යයේ ජීවත් වෙයි. නයන්තාරාගේ පියා ගුවන් හමුදා නිලධාරියෙකු වු බැවින් නයන්තාරාට අධ්‍යාපනය ලබන්නට සිදු වූයේ උතුරු ඉන්දියාවෙයි. <ref>http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13682609&cid=2408</ref>ඇය ගුජරාටයේ ජම්නගර්හී දී හා දිල්ලියේදී මූලික පාසල් අධ්‍යාපනය ලැබුවා ය. පසුව තිරුවල්ලහී <ref>http://www.telegraphindia.com/1060514/asp/look/story_6217361.asp </ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/interview/6240.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226111939/https://www.indiaglitz.com/tamil }}</ref> Balikamadom Girls Higher Secondary Schoolහී දී ද්විතීයික අධ්‍යාපනය හදාරා තිරුවල්ලහී Marthoma Collegeහී දී ඉංග්‍රීසි සාහිත්‍යය පිළිබඳ උපාධිය අවසන් කළා ය. <ref> http://specials.rediff.com/movies/2005/jan/13south6.htm </ref> <h2> වෘත්තීය </h2> {{Main|නයන්තාරා චිත්‍රපට නාමාවලිය}} '''මලයාලම් සිනමාවට ආගමනය (2003 - 2004)''' උපාධිය හදාරමින් සිටින අතරතුර දී ඇය අර්ධ කාලීන රැකියාවක් වශයෙන් නිරූපිකාවක් ලෙස ද කටයුතු කළා ය. ඇයගේ යම් නිරූපනය කිරීම් දැකීමෙන් පසු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂවරයෙක් වන සත්‍යන් අන්තික්කඩ් ඇයව ඔහුගේ චිත්‍රපටයක් වන "[[මනසින්නක්කරේ]]" (2003) චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිතය සඳහා තෝරා ගත්තේ ය. ඒ ඇයගේ සිනමා ආගමනයයි. එම චිත්‍රපටය සඳහා ඇය රංගනයෙන් දායක වූවත් ඇය රංගන කෙරෙහි ඇල්මක් නොදක්වන බවද,<ref> http://specials.rediff.com/movies/2005/jan/13south5.htm </ref> එම චිත්‍රපටයෙන් ම ඇය රඟපෑම නවතන බව කීවද, එම චිත්‍රපටය ඉහළ ආදයම් ලැබූ චිත්‍රපටයක් බවට පත්වූ බැවින් ඇය චිත්‍රපටයන් රඟපෑමට භාර ගැනීම ආරම්භ කළා ය. 2004 වසරේ තිරගත වූ ශාජි කෛලාස්ගේ "[[නාට්ටුරාජාවු]]" චිත්‍රපටයට සහ ෆාzසිල්ගේ Psychological thriller චිත්‍රපටයක් වන "[[විශ්මයතුම්බදු]]" චිත්‍රපටයට<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/vismayathumbathu-review-malayalam-13451688.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2015-01-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150107045452/http://www.sify.com/movies/vismayathumbathu-review-malayalam-13451688.html}}</ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/7049.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2012-07-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120718125355/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/review/7049.html }}</ref> ද ඇය රංගනයෙන් දායක වූවා ය. එම චිත්‍රපටයේ ඇගේ රංගනය විචාරකයන්ගේ පැසසුමට ද ලක් විය. එමෙන් ම "[[තස්කර වීරන්]]" සහ "[[රප්පකල්]]" චිත්‍රපටවලට ද රංගනයෙන් දායක් වූවා ය. '''දමිළ හා තෙළිඟු සිනමාවට ආගමනය (2005 -2007)''' 2005 වර්ෂයේ දී [[දමිළ සිනමාව]]<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/nayantara-is-the-new-flavour-of-kollywood-news-tamil-kkfvDojbjgf.html?ref=false |access-date=2019-06-10 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924185838/http://www.sify.com/movies/nayantara-is-the-new-flavour-of-kollywood-news-tamil-kkfvDojbjgf.html?ref=false}}</ref> වෙත පියමන් කළ ඇය තම කුළුඳුල් චිත්‍රපටිය ලෙස තෝරාගත්තේ [[සරත් කුමාර්]]ගේ චිත්‍රපටියක් වන "[[අයියා]]" චිත්‍රපටියයි.<ref>http://www.behindwoods.com/features/Reviews/reviews1/ayya_review.html </ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.nowrunning.com/movie/1973/tamil/ayya/393/review.htm |access-date=2019-06-10 |archive-date=2014-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111211044/http://www.nowrunning.com/movie/1973/tamil/ayya/393/review.htm }}</ref> එහි අධ්‍යක්ෂක [[හරී]]ය. මෙම චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් අතරතුර ඇයට [[ප්‍රහසන]] [[සංත්‍රාස]] චිත්‍රපටයක් වන "[[චන්ද්‍රමුඛී]]"<ref>http://specials.rediff.com/movies/2005/jan/13south1.htm </ref> හී රඟපෑමට අවස්ථාව හිමි වේ. ඇයව එම චිත්‍රපටය සඳහා නිර්දේශ කරන ලද්දේ චන්ද්‍රමුඛී චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂවරයාගේ බිරිඳයි.<ref>http://specials.rediff.com/movies/2006/oct/12slid3.htm </ref> ඒ ඇය මනසින්නක්කරේ චිත්‍රපටය තුළින් දුටු නයන්තාරාගෙ රංගන කුසලතාවය හේතුවෙනි. චන්ද්‍රමුඛී චිත්‍රපටය පුරා දින 800ක් ඔස්සේ සිනමාහල්වල තිරගත කරන ලදි.<ref>http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/june-07-02/11-06-07-rajini.html </ref> අනතුරුව ඇය [[ඒ.ආර්.මුරුගදාස්]]ගේ "[[ගජිනි]]" චිත්‍රපටයේ සහය නිළිය ලෙස රඟපෑවා ය. අනතුරුව ඇය අධ්‍යක්ෂක [[පෙරරාසු]]ගේ "[[සිවකාසි]]" චිත්‍රපටයේ ගීතයකට පමණක් නර්තනයෙන් දායක වූවා ය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/nayan-s-item-number-news-tamil-kkfv12ejggg.html?ref=false |access-date=2019-06-10 |archive-date=2015-08-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150806012225/http://www.sify.com/movies/nayan-s-item-number-news-tamil-kkfv12ejggg.html?ref=false}}</ref> 2006 වසරේ නයන්තාරාගේ පළමුවෙන්ම තිරගත වූ චිත්‍රපටය වූයේ "[[කල්වනින් කාදලී]]" චිත්‍රපටයයි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7547.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2012-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120607014420/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7547.html }}</ref> අනතුරුව ඇය තෙළිඟු සිනමාවට පා තැබුවා ය. ඒ "[[ලක්ෂ්මි (2006 චිත්‍රපටය)|ලක්ෂ්මි ]]" චිත්‍රපටයෙනි. ඉන්පසුව ඇය රඟපෑ "[[බෝස්, අයි ලව් යූ]]" නම් තෙළිඟු චිත්‍රපටය තිරගත විය. අනතුරුව සමකාලීන ලෙස දීපවාලි සමයේ "[[වල්ලවන්]]"<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/vallavan-review-tamil-14317167.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2013-07-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130704155845/http://www.sify.com/movies/vallavan-review-tamil-14317167.html}}</ref>, "[[තලෛමගන්]]"<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/thalaimagan-review-tamil-14319175.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2014-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130140320/http://www.sify.com/movies/thalaimagan-review-tamil-14319175.html}}</ref> සහ "[[ඊ]]"<ref>http://www.rediff.com/movies/2006/oct/23e.htm </ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7785.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2012-02-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120203160312/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7785.html }}</ref> යන චිත්‍රපට තුනම තිරගත විය. චිත්‍රපට තුන, තුන් ආකාරයකට විචාරකයන්ගේ පැසසුමට ලක් විය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/e-review-tamil-14315542.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2014-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130124745/http://www.sify.com/movies/e-review-tamil-14315542.html}}</ref> වල්ලවන් තුළ ඇය තමන්ට වඩා බාල තරුණයෙකුට පෙම්බැඳීන විශ්ව විද්‍යාල ආචාර්‍යවරියකගේ චරිතය හෙබවිය. ඊ චිත්‍රපටය තුළ ඇයගේ චරිතය වූයේ සමාජ ශාලාවක නර්තනයේ යෙදී ජීවත් වන තරුණියකගේ චරිතයකි. තලෛමගන් තුළ ඇය වාර්තාකාරිනියකගේ චරිතය රඟපෑවා ය. <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.nowrunning.com/movie/2804/tamil/thalaimagan/919/review.htm |access-date=2019-06-10 |archive-date=2013-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206194455/http://www.nowrunning.com/movie/2804/tamil/thalaimagan/919/review.htm }}</ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102700030200.htm |access-date=2019-06-10 |archive-date=2006-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20061109024535/http://www.hindu.com/fr/2006/10/27/stories/2006102700030200.htm }}</ref> '''ජනතා පිළිගැනීම සහ පුළුල් සාර්ථකත්වය (2007 - 2011)''' [[විශ්නුවර්ධන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද "[[බිල්ලා]]"<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.nowrunning.com/movie/4506/tamil/billa/1436/review.htm |access-date=2019-06-10 |archive-date=2012-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120226005332/http://www.nowrunning.com/movie/4506/tamil/billa/1436/review.htm }}</ref> (2007) චිත්‍රපටය තුළින් නයන්තාරා නැවතත් ජනතා ආකර්ෂණය ලබා ගත්තා ය. මෙම චිත්‍රපටය 1980දී තිරගත වූ බිල්ලා නම් චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිනිර්මාණයක් වන අතර එය මුදල් ඉපැයීම අතින් අතිසාර්ථක විය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://sify.com/movies/billa-hits-a-century-news-tamil-kkftJhhddhe.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2010-10-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101028103014/http://sify.com/movies/billa-hits-a-century-news-tamil-kkftJhhddhe.html}}</ref> මෙහි නයන්තාරාගේ සාෂා චරිතයට විචාරකයන්ගේ ඉහළ ප්‍රතිචාර හිමි විය. මේ චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් ඇයට [[විජෙයි සම්මාන උළෙල]]හී දී [[ප්‍රියතම නිළිය]]ට හිමි සම්මානය ද හිමි විය. 2008 වසරේ දී නයන්තාරා රඟපෑ චිත්‍රපට පහක් තිරගත වූ අතර එයින් හතරක් ම දමිළ චිත්‍රපට විය. එයින් ප්‍රථමයෙන් තිරගත වූයේ "[[යාරඩී නී මෝහිනී]]" නම් චිත්‍රපටයයි.<ref>http://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-1/yaaradi-nee-mohini-review.html </ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/yaaradi-nee-mohini-review-tamil-14638571.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2013-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130823094342/http://www.sify.com/movies/yaaradi-nee-mohini-review-tamil-14638571.html}}</ref> ඇය නැවත වරක් [[විජෙයි සම්මාන උළෙල]]හී දී [[ප්‍රියතම නිළිය]]ට හිමි සම්මානය<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/47587.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2009-06-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090618072752/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/47587.html }}</ref> මේ චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් හිමි කරගත් අතර [[56වන දකුණු ඉන්දීය ෆිල්ම් ෆෙයාර් සම්මාන උළෙල]]හී දී [[හොඳම නිළිය]] සම්මානයට ද නිර්දේශ වූවා ය. එම වසරේ තිරගත වූ ඇයගේ අනෙක් චිත්‍රපට වන්නේ "[[කුසෙලාන්]]" (මෙම චිත්‍රපටය "[[කතනයකුඩු]]" නමින් තෙළිඟු බසින් ද තිරගත විය), "[[සත්‍යම්]]" (මෙම චිත්‍රපටය "[[සෙලියුට්]]" නමින් තෙළිඟු බසින් ද තිරගත විය) සහ "[[ඒගන්]]" යන චිත්‍රපට තුනයි. කුසෙලාන් චිත්‍රපටයට ඇය දායක වූයේ [[ආරාධිත රඟපෑම]]ක් ලෙස ඇයගේ නමින්ම ය. 2009 වසරේ දී ඇය රංගනයෙන් දායක වූ "[[විල්ලු (2009 චිත්‍රපටය)]] ", "[[අන්ජනේයුලු]]" සහ"[[ආදවන්]]" යන චිත්‍රපට තිරගත විය. 2010 වසරේ දී ඇය ප්‍රධන නිළිය වශයෙන් රඟපෑ භාෂා 4ක චිත්‍රපට පහක් ම ආදායම අතින් අතිසාර්ථක විය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-20/news-interviews/28222815_1_films-southern-languages-boss-engira-baskaran |access-date=2019-06-10 |archive-date=2012-11-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104062227/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-12-20/news-interviews/28222815_1_films-southern-languages-boss-engira-baskaran }}</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/people-now-trust-my-abilities-nayanthara-news-tamil-kmikivhgjhj.html?scategory=tamil |access-date=2019-06-10 |archive-date=2011-07-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110727025526/http://www.sify.com/movies/people-now-trust-my-abilities-nayanthara-news-tamil-kmikivhgjhj.html?scategory=tamil}}</ref> ඒවා නම් "[[අධූර්ස්]]" (තෙළිඟු), "[[බොඩිගාර්ඩ්]]" (මලයාලම්), "[[සිම්හා]]" (තෙළිඟු), "[[බෝස් එන්ගිර බාස්කරන්]]" (දමිළ) සහ "[[සුපර්]]" (කන්නඩ/තෙළිඟු) යන චිත්‍රපටයි. ඇය බොඩිගාර්ඩ් හී රංගනය වෙනුවෙන් [[ඒශියානෙට් සම්මාන උළෙල]]හී දී [[හොඳම නිළිය]]ට හිමි සම්මානය දිනා ගත්තා ය. ඇයගේ සිම්හා චිත්‍රපටය එම වසරේ ඉහළ ආදායම් ලාභී චිත්‍රපට අතරට එක් වූ අතර, බෝස් එන්ගිර බාස්කරන් චිත්‍රපටයට ද සුබවාදී ප්‍රතිචාර හිමි වූ අතර ආදායම් අතින් ද සාර්ථක විය.<ref>http://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/boss-engira-baskaran-movie-review.html </ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/boss-engira-bhaskaran-review-tamil-14956349.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2013-12-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131225234542/http://www.sify.com/movies/boss-engira-bhaskaran-review-tamil-14956349.html}}</ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/11695.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2011-09-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110907030632/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/11695.html }}</ref> ඇයගේ කන්නඩ සිනමා ආගමනය [[උපේන්ද්‍රා]]ගේ සුපර් චිත්‍රපටය තුළින් සිදු වූ අතර එහි ඇගේ රංගනයට විචාරකයන්ගේ හොඳ ප්‍රතිචාර හිමි විය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/super-a-revolutionary-concept-review-kannada-14959267.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2014-01-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140130130253/http://www.sify.com/movies/super-a-revolutionary-concept-review-kannada-14959267.html}}</ref><ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/kannada/movie-reviews/Super/movie-review/7042116.cms </ref> ඇයගේ එම චිත්‍රපට තුන වෙනුවෙන් ඇයව ෆිල්ම් ෆෙයාර් සම්මාන උළෙලේ හොඳම නිළිය සම්මාන සඳහා ද නිර්දේශ විය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/67255.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2011-06-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110603091403/http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/67255.html }}</ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/67252.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604053400/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/67252.html }}</ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/67258.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2011-06-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110604004613/http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/67258.html }}</ref> එමෙන්ම විචාරකයන්ගේ ප්‍රශංසාත්මක ප්‍රතිචාර හිමි වූ [[ශ්‍යාමප්‍රසාද්]]ගේ "[[ඉලෙක්ට්‍රා]]" චිත්‍රපටය සඳහා ද ඇය රංගනයෙන් දායක විය. එම චිත්‍රපටය සඳහා හිමි වූ විචාරකයන්ගේ ප්‍රශංසාත්මක ප්‍රතිචාරවල වටිනාකම තවත් වැඩි වූයේ එය [[ඉන්දියානු අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙල (International Film Festival of India)]]හී දී ප්‍රදර්ශනය වීමෙනි.<ref>http://www.pib.nic.in/newsite/PrintRelease.aspx?relid=67541 </ref> එමෙන් ම මෙම චිත්‍රපටය [[ඩුබායි අන්තර්ජාතික සිනමා උළෙල (Dubai International Film Festival)]]හී දී ද ප්‍රදර්ශනය කරන ලදි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/dubai-premiere-for-manisha-koirala-s-elektra-2010-11-14-1.317224 |access-date=2019-06-10 |archive-date=2010-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101119051701/http://www.emirates247.com/entertainment/films-music/dubai-premiere-for-manisha-koirala-s-elektra-2010-11-14-1.317224 }}</ref> ඇය [[සීතා]]ගේ චරිතය රඟ දක්වමින් රංගනයෙන් දායක වූ [[බාබූ]]ගේ "[[ශ්‍රී රාම් රාජ්‍යම්]]" චිත්‍රපටය 2011 වසරේ ඇය විසින් රඟ පෑ එකම චිත්‍රපටය විය. එම චිත්‍රපටය සඳහා ද නයන්තාරාට විචාරකයන්ගේ ප්‍රශංසාත්මක ප්‍රතිචාර හිමි විය.<ref>http://www.rediff.com/movies/review/review-sri-ramarajyam/20111117.htm </ref> <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/sri-ramarajyam-review-review-telugu-14983681.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2013-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131201051940/http://www.sify.com/movies/sri-ramarajyam-review-review-telugu-14983681.html}}</ref> ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම් සඳහා ඇයට [[නාන්දි සම්මාන උළෙල]]හී දී හොඳම නිළියට හිමි සම්මානය ද, ෆිල්ම් එයාර් සම්මාන උළෙලේ දී [[හොඳම තෙළිඟු නිළිය]]ට හිමි සම්මනය ද හිමි විය. ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම් චිත්‍රපටය ඇයට වඩා වැදගත් වන්නේ එය මෙතෙක් ඇයට වැඩිම සම්මාන ප්‍රමාණයක් ගෙන දුන් චිත්‍රපටය නිසා ය.<ref>https://web.archive.org/web/20120711232630/http://www.ifilmish.com/sita-devotes-her-award-to-rama/ </ref> මෙම චිත්‍රපටය සමග ඇය යම් කාලයක් සිනමාවෙන් ඈත් වී සිටියා ය. ඒ ඇයගේ විවාහය සම්න්ධ ව සිදු වූ ගැටළු නිසා ය. '''නැවත පැමිණීම සහ සිනමාව තුළ ඇයගේ තත්ත්වය (2012 - වර්තමානය)''' නයන්තාරාගේ නැවත ආගමනය<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/nayanthara-is-back-with-a-bang-news-tamil-md2nCsiiedb.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2012-03-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329024207/http://www.sify.com/movies/nayanthara-is-back-with-a-bang-news-tamil-md2nCsiiedb.html}}</ref> සිදු වූයේ මාස 11ට පසුව [[ක්‍රිෂ්]]ගේ "[[ක්‍රිෂ්නම් වන්දේ ජගද්ගුරුම්]]" (2012) නම් චිත්‍රපටය ඔස්සේ ය. එහි ඇය පත්‍රකලාවේදිනියකගේ චරිතයක් රඟපෑවා ය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/krishnam-vande-jagadgurum-review-review-telugu-15014177.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2013-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131030104443/http://www.sify.com/movies/krishnam-vande-jagadgurum-review-review-telugu-15014177.html}}</ref> 2013 වසරේ ඇය [[අට්ලී]]ගේ "[[රාජා රාණි]]" චිත්‍රපටයට රංගනයෙන් දායක වූ අතර ඒ සඳහා ඇයට ෆිල්ම් ෆෙයාර් හා විජෙයි සම්මාන උළෙලහී දී හොඳම නිළියට හිමි සම්මාන හිමි විය. 2013 වසරේ තිරගත වූ විශ්නුවර්ධන්ගේ "[[ආරම්භම්]]" චිත්‍රපටයේ<ref>http://www.rediff.com/movies/review/review-aarambam-is-a-delight-for-ajith-fans-south/20131101.htm </ref> හා රාජා රාණි චිත්‍රපටයේ නයන්තාරාගේ රංගනය පිළිබඳ ව විචාරකයන්ගේ ප්‍රශංසාත්මක ප්‍රතිචාර<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/raja-rani-review-tamil-pcmbbzfhhhfii.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2017-08-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170830202014/http://www.sify.com/movies/raja-rani-review-tamil-pcmbbzfhhhfii.html}}</ref> <ref>http://www.behindwoods.com/tamil-movies/raja-rani/raja-rani-review.html </ref> ලැබිණි. මෙම චිත්‍රපට දෙක ම වාණිජ වශයෙන් අති සාර්ථක වූ අතර 2013 වසරේ ඉහළ ආදායම් ලාභී දමිළ චිත්‍රපට අතරට ද එක් විය. ප්‍රධාන නිළියක් ලෙස නැගී ආ නයන්තාරා, දකුණු ඉන්දීය සිනමාවේ දුර්ලභ ව පැවති චිත්‍රපට ගණයක් වන කාන්තා-කේන්ද්‍රිත චිත්‍රපට දෙසට යොමු වූවා ය. ඒ හින්දි චිත්‍රපටයක් වූ "[[කහානී]]" චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිනිර්මාණයක් ලෙස ගොඩනැගුණු [[ශේඛර් කම්මුලා]]ගේ ද්වීභාෂික චිත්‍රපටය වූ "[[අනාමිකා]]"හී තම නැති වූ ස්වාමිපුරුෂයා සොයා [[හයිද්‍රාබාද්]] වෙත පැමිණෙන තරුණියකගේ චරිතයට පණ පොවමිනි. ඇයගේ මීළඟ කාන්තා-කේන්ද්‍රිත සංත්‍රාස චිත්‍රපටය වන "[[මායා (2015 දෙමළ චිත්‍රපටය) | මායා]]" චිත්‍රපටය ද ආදායම් අතින් සාර්ථක විය. මෙම චිත්‍රපට දෙක ද විචාරකයන්ගේ ප්‍රශංසාවට ලක් විය.<ref>http://www.sify.com/movies/nee-enge-en-anbe-review-tamil-pcmbpjffafgjb.html </ref> <ref>http://www.rediff.com/movies/report/review-nee-enge-en-anbe-is-no-kahaani/20140502.htm </ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/maya-review-tamil-pjrrVfaahbigf.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2015-09-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150919035522/http://www.sify.com/movies/maya-review-Tamil-pjrrVfaahbigf.html}}</ref> නැවතත් නයන්තාරා ක්‍රියාදාම හා ප්‍රහසන චිත්‍රපට දෙසට හැරුණා ය. ඒ 2015 වසරේ තිරගත වූ "[[බාස්කර් ද රාස්කල්]]" හා "[[තනි ඔරුවන්]]" චිත්‍රපටවලට රංගනයෙන් දායක වෙමිනි. ඉක්බිතිව ඇය [[විග්නේෂ් ශිවන්]]ගේ කළු ප්‍රහසන චිත්‍රපටය වන "[[නානුම් රෞඩි දාන්]]" චිත්‍රපටයට රංගනයෙන් දායක වූවා ය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/naanum-rowdy-dhaan-review--pkvrJajfiggeg.html |access-date=2019-06-10 |archive-date=2015-10-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151021232744/http://www.sify.com/movies/naanum-rowdy-dhaan-review--pkvrJajfiggeg.html}}</ref> ඒ බිහිරි තරුණියකගේ චරිතයක් රඟ දක්වමිනි. එම චිත්‍රපටයේ රංගනය ඇයට ඇයගේ දෙවන ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම දමිළ නිළියට හිමි සම්මානය ගෙන දීමට සමත් විය.<ref>http://www.indiaglitz.com/lady-superstar-nayanthara-three-consecutive-hits-thani-oruvan-maya-naanum-rowdy-dhaan-tamil-news-145225.html{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <ref>http://www.indiaglitz.com/actress-nayanthara-birthday-special-article-tamil-news-146997.html{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2016 වසරේ දී ඇය "[[පුදිය නියාමම්]]" නම් මලයාලම් චිත්‍රපටයට රංගනයෙන් දායක වූවා ය.<ref>http://www.ibtimes.co.in/puthiya-niyamam-review-nayantara-mammootty-starrer-urges-women-speak-out-against-social-evils-666854 </ref> එම චිත්‍රපටය සඳහා ඇයට ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම මලයාලම් නිළියට හිමි සම්මානය ලැබුණු අතර එය ඇයගේ මලයාලම් චිත්‍රපටයකට හිමි වූ පළමු සම්මානයයි. අනතුරුව ඇය "[[තිරුනාල්]]" චිත්‍රපටය තුළින් ග්‍රාමීය පාසලක ගුරුතුමියකගේ චරිතයට ද, ආදායම් අතින් අතිසාර්ථක වූ "[[ඉරු මුගන්]]" චිත්‍රපටය තුළ ද, "[[කාශ්මෝරා]]" චිත්‍රපටය තුළ ෆැන්ටසි රාජධානියක රැජිණකගේ චරිතයට ද රංගනයෙන් දායක වූවා ය. නයන්තාරා 2017 වසරේ දී කාන්තා-කේන්ද්‍රිත චිත්‍රපට දෙකකට රංගනයෙන් දායකත්වය ලබා දුන්නා ය. ඒ ප්‍රහසන සංත්‍රාස චිත්‍රපටයක් වන "[[ඩෝරා]]" චිත්‍රපටයට හා සමාජීය දෘෂ්‍යකාව්‍යක් වන "[[අරම්]]" චිත්‍රපටයටයි. අරම් චිත්‍රපටය සඳහා නයන්තාරාට නැවතත් ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළියට හිමි සම්මානය හිමි විය. 2018 වසරේ දී ඇය විසින් නැවතත් කාන්තා-කේන්ද්‍රිත චිත්‍රපට දෙකක් රඟ දැක්වූවා ය. ඒ [[නෙල්සන් දිලීප්කුමාර්]]ගේ කළු ප්‍රහසන චිත්‍රපටයක් වන "[[කෝලමාවු කෝකිලා]]" හා Crime thriller චිත්‍රපටයක් වන "[[ඉමෛකා නොඩිගල්]]" යන චිත්‍රපට ද්විත්වයෙයි. 2019 වසරේ ඇය විසින් රඟපෑ "[[විස්වාසම්]]", "[[ඓරා]]" "[[මිස්ටර් ලෝකල්]]", "[[කොලෛයුදීර් කාලම්]]", "[[Love Action Drama]]", "[[ස්‍යේ රා නරසිම්හා රෙඩ්ඩි]]" හා "[[බිගිල්]]" යන චිත්‍රපට තිරගත වී ඇත. ඒවායින් බිගිල්, Love Action Drama හා විශ්වාසම් යන චිත්‍රපට ආදායම් අතින් අති සාර්ථක විය. 2020 වසරේ ජනවාරි 9 වන දින ඇය විසින් සුපර්ස්ටාර් රජිනිකාන්ත් සමග රඟපෑ "[[දර්බාර්]]" චිත්‍රපටය තිරගත විය. එමෙන් ම නයන්තාරාගේ "[[නෙට්‍රිකන්]]" හා "[[මූකුත්ති අම්මාන්]]" යන චිත්‍රපට රූගත කෙරෙමින් පවතී. <h2> සම්මාන </h2> {{Main|නයන්තාරා සම්මාන සහ නිර්දේශයයන්}} == හඬකැවීම් == 2010 වසරේ තිරගතවූ "[[ඉලෙක්ට්‍රා]]" මලයාලම් සිනමාපටය සඳහා නයන්තාරා විසින් පලමු වතාවට තම චරිතය සඳහා හඬ දායකත්වය ලබා දුන්නාය. එයින් පසුව තෙලිඟු සිනමාපටයක් වන "[[ක්‍රිශ්නම් වන්දේ ජගද්ගුරුම්]]", මලයාලම් චිත්‍රපටයක් වන "[[පුදිය නියාමම්]]" සහ "[[ඉරු මුගන්]]" ,"[[නානුම් රෞඩි දාන්]]", "[[ඩෝරා]]" සහ "[[කෝලමාවු කෝකිලා]]"<ref>https://mobile.twitter.com/rameshlaus/status/1030763211904020480. html</ref> යන දමිල සිනමාපට සඳහාත් ඇය විසින් තම චරිතය වෙනුවෙන් හඬකැවීම් සඳහා දායක වූවාය.''<ref>http://www.sify.com/movies/nayanthara-plays-pavalakodi-completes-dubbing-for-dora-news-tamil-qmxlzNaafjbdf.html</ref> == පුද්ගලික ජීවිතය == නයන්තාර ඉපදුනේත් හැදීවැඩුනේත් සිරියානු ක්‍රිස්තියානි භක්තිකයෙකු ලෙසය. <ref>http://www.telegraphindia.com/1060514/asp/look/story_6217361.asp</ref> නමුත් දෙදහස් එකොලහ වසරේ අගෝස්තු මස හත්වනදා චෙන්නායිහි ආර්‍ය සමාජ් කෝවිලෙහිදි ඇය විසින් හින්දු ධර්මය වැලඳ ගන්නා ලදී. <ref>http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/aug-11-02/nayanthara-prabhu-deva-08-08-11.html</ref> ඇය විසින් හින්දු ආගම වැලඳ ගැනීමේදී සිදු කල යුතු සියලුම චාරිත්‍ර සම්පූර්න කල අතර එයින් පසුව හින්දු ආගම වැලඳගත් බව තහවුරු කරමින් ඇයට සහතික පත්‍රයක් නිකුත් කර ඇත. එමෙන්ම එතැන් සිට නයන්තාරා යන නාමය ඇය විසින් නිල වශයෙන් භාවිතා කිරිමද ආරම්භ කරන ලදී.<ref>http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/aug-11-02/nayanthara-prabhu-deva-08-08-11.html</ref> ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|30em}} ==බාහිර සබැඳි== {{commons category|Nayanthara|නයන්තාරා}} * {{IMDb name|1521381}} {{FilmfareTamilBestActress}} {{FilmfareTeluguBestActress}} {{TamilNaduStateAwardForBestActress}} {{Authority control}} [[Category:1984 උපත්]] [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[Category:බැංගලෝරයේ නිළියෝ]] [[Category:දෙමළ සිනමාවේ නිළියෝ]] [[Category:තෙලිඟු සිනමාවේ නිළියෝ]] [[Category:කන්නඩ සිනමාවේ නිළියෝ]] [[Category:මලයාලම් සිනමාවේ නිළියෝ]] [[Category:ක්‍රිස්තියානි ආගමේ සිට හින්දු ආගම වැළඳගත් පුද්ගලයෝ]] [[Category:තිරුවල්ලාහි ජනයා]] [[Category:ඉන්දියානු හින්දුවරු]] [[Category:කේන්ද්‍රීය විද්‍යාලය ආදිශිෂ්‍යයෝ]] [[Category:නන්දි සම්මානලාභියෝ]] [[Category:කලෛමාමණි සම්මානලාභියෝ]] [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට නිළියෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු නිළියෝ]] [[Category:කේරළයේ නිළියෝ]] haega8ayjvq1cvsnxp2lw42wt2hojq6 බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් 0 74677 800224 744220 2026-09-25T07:40:41Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800224 wikitext text/x-wiki {{Infobox company | name = බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් | image = [[File:Balaji Telefilms logo.svg|120px]] | type = [[මහජන සමාගම|මහජන]] | traded_as = {{BSE|532382}}{{NSE|BALAJITELE}} <br />[[BSE SENSEX|BSE SENSEX Constituent]]<br />[[S&P CNX Nifty|CNX Nifty Constituent]] | founder = [[ජීතේන්ද්‍ර]] | area_served = [[ඉන්දියාව]] | key_people = [[ඒක්තා කපූර්]]<br>[[ශෝභා කපූර්]]<br>[[තුෂාර් කපූර්]] | CEO = [[ඒක්තා කපූර්]] | industry = [[විනෝදාස්වාදය]] | genre = [[විනෝදාස්වාදය]] | products = රූපවාහිනී වැඩසටහන්,<br>සල රූ | revenue = {{INRConvert|4.2544|b}} (2014) | operating_income = {{INRConvert|4.0746|b}} (2014) | net_income = {{profit}}{{INRConvert|0.10|b}} (2014) | owner = | num_employees = | parent = | divisions = 3 | subsid = [[බාලාජි මෝෂන් පික්චර්ස්]]<br>[[ඒඑල්ටීබාලාජි|ALT ඩිජිටල් මීඩියා එන්ටර්ටේන්මන්ට්]]<br>[[BOLT මීඩියා ලිමිටඩ්]] | slogan = ''India's Entertainment Powerhouse'' | homepage = {{url|http://www.balajitelefilms.com}} | footnotes = | foundation = 1994 | location_city = [[මුම්බායි]], [[මහාරාෂ්ට්‍ර]] | location_country = [[ඉන්දියාව]] | dissolved = }} '''බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස්''' යනු නළු [[ජීතේන්ද්‍ර]] හිමිකාරීත්වය දරන ඉන්දියානු සමාගමකි. මෙමගින් විවිධ ඉන්දියානු භාෂාවලින් [[ඉන්දියානු සෝප් ඔපෙරා]], රියැලිටි ටීවී, ප්‍රහසන, ක්‍රීඩා වැඩසටහන්, විනෝදාස්වාද සහ වාර්තා වැඩසටහන් නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි. 1997 සිට 2006 දක්වා බාලාජි සහ වයිට් ලීෆ් ප්‍රොඩක්ෂන්ස් අතර හවුල්කාරීත්වයක් පැවතිණි. බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන්නේ [[ඒක්තා කපූර්]] සහ [[ශෝභා කපූර්]] විසින් වන අතර එය [[බොම්බේ කොටස් වෙළඳපොල]] සහ [[ඉන්දියාවේ ජාතික කොටස් වෙළඳපොල]] තුළ ලැයිස්තුගත [[මහජන සමාගම]]කි. එහි නිර්මාණ අතරට<ref>{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/06sld1.htm|title=rediff.com: 'Kyunki deserved a glorious ending'|publisher=}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/saas-bahu-saga-comes-to-an-end-today/77591-8.html|title=Alongwith Kyunki, Saas Bahu saga comes to an end|work=News18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/kyunki-ends-in-soapsaga-style/77673-8.html|title=Kyunki Saas Bhi...ends in a soapsaga style|work=News18}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/What-K-serials-really-convey/articleshow/3742790.cms|title=What K-serials really convey|work=The Times of India}}</ref><ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/stoi/deep-focus/Saas-bahu-and-The-End/articleshow/3641504.cms|title=Saas, bahu and 'The End'|work=The Times of India}}</ref> ''[[ක්‍යුන්කි සාස් භි කබි බාහු ති]]'', ''[[කහානි ඝාර් ඝාර් කී]]'', ''[[කසෞතී සින්දගී කේ]]'', ''[[කාහින් කිසී රොස්]]'', ''[[කහීන් තෝ හෝගා]]'', ''[[කොහි අප්නා සා]]'', ''[[කුසුම්]]'', ''[[කුටුම්බ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කුටුම්බ්]]'', ''[[කසම් සේ]]'', ''[[පවිත්‍ර රිෂ්තා]]''<ref>[http://www.hindustantimes.com/tv/pavitra-rishta-to-go-off-air-soon/story-8FffX5z0JK0VzStCru5BQN.html Pavitra Rishta to go off air after a run of 5 years]</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Pavitra-Rishta-to-end-next-month/articleshow/42107266.cms Ekta Kapoor's longest running show on Zee TV, Pavitra Rishta to go off air]</ref><ref>[http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/-pavitra-rishta-to-go-off-air-soon_149167.html It's good bye to Ekta Kapoor's Pavitra Rishta]</ref>, ''[[බඩේ අඡේ ලග්තේ හේන්]]''<ref>[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bade-achhe-lagte-kissing-scene-my-biggest-learning-ekta-2487494 Bade Achhe Lagte... kissing scene my biggest learning: Ekta Kapoor]</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/ekta-kapoor-showing-kissing-scene-in-bade-achhe-lagte-hain-a-mistake-says-tv-should-only-provide-conservative-content-lifetv/1/989809.html Ekta Kapoor: Showing kissing scene in Bade Achhe Lagte Hain a mistake; says TV should only provide conservative content]</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ekta-kapoor-sakshi-tanwar-and-ram-kapoors-intimate-scene-in-bade-acche-lagte-hain-was-a-mistake/articleshow/59367744.cms Ekta Kapoor on showing kissing scene in Bade Achhe]</ref>, ''[[ඉත්නා කරෝ නා මුජේ ප්‍යාර්]]''<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Neil-and-Ragini-finally-tie-the-knot-amidst-much-drama-in-Itna-Karo-Na-Mujhe-Pyar/articleshow/48859005.cms Ronit Roy & Pallavi Kulkarni in Ekta Kapoor's Itna Karo Na Mujhe Pyaar]</ref>, ''[[ප්‍යාර් කී යේ ඒක් කහානි]]'', ''[[මෙරි ආෂිකි තුම් සේ හි]]'', ''[[පවිත්‍ර බන්ධන්]]'', ''[[යේ හේ මොහබ්බතයින්]]''<ref name="YHM-3">{{Citation |title=Ekta Kapoor launches her show 'Yeh Hai Mohabbatein' on Star Plus |url=http://www.sify.com/movies/ekta-kapoor-launches-her-new-television-show-ye-hai-mohabbatein-imagegallery-bollywood-nlwqr2hfejesi.html |access-date=2017-09-18 |archive-date=2014-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722160918/http://www.sify.com/movies/ekta-kapoor-launches-her-new-television-show-ye-hai-mohabbatein-imagegallery-bollywood-nlwqr2hfejesi.html}}</ref><ref name="YHM-1">[http://indiatoday.intoday.in/story/ekta-kapoor-yeh-hai-mohabbatein-leap-divyanka-tripathi-lifetv/1/778812.html Another generation leap in Ekta Kapoor's Yeh Hai Mohabbatein?]</ref><ref name="YHM-2">[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Divyanka-Tripathi-dances-like-theres-no-tomorrow-at-the-1000-episodes-celebrations-of-Ye-Hai-Mohabbatein/articleshow/55893364.cms Ekta Kapoor's most popular show 'Ye Hain Mohabbatein' completes 1000 episodes]</ref> , ''[[කුංකුම් භාග්‍යා]]''<ref name="KKB-1">[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-tv-s-kumkum-bhagya-launches-on-april-15-1973357 Zee TV's Kumkum Bhagya launches on April 15]</ref><ref name="KKB-2">[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/hindi/Kumkum-Bhagya-The-Biggest-Fiction-Launch-of-2014/articleshow/39626099.cms Kumkum Bhagya – The Biggest Fiction Launch of 2014]</ref>, ''[[නාගින් (2015 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|නාගින්]]'', ''[[බ්‍රහ්මරාක්ෂස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|බ්‍රහ්මරාක්ෂස්]]'', ''[[කසම් තේරේ ප්‍යාර් කි]]'', ''[[චන්ද්‍ර නන්දිනී]]''<ref name="CN-1">{{Citation |title=Star Plus to launch Balaji Telefilms' show 'Chandra Nandini' on 10 Oct |url=http://www.televisionpost.com/television/star-plus-to-launch-chandra-nandini-on-10-oct/ |access-date=2017-09-18 |archive-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929044405/http://www.televisionpost.com/television/star-plus-to-launch-chandra-nandini-on-10-oct/ }}</ref><ref name="CN-2">[http://www.india.com/showbiz/ekta-kapoor-introduces-rajat-tokas-and-shweta-basu-as-chandra-nandini-1506865/ Ekta Kapoor introduces Rajat Tokas and Shweta Basu as Chandra Nandini]</ref> සහ ''[[පර්දේස් මේන් හේ මේරා දිල්]]'' වැනි කතාමාලා අයත් වේ. == ඉතිහාසය == 1994 නොවැම්බර් 11 දින [[මුම්බායි]]හි දී [[ඒක්තා කපූර්]] සහ [[ශෝභා කපූර්]] විසින් 'බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් ප්‍රයිවට් ලිමිටඩ්' ලෙස ලියාපදිංචි කෙරුණු මෙම සමාගමේ පරමාර්ථය කතාමාලා සහ විනෝදාස්වාද අංග වැනි රූපවාහිනී මෘදුකාංග නිර්මණය කිරීමයි. ආකෘතික වැඩසටහන්කරණය සඳහා ප්‍රවීණයන් වන මෙම සමාගමේ නිර්මාණ ලොව පුරා විවිධ භාෂාවලට ද අනුවර්තනය වේ. මෙහි වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වන ''[[ක්‍යුන්කි සාස් භි කභි බාහු ති]]'' කතාමාලාව සියලු [[ඉන්දියානු ‍සෝප් ඔපෙරා]] සඳහා මූලාදර්ශයක් වෙමින් [[ඉන්දියානු රූපවාහිනිය]] සඳහා ස්වර්ණමය යුගයක් උදාකළේ ය. සෙසු නිදසුන් අතරට ''[[කහානි ඝාර් ඝාර් කී]]'', ''[[කසෞතී සින්දගී කේ]]'', ''[[කාහින් කිසී රොස්]]'', ''[[කහීන් තෝ හෝගා]]'', ''[[කුසුම්]]'', ''[[කුටුම්බ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කුටුම්බ්]]'', ''[[කොහි අප්නා සා]]'', ''[[කසම් සේ]]'', ''[[පවිත්‍ර රිෂ්තා]]'', ''[[පරිචේ (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|පරිචේ]]'', ''[[යේ හේ මොහබ්බතයින්]]'' (මෙය [[ඉන්දියාව]] පුරා විවිධ භාෂාවලින් හඬකැවීම සහ ප්‍රතිනිර්මාණය සිදු විය), ''[[බඩේ අඡේ ලග්තේ හේන්]]'', ''[[ක්‍යා හුවා තෙරා වාඩා]]'', සහ ''[[ජෝධා අක්බර් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ජෝධා අක්බර්]]'' අයත් වේ. මෑතක දී මෙම සමාගම [[සෙට් ඉන්ඩියා|සෝනි ටීවී]]හි ''[[බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය - පන්ජාබ් (BCL පන්ජාබ්)|බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය]]'' වැනි [[රියැලිටි වැඩසටහන්]] නිර්මාණය කෙරෙහි උනන්දු වී ඇත. 2000 පෙබරවාරි 29 දින බාලාජි මහජන සමාගමක් ලෙස නීතිගත කෙරිණි. 2000 අප්‍රේල් 19 දින එහි නම 'බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් ලිමිටඩ්' ලෙස වෙනස් කෙරිණි.<ref name="History">{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/balaji-telefilms-ltd/infocompanyhistory/companyid-3376.cms|title=The Economic Times|publisher=}}</ref> මෙම සමාගම {{INR}}10 සම කොටස් 28,00,000ක් {{INR}}120ක අධි මිලට නිකුත් කිරීමෙන් {{INR}} කෝටි 36.40ක් රැස් කොටගෙන ඇත.<ref name="History"/> එම වර්ෂයේම, නයින් බ්‍රෝඩ්කාස්ටිං ඉන්ඩියා ප්‍රයිවට් ලිමිටඩ් අතිරේකී පූර්ණ හිමිකාරීත්වය දරන 'නයින් නෙට්වර්ක් එන්ටර්ටේන්මන්ට් ඉන්ඩියා ප්‍රයිවට් ලිමිටඩ්' සමාගම බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් ලිමිටඩ් සමග සම්බන්ධ විය.<ref name="History"/> 2000-2004 කාලයේ කොටස් වෙළඳපොල ප්‍රාග්ධනායනය දහසය ගුණයකින් වර්ධනය වී {{INR}} කෝටි 571ක අගයයක් වාර්තා කළ අතර, 'ස්ටාර් ඉන්ඩියා' ව්‍යාපාරයේ 21%ක් අවස්ථා තැන්පතු කොට තිබිණි. 2007ද, මෙම සමාගම සිය පූර්ණ හිමිකාරීත්වය සහිත [[බාලාජි මෝෂන් පික්චර්ස්]] අතිරේක සමාගම නීතිගත කළේ ය. එමගින් [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය සිදුවේ. 2010දී මෙම සමාගම විසින් ALT එන්ටර්ටේන්මන්ට් ලිමිටඩ් නීතිගත කරන ලදී. එය චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනියේ යොවුන් තේමා නිෂ්පාදනය කෙරෙහි අවධානය යොමුකළ බැනරයකි. 2012දී බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් විසින් සිය පූර්ණ හිමිකාරීත්වය යටතේ ඇති [[BOLT මීඩියා ලිමිටඩ්]] නීතිගත කරන ලදී. මෙමගින් ''[[ලව් බයි චාන්ස්]]'', ''[[යේ ජවානි තා රා රි රි]]'' සහ ''ධර්මක්ෂේත්‍ර'' යන වැඩසටහන් සහ දැන්වීම් නිපදවන ලදී. 2014 නොවැම්බරයේ දී, මෙය පූර්ණ හිමිකාරීත්වය දරන අනු-සමාගමක් වන [[බාලාජි මෝෂන් පික්චර්ස්]] බොලිවුඩ් චිත්‍රපට නිෂ්පාදන සමාගමක් වන [[B4U (ජාලය)|B4U]] සමග සම්බන්ධ වූයේ [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපට සම-නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහායි. 2014දී, මෙම සමාගම සහ ඒක්තා කපූර් [[ජයිපූර්]]හි දී [[ශ්‍රී රාජ්පුත් කර්ණි සේනා]] (SRKS) නම් [[හින්දුත්ව]] කණ්ඩායම විසින් මෙහෙයවූ විරෝධතාවන්ට මුහුණපෑවේ ය. එයට හේතුව ඇගේ ''[[ජෝධා අක්බර් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ජෝධා අක්බර්]]'' රූපවාහිනී කතාමාලාවේ අන්තර්ගත වූ ඇතැම් වර්ගවාදී කරුණු ය.<ref>{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/Rajput-Karni-Sena-Shout-Slogans-at-Ekta-Kapoor-During-Jaipur-Lit-Fest/2014/01/21/article2011905.ece |title=Rajput Karni Sena Shout Slogans at Ekta Kapoor During Jaipur Lit Fest |agency=IANS |date=21 January 2014 |work=The New Indian Express |accessdate=2015-04-14 |archive-date=2014-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122062530/http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/Rajput-Karni-Sena-Shout-Slogans-at-Ekta-Kapoor-During-Jaipur-Lit-Fest/2014/01/21/article2011905.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/journalists-demand-arrest-of-karni-sena-president/article5730441.ece |work=The Hindu |date=27 February 2014 |title=Journalists demand arrest of Karni Sena president |first=Mahim Pratap |last=Singh |accessdate=2015-04-15}}</ref> 2015දී මෙම බැනරය විසින් සීමිත කතාමාලාවක් වූ ''[[නාගින් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|නාගින්]]'' නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මෙය එහි ආරම්භයේ සිටම ඉන්දියානු රූපවාහිනී වඩාත්ම නැරඹූ වැඩසටහන බවට පත් විය. අතිශයින් ජනප්‍රිය වූ මෙම වැඩසටහන සම්මාන ඝනනාවක් දිනාගත් අතර, එහි දෙවන කථාවාරය දැවැන්ත ජනමෝදකයක් විය. 2017 නොවැම්බ‍රයේ දී එහි තෙවන කථාවාරය දියත් කිරීමට සමාගම සැලසුම් කොට ඇත.<ref name="Naagin-1-Launch">[http://indiatoday.intoday.in/gallery/ekta-kapoors-naagin-launched-mouni-roy-adaa-khan-arjun-bijlani-bring-saga-of-love-and-revenge/1/16198.html Ekta Kapoor's Naagin launched: Mouni, Adaa, Arjun bring saga of love and revenge]</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjun-Bijlani-back-with-Mouni-Roy-in-Naagin-season-2/articleshow/54562640.cms Naagin soon to be back with season 2]</ref><ref>[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-all-you-need-to-know-about-naagin-season-2-2187633 All you need to know about Naagin season 2!]</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/watch-naagin-season-2-will-be-back-in-october-watch-the-trailer-lifetv/1/685633.html Ekta Kapoor's Naagin (Season 2) will be back in October]</ref> 2017දී [[රිලයන්ස් ඉන්ඩස්ට්‍රීස්]] ආයතනය විසින් බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස්හි 25%ක තැන්පතු තමන් සතු කරගත්තේ රුපියල් කෝටි 413ක මුදලකටයි. මෙම ගනුදෙනුව හේතුවෙන් RIL වෙත බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස්හි අන්තර්ගතයනට ටෙලිකොම් ඒකකය වූ රිලයන්ස් ජියෝහි භාවිතයට ගතහැකි විය.<ref name="RIL buys 25% stake in Balaji Telefilms for Rs413 crore">{{cite news|last1=Choudhary|first1=Vidhi|title=RIL buys 25% stake in Balaji Telefilms for Rs413 crore|url=http://www.livemint.com/Companies/bKu1z9YYSqfVqo8HT4N1xM/RIL-buys-25-stake-in-Balaji-Telefilms-for-Rs413-crore.html|accessdate=21 July 2017|publisher=LiveMint}}</ref> ==වත්මන් නිෂ්පාදන== '''[[කලර්ස් ටීවී]]''' * ''[[කසම් තේරේ ප්‍යාර් කි]]'' සඳුදා–සිකුරාදා ප.ව. 10:30 * ''[[චන්ද්‍රකාන්තා (2017 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|චන්ද්‍රකාන්තා]]''<ref>[http://bestmediainfo.com/2017/06/chandrakanta-replaces-naagin-season-2-on-colors/ Chandrakanta replaces Naagin Season 2 on Colors]</ref><ref>{{Citation |title=Colors launches Balaji telefilms - Chandrakanta - A magical tale of love, passion and revenge |url=http://www.afaqs.com/news/story/50688_COLORS-Launches-Balaji-telefilms---Chandrakanta---A-magical-tale-of-love-passion-and-revenge |access-date=2017-09-18 |archive-date=2017-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914193139/http://www.afaqs.com/news/story/50688_COLORS-Launches-Balaji-telefilms---Chandrakanta---A-magical-tale-of-love-passion-and-revenge }}</ref> සෙනසුරාදා–ඉරිදා ප.ව. 8:00 * ''[[නාගින් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|නාගින් 3]]''<ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/ekta-kapoor-shelve-naagin-3-mouni-roy-karanvir-bohra-adaa-khan-lifetv/1/991324.html Naagin (season 3) to come to screens in Diwali 2017]</ref><ref>[http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/naagin-gets-a-shocking-twist-find-out-whos-the-new-vamp-in-season-3/ Naagin gets a shocking twist! Find out who’s the new vamp in season 3]</ref> සෙනසුරාදා–ඉරිදා ප.ව. 8:00 '''[[ස්ටාර් ප්ලස්]]''' * ''[[යේ හේ මොහබ්බතයින්]]''<ref name="YHM-1"/><ref name="YHM-2"/> සඳුදා–ඉරිදා ප.ව. 7:30 <ref name="YHM-3"/> * ''[[චන්ද්‍ර නන්දිනී]]''<ref name="CN-2"/> සඳුදා–සිකුරාදා ප.ව. 8:30 <ref name="CN-1"/> * ''[[ධායි කිලෝ ප්‍රේම්]]'' සඳුදා–සෙනුසරාදා ප.ව. 1:00 <ref name="DKP-1">[https://tvnews4u.com/dhhai-kilo-prem-balaji-telefilms-set-3rd-april-launch-star-plus-dopahar/ Dhhai Kilo Prem from the house of Balaji Telefilms to launch on April 3, 2017]</ref> '''[[සී ටීවී]]''' * ''[[කුංකුම් භාග්‍යා]]''<ref name="KKB-1"/><ref name="KKB-2"/> Monday–Friday 9&nbsp;pm * ''[[කුණ්ඩලී භාග්‍යා]]''<ref name="KNB-1">[http://indiatoday.intoday.in/story/kundali-bhagya-review-at-least-better-than-abhi-pragyas-over-stretched-love-story-lifetv/1/1001339.html Kundali Bhagya review: At least better than Abhi-Pragya's over-stretched love story]</ref><ref name="KNB-2">[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kundali-bhagya-ekta-kapoor-reveals-the-reason-behind-doing-a-spinoff-of-kumkum-bhagya/articleshow/59364745.cms Kundali Bhagya: Ekta Kapoor reveals the reason behind doing a spinoff of Kumkum Bhagya]</ref> Monday–Friday 9:30&nbsp;pm <ref name="KNB-3">[http://bestmediainfo.com/2017/06/zee-tv-launches-kumkum-bhagya-s-spin-off-kundali-bhagya/ Zee TV launches Kumkum Bhagya’s spin-off ‘Kundali Bhagya’]</ref> ==පසුගිය නිෂ්පාදන== {{div col}} * 1995 – ''[[මනෝ යා නා මනෝ (සී ටීවී)|ම‍නෝ යා නා මනෝ]]'' * 1995–1997 – ''[[හම් පාන්ච් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|හම් පාන්ච් (වාරය 1)]]'' * 1995 – ''පාදෝසන්'' * 1995 – ''කැප්ටන් හවුස්'' * 2000-2002 – ''[[කෝශිෂ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කෝශිෂ්... ඒක් ආශා]]'' * 2000 – ''ඉතිහාස්'' * 2000 – ''කසම්'' * 2000–2001 – ''[[කුණ්ඩලී (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කුණ්ඩලී]]'' * 2000 – ''කවිතා'' * 2000–2008 – ''[[ක්‍යුන්කි සාස් භි කභි බාහු ති]]''<ref>{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/saas-bahu-saga-comes-to-an-end-today/77591-8.html|title=''Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi'' comes to a tragic end|date=7 November 2008|publisher=|accessdate=11 February 2017}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.livemint.com/Consumer/lfhBBbbNZJ9WSCHCUATQxN/Strike-off-but-channels-hold-back-fresh-episodes.html|title=Strike off but channels hold back fresh episodes - Livemint|publisher=|accessdate=11 February 2017}}</ref> * 2000–2008 – ''[[කහානි ඝාර් ඝාර් කි]]''<ref>[http://www.rediff.com/movies/2008/oct/08sakshi.htm Kahaani Ghar Ghar Kii a path breaking soap on Indian Television]</ref> * 2000–2002 – ''[[ඝාර් ඒක් මන්දිර්]]'' * 2001 – ''කලීරේන්'' * 2001 – ''කරම්'' * 2001–2002 – ''[[කභී සෞතන් කභී සහේලී]]'' * 2001 – ''කිත්නේ කූල් හේ හම්'' * 2001–2005 – ''[[කුසුම්]]'' * 2001–2003 – ''[[කෝහි අප්නා සා]]'' * 2001–2003 – ''[[කලාෂ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කලාෂ්]]'' * 2001–2004 – ''[[කාහින් කිසී රොස්]]'' * 2001–2002 – ''[[කුටුම්බ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කුටුම්බ් (වාරය 1)]]'' * 2001–2008 – ''[[කසෞතී සින්දගී කේ]]'' * 2002–2004 – ''[[ක්‍යා හඩ්සා ක්‍යා හකීකත්]]'' * 2002–2003 – ''[[කුච් ජුකි පල්කේන්]]'' * 2002–2006 – ''[[හම් පාන්ච් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|හම් පාන්ච් (වාරය 2)]]'' * 2002–2003 – ''[[කම්මල්]]'' * 2002–2003 – ''[[කහී තෝ මිලෙන්ගේ]]'' * 2003 – ''[[කහානි තේරී මේරී]]'' * 2003–2007 – ''[[කහීන් තෝ හෝගා]]'' * 2004–2007 – ''[[කේසර්]]'' * 2004 – ''[[කල්කි (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කල්කි]]'' * 2004–2005 – ''[[කර්ම (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කර්ම]]'' * 2004–2005 – ''[[ක්‍යා කහේන්]]'' * 2004 – ''කොස්මික් චැට්'' * 2004 – ''[[කාර්තිකා]]'' * 2004–2006 – ''[[කේ. ස්ට්‍රීට් පාලි හිල්]]'' * 2004–2005 – ''[[කිත්නි මස්ත් හේ සින්දගි]]'' * 2004–2005 – ''[[කෙහ්නා හේ කුච් මුජ්කෝ]]'' * 2005–2006 – ''[[කාව්‍යාංජලී]]'' * 2006 - ''[[එල්ඕසී: ලයිෆ් අවුට් ඔෆ් කන්ට්‍රෝල්]]'' * 2005–2006 – ''[[කේසා යේ ප්‍යාර් හේ]]'' * 2006 – ''[[කයාමත්]]'' * 2006–2009 – ''[[කසම් සේ]]'' * 2006–2009 – ''[[කරම් අප්නා අප්නා]] * 2006 – ''[[කැන්ඩි ෆ්ලොස්]]'' * 2006–2007 – ''[[ක්‍යා හෝගා නිම්මෝ කා]]'' * 2006–2007 – ''[[තෝඩි සි සමීන් තෝඩා සා ආස්මාන්]]'' * 2007–2009 – ''[[කයාමත්]]'' * 2007–2009 – ''[[කස්තුරි (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කස්තුරි]]'' * 2007–2008 – ''[[ඛ්වාඉෂ්]]'' * 2007–2008 – ''[[කුච් ඊස් තාරා]]'' * 2007–2009 – ''[[ක්‍යා දිග් මේන් හේ]]'' * 2008–2010 – ''[[කිස් දේශ් මේන් හේ මේරා දිල්]]'' * 2008 – ''කෝන් ජීතේගා බොලිවුඩ් කා ටිකට්'' * 2008 – ''[[කහානි හමාරේ මහාභාරත් කී]]'' * 2008 – ''[[කභි කභී ප්‍යාර් කභි කභී යාර්]]'' * 2008–2009 – ''[[කාර්තිකා (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කාර්තිකා]]'' * 2008–2010 – ''[[තුජ් සන්ග් ප්‍රීති ලගේ සජ්නා (ස්ටාර් ප්ලස්)|තුජ් සන්ග් ප්‍රීත් ලගේ සජ්නා]]'' * 2009 – ''[[කිතනි මොහබ්බත් හේ|කිතනි මොහබ්බති හේ (වාරය 1)]]'' * 2009–2011 – ''[[බන්දිනී (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|බන්දිනී]]'' * 2009 – ''[[කරල්ස් විකාශය කළ වැඩසටහන් ලැයිස්තුව|කොයි ආනේ කෝ හේ]]'' * 2009–2014 – ''[[පවිත්‍ර රිෂ්තා]]'' * 2009–2010 – ''[[බේතාබ් දිල් කී තමන්නා හේ]]'' * 2009–2010 – ''[[ප්‍යාර් කා බන්ධන්]]'' * 2010 – ''[[සර්වගුණ් සම්පන්න]]'' * 2010–2011 – ''[[තේරේ ලියේ (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|තේරේ ලියේ]]'' * 2010–2011 – ''[[කිතනි මොහබ්බත් හේ (වාරය 2)]]'' * 2010–2011 – ''[[ප්‍යාර් කී යේ ඒක් කහානි]]'' * 2011–2013 – ''[[පරිචේ (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|පරිචේ – නායී සින්දගි කේ සප්නෝ කා]]'' * 2011–2014 – ''[[බඩේ අච්චේ ලග්තේ හේන්]]'' * 2012–2013 – ''[[ක්‍යා හුවා තෙරා වාඩා]]'' * 2012–2016 – ''[[ගුම්රා: එන්ඩ් ඔ‍ෆ් ඉනසන්ස්]]: වාරය 1-5'' * 2012 – ''[[වී ද සීරියල්]]'' * 2013 – ''[[සාව්ධාන් ඉන්ඩියා]]'' * 2013 – ''[[ඒක් ති නායිකා]]'' * 2013–2014 – ''[[එම්ටීවී|එම්ටීවී වෙබ්ඩ්]]: වාරය 1-2'' * 2013–2015 – ''[[ජෝධා අක්බර් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ජෝධා අක්බර්]]'' * 2013 – ''[[කන්ෆෙෂන්ස් ඔෆ් ඇන් ඉන්ඩියන් ටීනේජර්]]'' * 2013–2016 - ''[[පවිත්‍ර බන්ධන්]]'' * 2014–2015 – ''[[යේ දිල් සුන් රහා හේ]] * 2014–2015 – ''[[බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය|බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය වාරය 1]]'' * 2014–2015 – ''[[අජීබ් දාස්තාන් හේ යේ]] * 2014–2015 – ''[[ඉත්නා කරෝ නා මුජේ ප්‍යාර්]] * 2014–2016 – ''[[මෙරි ආෂිකි තුම් සේ හි]]'' * 2015 – ''[[නච් බලියේ 7]]'' * 2015–2016 – ''[[කුච් තෝ හේ තේරේ මේරේ දර්මියාන්]]'' * 2015–2016 – ''[[නාගින් (2015 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|නාගින් 1 වාරය]]''<ref name="Naagin-1-Launch"/> * 2015–2016 – ''[[ප්‍යාර් කෝ හෝ ජානේ දෝ]]'' * 2015–2016 – ''[[යේ කහාන් ආ ගයේ හම්]]'' * 2015–2017 – ''[[කලාශ් (2015 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කලාශ්]]'' * 2016 - ''[[කුච් රන්ග් ප්‍යාර් කේ ඒසේ භි]]'' * 2016 - ''[[බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය|බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය වාරය 2]]'' * 2016 - ''[[මසාක් මසාක් මේන්]]'' * 2016 - ''[[කවච්...කාලි ශක්තියොන් සේ]]''<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kawach-Kaali-Shaktiyon-Se-gets-an-extension/articleshow/54481258.cms 'Kawach... Kaali Shaktiyon Se' gets an extension]</ref><ref>{{Citation |title=Mona Singh-Vivek Dahiya Starrer ‘Kavach…Kaali Shaktiyon Se’ to Go Off-air |url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-kavach-to-go-off-air-5453977-PHO.html |access-date=2017-09-18 |archive-date=2018-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630133158/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-kavach-to-go-off-air-5453977-PHO.html }}</ref> * 2016–2017 - ''[[බ්‍රහ්මරාක්ෂස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|බ්‍රහ්මරාක්ෂස් - ජාග් උතා ශෛතාන්]]''''<ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/brahmarakshas-off-air-ekta-kapoor-krystle-dsouza-aham-sharma-lifetv/1/854622.html Zee Tv's popular supernatural drama to soon go off air]</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/india/brahmarakshas-to-end-on-february-18/articleshow/56933799.cms 'Brahmarakshas' to end on February 18]</ref> * 2016–2017 - ''[[නාගින් (වාරය 2)|නාගින් 2 වාරය]]''<ref>[http://indianexpress.com/article/entertainment/television/naagin-2-season-finale-25th-june-2017-full-episode-written-update-4723357/ Naagin 2 season finale: Yamini and Shesha are killed by Ardhanareshwar]</ref><ref>[http://indiatoday.intoday.in/story/why-did-rocky-kill-shivangi-naagin-2-climax-is-ridiculous-but-might-be-inspired-from-baahubali-lifetv/1/988591.html Why did Rocky kill Shivangi? Naagin 2 climax is ridiculous but might be inspired from Baahubali]</ref><ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mouni-roy-karanvir-bohra-and-adaa-khan-shoot-for-the-last-episode-of-naagin-2/articleshow/59174329.cms Mouni, Karan and Adaa shoot for the last episode of Naagin 2]</ref> * 2016–2017- ''[[පර්දේස් මේන් හේ මේරා දිල්]]''<ref>{{Citation |title=It's a wrap up for Pardes Mein Hain Mera Dil |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/it-s-wrap-pardes-mein-hai-mera-dil-be-replaced-iss-pyaar-ko-kya-naam-doon-381277 |access-date=2017-09-18 |archive-date=2018-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630133106/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/it-s-wrap-pardes-mein-hai-mera-dil-be-replaced-iss-pyaar-ko-kya-naam-doon-381277 }}</ref> {{div col end}} == මේවාත් බලන්න == * [[ඒඑල්ටී බාලාජි|ALT බාලාජි]] – 2017 අප්‍රේල් මස බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් වෙතින් මුදාහළ වීඩියෝ අන්තර්ගත ඇප් එක. ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|30em}} ==බාහිර සබැඳි== * [http://balajitelefilms.com නිල වෙබ්අඩවිය] {{Balaji Telefilms |state=expanded}} {{Major Indian companies}} [[Category:මුම්බායි පාදක කරගත් සමාගම්]] [[Category:ඉන්දියානු හඬකැවීම් චිත්‍රාගාර]] [[Category:ඉන්දියාවේ රූපවාහිනී නිෂ්පාදන සමාගම්]] [[Category:ඉන්දියාවේ විනෝදාස්වාද සමාගම්]] [[Category:ඉන්දියාවේ චිත්‍රපට නිෂ්පාදන සමාගම්]] [[Category:1994දී ස්ථාපිත ඉන්දියානු සමාගම්]] [[Category:1994දී ස්ථාපිත විනෝදාස්වාද සමාගම්]] phra72p4n4ntobv00j5kxw32xs63uod පරිණීතා (2005 චිත්‍රපටය) 0 74813 800212 722744 2026-09-25T06:44:47Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800212 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සලරූ | name = පරිණීතා | image = Parineetaposter.jpg | caption = සිනමාහල් නිකුතු පෝස්ටරයක් | director = [[ප්‍රදීප් සර්කාර්]] | producer = [[විධූ විනෝද් චොප්රා]] | based on = [[සරත් චන්ද්‍ර චැටර්ජී]]ගේ ''[[පරිනීතා]]'' | screenplay = විධූ විනෝද් චොප්රා<br />ප්‍රදීප් සර්කාර් | starring = [[විද්‍යා බාලන්]]<br />[[සයිෆ් අලි ඛාන්]]<br />[[සංජේ දත්]]<br />[[රායිමා සේන්]]<br />[[දියා මීර්සා]] | music = [[ශාන්තනු මොයිත්‍රා]] | cinematography = [[නටරාජන් සුබ්‍රමණියම්]] | editing = හේමන්ති රස්කාර්<br />නිතීශ් ෂර්මා | studio = | distributor = [[විනෝද් චොප්රා පොඩක්ෂන්ස්]] | released = {{Film date|df=yes|2005|6|10}} | runtime = මිනිත්තු 131 | country = [[ඉන්දියාව]] | language = [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]] | budget = {{INRConvert|25|c}}<ref name="ref1">{{cite web|accessdate=20 October 2007 |url=http://movies.indiainfo.com/interview/vidhu-vinod-chopra.html |title="Small people with big egos, not for me!" – Vidhu Vinod Chopra |publisher=Indiainfo.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090111062515/http://movies.indiainfo.com/interview/vidhu-vinod-chopra.html |archivedate=11 January 2009 |df=dmy }}</ref> | gross = {{INRConvert|62.35|c}} }} '''''පරිණීතා''''' (''විවාහක ස්ත්‍රිය'') යනු 2005 ඉන්දියානු [[සංගීතමය චිත්‍රපට|සංගීතමය]] [[ප්‍රේම වෘත්තාන්ත නාට්‍ය චිත්‍රපට]]යකි. මෙය [[සරත් චන්ද්‍ර චට්ටෝපාධ්‍යාය]]ගේ ''[[පරිනීතා|පරිණීතා]]'' නම් 1914 [[බෙංගාලි භාෂාව|බෙංගාලි]] නවකථාවේ අනුවර්තනයකි. [[ප්‍රදීප් සර්කාර්]]ගේ කුළුඳුල් අධ්‍යක්ෂණය වන මෙහි තිරරචනය සහ නිෂ්පාදනය සිදුකරන ලද්දේ [[විධූ විනෝද් චොප්රා]] විසිනි. ‍චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ [[විද්‍යා බාලන්]] (ඇගේ බොලිවුඩ් ආගමනය), [[සයිෆ් අලි ඛාන්]] සහ [[සංජේ දත්]] විසිනි. [[රායිමා සේන්]] මෙහි සහාය චරිතයක් වන ලලිතාගේ ඥාති සොයුරියගේ චරිතය නිරූපණය කරයි. [[සාබ්‍යසචි චක්‍රබර්තී]] මෙහි ශේඛර්ගේ පියාගේ චරිතය නිරූපණය කරයි. [[දියා මීර්සා]] මෙහි ශේඛර් සමග විවාහ ගිවිසගන්නා තැනැත්තිය ලෙස පසුබිම් චරිතයක් නිරූපණය කරන අතර, [[රේඛා]] මෙහි රාත්‍රී සමාජශාලා ගායිකාවක ලෙස වැදගත් පසුබිම් චරිත නිරූපණයක් සිදුකරයි. ''පරිණීතා'' ප්‍රධාන වශයෙන්ම ගෙතී ඇත්තේ මෙහි ප්‍රධාන චරිත වන ලලිතා සහ ශේඛර් වටා ය. ළමාවියේ සිටම ශේඛර් සහ ලලිතා මිතුරන් වූ අතර, ක්‍රමයෙන් ඔවුන්ගේ මිත්‍රත්වය ප්‍රේමයක් බවට පරිවර්තනය වේ. වැරදි වැටහීම් ගණනාවකින් පසුව, ශේඛර්ගේ පියාගේ කුමන්ත්‍රණ හේතුවෙන් ඔවුන් දෙදෙනා වෙන්වේ. කථාව තවත් සංකීර්ණ වන්නේ ලලිතාගේ පවුලට උපකාර කරන ගිරිෂ්ගේ පැමිණීමත් සමගයි. ක්‍රමයෙන් ශේඛර්ගේ ප්‍රේමය සිය පියාගේ තණ්හාධික ස්වභාවය පරදවමින් ලලිතා කරා ඇදෙයි. මෙම චිත්‍රපටය [[ඉන්දියානු සාහිත්‍යය|ඉන්දියානු සාහිත්‍යයේ]] සහ සිනමාවේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වේ. පූර්ව-නිකුතු බාධා පැමිණිය ද, මෙය විචාරක ඇගයුමට පාත්‍ර විය. මෙය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] ඇතුළු වැදගත් ස්මමාන උළෙලවල්හි දී සම්මාන හිමි කරගත්තේ ය. අධ්‍යක්ෂකවරයා [[අධ්‍යක්ෂකගේ හොඳම ප්‍රථම චිත්‍රපට සඳහා ඉන්දිරා ගාන්ධි සම්මානය|හොඳම ප්‍රථම චිත්‍රපටය]] සඳහා [[ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන (ඉන්දියාව)|ජාතික සම්මානය]] හිමිකරගත්තේ ය. ''පරිණීතා'' ප්‍රමුඛ අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙලවල්හි දී ද ප්‍රදර්ශනය කොට ඇත. ==කථාපුවත== කථාවට පසුබිම් වන්නේ [[කොල්කතා]]වයි. මෙහි ආදි [[කල්කටා]]වේ දර්ශන නිරූපණය වන්නේ යුගය පිළිබඳ කථිකයාගේ ([[අමිතාභ් බච්චන්]]) හැඳින්වීමත් සමගිනි. කථාව යොමුවන්නේ ශේඛර් සහ ධනවත් කර්මාන්තකරුවකුගේ දියණිය වන ගායත්‍රි ටන්ටියාගේ විවාහ රාත්‍රියේයි. ශේඛර්ගේ පියා යනු නවීන් රෝයි ලෙස හඳුන්වාදෙනු ලබන අතර, ශේඛර් මෙම අවස්ථාව සඳහා සූදානම් වෙමින් සිටියි. ඒ අතර ඔහුට ලලිතා සිය නමින් අමතනු මැවී පෙනේ. පහළ මහළෙහි සංගීත කටයුතු ඇරඹෙන අතර, ශේඛර්ට වසුන්ධරා මුණගැසෙයි. සිය අසල්වැසි ඇගේ සැමියා වූ ගුර්චරන්ගේ මරණින් පසු, ඇගේ බෑණා වූ ගිරිෂ් ([[සංජේ දත්]]) විසින් ඇගේ පවුලට උපකාර කොට තිබිණි. මේ අතර මේ අවස්ථාවට පැමිණ සිටින ලලිතා ශේඛර් ඉදිරියේ හැසිරෙන්නේ ඔහුව නොදන්නා අයකු මෙනි. එසේ කථා කිරීම පිළිබඳ ශේඛර් ඇයට අවවාද කරයි. කෝප වූ ශේඛර් නැවත නිවස තුළට පැමිණ පියානෝවේ තමන් ප්‍රියතම ස්වරය වාදනය කරන්නට පටන් ගනියි. අතීතාවර්ජනයක් සිදුවන අතර, එහි දී ලාබාල වියේ ශේඛර් සිය පියානෝවෙන් [[රබින්ද්‍රනාත් තාගෝර්]]ගේ ස්වරයක් වාදනයකරන අයුරුත්, ලලිතාසහ කොයෙල් ඔහුව වට කර සිටි අයුරුත් දැක්වේ. සිය දෙමාපියන් මෝටර් රථ අනතුරකින් මරණයට පත්වීමත් සමග ලලිතා ගුර්චරන්ගේ පවුල සමග ජීවත්වේ. කොයෙල් ඇගේ ඥාති‍ සොහොයුරිය වූ අතර, චාරු ඇගේ අසල්වැසියා විය. ශේඛර්ගේ මනසෙහි මෙසේ සිදුවීම් මාලාවක් මැවෙන විට ඔහු ගීතය ගායනා කරන්නේ ශෝකයෙන් සහ පරාජිතභාවයෙන් පිරි හඬකිනි. කාලයත් සමග වැඩිවියට පත් ඔවුහු සමීප මුතරන් බවට පත්ව සිටියහ. හිතුවක්කාර සහ සංගීතකාමී තරුණ ශේඛර් සිය දිනය ගත කරන්නේ [[රබින්ද්‍රනාත් තා‍ගෝර්]]ගේ හෝ [[එල්විස් ප්‍රෙස්ලි]]ගේ ගීත වාදනය කරමින් සහ ලලිතා සමග නව ගීත නිර්මාණයෙහි යෙදෙමිනි. සිය පියා‍ගේ ව්‍යාපාර කෙරෙහි ඔහුට උන්නදුවක් නොමැති විය. පියා ශේඛර්ව ධනවත් කර්මාන්තකරුවකුගේ දියණිය වන ගායත්‍රි ටන්ටියාට විවාහ කරදෙන්නට තීරණය කරයි. රූමත් නමුත් කුරිරු තැනැත්තියක වූ ගායත්‍රි සමග විවාහ වීමට ශේඛර් විරෝධය දක්වයි. මේ අතර, මේ අතර ලන්ඩනයේ ව්‍යාපාරිකයකු වන ගිරිෂ් චාරුගේ නිවස වෙත පැමිණෙයි. ගිරිෂ් ලලිතාට ආකර්ෂණය වන අතර, කොයෙල් ගිරිෂ්ට ආකර්ෂණය වන බැව් පෙනේ. ලලිතා සහ ගිරිෂ් අතර ඇති සමීප මිත්‍රත්වය‍ට ශේඛර් ඊර්ෂ්‍යා කරයි. එක් දිනෙක, රෝයිගේ කාර්යාලයෙහි සේවය කරන ලලිතා ගුර්චරන්ගේ පාරම්පරික වලව්වෙහි සිදු කරන්නට නියමිත හෝටල් ව්‍යාපෘතියක් දැක කම්පනයට පත්වේ. මින් පෙර ගුර්චරන් සිය වලව්ව ඇපයට තබා නවීන් රෝයිගෙන් මුදලක් ණයට ලබාගෙන තිබිණි. මාස කිහිපයක් ඇතුළත එම මුදල් නැවත නොගෙවුවහොත්, නවීන් රෝයි සිය දේපළ අත්පත් කරගන්නා බව ඇය වටහා ගනියි. ක්ෂණිකව ඇය ශේඛර් වෙත යන්නේ ඔහුගෙන් මුදලක් ණයට ඉල්ලා ගැනීමටයි. නමුත් නොයෙකුත් සිදුවීම් නිසා ඇයට මේ බව පැවසිය නොහැකි වේ. මේ බව දැනගන්නා ගිරිෂ් ඇගේ මුදල් ප්‍රශ්නය විසඳන්නේ ගුර්චරන් සිය ව්‍යාපාර හවුල්කරුවකු බවට පත් කරගනිමිනි. ගුර්චරන් ණය මුදල නැවත පියවා දමන අතර, ලලිතා තමන්ගෙන් නොමැතිව ගිරිෂ්ගෙන් මුදල් ඉල්ලා ගැනීමට හේතුව කුමක්දැයි ශේඛර් කල්පනා කරයි. එක් ශුභ රාත්‍රියක, ශේඛර් සහ ලලිතා මාල පළඳවාගනිමින් සිය "විවාහය" සම්පූර්ණ කරන්නේ කිසිවකුටත් නොදැනයි. ව්‍යාපාරික කටයුත්තකට ශේඛර් [[ඩාර්ජීලිං]] වෙත ගිය පසු, නවීන් රෝයි සිය හෝටල් ව්‍යාපෘතිය කඩාකප්පල් කිරීම සම්බන්ධව ලලිතාට බැණ වදියි. මින් ලලිතා අවමානයටත්, ලැජ්ජාවටත් පත්වේ. සිය සම්බන්ධතාවේ අවසානය සනිටුහන් කරමින් රෝයි සිය නිවස සහ ගුර්චරන්ගේ නිවස අතර තාප්පයක් තනවයි. මෙය දරාගැනීමට නොහැකි ගුර්චරන්ට හෘදයාබාධයක් වැළඳේ. ශේඛර්ගේ පැමිණීමෙන් පසුව, රෝයි ඔහුට ඔහුගේ මවගේ සහ ගුර්චරන්ගේ රෝගී තත්ත්වය පිළිබඳ හෙළිකරන අතර, ව්‍යාජ ලෙස ලලිතා සහ ගිරිෂ්ගේ විවාහයක් පිළිබඳ සටහනක් ලබා දෙයි. විවාහය පිළිබඳ අසා ලලිතා කෙරෙහි අමනාප වන ශේඛර් ඇයට රවා බලයි. මේ අතර, ගිරිෂ් ගුර්චරන්ගේ පවුල ද සමගින් ලන්ඩනය වෙත යන්නේ හෘද ප්‍රතිකාර සඳහායි. ඔවුන් නැවත ලන්ඩනයේ සිට පැමිණීමත් සමග, වැරදි වැටහීම් ඇති කරගත් ශේඛර් සිතන්නේ ගිරිෂ් සහ ලලිතා විවාහ වී ඇති බවයි. මේ නිසා ඔහු ගායත්‍රි සමග විවාහ වීමට කැමැත්ත පළ කරයි. ශේඛර්ගේ විවාහ රාත්‍රියේ ගිරිෂ් පැමිණ ඔහුට ගුර්චරන්ගේ වලව්වේ හිමිකම් ඔප්පුව ලබාදෙයි. ගිරිෂ් කොයෙල් සමග විවාහ වූ බවත්, ලලිතා ඔහුගේ විවාහ යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කළ බවත් අසා ශේඛර් විස්මයට පත්වේ. අවසානයේ සිය පියාට එරෙහි වන ශේඛර් පවුල් දෙක වෙන්කළ තාප්පය බිඳහෙළයි. අනතුරුව ඔහු ලලිතාව සිය නිවස වෙත කැඳවාගෙන එන අතර, සිය නව මනාලිය දැක ශේඛර්ගේ මව අතිශයින් ප්‍රීතියට පත්වේ. ==චරිත නිරූපණය== * [[විද්‍යා බාලන්]], ලලිතා ලෙස; ශේඛර් කෙරෙහි නොසිඳෙන ප්‍රේමයෙන් සහ ගෞරවයෙන් යුතුව දිවිගෙවන කාන්තාවකි. මියුරු ගායිකාවක ද වන මැය, දෝෂාරෝපණ හමුවේ පවා සිය ගෞරවය රැකගැනීමට සමත් ය. * [[සයිෆ් අලි ඛාන්]], ශේඛර් රෝයි ලෙස; ලිලතා කෙරෙහි පෙම් කරන මොහු ගිරිෂ්ට ඊර්ෂ්‍යා කරයි. මොහු දක්ෂ සංගීතඥයෙකි. අවසානය තෙක් ඔහු තමන් කෙරෙහිම තරහෙන් යුතුව දැඩි පුද්ගලයකු බවට පත්ව සිටියේ ය. * [[සංජේ දත්]], ගිරිෂ් ලෙස; සරල, අවංක තැනැත්තකු වන මොහු ලලිතාට උපකාර කරයි. * [[රායිමා සේන්]],‍ කොයෙල් ලෙස; ලලිතාගේ දඟකාර ඥාති සොයුරිය වන මැයි සෑම මොහොතක්ම සතුටින්, ක්‍රියාශීලීව ගත කරන්නට උත්සාහ කරයි. * [[දියා මීර්සා]], ගායත්‍රි ලෙස; කෙටි නමුත් කෲර චරිතයකි. මැය සිය රූමත්බවින් ශේඛර්ව රවටා ගැනීමට තැත් කරයි. * [[සාබ්‍යසචි චක්‍රබර්තී]], නවීන් රෝයි ලෙස; දැඩි, කෲර සහ කපටි ව්‍යාපාරිකයෙකි. ඔහු මානව වටිනාකම් අගය නොකරන්නකු වන අතර, මුදල්වලට කෑදර අයෙකි. * [[සුරින්දර් කොවුර්]], රා‍ජේශ්වරී ලෙස; ශේඛර්ගේ මව වන මැය සිය සැමියාගේ ක්‍රියා කලාපය අප්‍රිය කරන අතර, සිය අසල්වැසියන්ට සත්කාර කරයි. * [[ටීනා දත්තා]], යොවුන් ලලිතා ලෙස * [[සුප්‍රියා ශුක්ලා]], සුනීතා ලෙස * [[නිනාද් කමත්]], අජිත් ලෙස * [[රේඛා]], "කේසි පහේලි සින්දගානි" ගීතයේ විශේෂ නිරූපණය තුළ * [[ජෝර්ජ් බේකර් (ඉන්දියානු නළුවා)|ජෝර්ජ් බේකර්]], සර් විලිටම් එක්හාර්ට් ලෙස ==නිෂ්පාදනය == === මූලිකාංග === ''පරිණීතා'' අධ්‍යක්ෂණයට පෙර, [[ප්‍රදීප් සර්කාර්]] ප්‍රචාරණ ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රචලිතව සිටියේ ය. වර්ෂ 17ක මුඛ්‍යාධාරා දැන්වීම්කරණය සහ වර්ෂ 7ක ප්‍රචාරක චිත්‍රපට-නිර්මාණ සහ වානිජ සිනමා පළපුරුද්දක් ඇති ඔහු, [[රූපවාහිනී ප්‍රචාරණය|වෙළඳ දැන්වීම්]] 1000ක් පමණ සහ සංගීත වීඩියෝ 15ක් සම්පූර්ණ කොට ඇත.<ref>{{cite news |accessdate=22 October 2007 |url=http://www.movietalkies.com/artists/complete-profie.asp?ArtistId=44267 |title=Pradeep Sarkar profile |publisher=movietalkies.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071209062655/http://www.movietalkies.com/artists/complete-profie.asp?ArtistId=44267 |archivedate=9 December 2007 |df= }}</ref> නිෂ්පාදක [[විධූ විනෝද් චොප්රා]] ඔහුගේ සංගීත වීඩියෝ කෙරෙහි උනන්දු වූ අතර, ''[[මිෂන් කාෂ්මීර්]]'' (2000) චිත්‍රපටයේ ඇතැම් සංගීත වීඩියෝ අධ්‍යක්ෂණයට ඔහු සර්කාර්ව සම්බන්ධ කරගත්තේ ය.<ref name="ref2">{{cite news |accessdate=20 October 2007 |first=Anuj |last=Kumar |work=The Hindu |title=A debut at 52! |url=http://www.hindu.com/mp/2007/08/18/stories/2007081851940600.htm |location=Chennai, India |date=18 August 2007 |archive-date=4 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071104152212/http://www.hindu.com/mp/2007/08/18/stories/2007081851940600.htm |url-status=dead }}</ref> සංගීත වීඩියෝ රූගතකරණයේ සිය ස්ථානය සනිටුහන් කරගැනීමෙන් පසු, සර්කාර් ''පරිණීතා'' රූගත කිරීමේ අදහස චොප්රාට ලබා දුන්නේ ය.<ref name="ref2"/> අනුතරුව චිත්‍රපටයේ නිර්මාණ කටයුතු ඇරඹිණි. නවකථාව සමග චිත්‍රපටය සැසඳීමේ දී, චොප්රා පැවසූයේ බිමාල් රෝයිගේ [[පරිනීතා (1953 චිත්‍රපටය)|1953 එම නමම ඇති චිත්‍රපටය]] මෙන් නොව මෙයට පසුබිම් වී ඇත්තේ 1962 වර්ෂය බවයි. ඔහු පැවසූයේ චිත්‍රපටයේ පිටපත ගොඩනැගීමට ඔවුනට වර්ෂ එක හමාරක් පමණ ගතවූ බවත්, එයට නව චරිත එකතු කරමින්, නවකථාවේ ප්‍රමුඛව දක්වා නොමැති චරිත ඉස්මතු කළ බවත් ය.<ref name="chopra1">{{cite web|publisher=Rediff.com |accessdate=22 October 2007 |first=Tanmaya Kumar |last=Nanda |title=Judge me by the highest standards |url=http://in.rediff.com/movies/2005/jun/10chopra.htm |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070905092511/http://in.rediff.com/movies/2005/jun/10chopra.htm |archivedate=5 September 2007 }}</ref><ref name="chopra2">{{cite web|accessdate=22 October 2007 |first=Anuj |last=Kumar |work=The Hindu |title=A maverick, period! |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005061001970400.htm&date=2005/06/10/&prd=fr& |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071127161205/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2005061001970400.htm&date=2005%2F06%2F10%2F&prd=fr& |archivedate=27 November 2007 |df= }}</ref> වෙනත් සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී, චොප්රා පැවසූයේ තමන් තිරරචනයේ දී සක්‍රීයව දායක වූයේ චිත්‍රපටය නවකථාවේ අනුවර්තනයක් වූ නිසා බවයි. සිනෙමා අනුවර්තනයේ දී, චොප්රා එහි ගෞරවය සර්කාර් සහ නටරාජන් සුබ්‍රමණියම් (චිත්‍රපටයේ සිනෙමාරූපක) හට පළකළේ මනරම් දෘශ්‍යයන් සැපයීම නිසායි.<ref name="ref1"/> [[සයිෆ් අලි ඛාන්]] වරක් පැවසූයේ චිත්‍රපටය මුලින් සමකාලීන ආකාරයට තැනීමට උත්සාහ කළ බවයි. චිත්‍රපට නිෂ්පාදක කණ්ඩායමට එම නිරූපණය එතරම් චිත්තාකර්ෂණීය නොවන බැව් හැඟී ගිය පසු, රූගත කිරීම් 60 දශකයේ පෙනුමකින් යුක්තව සිදුකරන ලදී.<ref name="refsaif">{{cite web|accessdate=22 October 2007 |url=http://movies.indiainfo.com/interview/saif-ali-khan.html |title=Saif Ali Khan spills Parineeta secrets! |publisher=Indiainfo.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070818211313/http://movies.indiainfo.com/interview/saif-ali-khan.html |archivedate=18 August 2007 |df=dmy }}</ref> චොප්රා වරක් සර්කාර්ගේ චිත්‍රපට-නිර්මාණ හැකියාව පිළිබඳරස කථාවක් හෙළිකළේ ය. ඔහු පැවසූයේ ඔහු චිත්‍රපටයේ වියදම් සඳහා කිසිදින පෞද්ගලිකව චෙක්පත් අත්සන් නොකළ බවයි. ඔහු මුදල් සර්කාර්ගේ බැංකු ගිණුමට තැන්පත් කළ අතර, චෙක්පත් සර්කාර් සහ ඔහුගේ බිරිඳ විසින් පරීක්ෂා කොට අත්සන් කරන ලදී.<ref name="chopra1"/> === නළුවරණය === චොප්රා සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී පැවසූයේ ''පරිණීතා''හි ප්‍රධාන චරිත ද්විත්වය සඳහා වූ පළමු තේරීම [[සයිෆ් අලි ඛාන්]] සහ [[විද්‍යා බාලන්]] නොවූ බවයි.<ref name="ref1"/> සැබැවින්ම මුලින් [[අභිෂේක් බච්චන්]] ශේඛර් ලෙසත්, [[සයිෆ් අලි ඛාන්]] ගිරිෂ් ලෙසත් රංගනයට තෝරාගෙන තිබිණි. කෙසේනමුත්, අභිෂේක් ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් වූ අතර, සයිෆ් චරිතය වෙනස් කරගැනීමට කැමති විය. මේ බව සනාථ කරමින් සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී සයිෆ් පැවසූයේ<ref name="refsaif"/> සර්කාර්ට සිය හැකියා පිළිබඳ විශ්වාසයක් පැවතුණ ද, චොප්රා ඔහුව ලබාගැනීමට එතරම් උනන්දු නොවූ බවයි. විද්‍යා බාලන් පිළිබඳ තේරීමට මුල් වූයේ ඇය සර්කාර් සමග සංගීත වීඩියෝ තුනක් කටයුතු කොට ලද අත්දැකීම් ය.<ref name="balan2">{{cite web|accessdate=23 October 2007 |first=Ronjita |last=Kulkarni |url=http://specials.rediff.com/movies/2005/jun/08vidya2.htm |title=How it began for Vidya? |publisher=Rediff.com |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071109164805/http://specials.rediff.com/movies/2005/jun/08vidya2.htm |archivedate= 9 November 2007 |df= }}</ref> චොප්රා පැවසූයේ විද්‍යා මාස හයක් පුරා තිර පරීක්ෂාවන්ට ලක් කළ බවත්, ඉන් පසුව ඔවුන් ඇගේ රංගන හැකියා විශ්වාස කළ බවත් ය.<ref name="ref1"/> සයිෆ් වරක් පැවසූයේ තමන් විද්‍යාගේ රංගන හැකියා පිළිබඳ දැන නොසිටියේ ''පරිණීතා'' ඇගේ පළමු චිත්‍රපටය වූ නිසා බවයි.<ref>{{cite web|accessdate=23 October 2007 |first=Ronjita |last=Kulkarni |url=http://specials.rediff.com/movies/2005/jun/08vidya1.htm |title=Meet the new girl in Saif's life! |publisher=Rediff.com |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070917041550/http://specials.rediff.com/movies/2005/jun/08vidya1.htm |archivedate=17 September 2007 |df= }}</ref> ඒ නිසා ඔහු [[ඓශ්වර්යා රායි]] හෝ [[රාණි මුඛර්ජී]] වැනි පිළිගත් නිළියක සමග කටයුතු කරන්නට සිතා සිටියේ ය. කෙසේනමුත්, විද්‍යා ලලිතාගේ චරිතය නිරූපණය කළ අයුරු දැකීමෙන් පසුව, ඔහුගේ ඇගේ රංගනය කෙරෙහි බෙහෙවින් පැහැදුණේ ය.<ref name="refsaif"/> විද්‍යා ලලිතා‍ගේ චරිතය නිරූපණයට පෙළඹුණේ ප්‍රවීණයන් සමග මනහර චරිතයකින් ක්ෂේත්‍රය වෙත සිය ප්‍රවිෂ්ඨය සනිටුහන් කිරීමට අවස්ථාව හිමිවන නිසායි.<ref name="balan2"/> [[සංජේ දත්]]ව තෝරාගැනුණේ ඔහුගේ බහුශ්‍රැතිභාවය නිසා බැව් වරක් සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී චොප්රා පැවසී ය. සංජේගේ සුහදශීලී ස්වභාවය ද චිත්‍රපටය නිර්මාණයේ දී වාසිදායක වූ බව ඔහු පැවසී ය.<ref name="ref1"/> [[දියා මීර්සා]] පිටපතට ප්‍රිය කළ අතර කෙටි චරිතයක් වුව ද, දුෂ්ට ''ගායත්‍රී'' චරිතය නිරූපණයට ඇය සිය කැමැත්ත පළකළා ය.<ref name="diyaraima">{{cite web|accessdate=23 October 2007 |url=http://movies.indiainfo.com/interview/diya-raima.html |title=Interview – Diya Mirza and Raima sen |publisher=Indiainfo.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070816091013/http://movies.indiainfo.com/interview/diya-raima.html |archivedate=16 August 2007 |df=dmy }}</ref> [[රායිමා සේන්]]ට ද චොප්රා සහ සර්කාර් දෙපළ සමග කටයුතු කිරීමට අවශ්‍ය විය.<ref name="diyaraima"/> ප්‍රවීණ නිළි [[රේඛා]] පසුබිම් රංගනයෙන් දායක වූයේ "කේසි පහේලි සින්දගානි" ගීතයට ඇය ප්‍රිය කළ නිසායි.<ref name="ref1"/> === රූගතකරණය සහ සංගීතය === සර්කාර් [[කොල්කතා]] නගරය හොඳින් දැන සිටි නිසා, චිත්‍රපටය ප්‍රධාන වශයෙන්ම රූගත කෙරුණේ එහි ය.<ref>{{cite web|accessdate=24 October 2007 |first=Rohini |last=Bhandari |url=http://www.businessofcinema.com/boc/?file=story&id=5367 |title=Interview – Pradeep Sarkar |publisher=Businessofcinema.com |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071012215827/http://www.businessofcinema.com/boc/?file=story&id=5367 |archivedate=12 October 2007}}</ref> චිත්‍රපටයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් කොල්කතාහි රූගත වුව ද, එහි සුළු කොටසක් ඩාර්ජීලිංහි රූගත කෙරිණි.<ref name="chopra2"/> 60 දශකය ප්‍රතිනිර්මාණයට නිෂ්පාදකයන් විසින් ප්‍රයත්න රැසක් දරන ලදී. උදාහරණයක් ලෙස චොප්රා පැවසූයේ චිත්‍රපටයේ ශේඛර් පැද යන කොළ පැහැ කාරය සපයාගැනීම ඉතා දුෂ්කර වූ බවත්, ඒ සඳහා අධික මුදලක් වැයවූ බවත් ය. චොප්රා "පියු බොලේ" ගීතයේ දී භාවිතා කළ පියානෝව<ref name="ref1"/> සහ "කස්තෝ මසා" ගීතයට භාවිතා කළ සෙල්ලම් දුම්රියේ සත්‍යභාවය සනාථ කළේ ය.<ref name="ref1"/><ref name="balan2"/> චරිතවල පෙනුම පිළිබඳ සැලකීමේ දී, මීර්සා පැවසූයේ 60 දශකයේ පෙනුම අංගරචනා ශිල්පී විද්‍යාධර් විසින් හොඳින් ග්‍රහණය කරගත් බවයි.<ref name="diyaraima"/> "කේසි පහේලි සින්දගානි" ගීතයට පාදක වූයේ [[ලුවිස් ආම්ස්ට්‍රෝං]]ගේ "[[අ කිස් ටු බිල්ඩ් අ ඩ්‍රීම් ඔන්|A Kiss to Build a Dream on]]" ගීතයේ තනුව බවයි.<ref>{{cite web|url=http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id%3D090905092530 |title=Archived copy |accessdate=2011-09-22 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809192446/http://www.planetbollywood.com/displayArticle.php?id=090905092530 |archivedate= 9 August 2011 |df= }}</ref> පරිණීතාහි සංගීතය පිළිබඳ විචාරකයින් මහත් අපේක්ෂා සහගත වූයේ<ref>{{cite web|url=http://www.indiafm.com/movies/musicreview/11638/index.html |accessdate=26 October 2007 |title=Music Review: Parineeta |publisher=Indiafm.com |first=Joginder |last=Tuteja |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20061107123023/http://www.indiafm.com/movies/musicreview/11638/index.html |archivedate= 7 November 2006 |df= }}</ref> චොප්රාගේ මින් පෙර ඇතැම් චිත්‍රපට (''[[1942: අ ලව් ස්ටෝරි]] (1993)'' සහ ''[[මිෂන් කාෂ්මීර්]] (2000)'') සම්මානලාභී සංගීත නිර්මාණවලින් යුක්ත වීම නිසායි. ''පරිණීතා''හි සංගීත අධ්‍යක්ෂ [[ශාන්තනු මොයිත්‍රා]] තනු සිය ගණනක් නිර්මාණය කළ අතර, වර්ෂයක ප්‍රයත්නයකින් පසුව අවසානයේ ඉන් හයක් තෝරාගන්නා ලදී. ධ්වනිපථය නිමවීමෙන් පසුව මෙම සංගීතඥයාගේ හැකියාව දක්ෂ කළ චොප්රා පැවසූයේ මොයිත්‍රාට පසුගිය [[බොලිවුඩ්]] සංගීත අධ්‍යක්ෂකවරයකු වූ [[ආර්. ඩී. බර්මන්]] වැන්නකු විය හැකි බවයි.<ref>{{cite web|url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2005/06/24/stories/2005062400130300.htm |accessdate=26 October 2007 |title=An entertainer ''par excellence'' |work=Business Line |first=V. |last=Gangadhar |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070627041240/http://www.thehindubusinessline.com/life/2005/06/24/stories/2005062400130300.htm |archivedate=27 June 2007 |df= }}</ref> == සංස්කෘතික සහ සිනෙමා ව්‍යංගයන් == ''[[පරිනීතා|පරිණීතා]]''හි කතුවර [[සරත් චන්ද්‍ර චට්ටෝපාධ්‍යාය]] [[රබින්ද්‍රනාත් තාගෝර්]]ගේ සමකාලීනයකු විය; මෙම කතරුවරුන් දෙදෙනාම සියවස් ආරම්භයේ බෙංගාලි දිවිය සහ සමාජ කරුණු සම්බන්ධව රචනයෙහි නියැළුණහ. ''පරිණීතා''හි 2005 සිනමා ප්‍රභේදය මගින් මෙම සම්බන්ධතාවයට [[ප්‍රණාමය (කලා)|ප්‍රණාමය]] පුදකොට ඇත්තේ තාගෝර්ගේ ''[[නෂ්ටනිර්]]'' නවකථාව ඇසුරෙන් නිර්මාණිත [[සත්‍යජිත් රායි]]ගේ ''[[චාරුලතා]]'' චිත්‍රපටය පිළිබඳ සඳහන් කිරීමෙනි. විශේෂයෙන්ම "සූනා මන් කා ආන්ගන්" ගීතයේ ලලිතා (''පරිණීතා'') හැඳසිටින වස්ත්‍ර ''නෂ්ටනීර්'' / ''චාරුලතා'' හි චාරුගේ ([[මාධබී මුඛර්ජී]]) වස්ත්‍රවලට සමානකමක් පෙන්වයි. මෙම ගීතයේ තාගෝර්ගේ "ඵූලේ ඵූලේ ඪෝලේ ඪෝලේ" ගීතය ඇතුළත් ය. ''පරිණීතා'' සහ ''චාරුලතා'' යන දෙකෙහිම "ඵූලේ ඵූලේ ඪෝලේ ඪෝලේ" ගීතය ගැයෙන්නේ ලලිතා සහ චාරු යන දෙදෙනාම ඔංචිල්ලාවක සිටින විටයි.<ref>{{cite web|url=http://www.telegraphindia.com/1050611/asp/nation/story_4854277.asp |title=Parineeta breathes Bengal among the tulips |first=Pratim D. |last=Gupta |date=10 June 2005 |accessdate=9 August 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110629155510/http://www.telegraphindia.com/1050611/asp/nation/story_4854277.asp |archivedate=29 June 2011 |df= }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2005/08/07/stories/2005080700510500.htm |title=Something new, something old |location=Chennai, India |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070312110752/http://www.thehindu.com/thehindu/mag/2005/08/07/stories/2005080700510500.htm |archivedate=12 March 2007 }}</ref> එසේම මෙහි [[සයිෆ් අලි ඛාන්]] සිටින දුම්රිය ඔහුගේ මව වූ [[ෂර්මිලා තාගෝර්]] රංගනයේ යෙදුණු ''[[ආරාධනා (1969 හින්දි චිත්‍රපටය)|ආරාධනා]]'' චිත්‍රපටයේ ද භාවිතා වූවකි.<ref>{{cite web|url=http://in.rediff.com/movies/2004/dec/23saif.htm |title=Saif rides Sharmila's train! |date=23 December 2004 |publisher=Rediff.com |accessdate=9 August 2011 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110525040132/http://in.rediff.com/movies/2004/dec/23saif.htm |archivedate=25 May 2011 |df= }}</ref> මෙම චිත්‍රපටය එම නවකථාව පාදක කොටගත් තෙවන චිත්‍රපටය වේ. මින් පෙර [[පරිනීතා (1953 චිත්‍රපටය)|1953 මෙම නමම සහිත චිත්‍රපටය]]ක් සහ 1976 ''සංකෝච්'' නම් චිත්‍රපටයක් එසේ නිර්මාණය වී ඇත.<ref>{{cite web|last=N |first=Patcy |accessdate=24 October 2007 |title=The different faces of Parineeta |url=http://in.rediff.com/movies/2005/jun/08patcy.htm |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070812012100/http://in.rediff.com/movies/2005/jun/08patcy.htm |archivedate=12 August 2007}}</ref> == පිළිගැනීම == === බොක්ස්-ඔෆීස් සහ තක්සේරුව === ''පරිණීතා'' 2005 අවසානයේ දී [[ඉන්දියානු රුපියල්|රුපියල්]] මිලියන 506ක මුදලක් උපයාගත්තේ ය.<ref>{{cite news|url=http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Parineeta+(2005) |archive-url=https://archive.is/20130126003517/http://www.ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Parineeta+(2005) |url-status=dead |archive-date=26 January 2013 |title=International Business Overview Standard |publisher=ibosnetwork.com |accessdate=9 August 2011 }}</ref> විදේශයන්හි ද සාර්ථකත්වයක් හිමි කරගත් මෙය, එක්ස්ත රාජධානියෙන් රු. මිලියන 36ක් ද, උතුරු ඇමරිකාවෙන් රු. මිලියන 35ක් සහ සෙසු විදෙස් රටවලින් රු. මිලියන 15ක් ද ඉපැයී ය.<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |url=http://www.boxofficeindia.com/overseas.htm |title=BoxOfficeIndia.com – Overseas |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071016061110/http://www.boxofficeindia.com/overseas.htm |archivedate=16 October 2007}}</ref> === විචාර, විවේචන සහ මතභේද === 2005 ජූනි 10 මෙය මුදාහැරීමට ප්‍රථම, ‍චිත්‍රපටය බොක්ස් ඔෆීස් අතින් කෙසේවනු ඇත්දැයි එක් පූර්වදර්ශනයක් පැවැත්විණි. [[පරිනීතා (1953 චිත්‍රපටය)|1953 ප්‍රභේදය]] සමග සැසඳීමේ දී පෙරදසුනෙන් යෝජනා වූයේ ආධුනික අධ්‍යක්ෂක සර්කාර්ට චිත්‍රපට-නිර්මාණකරණය පිළිබඳ අත්දැකීම් නොතිබීම, ලලිතා චරිතය නිසි පරිදි නිරූපණයට කෝඩුකාර නිළි බාලන්ට නොහැකි වනු ඇතැයි වූ අදහස, අද්‍යතන නළුවන් සහ සංගීතඥයන් විසින් 1960 දශකය නිරූපණය කිරීමේ සුදුසු බව, ශාන්තනු මොයිත්‍රා එතෙක් නිර්මාණය කොට තිබූ සිත් නොගන්නා ධ්වනිපථ හේතුවෙන් මෙය සාර්ථක අනුවර්තනයක් වීමට බාධාවනු ඇති බවයි.<ref>{{cite news|accessdate=27 October 2007 |url=http://www.bollywood.com/archives/2005/06/parineeta_could.html |title=Parineeta could rekindle soft, nostalgic feelings... |first=Subhash K. |last=Jha |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070808033803/http://www.bollywood.com/archives/2005/06/parineeta_could.html |archivedate=8 August 2007}}</ref> පශ්චාත්-නිකුතුවේ දී එම විචාරකයාම පැවසූයේ "එම නමම ඇති පැරණි සම්භාව්‍ය නවකථාවේ ප්‍රතිනිර්මාණයක් වන විධූ විනෝද් චොප්රාගේ "පරිණීතා"...යොවුන් පරම්පරාව විසින් මනාව වැළඳගත් ප්‍රේම කථා පුවතකින් යුක්ත විය. එය වසරේ දැවැන්තම ජනමෝදකය බවට පත් විය."<ref>{{cite news|accessdate=27 October 2007 |url=http://www.bollywood.com/archives/2006/10/why_is_bollywoo.html |title=Why is Bollywood obsessed with remakes |first=Arpana |last=Indo-Asian News Service |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070105005336/http://www.bollywood.com/archives/2006/10/why_is_bollywoo.html |archivedate=5 January 2007 }}</ref> මෙය සමස්තයක් ලෙස විචාරකයන් විසින් ද මනාව ග්‍රහණය කරගන්නා ලදී.<ref>{{cite news|accessdate=27 October 2007 |url=http://planetbollywood.com/Film/Parineeta/ |title=Film Review – Parineeta |first=Alok |last=Kumar |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071017051411/http://planetbollywood.com/Film/Parineeta/ |archivedate=17 October 2007 |df=dmy }}</ref> ඉන් එක් විචාරකයකු මෙම චිත්‍රපටය පිළිබඳ පවසා තිබුණේ "...අලංකාර කථා පුවතක්, අලංකාර ලෙස ඉදිරිපත් කොට ඇත. එය අප බොහෝදෙනකු අපේක්ෂා කරන මට්ටමට වෙත ළඟා වී ඇති අතර, අපගේ සිනමා අත්දැකීම් කෙරෙහි වූ අපේක්ෂා ඉහළ නංවයි."<ref>{{cite news|accessdate=27 October 2007 |url=http://in.rediff.com/movies/2005/jun/10pari.htm |title=Parineeta is a must watch |first=Dinesh |last=Raheja |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071102070055/http://in.rediff.com/movies/2005/jun/10pari.htm |archivedate=2 November 2007 }}</ref> About.com හි විචාරයක සඳහන් වූයේ එය "මානව හැඟීම්වලින් පිරි සිත්ඇදගන්නා සර්වකාලීන කථාපුවතක් සහ විශ්වීය නාට්‍යයක්... සමකාලීනව නැවත ඉදිරිපත් කිරීමකි". චිත්‍රපට නිර්මාණකරණයේ බොහෝ සියුම් වෙනස්කම් අගය කරන විචාරකයා පවසන්නේ මෙය "විශිෂ්ට සංගීත ස්වර මාලාවකින් රසගැන්වී ඇති බවත්, සංජේ දත්, සයිෆ් අලි ඛාන්, රායිමා සේන්, දියා මීර්සා සහ ලලිතා ලෙස රඟන කෝඩුකාර නිළි විද්‍යා බාලන්ගේ රංගනයෙන් එය ඔප් නැංවී ඇති බවයි".<ref>{{cite news|accessdate=27 October 2007 |url=http://hinduism.about.com/od/moviestillsreviews/a/parineeta.htm |title=Parineeta, The Married Woman |first=Subhamoy |last=Das |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080115102035/http://hinduism.about.com/od/moviestillsreviews/a/parineeta.htm |archivedate=15 January 2008 |df= }}</ref> චිත්‍රපටය මුදාහැර සති කිහිපයක් ඇතුළත නවකථාවේ ද පියපත් 3000ක් අලෙවි වූයේ චිත්‍රපටය ලද යහපත් පිළිගැනීම නිසායි.<ref>{{cite news |accessdate=27 October 2007 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-06-30/news-interviews/27837778_1_novel-copies-book-sales |title='Parineeta': the hot new bestseller |first=Avijit |last=Ghosh |work=The Times of India |date=30 June 2005 |archive-date=18 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018162517/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-06-30/news-interviews/27837778_1_novel-copies-book-sales |url-status=dead }}</ref> [[වැරයිටි (සඟරාව)|වැරයි‍ටි]] සඟරාවේ ඩෙරෙක් එලී පැවසූයේ "ගැළපෙන නිරූපණයන්ගෙන් යුත් චරිතවලින් පිරි නෙතට රසඳුනක් බඳු "පරිණීතා" උච්චාන්ත බොලිවුඩ් නිර්මාණයකි". එසේම ඔහු තවදුරටත් පැවසූයේ, "මෙහි උච්චතම අවස්ථාව හැඟීම් අතින් බලවත් වුවත්, එය අධික ලෙස පිසූවක් ලෙස පෙනේ."<ref>{{cite news|accessdate=27 October 2007 |url=http://www.variety.com/review/VE1117929519.html?categoryId=31&cs=1 |title=Parineeta: Film Review |first=Derek |last=Elley |work=Variety |date=7 February 2006}}</ref> ''[[මිඩ්-ඩේ]]''හි මිශ්‍රිත විචාරක දැක්වෙන්නේ "ප්‍රදීප් සර්කාර් මෙම කථාව, විශේෂයෙන්ම එහි පළුම අර්ධය මායාවක් ලෙස ගෙත්තම් කරයි... එය සවිස්තර බවින් විශිෂ්ට ය... කොල්කතාවේ මාර්ග සහ යතාරූපී වස්ත්‍ර චිත්‍රපටයේ විශිෂ්ට පෙනුමට ඉවහල් වී ඇත". කෙසේනමුත්, මෙම විචාරය තුළ චිත්‍රපටයේ උච්චතම අවස්ථාව විවේචනය කොට ඇත්තේ එය ආධුනික බව පවසමිනි. එම නිසා සමස්ත චිත්‍රපටයේ බලපෑම තරමක් බාල වන බැව් එහි සඳහන් වේ.<ref>{{cite news|first=Sarita |last=Tanvar |accessdate=27 October 2007 |url=http://www.mid-day.com/hitlist/2005/june/111357.htm |title=Film Review: Parineeta |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071024165347/http://www.mid-day.com/hitlist/2005/june/111357.htm |archivedate=24 October 2007 |df= }}</ref> එවැනිම විචාරයක් ''[[ද හින්දු]]'' පුවත්පතේ සඳහන් වන අතර, එය ඇරඹෙන්නේ "සරල ප්‍රමාණවත් කථාවක් පුවත්, ශේඛර් සහ ලලිතා සිටින අනර්ඝ ජවනිකා කිහිපයකින් යුතුව සර්කාර් එය මනාව ඉදිරිපත් කරයි" යනුවෙනි. මෙම විචාරයෙහි තවදුරටත් සඳහන් වන්නේ "අවසානය හැර... එය දරාගැනීමට අපහසු ය."<ref>{{cite news|first=Susan |last=Muthalaly |accessdate=27 October 2007 |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/06/17/stories/2005061703310300.htm |title=Parineeta: Sensuous and crisp |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107135600/http://www.hinduonnet.com/thehindu/fr/2005/06/17/stories/2005061703310300.htm <!--Added by H3llBot--> |archivedate=7 November 2007}}</ref> චිත්‍රපට වෙළඳපොලේ අඳුරු පසුබිම නිරාවරණය කරමින් ''[[ද ඉන්ඩියන් එක්ස්ප්‍රස්]]'' පුවත්පතේ ලිපියක් ප්‍රකාශයට පත්වීමත් සමග චෞරත්ව මතභේදයක් ද ඇති විය. චිත්‍රපටය මුදාහැර සති කිහිපයකින් කලාතුරකින් CD තැටි රු. 40ක පමණ අඩු මිලකට අලෙවි වී ඇත.<ref>{{cite news|accessdate=27 October 2007 |url=http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=135783 |title=National awards: Big B, Sarika win top honours |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071014024854/http://cities.expressindia.com/fullstory.php?newsid=135783 |archivedate=14 October 2007 |df= }}</ref> තවත් මතභේදයක් වූයේ සර්කාර්ගේ සමීප මිතුරකු සහ රචකයකු වූ සෞමිත්‍ර දාස්ගුප්තා විසින් චිත්‍රපටයේ කථාව මෙම නොවෙලාවෙන් තමන් ගොඩනැගූ කෘතියට සමානත්වයක් දක්වන බව පවසමින් චෝදනා නැගීමයි.<ref>{{cite news |first=Bhaarati K. |last=Dubey |accessdate=27 October 2007 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-10-15/mumbai/27862155_1_film-claims-pradeep-sarkar |title=Writer claims credit for Parineeta |work=The Times of India |date=15 October 2005 |archive-date=18 October 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121018162525/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2005-10-15/mumbai/27862155_1_film-claims-pradeep-sarkar |url-status=dead }}</ref> == තිරගත වීම් == 2005දී, ''පරිණීතා''හි නළු කැළ [[රතු පලස]]ක් මතින් ඇවිද ගියේ එය ඇම්ස්ටර්ඩෑම්හි [[අයිෆා සම්මාන|අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට සම්මාන]] (IIFA) උළෙලේ සතිඅන්තයේ "ලෝක මංගල දර්ශන චිත්‍රපටය" වූ හෙයිනි.<ref name="IIFA1">{{cite news |accessdate=26 October 2007 |url=http://www.hindu.com/mag/2005/06/26/stories/2005062600120200.htm |first=Susan |last=Muthalaly |title=Bollywood's mark on the tulip fields |location=Chennai, India |work=The Hindu |date=26 June 2005 |archive-date=4 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071104152206/http://www.hindu.com/mag/2005/06/26/stories/2005062600120200.htm |url-status=dead }}</ref> මෙම යුරෝපානු මංගල දර්ශනයේ දී, සර්කාර් පැවසූයේ මෙම චිත්‍රපටය ඇමරිකානු සහ ඉංග්‍රීසි බොක්ස්-ඔෆීස් තුළ විශිෂ්ට ආරම්භයක් ලද බවයි.<ref name="IIFA1"/> අනුයාත සති හතරක් පුරා මෙය එක්සත් රාජධානි මුල් චිත්‍රපට දහය අතර පැවතිණි.<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |url=http://chennaionline.com/film/Events/2006/06iifa.asp |archive-url=https://web.archive.org/web/20060614120451/http://www.chennaionline.com/film/Events/2006/06iifa.asp |url-status=dead |archive-date=14 June 2006 |first=R |last=Rangaraj |title=IIFA to showcase South films in Dubai |df= }}</ref> 2006 [[බර්ලින් චිත්‍රපට උළෙල|බර්ලින් චිත්‍රපට උළෙලේ]] ආධුනික නිර්මාණ 15 අතරට මෙය තේරිණි.<ref>{{cite news |accessdate=26 October 2007 |url=http://sify.com/movies/bollywood/fullstory.php?id=14122915 |title=Parineeta chosen for Berlin Film Festival}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |url=http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2006/08_pressemitteilungen_2006/08_Pressemitteilungen_2006-Detail_2782.html |title=Press Release – 20 January 2006 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120208020703/http://www.berlinale.de/en/archiv/jahresarchive/2006/08_pressemitteilungen_2006/08_Pressemitteilungen_2006-Detail_2782.html |archivedate= 8 February 2012 |df= }}</ref> ප්‍රේක්ෂකයන් වෙතින් මෙය ඉමහත් පිළිගැනීමක් ලැබුවේ චොප්රාව විමතියට පත් කරමිනි. බටහිර ජාතිකයින් 100කින් පමණ සමන්විත ප්‍රේක්ෂක පිරිසක් අපේක්ෂා කළ විචාරකයෙක්, සිනමාශාලාව ප්‍රේක්ෂකයන්ගෙන් පිරී පියගැටපෙළේ පවා අසුන් ගැනීමට පොරකමින් සිටින ප්‍රේක්ෂක පිරිස දැක විමතියට පත්වූයේ ය.<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |url=http://dwelle.de/southasia/1.171968.1.html |first=Preeti |last=John |title=Parineeta chosen for Berlin Film Festival}} {{Dead link|date=අප්‍රේල් 2012|bot=H3llBot}}</ref> 2006 අප්‍රේල් මස පැවති 24වන වාර්ෂික [[මිනියපොලිස්-ශාන්ත පෝල් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල]] තුළ රටවල් 40කින් ඉදිරිපත් වූ චිත්‍රපට 135 අතුරින් එකම ඉන්දියානු මුඛ්‍යප්‍රවාහ සිනමා නිර්මාණය වූයේ ''පරිණීතා'' ය.<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |url=http://www.mnfilmarts.org/m-spiff/2006/index2.html |title=24th Annual Minneapolis-St. Paul International Film Festival |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070630144802/http://www.mnfilmarts.org/m-spiff/2006/index2.html |archivedate=30 June 2007 |df=dmy }}</ref> 2006දී, චිත්‍රපටය [[පාම් ස්ප්‍රිංස් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල]],<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |url=http://128.97.165.17/showevent.asp?eventid=3995 |first=Therese |last=Hayes |title=2006 Palm Springs International Film Festival |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110528223500/http://128.97.165.17/showevent.asp?eventid=3995 |archivedate=28 May 2011 |df=dmy }}</ref> 24වන [[සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ අන්තර්ජාතික ආසියානු ඇමරිකානු චිත්‍රපට උළෙල]],<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |title=24th San Francisco International Asian American Film Festival |url=http://2006.asianamericanfilmfestival.org/downloads/press/2006_indian.pdf |format=PDF }}{{dead link|date=November 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[ලොස් ඇන්ජලීස් ඉන්දියානු චිත්‍රපට උළෙල]],<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |title=2006 Indian Film Festival of Los Angeles |url=http://www.indianfilmfestival.org/line_up_release.html |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070621182138/http://www.indianfilmfestival.org/line_up_release.html |archivedate=21 June 2007}}</ref> [[හෙල්සින්කි චිත්‍රපට උළෙල]]<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |title=2006 Helsinki Film Festival |url=http://2006.hiff.fi/elokuvat/elokuva.html?elokuva_id=162 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071107103845/http://2006.hiff.fi/elokuvat/elokuva.html?elokuva_id=162 |archivedate=7 November 2007}}</ref> සහ [[මැරකෙච්හි අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල|මැරකෙච්හි අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙලේ]]<ref>{{cite news|accessdate=26 October 2007 |title=6th International Film Festival of Marrakech |url=http://www.festivalmarrakech.info/Sunday-3-December-2006_a368.html |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071211154520/http://www.festivalmarrakech.info/Sunday-3-December-2006_a368.html |archivedate=11 December 2007 |df=dmy }}</ref> දී ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. == සම්මාන == හොඳම ප්‍රථම චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයා සඳහා ජාතික සම්මානය දිනාගැනීම හැරුණු විට,<ref>{{cite news |accessdate=7 December 2007 |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-08/india/27981084_1_nargis-dutt-award-53rd-national-film-awards-actor-award |title=National awards: Big B, Sarika win top honours |work=The Times of India |date=8 August 2007 |archive-date=11 August 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811025432/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-08-08/india/27981084_1_nargis-dutt-award-53rd-national-film-awards-actor-award |url-status=dead }}</ref> ''පරිණීතා'' [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] පහක් දිනාගත්තේ ය. එහි දී කේෂ්තෝ මොන්දල්, තනුශ්‍රී සර්කාර් සහ [[ප්‍රදීප් සර්කාර්]]හට [[හොඳම කලා අධ්‍යක්ෂණය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය|හොඳම කලා අධ්‍යක්ෂණය]] සඳහාත්, [[හොඳම නර්තන රචනය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය|හොඳම නර්තන රචනය]] සඳහා හොවාර්ඩ් රෝස්මයර්ටත්, [[හොඳම ප්‍රවිෂ්ඨය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය|හොඳම ප්‍රවිෂ්ඨය]] සඳහා [[විද්‍යා බාලන්]]ටත්, හාන්තනු මොයිත්‍රාට [[නව සංගීත දක්ෂතාව සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් ආර්.ඩී. බර්මන් සම්මානය|ආර්.ඩී. බර්මන් සම්මානය]] සහ [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම ධ්වනිය|‍හොඳම ශබ්ද පටිගතකරණය]] සඳහා බිශ්වදීප් චැටර්ජීටත් සම්මාන හිමි විය. එසේම එය ''හොඳම චිත්‍රපටය'' සහ ''හොඳම අධ්‍යක්ෂක'' යන ප්‍රවර්ග සඳහාත්, ලලිතා, ශේඛර් සහ ගිරිෂ් චරිත නිරූපණය කළ නළු නිළියන් තිදෙනාත්, ධ්වනිපථය සඳහා නිර්දේශ හතරක් ද වශයෙන් ‍තවත් සම්මාන නවයක් සඳහා නිර්දේශ විය. මෙම චිත්‍රපටය ලද අනෙක් වැදගත් සම්මාන අතර [[ස්ටාර් ස්ක්‍රීන් සම්මාන]] දෙකක් සහ [[සී සිනේ සම්මාන]] තුනක් ද වේ. '''2006 [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]]''' *[[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය|හොඳම කෝඩුකාර නිළිය]] – විද්‍යා බාලන් *හොඳම නර්තන රචනය – හොවාර්ඩ් රෝස්මයර් *හොඳම ධ්වනිය – බිශ්වදීප් චැටර්ජී *හොඳම කලා අධ්‍යක්ෂක – ප්‍රදීප් සර්කාර්, තනුශ්‍රී සර්කාර් *ආර්. ඩී. බර්මන් සම්මානය – ශාන්තනු මොයිත්‍රා '''2006 [[සී සිනේ සම්මාන]]''' *හොඳම දෙබස් – රේඛා නිගම්, විධූ විනෝද් චොප්රා *හොඳම වස්ත්‍ර නිර්මාණය – සුබර්ණා රායි චාධුරි '''2006 [[ස්ක්‍රීන් සම්මාන]]''' *හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව – ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් *හොඳම කෝඩුකාර නිළිය – විද්‍යා බාලන් '''2006 [[අයිෆා සම්මාන]]''' *හොඳම තිරරචනය – විධූ විනෝද් චොප්රා සහ ප්‍රදීප් සර්කාර් *හොඳම කලා අධ්‍යක්ෂණය – ප්‍රදීප් සර්කාර්, තනුශ්‍රී සර්කාර් *හොඳම ශබ්ද පටිගතකරණය – බිශ්වදීප් චැටර්ජී *හොඳම වස්ත්‍ර නිර්මාණකරණය – සුබර්ණා රායි ‍චාධුරි *හොඳම අංගරචනය – විද්‍යාධර් භාට්ටේ == DVD == ''පරිණීතා'' චිත්‍රපටයේ DVD ප්‍රභේදයේ පළමු ප්‍රභේදය 2006 ඔක්තෝබර් 30 දින [[යූටීවී මෝෂන් පික්චර්ස්]] වෙතින් මුදාහරින ලදී, එහි ඉංග්‍රීසි, අරාබි, ස්පාඤ්ඤ, ජර්මන්, ඉතාලි, මලයානු සහ ප්‍රංශ භාෂාවලින් උපසිරැසි විකල්ප ඇතුළත් විය. නළුවන් සමග ස්මමුඛ සාකච්ඡා සහ චිත්‍රපටය නිෂ්පාදනයේ තිරය පිටුපස සිදුවීම් ඇතළත් අමතර තැටියක් ද ඇත. එය [[දර්ශනානුපාතය (ප්‍රතිබිම්බය)|16:9]] [[විරූපික පුළුල්තිර]], [[ඩොල්බි ඩිජිටල්|‍ඩොල්බි ඩිජිටල් 5.1 සරවුන්ඩ්]], [[ප්‍රගම්‍ය පරිලෝකනය|ප්‍රගම්‍ය]] 24 [[රූපරාමු ශීඝ්‍රතාව|FPS]], [[පුළුල්තිර]] සහ [[NTSC]] ආකෘතිවලින් ලබාගත හැකි විය.<ref>{{cite news|accessdate=20 October 2007 |url=http://store.nehaflix.com/pasdudvd.html |title=Parineeta DVD - Nehaflix.com |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071103141135/http://store.nehaflix.com/pasdudvd.html |archivedate= 3 November 2007 |df=dmy }}</ref><ref>{{cite news|accessdate=20 October 2007 |url=https://www.amazon.co.uk/dp/B000JLSR64 |title=Parineeta DVD – Amazon.co.uk}}</ref> == ධ්වනිපථය == ''පරිණීතා''හි ධ්වනිපථය 2005 අප්‍රේල් මස ටිප්ස් මියුසික් විසින් නිකුත් කළ අතර, එය යහපත් විචාරක ප්‍රතිචාර ලබාගත්තේ ය.<ref>{{cite news|title=Music Review – Parineeta |accessdate=20 October 2007 |url=http://www.planetbollywood.com/Music/Parineeta/ |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071009223928/http://www.planetbollywood.com/Music/Parineeta/ |archivedate= 9 October 2007 |df= }}</ref> {{Track listing | extra_column = ගායක(යින්) | title1 = පියු බොලේ | extra1 = [[සෝනු නිගම්]], [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] | length1 = 4:21 | title2 = කස්තෝ මසා | extra2 = සෝනු නිගම්, ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් | length2 = 4:43 | title3 = සූනා මන් කා ආන්ගන් | extra3 = සෝනු නිගම්, ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් | length3 = 4:20 | title4 = කේසි පහේලි සින්දගානි | extra4 = [[සුනිධි චෞහාන්]] | length4 = 4:03 | title5 = රාත් හමාරි තෝ | extra5 = [[කේ. එස්. චිත්‍රා|චිත්‍රා]], [[ස්වානන්ද් කිර්කිරේ]] | length5 = 5:19 | title6 = ධිනක් ධිනක් ධා | extra6 = රීටා ගංගුලි | length6 = 3:53 | title7 = හුයි මේන් පරිනීතා | extra7 = සෝනු නිගම්, ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් | length7 = 2:23 }} ==මේවාත් බලන්න== {{Portal|බොලිවුඩ්}} *[[අධ්‍යක්ෂකගේ හොඳම ප්‍රථම චිත්‍රපටය සඳහා ඉන්දිරා ගාන්ධි සම්මානය]] ==ආශ්‍රේයයන්== {{reflist|30em}} ==බාහිර සබැඳි== *[https://www.youtube.com/watch?v=Z3ArwKDOwJ0 නිල ප්‍රචාරක පටය] - [[විනෝද් චොප්රා ෆිල්ම්]] * {{IMDb title|0437407|පරිනීතා}} *''[http://www.rediff.com/movies/parineeta.htm පරිණීතා]'' සඳහා [[Rediff.com]]හි ඇති ගිණුම *''[https://web.archive.org/web/20081225054520/http://www.bollywoodhungama.com/movies/cast/11638/index.html පරිණීතා]'' සඳහා [[බොලිවුඩ් හංගාමා]]හි ඇති ගිණුම {{National Film Award Best First Film of a Director}} {{Vidhu Vinod Chopra}} {{Parineeta}} [[Category:ඉන්දියානු නවකථා පාදක කරගත් චිත්‍රපට]] [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට]] [[Category:කොල්කතාව පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ චිත්‍රපට]] [[Category:ඩාර්ජීලිං පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ චිත්‍රපට]] [[Category:කුළුඳුල් අධ්‍යක්ෂණ චිත්‍රපට]] [[ප්‍රවර්ගය:2005 වසර තුළ චිත්‍රපට]] [[Category:2000 දශකයේ හින්දි-භාෂා චිත්‍රපට]] [[Category:සරත් චන්ද්‍ර චට්ටෝපාධ්‍යායගේ කෘති පාදක කරගත් චිත්‍රප‍ට]] [[Category:ඉන්දියාවේ කාන්තාවන් පිළිබඳ චිත්‍රපට]] [[Category:කොල්කතාවේ රූගත වූ චිත්‍රපට]] [[Category:ඩාර්ජීලිංහි රූගත වූ චිත්‍රපට]] [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට ප්‍රතිනිර්මාණ]] [[Category:ඉන්දියානු ප්‍රේම වෘත්තාන්ත නාට්‍ය චිත්‍රපට]] [[Category:සංගීතමය චිත්‍රපට ප්‍රතිනිර්මාණ]] 05lb09zy7y3s5pxpwb2qnm5nqlgwkws අනාමිකා 0 75112 800067 722568 2026-09-24T23:49:13Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800067 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සලරූ | name = අනාමිකා/ නී එංගේ එන් අන්බේ | image = Anaamika (2014 film) Poster.jpg | alt = <!-- see WP:ALT --> | caption = සිනමාහල් නිකුතු පෝස්ටරයක් | director = [[සේඛර් කම්මුලා]] | producer = දීපක් ධාර්<br />සමීර් ගෝගතේ<br />රාජ්නීෂ් ඛනූජා<br />සමීර් රාජේන්ද්‍රන් | screenplay = සුජෝයි ඝෝෂ්<br /><small>(මුල් තිරරචනය)</small><br />සායි ප්‍රසාද්<br /><small>(අනුවර්තිත තිරරචනය)</small> | story = සුජෝයි ඝෝෂ්<br />අද්වෛතා කාලා | based on = {{Based on|''[[කහානි]]'' |සුජෝයි ඝෝෂ්}} | starring = [[නයන්තාරා]]<br />[[පසුපති (නළුවා)|පසුපති]]<br />[[වෛභාව් රෙඩ්ඩි]]<br />[[හර්ෂ්වර්ධන් රානේ]] | music = [[එම්. එම්. කීරවානි]] | cinematography = [[විජයි සී. කුමාර්]] | editing = [[මර්තාණ්ඩ් කේ. වෙන්කටේෂ්]] | studio = ලොග්ලයින් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්<br/>සිලෙක්ට් මීඩියා හෝල්ඩිංස් | distributor = [[වයාකොම් 18 මෝෂන් පික්චර්ස්]] | released = {{Film date|2014|05|01|df=y|ref1=<ref>{{cite web|title=Nayanthara’s Anaamika Movie Release Poster|url=http://moviegalleri.net/2014/04/nayantharas-anaamika-telugu-movie-release-date-may-1-posters.html|accessdate=14 April 2014}}</ref>}} | runtime = මිනිත්තු 145 | country = ඉන්දියාව | language = [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]]<br />[[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] | budget = {{INRConvert|9|c}} | gross = {{INRConvert|28|c}} }} '''''අනාමිකා / නී එංගේ එන් අන්බේ''''' යනු [[සේඛර් කම්මුලා]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද 2014 [[තෙලිඟු සිනමාව|තෙලිඟු]]-[[දෙමළ සිනමාව|දෙමළ]] ද්වීභාෂා [[සංත්‍රාස චිත්‍රපට]]යකි.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/New-title-for-Nayantharas-next-film/articleshow/30113164.cms</ref> මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ [[නයන්තාරා]] විසිනි.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Nayanataras-Anamika-first-look-poster/articleshow/29605518.cms Nayanatara's Anamika first look poster]</ref> මෙම චිත්‍රපටය ''[[කහානි]]'' හින්දි චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිනිර්මාණයකි.<ref>{{cite web|title=Vishwa Teja for Nayanathara's 'Anamika'|url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/93749.html|publisher=indiaglitz.com|accessdate=3 June 2013}}</ref><ref>{{Citation |title=Nayanthara’s Anamika trailer launch tomorrow |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-29/news-interviews/46781835_1_sekhar-kammula-next-film-harshvardhan-rane |access-date=2017-10-09 |archive-date=2014-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140202231803/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-29/news-interviews/46781835_1_sekhar-kammula-next-film-harshvardhan-rane }}</ref> ==කථාපුවත== හයිදරාබාදයේ පීපල්’ස් ප්ලාසාවේ බෝම්බ පිපිරීමක් ඇතිවේ. මාස 6කට පසුව, තොරතුරු තාක්ෂණ වෘත්තිකයකු වන අනාමිකා ([[නයන්තාරා]]) හයිදරාබාදය වෙත පැමිණෙන්නේ සිය අතුරුදන් සැමියාව සොයමිනි. හයිදරාබාදයට පැමිණි විගස ඇය පොලිස් ස්ථානය වෙත යන්නේ පැමිණිල්ලක් කිරීමටයි. පොලිස් නිලධාරීන් ඇය කෙරෙහි අවධානය යොමු නොකරන අතර, ඇය ක්ලාන්ත වී ඇද වැටෙයි. සාරතී ([[වෛභාව් රෙඩ්ඩි]]) නම් එක් පොලිස් නිලධාරියෙක් ඇයට උදව් කිරීමට ඉදිරිපත් වන්නේ ඇය පැමිණ ඇත්තේ විශාල හේතුවක් නිසා බව වටහා ගනිමිනි; ඇගේ අතුරුදන් සැමියා සෙවීමේ කටයුතු ඇරඹේ. ඇය සිය සැමියා අවසන් වරට නැවතී සිටි හෝටලය වෙත යයි. එහි නැවථී සිටින අතරතුර, ඇය රාජු නම් කුඩා දරුවා සමග මිතුරු වේ. සිය සැමියා සොයමින් ඇය සාරතී සමග විවිධ ස්ථාන කරා යයි. එක් ස්ථානයක දී ඇය සොයාගන්නේ ඇය ඉන්දියාවට පැමිණීමට සති 2කට පෙර ඇගේ සැමියා රැකියාවෙන් ඉල්ලා අස්වී ඇති බවයි. ඇය මස්ජිදයකට යන අතර, එහි ප්‍රධාන පූජකයා ඇයට යමක් පැවසීමට තැත් කරයි. නමුත් මඳ දිනකින් ඔහු ඝාතනයට ලක්වේ. විවිධ ස්ථාන වෙත යමින් ඇය සිය සැමියා සොයා යයි. එක් අවස්ථාවක දී පොලිස් පරීක්ෂකවරයා ඇයට යෝජනා කරන්නේ තමන් සමග සිය නවාතැන්පළට පැමිණියහොත්, තමන් ඇයට සැමියා සොයාගැනීමට උපකාර කරන බවයි. අනාමිකා ඔහුව ප්‍රතික්ෂේප කරයි. පරීක්ෂකවරයා අනාමිකාට නවාතැන්පළට පැමිණීමට පැවසූ වේලාව වන විට ඔහු ද අබිරහස් ලෙස ඝාතනය වේ. ඔහුව ඝාතනය වීමට හේතුව ඔහු අනාමිකාගේ සැමියා සිටි ස්ථානය දැන සිටීම යැයි විශ්වාස කෙරේ. අනාමිකා කිසියම් දෙයක් සඟවන බව වටහාගන්නා පොලීසිය සාරතීට ඇගේ කටයුතුවලට සම්බන්ධ නොවන ලෙස නියෝග කරයි. මෙම කුමන්ත්‍රණයේ සැලසුම පිළිබඳ හෙළි කරගැනීමට අනාමිකා අසන්න වන විට, ඇය ද තෙවන මිනීමැරුමේ ඉලක්කය බවට පත්වේ. බෝම්බ පිපිරුම පිළිබඳ විමර්ශනය කරන රහස් පොලිස් නිලධාරියකු වන ඛාන් ([[පසුපති]]) අනාමිකාට පවසන්නේ ඇගේ සැමියාගේ පෙනුම පීපල්’ස් ප්ලාසාවේ බෝම්බ පිපිරුමේ ප්‍රධාන සැකකරු වන මිලන් දාම්ජි නම් ත්‍රස්තවාදියාට සමාන බවයි. නමුත් බෝම්බ පිපිරුම වන සමයේ සිය සැමියා තමන් තමග සිටි බවට සාක්ෂි ඇය ඉදිරිප්ත කරයි. එම රාත්‍රියේ ඝාතකයා අනාමිකාව ඝාතනයට පැමිණෙයි. නමුත් මීමැස්සන්ගේ ප්‍රහාරයට ලක්වන ඔහු පැන දුවයි. මෙම සියලු සාක්ෂි අනුව අනාමිකා සිය සැමියා සහ සත්‍යය හෙළිකරගන්නා අයුරු තවදුරටත් කථාවෙන් නිරූපණය වේ. == චරිත නිරූපණය == * [[නයන්තාරා]], අනාමිකා ලෙස * [[වෛභාව් රෙඩ්ඩි]], පාර්තසාරතී ලෙස * [[පසුපති]], ඛාන් ලෙස * [[හර්ෂ්වර්ධන් රානේ]], අජෙයි ලෙස * [[විනයි වර්මා]], රවී චන්ද්‍ර ලෙස * [[නරේෂ් (නළුවා)|නරේෂ්]], ස්වදේශ කටයුතු අමාත්‍ය ලෙස * ශ්‍රී රංජනී ==නිෂ්පාදනය== නයන්තාරා සමග නව මුහුණවරකින් යුතුව සේඛර් කම්මුලා සිය දෙමළ සහ තෙලිඟු ද්වීභාෂා චිත්‍රපටය ඇරඹූයේ අප්‍රේල් 28 දින [[හයිදරාබාද්, ඉන්දියාව|හයිදරාබාදයේ]] ය. මුලින් මෙහි ප්‍රධාන කාන්තා චරිතයට යොදා ගැනීමට අධ්‍යක්ෂකවරයා තීරණය කොට තිබුණේ [[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]] නිළියයි. නමුත් [[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]] එය ප්‍රතික්ෂේප කළේ මෙම චිත්‍රපටයේ දින ඇගේ සෙසු ව්‍යාපෘතිවල දින සමග ගළපාගත නොහැකි වූ හෙයිනි.<ref>{{cite web|title=Nayan or Anushka for Kahaani remake?|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-06-01/news-interviews/31958188_1_anushka-shetty-sujoy-ghosh-billa|publisher=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|accessdate=3 June 2013}}</ref> නයන්තාරාහට බැඳි පිටපත සහ වස්ත්‍ර ලබාදෙන ලදී. මෙම චිත්‍රපටයේ ඇය නවතව මුහුණවරකින් පෙනී සිටින අතර, ඇය ඒ සඳහා ප්‍රමාණවත් දින ලබා දී තිබිණි. මෙහි ඇගේ චරිතය වූයේ ‘අනාමිකා’ නම් චරිතයයි. චිත්‍රපටයේ සම-නිෂ්පාදනය සිදුකරන ලද්දේ එන්ඩිමොල් ඉන්ඩිටා, ලොග්ලයින් ප්‍රොඩක්ෂන්ස් සහ සිලෙක්ට් මීඩියා හෝල්ඩිංස් යන ආයතන විසිනි.<ref>{{cite web|title=Nayanthara to do a Vidya Balan|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2013-05-02/news-interviews/38982763_1_kahaani-greeku-veerudu-endemol-india|publisher=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|accessdate=3 June 2013}}</ref> මෙහි ඉරිදා රූගත කිරීම් [[පැරණි නගරය (හයිදරාබාද්, ඉන්දියාව)|හයිදරාබාදයේ පැරණි නගරයේ]] සිදු විය. මෙහි මුල් චිත්‍රපටය [[කොල්කතා]] නගරය වෙනුවට සේඛර් පැරණි නගරය මෙහි පසුතලය ලෙස තෝරාගත්තේ ය.<ref>{{cite web|title=Nayantara steps into the shoes of Vidya Balan|url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/news/2013/nayantara-vidya-balan-anamika-kahaani-108677.html|publisher=[[Oneindia.in]]|accessdate=3 June 2013}}</ref> පැරණි හයිදරාබාදයේ අඛණ්ඩව දින 50ක් රූගත කිරීම් කොට ව්‍යාපෘතිය අවසන් කිරීමට සේඛර් සැලසුම් කොට තිබිණි. සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී සේඛර් පවසා තිබුණේ: "මෙම නමක් නොයෙදූ චිත්‍රපටය ද්වීභාෂා එකක් බැවින්, රූගත කිරීම් ඇරඹීමට ප්‍රථම අපට කළ යුතු කාර්යයන් රැසක් විය. මට මෙම ව්‍යාපෘතිය වෙත සම්පූර්ණ අවධානය යොමු කිරීමට සිදුවූ අතර, එය ප්‍රාදේශීය පරිසරයට ගැළපෙන පරිදි අනුවර්තනය කරන ලදී." <ref>{{cite web|title=Anamika Telugu Movie Review|url=http://www.aptoday.com/topstories/review-anamika.html|publisher=AP Today|accessdate=1 May 2014}}</ref><ref>[http://www.tollywood10.com/reviews/anaamika-movie-review Anaamika Telugu Movie Review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140502001435/http://www.tollywood10.com/reviews/anaamika-movie-review |date=2014-05-02 }} Tollywood10.com. Retrieved 1 May 2014.</ref> ==මුදාහැරීම== ===විචාරක පිළිගැනීම=== ''නී එංගේ එන් අන්බේ'' චිත්‍රපටයට තරු 3ක් ලබාදුන් [[රෙඩිෆ්]] සඳහන් කොට තිබුණේ "''කහානි'' දැවැන්ත සාර්ථකත්වයක් ලද නිසා මෙම ප්‍රතිනිර්මාණය කෙරෙහි බොහෝ අපේක්ෂා පැවතිණි. අවසනාවට, ''නී එංගේ එන් අන්බේ'' එම ලීගයටම අයත් නොවේ". {{citation needed|date=සැප්තැම්බර් 2014}} ''[[ඩෙකෑන් ක්‍රෝනිකල්]]'' පුවත්පත සඳහන් කොට තිබුණේ "''කහානි'' නරඹා නොමැති අයකුට ලකුණු 10න් 10ක් ලබාදිය හැකි උචිත චිත්‍රපටයක් වන මෙය හොඳ ප්‍රතිනිර්මාණයකි".<ref>http://www.deccanchronicle.com/140503/entertainment-movie-review/article/movie-review-nee-enge-en-anbe-refreshingly-diverse-kahaani</ref> මෙයට 4/5ක් ලබාදුන් සයිෆි සඳහන් කළේ "''නී එංගේ එන් අන්බේ''යෝග්‍ය ත්‍රාසකයක මුහුණුවරක් ඇති අතර, නයන්තාරාගේ විශිෂ්ට රංගනයෙන් එය හැඩ වී ඇත. තාක්ෂණිකව ද විස්මිත නිර්මාණයක් වන මෙය එම්. එම්. කීරවානිගේ විශිෂ්ට පසුබිම් ස්වරාමාලාවන්ගෙන් ද, විජෙයි සී. කුමාර්ගේ කැමරාකරණයෙන් ද ඔප්නැංවී ඇත."<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/nee-enge-en-anbe-review-tamil-15054331.html |access-date=2017-10-09 |archive-date=2014-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140502091429/http://www.sify.com/movies/nee-enge-en-anbe-review-tamil-15054331.html}}</ref> ''හින්දුස්ථාන් ටයිම්ස්'' පුවත්පත සඳහන් කොට තිබුණේ "''නී එංගේ අඑන් අන්බේ'' හි කතාපුවත සහ ඉදිරිපත් කෙරෙන විලාසය ''කහානි'' සේම මා දැඩි ග්‍රහණය කරගත්තේ ය. දෙමළ චිත්‍රපටය ද මනාව ගොඩනංවා ඇත. මෙය නියපොතු-සැපෙන තරමේ ත්‍රාසකයක් නොවූව ද, සිත්ඇදගන්නාසුලු ය. මෙහි උදාසීන අවස්ථාවක් මට හමුනොවී ය". එම පුවත්පත මගින් මෙයට තරු 5න් 3ක් ලබා දී තිබිණි.<ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-nee-enge-en-anbe-is-a-different-kahaani-but-as-fascinating/article1-1214717.aspx |title=Archived copy |accessdate=2014-05-08 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140508105038/http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/movie-review-nee-enge-en-anbe-is-a-different-kahaani-but-as-fascinating/article1-1214717.aspx |archivedate=8 May 2013 |df=dmy }}</ref> == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} ==බාහිර සබැඳි== * {{Facebook|AnaamikaTelugu}} * {{IMDb title|2939898}} {{Sekhar Kammula}} [[ප්‍රවර්ගය:2014 වසර තුළ චිත්‍රපට]] [[Category:තෙලිඟු-භාෂා චිත්‍රපට]] [[Category:බහුභාෂා චිත්‍රපට]] [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට]] [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට ප්‍රතිනිර්මාණ]] [[Category:ඉන්දියානු නාට්‍ය චිත්‍රපට]] [[Category:එම්. එම්. කීරවානිගේ චිත්‍රපට ස්වරමාලා]] 0jl7h6obeub7b5i2f2b8jkq8wluw5wd මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල් 0 75150 800239 799907 2026-09-25T08:46:53Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800239 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name = මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල් | Cover = Mohe rang do laal poster.jpg | Caption = [[දීපිකා පඩුකෝන්]] නිරූපිත ගීතයේ ප්‍රවර්ධන රුවක් | Artist = [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]]සහ [[පණ්ඩිත් බිර්ජු මහාරාජ්]] | Album = [[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] | Released = {{Start date|df=yes|2015|11|24}} | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[හින්දුස්තානි සම්භාව්‍ය සංගීතය|හින්දුස්තානි සම්භාව්‍ය]], සුගම්, [[ෆිල්මි]] | Language = [[හින්දි]] | Length = {{Duration|m=3|s=52}} | Writer = සිද්ධාර්ත්-ගරීමා | Label = [[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|ඊරෝස් නව්]] | Tracks = # "[[දීවානි මස්තානි]]" # "[[ආයත් (ගීතය)|ආයත්]]" # "[[මල්හාරි (ගීතය)|මල්හාරි]]" # "'''මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්'''" # "[[අල්බේලා සජන් ආයෝ රේ|අල්බේලා සජන්]]" # "අබ් තෝහේ ජානේ නා දූන්ගි" # "[[පිංගා (ගීතය)|පිංගා]]" # "[[ආජ් ඉබාදත්]]" # "ෆිටූරි" # "[[ගජානනා]]" | Producer = {{flatlist| * [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|UoNnDIu9xQ4|"මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්"}}|Type=song}} }} "'''මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්'''" ({{lang-hi|मोहे रंग दो लाल}}) යනු 2015 බ්ලොක්බස්ටර<ref name="Bajirao Mastani">{{cite web|title=Bajirao Mastani declared Blockbuster.|url=http://www.dekhnews.com/blockbuster-bajirao-mastani-vs-dilwale-day-51-worldwide-box-office-collection/|publisher=DekhNews|accessdate=7 February 2016}}</ref> [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපටයක් වන ''[[බාජිරාඕ මස්තානි]]'' තුළ අන්තර්ගත ගීතයකි. මෙම ගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] විසිනි. එය ගායනා කරන්නේ [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සහ [[පණ්ඩිත් බිර්ජු මහාරාජ්]] විසිනි.<ref name="Mohe Rang Do Laal">{{cite web|title="Mohe Rang Do Laal" song details|url=https://itunes.apple.com/in/album/bajirao-mastani-original-motion/id1073716223|publisher=iTunes|accessdate=25 November 2015}}</ref> මෙහි පද රචනය සිදුකරන ලද්දේ සිද්ධාර්ත්-ගරීමා විසිනි.<ref name="Lyrics credits">{{cite web|title=Mohe Rang Do Laal Lyricist.|url=http://erosnow.com/#!/music/watch/1038704/bajirao-mastani/6655860/exclusive---mohe-rang-do-laal?ap=1|publisher=[[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|Eros International]]|accessdate=25 November 2015}}</ref> ගීතයේ වීඩියෝවෙහි [[දීපිකා පඩුකෝන්]] සහ [[රන්වීර් සිං]] රංගනයේ යෙදෙයි. සිය නර්තනය සඳහා පඩුකෝන් [[කථක්]] නර්තනය පුහුණු වූයේ මෙහි නර්තන රචනය ද සිදුකළ [[පණ්ඩිත් බිර්ජු මහාරාජ්]] වෙතිනි.<ref name="Mohe Rang Do Laal Dance">{{cite web|title=Bajirao Mastani: Deepika Padukone took Kathak dance lessons from Pandit Birju Maharaj for "Mohe Rang Do Laal"|url=http://www.thehansindia.com/posts/index/Cinema/2016-01-12/Deepika-learnt-Kathak-from-Birju-Maharaj-for-Mohe-Rang-do-laal-in-Bajirao-Mastani/199832|publisher=TheHansIndia.com|accessdate=12 January 2016}}</ref> මෙම චිත්‍රපටය දෙමළ සහ තෙලිඟු භාෂාවලින් හඬකැවුණු අතර, මෙම ගීතය දෙමළෙන් "පෝදෛ නිරතෛ තා" යනුවෙන් ද,<ref name="Mohe Rang Do Laal: Tamil Version">{{cite web|title=Mohe Rang Do Laal: Tamil Version|url=http://www.saavn.com/s/song/tamil/Bajirao-Mastani/Podhai-Nirathai-Thaa/STwbZR9DZ1k|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=15 December 2015}}</ref> තෙලිඟු බසින් "මීරා චිට්ටචෝරා" ලෙස ද<ref name="Mohe Rang Do Laal: Telugu Version">{{cite web|title=Mohe Rang Do Laal: Telugu Version|url=http://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Meera-Chittachora/LxEcUjd1TwY|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=15 December 2015}}</ref> මුදාහැරුණේ 2015 දෙසැම්බර් 15 දින ය. මෙම ගීතයේ ප්‍රභේද ත්‍රිත්වයටම [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සහ [[පණ්ඩිත් බිර්ජු මහාරාජ්]] සිය හඬ මුසුකළහ. මෙම ගීතය [[එම්ටීවී අන්ප්ලග්ඩ් (ඉන්දියාව)#වාරය 6|MTV අන්ප්ලග්ඩ් වාරය 6]] තුළ දී [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්|ඝෝෂාල්]] විසින් නැවත ගායනා කොට ඇත. == ඇගයුම් == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! width=5%|වර්ෂය ! width=22%|සම්මාන උළෙල ! width=24%|නිර්දේශිතයා ! width=33%|ප්‍රවර්ගය ! width=15%|ප්‍රතිඵලය |- | [[61වන ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන|2016]] ! scope="row"| [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] | [[පණ්ඩිත් බිර්ජු මහාරාජ්]] | [[හොඳම නර්තන රචනය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය|හොඳම නර්තන රචනය]] | {{won}}<ref>{{cite news|title=Full list of winners of the 61st Britannia Filmfare Awards|url=http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|work=Filmfare|date=15 January 2016|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316165017/http://www.filmfare.com/news/full-list-of-winners-of-the-61st-britannia-filmfare-awards-11841.html|archivedate=16 March 2016}}</ref> |- | 2016 ! scope="row"| [[ගෝලීය ඉන්දියානු සංගීත ඇකඩමි සම්මාන|GiMA සම්මාන]] | [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] | [[හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව සඳහා GiMA සම්මානය|හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව]] | {{nom}}<ref>{{cite web|title=GIMA: Film Nominees 2016|url=http://www.gima.co.in/film-nominations.php|accessdate=30 March 2016|publisher=[[ග්ලෝබල් ඉන්ඩියන් මියුසික් ඇකඩමි අවෝඩ්ස්|Global Indian Music Academy Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330063435/http://www.gima.co.in/film-nominations.php|archivedate=30 March 2016}}</ref> |- | rowspan="2"| 2016 ! scope="row" rowspan="2"| [[මිර්චි සංගීත සම්මාන]] | [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] | වසරේ ගායිකාව |{{won}}<ref>{{cite web|title=8th Mirchi Music Awards: Complete list of winners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms|work=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|date=1 March 2016|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419213201/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms?|archivedate=19 April 2016}}</ref> |- | [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]], සිද්ධාර්ත්–ගරීමා | හොඳම රාග ආභාසය ලද ගීතය | {{nom}}<ref>{{cite web|title=Mirchi Music Awards 2015 Nominations|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2015/Nomination/|publisher=[[මිර්චි මියුසික් අවෝඩ්ස්|Mirchi Music Awards]]|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330062839/http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2015/Nomination/|archivedate=30 March 2016}}</ref> |- | 2016 ! scope="row"| [[ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා චිත්‍රපට සම්මාන]] | [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] | හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව | {{won}}<ref>{{cite news|title=TOIFA 2016: ‘Bajirao Mastani’ Bags 6 Awards, Celebs Have a Rocking Night|url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/toifa-bajirao-mastani-bags-awards-celebs-have-a-rocking-night/article_eb9c4f64-efba-11e5-a9e0-53e3fd5c3197.html|work=[[ඉන්ඩියා-වෙස්ට්|India-West]]|date=21 March 2016|accessdate=9 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522181810/http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/toifa-bajirao-mastani-bags-awards-celebs-have-a-rocking-night/article_eb9c4f64-efba-11e5-a9e0-53e3fd5c3197.html|archivedate=22 May 2016}}</ref> |- |rowspan="3"| 2016 ! scope="row" rowspan="3"| [[සී සිනෙ සම්මාන]] | [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] | [[හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව සඳහා සී සිනෙ සම්මානය|හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව]] | {{won}}<ref>{{cite web|title=Zee Cine Awards: Complete List of Winners|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607|publisher=[[NDTV]]|author=Prashar, Chandni|date=21 February 2016|accessdate=29 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160302151730/http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607|archivedate=2 March 2016}}</ref> |- | [[පණ්ඩිත් බිර්ජු මහාරාජ්]] | [[හොඳම නර්තන රචනය සඳහා සී සිනෙ සම්මානය|හොඳම නර්තන රචනය]] | rowspan="2" {{nom}}<ref>{{cite news|title=Zee Cine Awards 2016: Shreya Ghoshal and Remo D'Souza bag nominations for "Deewani Mastani"|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-2016-here-are-the-nominations-for-the-jury-awards-2178867|work=[[ඩේලි නිව්ස් ඇන්ඩ් ඇනලයිසිස්|Daily News and Analysis]]|date=18 February 2016|accessdate=22 May 2016||archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522181239/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-2016-here-are-the-nominations-for-the-jury-awards-2178867|archivedate=22 May 2016}}</ref> |- | සිද්ධර්ත්-ගරීමා | [[හොඳම පද රචකයා සඳහා සී සිනෙ සම්මානය|හොඳම පද රචකයා]] |- |} ==මේවාත් බලන්න == *[[බාජිරාඕ මස්තානි]] *[[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] *[[දීවානි මස්තානි]] ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == * [https://web.archive.org/web/20160412131640/https://itunes.apple.com/in/album/bajirao-mastani-original-motion/id1073716223 iTunes] * [http://www.saavn.com/s/song/hindi/Bajirao-Mastani/Mohe-Rang-Do-Laal/JScoeQ1TBGo සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [http://gaana.com/song/mohe-rang-do-laal ගානා ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170906075110/http://gaana.com/song/mohe-rang-do-laal |date=2017-09-06 }} * [http://www.saavn.com/s/song/tamil/Bajirao-Mastani/Podhai-Nirathai-Thaa/STwbZR9DZ1k දෙමළ ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [http://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Meera-Chittachora/LxEcUjd1TwY තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] {{Shreya Ghoshal}} [[Category:හින්දි-භාෂා චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]] [[Category:ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්ගේ ගීත]] [[Category:2015 ගීත]] [[Category:දීපිකා පඩුකෝන් නිරූපිත සංගීත වීඩියෝ]] dqody5nnoz356twtejnzhwu4s19821h පිංගා (ගීතය) 0 75183 800217 799903 2026-09-25T07:13:47Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800217 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name = පිංගා | Cover = Pinga cover.jpg | Caption = [[දීපිකා පඩුකෝන්]] සහ [[ප්‍රියංකා චොප්රා]] නිරූපිත ගීතයේ නිල කවරය | Artist = [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සහ [[වෛශාලි මාදේ]] | Album = [[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] | Released = {{Start date|df=yes|2015|11|16}} | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[ලාවණි]], [[ෆිල්මි]] | Language = [[හින්දි]] | Length = {{Duration|m=4|s=16}} | Writer = සිද්ධාර්ත්-ගරීමා | Label = [[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|ඊරෝස් නව්]] | Tracks = # "[[දීවානි මස්තානි]]" # "[[ආයත් (ගීතය)|ආයත්]]" # "[[මල්හාරි (ගීතය)|මල්හාරි]]" # "[[මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්]]" # "[[අල්බේලා සජන් ආයෝ රේ|අල්බේලා සජන්]]" # "අබ් තෝහේ ජානේ නා දූන්ගි" # "'''පිංගා'''" # "[[ආජ් ඉබාදත්]]" # "ෆිටූරි" # "[[ගජානනා]]" | Producer = {{flatlist| * [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|xz-Vac75to4|"පිංගා"}}|Type=song}} }} "'''පිංගා'''" ({{lang-hi|पिंगा}}) යනු 2015 බ්ලොක්බස්ටර<ref name="Bajirao Mastani">{{cite web|title=Bajirao Mastani declared Blockbuster.|url=http://www.dekhnews.com/blockbuster-bajirao-mastani-vs-dilwale-day-51-worldwide-box-office-collection/|publisher=DekhNews|accessdate=7 February 2016}}</ref> [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපටයක් වන ''[[බාජිරාඕ මස්තානි]]'' තුළ අන්තර්ගත ගීතයකි. මෙම ගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] විසිනි. එය ගායනා කරන්නේ [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සහ [[වෛශාලි මාදේ]] විසිනි.<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/pinga-from-bajirao-mastani/id1057649961?uo=8&at=10l4sW |title=Pinga (From "Bajirao Mastani") - Single by Sanjay Leela Bhansali, Shreya Ghoshal & Vaishali Made on iTunes |work=[[අයිටියුන්ස් ස්ටෝර්|iTunes Store]] |accessdate=28 December 2015 |date=16 November 2015 }}</ref> මෙහි පද රචනය සිදුකරන ලද්දේ සිද්ධාර්ත්-ගරීමා විසිනි.<ref name="Lyrics credits">{{cite web|title=Pinga Lyricist.|url=https://erosnow.com/music/watch/1038704/bajirao-mastani/6611827/pinga|publisher=[[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|Eros International]]|accessdate=11 October 2017}}</ref> ගීතයේ වීඩියෝවෙහි [[දීපිකා පඩුකෝන්]] සහ [[ප්‍රියංකා චොප්රා]] රංගනයේ යෙදෙයි. මෙහි [[නර්තන රචනය]] සිදුකරන ලද්දේ [[රෙමෝ ඩි'සූසා]] විසිනි.<ref name="Pinga Dance">{{cite web|title=Sanjay Leela Bhansali gets Remo D'Souza to shed his urban choreographer image with 'Pinga' |url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sanjay-Leela-Bhansali-gets-Remo-DSouza-to-shed-his-urban-choreographer-image-with-Pinga/articleshow/49830882.cms|publisher=[[ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|Times of India]]|accessdate=11 October 2017}}</ref> මෙම චිත්‍රපටය දෙමළ සහ තෙලිඟු භාෂාවලින් හඬකැවුණු අතර, මෙම ගීතය දෙමළෙන් "මිනාදි මින්නල්" යනුවෙන් ද,<ref name="Pinga: Tamil Version">{{cite web|title=Pinga: Tamil Version|url=https://www.saavn.com/s/song/hindi/Bajirao-Mastani/Pinga/GT0lBQVbc2o|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=11 October 2017}}</ref> තෙලිඟු බසින් "බංගාරි පෝරි" ලෙස ද<ref name="Pinga: Telugu Version">{{cite web|title=Pinga: Telugu Version|url=https://www.saavn.com/s/album/telugu/Bajirao_Mastani-2015/ICMeTLSGkFk_|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=11 October 2017}}</ref> මුදාහැරිණි. මෙහි හින්දි ප්‍රභේදය 2015 නොවැම්බර් 16 දින නිකුත් කෙරිණි. මෙම ගීතයේ ප්‍රභේද ත්‍රිත්වයටම [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සිය හඬ මුසුකළා ය. දෙමළ ප්‍රභේදය සඳහා ඇයට අමතරව [[නීති මෝහන්]], දීප්ති රෙගේ, අර්චනා ගෝරේ සහ ප්‍රගති ජෝෂි ගායනයෙන් දායක වූහ. එසේම තෙලිඟු ප්‍රභේදය සඳහා ඝෝෂාල් සමග [[නීති මෝහන්]], මයුරි පත්වර්ධන්, අර්චනා ගෝරේ සහ ප්‍රගති ජෝෂි දායක වූහ. මෙහි දෙමළ ප්‍රභේදයේ පද රචනය [[මදන් කාර්කි]] විසින් ද, තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ පද රචනය [[රාමජෝගයියා සාස්ත්‍රි]] විසින් ද සිදුකරන ලදී. == ඇගයුම් == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! width=5%|වර්ෂය ! width=22%|සම්මාන උළෙල ! width=24%|නිර්දේශිතයා ! width=33%|ප්‍රවර්ගය ! width=15%|ප්‍රතිඵලය |- | 2016 ! scope="row"| [[ගෝලීය ඉන්දියානු සංගීත ඇකඩමි සම්මාන|GiMA සම්මාන]] | ''පිංගා'' | [[හොඳම චිත්‍රපට ගීතය සඳහා GiMA සම්මානය|හොඳම චිත්‍රපට ගීතය]] | {{nom}}<ref>{{cite web|title=GIMA: Film Nominees 2016|url=http://www.gima.co.in/film-nominations.php|accessdate=30 March 2016|publisher=[[ග්ලෝබල් ඉන්ඩියන් මියුසික් ඇකඩමි අවෝඩ්ස්|Global Indian Music Academy Awards]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330063435/http://www.gima.co.in/film-nominations.php|archivedate=30 March 2016}}</ref> |- | 2016 ! scope="row"| [[මිර්චි සංගීත සම්මාන]] | [[වෛශාලි මාදේ]] | වසරේ නැගී එන ගායිකාව විචාරක තේරීම |{{nom}}<ref>{{cite web|title=8th Mirchi Music Awards: Complete list of winners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms|work=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|date=1 March 2016|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419213201/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms?|archivedate=19 April 2016}}</ref> |- |rowspan="2"| 2016 ! scope="row" rowspan="3"| [[සී සිනෙ සම්මාන]] | [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]], [[වෛශාලි මාදේ]] | [[හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව සඳහා සී සිනෙ සම්මානය|හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව]] | {{nom}}<ref>{{cite web|title=Zee Cine Awards: Complete List of Winners|url=http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607|publisher=[[NDTV]]|author=Prashar, Chandni|date=21 February 2016|accessdate=29 March 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160302151730/http://movies.ndtv.com/bollywood/zee-cine-awards-complete-list-of-winners-1279607|archivedate=2 March 2016}}</ref> |- | [[රෙමෝ ඩි'සූසා]] | [[හොඳම නර්තන රචනය සඳහා සී සිනෙ සම්මානය|හොඳම නර්තන රචනය]] | rowspan="2" {{nom}}<ref>{{cite news|title=Zee Cine Awards 2016: Shreya Ghoshal and Remo D'Souza bag nominations for "Deewani Mastani"|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-2016-here-are-the-nominations-for-the-jury-awards-2178867|work=[[ඩේලි නිව්ස් ඇන්ඩ් ඇනලයිසිස්|Daily News and Analysis]]|date=18 February 2016|accessdate=12 October 2017||archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522181239/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-2016-here-are-the-nominations-for-the-jury-awards-2178867|archivedate=22 May 2016}}</ref> |- |} ==මේවාත් බලන්න == *[[බාජිරාඕ මස්තානි]] *[[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] *[[දීවානි මස්තානි]] ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == * [https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion-picture-soundtrack/id1073716223 iTunes] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.saavn.com/s/song/hindi/Bajirao-Mastani/Pinga/GT0lBQVbc2o සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [https://gaana.com/song/pinga ගානා ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925024444/http://gaana.com/song/pinga |date=2017-09-25 }} * [https://www.saavn.com/s/song/tamil/Bajirao-Mastani/Minnaadhi-Minnal/JSMhVBhadXQ දෙමළ ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [https://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Bangaari-Pori/GxgHRzVRYX8 තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] {{Shreya Ghoshal}} [[Category:හින්දි-භාෂා චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]] [[Category:ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්ගේ ගීත]] [[Category:2015 ගීත]] [[Category:දීපිකා පඩුකෝන් නිරූපිත සංගීත වීඩියෝ]] pjfrylkt3nzabexkjp914xz6rsroodv අල්බේලා සජන් ආයෝ රේ 0 75187 800071 789361 2026-09-25T00:10:27Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800071 wikitext text/x-wiki '''අල්බේලා සජන් ආයෝ රේ''' යනු 1970 දශකයේ මුල් කාලයේ [[ඉන්දෝර් ඝරානා]]හි [[උස්තාද් සුල්තාන් ඛාන්]] විසින් ජනප්‍රිය කැරුණු ගීයෙකි.<ref>{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2011/12/06/arts/music/sultan-khan-indian-classical-musician-and-sarangi-player-dies-at-71.html|title=Sultan Khan, Indian Classical Musician, Dies at 71|date=6 December 2011|work=The New York Times|accessdate=22 February 2017}}</ref> උස්තාද් සුල්තාන් ඛාන් මෙය ''[[හම් දිල් දේ චුකේ සනම්]]'' බොලිවුඩ් චිත්‍රපටයට ගැයූයේ [[ශංකර් මහාදේවන්]] සහ [[කවිතා ක්‍රිෂ්ණමූර්ති]] සමගිනි.<ref>{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/playvideo.aspx?id=217084|title=NDTVMovies.com : Bollywood News, Reviews, Celebrity News, Hollywood news, Entertainment News, Videos & Photos|publisher=|accessdate=22 February 2017}}</ref> [[මේකාල් හසන් සංගීත කණ්ඩායම]] විසින් ද මෙය ගැයුණු අතර එය ඔවුන් ගේ 2009 ඇල්බමයක් වූ ''[[සප්තක් (ඇල්බමය)|සප්තක්]]'' තුළ ඇතුළත් විය. [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]]ගේ ''[[බාජිරාඕ මස්තානි (චිත්‍රපටය)|බාජිරාඕ මස්තානි]]'' චිත්‍රපටය සඳහා ද ප්‍රතිනිර්මාණය වූ මෙය විවිධ ශිල්පීන් විසින් ගැයිණි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion/id1061063488?ign-mpt=uo%3D8 |access-date=2017-10-12 |archive-date=2015-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151212055606/https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion/id1061063488?ign-mpt=uo%3D8}}</ref> මෙම ගීය [[අහිත් භෛරව්]] රාගය පාදක කොට ගෙන ඇත. ==බාජිරාඕ මස්තානි චිත්‍රපට ප්‍රභේදය== {{Infobox song | Name = අල්බේලා සජන් | Cover = Albela sajan bajirao poster.jpg | Caption = [[ප්‍රියංකා චොප්රා]] නිරූපිත ගීතයේ ප්‍රවර්ධන රුවක් | Artist = [[ශෂී සුමන්]], [[කුණාල් පණ්ඩිත්]], [[පෘථිවි ගාන්ධර්ව්]], [[කණිකා ජෝෂි]], රාශි රාග්ගා සහ ගීතිකා මන්ජ්‍රේකාර් | Album = [[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] | Released = {{Start date|df=yes|2015|12|16}} | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[හින්දුස්තානි සම්භාව්‍ය සංගීතය|හින්දුස්තානි සම්භාව්‍ය]], [[ෆිල්මි]] | Language = [[හින්දි]] | Length = {{Duration|m=3|s=29}} | Writer = සිද්ධාර්ත්-ගරීමා | Label = [[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|ඊරෝස් නව්]] | Tracks = # "[[දීවානි මස්තානි]]" # "[[ආයත් (ගීතය)|ආයත්]]" # "[[මල්හාරි (ගීතය)|මල්හාරි]]" # "[[මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්]]" # "'''අල්බේලා සජන්'''" # "අබ් තෝහේ ජානේ නා දූන්ගි" # "[[පිංගා (ගීතය)|පිංගා]]" # "[[ආජ් ඉබාදත්]]" # "ෆිටූරි" # "[[ගජානනා]]" | Producer = {{flatlist| * [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|s36IMcNP8vo|"අල්බේලා සජන්"}}|Type=song}} }} මෙම ප්‍රභේදයේ පද රචනය කැරුණේ සිද්ධාර්ත්-ගරීමා විසිනි. [[ශෂී සුමන්]], [[කුණාල් පණ්ඩිත්]], [[පෘථිවි ගාන්ධර්ව්]], [[කණිකා ජෝෂි]], රාශි රාග්ගා සහ ගීතිකා මන්ජ්‍රේකාර් යන ගායක ගායිකාවෝ මෙය ගැයූ හ. [[බාජිරාඕ මස්තානි]] චිත්‍රපටය [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] සහ [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] භාෂාවලින් හඬකැවුණු බැවින් ගී ද එම භාෂාවලින් ගැයිණි. දෙමළෙන් "මන්නන් තිරුම්බුම් නාලඩ්"<ref>{{cite web|title=MANNAN THIRUMBUM NAALADI|url=https://gaana.com/song/mannan-thirumbum-naaladi|accessdate=13 October 2017}}</ref> නම් වූ මෙම ගීයේ දෙමළ පද රචනය [[මදන් කාර්කි]] විසින් කැරිණි. පායල් දේව්, දීප්ති රෙගේ, අර්චනා ගෝරේ, ප්‍රගති ජෝෂි, අරුන් ඉන්ග්ලේ, කෞස්තුභ් දාතර් සහ මණි අයියර් යන අය එය ගැයූ හ. [[රාමජෝගයියා සාස්ත්‍රි]]ගේ පද රචනයක් වන මෙහි තෙලිඟු ප්‍රභේදය "ජයේභේරි" නම් විය.<ref>{{cite web|title=Jayabheri - Sanjay Leela Bhansali|url=https://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Jayabheri/RQlGUx1gbWs|accessdate=13 October 2017}}</ref> පායල් දේව්, ශෂී සුමන්, කුණාල් පණ්ඩිත්, පෘථිවි ගාන්ද්ගර්ව්, රාශි රාග්ගා, ගීතිකා මන්ජ්‍රේකාර් සහ කණිකා ජෝෂි එය ගැයූ හ. ===ඇගයුම්=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! width=5%|වර්ෂය ! width=22%|සම්මාන උළෙල ! width=24%|නිර්දේශිතයා ! width=33%|ප්‍රවර්ගය ! width=15%|ප්‍රතිඵලය |- | 2016 ! scope="row"| [[මිර්චි සංගීත සම්මාන]] | [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] | වසරේ හොඳම රාග ආභාසය ලද ගීතය |{{won}}<ref>{{cite web|title=8th Mirchi Music Awards: Complete list of winners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms|work=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|date=1 March 2016|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419213201/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms?|archivedate=19 April 2016}}</ref> |- |} ==ආශ්‍රේයයන්== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:හින්දි ගීත]] [[Category:හින්දුස්තානි සංගීතය]] [[ප්‍රවර්ගය:කවිතා ක්‍රිෂ්ණමූර්ති දායකත්වය සැපයූ ගීත]] {{Folk-song-stub}} 6cn8scc1gsdj6mtbiqbk1cgcuzrwumq දීවානි මස්තානි 0 75217 800198 799902 2026-09-25T05:47:11Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800198 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name =දීවානි මස්තානි | Cover = Deewani_Mastani_Single.jpg | Caption = [[දීපිකා පඩුකෝන්]] නිරූපිත ගීතයේ කවරය | Artist = [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]]<br><small>(පසුබිම් හඬ ගනේෂ් චන්දන්ශිවේ, මුජ්තාබා අසීස් නාසා, අල්තමාෂ් ෆරීදි, ෆර්හාන් සබ්‍රි)</small> | Album = [[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] | Released = {{Start date|df=yes|2015|10|17}} | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[ෆිල්මි]], [[මහාරාෂ්ට්‍රයේ සංගීතය|මහාරාෂ්ට්‍ර ජන]], [[කව්වාලි]] | Language = [[හින්දි]] | Length = {{Duration|m=5|s=40}} | Writer = සිද්ධාර්ත්-ගරීමා<br><small>(මරාඨි පද ගනේෂ් චන්දන්ශිවේ විසිනි)</small><br><small>(කව්වාලි පද නසීර් ෆරාස් විසිනි)</small> | Label = [[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|ඊරෝස් නව්]] | Tracks = # "'''දීවානි මස්තානි'''" # "[[ආයත් (ගීතය)|ආයත්]]" # "[[මල්හාරි (ගීතය)|මල්හාරි]]" # "[[මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්]]" # "[[අල්බේලා සජන් ආයෝ රේ|අල්බේලා සජන්]]" # "අබ් තෝහේ ජානේ නා දූන්ගි" # "[[පිංගා (ගීතය)|පිංගා]]" # "[[ආජ් ඉබාදත්]]" # "ෆිටූරි" # "[[ගජානනා]]" | Producer = {{flatlist| * [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|zRtPUIumXcY|"දීවානි මස්තානි"}}|Type=song}} }} "'''දීවානි මස්තානි'''" ({{lang-hi|दीवानीमस्तानी}}) යනු 2015 බ්ලොක්බස්ටර<ref name="Bajirao Mastani">{{cite web|title=Bajirao Mastani declared Blockbuster.|url=http://www.dekhnews.com/blockbuster-bajirao-mastani-vs-dilwale-day-51-worldwide-box-office-collection/|publisher=DekhNews|accessdate=7 February 2016}}</ref> [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපට‍යක් වන ''[[බාජිරාඕ මස්තානි]]'' හි ඇතුළත් වන ගීතයකි. මෙම ගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] විසින් වන අතර, ගායනා කරනු ලබන්නේ [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] විසිනි. එසේම ගනේෂ් චන්දන්ශිවේ, මුජ්තාබා අසීස් නාසා, අල්තමාෂ් ෆරීදි, ෆර්හාන් සබ්‍රි යන අය පසුබිම් ගායනයෙන් සහාය වූහ.<ref name="Deewani Mastani">{{cite web|title="Deewani Mastani" song details|url=https://itunes.apple.com/in/album/deewani-mastani/id1073716223?i=1073716228|publisher=iTunes|accessdate=17 October 2015}}</ref> මෙහි පදවලින් වැඩි ප්‍රමාණයක් රචනා කරන ලද්දේ සිද්ධාර්ත්-ගරීමා යුවළ විසිනි. ගනේෂ් චන්දන්ශිවේ විසින් මෙහි මරාඨි පද රචනය සිදුකළ අතර, කව්වාලි පද රචනය නසීර් ෆරාස් විසින් සිදුකරන ලදී.<ref name="Lyrics credits">{{cite web|title=Deewani Mastani Lyricist.|url=http://erosnow.com/#!/music/watch/1038704/bajirao-mastani/6582610/deewani-mastani|publisher=[[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|Eros International]]|accessdate=17 October 2015}}</ref> මෙම ගීතයේ වීඩියෝවෙහි [[දීපිකා පඩුකෝන්]], [[රන්වීර් සිං]] සහ [[ප්‍රියංකා චොප්රා]] රංගනයෙන් දායක වේ.<ref name="Deewani Mastani Video">{{cite web|title=Bajirao Mastani: Deepika Padukone's dance in 'Deewani Mastani' will have a devastingly beautiful effect on you.|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bajirao-mastani-song-deewani-mastani-deepika-padukone-and-ranveer-singhs-chemistry-priyanka-chopras-aristocratic-presence-will-have-a-devastingly-beautiful-effect-on-you-watch-video/|publisher=Bollywood Life|accessdate=18 October 2015}}</ref> මෙහි චිත්‍රපටය දෙමළ සහ තෙලිඟු භාෂාවලට හඬකැවුණු බැවින් ගීතය ද දෙමළ බසින් "තිණ්ඩාඩි පෝගිරේන්" ලෙසත්,<ref name="Deewani Mastani: Tamil Version">{{cite web|title=Deewani Mastani: Tamil Version|url=http://www.saavn.com/s/song/tamil/Bajirao-Mastani/Thindaadi-Poagiraen/ElAlSB53c18|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=15 December 2015}}</ref> තෙලිඟු බසින් "මස්තානි" ලෙසත්<ref name="Deewani Mastani: Telugu Version">{{cite web|title=Deewani Mastani: Telugu Version|url=http://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Mastani/STldXRdhVmo|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=15 December 2015}}</ref> මුදාහැරුණේ 2015 දෙසැම්බර් 15 දින ය. මෙම ගීතයේ ප්‍රභේද තුනටම ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් සිය හඬ මුසුකළා ය. මෙම ගීතය [[එම්ටීවී අන්ප්ලග්ඩ් (ඉන්දියාව)#වාරය 6|MTV අන්ප්ලග්ඩ් වාරය 6]] දී [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්|ඝෝෂාල්]] විසින් නැවත ගායනා කරන ලදී. ==සංවර්ධනය== ''දීවානි මස්තානි'' පටිගත කිරීම, මිශ්‍ර කිරීම සහ ‍මෙහෙයවීම සිදුකරන ලද්දේ [[තානේ ගජ්ජර්]] විසින් [[මුම්බායි|මුම්බායේ]] වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝහි දී ය.<ref name="Deewani Mastani Development 1">{{cite web|title=Deewani Mastani music arrangement|url=http://myswar.com/album/bajirao-mastani-2015|publisher=MySwar|accessdate=1 July 2016}}</ref> මෙම ගීතය සැකසීම සහ වැඩසටහන්කරණය සිදුකළේ ශෛල්-ප්‍රිතේශ් විසිනි.<ref name="Deewani Mastani Development 2">{{cite web|title=Deewani Mastani music arrangement|url=http://myswar.com/song_details/bajirao-mastani-2015-deewani-mastani-2|publisher=MySwar|accessdate=1 July 2016}}</ref> ගීතයේ නර්තන රචනය සිදුකළ [[රෙමෝ ඩි’සූසා]] විසින් මෙම ගීතය මනස්කාන්ත අයුරින් නිර්මාණය කළේ සම්භාව්‍ය සහ අද්‍යතන ශෛලීන් සම්මිශ්‍රණයෙනි.<ref name="Deewani Mastani Choreography.">{{cite web|title=Remo D'Souza ensured that "Deewani Mastani" was a mixture of Classical and Contemporary|url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/interesting-facts-you-must-know-about-bajirao-mastani-song-deewani/article_0bdcdd1c-7d9b-11e5-a4a5-afc6212b26b1.html|publisher=IndiaWest.com|accessdate=1 July 2016}}</ref> [[රෙමෝ ඩි’සූසා|රෙමෝ]] විසින් දීපිකා පඩුකෝන්ගේ රංගන හැකියාව අගය කරමින් පැවසූයේ ඇගේ චලන සහ හැඟීම් ප්‍රකාශනය පරිපූර්ණ බවයි.<ref name="Deewani Mastani: Picturiation">{{cite web|title=Remo D'Souza praises Deepika for her perfection in Dance|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Remo-D-Souza-The-expressions-and-movements-of-Hrithik-Roshan-and-Deepika-Padukone-are-perfect/articleshow/52806085.cms|accessdate=18 June 2016}}</ref> ගීතයේ රූගත කිරීම් දින දහයක් පුරා මුම්බායි [[චිත්‍රපට නගරය|චිත්‍රපට නගරයේ]] දැවැන්ත වියදමක් දරා ඉදිකළ පසුතලයේ පැවැත්විණි. මේ සඳහා අතිශයින් විසිතුරු කැඩපත් 20,000කට අධික සංඛ්‍යාවක් භාවිතා විය.<ref name="Song Shoot took ten days">{{cite web|title=It took ten days to shoot the song in the beautiful 'Aina Mahal' set created at the Film City, Mumbai|url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/interesting-facts-you-must-know-about-bajirao-mastani-song-deewani/article_0bdcdd1c-7d9b-11e5-a4a5-afc6212b26b1.html|publisher=IndiaWest.com|accessdate=1 July 2016}}</ref> අයිනා මහාල් නිර්මාණයේ දී [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] විසින් මෙම ගීතය සඳහා [[කේ. අසී‍ෆ්]]ගේ ''[[මූඝල්-ඉ-අසාම්]]'' චිත්‍රපටයේ ආභාසය ලබාගන්නා ලදී. මෙය සම්භාව්‍ය "[[ප්‍යාර් කියා තෝ දර්නා ක්‍යා]]" ගීතයේ ඔහුගේ සමකාලීන ප්‍රභේදයයි. මෙම ගීත අතර සාධ්‍යයන් ද සමාන ය. නමුත් "ප්‍යාර් කියා තෝ දර්නා ක්‍යා" ගීතයේ [[අනාර්කලී]] අබිසරුලිය [[ජහාන්ගීර්|සලීම්]] කුමරුන් වෙනුවෙන් නර්තනයේ යෙදෙන අතර, මෙම ගීතයේ [[මස්තානි]] කුමරිය නර්තනයේ යෙදෙන්නේ [[බාජිරාඕ I|බාජිරාඕ]] කෙරෙහි ඇගේ ප්‍රේමය ප්‍රකාශ කරමිනි.<ref name="Song Shoot 2">{{cite web|title=Bajirao Mastani: Deepika Padukone reveals how Mughal-e-Azam was responsible for Deewani Mastani|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bajirao-mastani-deepika-padukone-reveals-how-mughal-e-azam-was-responsible-for-deewani-mastani/1/501620.html|publisher=IndiaToday.in|date=18 October 2015|accessdate=1 July 2016}}</ref> ගීතය මුදාහැරීමෙන් පසුව, ගීතයේ පසුතලය කෞතුකාගාරයක් ලෙස භාවිතා විය.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/bollywood/news/Sets-of-Deewani-Mastani-being-turned-into-a-museum/articleshow/49630752.cms|title=Sets of 'Deewani Mastani' being turned into a museum|accessdate=3 November 2015|work=The Times of India}}</ref> ==මුදාහැරීම== 2015 ඔක්තෝබර් 17 දින දිල්‍ලියේ උත්කර්ෂවත් ලෙසින් මෙම ගීතය මුදාහැරිණි. මෙම මුදාහැරීමට පසුදින පැවති බ්ලෙන්ඩර්ස් ප්‍රයිඩ් මෝස්තර සතියේ පළමු දිනයේ දී, දීපිකා පඩුකෝන් මෝස්තර නිර්මාණ ශිල්පිනී අංජු මෝදි වෙනුවෙන් නිරූපිකාවක ලෙස පෙනීසිටියා ය. අංජු මෝදි සංජේ ලීලා භන්සාලිගේ චිත්‍රපටයේ වස්ත්‍ර නිර්මාණයට ද දායක වූ තැනැත්තියකි.<ref name="Song Release">{{cite web|title=''Deewani Mastani'' launched in a grand event in Delhi, followed by a fashion show where Deepika Padukone turned show stopper for Anju Modi|url=http://indianexpress.com/photos/entertainment-gallery/deepika-padukones-royal-walk-for-anju-negis-collection-at-bpfw/2/|publisher=[[ද ඉන්ඩියන් එක්ස්ප්‍රස්|The Indian Express]]|accessdate=18 October 2015}}</ref> 2015 ඔක්තෝබර් 18 දින මෙම ගීතය [[ඊ‍රෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|ඊරෝස් නව්]] යූටියුබ් පිටුවට උඩුගත කෙරිණි. සම්පූර්ණ ශ්‍රව්‍ය ඇල්බමය 2015 නොවැම්බර් 24 දින මුදාහැරිණි.<ref name="Bajirao Mastani Music Review">{{cite web|title=Bajirao Mastani Music Review|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/music-reviews/Music-Review-Bajirao-Mastani/articleshow/50123013.cms|publisher=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times Of India]]|accessdate=11 December 2015}}</ref> මුදාහැරුණු දිනයේම මෙම ගීතය [[අයිටියුන්ස්]]<ref name="Deewani Mastani on iTunes">{{cite web|title=Deewani Mastani on iTunes|url=https://itunes.apple.com/in/album/bajirao-mastani-original-motion/id1073716223|publisher=[[අයිටියුන්ස්|iTunes]]|accessdate=16 September 2015}}</ref> වෙත සහ 2015 සැප්තැම්බර් 16 දින [[සාව්න්]] වෙත මාර්ගස්ථ ප්‍රවේශනය ලබාදෙන ලදී.<ref name="Deewani Mastani Saavn">{{cite web|title=Deewani Mastani at Saavn|url=http://www.saavn.com/s/song/hindi/Bajirao-Mastani/Deewani-Mastani/PxgAa0NkWQo|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=16 September 2015}}</ref> 2015 නොවැම්බර් 25 දින එය [[ගානා]]<ref name="Deewani Mastani Gaana">{{cite web|title=Gaana Online Straming: Deewani Mastani|url=http://gaana.com/song/deewani-mastani|publisher=[[ගානා|Gaana]]|accessdate=25 November 2015}}</ref> වෙත ද නිදහස් කෙරිණි. ==වීඩියෝව== ගීතයේ වීඩියෝව තුළ කැඩපත් 20,000කට අධික සංඛ්‍යාවකින් යුත් මහා ශාලාවේ [[අනාර්කලී]] මෙන් අලංකාර ස්තරමය රන්වන් [[ලෙහෙන්ගා]]වකින් සැරසුණු දීලිකා පඩුකෝන් රංගනයේ යෙදෙයි. දීපිකා පිවිසෙන්නේ විශාල තිරරෙදි ඉහළින් සවිකරන ලද විශාල ද්වාරයක් ඔස්සේ ය. දීපිකාගේ පැමිණීමෙන් පසුව, දීපිකා ([[මස්තානි]]) ඍජුවම [[රන්වීර් සිං]] ([[බාජිරාඕ I|බාජිරාඕ]]) වෙත ගයන්නේ බාජිරාඕ කෙරෙහි සිය ප්‍රේමය ප්‍රකාශ කරමිනි. මෙම ගීතයේ සුෆි-භූමිකා මහාරාෂ්ට්‍ර ජන හඬ කොටසක් ද ඇතුළත් ය. එහි දී පඩුකෝන් තනිවම නර්තනයේ යෙදෙන අතර, රජකුගේ ලීලාවෙන් යුත් සිං ඇය දෙස සතුටින් බලාසිටියි. මෙම දර්ශනයට ඉහළින් පේසාවක් වැනි අවකාශයක බාජිරාඕගේ ප්‍රථම බිරිඳ වන [[කාෂිබායි]] ලෙස සැරසුණු [[ප්‍රියංකා චොප්රා]] පහළ සිදුවන දර්ශනය දෙස (හුදෙක් රූපකාත්මකව) බලා සිටින්නී ය.<ref name="Deewani Mastani Picturiation">{{cite web|title=Bajirao Mastani: Deepika Padukone's Anarkali avatar in 'Deewani Mastani' is gorgeous|url=http://www.firstpost.com/bollywood/watch-deepika-padukone-mesmerises-as-a-modern-day-anarkali-in-deewani-mastani-2473650.html|publisher=FirstPost.com|accessdate=20 October 2015}}</ref> මෙහි ටීසර වීඩියෝව 2015 ඔක්තෝබර් 18 දින මුදාහැරුණු අතර, සම්පූර්ණ වීඩියෝව 2016 මැයි 3 දින මුදාහැරිණි. මෙම සංගීත වීඩියෝව අතිශයින් ප්‍රශංසාවට ලක්වූයේ පඩුකෝන්ගේ රංගනය<ref name="Ranveer praises Deepika">{{cite web|title=Bajirao Mastani: I couldn't take my eyes off Deepika in Deewani Mastani, says Ranveer Singh|url=http://indiatoday.intoday.in/story/bajirao-mastani-i-couldnt-take-my-eyes-off-deepika-in-the-song-deewani-mastani-says-ranveer-singh/1/506362.html|publisher=IndiaToday.in|accessdate=24 October 2015}}</ref> සහ ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්ගේ මියුරු හඬ හේතුවෙනි.<ref name="Shreya Ghoshal's Voice">{{cite web|title=Shreya Ghoshal can never go wrong when it comes to singing a tune beautifully, and so when she croons "Deewani Mastani"|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/bajirao-mastani-music-review-the-album-for-this-ranveer-singh-deepika-padukone-priyanka-chopras-historical-romance-has-the-right-touch-of-class-and-elegance/|publisher=BollywoodLife.com|accessdate=25 November 2015}}</ref> [[රෙමෝ ඩි’සූසා]] [[හොඳම නර්තන රචනය සඳහා ජාතික චිත්‍රපට සම්මානය]] ද හිමි කරගත්තේ ය. වීඩියෝවේ ප්‍රභේද දෙකම [[යූටියුබ්]] තුළ නැරඹුම් මිලියන 50+ හිමි කරගත් අතර, සමස්ත නැරඹුම් සංඛ්‍යාව මිලියන 100ට අධික විය. ==පිළිගැනීම== මෙම ගීතය [[මූඝල්-ඉ-අසාම්]] චිත්‍රපටයේ "[[ප්‍යාර් කියා තෝ දර්නා ක්‍යා]]" ගීතයෙන් ආභාසය ලද අතර, එහි නූතන ප්‍රභේදයකට සමාන යැයි සිතිය හැක. එවිට දීපිකාව [[මධුබාලා]] සමග සසඳනු ලැබිණි.<ref name="Pyar Kiya To Darna Kya">{{cite web|title=Deepika Padukone, modern-day Madhubala?|url=http://www.rediff.com/movies/report/deepika-padukone-modern-day-madhubala/20151001.htm|publisher=Rediff.com|accessdate=1 October 2015}}</ref> අතිශයින් ජනප්‍රිය වූ මෙම ගීතය සංගීත දර්ශක ගණනාවක පළමු ස්ථානයේ පසු විය. 2016 ඔක්තෝබර් වන විට, මෙහි නිල සංගීත වීඩියෝව යූටියුබ් ඔස්සේ නැරඹුම් මිලියන 46කට අධික සංඛ්‍යාවක් වාර්තා කොට තිබූ අතර, නිල චිත්‍රපට ප්‍රභේදය මිලියන 15කට අධික නැරඹුම් සංඛ්‍යාවක් ලබා තිබිණි.<ref name="44M views">{{cite web|title="Deewani Mastani" crosses 44 Million views|url=https://www.youtube.com/watch?v=zRtPUIumXcY|publisher=[[යූටියුබ්|YouTube]]|accessdate=18 October 2015}}</ref> ජනප්‍රියතාව සහ අධික ඉල්ලුම හේතුවෙන්, ගීතයේ ගායිකා ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් මෙම ගීතය ඉන්දියාව තුළ සහ පිටත ඇගේ ප්‍රසංග ගණනාවක දී ගායනා කොට ඇත.<ref name="Shreya Concerts">{{cite web|title=BizAsia 2016 Concert Review: Shreya Ghoshal at London|url=http://www.media247.co.uk/showbiz/bizasia-concert-review-shreya-ghoshal-2016-london-2016|publisher=Media247|accessdate=8 May 2016}}</ref> [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]]ගේ සංගීත නිමැවුම අතිශයින් ප්‍රශංසාවට ලක් විය. [[අමිතාබ් බච්චන්]] භන්සාලිව අගය කරමින් සිය බ්ලොගයේ ලියා ඇත්තේ, "'බාජිරාඕ මස්තානි'හි සංගීත පථ... නියම දෙයකි... සංගීතයේ පාරිශුද්ධභාවය සහ එහි ශාඛාවන් නැවත පුනර්ජීවනය ල‍බන බැව් පෙනේ.".<ref name="Big B praises SLB">{{cite web|title=Amitabh Bachchan praises Sanjay Leela Bhansali’s ‘Bajirao Mastani’ music|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/music/amitabh-bachchan-praises-sanjay-leela-bhansalis-bajirao-mastani-music/|publisher=[[ද ඉන්ඩියන් එක්ස්ප්‍රස්|The Indian Express]]|accessdate=17 December 2015}}</ref> ''[[ෆස්ට්පෝස්ට්]]'' වෙනුවෙන් විචාරක [[සුභාෂ් කේ. ජා]] ඝෝෂාල්ගේ ගායනය අගය කරමින් සඳහන් කළේ, "බාජිරාඕ මස්තානිහි ධව්නිපථයේ [[ලතා මංගේෂ්කාර්]] නැත. නමුත් එය ලතා ජීගේ සුමධුර අනුගාමිකාවක වන ශ්‍රේයාගේ ඝෝෂාල්ගේ හඬින් පිරිපුන් ය. මෙම තරුණියට මතකය උපදවන පද මාලා වසඟ කරවන හැඩයන්ට නැවිය හැකි අතර වදන්වලට ඔබ්බෙන් යම් දෙයක් ඇති බව ඇය හඟවන්නේ දැයි සිතේ".<ref name="Review 1">{{cite web|title= Music Review: Bajirao Mastani: Firstpost|url=http://www.firstpost.com/bollywood/bajirao-mastani-music-review-the-soundtrack-melodiously-connects-the-past-with-present-2523510.html|publisher=[[ෆස්ට්පෝස්ට්|Firstpost]]|accessdate=27 November 2015}}</ref> ''[[ඉන්ඩියා-වෙස්ට්]]'' වෙනුවෙන් විචාරක ආර්. එම්. විජයිකාර් මෙහි සංරචනය සහ ඝෝෂාල්ගේ "විද්‍යුතනය කරවන්නා බඳු" ස්වරය අගය කරමින් පැවසූයේ, "ස්වරමාලාවේ වීරවරිය වන ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් භන්සාලිගේම අපූරු මායා සොයාගැනීමකි." ඔහු භන්සාලිගේ කෘතිය ප්‍රශංසනීය බැව් පැවසී ය.<ref name="Review 2">{{cite web|title= Music Review: Bajirao Mastani: India-West|url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/bajirao-mastani-music-review-an-unforgettable-stunner-of-a-score/article_3a2df1e4-9545-11e5-bbaa-8bf6483b6a55.html|publisher=[[ඉන්ඩියා-වෙස්ට්|India-West]]|accessdate=27 November 2015}}</ref> ''[[කොයිමොයි]]'' වෙනුවෙන් විචාරක සුරාභි රෙඩ්කාර් මහාරාෂ්ට්‍රානු සහ කව්වාලි පද මාලා සම්මිශ්‍රණය සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාව පල කළේ ය. ඔහු පැවසූයේ, "මෙම ගීතය නෙතට රසඳනක් පමණක් නොව, කනට ද මියුරු බවයි!".<ref name="Review 3">{{cite web|title= Music Review: Bajirao Mastani: Koimoi|url=https://www.koimoi.com/bollywood-movies/music-reviews/bajirao-mastani-music-review/|publisher=[[කොයිමොයි|Koimoi]]|accessdate=7 December 2015}}</ref> ==දර්ශක නිරූපණ== මෙම ගීතය මුදාහැරීමෙන් පසු 2015 නොවැම්බර් 7 දින [[රේඩියෝ මිර්චි|මිර්චි මියුසික් ටොප් 20]] අවරෝහණ ගීත දර්ශකයේනා 6වන ස්ථානයට මෙම ගීතය පැමිණියේ ය. ඉදිරි සති කිහිපය තුළ එය පළමු ස්ථානයට පැමිණීමට සමත් විය. මෙම ගීතය ගීත දර්ශකයේ සති 21ක් රැඳී සිටි අතර, අනුයාත සති 12කටත් වඩා අධික කාලයක් එය ඉහළම ගීත 5 අතර රැඳී සිටියේ ය. මේ නිසා මෙම ගීතය ප්ලැටිනම් සංවත්සර ගීතයක් ලෙස සලකුණු වූ අතර, 2016 අප්‍රේල් 1 තෙක්ම එය මුල් ගීත 20 අතර රැඳී සිටියේ ය. {|class="wikitable plainrowheaders" width=100% |- ! width=10%| වර්ෂය ! width=35%| දර්ශකය ! width=25%| උච්ච පිහිටුම ! width=25%| දර්ශකයේ පැවති කාල පරාසය ! width=5%| ආශ්‍රේ. |- | 2015-2016 !scope="row"| [[අයිටියුන්ස්|අයිටියුන්ස් කවුන්ට්ඩවුන් චාට්]] | 1 | {{n/a}} | |- | 2015-2016 !scope="row"| [[රේඩියෝ මිර්චි|මිර්චි මියුසික් ටොප් 20 කවුන්ට්ඩවුන්]] | 1 | සති 21 |<ref name="Mirchi Music Top 20">{{cite web|url=http://www.radiomirchi.com/more/platinum-jubilee/|title="Deewani Mastani marked as Platinum Jubilee Song by the Mirchi Music Top 20 countdown"}}</ref> |- |} == ඇගයුම් == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! width=5%|වර්ෂය ! width=22%|සම්මානය ! width=24%|නිර්දේශිතයා ! width=33%|ප්‍රවර්ගය ! width=15%|ප්‍රතිඵලය |- | [[61වන ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන|2016]] ! scope="row"| [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] | rowspan="2"| [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] | [[හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය|හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව]] | {{won}}<ref>{{cite news | url=http://www.india.com/showbiz/61st-britannia-filmfare-awards-2016-arijit-singh-and-shreya-ghoshal-win-the-best-singer-award-865748/| title=Shreya bags her 6th Filmfare Award for her mesmerising ''"Deewani Mastani"'' song| work=India.com | date=15 January 2016 | agency=India.com | accessdate=15 January 2016}}</ref> |- | rowspan="2"| 2016 ! scope="row" rowspan="2"| [[ගෝලීය ඉන්දියානු සංගීත ඇකඩමි සම්මාන|GiMA සම්මානය]] | [[හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකා සඳහා GiMA සම්මානය|හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව]] | rowspan="2" {{won}}<ref>{{cite web|url=http://www.gima.co.in/film-award.php|title=GIMA: Film Music Winners 2016|publisher=Global Indian Music Academy Awards|accessdate=12 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160412084441/http://www.gima.co.in/film-award.php|archivedate=12 April 2016}}</ref> |- | ශෛල්–ප්‍රිතේශ් | [[හොඳම සංගීත සැකසුම්කරු සහ වැඩසටහන්කරු සඳහා GiMA සම්මානය|හොඳම සංගීත සැකසුම්කරු සහ වැඩසටහන්කරු]] |- | rowspan="2"| [[17වන අයිෆා සම්මාන|2016]] ! scope="row" rowspan="2"| [[අයිෆා සම්මාන]] | [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] | [[හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව සඳහා අයිෆා සම්මානය|හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව]] | {{nom}}<ref>{{cite web|title=Nominations 2016 - IIFA|url=http://www.iifa.com/nominations-2016/|publisher=[[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන|International Indian Film Academy Awards]]|accessdate=27 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160527170146/http://www.iifa.com/nominations-2016/|archivedate=27 May 2016}}</ref> |- | [[තානේ ගජ්ජර්]] | [[හොඳම ශබ්ද පටිගතකරණය සඳහා අයිෆා සම්මානය|හොඳම ශබ්ද පටිගතකරණය]] | {{won}}<ref>{{cite web|title=IIFA 2016: Winners List|url=http://www.news18.com/news/movies/iifa-awards-2016-the-complete-list-of-winners-1262131.html|publisher=[[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රබට ඇකඩමි සම්මාන|International Indian Film Academy Awards]]|accessdate=25 June 2016}}</ref> |- | rowspan="6"| 2016 ! scope="row" rowspan="6"| [[මිර්චි සංගීත සම්මාන]] | [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]], සිද්ධාර්ත්–ගරීමා | වසරේ හොඳම ගීතය |rowspan="4" {{nom}}<ref>{{cite web|title=Mirchi Music Awards 2015 Nominations|url=http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2015/Nomination/|publisher=[[මිර්චි සංගීත සම්මාන|Mirchi Music Awards]]|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160330062839/http://www.mirchimusicawards.com/hindi-2015/Nomination/|archivedate=30 March 2016}}</ref> |- | ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් | වසරේ ගායිකාව |- | සංජේ ලීලා භන්සාලි | වසරේ සංගීත නිර්මාණකරු |- | සිද්ධාර්ත්–ගරීමා, නෂීර් ෆරාස්, ගනේෂ් චන්දන්ශිවේ | වසරේ පද රචක |- | ශෛල්–ප්‍රිතේෂ් | හොඳම සංගීත නිෂ්පාදක: වැඩසටහන්කරණය සහ සැකසීම | rowspan="2" {{won}}<ref>{{cite web|title=8th Mirchi Music Awards: Complete list of winners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms|work=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|date=1 March 2016|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419213201/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms|archivedate=19 April 2016|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> |- | [[තානේ ගජ්ජර්]] | හොඳම සංගීත ඉංජිනේරු: පටිගතකරණය සහ මිශ්‍රකරණය |- | [[63වන ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන|2016]] ! scope="row"| [[ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන]] | [[රෙමෝ ඩි’සූසා]] | [[හොඳම නර්තන රචනය සඳහා ජාතික චිත්‍රපට සම්මානය|හොඳම නර්තන රචනය]] | {{won}}<ref>{{cite news|title= Winners of 63rd National Film Awards 2015|url=http://dff.nic.in/writereaddata/Winners_of_63rd_NFA_2015.pdf|publisher=[[ඩිරෙක්ටොරේට් ඔෆ් ෆිල්ම් ෆෙස්ටිවල්ස්|Directorate of Film Festivals]]|accessdate=28 March 2016}}</ref> |- |rowspan="3"| 2016 ! scope="row" rowspan="3"| [[ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා චිත්‍රපට සම්මාන]] | [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] | හොඳම සංගීත නිර්මාපක | {{won}}<ref>{{cite news|title=TOIFA 2016: ‘Bajirao Mastani’ Bags 6 Awards, Celebs Have a Rocking Night|url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/toifa-bajirao-mastani-bags-awards-celebs-have-a-rocking-night/article_eb9c4f64-efba-11e5-a9e0-53e3fd5c3197.html|work=[[ඉන්ඩියා-වෙස්ට්|India-West]]|date=21 March 2016|accessdate=9 April 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522181810/http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/toifa-bajirao-mastani-bags-awards-celebs-have-a-rocking-night/article_eb9c4f64-efba-11e5-a9e0-53e3fd5c3197.html|archivedate=22 May 2016}}</ref> |- | [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] | හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව |rowspan="2" {{nom}}<ref>{{cite news|title=TOIFA Awards 2016: Parineeti Chopra-Riteish Deshmukh to host event, SRK, Varun Dhawan to perform; list of nominees|url=http://www.ibtimes.co.in/toifa-awards-2016-parineeti-chopra-riteish-deshmukh-host-event-srk-varun-dhawan-perform-list-670113|author=Mehta, Ankita|work=International Business Time|date=10 March 2016|accessdate=11 March 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160311130132/http://www.ibtimes.co.in/toifa-awards-2016-parineeti-chopra-riteish-deshmukh-host-event-srk-varun-dhawan-perform-list-670113|archivedate=11 March 2016}}</ref> |- | සංජේ ලීලා භන්සාලි, සිද්ධාර්ත්–ගරීමා | වසරේ ගීතය |- |rowspan="2"| 2016 ! scope="row" rowspan="2"| [[සී සිනෙ සම්මාන]] | ශ්‍රේයා ඝෝෂාල් | [[හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව සඳහා සී සිනෙ සම්මානය|හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව]] |rowspan="2" {{nom}}<ref>{{cite news|title=Zee Cine Awards 2016: Shreya Ghoshal and Remo D'Souza bag nominations for "Deewani Mastani"|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-2016-here-are-the-nominations-for-the-jury-awards-2178867|work=[[ඩේලි නිව්ස් ඇන්ඩ් ඇනලයිසිස්|Daily News and Analysis]]|date=18 February 2016|accessdate=22 May 2016||archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522181239/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-2016-here-are-the-nominations-for-the-jury-awards-2178867|archivedate=22 May 2016}}</ref> |- | රෙමෝ ඩි’සූසා | [[හොඳම නර්තන රචනය සඳහා සී සිනෙ සම්මානය|හොඳම නර්තන රචනය]] |} ==මේවාත් බලන්න== *[[බාජිරාඕ මස්තානි|බාජිරාඕ මස්තානි (2015)]] *[[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] *[[මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්]] ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == * [https://web.archive.org/web/20160412131640/https://itunes.apple.com/in/album/bajirao-mastani-original-motion/id1073716223 iTunes] * [https://play.google.com/store/music/album?id=Be3j5py2jqeidzprn55uduvwjwm&tid=song-Thyi5seqjlwhvfkeobkhmmgwnqy ගූගල් ප්ලේ] * [http://www.saavn.com/s/song/hindi/Bajirao-Mastani/Deewani-Mastani/PxgAa0NkWQo සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [http://gaana.com/song/deewani-mastani ගානා ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170928035651/http://gaana.com/song/deewani-mastani |date=2017-09-28 }} * [http://www.saavn.com/s/song/tamil/Bajirao-Mastani/Thindaadi-Poagiraen/ElAlSB53c18 සාව්න් ඔස්සේ දෙමළ ප්‍රභේදයේ මුදාහැරීම] * [http://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Mastani/STldXRdhVmo සාව්න් ඔස්සේ තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ මුදාහැරීම] {{Shreya Ghoshal}} [[Category:හින්දි-භාෂා චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]] [[Category:ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්ගේ ගීත]] [[Category:2015 ගීත]] [[Category:දීපිකා පඩුකෝන් නිරූපිත සංගීත වීඩියෝ]] eu323zjj9hk40cdwu8zwnw661lr0d30 මල්හාරි (ගීතය) 0 75227 800231 799906 2026-09-25T08:11:11Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800231 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name = මල්හාරි | Cover = Malhari cover.jpg | Caption = [[රන්වීර් සිං]] නිරූපිත ගීතයේ ප්‍රවර්ධන රුවක් | Artist = [[විශාල් දඩ්ලානි]] | Album = [[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] | Released = {{Start date|df=yes|2015|11|29}} | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[ෆිල්මි]] | Language = [[හින්දි]] | Length = {{Duration|m=4|s=5}} | Writer = ප්‍රශාන්ත් ඉන්ගෝලේ | Label = [[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|ඊරෝස් නව්]] | Tracks = # "[[දීවානි මස්තානි]]" # "[[ආයත් (ගීතය)|ආයත්]]" # "'''මල්හාරි'''" # "[[මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්]]" # "[[අල්බේලා සජන් ආයෝ රේ|අල්බේලා සජන්]]" # "අබ් තෝහේ ජානේ නා දූන්ගි" # "[[පිංගා (ගීතය)|පිංගා]]" # "[[ආජ් ඉබාදත්]]" # "ෆිටූරි" # "[[ගජානනා]]" | Producer = {{flatlist| * [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|YUH9jD__qHY|"මල්හාරි"}}|Type=song}} }} "'''මල්හාරි'''" ({{lang-hi|मल्हारी }}) යනු 2015 බ්ලොක්බස්ටර<ref name="Bajirao Mastani">{{cite web|title=Bajirao Mastani declared Blockbuster.|url=http://www.dekhnews.com/blockbuster-bajirao-mastani-vs-dilwale-day-51-worldwide-box-office-collection/|publisher=DekhNews|accessdate=7 February 2016}}</ref> [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපටයක් වන ''[[බාජිරාඕ මස්තානි]]'' තුළ අන්තර්ගත ගීතයකි. මෙම ගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] විසිනි. එය ගායනා කරන්නේ [[විශාල් දඩ්ලානි]] විසිනි.<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion-picture-soundtrack/id1073716223 |title=Bajirao Mastani (Original Motion Picture Soundtrack) - Sanjay Leela Bhansali |work=[[අයිටියුන්ස් ස්ටෝර්|iTunes Store]] |accessdate=13 October 2017 |date=24 November 2015}}</ref> මෙහි පද රචනය සිදුකරන ලද්දේ ප්‍රශාන්ත් ඉන්ගෝලේ විසිනි.<ref name="Lyrics credits">{{cite web|title=Malhari Lyricist.|url=https://erosnow.com/music/watch/1038704/bajirao-mastani/6784214/malhari-karaoke|publisher=[[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|Eros International]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> ගීතයේ වීඩියෝවෙහි [[‍රන්වීර් සිං]] රංගනයේ යෙදෙයි. මෙහි [[නර්තන රචනය]] සිදුකරන ලද්දේ [[ගනේෂ් ආචාර්ය]] විසිනි.<ref name="Malhari Dance">{{cite web|title=Bajirao Mastani's victory anthem 'Malhari' will leave you spellbound! |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-brad-pitt-is-disciplinarian-with-his-sons-2150093|publisher=[[ඩේලි නිව්ස් ඇන්ඩ් ඇනලයිසිස්|Daily News and Analysis]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> මෙම චිත්‍රපටය දෙමළ සහ තෙලිඟු භාෂාවලින් හඬකැවුණු අතර, මෙම ගීතය දෙමළෙන් "තඩක්කු තඩක්කු" යනුවෙන් ද,<ref name="Malhari: Tamil Version">{{cite web|title=Malhari: Tamil Version|url=https://www.saavn.com/s/song/tamil/Best-of-Kollywood-2015/Thadakku-Thadakku-From-Bajirao-Mastani-Tamil/Bh4PSRUHUQI|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> තෙලිඟු බසින් "මහාලිංගා" ලෙස ද<ref name="Malhari: Telugu Version">{{cite web|title=Malhari: Telugu Version|url=https://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Mahalinga/RzdcXSIDU10|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=11 October 2017}}</ref> මුදාහැරිණි. මෙහි හින්දි ප්‍රභේදය 2015 නොවැම්බර් 29 දින නිකුත් කෙරිණි. දෙමළ සහ තෙලිඟු ප්‍රභේද සඳහා [[දිව්‍යා කුමාර්]], අරුන් ඉන්ග්ලේ, කෞස්තුභ් දාතර් සහ මණි අයියර් ගායනයෙන් දායක වූහ. මෙහි දෙමළ ප්‍රභේදයේ පද රචනය [[මදන් කාර්කි]] විසින් ද, තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ පද රචනය [[රාමජෝගයියා සාස්ත්‍රි]] විසින් ද සිදුකරන ලදී. == ඇගයුම් == {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! width=5%|වර්ෂය ! width=22%|සම්මාන උළෙල ! width=24%|නිර්දේශිතයා ! width=33%|ප්‍රවර්ගය ! width=15%|ප්‍රතිඵලය |- | 2016 | [[සී සිනෙ සම්මාන]] | [[ගනේෂ් ආචාර්ය]] | [[හොඳම නර්තන රචනය සඳහා සී සිනෙ සම්මානය|හොඳම නර්තන රචනය]] | rowspan="2" {{won}}<ref>{{cite news|title=Zee Cine Awards 2016: Shreya Ghoshal and Remo D'Souza bag nominations for "Deewani Mastani"|url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-2016-here-are-the-nominations-for-the-jury-awards-2178867|work=[[ඩේලි නිව්ස් ඇන්ඩ් ඇනලයිසිස්|Daily News and Analysis]]|date=18 February 2016|accessdate=12 October 2017||archiveurl=https://web.archive.org/web/20160522181239/http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-cine-awards-2016-here-are-the-nominations-for-the-jury-awards-2178867|archivedate=22 May 2016}}</ref> |- |} ==මේවාත් බලන්න == *[[බාජිරාඕ මස්තානි]] *[[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == * [https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion-picture-soundtrack/id1073716223 iTunes] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.saavn.com/s/song/hindi/Bajirao-Mastani/Malhari/ABEaWT5kfGY සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [https://gaana.com/song/malhari ගානා ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170915044419/http://gaana.com/song/malhari |date=2017-09-15 }} * [https://www.saavn.com/s/song/tamil/Bajirao-Mastani/Thadakku-Thadakku/GiwPRExZe3Q දෙමළ ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [https://www.saavn.com/s/album/telugu/Bajirao_Mastani-2015/ICMeTLSGkFk_ තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] [[Category:හින්දි-භාෂා චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]] [[Category:2015 ගීත]] 6p2v9p4v8w59jiz014hvp1tqgk9s715 ආජ් ඉබාදත් 0 75229 800073 799896 2026-09-25T00:20:07Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800073 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name = ආජ් ඉබාදත් | Cover = Aaj Ibaadat cover.jpg | Caption = [[රන්වීර් සිං]] සහ [[දීපිකා පඩුකෝන්]] නිරූපිත ගීතයේ ප්‍රවර්ධන රුවක් | Artist = [[ජාවෙඩ් බෂීර්]] | Album = [[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] | Released = | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[ෆිල්මි]] | Language = [[හින්දි]] | Length = {{Duration|m=4|s=45}} | Writer = ඒ. එම්. ටුරාස් | Label = [[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|ඊරෝස් නව්]] | Tracks = # "[[දීවානි මස්තානි]]" # "[[ආයත් (ගීතය)|ආයත්]]" # "[[මල්හාරි (ගීතය)|මල්හාරි]]" # "[[මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්]]" # "[[අල්බේලා සජන් ආයෝ රේ|අල්බේලා සජන්]]" # "අබ් තෝහේ ජානේ නා දූන්ගි" # "[[පිංගා (ගීතය)|පිංගා]]" # "'''ආජ් ඉබාදත්'''" # "ෆිටූරි" # "[[ගජානනා]]" | Producer = {{flatlist| * [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|MJwLrARiuVQ|"ආජ් ඉබාදත්"}}|Type=song}} }} "'''ආජ් ඉබාදත්'''" ({{lang-hi|मेरे मौला}}) යනු 2015 බ්ලොක්බස්ටර<ref name="Bajirao Mastani">{{cite web|title=Bajirao Mastani declared Blockbuster.|url=http://www.dekhnews.com/blockbuster-bajirao-mastani-vs-dilwale-day-51-worldwide-box-office-collection/|publisher=DekhNews|accessdate=7 February 2016}}</ref> [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපටයක් වන ''[[බාජිරාඕ මස්තානි]]'' තුළ අන්තර්ගත ගීතයකි. මෙම ගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]] විසිනි. එය ගායනා කරන්නේ [[ජාවෙඩ් බෂීර්]] විසිනි.<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion-picture-soundtrack/id1073716223 |title=Bajirao Mastani (Original Motion Picture Soundtrack) - Sanjay Leela Bhansali |work=[[අයිටියුන්ස් ස්ටෝර්|iTunes Store]] |accessdate=13 October 2017 |date=24 November 2015}}</ref> මෙහි පද රචනය සිදුකරන ලද්දේ ඒ. එම් ටුරාස් විසිනි.<ref name="Lyrics credits">{{cite web|title=Aaj Ibaadat Lyricist.|url=https://erosnow.com/music/watch/1038704/bajirao-mastani/6653115/aaj-ibaadat-full-song-with-lyrics|publisher=[[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|Eros International]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> ගීතයේ වීඩියෝවෙහි [[‍රන්වීර් සිං]] සහ [[දීපිකා පඩුකෝන්]] රංගනයේ යෙදෙයි. මෙම චිත්‍රපටය දෙමළ සහ තෙලිඟු භාෂාවලින් හඬකැවුණු අතර, මෙම ගීතය දෙමළෙන් "ප්‍රාර්ථනෛ" යනුවෙන් ද,<ref name="Aaj Ibaadat: Tamil Version">{{cite web|title=Aaj Ibaadat: Tamil Version|url=https://www.saavn.com/s/song/tamil/Bajirao-Mastani/Praarthanai/L14BBC1-ZmY|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> තෙලිඟු බසින් "නාටෝ මුඛා මුඛි" ලෙස ද<ref name="Aaj Ibaadat: Telugu Version">{{cite web|title=Aaj Ibaadat: Telugu Version|url=https://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Naato-Mukha-Mukhi/Oilcbhp5cgs|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> මුදාහැරිණි. දෙමළ සහ තෙලිඟු ප්‍රභේද සඳහා [[ජාවෙඩ් අලි]], අරුන් ඉන්ග්ලේ, ශ්‍රේයාස් පුරණික්, ශෂී සුමන් සහ මණි අයියර් ගායනයෙන් දායක වූහ. මෙහි දෙමළ ප්‍රභේදයේ පද රචනය [[මදන් කාර්කි]] විසින් ද, තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ පද රචනය [[රාමජෝගයියා සාස්ත්‍රි]] විසින් ද සිදුකරන ලදී. ===ඇගයුම්=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! width=5%|වර්ෂය ! width=22%|සම්මාන උළෙල ! width=24%|නිර්දේශිතයා ! width=33%|ප්‍රවර්ගය ! width=15%|ප්‍රතිඵලය |- | 2016 ! scope="row"| [[මිර්චි සංගීත සම්මාන]] | "''ආජ් ඉබාදත්''" | වසරේ හොඳම රාග ආභාසය ලද ගීතය |{{nom}}<ref>{{cite web|title=8th Mirchi Music Awards: Complete list of winners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms|work=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|date=1 March 2016|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419213201/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms?|archivedate=19 April 2016}}</ref> |- |} ==මේවාත් බලන්න == *[[බාජිරාඕ මස්තානි]] *[[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == * [https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion-picture-soundtrack/id1073716223 iTunes] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.saavn.com/s/song/hindi/Bajirao-Mastani/Aaj-Ibaadat/FAkCVRtyBFE සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [https://gaana.com/song/aaj-ibaadat ගානා ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170925095008/http://gaana.com/song/aaj-ibaadat |date=2017-09-25 }} * [https://www.saavn.com/s/song/tamil/Bajirao-Mastani/Praarthanai/L14BBC1-ZmY දෙමළ ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [https://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Naato-Mukha-Mukhi/Oilcbhp5cgs තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] [[Category:හින්දි-භාෂා චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]] [[Category:චිත්‍රපට සඳහා ලියැවුණු ගීත]] [[Category:2015 ගීත]] r7xfnok78zlcatepovbgyey2aac9gji ගජානනා 0 75240 800104 799901 2026-09-25T03:34:11Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800104 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name = ගජානනා | Cover = Gajanana song poster.jpg | Caption = [[රන්වීර් සිං]] නිරූපිත ගීතයේ ප්‍රවර්ධන රුවක් | Artist = [[සුඛ්වින්දර් සිං]] | Album = [[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] | Released = {{Start date|df=yes|2015|09|15}} | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[ෆිල්මි]] | Language = [[හින්දි]] | Length = {{Duration|m=3|s=34}} | Writer = ප්‍රශාන්ත් ඉන්ගෝලේ | Label = [[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|ඊරෝස් නව්]] | Tracks = # "[[දීවානි මස්තානි]]" # "[[ආයත් (ගීතය)|ආයත්]]" # "[[මල්හාරි (ගීතය)|මල්හාරි]]" # "[[මෝහේ රන්ග් දෝ ලාල්]]" # "[[අල්බේලා සජන් ආයෝ රේ|අල්බේලා සජන්]]" # "අබ් තෝහේ ජානේ නා දූන්ගි" # "[[පිංගා (ගීතය)|පිංගා]]" # "[[ආජ් ඉබාදත්]]" # "ෆිටූරි" # "'''ගජානනා'''" | Producer = {{flatlist| *ශ්‍රේයාස් පුරාණික් }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|2Mv99rlbcIQ|"ගජානනා"}}|Type=song}} }} "'''ගජානනා'''" ({{lang-hi|गजानना }}) යනු 2015 බ්ලොක්බස්ටර<ref name="Bajirao Mastani">{{cite web|title=Bajirao Mastani declared Blockbuster.|url=http://www.dekhnews.com/blockbuster-bajirao-mastani-vs-dilwale-day-51-worldwide-box-office-collection/|publisher=DekhNews|accessdate=7 February 2016}}</ref> [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපටයක් වන ''[[බාජිරාඕ මස්තානි]]'' තුළ අන්තර්ගත ගීතයකි. මෙම ගීතය නිර්මාණය කරන ලද්දේ ශ්‍රේයාස් පුරාණික් විසිනි. එය ගායනා කරන්නේ [[සුඛ්වින්දර් සිං]] විසිනි.<ref>{{cite web|url=https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion-picture-soundtrack/id1073716223 |title=Bajirao Mastani (Original Motion Picture Soundtrack) - Sanjay Leela Bhansali |work=[[අයිටියුන්ස් ස්ටෝර්|iTunes Store]] |accessdate=13 October 2017 |date=24 November 2015}}</ref> මෙහි පද රචනය සිදුකරන ලද්දේ ප්‍රශාන්ත් ඉන්ගෝලේ විසිනි.<ref name="Lyrics credits">{{cite web|title=Gajanana Lyricist.|url=https://erosnow.com/music/watch/1038704/bajirao-mastani/6553882/gajanana-full-song-with-lyrics|publisher=[[ඊරෝස් ඉන්ටර්නැෂනල්|Eros International]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> මෙම චිත්‍රපටය දෙමළ සහ තෙලිඟු භාෂාවලින් හඬකැවුණු අතර, මෙම ගීතය දෙමළෙන් "විනායකා" යනුවෙන් ද,<ref name="Gajanana: Tamil Version">{{cite web|title=Gajanana: Tamil Version|url=https://www.saavn.com/s/album/tamil/Bajirao_Mastani-2015/j0LijSWOi58_|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> තෙලිඟු බසින් "ගජානනා" ලෙස ද<ref name="Gajanana: Telugu Version">{{cite web|title=Gajanana: Telugu Version|url=https://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Gajanana/AgwaeDB,c3s|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=13 October 2017}}</ref> මුදාහැරිණි. දෙමළ සහ තෙලිඟු ප්‍රභේද සඳහා දිව්‍යා කුමාර්, අරුන් ඉන්ග්ලේ, කෞස්තුභ් දාතර්, මණි අයියර්, දීප්ති රෙගේ, අර්චනා ගෝරේ සහ ප්‍රගති ජෝෂි ගායනයෙන් දායක වූහ. මෙහි දෙමළ ප්‍රභේදයේ පද රචනය [[මදන් කාර්කි]] විසින් ද, තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ පද රචනය [[රාමජෝගයියා සාස්ත්‍රි]]<ref name="Gajanana: Telugu Version"/> විසින් ද සිදුකරන ලදී. ධ්වනිපථ ඇල්බමයේ පළමු ගීතය ලෙස මෙම "ගජානනා" ගීතය [[පූනේ]]හි බාලේවාදි ක්‍රීඩාංගනයේ [[ශ්‍රී ශිව් ඡත්‍රපති ස්පෝර්ට්ස් කම්ප්ලෙක්ස්]] හි දී මුදාහැරුණේ චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂ [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]], [[රන්වීර් සිං]] සහ [[දීපිකා පඩුකෝන්]]ගේ සහභාගිත්වයෙනි.<ref>{{cite news|url=http://zeenews.india.com/entertainment/movies/bajirao-mastani-guiness-world-record-for-gajanana-track_1798997.html|title="Bajirao Mastani": Guinness world record for "Gajanana" track!|date=19 September 2015|work=[[සී නිව්ස්|Zee News]]|accessdate=19 September 2015}}</ref> ===ඇගයුම්=== {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- ! width=5%|වර්ෂය ! width=22%|සම්මාන උළෙල ! width=24%|නිර්දේශිතයා ! width=33%|ප්‍රවර්ගය ! width=15%|ප්‍රතිඵලය |- | 2016 ! scope="row"| [[මිර්චි සංගීත සම්මාන]] | ශ්‍රේයාස් පුරාණික් | වසරේ නැගී එන සංගීත නිර්මාපක |{{nom}}<ref>{{cite web|title=8th Mirchi Music Awards: Complete list of winners|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms|work=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|date=1 March 2016|accessdate=22 May 2016|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160419213201/http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/hindi/music/news/8th-Mirchi-Music-Awards-Complete-list-of-winners/articleshow/51196008.cms?|archivedate=19 April 2016}}</ref> |- |} ==මේවාත් බලන්න == *[[බාජිරාඕ මස්තානි]] *[[බාජිරාඕ මස්තානි (ධ්වනිපථය)]] ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == * [https://itunes.apple.com/us/album/bajirao-mastani-original-motion-picture-soundtrack/id1073716223 iTunes] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.saavn.com/s/song/hindi/Bajirao-Mastani/Gajanana/IwICfz5aAVw සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] * [https://gaana.com/song/gajanana-2 ගානා ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම]{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.saavn.com/s/song/telugu/Bajirao-Mastani/Gajanana/AgwaeDB,c3s තෙලිඟු ප්‍රභේදයේ සාව්න් ඔස්සේ මාර්ගස්ථ මුදාහැරීම] [[Category:හින්දි-භාෂා චිත්‍රපට සඳහා රචිත ගීත]] [[Category:2015 ගීත]] fp8x4s9vcxhs8yj6817zcqs3lavfllo ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය 0 75480 800244 798388 2026-09-25T09:35:20Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800244 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය.jpg|thumb|දුම්පානය නිසා ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවීම පිළිබිඹු කරන රුපයක්.]] '''ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය '''('''Erectile Dysfunction, ED'''), යනු ලිංගික ක්‍රියාව සදහා ශිශ්නය ප්‍රාණවත් නොවීමේ රෝගයයි. ශිශ්නය ප්‍රාණවත්වීම සිදුවන්නේ ඒ තුලට රුධිරය පොම්ප කිරීමේ අචිච්ඡානුග ක්‍රියාවලිය නිසාය.පුරුෂයෙකුට ලිංගික ආශාවක් ඇතිවූවිට මෙම පණිවුඩය ඔහුගේ මොළය හරහා ස්නායු පද්ධතියට පණිවිඩය ලැබේ.එමගින් ශිශ්නයට රුධිරය සපයන ධමනි ප්‍රසාරණය වන අතර ශිරාවන් සංකෝචනයවෙයි.එමගින් ශිශ්නය තුලට රුධිරය වැඩි වශයෙන් ඇතුළුවී ශිශ්නය ප්‍රාණවත්වෙයි.ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවීම කෙරෙහි හෘදයාබාධ, දියවැඩියාව, ඇතැම් ස්නායු ආබාධ, පුරස්ථි ග්‍රන්තියේ ආබාධ, හෝමොන වෙනස්කම්, දුම්පානය, මත්පැන් මත් ද්‍රව්‍ය හා ඇතැම් ඖෂධ වර්ගද හේතුවේ. කායික විද්‍යාත්මක කාරණා හැරුනුවිම ඇතැම් මානසික සංකූලතා නිසාද ලිංගික අප්‍රෘණිකත්වය ඇතිවේ. මේ සදහා ප්‍රතිකාර ලෙස විවිධ ඖෂධ වර්ග භාවිතවේ.ඇතැම් ඖෂධ ශිශ්නයට එන්නත් ලෙස ලබාදෙයි.ශිශ්න පොම්පය භාවිතය හා ශල්‍යකර්මද මේ අතරවේ..<ref name="pmid15947645">{{Cite journal|date=July 2005|title=Chapter 1: The management of erectile dysfunction: an AUA update|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-urology_2005-07_174_1/page/230|journal=J. Urol.|volume=174|issue=1|pages=230–39|pmid=15947645|PMID=15947645|doi=10.1097/01.ju.0000164463.19239.19|DOI=10.1097/01.ju.0000164463.19239.19}}</ref> == රෝග විනිශ්චය == ලිංගික අප්‍රාණිකත්වයේදී ශිශ්නය නිසි පරිදි ප්‍රාණවත් නොවේ.ඇතැම් විට දිගින් දිගටම මෙය සිදුවන අතර ඇතැම් විට විටින් විට මෙය සිදුවේ.ඇතැම් විට කිසිදු අයුරකින් ලිංගය ප්‍රාණවත් කිරීම සිදුනොවේ.ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය පුද්ගලයෙකුට පවතිනවාද යන්න පර්ක්ෂා කළහැකි ක්‍රම වෛද්‍ය විද්‍යාව තුල පවතී. * පුද්ගලයෙකු නින්දේ පවතින විටද ශීශ්නය ප්‍රාණවත්වීම සිදුවේ.එම නිසා යම් පුද්ගලයෙකු තමාට ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතැයි පැවසූවිට එය නිවැරදිව හදුනා ගැනීමට ඔහු නින්දේ පසුවන අවස්ථාවේදී ශිශ්නය ප්‍රාණවත් වන්නේද යන්න සොයා බලයි.නින්දේ පසුවනවිට නිසියාකාරව ශීශ්නය ප්‍රාණවත් වන්නේ නම් ඔහුට කායික ආබාධයක් නැති බවත් ඔහුට ඇත්තේ මානසික හේතුවක් මත ඇතිවූ ලිංගික අප්‍රාණිකත්වයක් බව වටහා ගත හැක.නිද්දේදීද ශිශ්නය ප්‍රාණවත් නොවන්නේ නම් ඔහුට ඇත්තේ කායික ආබාධයක් බව හඳුනාගත හැක..<ref name="pmid7483128">{{Cite journal|year=1995|title=Use of nocturnal penile tumescence and rigidity in the evaluation of male erectile dysfunction|url=https://archive.org/details/sim_urologic-clinics-of-north-america_1995-11_22_4/page/775|journal=Urol. Clin. North Am.|volume=22|issue=4|pages=775–88|pmid=7483128|PMID=7483128}}</ref><ref name="WebMD">{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> == හේතුව == * ඇතැම් රසායනික ද්‍රව්‍ය SSRI,<ref>{{Cite journal|year=2005|title=Sexual functioning assessed in 4 double-blind placebo- and paroxetine-controlled trials of duloxetine for major depressive disorder|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-psychiatry_2005-06_66_6/page/n35|journal=The Journal of Clinical Psychiatry|volume=66|issue=6|pages=686–92|pmid=15960560|PMID=15960560|doi=10.4088/JCP.v66n0603|DOI=10.4088/JCP.v66n0603}}</ref> සහ [[නිකොටින්]] * ස්නායු ආබාධ<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}{{Dead link|date=December 2016}}</ref> * ඇතැම් මානසික සංකූලතා (කාංසාව,ආතතිය හා [[මානසික ‍අක්‍රමතා|මානසික ආබාධ]]<ref name="health.am">{{cite web|author=Tom F. Lue, MD|title=Causes of Erectile Dysfunction|publisher=Armenian Health Network, Health.am|work=Erectile dysfunction|url=http://www.health.am/sex/more/causes_of_erectile_dysfunction/|year=2006|accessdate=2007-10-07}}</ref> * ශල්‍යකර්ම<ref name="healthcommunities">{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> * ඇතැම් විට වයස අවුරුදු 60 වඩා වැඩි පිරිමින්ට මෙම තත්වය ඇතිවේ.එය සාමාන්‍ය තත්වයකි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> * වකුගඩු ආබාධ * දියවැඩියාව හෘදයාබාධ වැඩි රුධිර ගමනාගමනයට බාධා ඇතිකරන රෝග. * දුම්පානය ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවීම කෙරෙහි ඍජුවම බලපායි.<ref>{{Cite journal|last=Peate I|author=Peate I|year=2005|title=The effects of smoking on the reproductive health of men|url=https://archive.org/details/sim_british-journal-of-nursing_april-14-27-2005_14_7/page/362|journal=Br J Nurs|volume=14|issue=7|pages=362–66|pmid=15924009|PMID=15924009|doi=10.12968/bjon.2005.14.7.17939|DOI=10.12968/bjon.2005.14.7.17939}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Korenman SG|author=Korenman SG|year=2004|title=Epidemiology of erectile dysfunction|journal=Endocrine|volume=23|issue=2–3|pages=87–91|pmid=15146084|PMID=15146084|doi=10.1385/ENDO:23:2-3:087|DOI=10.1385/ENDO:23:2-3:087}}</ref> සක්‍රිය මෙන්ම අක්‍රීය දුම්පානයද මෙයට හේතුවිය හැක.දුම්පානය නිසා ශිශ්නයට රුධිරය සපයන ධමනි හැකිළීම සිදුවේ.<ref>{{Cite journal|year=2005|title=The impact of vascular risk factors on erectile function|journal=Drugs Today (Barc)|volume=41|issue=1|pages=65–74|pmid=15753970|PMID=15753970|doi=10.1358/dot.2005.41.1.875779|DOI=10.1358/dot.2005.41.1.875779}}</ref> කායික විද්‍යාත්මකව ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය කෙරේ ස්නායු ආබාධ,රුධිර ගමනාගමනයට බාධා ඇතිකරන රෝග,පුරස්ථි ග්‍රන්තියේ අබාධ හා අණ්ඩාත රෝගයද බලපායි .<ref name="groin-cause">{{Cite journal|year=2005|title=Sexual function before and after mesh repair of inguinal hernia|journal=Journal of pharmaceutical and biomedical analysis|volume=12|issue=1|pages=35–38|pmid=15661052|PMID=15661052|doi=10.1111/j.1442-2042.2004.00983.x|DOI=10.1111/j.1442-2042.2004.00983.x}}</ref> ප්‍රධාන වශයෙන් ධමනි හා ශිරා වල අැතිවන ආබාධ නිසා රුධිර ගමනාගමනයේ දී රුධිර පීඩනය කෙරේ බලාන රෝග තත්වයන් හේතුවෙන් ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවේ.<ref>{{Cite journal|date=July 2010|title=Bicycle riding and erectile dysfunction: a review.|journal=The journal of sexual medicine|volume=7|issue=7|pages=2346–58|pmid=20102446|PMID=20102446|doi=10.1111/j.1743-6109.2009.01664.x|DOI=10.1111/j.1743-6109.2009.01664.x}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=September 2005|title=Bicycle riding and erectile dysfunction: an increase in interest (and concern).|journal=The journal of sexual medicine|volume=2|issue=5|pages=596–604|pmid=16422816|PMID=16422816|doi=10.1111/j.1743-6109.2005.00099.x|DOI=10.1111/j.1743-6109.2005.00099.x}}</ref> == වෛද්‍ය විද්‍යාව == [[ගොනුව:ලිංගික අප්‍රාණිකත්ව පියවරෙන් පියවර.jpg|thumb|ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය එකවර නොව ක්‍රම ක්‍රමයෙන් ඇතිවේ.]] ශිශ්නය ප්‍රාණවත් වියහැකි ප්‍රධාන ක්‍රම දෙකක් පවතී.එක් ක්‍රමයක් වන්නේ ශීශ්නය පිරිමැදීම මහින් ප්‍රාණවත් කිරීම.අනෙක් ක්‍රමය ලිංගික අසාවක් ඇතිවූවිට ඇතිවන ප්‍රාණවත් වීමයි.මීට අමතරව නින්දේ පසුවන විටද ශීශ්නය ප්‍රාණවත්විය හැක.ශීශ්නය ප්‍රාණවත් වීම ප්‍රධාන වශයෙන් පාලනය කරන්නේ මොළයේ ලිම්බික් නමින් හදුන්වන කලාපය තුලය.ලිංගික උත්තේජනයත් සමග ස්නායු පද්ධතිය මගින් දෙන පණිවුඩ මගින් ශීශ්නය අභ්‍යන්තරය තුල නයිට්‍රික් ඔක්සයිඩ් ස්‍රාවය වෙයි.එමගින් ශිශ්නයේ පේශීන් ලිහිල් බවට පත්වේ.මීට අමතරව වෘෂණ මගින් ටෙස්ටෙස්ටරෝන හෝමෝනය නිපදවීම සිදුවේ.මෙමගින් පියුරීන් ග්‍රන්ථියේ ක්‍රියාකාරීත්වය වෙගවත් කරයි.පුරස්ථි ග්‍රන්ථිය මගින් ශිශ්නය වෙත රුධිරය ගෙන යන නාල විස්තාරනය කරන අතර ශීශ්නයෙන් පිටතට රුධිරය සපයන ශිරා සංකෝචනය කරයි.එමගින් ශිශ්නය තුලට රුධිරය පිරී ශිශ්නය ප්‍රාණවත්වීමේ ක්‍රියාවලිය සිදුවේ.ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය සදහා මොළයේ ලිම්බික් පෙදෙසේ ඇතිවන ආබාධ උදාහරණ ලෙස එම පෙදෙසට නිසියාකාර රුධිර සැපයුමක් නැතිවිය.එසෙත් නැතිනම් ඇල්කොහොල් හෝ මත්ද්‍රව්‍ය නිසා මොළයේ සෛලවලට වන හානි,මධ්‍යම ස්නායු පද්ධතිය ආශ්‍රිතව ඇතිවන ආබාධ,සෙරටීන් වැනි ස්නායු සම්ප්‍රේෂකයන්ගේ බලපෑම,පුරස්ථි ග්‍රන්තියේ ආබාධ, පුරස්ථි ග්‍රන්තියේ පිළිකා,මධ්‍යසාර නිසා පුරස්ථි ග්‍රන්තිය අකර්මන්‍යවීම,ධමනි හා ශිරා වල ඇතිවන ආබාධ,ශීශ්නයේ පේශිවල ඇතිවිය හැකි ආබාධ ආදිය නිසා ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවිය හැක.මීට අමතරව මානසික සංකූලතා නිසාද ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවේ. <ref>{{Cite book|last=Rany Shamloul|author1=Rany Shamloul|last2=Anthony J Bella|author2=Anthony J Bella|date=2014-03-01|title=Erectile Dysfunction|url=https://books.google.com/books?id=elg-AwAAQBAJ&pg=PR6|pages=6–|publisher=Biota Publishing|isbn=978-1-61504-653-9|ISBN=978-1-61504-653-9}}</ref> == මනෝ විද්‍යාව == මනෝ විද්‍යාත්මකව ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය කෙරේ විවිධ මානසික සංකූලතා බලපාන බව මනෝ විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙයි.මනෝවිලේෂණවාදී න්‍යායන්ට අනුව නොවිසඳුන ඊඩිපස් ගැටුම්,කප්පාදු කාසාව,ව්‍යාභිචාර කාසාව හා විඝටන ආබාධ මෙන්ම ඇතැම් මායාරෝගී බලපෑම්ද හේතුවෙන්ද ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවේ.මනෝවිෂලේෂණවාදී න්‍යායන්ට අනුව පුද්ගලයෙකු ගේ පෞරුෂය වර්ධනය කෙරෙහි බලපාන අවධි පහක් දක්වයි.මුඛ,ගුද,ලිඟු,නිලීන හා වෘද්ධ කාම අවධි වශයෙනි ලිඟු හෙවත් ලිංගරූප අවධියේදී පිරිමි දරුවා තම ලිංගික අවයව කෙරේ උනන්දුවක් දක්වයි.ඒය ස්පර්ශය කිරීම ආදිය මගින් ලිංගික තෘප්තිය ලැබීමට උනන්දුව ඇතිවේ.ගැහැණු දරුවාට මෙන් නොව පිරිමි දරුවාට ශරීරයෙන් පිටතට නෙරාගිය ලිංගික අවයවයක් ඇතිබවත් එමගින් තමා පරීපූර්ණ බවත් ඔහු සිතයි.පිරිමි දරුවා වැඩි වශයෙන් තම මවට සමීපවන අතර මව හා පියා අතර අති සම්භන්ධතාවය දකින ඔහු පියාට ඊර්ෂ්‍යා කරන අතර පියා විසින් තම ලිංගය කපා දමනු ඇතැයි සිතයි.පිරිමි දරුවා මවට වඩාත් සමීපවීම ඊඩිපස් සංකීර්ණය ලෙසත් ලිංගය කපාදැමීම කෙරෙහි ඇතිවන බිය කප්පාදු කාංසාව ලෙසත් මනෝවිශ්ලේෂණවාදයේදී පෙන්වා දෙයි.මෙසේ පිරිමි දරුවන් ඇතැම් විට අසාමාන්‍ය ලෙස තම මවට සමීපවීම සිදුවේ.විශේෂයෙන් පියා අහිමිවීම පියාගේ අකාරුණිකත්වය වැනි සාධක නිසා මෙසේ සිදුවේ.මෙවැනි සංසිදධින් නිසා අවිඥානිකව තම මව හැර වෙනත් ස්ත්‍රීන් කෙරේ සමීපවීමට අවිඥානිකව බාධා ඇතිවේ.මෙවැනි ඊඩිපස් ගැටුම් නිසා තම ලිංගික සහකාරිය තුලින් තම මවගේ ප්‍රථිරූපය අවිඥානිකව දැකීම නිසා මානසික වශයෙන් පීඩනයකට පත්වේ.අවිඥානිකව තම සහකාරිය මව ලෙස පෙනීම නිසා ඇතිවන ස්වං වරදකාරී හැඟීම නිසා ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවේ.ලිංගරූප අවදියේදී පිරිමි දරුවා තම ලිංගය අතපතගාමින් කරන දේ දැක වැඩිහිටියන් එම දරුවාගේ ලිංගය කපා දමන්නේය යනුවෙන් තර්ජනය කර බියවද්දවයි.මෙසේ ඇතිවන බිය හේතුවෙන්ද ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවිය හැක.ව්‍යාභිචාරී කාංසාව යනු තමාට සමීප ලේ ඥාතීන් අතර ලිංගික ඇසුරක් පවැත්වීම හෝ එවන් දෙයකට උස්සාහ කිරීම මත පසුව ඒ පිළිබඳ ඇතිවන ස්වං වරදකාරී හැඟීම් නිසා ඇතිවන ලිංගික අප්‍රාණිකත්වයයි.මෙවැනි මානසික හේතු මත ඇතිවන ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය මනෝවිශලේෂණවාදී මනෝ ප්‍රතිකාර මගින් සුවකළ හැකිය. == රෝග නිර්නය == ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය සඳහා නිශ්චිත රෝග නිර්ණය ක්‍රමයක් නැත.රෝග නිර්ණය සඳහා එකිනෙකට වෙනස් විවිධ වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක උපක්‍රම භාවිත කරයි.ඇතැම් රුධිර පරීක්ෂණද මේ සඳහා යොදාගනී.ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය ඇතිවීමට දුර්වල සෞඛ්‍ය තත්වයන්,වැරදි ආහාර පුරුදු,ස්ථූලභාවය,හෘදයාබාද,ධමනි හා ශීරා ආශ්‍රිත ආබාධ,දුම්පානය හා මධ්‍යසාර භාවිතය හේතුවේ.මෙසේ ලිංගික අප්‍රාණිකත්වයට බලපාන නිශ්චිත සාධකයක් නැති බැවින් රෝග නිර්ණය සඳහාද නිශ්චිත ක්‍රමවේදයක් නැත. ලිංගික අප්‍රාණිකත්වයට හේතුව කුමක්ද යන්න පැහැදිලිව සොයා ගැනීමෙන් පසුව ඒයට ප්‍රතිකාර නියමකරගත යුතුය.මුලින්ම ලිංගික අප්‍රාණිකත්වයට හේතුව ශාරීරික හේතුවක්ද මානසික හේතුවක්ද යන්න නිර්ණය කලයුතුය. නෛතික පසුබිම තුල, විශේෂයෙන්ම දික්කසාද නඩුවලදී, මිනිසෙකු ලිංගිකව අප්‍රාණික බව නිර්ණය කිරීමට, උදෑසන අවදි වූ විට සිදුවන සාමාන්‍ය ලිංගය ප්‍රාණවත්වීම (Morning Wood) ප්‍රමාණවත් වේ. ; Duplex ultrasound : Duplex ultrasound ක්‍රමයේදී රුධිරය ගලායාමේ වේගය පරීක්ෂා කරයි.ධමනි හා ශිරාවල තත්වය හා රුධිර නාල සිහින්වීමේ රෝගය පරික්ෂා කරයි. පුරස්ථි ග්‍රන්ථියේ තත්වයට විමසා බැලිය හැකිය.අලිට්‍රා සංවුන්ඩ් පරීක්ෂනය මගින් විශේෂයෙන් ශීශ්නයට නිසි ආකාරයෙන් රුධිරය ගලා එන්නේද පර්ක්ෂා කරයි. ;ශිෂ්ණය ආශ්‍රිත ස්නායු වල ක්‍රියාකාරිත්වය ​ශිෂ්ණයේ ස්නායු සංවේදනය නිසි පරිදි පවතින්නේදැයි පරීක්ෂා කිරීම සඳහා Bulbocavernosus reflex (BCR) පරීක්ෂණය වැනි පරීක්ෂණ භාවිතා කරනු ලැබේ. මෙහිදී වෛද්‍යවරයා විසින් ශිෂ්ණයේ පෙරසම (හිස කොටස) මිරිකනු ලබන අතර, ස්නායු ක්‍රියාකාරිත්වය සාමාන්‍ය පරිදි සිදුවේ නම් එමඟින් වහාම ගුද මාර්ගය සංකෝචනය වීම (හැකිලීම) සිදු වේ. වෛද්‍යවරයා විසින් ශිෂ්ණය මිරිකීම සහ ගුද මාර්ගය හැකිලීම අතර ගතවන කාලය (ප්‍රතිචාර කාලය), ගුද සංකෝචක පටකය (anal sphincter) දෙස බැලීමෙන් හෝ ගුද මාර්ගයට ඇතුළු කරන ලද අත්වැසුම් පැළඳි ඇඟිල්ලකින් එය දැනීමෙන් මැන බලනු ලබයි. ; Nocturnal penile tumescence (NPT) : සාමාන්‍යයෙන් පුරුෂයෙකු නිදාගෙන සිටින විට පස් හය වතාවක් පමණ ප්‍රාණවත්වීමකට ලක්වේ.මෙය සිදුවන්නේ අවිච්ඡාණුගවය.මෙම ප්‍රාණවත්වීම වෙගවත් අක්ෂි චලන අවස්ථාවේදී සිදුවේ.මෙය තද නින්දේ එක් අවස්ථාවකි.මෙසේ තද නින්දේ පසුවන අවස්ථාවේදී ශිශ්නය ප්‍රාණවත් වන්නේනම් ඔහුට කායික වශයෙන් ආබාධයක් නැතිබව අධ්‍යනය කළ හැකිය.එවිට ලිංගික අප්‍රාණිකත්වයට හේතුව මානසික හේතුවක් බව සොයාගත හැක.තද නින්දේ පසුවන අවස්ථා වලදීද ලිංගය ප්‍රාණවත් නොවන්නේනම් එයට හේතුව කායික ආබාධයක් නිසා බව හදුනාගත හැකිය.. ; Penile biothesiometry : මෙම පරීක්ෂණයේදී විද්‍යුත් චුම්භක කම්පන මගින් ස්නායු උත්තේජනය කිරීම මගින් ලිංගයේ ප්‍රාණවත්බව පරික්ෂා කරයි. ; Dynamic infusion cavernosometry (DICC) : technique in which fluid is pumped into the penis at a known rate and pressure. It gives a measurement of the vascular pressure in the corpus cavernosum during an erection. == Corpus cavernosometry == :[[Erectile dysfunction#Corpus Cavernosometry|Cavernosography]] measurement of the vascular pressure in the corpus cavernosum. Saline is infused under pressure into the corpus cavernosum with a butterfly needle, and the flow rate needed to maintain an erection indicates the degree of venous leakage. The leaking veins responsible may be visualized by infusing a mixture of saline and x-ray contrast medium and performing a cavernosogram.<ref>{{Cite journal|date=April 1996|title=ABC of urology. Subfertility and male sexual dysfunction|url=http://www.bmj.com/cgi/content/full/312/7035/902|journal=BMJ|volume=312|issue=7035|pages=902–05|pmid=8611887|PMID=8611887|pmc=2350600|PMC=2350600|doi=10.1136/bmj.312.7035.902|DOI=10.1136/bmj.312.7035.902}}</ref> In Digital Subtraction Angiography (DSA), the images are acquired digitally. ; Magnetic resonance angiography (MRA) : This is similar to [[චුම්භක අනුනාද ප්‍රතිරූපණය|magnetic resonance imaging]]. Magnetic resonance angiography uses magnetic fields and radio waves to provide detailed images of the blood vessels. Doctors may inject a "contrast agent" into the patient's bloodstream that causes vascular tissues to stand out against other tissues. The contrast agent provides for enhanced information regarding blood supply and vascular anomalies. == ප්‍රතිකාර == Treatment depends on the cause. [[ශාරීරික ව්‍යායාම|Exercise]], particularly aerobic exercise during midlife is effective for preventing ED; exercise as a treatment is under investigation.<ref name="EuroGuideline">Wespes E (chair), et al. Guidelines on Male Sexual Dysfunction: Erectile dysfunction and premature ejaculation. European Association of Urology 2013</ref>{{Rp|6, 18–19}} For tobacco smokers, cessation results in a significant improvement.<ref>{{Cite journal|year=2004|title=Do cigarette smokers with erectile dysfunction benefit from stopping?: a prospective study|url=https://archive.org/details/sim_bju-international_2004-12_94_9/page/1310|journal=BJU Int.|volume=94|issue=9|pages=1310–13|pmid=15610111|PMID=15610111|doi=10.1111/j.1464-410X.2004.05162.x|DOI=10.1111/j.1464-410X.2004.05162.x}}</ref> Oral pharmacotherapy and vacuum erection devices are first-line treatments,{{Rp|20, 24}} followed by injections of drugs into the penis, and penile implants.{{Rp|25–26}} === මුඛ ප්‍රතිකාර === The cyclic nucleotide phosphodiesterases constitute a group of enzymes that destroy the cyclic nucleotides cyclic adenosine monophosphate (cAMP) and cyclic guanosine monophosphate (cGMP). Phosphodiesterases exist in different molecular forms and are unevenly distributed throughout the body. One of the forms of phosphodiesterase is termed PDE5, and inhibiting PDE5 increases the amount of cGMP available in the blood supply to the penis, thus increasing blood flow. The PDE5 inhibitors sildenafil (Viagra), vardenafil (Levitra) and tadalafil (Cialis) are prescription drugs which are taken orally.{{Rp|20–21}} === කාලීන ප්‍රථිකාර === A topical cream combining alprostadil with the permeation enhancer DDAIP has been approved in Canada under the brand name Vitaros as a first line treatment for erectile dysfunction.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> === එන්නත් කිරීම === Another treatment regimen is injection therapy. One of the following drugs is injected into the penis: papaverine, phentolamine, and prostaglandin E1.{{Rp|25}} === Extracorporeal shockwave therapy === Extracorporeal shockwave therapy is a relatively new treatment for erectile dysfunction that is non-drug, non-surgical and without adverse side effects. It is the same therapy as used in orthopedics, urology, and cardiology and which at higher energies is used to break up kidney stones, known as lithotripsy. The indication for erectile dysfunction has been approved for use in Europe, most countries in the Middle East and South America as well as in Canada. At this point it has not been approved by the FDA (U.S. Food and Drug Administration). === පොම්ප === A vacuum erection device helps draw blood into the penis by applying negative pressure. This type of device is sometimes referred to as penis pump and may be used just prior to [[ලිංගික සංසර්ගය|sexual intercourse]]. Several types of FDA approved vacuum therapy devices are available with a doctor's prescription. When pharmacological methods fail, a purpose-designed external vacuum pump can be used to attain erection, with a separate compression ring fitted to the penis to maintain it. These pumps should be distinguished from other penis pumps (supplied without compression rings) which, rather than being used for temporary treatment of impotence, are claimed to increase penis length if used frequently, or vibrate as an aid to [[ස්වයං වින්දනය|masturbation]]. More drastically, inflatable or rigid penile implants may be fitted surgically. === ශල්‍යකර්ම === In a German study with 224 groin hernia patients, 23.2% of them mentioned preoperative sexual dysfunction related to the groin hernia. Postoperatively, the surgical repair had a positive influence on the sexual function in these patients. Often, as a last resort if other treatments have failed, the most common procedure is prosthetic implants which involves the insertion of artificial rods into the penis.{{Rp|26}} === විවිධ ප්‍රථිකර්ම === The FDA does not recommend alternative therapies (i.e. those that have not received FDA approval) to treat sexual dysfunction.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Many products are advertised as "herbal viagra" or "natural" sexual enhancement products, but no clinical trials or scientific studies support the effectiveness of these products for the treatment of erectile dysfunction, and synthetic chemical compounds similar to sildenafil have been found as adulterants in many of these products.<ref>{{Cite journal|year=2009|title=Detection of undeclared erectile dysfunction drugs and analogues in dietary supplements by ion mobility spectrometry|journal=Journal of pharmaceutical and biomedical analysis|volume=49|issue=3|pages=601–06|pmid=19150190|PMID=19150190|doi=10.1016/j.jpba.2008.12.002|DOI=10.1016/j.jpba.2008.12.002}}</ref><ref>{{Cite journal|year=2008|title=Determination of analogs of sildenafil and vardenafil in foods by column liquid chromatography with a photodiode array detector, mass spectrometry, and nuclear magnetic resonance spectrometry|journal=Journal of AOAC International|volume=91|issue=3|pages=580–88|pmid=18567304|PMID=18567304}}</ref><ref>{{Cite journal|year=2007|title=Use of liquid chromatography-mass spectrometry and a chemical cleavage reaction for the structure elucidation of a new sildenafil analogue detected as an adulterant in an herbal dietary supplement|journal=Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis|volume=44|issue=4|pages=887–93|pmid=17532168|PMID=17532168|doi=10.1016/j.jpba.2007.04.011|DOI=10.1016/j.jpba.2007.04.011}}</ref><ref>{{Cite journal|year=2007|title=Structure elucidation of a novel analogue of sildenafil detected as an adulterant in an herbal dietary supplement|journal=Journal of Pharmaceutical and Biomedical Analysis|volume=43|issue=5|pages=1615–21|pmid=17207601|PMID=17207601|doi=10.1016/j.jpba.2006.11.037|DOI=10.1016/j.jpba.2006.11.037}}</ref><ref>[http://www.fda.gov/Safety/Recalls/EnforcementReports/ucm217780.htm Enforcement Report for June 30, 2010] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160625154458/http://www.fda.gov/Safety/Recalls/EnforcementReports/ucm217780.htm |date=June 25, 2016 }}, [//en.wikipedia.org/wiki/United_States_Food_and_Drug_Administration United States Food and Drug Administration]</ref> The United States Food and Drug Administration has warned consumers that any sexual enhancement product that claims to work as well as prescription products is likely to contain such a contaminant.<ref>[http://www.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm048386.htm Hidden Risks of Erectile Dysfunction "Treatments" Sold Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190423031555/http://www.fda.gov/ForConsumers/ConsumerUpdates/ucm048386.htm |date=2019-04-23 }}, [//en.wikipedia.org/wiki/United_States_Food_and_Drug_Administration United States Food and Drug Administration], February 21, 2009</ref> == ඉතිහාසය == [[ගොනුව:Zibik.jpg|thumb|306x306පික්|තම සැමියාගේ ලිංගික අප්‍රාණිකත්වය නිසා පීඩාවට පත් බිරිඳක් ඒබව අධිකරණයට දැනුම් දීම.]] 16 හා 17 වන සියවස්වල පවා ප්‍රංශයේ පැවති නීතිරීති වලට අනුව යම් විවාහක පුරුෂයෙකු ලිංගික අප්‍රාණිකත්වයෙන පෙලෙන්නේ නම් ඔහුගෙන් දික්කසාදවීමට එම බිරිඳට අයිතිය ඇත.මෙම නීතිය බොහෝ යුරෝපා රටවල පැවතින.<ref>{{Cite book|last=Roach|first=Mary|year=2009|title=[[Bonk: The Curious Coupling of Science and Sex]]|pages=[https://archive.org/details/bonkcuriouscoupl0000roac/page/149 149]–52|location=New York|publisher=W.W. Norton & Co|isbn=9780393334791|ISBN=9780393334791}}</ref> .<ref>{{Cite journal|last=Brindley GS|author=Brindley GS|date=October 1983|title=Cavernosal alpha-blockade: a new technique for investigating and treating erectile impotence|journal=Br J Psychiatry|volume=143|issue=4|pages=332–37|pmid=6626852|PMID=6626852|doi=10.1192/bjp.143.4.332|DOI=10.1192/bjp.143.4.332}}</ref><ref>{{Cite journal|year=1996|title=Sexual desire, erection, orgasm and ejaculatory functions and their importance to elderly Swedish men: a population-based study|url=https://archive.org/details/sim_age-and-ageing_1996-07_25_4/page/285|journal=Age Ageing|volume=25|issue=4|pages=285–91|pmid=8831873|PMID=8831873|doi=10.1093/ageing/25.4.285|DOI=10.1093/ageing/25.4.285}}</ref> == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|30em}} == සිංහල මූලාශ්‍ර == ජයතුංග රුවන් (2012) මනෝවිශ්ලේෂණ ප්‍රතිකාරය සරසවි ප්‍රකාශකයෝ නුගේගොඩ djas8kft81jw0r8ehs18mfpl8dd58s1 පළමු චින් අධිරාජයාගේ සොහොන්ගැබ 0 75497 800214 799840 2026-09-25T06:54:29Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800214 wikitext text/x-wiki {{Infobox building | name = චින් ෂි හුවාංගේ සොහොන්ගැබ | native_name = {{nobold|秦始皇陵}} | native_name_lang = zh-hans | former_names = | alternate_names = | status = | image = Tomb of Emperor Qin Shi Huang.jpg | image_alt = | image_size = | caption = | map_type = | map_alt = | map_caption = | altitude = | building_type = | architectural_style = | structural_system = | cost = | ren_cost = | client = | owner = | current_tenants = | landlord = | location = [[ලින්තොං දිස්ත්‍රික්කය]], [[ෂි’ආන්]], [[ෂාන්ෂි]] | address = | location_town = | location_country = චීනය | coordinates = {{coord|34|22|54|N|109|15|14|E|type:landmark|display=inline,title}} | groundbreaking_date = | start_date = | completion_date = | opened_date = | inauguration_date = | renovation_date = | demolition_date = | destruction_date = | height = | architectural = | tip = | antenna_spire = | roof = | top_floor = | observatory = | other_dimensions = | floor_count = | floor_area = | seating_type = | seating_capacity = | elevator_count = | architect = | architecture_firm = | structural_engineer = | services_engineer = | civil_engineer = | other_designers = | quantity_surveyor = | main_contractor = | awards = | designations = | ren_architect = | ren_firm = | ren_str_engineer = | ren_serv_engineer = | ren_civ_engineer = | ren_other _designers = | ren_qty_surveyor = | ren_awards = | parking = | url = | embedded = {{Infobox World Heritage Site|child=yes}} }} '''පළමු චින් අධිරාජයාගේ සොහොන්ගැබ''' ([[ක්වින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]]ගේ සොහොන්ගැබ) ({{zh|s=秦始皇陵|p=QínshǐhuángLíng}}) පිහිටා ඇත්තේ චීනයේ [[ෂාන්ෂි]] පළාතේ [[ෂි’ආන්]]හි [[ලින්තොං දිස්ත්‍රික්කය|ලින්තොං දිස්ත්‍රික්කයේ]] ය. ක්‍රි.පූ. 246 සිට ක්‍රි.පූ. 208 දක්වා වසර 38 කාලයක් තිස්සේ නිර්මිත මෙම [[මොසෝලියම|‍සොහොන්ගැබ]] පිහිටියේ ලුප්ත පිරමීඩයක හැඩැති මීටර් 76ක් උසැති සොහොන්ගොඩැල්ලකට පහළිනි.<ref>Portal, Jane. "The first emperor of China: new discoveries & research: later this month the British Museum unveils an unprecedented loan exhibition of the terracotta warriors and other discoveries made at the 3rd-century BC tomb complex of Qin Shihuangdi, China's first emperor. Jane Portal, the exhibition's curator, explains the importance of the new finds." Apollo Sept. 2007: 54+. Academic OneFile. Web. 11 July 2016</ref> මෙම මොසෝලියමේ (සොහොන්ගැබේ) සැලැස්ම [[ක්වින් රාජවංශය|චින්]] අගනුවර වූ [[ෂියැන්යැං]] ආදර්ශයට ගෙන තනා ඇති අතර, එය ඇතුළත සහ පිටත නගර ලෙස බෙදා ඇත. මෙහි ඇතුළු නගරයේ පරිමිතිය 2.5&nbsp;km (සැතපුම් 1.55) වන අතර, ඇතුළු නගරයේ එය 6.3&nbsp;km (සැතපුම් 3.9) වේ. සොහොන්ගෙය පිහිටියේ ඇතුළු නගරයේ නිරිග දිගට වන්නට වන අතර, එය නැගෙනහිරට මුහුණලා ඇත. මිනී පෙට්ටිය සහ භූමදාන වස්තූන් ඇතුළත් ප්‍රධාන සොහොන් කුටීරය මෙම සොහොන්ගැබෙහි ගෘහනිර්මාණ සංකීර්ණයේ මධ්‍යය වේ. මෙහි සොහොන්ගෙය තවමත් කැනීම්වලට භාජනය කොට නැත. වර්තමානයේ පුරාවිද්‍යා ගවේෂණ සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත්තේ සොහො‍න්ගෙය වටා පිහිටි විශාල [[නෙක්‍රොපොලිස්|නෙක්‍රොපොලිසයේ]] විවිධ ස්ථාන කෙරෙහි ය. මෙයට නිදසුනක් ලෙස ගොඩැල්ලේ නැගනහිරින් හමුවූ [[ටෙරාකොටා හමුදාව]] දැක්විය හැක.<ref>{{cite news |title=New York City welcomes the Terracotta Warriors |author=Liu Yuhan |url=http://usa.chinadaily.com.cn/us/2012-04/30/content_15177542.htm |newspaper=China Daily |date=30 April 2012 |accessdate=13 July 2012 |archive-date=20 June 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120620215307/http://usa.chinadaily.com.cn/us/2012-04/30/content_15177542.htm |url-status=dead }}</ref> ටෙරාකොටා හමුදාව මෙම සොහොන්ගැබට ආරක්ෂක හමුදාවක් ලෙස යොදා ඇති අතර, සොහොන්ගැබ මුළුමණින්ම කැනීම්වලට භාජනය කළ යුතුව ඇත.<ref name=Guardians>{{cite web|title=Terra Cotta Warriors: Guardians of China's First Emperor|url=http://www.terracottawarriorexhibit.com/}}</ref><ref>{{cite news |title="Teenage warriors" discovered in China's terracotta army |author=Li Xianzhi |url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-10/13/content_12222223.htm |publisher=Xinhua News Agency |date=13 October 2009 |accessdate=13 July 2012 |archive-date=7 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131007224513/http://news.xinhuanet.com/english/2009-10/13/content_12222223.htm |url-status=dead}}</ref> ==ඉතිහාසය== මෙම මොසෝලියමේ කටයුතු ආරම්භ වූයේ ක්‍රි.පූ. 246 චින් අධිරාජයා සිහසුනට පත්වූ විගස ය. ඒවන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 13ක් විය. නමුත් මෙහි මහා-පරිමාණයේ ඉදිකිරීම් ඇරඹියේ ඔහු අනෙක් ප්‍රධාන රාජ්‍ය සය යටත් කොට ක්‍රි.පූ. 221දී [[ක්වින්හි එක්සත් කිරීමේ යුද්ධ|එක්සත් චීනය]] ගොඩනැගීමෙන් පසුවයි. මොසෝලියම ඉදිකිරීම පිළිබඳ තොරතුරු ලැබෙන්නේ [[සිමා ක්වියෑන්]]ගේ ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා]]'' නම් ග්‍රන්ථයේ සයවන පරිච්ඡේදයේ ය. එහි [[ක්වින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]]ගේ චරිතාපදානයක් ඇතුළත් ය: {{quote |නවවන මාසයේ දී, පළමු අධිරාජයා ලි කන්දෙහි භූමදාන කෙරිණි. පළමු අධිරාජයා සිහසුනට පත්වූ විගස, ලී කන්දේ කැනීම් සහ සූදානම් කිරීමේ කටයුතු ඇරඹිණි. පසුව, ඔහු අධිරාජ්‍යය ඒකාබද්ධ කළ පසු, සිය අධිරාජ්‍යය පුරා විවිධ ස්ථානවලින් මිනිසුන් 700,000ක් එම ස්ථානය වෙත යැවී ය. භූගත ජල ස්තර තුනක් ඔස්සේ හෑරූ ඔවුහු පිටත මිනී පෙට්ටිය සඳහා ලෝකඩ වත්කළහ. නිලධාරීන් සියදෙනකු සඳහා මාලිගා සහ දර්ශනීය කුළුණු ඉදිවූ අතර, සොහොන්ගැබ දුලබ කලාකෘතීන් සහ විස්මිත නිධානයකින් පුරවන ලදී. සොහොන්ගැබට ඇතුළු වන ඕනෑම අයකුට විදීම සඳහා කර්මාන්තකරුවනට හරස් දුනු සහ ඊතල තැනීමට නියෝග කෙරිණි. ගංගා සියය, [[යැංසි ගඟ|යැංසි]] සහ [[කහ ගඟ]] හා මහා මුහුද නිරූපණයට රසදිය යොදාගැනිණි. ඒවා යාන්ත්‍රිකව ගලායාමට සැකසිණි. ඉහළින් දිව්‍යමය තරුරටාවන්ගේ නිරූපණයන් ද, පහළින් භූමියේ ලක්ෂණ ද විය. ඉටිපන්දම් සැකසූයේ "මිනිස්-මත්ස්‍යයන්ගේ" මේදයෙන් වන අතර, මේවා දීර්ඝ කාලයක් යන තෙක්ම නිවී නොයන ලෙස සකසා තිබිණි. [[ක්වින් එර් ෂි|දෙවන අධිරාජයා]] පැවසූයේ: "හිටපු අධිරාජයාගේ පුතුන් නොමැති උපබිසෝවරුන් මෙසේ නිදහසේ සිටීම නුසුදුයි" යනුවෙනි; ඒ අනුව, ඔහු ඔවුන් ද මළ තැනැත්තා සමග සිටිය යුතු බව පවසමින් විශාල පිරිසක් මරාදැමී ය. භූමදානයෙන් පසුව, යෝජනා වූයේ මෙහි යාන්ත්‍රික උපකරණ තැනවූ ශිල්පීන් මෙහි නිධන් පිළිබඳ දැනසිටි බවත්, එම රහස් හෙළි වීම දැඩි අර්බුදයක් වනු ඇති බවත් ය. එම නිසා අවමංගල උත්සවය සම්පූර්ණ කොට නිධන් සැඟවීමෙන් පසුව, ඇතුළු පැසේජ මාර්ගය අවහිර කෙරිණි. පිටත දොරටුව පහත හෙළිණි. මෙලෙසින් සියලු කම්කරුවන් සහ ශිල්පීන් ඇතුළත සිරකෙරිණි. කිසිවකුටත් මිදී යා නොහැකි විය. සොහොන් ගොඩැල්ල මත ගස් සහ ශාක වර්ග රෝපණය කෙරුණු නිමා, එය කන්දකට සමාන විය. |සිමා ක්වියෑන්, ''ෂිජි'', පරිච්ඡේදය 6.<ref name="shiji">{{cite book|last=司马迁|title=史记|year=1982|publisher=中华书局|location=卷六.秦始皇本纪|isbn=9787101003048}}</ref><ref>[http://ctext.org/pre-qin-and-han?filter=d270 Chinese Text Project] ''Shiji'', original text: {{lang|zh-hans|九月，葬始皇酈山。始皇初即位，穿治酈山，及并天下，天下徒送詣七十餘萬人，穿三泉，下銅而致槨，宮觀百官奇器珍怪徙臧滿之。令匠作機弩矢，有所穿近者輒射之。以水銀為百川江河大海，機相灌輸，上具天文，下具地理。以人魚膏為燭，度不滅者久之。二世曰：「先帝后宮非有子者，出焉不宜。」皆令從死，死者甚眾。葬既已下，或言工匠為機，臧皆知之，臧重即泄。大事畢，已臧，閉中羨，下外羨門，盡閉工匠臧者，無復出者。樹草木以象山。}}</ref> }} ඇතැම් විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ "භූගත ජල ස්තර තුනක් හරහා කනින ලද බවට" වන සඳහන් හුදෙක් අතිශයෝක්තියක් වන බවයි.<ref>{{cite book|author=Portal, Jane|title=The First Emperor: China's Terracotta Army |year=2007 |publisher=Harvard University Press|isbn=978-0714124476 }}</ref> එසේම පෙළෙහි "මිනිස්-මත්ස්‍යයා" යනුවෙන් සඳහන් කොට ඇත්තේ [[තල්මසා]] සිට [[වොල්රස්]] දක්වා වූ මත්ස්‍යයකු හෝ [[චීන යෝධ සැලමැන්දරා|යෝධ සැලමැන්දරා]] වැනි වෙනත් ජලජ සත්ත්වයකු විය හැකි යැයි මතභේද පවතියි.<ref>http://www.ziyexing.com/files-5/shiji/shiji_06.htm</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=H1c1UIEVH9gC&pg=PA274&lpg=PA274&f=false#v=onepage&q&f=false |title= Encyclopedia of Ancient Asian Civilizations |page=274 |author = Charles Higham |year=2004 |publisher= Facts on File |isbn=978-0816046409 }}</ref> පළමු චින් අධිරාජයාගේ මොසෝලියම නිම කිරීමට ප්‍රථම, පසුකාලීන [[ක්වින් රාජවංශය|චින් රාජවංශ]] සමයේ ගොවි කැරැල්ලක් ඇති විය. [[චෑං හැන් (ක්වින් රාජවංශය)|චෑං හැන්]] විසින් මොසෝලියම ඉදි කිරීමට යොදා ගත් මිනිසුන් 700,000 කැරැල්ල මැඬලීමට යොදා ගත්තේ ය. මේ නිසා මොසෝලියමේ ඉදි කිරීම් නැවතිණි. [[ෂියෑං යූ]] [[ෂියෑන්යැං]] වෙත ඇතුළු වූ පසු, ඔහු විසින් සොහොන්ගැබේ වූ වස්තුව කොල්ලකෑවේ යැයි පැවසේ. ඉන්පසුව, එ‍ඬේරකු අතින් නොදැනුවත්ව මොසෝලියමේ භූගත මාලිගය ගිනිබත් වූයේ යැයි පැවසේ.<ref>{{cite book|last=Tanner|first=Harold M.|title=China : a history|year=2010|publisher=Hackett Pub. Co.|location=Indianapolis|isbn=9781603842051|page=424|url=https://books.google.com/books?id=ePBeFRJnE_gC&pg=PA93}}</ref> එම කථාවෙන් කියැවෙන්නේ, ෂියෑං යු විසින් සාරන ලද මොසෝලියමේ ලෙන වෙත ඔහු ඇතුළු වූයේ සිය නැතිවූ බැටළුවා සෙවීමට බවත්, ඔහුගේ අතෙහි වූ ගිනි පන්දම නිසා සොහොන්ගැබේ ඉතිරිව තිබූ සෙසු සියලු දෑ ගිනිබත් වූ බැව් සඳහන් වේ.<ref>{{cite book|last=Zhewen|first=Luo|title=China's imperial tombs and mausoleums|url=https://archive.org/details/chinasimperialto0000loch|year=1993|publisher=Foreign Languages Press|location=Beijing|isbn=7119016199|edition=1.}}</ref> මේ පිළිබඳ කිසිදු ස්ථිර සාක්ෂියක් මෙතෙක් හමුවී නැති අතර, ඇතැම් විද්වතුන් සිතන්නේ මොසෝලියම එතරම් දැවැන්ත විනාශයකට ලක්නොවූ බවයි. 1987දී මොසෝලියම හා එහි [[ටෙරාකොටා සෙබළු]]න් [[ලෝක උරුම අඩවි]]යක් ලෙස නම්කෙරිණි.<ref>{{cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/441 |title=Mausoleum of the First Qin Emperor - UNESCO World Heritage Centre |publisher=UNESCO |accessdate=9 June 2012}}</ref> == ටෙරාකොටා සෙබළුන් සොයාගැනීම== [[Image:Xianmuseum.jpg|thumb|left|[[ෂි’ආන්]] කෞතුකාගාරයේ ඇති ආවාට අංක 1හි සාමාන්‍ය පෙනුම]] මෙහි සෙබළුන්ගේ සහ ලෝකඩ ඊහිස්වල ‍පළමු කොටස් සොයාගන්නා ලද්දේ 1974 මාර්තුවේ දී ලින්තොං ප්‍රාන්තයේ ගම්මානයක් වූ ෂියෑංහි ළිඳක් කනිමින් සිටි [[යැං චිෆා]], ඔහුගේ සොයුරන් පස්දෙනා සහ වැං පුචි යන අයටයි.<ref>{{cite news|url=http://www.dailymail.co.uk/news/article-480757/Curse-Terracotta-Army-How-discovered-relic-suffered-ruined-lives.html |title=Curse of the Terracotta Army: How those who discovered relic suffered ruined lives|first= Simon|last=Parry |work= Daily Mail }}</ref><ref>{{cite web |url=http://houston.china-consulate.org/eng/zt/c60a0p/t608188.htm |title=Living with the Terra-cotta Army|author= Yu Fei |date=September 29, 2009 }}</ref> මීටර් දෙකක් පමණ ගැඹුරේ දී, ඔවුනට ඝන වූ අපද්‍රව්‍ය, රතු මැටි බඳුන්, ටෙරාකොටා කැබලි, ලෝකඩ ඊහිස් සහ ටෙරාකොටා ගඩොලු හමු විය.<ref name="ZZ16">Zhang Zhongli (1997), p. 16.</ref> ටෙරාකොටා කැබලි වත්තේ කෙළවරට විසිකළ යැං චිෆා ඊහිස් එකතු කරගත්තේ වෙළඳ නියෝජිතායනයකට ඒවා විකිණීම පිණිසයි. සෙසු ගම්වැසියෝ ටෙරාකොටා ගඩොලු දරණු තැනීමට යොදාගත්හ.<ref name="ZZ16"/> ද්‍රවස්ථිති කටයුතු සම්බන්ධ අධ්‍යක්ෂවරයා වූ ෆැං ෂුමියාඕ මෙම වස්තූන් දුටු අතර, ඔහු ගම්වැසියනට යෝජනා කළේ ඒවා දිස්ත්‍රික්කයේ සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානයට අලෙවි කරන ලෙසයි. යැං චිෆා ටෙරාකොටා සෙබලුන්ගේ ප්‍රතිමාවල කොටස් යැයි සැලකිය හැකි ද්‍රව්‍ය පිරවූ කරත්ත දෙකක් අලෙවි කොට යුවාන් 10ක මුදලක් හිමි කරගත්තේ ය.<ref name="ZZ16"/> සංස්කෘතික මධ්‍යස්ථානය භාර චාඕ කංමින් ගම්මානයට පැමිණ ගම්වැසියන් සොයාගත් සෑම දෙයක්ම මිලදී ගත්තේ ය. එසේම ඔහු වෙළඳ නියෝජිතායනයට අලෙවි කළ ‍ඊහිස් ද නැවත මිලට ගත්තේ ය. 1974 මැයි මස, ෂාන්ෂිහි පුරාවිදයාඥයින් කණ්ඩායමක් මෙම අඩවියට පැමිණියේ, ආවාට අංක 1 ලෙස පසුව නම්කළ එම ස්ථානයේ පළමු කැනීම් කටයුතු සඳහායි. 1976 මැයි මස, විදුම් කටයුතු මගින් 2වන ආවාටයත්, 3වන ආවාටය ජූලි මාසයේ දීත් සොයාගැනිණි.<ref name="ZZ19">Zhang Zhongli (1997), p.19.</ref> වර්ග මීටර 20,000ක පමණ ප්‍රදේශයක සිදුකළ කැනීම් මගින් ටෙරාකොටා සෙබලුන් සහ අශ්වයින්‍ගේ ප්‍රතිමා 7,000ක් පමණ හමු විය. එසේම දැවමය යුධ රථ සියයක් පමණ සහ විවිධ ආයුධ ද හමු විය.<ref name="ZZ19"/> මෙම ආවාට ආරක්ෂා කරගැනීමට විශාල ගොඩනැගිලි ඉදිකොට ඇත. ඉන් පළමුවැන්න 1979දී නිම විය. 2008 වන විට, මෙසේ ආවාට හයසියයකින් සමන්විත විශාල නෙ‍ක්‍රොපොලිසයක් අනාවරණය කරගැනීමට හැකි විය.<ref>{{harvsp|Danielle Elisseeff|2008|p=193}}.</ref> ඇතැම් ආවාට සොයාගැනුණේ [[ක්වින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]] අධිරාජයාගේ සොහොන් ගොඩැල්ලෙන් කිලෝමීටර කිහිපයක් ඈතින් තිබී ය.<ref name="ZZ16"/> ==පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයන== [[File:TERRACOTTA ARMY @ Gdynia 2006 - 02 ubt.jpeg|thumb|left|සොහොන් ගොඩැල්ලේ පිටත තිබී හමුවූ යුධ රථයක්]] චින් ෂි හුවාංගේ සුසාන සංකීර්ණය අධිරාජයාගේ අධිරාජ්‍යයේ සහ මාලිගයේ පිළිඹිබුවක් වන අතර, මෙහි සොහොන් ගොඩැල්ල මධ්‍යයේ පිහිටා ඇත. මෙහි සොහොන් ගොඩැල්ල වටා ඇතුළු සහ පිටත ප්‍රාකාරය ලෙස ප්‍රාකාර දෙකකි. ප්‍රාකාරවලට ඇතුළතින් සහ පිටතින් විවිධ ප්‍රතිමා සහ කලාකෘති ඇතුළත් ආවාට ගණනාවක්ම හමු විය. ඇතුළු බිත්තියෙන් අභ්‍යන්තරයේ බටහිර වන්නට ලෝකඩ යුධ රථ සහ අශ්වයින් හමු විය. ඇතුළු ප්‍රාකාරයට ඇතුළතින් අධිරාජයාට සේවය කළ නිලධාරීන් සහ වංශවතුන්ගේ ටෙරාකොටා ප්‍රතිමා ද හමු විය. ඇතුළු ප්‍රාකාරයට පිටතින්, පිටත ප්‍රාකාරයට ඇතුළතින් විනෝදාස්වාදකයන් සහ ශක්තිමත් මිනිසුන්ගේ ටෙරාකොටා ප්‍රතිමා සහිත වළවල් (ආවාට) වූ අතර, ශෛලමය සන්නාහ ඇතුළත් වළක් ද හමු විය. පිටත ප්‍රාකාරයේ උතුරු දෙසට වන්නට අධිරාජකීය උද්‍යානය පිහිටි අතර, එහි ලෝකඩ කොකුන්, හංසයින් සහ තාරාවන් සමග සංගීතඥයන් සමූහයකගේ ප්‍රතිමා ද හමු විය. පිටත ප්‍රාකාරයට පිටතින් අධිරාජකීය ඉස්තාලය ද හමුවූ අතර, එහි වළලන ලද සැබෑ අශ්වයන්ගේ සිරුරු සමග ඔවුන් අසලින් දණගසා ගත් අස්ගොව්වන්ගේ ටෙරාකොටා ප්‍රතිමා ද විය. බටහිරට වන්නට මෙම සංකීර්ණය ඉදිකළ කම්කරුවන් භූමදානය කළ සමූහ මිනීවළක් ඇත. ටෙරාකොටා හමුදාව පිහිටියේ සොහොන් ගොඩැල්ලට 1.5 km පමණ නැගෙනහිරට වන්නට ය.<ref>{{cite web |url=http://www.history.ucsb.edu/faculty/barbierilow/Courses/fall%20of%20qin%20and%20tomb/player.html|author=Anthony Barbieri-Low |publisher=University of California, Santa Barbara |title=The Necropolis of the First Emperor of Qin - Excerpt from lecture in History 1420: Ancient China }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.britishmuseum.org/PDF/Teachers_resource_pack_30_8a.pdf |title=The First Emperor - China's Terracotta Army |publisher=British Museum }}</ref> [[File:Terracotta Army Pit 1 front rank.JPG|thumb|ටෙරාකොටා සෙබළු]] සොහොන් ගොඩැල්ල තවමත් විශාල වශයෙන් කැනීමට ලක්ව නැත. නමුත් මෙම ස්ථානය ගවේෂණය කිරීට විවිධ උපක්‍රම ගණනාවක් අනුගමනය කොට ඇත. භූගත මාලිගය පිහිටියේ ගොඩැල්ලේ මධ්‍යයේ ය. පුරාවිද්‍යාත්මක සමීක්ෂණ සහ චුම්බක විෂමතා අධ්‍යයන අනුව පෙනීගොස් ඇත්තේ මීටර 4ක් උසැති ප්‍රාකාරයක් පවතින බවයි. මෙහි උතුර සිට දකුණ දක්වා මීටර 460ක් ද, නැගෙනහිර සිට බටහිර දක්වා මීටර 390ක ද ප්‍රමාණයෙන් යුතු ය. මෙය ගඩොල්වලින් තනා ඇති අතර, භූගත මාලිගයේ ප්‍රාකාරය ලෙස ක්‍රියා කරයි. මෙහි මුදුනේ වසන ලද බිත්තියක් ඇති අතර, එය මීටර 30–40ක් උසැති තලන ලද පස් තට්ටුවකින් තනා ඇත. මෙහි බිත්ති සතර වෙත දිවෙන බෑවුම් පැසේජ මාර්ග පවතියි. බටහිර සොහොන්ගැබ් පැසේජය වළකට සම්බන්ධ අතර, එහි තිබී ලෝකඩ යුධ රථ සහ අශ්වයින් හමු විය. සොහොන්ගැබ නැගෙනහිර සිට බටහිර දක්වා මීටර 80ක දිගකින් ද, උතුරේ සිට දකුණ දක්වා මීටර 50ක දිගකින් ද යුතු අතර, උස මීටර 15කි.<ref name="scientific testing">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=DWRTFl36nksC&pg=PA203&lpg=PA203&f=false#v=onepage&q&f=false |title=The first emperor: China's Terracotta Army |chapter= Summary of scientific testing carried out on the Emperor's tomb to address various questions |author= DuanQingbo |editor=Jane Porter |pages=205–207 |isbn=0714124478 }}</ref> නමුත්, මාලිගය පවතින ගැඹුර පිළිබඳ විද්වත් ප්‍රජාව අතර නොයෙකුත් මතභේද පවතියි. මෙහි ඇස්තමේන්තු කිරීම් මීටර 20 සිට මීටර 50 දක්වා පරාසයක වේ. විද්‍යාත්මක ගවේෂණ සහ අර්ධව සිදුකළ කැනීම් අනුව, භූගත මාලිගයෙන් සැලකිය යුතු ලෝහ ප්‍රමාණයක් හමුවී ඇත. මෙහි ඉතා හොඳ ජලවහන පද්ධතියක් ද ඇත. සොහොන්ගැබ ඉදිකිරීමේ දී භූගත ජල මට්ටමට ළඟාවූ බවට සිමා ක්වියෑන් සඳහන් කොට ඇත. මෙහි ජල වාර්තා අනුව එය මීටර 30ක් පමණ ගැඹුරෙන් පිහිටා ඇත. 2000දී භූගත වේල්ලක් සහ ජලවහන පද්ධතියක් සොයාගැනුණු අතර, සොහොන්ගැබ භූගත ජලගැනීම්වලට ලක්වූ බවක් නොපෙනේ.<ref name="scientific testing"/> සොහොන් ගොඩැල්ල සහිත ප්‍රදේශයේ අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ රසදිය මට්ටමක් වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=DWRTFl36nksC&pg=PA202&lpg=PA202&f=false#v=onepage&q&f=false |title=The first emperor: China's Terracotta Army |chapter= Scientific Studies of High Level of Mercury in Qin Shihuangdi's tomb |author= DuanQingbo |editor=Jane Porter |page=204 |isbn=0714124478 }}</ref> පළමු චින් අධිරාජයාගේ මොසෝලියමේ ජල මාර්ග සහ මුහුදු අනුකරණයට රසදිය යොදාගත් බවට සිමා ක්වියෑන් දක්වන වාර්තාව සත්‍යය යැයි මේ නිසා විශ්වාස කළ හැක. කෙසේනමුත්, ඇතැම් විද්වතුන් විශ්වාස කරන්නේ භූගත මාලිගයේ කැනීම් කටයුතු සිදුවුවහොත් රසදිය ඉක්මණින් වාෂ්ප වනු ඇති බවයි. 2012 දෙසැම්බරයේ නිවේදනය කෙරුණේ, දැවැන්ත ප්‍රමාණයේ "අධිරාජකීය මාලිගයක" නටබුන් මෙම අඩවියෙන් සොයාගැනුණු බවයි.<ref>{{cite news |url=http://news.xinhuanet.com/english/sci/2012-12/01/c_132012108.htm |title="Imperial palace" found at first Chinese emperor's cemetery |publisher=Xinhuanet |date=December 1, 2012 |accessdate=December 3, 2012 |archive-date=December 29, 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229041329/http://news.xinhuanet.com/english/sci/2012-12/01/c_132012108.htm |url-status=dead }}</ref> අත්තිරවාම් මත පදනම්ව, අංගණයක ආකාරයේ මෙම මාලිගය මීටර 690ක් දිගින් සහ මීටර 250ක් පළලින් යුතු බවට ඇස්තමේන්තු කොට ඇත. එමගින් වර්ග මීටර 170,000ක ප්‍රදේශයක් ආවරණය වේ යැයි අනුමාන කෙරේ. මෙය බීජිංහි [[තහනම් නගරය|තහනම් නගරයේ]] ප්‍රමාණයෙන් හතරනේ එකකි. මාලිගය අංගණ ගෘහ 18කින් සහ ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ලකින් සමන්විත ය. 2010 සිට, පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් මෙහි අත්තිවාරමේ කැනීම් කටයුතු සිදුකරන අතර, බිත්ති, දොරටු, ශෛලමය මාවත්, මැටි බඳුන් කැබලි සහ ගඩොලු නිර්මාණ සොයාගෙන ඇත.<ref>{{cite news |url=https://www.theguardian.com/world/2012/dec/03/china-ruined-palace-terracotta-army |title=China unearths ruined palace near terracotta army |author=Jonathan Kaiman |publisher=Guardian |date=December 3, 2012 |accessdate=December 3, 2012 }}</ref> ==මත සහ භව්‍ය කැනීම්== [[File:China.Terracotta statues012.jpg|thumb|ලෝකඩ හංසයෙක්]] 1976 සිට, විවිධ විද්වතුන් විසින් ‍භූගත මාලිගය ගවේෂණයට පහත ප්‍රධාන හේතූන් දක්වා ඇත: *පළමු චින් අධිරාජයාගේ මොසෝලියම පිහිටියේ භූකම්පන බහුල ප්‍රදේශයක වන නිමා, භූගත සංස්කෘත පුරාවස්තූන් ඒවායේ ආරක්ෂාව පතා ගොඩගත යුතු ය; *සංචාරක කර්මාන්තය සංවර්ධනයට; සහ *[[සොහොන් ‍මංකොල්ලය]] වැළැක්වීමට.<ref>{{cite news |title=Nine held over tomb robbery in Xi'an |author=Ma Lie |url=http://www.chinadaily.com.cn/cndy/2010-11/27/content_11617911.htm |newspaper=China Daily |date=27 November 2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref> කෙසේනමුත්, මෙය‍ට විරුද්ධ මත ලෙස මෙවන් භූගත මාලියක මහා පරිමාණ කැනීම් සඳහා චීනයේ වර්තමාන තාක්ෂණය ප්‍රමාණව්ත නොවන බව ඉදිරිපත් වී ඇත. නිදසුනක් ලෙස, ටෙරාකොට සෙබළුන් සැලකුවහොත්, පුරාවිද්‍යාඥයන් මුලින් ටෙරාකොටා සෙබළුන්ගේ පෘෂ්ඨයේ වූ තීන්ත තට්ටුව සංරක්ෂණය කිරීමට අපොහොසත් විය. මේ නිසා වාතයට නිරාවරණය වීමේ දී එම පෘෂ්ඨයේ සායම් ස්තරයේ විවර සෑදිණි.<ref>{{cite news |title=More Terracotta Warriors rise from the earth |author=Ma Lie |url=http://www.chinadaily.com.cn/usa/2010-05/19/content_11018950.htm |newspaper=China Daily |date=19 May 2010 |accessdate=13 July 2012}}</ref><ref>{{cite news |title=Terracotta army emerges in its true colors |author=Ma Lie |url=http://www.chinadaily.com.cn/usa/2010-09/09/content_11279525.htm |newspaper=China Daily |date=9 September 2012 |accessdate=13 July 2012}}</ref> [[සංස්කෘතික උරුම ප්‍රාන්ත පරිපාලනය]] (SACH) සඳහන් කොට ඇත්තේ භූගත මාලිගය ආරක්ෂා කරගැනීමට සැලසුමක් ගොඩනැගීමට නම් පර්යේෂණ සහ ඇගයීම් සිදුකළ යුතු බවයි. ඔවුන් මෙයට යාබදව පිහිටි අධිරාජයාගේ මුණුපුරාගේ යැයි සැලකෙන සොහොන්ගැබ කැනීමට අවසර ලබා දී නැත්තේ ඉන් ප්‍රධාන සොහොන්ගැබට හානි සිදුවේ යැයි බිය වූ නිසායි.<ref>{{cite news |title=No excavation for mysterious tomb near Qinshihuang Mausoleum |author=Tang Danlu |url=http://news.xinhuanet.com/english/sci/2012-02/26/c_131432404.htm |publisher=Xinhua News Agency |date=26 February 2012 |accessdate=13 July 2012 |archive-date=19 July 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150719031747/http://news.xinhuanet.com/english/sci/2012-02/26/c_131432404.htm |url-status=dead}}</ref> == වෙනත් == {{comparison_of_pyramids.svg|qu}} ''[[ආකියොලොජි (සඟරාව)|ආකියොලොජි]]'' සඟරාවේ 7වන වෙළුමේ ප්‍රකාශිත "පළමු චින් අදිරාජයාගේ මොසෝලියමේ වැළලුණු රසදිය පිළිබඳ මූලික අධ්‍යයනයක්" නම් ලිපියේ දැක්වෙන්නේ පාංශු රසදිය අන්තර්ගතය මැනීමේ දී එක් පාඨාංකයක් [[බිලියනයට කොටස්]] 1440ක් තරම් ඉහළ අගයයක් ගත් බවයි. සෙසු පාඨාංක 53හි සාමාන්‍යය 205 ppb අවට අගයයකි. එසේම මෙම රසදිය අන්තර්ගත එම ප්‍රදේශයේ කාර්මික දූෂණය නිසා සිදුවූවක් බවට ද මතයක් ඇත. 1978 සිට 1980 දක්වා "ලින්තොං ප්‍රාන්ත අනුවාර්ෂිකයන්" හි සඳහන්ව ඇත්තේ කම්කරුවන්ගේ [[බෙන්සීන්]], රසදිය සහ [[ඊයම්]] මට්ටම් සම්බන්ධයෙන් සිදුකළ සාමාන්‍ය සමීක්ෂණයක දී කර්මාන්තශාලා 21කින් විෂවූ පුද්ගලයින් 1193ක් වාර්තා වූ බවයි."<ref>{{cite journal|last=常勇|author2=李同|title=泰始皇陵中埋藏汞的初步研究|journal=考古|year=1983|url=http://mall.cnki.net/magazine/Article/KAGU198307017.htm|access-date=2017-11-01|archive-date=2022-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20220511210426/https://mall.cnki.net/magazine/Article/KAGU198307017.htm|url-status=dead}}</ref> == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|2}} ==බාහිර සබැඳි== * [http://news.sina.com.cn/view/qshzy/index.html භව්‍ය කැනීම් පිළිබඳ මතභේද] * [http://www.china.org.cn/english/features/atam/115132.htm චින්ෂිහුවාං අධිරාජයාගේ සොහොන්ගැබ (ක්‍රි.පූ. 259 - ක්‍රි.පූ. 210)] *[http://www.history.ucsb.edu/faculty/barbierilow/Courses/fall%20of%20qin%20and%20tomb/player.html පළමු චින් අධිරාජයාගේ නෙක්‍රොපොලිසය] දේශනයකින් උපුටාගත්තකි {{Shaanxi topics}} [[Category:ක්වින් රාජවංශය]] [[Category:චීනයේ පුරාවිද්‍යාව]] [[Category:චීනයේ සොහොන්ගැබ්]] [[Category:ෂි’ආන්හි ගොඩනැගිලි සහ ව්‍යූහ]] [[Category:ෂි’ආන්හි සංචාරක ආකර්ෂණයන්]] [[Category:චීනයේ ලෝක උරුම අඩවි]] [[Category:චීනයේ පිරමිඩ]] [[Category:ක්වින් ෂි හුවාං]] [[Category:ෂාන්ෂිහි ප්‍රධාන ජාතික ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික අඩවි]] 22tkorqz1nco369pmsivvyli3vua1nl ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා 0 75527 800150 795567 2026-09-25T05:29:41Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800150 wikitext text/x-wiki {{Other uses|එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා (වක්‍රෝක්තිහරණය){{!}}එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා}} {{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනිය | show_name = ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා<br />武媚娘傳奇 | image = The Empress of China (武媚娘傳奇).jpg | caption = ''ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා'' (චීන) නිල පෝස්ටරය | genre = [[ඓතිහාසික ප්‍රබන්ධ]] | creator = [[ෆැන් බිංබිං]] කලාගාරය | developer = | show_name_2 = වූ සේ ටියෑන්<br>{{Infobox name module|simplified={{linktext|武|媚|娘|传|奇}}|traditional={{linktext|武|媚|娘|傳|奇}}}} | director = ගෝ යික් චුන් | writer = | producer = ෆැන් බිංබිං | executive_producer = වූ හොංලියෑං<br>මෙං ක්විංහන්<br>ලි චාඕ | starring = [[ෆැන් බිංබිං]]<br>[[චෑං ෆෙංයි]]<br>[[ආරිෆ් රහ්මාන්]]<br>[[ජැනින් චෑං]] | narrated = | opentheme = '''චීනය සහ තායිවානය:'''<br />වසර දහස් ගණනක් (千秋) - [[සුන් නන්]] විසිනි<br />'''හොං කොං:'''<br />අධිරාජිනිය (女皇) - [[ජෝයි යුං]] විසිනි | endtheme = | country = චීනය | language = [[සම්මත චීන|මැන්ඩරින්]] | network = [[හුනාන් රූපවාහිනිය]] | first_aired = දෙසැම්බර් 21, 2014 | last_aired = | num_episodes = මුල් ප්‍රභේදය: 82<br />[[හුනාන් ටීවී]]: 96<br />TVB: 75 | list_episodes = | location = ප්‍රධාන චීන භූමිය<br />[[හෙංඩියෑන් වර්ල්ඩ් ස්ටූඩියෝස්]]<br />CCTV වුෂි චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී පදනම | camera = [[බහු-කැමරා]] | picture_format = [[DTMB]][[1080i]] | audio_format = [[ස්ටීරියෝ]] | runtime = මිනිත්තු 40~50 පමණ | company = ෆැන් බිංබිං ස්ටූඩියෝ<br>[[චයිනා ෆිල්ම් සමූහ සංස්ථාව]]<br>චේජියෑං ටැලන්ට් ටෙලිවිෂන් ඇන්ඩ් ෆිල්ම්<br>එවර්ග්‍රෑන්ඩ් ෆිල්ම් සමා.<br>ඩුෂ් ප්‍රකාශන මාධ්‍ය සමා. | preceded_by = | followed_by = | related = | website = http://www.weibo.com/tvwzt | website_title = නිල වෙයිබෝ පිටුව | production_website = http://fbbstudio.com/ }} {{Infobox Chinese | title = ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා | altname = චීන නාමය (චීන මහා භූමියේ සහ තායිවානයේ) | t2 = 武媚娘傳奇 | s2 = 武媚娘传奇 | p2 = wǔ mèi niáng chuán qí | j2 = mou5 mei4 noeng4 cyun4 kei4 | y2 = móuh mèih nèuhng chyùhn kèih | altname3 = චීන නාමය (හොං කොං, මැකාවු සහ මැලේසියාව) | t3 = 武則天 | s3 = 武则天 | p3 = wǔ zé tiān | j3 = mou5 zak1 tin1 | y3 = móuh jāk tīn }} '''''ද එම්ප්‍රස් ඔෆ් චයිනා''''' ([[සරල චීන අක්ෂර|සරල චීන]]: 武媚娘传奇; [[සම්ප්‍රදායික චීන අක්ෂර|සම්ප්‍රදායික චීන]]: 武媚娘傳奇; [[පින්යින්]]: wǔ mèi niáng chuán qí; [[ජ්‍යුට්පිං]]: mou5 mei4 noeng4 cyun4 kei4) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 2014දී විකාශය වූ චීන රූපවාහිනී මාලා නාට්‍යයක් වන අතර, එය 7වන සහ 8වන සියවස්වල චී‍නයේ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] වූ සිදුවීම් පාදක කරගනිමින් නිර්මාණය වී ඇත. මෙහි ප්‍රධාන චරිතය වන චීන ඉතිහාසයේ විසූ එකම රාජ්‍ය කරන අධිරාජිනිය වූ [[වූ සේටියෑන්]] අධිරැජිනියගේ චරිතය නිරූපණය කරන්නේ මෙහි නිෂ්පාදිකාව වන [[ෆැන් බිංබිං]] විසිනි. ෆැන් බිංබිං ස්ටූඩියෝ ආයතනය විසින් නිෂ්පාදනය කළ තෙවන රූපවාහිනී නිර්මාණය මෙයයි. ¥ මිලියන 300ක් (දළ වශයෙන් ඇ.ඩො. මිලියන $49.53) මෙයට වැයවූයේ යැයි පැවසේ.<ref name=Makeup>{{cite news|title=Fan Bingbing's Empress Wu Zetian Makeup Released|url=http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/celebrity/16/9665-1.htm|accessdate=පෙබරවාරි 12, 2014|work=womenofchina.cn|date=පෙබරවාරි 12, 2014|archive-date=2015-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20150121183957/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/celebrity/16/9665-1.htm|url-status=dead}}</ref> මේ නිසා චීන ඉතිහාසයේ නිර්මාණය වූ වඩාත් වියදම් අධිකම රූපවාහිනී කතාමාලාවක් ලෙස මෙය සැලකේ.<ref>{{zh icon}} [http://www.wccdaily.com.cn/shtml/hxdsb/20140214/189253.shtml 范爷3亿“讨”江山] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809095209/http://www.wccdaily.com.cn/shtml/hxdsb/20140214/189253.shtml |date=2014-08-09 }}</ref> මීට පෙර එම වාර්තාවට හිමිනම් කීයේ ¥ මිලියන 280ක වියදමින් තැනූ ''[[හීරෝස් ඉන් සුයි ඇන්ඩ් ටෑං ඩයිනාස්ටීස්|Heroes in Sui and Tang Dynasties]]'' (2013) නැමැති රූපවාහිනී කතාමාලාවයි.<ref>{{zh icon}} [http://www.dfdaily.com/html/150/2013/1/11/926876.shtml 《隋唐演义》2.8亿刷新最烧钱电视剧纪录] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140809081217/http://www.dfdaily.com/html/150/2013/1/11/926876.shtml |date=2014-08-09 }}</ref> මෙම කතාමාලාව මුලින්ම විකාශය කරන ලද්දේ 2014 දෙසැම්බර් 21වන දින සිට චීන මහා භූමියේ [[හුනාන් රූපවාහිනිය|හුනාන් රූපවාහිනී]] නාළිකාව ඔස්සේ ය. ==සාරාංශය== ටෑං රාජවංශයේ දෙවන අධිරජුගේ රාජ්‍ය සමයේ දාහතර හැවිරිදි වූ රුයි ([[ෆැන් බිංබිං]]) රාජ මාලිගයට ඇතුළු වන්නේ අහිංසක [[චීනයේ රාජකීය බිසෝවරුන්ගේ ශ්‍රේණි|කයිරෙන් (දක්ෂ ආර්යාව)]] වරියක ලෙසයි. ඇය ටයිෂොං අධිරාජයා ([[චෑං ෆෙංයි]]) ගේ බිසවක වී ඔහුට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරයි. ඇය පිළිබඳ මඳ කාලයකින්ම පැහැදෙන ටයිෂොං අධිරාජයා ඇයට පෙම් කරයි. මේ නිසා ඇයට බොහෝ දෙනකු ඊර්ෂයා කිරීමට පෙළඹේ. කුමන්ත්‍රණකරුවන් විසින් ඇයව සොරකමකට, මිනීමැරුමකට සහ රාජද්‍රෝහී චෝදනාවකට හසු කිරීමට ප්‍රයත්න දරනු ලබයි. නමුත් ඇය සිය බුද්ධිය මෙහෙයවා ඉන් ජයගැනීමට සමත් වේ. නමුත් ටයිෂොං අධිරාජයා විසින් ඇයව සිය අතේ දුරින් තබාගන්නේ වූ වංශයේ කාන්තාවක ටෑං රාජවංශය පැහැර ගන්නා බවට වූ අනාවැකියක් හේතුවෙනි. ටයිෂොං අධිරාජයා මියගිය පසුව, ඇයව ආරාමයක් වෙත යැවෙන්නේ භික්ෂුණියක බවට පත්වීම පිණිසයි. කෙසේනමුත්, අධිරාජයාගේ බාලම පුත්‍රයා වන ලි චි ([[ආරිෆ් රහ්මාන්]]) ගඔෂොං අධිරාජයා ලෙස සිහසුනට පත්වේ. ගඔෂොං කුඩා වියේ සිටම වූ හට ප්‍රේම කරයි. ඇයව නැවත මාලිගය වෙත රැගෙන එන ඔහු, ඇයව සිය උපබිසවක බවට පත් කරගනියි. ටයිෂොං අධිරාජයාගේ සමයේ සුළු භාර්යාවක ලෙස සිටි ඇයට රාජ මාලිගය ක්‍රියාකාරීව පාලනය කරන ආකාරය පිළිබඳ හසල දැනුමක් තිබිණි. එම දැනුම යොදා ගනිමින්, ඇය ලි චි හට ඔහුගේ අනුරාජයාගෙන් සිහසුන ලබාගැනීමට උපකාර කරයි. පසුව අධිරජුගේ අධිරාජිනිය පදවියට පත්වන ඇය සිය දියණිය වෙනුවෙන් පලිගනියි. ලි චිගේ මරණය වනතෙක් ඇය විසින් ඔහු සමග හවුල් පාලනයක් ගෙනයන ලදී. ඔහුගේ මරණින් පසු ඇය අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍ය කරන අධිරාජිනිය ලෙසින් තනිව සිය පාලනය ගෙනගියා ය. ==චරිත නිරූපණය== ===ප්‍රධාන චරිත=== *[[ෆැන් බිංබිං]], [[වූ සේටියෑන්|වූ මෙයිනියෑං]] ලෙස (වූ සේටියෑන් අධිරාජිනිය) *[[චෑං ෆෙංයි]], [[ටෑංහි ටයිෂොං අධිරාජයා|ලි ෂිමින්]] ලෙස (ටයිෂොං අධිරාජයා) *[[ආරිෆ් රහ්මාන්]], [[ටෑංහි ගඔෂොං අධිරාජයා|ලි චි]] ගෙස (ගඔෂොං අධිරාජයා) *[[ජැනින් චෑං]], [[ෂු හුයි]] ලෙස (සමර්ථ ෂු බිසව) ===ටයිෂොං අධිරාජයාගේ අන්තඃපුරය=== *[[චෑං ටිං]], රාජකීය වෙයි බිසව ලෙස (ගුයි ෆෙයි) *[[කැති චෞ]], පවිත්‍ර යැං බිසව ලෙස (ෂු ෆෙයි) *[[:zh:张彤 (演员)|චෑං ටොං]], ගුණවත් යින් බිසව ලෙස (ඩේ ෆෙයි) *[[:zh:张定涵|චෑං ඩිං හන්]], [[චැංසුන් අධිරාජිනිය|වෙන්ඩේ අධිරාජිනිය]] / චෙං වැන්යෑන් ලෙස *නියේ මෙයි, සමර්ථ ලියු බිසව (ෂියෑන් ෆෙයි) *සුන් ජියා ක්වි, ෂියාඕ ක්වියෑං ලෙස *චෑං ෂි ටිං, ෆෙං කයිරෙන් ලෙස *ලියු චි ෂි, චෙන් ගුයිරෙන් ලෙස ===ගඔෂොං අධිරාජයාගේ අන්තඃපුරය=== *ෂි ෂි, [[වං අධිරාජිනිය (ගඔෂොං)|වං අධිරාජිනිය]] ලෙස *[[වියෑන් චෑං]], [[ෂියාඕ බිසව]] ලෙස *කුයි බිං, ලියු ෂි ලෙස *මා සි චුන්, හෙලෑන් මින් යුඒ ලෙස ===රාජකීය පවුල=== *ලී ලිරෙන්, [[ලි චෙංක්වියෑන්]] ලෙස *ලි ජියේ, [[ලි කේ]] ලෙස *රෙන් ‍ෂාන්, [[ලි ටායි]] ලෙස *ෂුඒ යොංග්‍යු, [[ලි චෙන් (ටෑං රාජවංශය)|ලි යෞ]] ලෙස *ලි යුඒෂි, කිරුළහිමි සු මෙයි කුමරිය ලෙස *මි ලු, [[ගඔයැං කුමරිය]] ලෙස *කුයි කෑන්, [[ලි සුජියේ]] ලෙස *චෑං ෂුවාන්මිං, [[ලි චොං]] ලෙස *චෙන් ජිංයුවාන්, ළමා ලි චොං ලෙස *කං ෆුචෙන්, [[ලි හොං]] ලෙස *වං වෙන්ජියේ, ලාබාල [[ලි ෂියෑන් (කුමරු)|ලි ෂියෑන්]] ලෙස *යූ වෙන්තොං, මැදි-වියේ ලි ෂියෑන් ලෙස *ෂි යුලි, වෙයි ෂි ලෙස ===අමාත්‍යවරුන් සහ සෙන්පතීන්=== *[[ලි චෙන් (නළුවා)|ලි චෙන්]], ලි මු ලෙස *[[වු ෂියුබෝ]], ලාබාල [[චෑං ජියැන්චි]] ලෙස *වෙයි ෂි, වැඩිමහල් චෑං ජියෑන්චි ලෙස *වං හුයිචුන්, [[චැංසුන් වුජි]] ලෙස *වං ක්වියෑං, චෑංසුන් චොං ලෙස *යාඕ යැන්ලින්, [[ෂැංගුවාන් යි]] ලෙස *චෙං ෂියාඕචොං, [[පෙයි යැන්]] ලෙස *ලියු සුහේ, [[ෂු ජිංෂොං]] ලෙස *ලි යැන්ෂෙං, [[චු සුයිලියෑං]] ලෙස *ලි ගුවාංෆු, [[වෙයි චෙං]] ලෙස *[[යු හාඕමිං]], [[ලි චුන්ෆෙං]] ලෙස *යු එයිලෙයි, [[ලි යිෆු]] ලෙස *හෞ ජියේ, [[හොවු ජුන්ජි]] ලෙස *ලියු ෂියාඕෂි, [[ෆැං ෂුවාන්ලිං]] ලෙස *චු ෂියාඕහුයි, ෆැං යිආයි ලෙස; ‍ගඔයැං කුමරියගේ සැමියායි. *සුන් නිං, [[ලි ෂිජි]] ලෙස *ක්වින් ක්විදොං, [[බියෑන්ජි]] ලෙස; ගඔ‍යැං කුමරියගේ අනියම් පෙම්වතායි‍. *ෂු ජියේ, [[ඩි රෙන්ජියේ]] ලෙස ===සේවකයින්=== *ෂෙන් බඔපිං, වං දේ; ටයිෂොං අධිරාජයාගේ පෞද්ගලික සහායකයායි. *හේ ෂින්, චෙංෂින්; කිරුළහිමි කුමරුගේ මිතුරායි. *වං චෙන්, චුන් යිං ලෙස; වෙයි බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි. *චෙන් සි සි, ක්විං ෂුන් ලෙස; යැං බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි. *ටු ලිමන්, ලියු සියාඕ ලෙස; ඩේ බිසවගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි. *වං යනාන්, වෙන් නියෑං ලෙස; ෂු හුයිගේ පෞද්ගලික සහායිකාවයි. *ගඔ යුවාන්, රුයි ආන් ලෙස ===වෙනත්=== *[[ෂෝටා මට්සුෂිමා]], මොත්සුබේ අමමොරි ලෙස; ජපන් චෙස් ක්‍රීඩකයෙකි‍. ==නිෂ්පාදනය== චේජියෑං ටැලන්ට් ටෙලිවිෂන් ඇන්ඩ් ෆිල්ම්, චයිනා ෆිල්ම් ගෲප් සංස්ථාව, එවර්ග්‍රෑන්ඩ් ෆිල්ම් සමාගම, ඩුචේ ප්‍රකාශන මාධ්‍ය සමාගම, [[ජිලින් රූපවාහිනිය]], සහ ගුවාන්ෂි රූපවාහිනිය විසින් මෙම කතාමාලාව සඳහා සම-මූල්‍ය දායකත්වය ලබාදෙන ලදී. ව්‍යාපෘති සමාරම්භක පුවත් සමුළුව 2012 දෙසැම්බර් 28 දින පැවැත්විණි. එහි දී අධ්‍යක්ෂක ලෙස ලියු ජියෑං තෝරාගැනිණි.<ref>{{cite news|script-title=zh:《武则天》启动 范冰冰与刘江合作|url=http://ent.163.com/photoview/00B70003/488931.html#p=8JRMBJUT00B70003|accessdate=29 දෙසැම්බර් 2012|date=29 දෙසැම්බර් 2012|language=zh}}</ref> නමුත් පසුව කාර්ය බහුලත්වය හේතුවෙන් ඔහු විසින් මෙය අත්හැර දමන ලදී. 2014 පෙබරවාරි 12 දින රූපවාහිනී කතාමාලාවේ එන චරිතවල ඡායාරූප මුදාහැරිණි. මෙම ඡායාරූප මුදාහැරීම [[චීන නව වසර]] වෙනුවෙන් නිර්මාණ කණ්ඩායමෙන් රූපවාහිනී ප්‍රේක්ෂකයන්ට පිදෙන ත්‍යාගයක් ලෙස හැඳන්විණි. ෆැන් විසින් පවසන ලද්දේ මෙම චරිතය ඇය රැඟුමට සිහින මවමින් සිටි චරිතක් බවයි. පරම්පරා ගණනක් පුරා ඇය පිළිබඳ නොයෙකුත් අර්ථකථන පැවතිය ද, එම චරිතය තමන්ගේම ක්‍රමයට නිරූපණය කිරීමට උත්සාහ ගන්නා බව ඇය පැවසුවා ය.<ref name="Makeup"/> රූගත කිරීම් 2013 දෙසැම්බර් 28 දින ඇරඹිණි.<ref>{{cite news|title=范冰冰亮相《武则天》开机仪式 俏皮装束卖萌|url=http://tech.hexun.com/2013-12-28/160988954.html|accessdate=28 දෙසැම්බර් 2013|work=hexun.com|date=28 දෙසැම්බර් 2013}}</ref> එය අවසන් වූයේ 2014 අගෝස්තු 16 දින ය. රූගත කළ ස්ථාන අතරට [[වුෂි]],<ref>{{zh icon}} [http://wx.sina.com.cn/fashion/dress/2013-12-28/121733999.html 电视剧《武则天》无锡开机 女神范冰冰亮相] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303225942/http://wx.sina.com.cn/fashion/dress/2013-12-28/121733999.html |date=2016-03-03 }}</ref><ref>{{cite news|title=Fan Bingbing flaunts full bust for new role "Wu Zetian"|url=http://entertainment.xin.msn.com/en/celebrity/buzz/asia/imc-photoviewer.aspx?cp-documentid=255316054|accessdate=14 පෙබරවාරි 2014|work=msn.com|date=14 පෙබරවාරි 2014|archive-date=2014-08-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140819085020/http://entertainment.xin.msn.com/en/celebrity/buzz/asia/imc-photoviewer.aspx?cp-documentid=255316054|url-status=dead}}</ref> [[හෙංඩියෑන් වර්ල්ඩ් ස්ටූඩියෝස්]], [[නැන්ජිං]], සහ [[ෂාඕෂිං]] යන ස්ථාන ඇතුළත් විය.<ref>{{zh icon}} [http://www.hinews.cn/news/system/2014/08/14/016868010.shtml 范冰冰在绍兴拍《武则天》 粉丝跟紧紧(图)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303230435/http://www.hinews.cn/news/system/2014/08/14/016868010.shtml |date=2016-03-03 }}</ref> විකාශන පුවත් සමුළුව 2014 දෙසැම්බර් මස 18 දින බෙයිජිංහි පැවැත්විණි.<ref>{{cite news|title=TV Series Featuring Fan Bingbing as Empress Wu Zetian to Air Soon|url=http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/culture_news/1412/2509-1.htm|accessdate=19 දෙසැම්බර් 2014|work=womenofchina.cn|date=19 දෙසැම්බර් 2014|archive-date=2019-04-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20190417081500/http://www.womenofchina.cn/womenofchina/html1/news/culture_news/1412/2509-1.htm|url-status=dead}}</ref> රූපවාහිනී කතාමාලාවේ ෆැන් බිංබිං වෙනුවෙන් වස්ත්‍ර කට්ටල 260කට අධික සංඛ්‍යාවක් නිමැවුණු අතර, සම්පූර්ණ පිරිස වෙනුවෙන් වස්ත්‍ර කට්ටල 3,000ක් පමණ නිර්මාණය කිරීමට සිදු විය. මින් වඩාත් මිලාධිකම වස්ත්‍රය වූයේ 500,000 CNY කට අධික මිලකින් යුත් මකර ලෝගුවයි. නිෂ්පාදකවරුන්ගෙන් අයකු වූ වූ හොංලියෑං පැවසූයේ නාට්‍ය කණ්ඩායමට මිනිසුන් 600කට අධික පිරිසක් දායක වූ බවත්, රූගත කිරීම් මාස 10ක් පමණම පැවති බවත්, පිටපත් රචනය වෙනුවෙන් විවිධ රචකයින් වර්ෂ තුනක් පමණ වෙහෙස වූ බවත් ය.<ref>{{cite news|script-title=zh:《武则天传奇》年底登陆湖南卫视|url=http://ent.163.com/14/1219/07/ADQF7Q9900031GVS_all.html#p1|accessdate=19 දෙසැම්බර් 2014|work=163.com|date=19 දෙසැම්බර් 2014|language=zh}}</ref> ==නම== මෙම කතාමාලාවේ චීන නම ලෙස මුලින් ''වූ සේටියෑන්'' යන්න යොදා ගැනීමට තීරණය කළ මුත්, පසුව එය ''වූ සේටියෑන්ගේ පුරාවෘත්තය'' ලෙස වෙනස් කෙරිණි. විකාශන දිනයට දින දෙකකට පෙර, එහි නම නැවත ''වූ මෙයිනියෑංගේ පුරාවෘත්තය'' ලෙස වෙනස් කෙරිණි. මෙය [[ගුවන්විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී රාජ්‍ය පරිපාලනය|ගුවන්විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී පරිපාලන]] ආයතනයේ (SARFT) නියමය අනුව සිදුකෙරුණකි. ==සංගීතය== මෙම කතාමාලාවේ සංගීත විහ්නය නිර්මාණය කොට ඇත්තේ ඩොං ඩොංඩොං විසිනි. ඔහු විසින් මීට පෙර [[නෝ මෑන්'ස් ලෑන්ඩ් (2013 චිත්‍රපටය)|No Man's Land]] සහ [[බෙයිජිං ලව් ස්ටෝරි (චිත්‍රපටය)|Beijing Love Story]] වැනි චිත්‍රපට සඳහා ගීත රචනා කොට ඇත. පළමුව, නිෂ්පාදන සමාගම විසින් කොරියාව, ජපානය සහ චීන මහාභූමියෙන් සංගීතඥයින් ගෙන්වා ගැනීමට අදහස් කළ ද, චීනයේ රූපවාහිනී කතාමාලා පිළිබඳ වාරණ ප්‍රතිපත්ති අනුව එම අදහස් වෙනස් කිරීමට සිදු විය. මූලිකව එක් රූපවාහිනී කතාමාලාවක් චන්ද්‍රිකා නාළිකා හතරක විකාශය කළ යුතු යැයි සම්මතයක් වුව ද, 2015දී එම නාළිකා සංඛ්‍යාව දෙකක් දක්වා ශෝධනය කෙරිණි. නිෂ්පාදන වියදම සහ කාර්යබහුප පශ්චාත්-නිෂ්පාදන ක්‍රියාදාමය සලකා නිෂ්පාදන සමාගම විසින් ස්වදේශික නිර්මාණකරුවකු වූ ඩොං ඩොංඩොංට ආරාධනා කරන ලදී. ආරම්භක ගීතය වන ''ක්වියෑන් ක්වියු'' ([[චීන භාෂාව|චීන]]: 千秋; සාහිත්‍යමය: වසර දහස් ගණනක් පුරා) ගායනා කරන්නේ [[සුන් නැන්]] විසිනි. අවසන් තේමා ගීතය වන ''වු ෂි බෙයි'' ([[චීන භාෂාව|චීන]]: 无字碑: සාහිත්‍යමය: Wordless Tablet) ගයනු ලබන්නේ [[ජේන් චෑං]] විසිනි. එහි ගීත රචනය [[වින්සන්ට් ෆැං (ගීත රචක)|වින්සන්ට් ෆැං]] විසිනුත්, සංගීත නිර්මාණය [[ආරිෆ් රහ්මාන්]] විසිනුත් සිදුකරන ලදී. මෙම ගීතය පළමුවරට එළිදැක්වුණේ 2014 දෙසැම්බර් 16 දින සයිනා සැසියේදී ය. මිලියන 1.37කට අධික පිරිසක් විසින් ශ්‍රවණය කළ මෙය නව ගීත දර්ශකයේ ඉහළින්ම වැජඹිණි. හොං කොංහි [[TVB]] නාළිකාවේ විකාශය සඳහා තේමා ගීතය ලෙස [[ජෝයි යුං]] විසින් ගායනා කරන "රැජින" ගීතය යොදාගැනිණි. ===චීනය සහ තායිවානය=== {{tracklist | collapsed = no | extra_column =ගායක(යා) | total_length = | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | title1 = වසර දහස් ගණනක් පුරා | note1 = 千秋 | lyrics1 = චෙන් ෂි | music1 = ඩොං ඩොංඩොං | extra1 = [[සුන් නන්]] | length1 = 2:42 | title2 = වදන් රහිත ඵලකය | note2 = 無字碑 | lyrics2 = වින්සන්ට් ෆැං | music2 = ආරිෆ් රහ්මාන් | extra2 = ජේන් චෑං | length2 = 3:04 | title3 = ලොව පාලනය කිරීමේ අභියෝගය | note3 = 敢為天下先 | lyrics3 = චෙන් ෂි | music3 = ඩොං ඩොංඩොං | extra3 = ජේන් චෑං | length3 = 3:33 | title4 = දෙව්ලොව | note4 = 蒼天 | lyrics4 = ක්‍රිස් ෂුම් | music4 = [[ලියොන් කෝ]] | extra4 = [[ජැකී ච්‍යූං]] සහ [[ඉවෝන් හ්සු]] | length4 = 4:04 }} ===හොං කොං=== {{tracklist | collapsed = no | extra_column =ගායක(යා) | total_length = | lyrics_credits = yes | music_credits = yes | title1 = අධිරාජිනිය | note1 = 女皇 | lyrics1 = හේයස් යූං | music1 = ඇලන් ච්‍යූං | extra1 = [[ජෝයි යුං]] | length1 = 3:32 | title2 = කඳුළේ රහස | note2 = 眼淚的秘密 | lyrics2 = සැන්ඩි චෑං | music2 = ඇලන් ච්‍යූං | extra2 = [[ජිනී න්ග්]] | length2 = 3:35 | title3 = කුමක් සිදුවුවත් කම් නැත | note3 = 不顧一切 | lyrics3 = සැන්ඩි චෑං | music3 = ඩේමන් චුයි සහ ජොනී යිම් | extra3 = [[ලින්ඩා චුං]] | length3 = 4:13 }} ==විකාශය== ''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' කතාමාලාව 2014 දෙසැම්බර් 21 දින සිට විශේෂයෙන්ම [[හුනාන් රූපවාහිනිය]] ඔස්සේ චීන මහාභූමියේ විකාශය කෙරිණි. එසේම තායිවානයේ [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|චුං ටියෙන් රූපවාහිනී]] නාළිකාවෙන් ද, හොං කොංහි [[TVB]] නාළිකාවෙන් ද, තායිලන්තයේ ගෝල්ඩන් ටවුන් ෆිල්ම් සමාගම විසින් ද විකාශය කරන ලදී. ===චීන මහාභූමිය=== 2014 දෙසැම්බර් 28 සිට 2015 ජනවාරි 1 දක්වා මෙම කතාමාලාව තාවකාලිකව විකාශය අත්හිටුවන ලදී. හුනාන් රූපවාහිනිය සිය නිල සයිනා වෙයිබෝ ගිණුමෙහි නිවේදනය කළේ "''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාව 'තාක්ෂණික' හේතූන් මත ඉරිදා දින සිට අත්හිටුවන බවත්, 2015 ජනවාරි 1 දින යළි තැරගත වීම අරඹන බවත් ය."<ref name=sinaen>{{cite news|title=Hit show's suspension leads to widespread speculation|url=http://english.sina.com/entertainment/2014/1229/768393.html|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=http://english.sina.com|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}</ref> කෙසේනමුත්, මෙම අත්හිටුවීමට සෑබෑ හේතුව ලෙස වාර්තා වූයේ මෙහි එන වස්ත්‍ර 'බෙහෙවින් නිරාවරණය' වූ ඒවා නිසා බව ය. විශේෂයෙන්ම ලය පෙදෙස් නිරාවරණය වන වස්ත්‍ර එහි අන්තර්ගත විය. මේ නිසා විකාශන අධිකාරීත්වය මගින් විකාශකයාට රූපවාහිනී කතාමාලව සංස්කරණය කරන මෙන් පවසා තිබේ.<ref>{{cite news|title=Chinese drama 'The Empress of China' taken off air for being 'too sexy'|url=http://shanghaiist.com/2014/12/30/chinese-drama-empress-of-china-banned-too-sexy.php|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=http://www.shanghaiist.com|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}</ref><ref>{{cite news|title=TV drama cut over too-sexy outfits|url=http://www.thestandard.com.hk/news_detail.asp?pp_cat=21&art_id=152746&sid=43612665&con_type=1|accessdate=දෙසැම්බර් 30, 2014|work=thestandard.com.hk|date=දෙසැම්බර් 30, 2014}}</ref><ref name=dramafever>{{cite news|title=The Empress Of China returns to TV without cleavage|url=http://www.dramafever.com/news/the-empress-of-china-returns-to-tv-without-cleavage/|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=dramafever|date=4 ජනවාරි 2015}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2015 ජනවාරි 1 දින මෙම කතාමාලාව විකාශය යළි ඇරඹිණි. නමුත් සංස්කරණයේ දී පයෝධර අතර පිහිටි බෙත්ම අන්තර්ගතවන බොහෝ දසුන් ඉවත් කොට තිබිණි.<ref>{{cite news|title=TV show 'The Empress of China' returns|url=http://www.china.org.cn/arts/2015-01/04/content_34467817.htm|accessdate=ජනවාරි 4, 2015|work=china.org.cn|date=ජනවාරි 4, 2015}}</ref> මෙම [[බෙත්ම (පයෝධර)|බෙත්ම]] පෙදෙස නිරාවරණය වන ප්‍රමාණය අවම කිරීමට සමීප දසුන් සහ පුළුල් දසුන් භාවිතා කොට තිබේ‍.<ref name=jaynestars>{{cite news|title=The Empress of China" Censors Cleavage After Re-broadcast|url=http://www.jaynestars.com/tv-dramas/the-empress-of-china-censors-cleavage-after-re-broadcast/|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=jaynestars|date=4 ජනවාරි 2015}}</ref> චීන අන්තර්ජාල භාවිතා කරන්නන් වෙයිබෝ ඔස්සේ මෙම වාරණය පිළිබඳ පැමිණිලි කොට ඇත. බොහෝ දෙනකු පැවසූයේ ඉන් තමන්ට ෆැන් බිංබිංගේ සිය ගණනක් වූ වස්ත්‍රයන්ගේ වෙනස්කම් දැකගැනීමට තමන්ට අවස්ථාව නොලැබෙන බවයි.<ref>{{cite news|title=Sexy China TV drama busted, returns to air more sedate|url=http://www.reuters.com/article/2015/01/03/china-television-idUSL3N0UI04P20150103|accessdate=ජනවාරි 3, 2015|work=රොයිටර්ස්|date=ජනවාරි 3, 2015|archive-date=2015-01-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20150103172754/http://www.reuters.com/article/2015/01/03/china-television-idUSL3N0UI04P20150103|url-status=dead}}</ref> ඇතැම් වාර්තාවන් සඳහන් කොට තිබුණේ පුරාතන චීනයේ විශිෂ්ඨතම රාජවංශයක් වන [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] සමයේ කාන්තාවන් එලෙස නිරාවරණය වූ වස්ත්‍ර පැළඳ ඇති බවකි.<ref name="dramafever"/> එලෙසම, ප්‍රධාන චරිත අතර සමීපභාවය සහ ආදරය නිරූපණය වන දර්ශන (ස්නාන හෝ සිප ගැනීම් දර්ශන) ද සම්පූර්ණයෙන් ඉවත් කොට ඇත. මේ නිසා කතාමාලාවේ සිදුවීම් වටහා ගැනීමට ඇතැම් අවස්ථාවල බාධා පැමිණේ. ===තායිවානය=== [[File:The Empress of China (Chung T'ien Television poster).jpg|thumb|200px|right|[[තායිවානය|තායිවානයේ]] [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|CTi ටීවී]] නාළිකාවේ ''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' නිල පෝස්ටරය.]] 2015 මාර්තු 30 දින සිට, තායිවානය විසින් මෙම කතාමාලාව [[චුං ටියෙන් රූපවාහිනිය|CTi ටීවී]] නැමැති කේබල් රූපවාහිනී නාළිකාව සහ [[චයිනා ටෙලිවිෂන්|CTV]] නිදහස් නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය කරන ලදී. මෙම නාළිකා දෙකෙන්ම විකාශය වූයේ කපා කොට නොමැති, වාරණය නොකළ නොඉඳුල් කතාමාලාවයි. ===හොං කොං=== [[File:EmpressOfChinaTVBposter.jpg|thumb|180px|right|''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' සඳහා [[හොං කොං]]හි [[TVB]] නාළිකාවේ නිල පෝස්ටරය.]] හොං කොංහි TVB ජේඩ් නැමැකි නිදහස් නාළිකාව මගිව් මෙම නාට්‍යය 2015 අප්‍රේල් 26 දින සිට විකාශය අරඹන ලදී. මෙම කතාමාලාවේ දීර්ඝභාවය නිසා එය කථාංග දහයකින් අඩු කෙරිණි. එසේම TVB නාළිකාව විසින් එහි විකාශන කාල ප්‍රාන්තරය ලෙස ඉරිදා සිට සෙනුසරාදා දක්වා සම්පූර්ණ සතියේම දින තෝරාගන්නා ලදී.<ref>[http://www.jaynestars.com/tv-dramas/tvb-to-air-select-dramas-7-days-a-week/] TVB to Air Select Dramas 7 Days a Week. සම්ප්‍රවේෂණය මැයි 17, 2015</ref> චීන මහාභූමියේ මෙන් ළැම පෙදෙස නිරාවරණයේ ගැටලුව වැළැක්වීමට TVB නාළිකාව විසින් [[පරිගණක-ජනිත සිතරුව|CGI]] විශේෂඥයින් ගෙන්වාගෙන ළැම මැද නිරාවරණය වන පෙදෙස් ආවරණය කරමින් වස්ත්‍ර යොදා ප්‍රයෝගයක් සිදුකරන ලදී. එසේම TVB නාළිකාව විසින් මුල් නාදපථයම සහ එහි කැන්ටනීස් හඬ කැවූ ප්‍රභේදයක් ජේඩ් නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය කරන ලදී.<ref>[http://www.jaynestars.com/tv-dramas/tvb-uses-cgi-to-censor-cleavage-in-the-empress-of-china/] TVB Uses CGI to Censor Cleavage in “The Empress of China”. සම්ප්‍රවේෂණය මැයි 17, 2015</ref> ===විකාශය=== {|class="wikitable" style="text-align:center;width:80%;" |- |style="width:6%"|<small>'''ජාලය'''</small> ||style="width:2%"|<small>'''රට'''</small> ||style="width:6%"|<small>'''විකාශන දිනය'''</small> ||style="width:15%"|<small>'''ධාවන කාලසීමාව'''</small> ||style="width:6%"|<small>'''වෙළඳ දැන්වීම් රහිත ධාවන කාලය'''</small>||style="width:6%"|<small>'''ප්‍රභේද'''</small> |- |[[හුනාන් විකාශන පද්ධතිය|හුනාන් ටීවී]]||rowspan=5|{{CHNML}}||දෙසැම්බර් 21, 2014||ඉරිදා - බ්‍රහස්පතින්දා ප.ව. 7:30-10:00ට <small>(කථාංග 3)</small><br>සිකුරාදා - සෙනුසරාදා ප.ව. 7:30-8:10 || rowspan=5|ආසන්න. මිනිත්තු 40||rowspan=5| කැපූ සහ සංස්කරණය කළ ප්‍රභේදය |- |ZJSTV||ජනවාරි 14, 2015||ඉරිදා - බ්‍රහස්පතින්දා ප.ව. 7:30- 9:30 <small>(කථාංග 2)</small><br>සිකුරාදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 7:30-9:10 <small>(කථාංග 2)</small> |- |[[හෙනාන් රූපවාහිනිය|හෙනාන් ටීවී]]||rowspan=2|අප්‍රේල් 1, 2015||rowspan=2|ඉරිදා - සෙනසුරාදා <small>(කථාංග 2)</small> |- |[[ගුවාංෂි ටීවී]] |- |[[බෙයිජිං රූපවාහිනිය|BTV]]||අප්‍රේල් 26, 2015|| ඉරිදා <small>(කථාංග 5)</small> |- |[[චුං ටියෙව් රූපවාහිනිය|CTi TV]]||rowspan=3|{{TWN}}||rowspan=2|මාර්තු 30, 2015||rowspan=3|සඳදා - සිකුරාදා ප.ව. 8:00-9:30||rowspan=3|ආසන්න. මිනිත්තු 45 ||rowspan=3| නොකැපූ |- |[[චයිනා ටෙලිවිෂන්|CTV]] |- |ELTA TV||අප්‍රේල් 2, 2015 |- |[[TVB ජේඩ්]]||rowspan=2|{{HK}}||rowspan=2|අප්‍රේල් 26, 2015|| rowspan=2|ඉරිදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 9:30-10:30|| rowspan=2|ආසන්න. මිනිත්තු 45||rowspan=2|කැපූ, සංස්කරණය කළ සහ කැන්ටනීස් හඬ කැවූ |- |TVB ජේඩ් HD |- |[[ඇස්ට්‍රෝ ඔන් ඩිමාන්ඩ්]]||{{MYS}}||අප්‍රේල් 26, 2015||ඉරිදා - සෙනසුරාදා ප.ව. 9:30-10:15||rowspan=2|ආසන්න. මිනිත්තු 45||TVB ප්‍රභේදය, කැන්ටනීෂ් හඬකැවූ |- |[[ස්ටාර්හබ් ටීවී|VV ඩ්‍රාමා]]||{{flag|Singapore}}||අගෝස්තු 12, 2015||සඳුදා - ඉරිදා ප.ව. 9:00-10:00||TVB ප්‍රභේදය, මුල් නාදපථය |- |[[ෆ්නොම් පෙන්හ් කේබල් රූපවාහිනිය|CTV8 HD]]||{{KHM}}||නොවැම්බර් 11, 2015 ||සඳුදා - සිකුරාදා පෙ.ව. 12:00 - ප.ව. 1:00 සහ ප.ව. 7:00 – 8:00||rowspan=5|ආසන්න. මිනිත්තු 45||TVB ප්‍රභේදය, කැන්ටනීස් නාදපථය |- |[[චැනල් ජින්ජා]]||{{JPN}}||ජූලි 18, 2016||සඳුදා - සිකුරාදා ප.ව. 11:00-0:00||නොකැපූ, මුල් නාදපථය; ජපන් උපසිරැසි සමග |- |} ==පිළිගැනීම== ''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාව ආර්ථික අතින් ඉමහත් සාර්ථකත්වයක් හිමිකර ගත්තේ ය. මෙම වැඩසටහනේ පළමු කථාංගයම රූපවාහිනී නාට්‍ය විචාරකයන්ගේ වාර්තා බිඳ හෙළීමට සමත් විය.<ref name="sinaen"/> [[ගුවන් විදුලි, චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී රාජ්‍ය පරිපාලනය|SARFT]] සතුටු කරවීමට මෙය යළි-සංස්කරණය කෙරුණු මුත් ''ද එම්ප්‍රස් ඔ‍ෆ් චයිනා'' රූපවාහිනී කතාමාලාවට ප්‍රේක්ෂක ප්‍රතිශතයේ උච්චස්ථානයේ රැඳී සිටීමට එය බාධාවක් නොවිණි.<ref name="jaynestars"/> මෙම නාට්‍යය මිශ්‍ර මෙන්ම ඍණාත්මක විචාරයන්ට ද ලක් විය. මෙහි අලංකෘත වස්ත්‍ර පිළිබඳ පැසසූ ප්‍රේක්ෂකයෝ කථාව සෙමෙන් ගලා යාම පිළිබඳ චෝදනා නගන්නට වූහ.<ref>{{cite news|title=《武媚娘传奇》一波未平一波又起|url=http://www.qnsb.com/fzepaper/html/2015-01/22/content_528107.htm|accessdate=22 ජනවාරි 2015|work=qnsb.com|date=22 නොවැම්බර් 2015|archive-date=2015-02-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20150205053917/http://www.qnsb.com/fzepaper/html/2015-01/22/content_528107.htm|url-status=dead}}</ref> පෙරටු සේයාවන්ගෙන් තොරව කථාව නාට්‍යානුකූලව ගලා යන මුත්, එය නිසි පරිදි අමුණා නැති බවයි, ඔවුන්ගේ මතය වූයේ. ඇතැම් වාර්තා සඳහන් කොට ඇත්තේ මෙම නාට්‍යය [[මේරි සූ]] කථාව වැනි බවයි.<ref>{{cite news|title=新版武媚娘 换个马甲的甄嬛？|url=http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_wy/Info/Detail_110927.htm|accessdate=24 දෙසැම්බර් 2015|work=why.com.cn|date=24 දෙසැම්බර් 2015|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://archive.today/20150126123419/http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_wy/Info/Detail_110927.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=武媚娘"拦截"一剧四星末班车|url=http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_ss/Info/Detail_111953.htm|accessdate=4 ජනවාරි 2015|work=why.com.cn|date=4 ජනවාරි 2015|archive-date=2015-01-26|archive-url=https://archive.today/20150126123329/http://www.why.com.cn/qnzhg/html/defaultsite/sqw_ss/Info/Detail_111953.htm|url-status=dead}}</ref> මෙම කතාමාලාව සැබැවින්ම ඓතිහාසික සිදුවීම්වල යථා ප්‍රතිනිර්මාණයක් නොවේ. ඉතිහාසය අනුව වූ සේටියෑන්හට ඇගේ සතුරා වූ [[චැංසුන් වුජි]] සමග සටනෙහි නිරත වීමට සිදු විය. නමුත් මෙම නාට්‍යයේ, ඇය නිරූපණය කොට ඇත්තේ අහිංසක කාන්තාවක ලෙසයි.<ref>{{cite web|title=武媚娘传奇》穿帮镜头多 剧情改编离谱遭批|url=http://ent.scol.com.cn/rmysj/201502/9990276.html|website=http://ent.scol.com.cn|accessdate=18 මාර්තු 2015}}</ref> ; චීන මහා භූමිය {{Rating table | area = {{CHNML}} | table_width = 60% | title_background_color = #F2F2F2 | channel = හුනාන් ටීවී | premiere = yes | multi_data_sources = yes | data_source = CSM50 | data_source_1 = CSM ජාතික ජාලය | num_column = 8 | num_row = 2 | remarks = no }} |- | 1-3 || {{FULLDATE|time=2014-12-21}} || style="color:blue" | '''2.280''' || style="color:blue" | '''6.050''' || 1 || style="color:blue" | '''2.14''' || style="color:blue" | '''6.13''' || 2 |- | 4-6 || {{FULLDATE|time=2014-12-22}} || 2.396 || 6.681 || 1 || 2.45 || 7.23 || 1 |- | 7-9 || {{FULLDATE|time=2014-12-23}} || 2.714 || 7.774|| 1 || 2.65 || 7.98 || 1 |- | 10-12 || {{FULLDATE|time=2014-12-24}} || 2.469 || 6.936 || 1 || 2.66 || 7.69 || 1 |- | 13-15 || {{FULLDATE|time=2014-12-25}} || 2.678 || 7.378 || 1 || 2.77 || 8.09 || 1 |- | 16 || {{FULLDATE|time=2014-12-26}} || 2.429 || 6.513 || 1 || rowspan=2 | 2.54 || rowspan=2 | 6.56 || rowspan=2 | 1 |- | 17 || {{FULLDATE|time=2014-12-27}} || 2.546 || 6.748 || 1 |- | 18-20 || {{FULLDATE|time=2015-01-01}} || 2.579 || 6.944 || 1 || rowspan=3 | 2.65 || rowspan=3 | 7.27 || rowspan=3 | 1 |- | 21 || {{FULLDATE|time=2015-01-02}} || 2.533 || 6.838 || 1 |- | 22 || {{FULLDATE|time=2015-01-03}} || 2.400 || 6.274 || 1 |- | 23-25 || {{FULLDATE|time=2015-01-04}} || 2.697 || 7.401 || 1 || 2.52 || 7.33 || 1 |- | 26-28 || {{FULLDATE|time=2015-01-05}} || 2.722 || 7.304 || 1 || 2.46 || 7.06 || 1 |- | 29-31 || {{FULLDATE|time=2015-01-06}} || 2.857 || 7.712 || 1 || 2.57 || 7.25 || 1 |- | 32-34 || {{FULLDATE|time=2015-01-07}} || 2.716 || 7.209 || 1 || 2.58 || 7.26 || 1 |- | 35-37 || {{FULLDATE|time=2015-01-08}} || 2.849 || 7.721 || 1 || 2.59 || 7.48 || 1 |- | 38 || {{FULLDATE|time=2015-01-09}} || 2.443 || 6.472 || 1 || rowspan=3 | 2.66 || rowspan=3 | 7.23 || rowspan=3 | 1 |- | 39 || {{FULLDATE|time=2015-01-10}} || 2.830 || 7.390 || 1 |- | 40-42 || {{FULLDATE|time=2015-01-11}} || 2.773 || 7.409 || 1 |- | 43-45 || {{FULLDATE|time=2015-01-12}} || 2.648 || 7.235 || 1 || 2.67 || 7.61 || 1 |- | 46-48 || {{FULLDATE|time=2015-01-13}} || 3.121 || 8.363 || 1 || 2.95 || 8.28 || 1 |- | 49-51 || {{FULLDATE|time=2015-01-14}} || 2.780 || 7.389 || 1 || 3.09 || 8.68 || 1 |- | 52-54 || {{FULLDATE|time=2015-01-15}} || 2.982 || 8.070 || 1 || 3.15 || 8.73 || 1 |- | 55 || {{FULLDATE|time=2015-01-16}} || 2.417 || 6.424 || 1 || rowspan=3 | 3.14 || rowspan=3 | 8.45 || rowspan=3 | 1 |- | 56 || {{FULLDATE|time=2015-01-17}} || 3.067 || 7.952 || 1 |- | 57-59 || {{FULLDATE|time=2015-01-18}} || 2.983 || 7.938 || 1 |- | 60-62 || {{FULLDATE|time=2015-01-19}} || 3.034 || 8.235 || 1 || 3.28 || 9.20 || 1 |- | 63-65 || {{FULLDATE|time=2015-01-20}} || 3.062 || 8.243 || 1 || 3.40 || 9.41 || 1 |- | 66-68 || {{FULLDATE|time=2015-01-21}} || 3.088 || 8.282 || 1 || 3.33 || 9.21 || 1 |- | 69-71 || {{FULLDATE|time=2015-01-22}} || 3.411 || 8.855 || 1 || 3.96 || 10.69 || 1 |- | 72 || {{FULLDATE|time=2015-01-23}} || 2.634 || 6.981 || 1 || rowspan=3 | 3.46 || rowspan=3 | 9.36 || rowspan=3 | 1 |- | 73 || {{FULLDATE|time=2015-01-24}} || 2.711 || 7.277 || 1 |- | 74-76 || {{FULLDATE|time=2015-01-25}} || 3.264 || 8.420 || 1 |- | 77-79 || {{FULLDATE|time=2015-01-26}} || 3.378 || 8.898 || 1 || 3.52 || 9.81 || 1 |- | 80-82 || {{FULLDATE|time=2015-01-27}} || 3.551 || 9.273 || 1 || 4.00 || 10.91 || 1 |- | 83-85 || {{FULLDATE|time=2015-01-28}} || 3.737 || 9.623 || 1 || 4.35 || 11.85 || 1 |- | 86-88 || {{FULLDATE|time=2015-01-29}} || 3.515 || 9.108 || 1 || 4.10 || 11.16 || 1 |- | 89 || {{FULLDATE|time=2015-01-30}} || 2.657 || 6.992 || 1 || rowspan=3 | 3.71 || rowspan=3 | 9.99 || rowspan=3 | 1 |- | 90 || {{FULLDATE|time=2015-01-31}} || 2.434 || 6.407 || 1 |- | 91-92 || {{FULLDATE|time=2015-02-01}} || 3.313 || 8.763 || 1 |- | 93-94 || {{FULLDATE|time=2015-02-02}} || 4.102 || 10.901 || 1 || 4.64 || 12.80 || 1 |- | 95-96|| {{FULLDATE|time=2015-02-03}} || style="color:red" | '''4.234''' || style="color:red" | '''11.171''' || 1 || style="color:red" | '''5.08''' || style="color:red" | '''13.68''' || 1 |-align=center | colspan=2 | '''සම්පූර්ණ සාමාන්‍යය''' || '''2.959''' || '''7.926''' || '''2014දී 1''' || '''3.17''' || '''8.81''' || '''2014 දී 1''' {{Rating table/End | CSM = yes | CCTV = no | other_remarks = # තොරතුරු ප්‍රභවය: [http://weibo.com/aaronzjc කිමි_冲]、[http://weibo.com/crotondatacentre 克顿传媒数据中心]、[http://weibo.com/tvthings 卫视这些事儿]、[http://weibo.com/u/2635260410 卫视小露电]、[http://weibo.com/hntvdsj 青春剧透社] }} ;තායිවානය {{Rating table | area = {{TWN}} | table_width = 60% | title_background_color = #F2F2F2 | title_font_color = black | weekly_rating = yes | channel = CTV ප්‍රධාන නාළිකාව | premiere = yes | data_source = AC නීල්සන් | num_column = 5 | num_row = 1 | share = no | remarks = no | remarks_width = }} |- | 1-5 || 1 || මාර්තු 30, 2015 - අප්‍රේල් 3, 2015 || 1.21 || 4 |- | 6-10 || 2 || අප්‍රේල් 6, 2015 - අප්‍රේල් 10, 2015 || 1.50 || 4 |- | 11-15 || 3 || අප්‍රේල් 13, 2015 - අප්‍රේල් 17, 2015 || 1.64 || 4 |- | 16-20 || 4 || අප්‍රේල් 20, 2015 - අප්‍රේල් 24, 2015 || 1.90 || 3 |- | 21-25 || 5 || අප්‍රේල් 27, 2015 - මැයි 1, 2015 || 1.80 || 3 |- | 26-30 || 6 || මැයි 4, 2015 - මැයි 8, 2015 || 1.91 || 3 |- | 31-35 || 7 || මැයි 11, 2015 - මැයි 15, 2015 || 1.90 || 3 |- | 36-40 || 8 || මැයි 18, 2015 - මැයි 22, 2015 || 2.21 || 3 |- | 41-45 || 9 || මැයි 25, 2015 - මැයි 29, 2015 || || |- | 46-50 || 10 || ජූනි 1, 2015 - ජූනි 5, 2015 || || |- | 51-55 || 11 || ජූනි 8, 2015 - ජූනි 12, 2015 || || |- | 56-60 || 12 || ජූනි 15, 2015 - ජූනි 19, 2015 || || |- | 61-65 || 13 || ජූනි 22, 2015 - ජූනි 26, 2015 || || |- | 66-70 || 14 || ජූනි 29, 2015 - ජූලි 3, 2015 || || |- | 71-75 || 15 || ජූලි 6, 2015 - ජූලි 10, 2015 || || |- | 76-80 || 16 || ජූලි 13, 2015 - ජූලි 17, 2015 || || |- | 81-85 || 17 || ජූලි 20, 2015 - ජූලි 24, 2015 || || |- | 86 || 18 || ජූලි 27, 2015 || || {{Rating table/End | AGB = yes | other_remarks = # තොරතුරු ප්‍රභවය: [http://showbiz.chinatimes.com/2009Cti/Channel/Showbiz/showbiz-rank/0,5137,tv,00.html 中時娛樂]、[http://www.cyberone.tw/ItemDetailPage/MainContent/05ContentList.asp?MMMediaType=CaratWeekly 凱絡媒體週報] }} ;හොං කොං {| class="wikitable" ! style="background:cornflowerblue; color:white" align="center" colspan="6"|{{HK}} '''TVB ජේඩ් ඇගයීම්''' |- ! style="background:cornflowerblue; color:white" align="center"|<small>#</small> ! style="background:cornflowerblue; color:white" align="center"|<small>කාල සීමාව ([[හොං කොං වේලාව|HKT]])</small> ! style="background:cornflowerblue; color:white" align="center"|<small>සතිය</small> ! style="background:cornflowerblue; color:white" align="center"|<small>කථාංග(ය)</small> ! style="background:cornflowerblue; color:white" align="center"|<small>සාමාන්‍ය අගය</small> ! style="background:cornflowerblue; color:white" align="center"|<small>උච්ච අගය</small> |- | <center>'''1''' | rowspan="12"| <center> <small>ඉරිදා – සෙනසුරාදා 21:30ට</small> | <center> <small>26 අප්‍රේල් 2015</small> | <center> 1 | <center>23 | <center>24 |- | <center>'''2''' | <center> <small>27 අප්‍රේල්－3 මැයි 2015</small> | <center> 2－8 | <center>23 | <center>28 |- | <center>'''3''' | <center> <small>04－10 මැයි 2015</small> | <center> 9－15 | <center>24 | <center>30 |- | <center>'''4''' | <center> <small>11－17 මැයි 2015</small> | <center> 16－22 | <center>25 | <center>28 |- | <center>'''5''' | <center> <small>18－22 මැයි 2015</small> | <center>23－28 | <center>25 | <center>26 |- | <center>'''6''' | <center> <small>25－31 මැයි 2015</small> | <center>29－34 | <center>27 | <center>30 |- | <center>'''7''' | <center> <small>01－7 ජූනි 2015</small> | <center>35－41 | <center>28 | <center>26 |- | <center>'''8''' | <center> <small>08－14 ජූනි 2015</small> | <center>42－48 | <center>24 | <center>26 |- | <center>'''9''' | <center> <small>15－21 ජූනි 2015</small> | <center>49－55 | <center>26 | <center>30 |- | <center>'''10''' | <center> <small>22－28 ජූනි 2015</small> | <center>56－61 | <center>31 | <center>40 |- | <center>'''11''' | <center> <small>29 ජූනි－5 ජූලි 2015</small> | <center>62－67 | <center>27 | <center>31 |- | <center>'''12''' | <center> <small>06－12 ජූලි 2015</small> | <center>68－74 | <center> 30 | <center> 33 |- !colspan="4"| '''සම්පූර්ණ සාමාන්‍යය''' || || |} ==ආශ්‍රේයයන්== {{reflist|2}} ==බාහිර සබැඳි== *{{IMDb title|4409784|වූ මෙයි නියෑං චුවාන් කි}} {{en icon}} *[http://www.weibo.com/tvwzt නිල වෙයිබෝ බ්ලොගය] {{zh-cn icon}} *[http://www.hunantv.com/v/2/103460/ නිල හුනාන් ටීවී වෙබ්අඩවිය] {{zh-cn icon}} *[http://tv.letv.com/izt/wuzetian/index.html LeTV පිටුව] {{zh-cn icon}} *[http://ent.sina.com.cn/f/v/wmncq/ Sina.com පිටුව] {{zh-cn icon}} *[http://blog.ctitv.com.tw/empressofctitv/Default.aspx නිල CtiTV වෙබ්අඩවිය]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160918081428/http://blog.ctitv.com.tw/empressofctitv/Default.aspx |date=2016-09-18 }} {{zh-tw icon}} *[http://www.ctv.com.tw/opencms/2015/wmn/ නිල CTV වෙබ්අඩවිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160511010613/http://www.ctv.com.tw/opencms/2015/wmn/ |date=2016-05-11 }} {{zh-tw icon}} *[http://programme.tvb.com/drama/empressofchina නිල TVB වෙබ්අඩවිය] {{zh-hk icon}} *[https://www.litv.tv/vod/drama/content.do?brc_id=55&id=VOD00026579 LiTV පිටුව] {{zh-tw icon}} *[http://www.ch-ginga.jp/feature/busokuten/ නිල ජිංගා නාළිකා වෙබ්අඩවිය] {{ja icon}} *[http://kandera.jp/sp/busokuten/ ජපානයේ DVD නිකුතු තොරතුරු] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201105034951/http://kandera.jp/sp/busokuten/ |date=2020-11-05 }} {{ja icon}} {{Hunan Television Golden Eagle Theatre}} {{2015 TVB}} {{DEFAULTSORT:Empress of China}} [[Category:2014 චීන රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්]] [[Category:2015 චීන රූපවාහිනී කතාමාලා අවසන් වීම්]] [[Category:චීන ඓතිහාසික රූපවාහිනී කතාමාලා]] [[Category:ටෑං රාජවංශය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා]] [[Category:චෞ රාජවංශය (690–705) පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා]] [[Category:වූ සේටියෑන් පිළිබඳ කෘතීන්]] [[Category:චීනයේ වාරණයන්]] [[Category:රූපවාහිනී කතාමාලා]] gny3286ij9sje59iv02gutcb1pr4t6t අනුෂ්කා ෂෙට්ටි 0 75644 800068 770182 2026-09-24T23:53:14Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800068 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = අනුෂ්කා ෂෙට්ටි | image = Anushka Shetty first look Baahubali 2 (cropped).jpg | caption = අනුෂ්කා ෂෙට්ටි ඉන්දියාවේ මුම්බායිහි ''[[බාහුබලි 2: ද කන්ක්ලූෂන්]]'' (2016) චිත්‍රපටයේපළමු දැක්ම අවස්ථාවේ දී. | birth_name = ස්වීටි ෂෙට්ටි<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Sweety-is-a-boringperson-thats-why-I-become-Anushka-for-my-fans-Anushka-Shetty/articleshow/50043350.cms"Sweety is a boring person, that’s why I become Anushka for my fans: Anushka Shetty"]</ref> | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1981|11|7}}<ref>[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-baahubali-actress-anushka-shetty-celebrates-her-34th-birthday-2143042"'Baahubali' actress Anushka Shetty celebrates her 34th birthday!"]</ref> | birth_place = [[මැංගලෝර්]], [[කර්ණාටක]], ඉන්දියාව | residence = [[හයිදරාබාද්]], [[තෙලංගානා]], ඉන්දියාව<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/others/news-interviews/Anushka-settled-in-Hyderabad/articleshow/8900121.cms"Anushka ‘settled’ in Hyderabad"]</ref> | education = [[පරිගණක යෙදුම් උපාධිධාරී|BCA]] | height = {{convert|1.7|m|abbr=on}} | religion = [[හින්දු ආගම]] | othername = | occupation = නිළියක, නිරූපිකාවක, හිටපු යෝගා ගුරුවරියක | years_active = 2005–වර්තමානය | awards = [[කලෛමාමණි]], [[නන්දි සම්මානය]] }} '''ස්වීටි ෂෙට්ටි''' (උපත 7 නොවැම්බර් 1981), හෙවත් '''අනුෂ්කා ෂෙට්ටි''' යන [[වේදිකා නාමය|වේදිකා නාමයෙන්]] ප්‍රකට වී ඇත්තේ [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] සහ [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] චිත්‍රපටවල ප්‍රමුඛව රංගනයේ යෙදෙන [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු]] [[චිත්‍රපට නිළිය|නිළියක]] සහ නිරූපිකාවකි. ඇය සිය රංගන වෘත්තිය ඇරඹූයේ 2005 තෙලිඟු චිත්‍රපටයක් වූ ''[[සුපර් (2005 චිත්‍රපටය)|සුපර්]]'' චිත්‍රපටය ඔස්සේ ය. ඇය විසින් ''[[වික්‍රමර්කුඩු]]'' (2006), ''[[අරුන්දතී (2009 චිත්‍රපටය)|අරුන්දතී]]'' (2009), ''[[වේඩම් (චිත්‍රපටය)|වේඩම්]]'' (2010), ''[[රුද්‍රමාදේවි (චිත්‍රපටය)|රුද්‍රමාදේවී]]'' (2015) සහ ''[[බාහුබලි: ද බිගිනිං]]'' (2015) යන සුප්‍රකට තෙලිඟු චිත්‍රපට ගණනාවක ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කොට ඇත. ඉහළ නිෂ්පාදන අයවැයකින් යුත් නිර්මාණ මාලාවකට දායක වීමෙන් පසු, ඇය තෙලිඟු සිනමාවේ ප්‍රමුඛ නිළියන්ගෙන් අයකු ලෙස සිය නාමය සනිටුහන් කරගත්තා ය.<ref name=autogenerated1>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2009/dec/29/slide-show-1-south-2009s-top-telugu-actresses.htm |title=Top Telugu actresses of 2009 - Rediff.com Movies |publisher=Movies.rediff.com |date=2009-12-29 |accessdate=2011-06-18}}</ref> ඇය විචාරක පැසසුමට පාත්‍ර වූයේ ''අරුන්දතී'' (2009) චිත්‍රපටයේ අරුන්දතී චරිතය,<ref>{{cite web|url=http://movies.rediff.com/slide-show/2010/may/31/slide-show-1-south-interview-with-anushka-shetty.htm |title=Meet super-talented Anushka Shetty! - Rediff.com Movies |publisher=Movies.rediff.com |date=2010-05-31 |accessdate=2011-06-18}}</ref> ''වේඩම්'' (2010) හි සරෝජා චරිතය<ref name="rediff1">{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-top-telugu-actresses-of-2010/20101220.htm |title=Top Telugu Actresses of 2010 - Rediff.com Movies |publisher=Rediff.com |date=2010-12-20 |accessdate=2011-06-18}}</ref> සහ ''[[රුද්‍රමාදේවි (චිත්‍රපටය)|රුද්‍රමාදේවී]]'' රැජිනගේ චරිතය නිරූපණය හේතුවෙනි. මේ හේතුවෙන් ඇයට [[‍ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ|ෆිල්ම්ෆෙයාර්]] සම්මාන තුනකුත්, [[නන්දි සම්මාන|නන්දි]] සම්මානයකුත් සහ [[සිනේමා සම්මාන]] තුනකුත් හිමි කරගැනීමට හැකි විය. 2010 දශකයේ, අනුෂ්කා දෙමළ සිනමාවේ ද සාර්ථකත්වයට පත්වූයේ ක්‍රියාදාම චිත්‍රපට වූ ''[[සිංගම්]]'' (2010),<ref name=autogenerated1/> හා එහි දෙවන කොටස වූ ''[[සිංගම් II]]'' (2013) සහ ''[[යෙන්නෛ අරින්දාල්]]'' (2015) යන චිත්‍රලටවල රංගනය නිසා ය. මෙම චිත්‍රපට ත්‍රිත්වයම ඉහළ ආර්ථික සාර්ථකත්වයක් හිමි කරගත් අතර, ''[[වානම්]]'' (2011), ''[[දෙයිව තිරුමගල්]]'' (2011) සහ ''[[ඉන්ජි ඉදුප්පළගි]]'' (2015) චිත්‍රපටවල ඇගේ රංගනය විචාරක පැසසුමට ලක් විය. ඇයව "2015 හයිදරාබාද්හි වඩාත්ම මනහර කාන්තාව" ලෙස නම්කෙරිණි.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Most-Desirable-Woman-of-2015-Anushka-Shetty/articleshow/52063679.cms"Most Desirable Woman of 2015: Anushka Shetty"]</ref> == මුල්කාලීන දිවිය == [[කර්ණාටක]] ප්‍රාන්තයේ [[මැංගලෝර්|මැංගලෝරයේ]] උපන් අනුෂ්කා, ''බෙල්ලිපාඩි උරමාලු ගුතු'' පවුලෙන් පැවත එන [[තුල්වා]] ජාතික කාන්තාවකි.<ref name=TOI>{{cite news|last=Vinobha KT|title=Household Kola draws Tulu belle to Bellipady|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-24/mangalore/30554058_1_anushka-shetty-telugu-film-tuluva|accessdate=7 January 2012|newspaper=The Times of India|date=24 December 2011|archive-date=20 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130520203812/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-12-24/mangalore/30554058_1_anushka-shetty-telugu-film-tuluva|url-status=dead}}</ref> ඇගේ දෙමව්පියන් වූයේ ප්‍රෆූලා සහ ඒ. එන්. විට්ටල් ෂෙට්ටි ය.<ref name=TOI /> ගුණරංජන් ෂෙට්ටි සහ සායි රමේෂ් ෂෙට්ටි යනුවෙන් ඇයට සහෝදරයන් දෙදෙනකු වේ. මින් රමේෂ් ෂෙට්ටි රූපලාවන්‍ය ශල්‍ය වෛද්‍යවරයෙකි.<ref name=TOI /> අනුෂ්කා ඇගේ පාසල් අධ්‍යාපනය [[බැංගලෝරය|බැංගලෝ‍රයේ]] හදාළ අතර, [[පරිගණක යෙදුම් උපාධිධාරී|පරිගණක යෙදුම් උපාධිය]] හදාළේ [[මවුන්ට් කාර්මල් කොලීජිය, බැංගලෝරය|බැංගලෝරයේ මවුන්ට් කාර්මල් කොලීජියේ]] ය. ඇය භාරත් ඨාකූර් යටතේ යෝගා උපදේශිකාවක ලෙස පුහුණුවූවා ය.<ref>http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-south-interview-with-anushka-shetty/20100531.htm</ref> == චිත්‍රපට වෘත්තිය == === ප්‍රවිෂ්ඨය සහ තෙලිඟු සිනමාවේ කීර්තියට පත් වීම: 2005-2008 === අනුෂ්කා ඇගේ රංගන දිවිය ආරම්භ කළේ [[පූරි ජගන්නාත්]]ගේ 2005 තෙලිඟු චිත්‍රපටයක් වූ ''[[සුපර් (2005 චිත්‍රපටය)|සුපර්]]'' චිත්‍රපටය ඔස්සේ ය. මෙහි ඇය [[අක්කිනේනි නාගාර්ජුනා]] සහ [[අයේෂා ටාකියා]] සමග චරිත නිරූපණයෙන් දායක වූවා ය. ''IndiaGlitz'' පැවසූයේ "අයේෂා සහ අනුෂ්කා යන යුවතියන් දෙපළ විස්මිත සහ මෝස්තරකාරී බවයි. ඔවුන්ගේ කෝණයෙන් සහ වක්‍රයන් පැහැදිළිවම ඔබව මෝහනයට පත් කරවයි. ඔවුන්ගේ රංගනය නම්? හොඳ ය. ඔවුන්ගේ මෙම චිත්‍රපටයේ සිටින්නේ ද ඒ වෙනුවෙනි."<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7584.html |access-date=2017-11-01 |archive-date=2017-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206143426/https://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7584.html }}</ref> මීට අමතරව ''[[සයිෆි|Sify]]'' පැවසූයේ "අයේෂා සහ අනුෂ්කා යන සරාගී තරුණියන් ඔවුන්ගේ සිරුරේ සුන්දරත්වය මැනවින් ප්‍රදර්ශනය කරති."<ref>http://www.sify.com/movies/super-review-telugu-13904525.html</ref> එම වර්ෂයේම, ''[[මහා නන්දි]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනයේ යෙදුණේ [[ශ්‍රීහාරි]] සහ [[සුමන්ත්]] සමග ය. ''IndiaGlitz'' පැවසූයේ, "අනුෂ්කා මනහර ලෙස දිස්වේ" නමුත් වැඩිදුරටත් සඳහන් කොට තිබුණේ, "පිටපත ගෙත්තම් කොට තිබුණත්, එහි නූල් ඇදී ඇති සෙයක් දිස්වේ."<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7731.html |access-date=2017-11-01 |archive-date=2017-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206154822/https://www.indiaglitz.com/channels/telugu/review/7731.html }}</ref> ''Sify'' පැවසූයේ "පළමු අර්ධයේ දී මෙය ප්‍රාණවත් ස්වරූපයකින් යුතු බව පෙනුණත්, එහි පසු භාගය විකෘත සහ නොසැලකිලිමත් ස්වභාවයක් ගන්නා බවයි." එසේම, "වාසුගේ කැමරාවට ස්තුති වන්නට අනුෂ්කාව කුල්මත් අයුරින් දිස්වන අතර, එය චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් විශාල දියුණුවකි."<ref>http://www.sify.com/movies/mahanandi-review-telugu-14026821.html</ref> 2006දී, ඇය චිත්‍රපට හතරක් සඳහා දායක වූ අතර, ඉන් පළමුවැන්න [[එස්. එස්. රාජමෞලි]]ගේ ''[[වික්‍රමාර්කුඩු]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය සමග [[රවි තේජා]] චරිත නිරූපණය කළේ ය. මෙම චිත්‍රපටය ආර්ථික අතින් අතිශය සාර්ථකත්වයට පත්වූ අතර, මේ හේතුවෙන් ඇය [[තෙලංගානා]] සහ [[ආන්ධ්‍රා ප්‍රදේශ්]] තුළ ජනප්‍රියත්වයට පත් විය.<ref name=autogenerated2>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/chitchat-anushka1.html |title=Anushka interview&nbsp;— chitchat&nbsp;— Telugu film actress |publisher=Idlebrain.com |date=21 June 2007 |accessdate=18 June 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110610220233/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/chitchat-anushka1.html| archivedate= 10 June 2011 <!--DASHBot-->| url-status= live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/2006top10films.html |title=top 10 commercial hits in Telugu for yar 2006 - telugu cinema news |publisher=Idlebrain.com |date=27 December 2006 |accessdate=18 June 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110610220228/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/2006top10films.html| archivedate= 10 June 2011 <!--DASHBot-->| url-status= live}}</ref> ''Nowrunning.com''හි කිෂෝර් පැවසූයේ "චිත්‍රපටයේ උච්චතම අවස්ථා නම්, රවීතේජාගේ නිකැළැල් රංගනයත්, අනුෂ්කාගේ මාධුර්යයත් ය. නළුවකු සතුව පැවතිය යුතු සියලු අංගයන් රවිතේජා විසින් ඇතුළත් කොට ඇති අතර, කාන්තාවකට පැවතිය යුතු සියලුම වස්තූන් අනුෂ්කා සතු ය."<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.nowrunning.com/movie/3014/telugu/vikramarkudu/763/review.htm |access-date=2017-11-01 |archive-date=2017-09-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170908031006/http://www.nowrunning.com/movie/3014/telugu/vikramarkudu/763/review.htm }}</ref> එසේම ''Sify'' පවසා තිබුණේ අනුෂ්කා "ප්‍රත්‍යක්ෂයෙන්ම උසස්" බව ය.<ref>http://www.sify.com/movies/vikramarkudu-review-telugu-14236373.html</ref> ඇය ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයෙන් දායක වූ ඊළඟ චිත්‍රපටය ''[[අස්ත්‍රම් (චිත්‍රපටය)|අස්ත්‍රම්]]'' නැමැති චිත්‍රපටයකි. මෙය 1999 හින්දි චිත්‍රපටයක් වූ ''[[සර්ෆරෝෂ්]]''හි ප්‍රතිනිර්මාණයකි. ඉන් අනතුරුව ඇය [[දෙමළ සිනමාව|දෙමළ චිත්‍රපට ක්ෂේත්‍රයේ]] සිය ආගමනය සනිටුහන් කරමින් [[සුන්දර් සී.]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයක් වූ ''[[රෙන්ඩු]]''හි චරිත නිරූපණය කළා ය. මෙහි ඇය [[ආර්. මාධවන්]] සමග චරිත නිරූපණයේ නියැළුණා ය. පසුව එම වර්ෂයේම, ඇය සුපිරු තරුවක් වූ චිරන්ජීවී සමග [[ඒ. ආර්. මුරුගාදෝස්]]‍ගේ තෙලිඟු චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ස්ටාලින් (2006 චිත්‍රපටය)|ස්ටාලින්]]'' චිත්‍රපටයේ විශේෂ නිරූපණයක් සිදුකළා ය. 2007 වර්ෂයේ ඇගේ ප්‍රථම නිර්මාණය වූයේ ''[[ලක්ෂ්‍යම් (2007 චිත්‍රපටය)|ලක්ෂ්‍යම්]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙය ආර්ථික අතින් සාර්ථකත්වයට පත් විය. අනතුරුව ඇය [[ලෝරන්ස් රාඝවේන්ද්‍රා|රාඝවා ලෝරන්ස්]]ගේ ''[[ඩොන් (2007 චිත්‍රපටය)|ඩොන්]]'' චිත්‍රපටයේ චරිත නිරූපණය කළේ නාගාර්ජුනා සමග ය. මෙය ද බොක්ස් ඔෆිස් වාර්තා තබමින් තිරගත විය.<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/news/2000march20/2007top10films.html |title=top 10 films in 2007 at box office- telugu cinema news |publisher=Idlebrain.com |date=28 December 2007 |accessdate=18 June 2011| archiveurl= https://web.archive.org/web/20110610220244/http://www.idlebrain.com/news/2000march20/2007top10films.html| archivedate= 10 June 2011 <!--DASHBot-->| url-status= live}}</ref> 2008දී ඇය චිත්‍රපට හයකට දායක වී තිබේ. එම වසරේ පළමු නිකුතුව වූ ''[[ඔක්කා මගාදු]]''හි ඇය ප්‍රධාන කාන්තා චරිත තුනෙන් එකක් නිරූපණය කළා ය. [[ඔක්කා මගාදු]]හි ඇය සමග රංගනයේ යෙදුණේ [[නන්දමුරි බාලක්‍රිෂ්ණා]] නම් නළුවායි. ඇගේ අනුයාත චිත්‍රපට වූ ''[[ස්වාගතම්]]''හි [[ජගපති බාබු]] සහ [[භූමිකා චෞලා]] සමගත්, ''[[බලදුර්]]'' චිත්‍රපටයේ රවී තේජා සමගත් ඇය චරිත නිරූපණය කළ නමුත්, ඒවාට එතරම් යහපත් ප්‍රතිචාර හිමිනොවී ය.<ref>{{cite web|url=http://www.telugucinema.com/c/publish/news/anushka_dc3008.php |title=News : Heroines of the year: Anushka, Trisha |publisher=Telugucinema.com |date= |accessdate=17 December 2011}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.telugucinema.com/c/publish/movietrade/apbo2008_printer.php |title=A.P Box-office 2008 |publisher=TeluguCinema.Com |date=27 December 2008 |accessdate=17 December 2011}}</ref> අනතුරුව ඇය [[තොට්ටෙම්පුඩි ගෝපිචන්ද්|ගෝපිචන්ද්]] සමග චරිත නිරූපණයේ නියැළුණු ''[[සෞර්යම්]]'' චිත්‍රපටය බොක්ස් ඔෆිස් වාර්තා තබමින් තිරගත විය. === විචාරක පිළිගැනීම සහ බොක්ස් ඔෆීස් සාර්ථකත්වය: 2009-2010 === 2009දී, අනුෂ්කා පළමු වරට අතිශයින් ජනප්‍රිය ෆැන්ටසි චිත්‍රපටයක් වූ ''[[අරුන්දතී (2009 චිතපටය)|අරුන්දතී]]'' චිත්‍රපටයේ රැඟුවා ය. වීරවරියක වටා කේන්ද්‍රගත වූ මෙම චිත්‍රපටයේ ඇය පළමුවරට ද්විත්ව චරිත නිරූපණයක් සිදුකළා ය.<ref name=autogenerated1 /> මෙය විචාරකයන්ගේ පැසසුමට ලක්වූ අතර, ආර්ථික අතින් ද සාර්ථකත්වයට පත් විය. එම චිත්‍රපටයේ අනුෂ්කාගේ රංගන ප්‍රතිභාව විචාරකයන්ගේ ගෞරවාදරයට පාත්‍ර විය. ''Idlebrain''හි ජීවි ඇය පිළිබඳ රචනා කළේ ඇයගේ "සරලව ද්විත්ව චරිත විස්මය දනවන බවත්" සහ ඇය "අවිවාදයෙන්ම විශිෂ්ට අයුරින් සියුම් ලෙස ඇගේ චරිතය නිරූපණය කළ බවයි".<ref>{{cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-arundhati.html |title=Arundhati review&nbsp;— Telugu cinema Review&nbsp;— Anushka, Sonu Sood |publisher=Idlebrain.com |date=16 January 2009 |accessdate=17 December 2011}}</ref> නමුත් ''[[රෙඩිෆ්|Rediff]]'' පවසා ඇත්තේ "දිදුළන් සහ ත්‍රාසජනක අයුරින් චරිත නිරූපණය කරන බවත්" සහ ''අරුන්දතී'' යනු "සම්පූර්ණයෙන්ම අනුෂ්කාගේම චිත්‍රපටයක් බවත් ය".<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2009/jan/19telugu-film-review-arundhati.htm |title=Review: Arundhati |publisher=Rediff.com |date= |accessdate=17 December 2011}}</ref> ''[[සයිෆි|Sify]]'' සඳහන් කළේ ඇය "ඇගේ උපරිමයෙන් යුතු මහා ප්‍රතිභාවක් ප්‍රදර්ශනය කළ බවයි".<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/arundhati-review-telugu-14838969.html |title=Movie Review:Arundhati |publisher=Sify.com |date= |accessdate=17 December 2011}}</ref> මේ නිසා ඇයට [[නන්දි විශේෂ ජූරියේ සම්මානය]]<ref>http://www.idlebrain.com/news/2000march20/nandiawards2009.html</ref> සහ [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු|ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නිළි සම්මානය]] හිමි කරගැනීමට හැකි විය.<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/news-interviews/Filmfare-Awards-winners/articleshow/6280143.cms?referral=PM | work=The Times Of India | title=Filmfare Awards winners - The Times of India | date=9 August 2010}}</ref> ඇගේ ඊළඟ චිත්‍රපටය වූයේ ''[[බිල්ලා (2009 චිත්‍රපටය)|බිල්ලා]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙය [[බිල්ලා (2007 චිත්‍රපටය)|එම නාමයම ඇති]] 2007 දෙමළ චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිනිර්මාණයකි. මෙම චිත්‍රපටය මිශ්‍ර ප්‍රතිචාර හිමි කරගත් අතර, ''[[රෙඩිෆ්|Rediff]]'' පැවසූයේ "අනුෂ්කාට සුපිරි ලාලිත්‍යයකින් හෙබි දේහයක් ඇති බවත්" එසේවුව ද, "මෙහි ඇයට සිදු කිරීමට එතරම් දෙයක් නොතිබිණි".<ref>http://www.rediff.com/movies/review/billa-is-all-style-no-substance/20090406.htm</ref> නමුත් ''[[සයිෆි|Sify]]'' පවසා ඇත්තේ "අනුෂ්කා ඇගේ උනන්දුව සහ මෝහනීය ස්වභාවය මැනවින් නිරූපණය කරන අතර ඇය සම්පූර්ණ සාධාරණත්වයක් ඉටු කොට තිබේ".<ref>http://www.sify.com/movies/billa-review-telugu-14878557.html</ref> 2009 වර්ෂයේ ඇගේ අවසන් නිකුතුව වූයේ ඇගේ දෙවන දෙමළ චිත්‍රපටය වූ ''[[වේට්ටෛකාරන් (2009 චිත්‍රපටය)|වේට්ටෛකාරන්]]'' නැමැති ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය [[විජයි (නළුවා)|විජයි]] සමග රංගනයේ යෙදෙන අතර, මෙම චිත්‍රපටයට එතරම් යහපත් ප්‍රතිචාර හිමි වූයේ නැත. ''[[රෙඩිෆ්|Rediff]]'' පැවසූයේ, "අනුෂ්කා ''අරුන්දතී'' තුළින් ලද සාර්ථකත්වය නිසා නැවුම් ලෙස පැමිණිය ද, නැවත වරක් රූමත් හිස් තරුණියකගේ තත්ත්වයට ඇද වැටී ඇති සෙයකි."<ref>http://movies.rediff.com/report/2009/dec/18/south-tamil-movie-review-vettaikkaran.htm</ref> ''[[සයිෆි|Sify]]'' පවසන්නේ, "අනුෂ්කාට මෙහි සිදු කරන්නට එතරම් දෙයක් නොමැත. එනිසා ඇය අපගේ නෙත නොගැටේ."<ref>http://www.sify.com/movies/vettaikaran-review-review-tamil-14924110.html</ref> 2010 වර්ෂයේ ඇගේ නිර්මාණ මාලාවක්ම නිකුත් විය. [[ක්‍රිෂ් (අධ්‍යක්ෂක)|ක්‍රිෂ්]]ගේ විචාරක ඇගයුමට ලක්වූ චිත්‍රපටයක් වූ ''[[වේඩම් (චිත්‍රපටය)|වේඩම්]]'' තුළ ඇය විසින් නිරූපණය කළේ [[ගණිකාව]]කගේ චරිතයකි.<ref name="rediff1"/> මෙහි ඇගේ රංගන ප්‍රතිභාව උදෙසා ඇය හොඳම නිළියට හිමි ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය දිනා ගත්තා ය. මෙය ඇගේ දෙවන ෆිල්ම්ෆයාර් සම්මානයයි.<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/others/news-interviews/Filmfare-Awards-winners/articleshow/6280143.cms? | work=The Times Of India | title=Filmfare Awards winners - The Times of India}}</ref> ඇගේ ඊළඟ තෙලිඟු චිත්‍රපටය වූ ''[[පංචාක්ෂරි]]'' චිත්‍රපට‍ය ද වීර කාන්තා චරිතයක් පාදක කරගැනුණක් වන අතර, එහි ද ඇය ද්විත්ව චරිත නිරූපණය කළා ය.<ref name="rediff1"/> ඉන් පසුව ඇය ''[[ඛලේජා]]'' නැමැති හාස්‍යොත්පාදක ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයේ රංගනයේ යෙදුණේ [[මහේෂ් බාබු]] සමග ය. මීට අමතරව ඇය ''[[නාගවල්ලි (චිත්‍රපටය)|නාගවල්ලි]]'' සහ ''[[රාගදා]]'' යන තෙලිඟු චිත්‍රපට සඳහා දායක වූවා ය. මින් ''[[නාගවල්ලි (චිත්‍රපටය)|නාගවල්ලි]]'' [[කන්නඩ සිනමාව|කන්නඩ චිත්‍රපටයක්]] වූ ''[[අප්තරාක්ෂක]]''හි තෙලිඟ ප්‍රතිනිර්මාණය වූ අතර එහි ඇය විසින් සුප්‍රකට චන්ද්‍රමුඛී චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. මීට අමතරව ඇය ''[[කේඩි (2010 චිත්‍රපටය)|කේඩි]]'' සහ ''[[තකිට තකිට]]'' යන චිත්‍රපටවල විශේෂ නිරූපණයන් සිදුකළා ය. කෙසේනමුත්, 2010 වර්ෂයේ නිකුත් වූ ඉහත චිත්‍රපට කිසිවකට ආර්ථික සාර්ථකත්වයක් හිමි කරගත නොහැකි විය.<ref name="rediff1"/> 2010 වර්ෂයේ මුදාහැරුණු ‍ඇගේ එකම දෙමළ චිත්‍රපටය වූ ''[[සිංගම්]]'' නැමැති පොලිස් චිත්‍රපටයේ ඇය සහ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළහ. මෙය ආර්ථික අතින් අතිශය සාර්ථකත්වයට පත් විය. ''[[සයිෆි|Sify]]'' සටහන් කොට තිබුණේ, "අනුෂ්කා එහි සිටින්නේ ගීත සහ අලංකාරය සඳහා පමණක් වුවත්, ඇය විශිෂ්ට කාර්යයක් ඉටු කොට ඇත" යනුවෙනි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/singam-review-review-tamil-14943277.html |access-date=2017-11-01 |archive-date=2013-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130708235804/http://www.sify.com/movies/singam-review-review-tamil-14943277.html}}</ref> ''Rediff''හි පවිත්‍රා ශ්‍රීනිවාසන් පැවසූයේ, "වාසනාවට, අනුෂ්කා මසුරු ඇඳුම්වලට වඩා ඉහළ යමක් සිදු කොට ඇත. (‍ඇය එය හොඳන් සිදු කරයි) ඇය යටහත්ව ප්‍රේමයේ යෙදෙන නමුත්, ඇය සහ සූර්යා චෙන්නායිහි දුෂ්ටයන් සමග අරගලවලට මැදිවන විට ඇයට එය අමතක වන බැව් පෙනේ."<ref>http://movies.rediff.com/report/2010/may/28/south-tamil-review-singam.htm</ref> === සාර්ථකත්වය: 2011–2016 === ''වේඩම්'' චිත්‍රපටයේ ඇය රඟපෑ චරිතයම එහි දෙමළ ප්‍රතිනිර්මාණය වූ ''[[වානම්]]'' (2011) හි ද රඟපෑමට ඇයට සිදු විය. මෙය විචාරක පැසසුමට ලක් විය. ''[[ද හින්දු]]'' පුවත්පතේ මාලතී රංගරාජන් පවසා ඇත්තේ "අනුෂ්කාගේ චරිතය නීර්භීතභාවය සහ ධෛර්යය අතින් සලකුණු වී ඇති බවයි—නළු දෑස්වලින් තාත්විකව සතුට, අසරණභාවය, ශෝකය සහ තරහව ප්‍රකාශ වන බවත් ය."<ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/cp/2011/05/01/stories/2011050150050200.htm | title=Stars stomp the sky -- Vaanam | location=Chennai, India | work=The Hindu | date=1 May 2011 | access-date=1 November 2017 | archive-date=3 May 2011 | archive-url=https://web.archive.org/web/20110503142054/http://www.hindu.com/cp/2011/05/01/stories/2011050150050200.htm | url-status=dead }}</ref> [[සයිෆි|Sify]]හි විචාරකයෙක් රචනා කොට තිබුණේ, "අනුෂ්කා සැබෑම වාණිජමය අභිසරුලියක මෙන්ම විශිෂ්ට අයුරින් ජීවමාන-ආකාරයේ රංගනයේ නියැළෙයි."<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/vaanam-review-review-tamil-14968580.html |title=Movie review: Vaanam |publisher=Sify |date= |accessdate=24 November 2012}}</ref> අනතුරුව ඇය [[ඒ. රඑල්. විජයි]]ගේ ''[[දෙයිව තිරුමගල්]]'' සඳහා දායක වූවා ය. මේ සඳහා පාදක වී ඇත්තේ ක්‍රිෂ්ණා ([[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]]) නැමැති බුද්ධිමය ආබාධිත පියකු සහ ඔහුගේ නීලා නම් දියණියගේ කථා පුවතයි. විචාරක පැසස්‍රමට පත් මෙම චිත්‍රපටය ආර්ථික අතින් ද සාර්ථකත්වයට පත් විය. මෙහි ඇය විසින් නිරූපණය කළ අනුරාධා නම් අධිනීතිඥවරියගේ චරිතය ද ප්‍රශංසාවට ලක් විය.<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/article2233163.ece |title=Deiva Thirumagal: a sensitive poem on celluloid |publisher=The Hindu |date=16 July 2011 |accessdate=24 November 2012 |location=Chennai, India |first=Malathi |last=Rangarajan}}</ref> වන්ඉන්ඩියා සඳහන් කොට තිබුණේ, "චිත්‍රපටයේ අනුෂ්කා ෂෙට්ටිගේ චරිතය ව්‍යාජ අලංකරණයෙන් තොරව රංගන ප්‍රතිභාව විදහා දැක්වීමට ලත් හොඳ අවස්ථාවකි".<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/reviews/2011/deiva-thirumagal-review-150711-aid0017.html |access-date=2017-11-01 |archive-date=2013-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131207084220/http://entertainment.oneindia.in/tamil/reviews/2011/deiva-thirumagal-review-150711-aid0017.html }}</ref> මේ සඳහා ඇයට දෙමළ ප්‍රවර්ගය උදෙසා වන පළමු ෆිල්ම්ෆෙයාර් නිර්දේශය හිමි විය. ඇයව [[ප්‍රියතම වීරවරිය සඳහා විජේ සම්මානය]] සඳහා ද නිර්දේශ විය. [[File:Anushka Shetty2.jpg|thumb|left|අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]] 2012දී, අනුෂ්කා ඒ. එල්. විජයි සහ Aවික්‍රම් සමග යළි දායකත්වය සැපයූයේ ''[[තාණ්ඩවම්]]'' නැමැති ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයටයි. මාලතී රංගරාජන් පවසා තිබුණේ "වික්‍රම් සහ අනුෂ්කා අතර ඇති ප්‍රේම වෘත්තාන්තය තාණ්ඩවම්හි සුවිශේෂී අංගයක් බවයි."<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/arts/cinema/thaandavam-fiery-dance-of-the-righteous/article3948755.ece |title=Thaandavam: Fiery dance of the righteous |publisher=The Hindu |date=29 September 2012 |accessdate=24 November 2012 |location=Chennai, India |first=Malathi |last=Rangarajan}}</ref> පසුව ඇය [[අක්කිනේනි නාගාර්ජුනා]] සමග ෆැන්ටසි චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ධාමරුකම්]]''හි රැඟුවා ය. වසර දෙකකට පසු නිකුත් වූ ඇගේ පළමු තෙලිඟු චිත්‍රපටය මෙයයි. ''[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා]]''හි කාර්තික් පසුපුලේති පැවසූයේ අනුෂ්කාහට "ඇගේ රංගන ප්‍රතිභාව හේතුවෙන් මෙහි සිදු කිරීමට ඇත්තේ සුළ්‍ර කර්තව්‍යයක් බවත්, ඇය ඇගේ චරිතය මැනවින් නිරූපණය කරන බවත් ය".<ref>{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/regional/movie-review/17337951.cms |title=Dhamarukam Movie review |publisher=Times of India |date=23 November 2012 |accessdate=24 November 2012}}</ref> ''[[රෙඩිෆ්|Rediff]]''හි රාධිකා රාජමණි පැවසූයේ "අනුෂ්කා සෞම්‍ය අයුරින් පෙනේ. නාග් සහ අනුෂ්කා හට තිරයේ මනා රසායනයක් ඇත".<ref>http://www.rediff.com/movies/review/south-review-damarukam/20121123.htm</ref> Oneindia පැවසූයේ, "අනුෂ්කා ෂෙට්ටි හට රංගනයට ඇත්තේ අඩු අවකාශයකි. නමුත් ඇය ගීත දර්ශනවල ඔබව මවිතයට පත් කරවයි. "<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://entertainment.oneindia.in/telugu/reviews/2012/damarukam-movie-review-101388.html |access-date=2017-11-01 |archive-date=2014-04-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140407075939/http://entertainment.oneindia.in/telugu/reviews/2012/damarukam-movie-review-101388.html }}</ref> 2013 වර්ෂයේ ඇගේ පළමු නිකුතුව වූයේ ''[[ඇලෙක්ස් පාණ්ඩියන්]]'' නැමැති ක්‍රියාදාම-මසාලා චිත්‍රපටයයි. මෙය [[සුරාජ් (අධ්‍යක්ෂක)|සුරාජ්]]ගේ අධ්‍යක්ෂණයක් වන අතර, [[කාර්ති]] මෙහි සම චරිත නිරූපණයෙන් දායක වේ.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/karthi-anushka-starrer-starts-rolling-news-news-llojHkhdjdf.html |title=Karthi-Anushka starrer starts rolling! |publisher=Sify.com |date= |accessdate=17 December 2011}}</ref> මෙම චිත්‍රපටය විචාරක සහ ආර්ථික අතින් ද සාර්ථකත්වයට පත් වූයේ නැත.<ref>http://www.firstpost.com/bollywood/unlike-bollywood-kollywood-learns-to-make-money-without-stars-924623.html</ref> දෙවන දෙවන නිකුතුව වූයේ කොරාතලා සිවාගේ ''[[මිර්චි (චිත්‍රපටය)|මිර්චි]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය [[ප්‍රභාස්]] සමග රංගනයේ නියැළුණා ය. අයිඩ්ල්බ්‍රේන් පැවසූයේ, "නරක ගම්බද සුන්දරියක ලෙස අනුෂ්කා මැනවින් රංගනයේ යෙදෙන අතර, හඬකැවුම ද විශිෂ්ට අයුරින් සිදුකොට ඇත. මෑතකාලීන ඇගේ චිත්‍රපට අතුරින් හොඳම චරිතය වෙන්නේලා බැව් පෙනේ".<ref>{{cite web|url=https://www.idlebrain.com |title=Archived copy |accessdate=2013-06-06 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130609080543/http://idlebrain.com/ |archivedate=9 June 2013 |df=dmy }} movie archive mirchi.html</ref> Rediff රචනා කොට තිබුණේ, "අනුෂ්කා උද්යෝගීමත් අතර, චිත්‍රපටය කෙරෙහි උනන්දුව ඉහළ නැංවීමට සමත් වන්නී ය".<ref>{{cite web|url=https://www.rediff.com |title=Archived copy |accessdate=2015-01-15 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150115081902/http://www.rediff.com:80/ |archivedate=15 January 2015 |df=dmy }} movies report south-review-mirchi-has-an-overdose-of-violence.html</ref> [[සයිෆි|Sify]] රචනා කළේ, "අනුෂ්කා රූමත්ව දිස්වන අතර, ඇය ජවනිකා ප්‍රබෝධමත් කරයි. එසේම ඇය සහ ප්‍රභාස් අතර ඇති රසායනය අගය කොට ඇත".<ref>http://www.sify.com/movies/mirchi-review-review-telugu-15019932.html</ref> අනතුරුව ඇය ''[[සිංගම්]]'' (2010) චිත්‍රපටයේ දෙවැන්න වූ ''[[සිංගම් II]]''හි රංග‍නයේ යෙදුණා ය. ''සයිෆි'' පැවසූයේ, "අනුෂ්කා විඩාපත් වී ඇති සෙයකි. ඇයට මෙහි සිදු කිරීමට කිසිවක් නොමැත. ඇයට සිදු කරන්නට ඇත්තේ සූරියා සමග ගීත ද්විත්වයක පෙනී සිටීම පමණි"<ref>http://www.sify.com/movies/singam-2-review-tamil-15033352.html</ref> නමුත් ''ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා'' පැවසූයේ, "අනුෂ්කා කාව්‍යාගේ චරිතය නිරූපණය කළ ද, ඇයට පසුපස අසුනක් හිමිව ඇති සෙයකි."<ref>{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/singam-2/movie-review/20966503.cms | work=The Times Of India | title=Singam 2 - The Times of India}}</ref> අනුෂ්කාගේ ඊළඟ නිකුතුව වූ‍යේ [[සෙල්වරාඝවන්]] ෆැන්ටසි ත්‍රාසජනක චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ඉරණ්ඩාම් උලගම්]]'' ය. මෙහි [[ආර්යා (නළුවා)|ආර්යා]] සමග චරිත නිරූපණයේ යෙදුණු අතර,<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/anushka-says-she-is-part-of-a-selva-film-news-tamil-limqLdjchbc.html |title=Anushka says she is part of a Selva film |publisher=Sify.com |date= |accessdate=17 December 2011}}</ref> සිය රංගන දිවියේ තෙවන වරටත් ද්විත්ව චරිත නිරූපණයක් සිදුකළා ය. මෙහි අනුෂ්කා විසින් නිරූපණය කළේ රම්‍යා නැමැති වෛද්‍යවරියකගේ චරිතයක් සහ සමාන්තර ලොවක ජීවත් වන අධ්‍යාත්මික බලයක් ඇති වර්ණා නැමැති රණකාමී ස්ත්‍රියකගේ චරිතයකි. රෙඩිෆ් රචනා කොට ඇත්තේ, "අනුෂ්කා ආර්යා සමග සමාන ලෙස තිර අවකාශය හුවමාරු කරගන්නවා පමණක් නොව ඇය සුවිශේෂී චරිතයක් ද නිරූපණය කරන්නී ය. කථාව ඇය වටා ගෙතී යන අතර, ඇය ප්‍රශංසාත්මක අයුරින් එය නිරූපණය කරයි".<ref>http://www.rediff.com/movies/report/review-irandam-ulagam-is-a-mystical-love-story/20131122.htm</ref> Behindwoods ලියන්නේ, "ලැජ්ජාශීලි රම්‍යා වෛද්‍යවරිය සහ නිර්භීත වර්ණා රණකාමිණිය. තුළ අනුෂ්කා සරල අයුරින් හැඟීම් සහ උපක්‍රම හැකි උපරිම වශයෙන් යොදවන්නී ය. ඇගේ රංගනය කථාවේ ඉතිරි කොටස හැඩගැන්වීමට උපකාරයක් වී ඇති සෙයක් පෙනේ".<ref>http://www.behindwoods.com/tamil-movies/irandam-ulagam/irandam-ulagam-review.html</ref> ඇගේ මෑතකාලීනම නිකුතුවක් වූ ''[[ලිංගා]]'' නැමැති දෙමළ චිත්‍රපටය තුළ ඇය සහ [[රජිනිකාන්ත්]] රංගනයේ යෙදුණහ. මෙය 2014 දෙසැම්බර් මස මුදාහැරිණි.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news-interviews/Rajinis-Lingaa-launched/articleshow/34523007.cms</ref> ඇය සහ [[රජිනිකාත්ත්]]ගේ [[ලිංගා]] චිත්‍රපටය මිශ්‍ර ප්‍රතිචාර හිමි කරගත්තේ ය.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/Lingaa/movie-review/45493724.cms "Lingaa"]. ''The Times of India''. 12 December 2014. Retrieved 13 December 2014. {{Rating|2.5|5}}</ref><ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movies/lingaa/lingaa-review.html "Lingaa review"]. Behindwoods. 12 December 2014. Retrieved 12 December 2014. {{Rating|2.5|5}}</ref><ref>http://www.rediff.com/movies/report/review-lingaa-is-buffoonery-at-its-most-old-school/20141212.htm</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/lingaa-review-tamil-15058734.html |access-date=2017-11-01 |archive-date=2014-12-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141213035319/http://www.sify.com/movies/lingaa-review-tamil-15058734.html}}</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/lingaa-review-rajinikanth-s-new-film-is-political-to-the-core/article1-1295871.aspx |access-date=2017-11-01 |archive-date=2014-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141212130925/http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/lingaa-review-rajinikanth-s-new-film-is-political-to-the-core/article1-1295871.aspx }}</ref><ref>[http://www.filmibeat.com/tamil/news/2014/lingaa-movie-review-rajinikanth-shines-throughout-the-movie-167379.html Filmibeat.Com, Retrieved 26 December 2014]</ref><ref>{{Citation |title=CNN-IBN ibnlive.in.com, Retrieved 15 January 2015 |url=http://ibnlive.in.com/news/lingaa-review-because-two-rajinikanths-are-always-better-than-one/517835-8-68.html |access-date=2017-11-01 |archive-date=2014-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141224192514/http://ibnlive.in.com/news/lingaa-review-because-two-rajinikanths-are-always-better-than-one/517835-8-68.html }}</ref> 2015දී, ඇය සහ [[අජිත් කුමාර්]] විසින් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළ [[යෙන්නෛ අරින්දාල්]] චිත්‍රපටය යහපත් ප්‍රතිචාර හිමි කරගත්තේ ය.<ref>[http://www.bangaloremirror.com/entertainment/south-masala/I-am-dying-to-work-with-Ajith-again/articleshow/46277259.cms "‘I am dying to work with Ajith again’"]. ''Bangaloremirror''.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/yennai-arindhaal-box-office-collection-ajith-starrer-crosses-500k-mark-us-623581|title=Yennai Arindhaal got Positive reviews from critics and audience alike|author=Nicy V.P|work=[[ද ඉන්ටර්නැෂනල් බිස්නස් ටයිම්ස්|The International Business Times]]|date=16 February 2015}}</ref> 015 වර්ෂයේ ඇගේ දෙවන නිකුතුව වූයේ [[බාහුබලි: ද බිගිනිං|බාහුබලි]] චිත්‍රපටයේ ප්‍රථම කොටසයි. [[එස්. එස්. රාජමෞලි]]ගේ නිර්මාණයක් වූ මෙය ඉන්දියානු චිත්‍රපට කර්මාන්‍තයේ වැඩිම ආදායමක් හිමි කරගත් චිත්‍රපට අතුරින් එකක් බවට පත් විය. ද හින්දු පුවත්පත පවසා තිබුණේ, අනුෂ්කා ෂෙට්ටි එවැනි චරිතයක් නිරූපණය කිරීමට ධෛර්යවත් බවත්, ඇය ඇගේ බලවත් ඇස්වලින් හැඟීම් මැනවින් නිරූපණය කරන බවත් ය. 2015 වර්ෂයේ ඇගේ තෙවන නිකුතුව වූයේ ගුණසේඛර්ගේ ද්වීභාෂා චිත්‍රපටයක් වූ ''[[රුද්‍රමාදේවි (චිත්‍රපටය)|රුද්‍රමාදේවී]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය විසින් කාකාතීය රාජවංශයේ රැජිනක වූ [[රුද්‍රමා දේවි|රුද්‍රමා දේවී]]ගේ චරිතය නිරූපණය කරනු ලබයි. මෙහි සෙසු චරිත [[රානා දග්ගුබාති]] සහ [[අල්ලු අර්ජුන්]] විසින් නිරූපණය කරන ලදී.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-06/news-interviews/34280826_1_anushka-period-film-gunashekar |title=Anushka to do a Tamil-Telugu period film? |publisher=Times of India |date=6 October 2012 |accessdate=24 November 2012 |archive-date=9 July 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130709103852/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-06/news-interviews/34280826_1_anushka-period-film-gunashekar |url-status=dead }}</ref> AP හෙරල්ඩ් රචනා කොට තිබුණේ, "අනුෂ්කා ෂෙට්ටි අතිශයින්ම විශ්වසනීත අතර, ගෞරවනීය රාජකීය කාන්තාවකගේ චරිතයකට ඇය මැනවින් ගැළපේ. මෙහි ද්විත්ව චරිතයක් තිබේ. ඥාති 'රුද්‍රදේව' සහ බලවත් 'රුද්‍රමාදේවී' චරිත විශිෂ්ට ය. ඇය අලංකෘත අයුරින් මෙම චරිත ද්විත්වය නිරූපණය කරන අතර, එම චරිත ද්විත්වයටම විශ්වසනීයත්වය ලබා දෙයි."<ref>http://www.apherald.com/Movies/Reviews/58220/Rudhramadevi-(Rudramadevi)-Telugu-Movie-Review-Rating/</ref> 2015 වර්ෂයේ ඇගේ අවසන් නිකුතුව වූයේ ''සයිස් සීරෝ'' චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය ප්‍රමාණයෙන් විශාල කාන්තාවකගේ චරිතය රඟපෑවා ය. === 2017: අත්හදා බැලීම් චරිත සහ ඉදිරි ව්‍යාපෘති=== 2017 වර්ෂයේ නිකුත් වූ ඇගේ පළමු චිත්‍රපටය වූයේ ''[[Si3 (චිත්‍රපටය)|Si3]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය සිය රංගන දිවියේ තෙවන වතාවටත් සූර්යා සමග යුග රංගනයේ නියැළුණා ය.<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/si3/movie-review/57059210.cms</ref> ෆිල්මිබීට් පැවසූයේ, [[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]] පෙර ප්‍රභේද දෙකෙහි ඇය නිරූපණය කළ චරිත යළි නිරූපණයේ නියැළෙන බව ය. ඇගේ ඊළඟ නිකුතුව වූයේ ''[[ඕම් නමෝ වෙන්කටේසයා]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය ක්‍රිෂ්ණම්මා නැමැති ප්‍රබන්ධ චරිතයක් නිරූපණය කළා ය. ==නිර්මාණ දායකත්වය == ;නිළියක ලෙස {{Hatnote|{{Color box|Pink|border=darkgray}} රෝස පැහැයෙන් නිකුත් නොවූ චිත්‍රපට දැක්වේ}} {| class="wikitable sortable plainrowheaders" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! වර්ෂය ! චිත්‍රපටය ! චරිතය ! භාෂාව !class=unsortable| සහන් |- |rowspan="2"| 2005 || ''[[සුපර් (2005 චිත්‍රපටය)|සුපර්]]'' || සාෂා || [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] || |- | ''[[මහා නන්දි]]''|| නන්දිනී || තෙලිඟු || |- |rowspan="4"| 2006 || ''[[වික්‍රමර්කුඩු]]'' || නීරාජා ගෝස්වාමි || තෙලිඟු || |- | ''[[අස්ත්‍රම් (චිත්‍රපටය)|අස්ත්‍රම්]]''|| අනූෂා || තෙලිඟු || |- | ''[[රෙන්ඩු]]'' || ජෝති || [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] || |- | ''[[ස්ටාලින් (2006 චිත්‍රපටය)|ස්ටාලින්]]'' || ඇය ලෙසම || තෙලිඟු || "I Wanna Spider Man" ගීතයේ විශේෂ නිරූපණය |- |rowspan="2"| 2007 ||''[[ලක්ෂ්‍යම් (2007 චිත්‍රපටය)|ලක්ෂ්‍යම්]]'' || ඉන්දු || තෙලිඟු || |- | ''[[ඩොන් (2007 චිත්‍රපටය)|ඩොන්]]'' || ප්‍රියා || තෙලිඟු || |- |rowspan="6"| 2008 || ''[[ඔක්ක මගාදු]]'' || භාවනී || තෙලිඟු || |- | ''[[ස්වාගතම්]]'' || ශෛලු || තෙලිඟු || |- | ''[[බලදූර්]]'' || භානුමතී || තෙලිඟු || |- | ''[[සෞර්යම්]]'' || ස්වේතා || තෙලිඟු || |- | ''[[චින්තකායල රවි]]'' || සුනීතා || තෙලිඟු || |- |''[[කිං (2008 චිත්‍රපටය)|කිං]]'' || ඇය ලෙසම || තෙලිඟු || "නුව්වු රෙඩි නේනු රෙඩි" ගීතයේ විශේෂ නිරූපණය |- |rowspan="3"| 2009 || ''[[අරුන්දතී (2009 චිත්‍රපටය)|අරුන්දතී]]'' || අරුන්දතී / ජේජම්මා || තෙලිඟු || [[ද්විත්ව චරිත]] |- | ''[[බිල්ලා (2009 චිත්‍රපටය)|බිල්ලා]]'' || මායා || තෙලිඟු || |- | ''[[වේ‍ට්ටෛකාරන් (2009 චිත්‍රපටය)|වේට්ටෛකාරන්]]'' || සුශීලා || දෙමළ || |- |rowspan="8"| 2010 || ''[[කේඩි (2010 චිත්‍රපටය)|කේඩි]]'' || ඇය ලෙසම || තෙලිඟු || "කේඩිගාඩු" ගීතයේ විශේෂ නිරූපණය |- | ''[[සිංගම්]]'' || කාව්‍යා මහාලිංගම් || දෙමළ || |- | ''[[වේඩම් (චිත්‍රපටය)|වේඩම්]]'' || ස‍රෝජා || තෙලිඟු || |- | ''[[පංචාක්ෂරි]]'' || පංචක්ෂරී / හනී || තෙලිඟු || |- | ''[[ඛලේජා]]'' || සුබ්බලක්ෂ්මි || තෙලිඟු || |- | ''[[තකිට තකිට]]'' || ඇය ලෙසම || තෙලිඟු || [[පසුබිම් නිරූපණය]] |- | ''[[නාගවල්ලි (චිත්‍රපටය)|නාගවල්ලි]]'' || චන්ද්‍රමුඛී || තෙලිඟු || |- | ''[[රාගදා]]'' || ශිරිෂා || තෙලිඟු || |- |rowspan="2"| 2011 || ''[[වානම්]]''|| ස‍රෝජා || දෙමළ || |- | ''[[දෙයිව තිරුමගල්]]'' || අනුරාධා රගුනාතන් || දෙමළ || |- |rowspan="3"| 2012 || ''[[සගුනි]]'' || අනුෂ්කා || දෙමළ || පසුබිම් නිරූපණය |- | ''[[තාණ්ඩවම්]]'' || මීනාක්ෂි || දෙමළ || |- | ''[[ධාමරුකම්]]'' || මහේෂ්වරී || තෙලිඟු || |- |rowspan="4"| 2013 || ''[[ඇලෙක්ස් පාණ්ඩියන්]]'' || දිව්‍යා || දෙමළ || |- | ''[[මිර්චි (චිත්‍රපටය)|මිර්චි]]'' || වෙන්නේලා || තෙලිඟු || |- | ''[[සිංගම් II]]'' || කාව්‍යා මහාලිංගම් || දෙමළ || |- | ''[[ඉරණ්ඩාම් උලගම්]]'' || රම්‍යා/වර්ණා || දෙමළ || |- | 2014 || ''[[ලිංගා]]'' || ලක්ෂ්මී || දෙමළ || |- |rowspan="6"| 2015 || ''[[යෙන්නෛ අරින්දාල්]]'' || තේන්මොළි || දෙමළ || |- | rowspan="2"| ''[[බාහුබලි: ද බිගිනිං]]''|| rowspan="2 "| දේවසේනා || තෙලිඟු || |- | දෙමළ || |- | ''[[රුද්‍රමාදේවි (චිත්‍රපටය)|රුද්‍රමාදේවී]]'' || [[රුද්‍රමා දේවි]] || තෙලිඟු || |- | ''[[සයිස් සීරෝ (චිත්‍රපටය)|සයිස් සීරෝ]]'' || rowspan="2"| ස්වීටි || තෙලිඟු || |- | ''[[සයිස් සීරෝ (චිත්‍රපටය)|ඉන්ජි ඉඩුප්පළගි]]'' || දෙමළ || |- | rowspan="3" |2016 | ''[[සොග්ගදේ චින්නි නයනා]] || ක්‍රිෂ්ණ කුමාරි || තෙලිඟු || පසුබිම් නිරූපණය |- |- | ''[[ඌපිරි]]'' || rowspan="2"| නන්දිනී || තෙලිඟු || rowspan="2 " | පසුබිම් නිරූපණය |- | ''[[ඌපිරි|තෝළා]]'' | දෙමළ |- | rowspan="5" |2017 | ''[[Si3 (චිත්‍රපටය)|Si3]]'' ||කාව්‍යා දුරෛ සිංගම් || දෙමළ || |- | ''[[ඕම් නමෝ වෙන්කටේසයා]]'' || ක්‍රිෂ්ණම්මා || තෙලිඟු || |- | rowspan="2" style="background:Pink;"|''[[බාහුබලි: ද කන්ක්ලූෂන්]]'' || rowspan="2 " | දේවසේනා || තෙලිඟු || rowspan="2 " | පශ්චාත්-නිෂ්පාදන,<br>2017 අප්‍රේල් 28 දින මුදාහැරීමට නියමිත ය. |- | දෙමළ |- | style="background:Pink;"| ''[[භග්මති (2016 චිත්‍රපටය)|භග්මතී]]'' || TBA || තෙලිඟු || රූගත කෙරෙමින් පවතියි.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Anushka-Shetty/articleshow/52190139.cms"Bhagmati is a modern-day thriller; not a period drama based on the Hyderabad queen: Anushka"]</ref><ref>[http://www.deccanchronicle.com/entertainment/tollywood/030616/anushka-shetty-sheds-18-kilos-for-her-upcoming-film.html"Anushka Shetty sheds 18 kilos for her upcoming film"]</ref> |- |} ==සම්මාන== {{Main|අනුෂ්කා ෂෙට්ටි ලද සම්මාන සහ නිර්දේශ ලැයිස්තුව}} == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist|30em}} == බාහිර සබැඳි == {{Commons category|Anushka Shetty|අනුෂ්කා ෂෙට්ටි}} * {{IMDb name|2011932}} {{FilmfareTeluguBestActress}} {{NandiSpecialJuryAward}} {{CineMAABestActress}} [[Category:1981 උපත්]] [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට නිළියෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු නිළියෝ]] [[Category:තෙලිඟු සිනමාවේ නිළියෝ]] [[Category:දෙමළ සිනමාවේ නිළියෝ]] [[Category:තුලු ජනයා]] [[Category:ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ ජයග්‍රාහකයෝ]] [[Category:කක්දි සම්මාන ජයග්‍රාහකයෝ]] [[Category:කලෛමාමණි සම්මානලාභියෝ]] [[Category:මැංගලෝරයේ නිළියෝ]] 1rrv5q05xbn48g6lya92p0xgxmne3is අවිකා ගෝර් 0 75733 800072 722585 2026-09-25T00:12:42Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800072 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = අවිකා ගෝර් | image = Avika Gor at the protest against Delhi rape case.jpg | caption = ගොර් 2013දී | birth_name = අවිකා සමීර් ගෝර් | birth_date = {{Birth date and age|1997|6|30|20 වියැති}} | birth_place = [[මුම්බායි]], ඉන්දියාව | nationality = ඉන්දියානු | occupation = නිළියක | years_active = 2008-2016 | known = [[බාලිකා වධු]] <br> [[සසුරාල් සිමර් කා]] | ethnicity = [[ගුජරාති ජනයා|ගුජරාති]]<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Playing-an-18-year-old-bahu-is-challenging-Avika/articleshow/16640685.cms Playing an 18-year-old bahu is challenging: Avika – The Times of India]. Timesofindia.indiatimes.com (3 October 2012). Retrieved on 2015-11-27.</ref> }} '''අවිකා සමීර් ගෝර්''' (උපත 30 ජූනි 1997)<ref>{{cite news|last1=Rajpal|first1=Roktim|title=Avika Gor turns 18: Career-defining performances that turned this child artist into a star|url=http://www.ibnlive.com/news/tv/happy-birthday-avika-gor-career-defining-performances-that-turned-this-child-artist-into-a-star-1013586.html|accessdate=9 August 2015|work=CNN – Indian Broadcasting Network|publisher=ibnlive.com|date=30 June 2015|archive-date=12 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151212130944/http://www.ibnlive.com/news/tv/happy-birthday-avika-gor-career-defining-performances-that-turned-this-child-artist-into-a-star-1013586.html|url-status=dead}}</ref> යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ ඉන්දියානු චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී නිළියකි. ඇගේ විශිෂ්ටතම කෘතිය ලෙස සැලකෙන්නේ ''[[බාලිකා වධු]]'' රූපවාහිනී කතාමාලාවයි. මෙහි ඇය විසින් ලාබාල ආනන්දි ජග්දීෂ් සිංගේ චරිතය නිරූපණය කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-27/tv/28297430_1_anandi-avika-gor-channel|title=Goodbye, Anandi!|work=The Times Of India|date=27 June 2010|access-date=2017-11-04|archive-date=2014-02-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202172423/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-27/tv/28297430_1_anandi-avika-gor-channel|url-status=dead}}</ref> එසේම ඇය ''[[සසුරාල් සිමර් කා]]'' කතාමාලාවේ ද චරිත නිරූපණයෙන් දායක වී තිබේ. එම කතාමාලාව තුළ ඇය රෝලි සිද්ධාන්ත් භාරද්වාජ් යන චරිතය නිරූපණය කළා ය.<ref>[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tv/news/Roli-gets-a-makeover-yet-again-in-Sasural-Simar-Ka/articleshow/24610838.cms Roli gets a makeover yet again in Sasural Simar Ka – The Times of India]. Timesofindia.indiatimes.com (23 October 2013). Retrieved on 2015-11-27.</ref> ගෝර් [[තෙලිඟු සිනමාව|ටොලිවුඩ්]] සම්ප්‍රාප්තිය සනිටුහන් කරමින් 2013 වර්ෂයේ දී ''[[උයියාලා ජම්පාලා]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනයෙහි යෙදුණා ය.<ref>[https://web.archive.org/web/20131213133315/http://movies.ndtv.com/regional/avika-gor-s-serial-a-hit-in-the-telugu-market-456886 Avika Gor's serial a hit in the telugu market]. Movies.ndtv.com (10 December 2013). Retrieved on 27 November 2015.</ref> ඇය [[කන්නඩ සිනමාව]] වෙත ඇගේ ප්‍රවිෂ්ඨය සටහන් කරමින් අධ්‍යක්ෂකයකු මෙන්ම නළුවකු ද වන [[කිෂාන් ශ්‍රීකාන්ත්]]ගේ ''Care of Footpath 2'' චිත්‍රපටයට 2015 වර්ෂයේ දායක වූවා ය.<ref name="Care of Footpath 2">{{cite news|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-07/news-interviews/45953978_1_avika-gor-sandalwood-slums|title=Avika Gor comes to Sandalwood|work=The Times Of India|date=7 January 2014|access-date=2017-11-04|archive-date=2014-01-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140110160855/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2014-01-07/news-interviews/45953978_1_avika-gor-sandalwood-slums|url-status=dead}}</ref> ගෝර් විසින් ළමා විලාසිතා සන්නාමයක් වන [[ජිනි ඇන්ඩ් ජොනී]] සඳහා නිරූපිකාවක වශයෙන් කටයුතු කොට ඇත.<ref>{{cite web|url=http://www.rediff.com/movies/2009/jan/06pic3-meet-avika-gor.htm|title=Avika : 'I want to be Miss Universe'}}</ref> ඇගේ මව් භාෂාව වන්නේ [[ගුජරාති භාෂාව]]යි.<ref>[http://www.outlookindia.com/article.aspx?239312 Avika Gor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140314001448/http://www.outlookindia.com/article.aspx?239312 |date=2014-03-14 }}. Outlookindia.com (22 December 2008). Retrieved on 27 November 2015.</ref> ගෝර් [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]] භාෂා චිත්‍රපට සඳහා ද රංගනයෙන් දායක වී ඇති අතර, 2009දී ඇය රංගනයෙහි යෙදුණු ''[[මෝනිං වෝක්|Morning Walk]]'' චිත්‍රපටය සිනමා ක්ෂේත්‍රයේ ඇ‍ගේ ආගමනය ලෙස සැලකේ. මෙහි ඇය විසින් ගාර්ගි යන චරිතය නිරූපණය කරන ලදී. 2010දී ඇය ''[[පාඨශාලා]]'' නැමැති තවත් හින්දි චිත්‍රපටයකට දායක වූවා ය. 2012දී ඇය චරිත නිරූපණයෙහි යෙදුණු ''[[තේස්]]'' චිත්‍රපටය ද හින්දි චිත්‍රපටයකි. එහි ඇය පියා රයිනා ශෂිකිරා යන චරිතය නිරූපණය කළා ය. 2013 වර්ෂයේ ''[[උයියාලා ජම්පාලා]]'' චිත්‍රපටයේ උමා දේවි චරිතය නිරූපණය තුළින් ඇය [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] සිනමාවට පිවිසියා ය. 2014 දී ඇය ''ලක්ෂ්මි රාවේ මා ඉන්තිකි'' නැමැති තෙලිඟු චිත්‍රපටයේත්, 2015දී ''[[සිනෙමා චූපිස්තා මාවා]]'' නම් තෙලිඟු චිත්‍රපටයේත් රංගනයෙහි යෙදුණා ය. 2015දීම ඇය ''තානු නේනු'' නැමැති තෙලිඟු චිත්‍රපටයේ කීර්ති නැමැති චරිතය නිරූපණය කළා ය. ගෝර් ඇගේ [[කන්නඩ භාෂාව|කන්නඩ]] සිනමා අගමනය සනිටුහන් කරමින් ''[[කෙයා ඔෆ් ෆුට්පාත් 2|Care of Footpath 2]]'' චිත්‍රපටයේ ගීතාගේ චරිතය නිරූපණය කළා ය. 2016දී ඇය ''[[එක්කඩිකි පෝතවු චින්නවාඩා]] නම් තෙලිඟු චිත්‍රපටයට සිය දායකත්වය සැපයූවා ය. මෙහි ඇය නිරූපණය කළේ ආමලා/අයේෂා නැමැති චරිතයකි. අවිකා ගෝර් ඇගේ රංගන ප්‍රතිභාව වෙනුවෙන් සම්මාන කිහිපයක්ම දිනා ඇත. ''[[බාලිකා වධු]]'' රූපවාහිනී කතාමාලාවේ ළමා ආනන්දිගේ චරිතය නිරූපණය වෙනුවෙන් ඇය 2008 [[ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන]] උළෙලේ දී හොඳම ළමා ශිල්පිණියට හිමි සම්මානය දිනාගත් අතර, හොඳම නිළියට හිමි ජූරියේ විශේෂ සම්මානය ද ඇයට හිමි විය. 2009 සහ 2010 වර්ෂවල ද [[ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන]] උළෙලේ දී හොඳම ළමා නිළිය සඳහා වන සම්මානය ඇයට හිමි වූයේ ''[[බාලිකා වධු]]''හි ඇය දැක්වූ රංගන කුසලතාව වෙනුවෙනි. ==රූපවාහිනිය== {|class="wikitable sortable" |- !වර්ෂය !වැඩසටහන !චරිතය |- |2008–2010 |''[[බාලිකා වධු]]'' | ආනන්දි ජග්දීෂ් සිං |- |2011– 2016 / 2013 / 2015 |''[[සසුරාල් සිමර් කා]]'' | රෝලි සිද්ධාන්ත් භාරද්වාජ් / ජුම්කි / ශ්‍රැති වර්මා |} ==චිත්‍රපට දායකත්වය== {| class="wikitable sortable" |- !වර්ෂය !චිත්‍රපටය !චරිතය !භාෂාව ! class="unsortable"|ආශ්‍රේය |- | 2009 | ''[[මෝනිං වෝක්|Morning Walk]]'' | ගාර්ගි | [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]] | චිත්‍රපට ක්ෂේත්‍රයට පිවිසීම |- | 2010 | ''[[පාඨශාලා]]'' | අවිකා | හින්දි | |- | 2012 | ''[[තේස්]]'' | පියා රයිනා ශෂිකිරා | හින්දි | |- | 2013 | ''[[උයියාලා ජම්පාලා]]'' | උමා දේවි | [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] | තෙලිඟු ක්ෂේත්‍රයට පිවිසීම |- | 2014 | ''ලක්ෂ්මි රාවේ මා ඉන්තිකි'' | ලක්ෂ්මි | තෙලිඟු | |- | 2015 | ''[[සිනෙමා චූපිස්තා මාවා]]'' | පරිනීතා | තෙලිඟු | |- | 2015 | ''තානු නේනු'' | කීර්ති | තෙලිඟු | |- | 2015 | ''[[කෙයා ඔෆ් ෆුට්පාත් 2|Care of Footpath 2]]'' | ගීතා | [[කන්නඩ භාෂාව|කන්නඩ]] | කන්නඩ සිනමාව පිවිසීම<ref name="Care of Footpath 2"/> |- |2016 | ''[[එක්කාඩිකි පෝතවු චින්නවාඩා]] | ආමලා/'''''අයේෂා''''' | තෙලිඟු | |- |2015 |මාන්ජා |කීර්ති |තෙලිඟු | |} == සම්මාන සහ නිර්දේශ == {| class="wikitable" |- ! වර්ෂය !! සම්මාන උළෙල !! ප්‍රවර්ගය !! වැඩසටහන !! ප්‍රතිඵලය |- | rowspan=2 | 2008 | rowspan=2 | 8වන [[ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන]] | හොඳම ළමා කලාකරුවා | rowspan=5 | ''[[බාලිකා වධු]]'' | rowspan=2 {{won}}<ref name="ITA 2008">{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008 |title=The Idea ITA Awards, 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100820113249/http://www.indiantelevisionacademy.com:80/site/awards_hhita_details_new.php?year=2008 |archivedate=20 August 2010 |df=dmy }}</ref><ref name="ITA 2008 Nominees">[http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=28 IndianTelevisionAcademy.com] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120217190145/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=28 |date=17 February 2012 }}. IndianTelevisionAcademy.com (24 October 2008). Retrieved on 2015-11-27.</ref> |- | හොඳම නිළිය - නාට්‍ය (ජූරියේ) |- | rowspan=2 | 2009 | 12වන රජීව් ගාන්ධි ජාතික සම්මාන | ළමා අරුමය | {{won}}<ref>{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/rajiv-gandhi-awards-presented/article209749.ece|title=Rajiv Gandhi awards presented | location=Chennai, India | work=The Hindu|date=20 August 2009}}</ref><ref>[http://www.sify.com/movies/shahid-katrina-win-rajiv-gandhi-national-award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html Shahid, Katrina win Rajiv Gandhi National Award] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021155358/http://sify.com/movies/Shahid-Katrina-win-Rajiv-Gandhi-National-Award-imagegallery-bollywood-jiumHmhecib.html |date=2010-10-21 }}. Sify.com. Retrieved on 27 November 2015.</ref> |- | 9වන [[ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන]] | rowspan=2 | හොඳම ළමා කලාකරුවා | {{won}}<ref>{{cite web|url=http://www.indiantelevisionacademy.com/site/awards_hhita_details_new.php?year=2009 |title=The Idea ITA Awards, 2009 |url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150909212242/http://www.indiantelevisionacademy.com:80/site/awards_hhita_details_new.php?year=2009 |archivedate=9 September 2015 |df=dmy }}</ref> |- | 2010 | 10වන [[ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන]] |{{won}}<ref>[https://web.archive.org/web/20100820113113/http://www.indiantelevisionacademy.com:80/site/awards_hhita_details_new.php?year=2010 The ITA Awards » The Indian Television Academy Awards]. IndianTelevisionAcademy.com (2010). Retrieved on 27 November 2015.</ref><ref>[http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=48 The 10th Indian Television Academy Awards – Top −4] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140201183607/http://www.indiantelevisionacademy.com/site/event_details.php?id=48 |date=2014-02-01 }}. IndianTelevisionAcademy.com (6 October 2010). Retrieved on 2015-11-27.</ref> |- | 2014 | [[2වන දකුණු ඉන්දියානු අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන]] |rowspan=2 | හොඳම කෝඩුකාරිණිය - තෙලිඟු |rowspan=2 | ''[[උයියාලා ජම්පාලා]]'' | {{won}} |} ==මේවාත් බලන්න== * [[ඉන්දියානු රූපවාහිනී නිළියන් ලැයිස්තුව]] ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|30em}} ==බාහිර සබැඳි== * {{IMDb name|2203296}} {{commons category|අවිකා ගෝර්}} {{Indian Telly Award Best Child Actor}} {{DEFAULTSORT:ගෝර්, අවිකා}} [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[Category:1997 උපත්]] [[Category:උපන් ස්ථානය නොමැති ලිපි (ජීවත්වන්නෝ)]] [[Category:ඉන්දියානු රූපවාහිනී නිළියෝ]] [[Category:මුම්බායිහි නිළියෝ]] [[Category:ගුජරාති ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] 9uoksl38i7h9lp7u4cgcvjpge8n727g ඝූමර් (ගීතය) 0 75941 800110 591971 2026-09-25T03:56:24Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800110 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name = ඝූමර් | Cover = Ghoomar Single Cover.jpg | Caption = [[දීපිකා පඩුකෝන්]] නිරූපිත ගීතය සඳහා නිමැවුමක් | Artist = [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සහ [[ස්වරූප් ඛාන්]] | Album = [[පද්මාවතී (චිත්‍රපටය)|පද්මාවතී]] | Released = {{Start date|df=yes|2017|10|25}} | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[ෆිල්මි]], [[රාජස්ථානයේ සංගීතය|රාජස්ථානි ජන]] | Language = [[හින්දි]] සහ [[රාජස්ථානි භාෂාව|රාජස්ථානි]] | Length = {{Duration|m=4|s=41}} | Writer = [[ඒ. එම්. ටුරාස්]] සහ [[ස්වරූප් ඛාන්]] | Label = [[ටී-සීරීස්]] | Tracks = # "'''ඝූමර්'''" # "ඒක් දිල් ඒක් ජාන්" | Producer = {{flatlist| * [[ශෛල් හාඩා|ශෛල්-ප්‍රිතේෂ්]] }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|6cKErCWrb44|"ඝූමර්"}}|Type=song}} }} [[File:Official_Video_Cover_of_Ghoomar.jpg|260px|thumb|[[දීපිකා පඩුකෝන්]] නිරූපිත "ඝූමර්"හි නිල වීඩියෝ කවරය]] "'''ඝූමර්'''" යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]]ගේ 2017 චිත්‍රපටයක් වන [[පද්මාවතී (චිත්‍රපටය)|''පද්මාවතී'']] චිත්‍රපටයේ ප්‍රථම ගීතයයි. මෙම චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ [[දීපිකා පඩුකෝන්]], [[ෂාහිඩ් කපූර්]], [[රන්වීර් සිං]] සහ [[ආදිති රාඕ හයිදරි]] විසිනි. මෙම ගීතය රාජ්පුතානාවේ රාජකීය ජන ගීතයක් වන "[[ඝූමර්]]"හි ආභාසය ලද ප්‍රභේදයකි. මෙම ගීතයේ ''පද්මාවතී'' චිත්‍රපට ප්‍රභේදයේ ගීතය ගායනා කරන ලද්දේ [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සහ රාජස්ථානි ගායක [[ස්වරූප් ඛාන්]] විසින් [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]]ගේ සංගීත අධ්‍යක්ෂණය යටතේ ය. මෙහි පද රචනය සිදුකරන ලද්දේ [[ඒ. එම්. ටුරාස්]] සහ [[ස්වරූප් ඛාන්]] විසිනි. ==සංවර්ධනය== "ඝූමර්" පටිගත‍ කෙරුණේ 2016 ජූලි 12 දින[[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සමගින් වන අතර, එහි මිශ්‍රකරණය සහ මෙහෙයවීම සිදුකරන ලද්දේ [[මුම්බායි]]හි වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝවේ දී [[තානේ ගජ්ජර්]] විසිනි. ඝෝෂාල් සිය ට්විටර් ගිණුම ඔස්සේ මේ පිළිබඳ ඇයගේ විස්මය පලකළ අතර, ඇය සටහන් කොට තිබුණේ, "අද මම මගේ දිවියේ සන්ධිස්ථානයක් පටිගත කළා. මනස සතුටු කරවන හෘදයාංගම සතුටු ගමනක්. මෙවැනි අවස්ථා අත්විඳීමටයි මම ජීවත්වන්නේ! #සංගීතයේ බලය". <ref name="Shreya Ghoshal recorded first song of [[Padmavati (film)|Padmavati]].">{{cite web |title= Recording of Ghoomar|url=http://m.hindustantimes.com/bollywood/padmavati-shreya-ghoshal-records-first-song-for-deepika-padukone-starrer/story-0shT1PWIoc4kpO51qIOSbK.html |publisher= [[හින්දුස්තාන් ටයිම්ස්|Hindustan Times]] |date= 13 July 2016 |accessdate= 4 November 2017}}</ref> ගීතයේ නර්තන රචනය කෘති මහේෂ් මිද්‍යා විසින් සිදුකළ අතර, [[ඝූමර්]] නර්තන පුහුණුව ජ්‍යෝති ඩී. තොම්මාර් විසින් ලබාදෙන ලදී. දිනක පැය තුන බැගින් මාස බාගයක් ලද මේ පුහුණුව දීපිකාට කැමරාව ඉදිරියේ සිය නර්තනය පරිපූර්ණව සිදු කිරීමට ඉවහල් විය.<ref name="Ghoomar Training.">{{cite web |title= Making of Ghoomar|url=https://www.ndtv.com/entertainment/padmavatis-ghoomar-song-deepika-padukone-twirls-shahid-kapoor-is-speechless-so-are-we-1766972 |publisher= [[එන්ඩීටීවී|NDTV]] |accessdate= 31 October 2017}}</ref> ගීතයේ රූගත කිරීම් අතරතුර දීපිකා භ්‍රමණයන් 66කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිදුකළා ය. කැරකීම් සහ ඇඹරීම්වලින් යුත් මෙම අපහසු නර්තනය සිදු කිරීමේ දී දීපිකාට බරැති ආභරණවලින් සැරසූ විසිතුරු ඇඳුමක් ද ඇඳීමට සිදු විය. වාර්තා වන අතර, රිම්පල් නාරුලාලෙහෙන්ගාව 30 kg පමණ බරකින් යුතු වූ අතර, එහි ඇස්තමේන්තුගත වියදම රුපියල් ලක්ෂ 30කි.<ref name="Ghoomar Choreography.">{{cite web |title= Making of Ghoomar |url= https://m.hindustantimes.com/bollywood/the-making-of-padmavati-song-ghoomar-deepika-padukone-s-66-twirls-30kg-lehenga-and-more/story-NNDpE6gRTLEeS1zT106HhM_amp.html |publisher= [[හින්දුස්තාන් ටයිම්ස්|Hindustan Times]] |accessdate= 31 October 2017}}</ref> එසේම ඇය 3 kg බරිකින් යුත් ආභරණ ද පැළද සිටියා ය. මේවා සැලසුම් සහ නිර්මාණය කරන ලද්දේ තනිෂ්ක් විසින් විශේෂයෙන්ම ගීතය සඳහාම විය. එමගින් චිත්‍රපටය තුළ [[දීපිකා පඩුකෝන්|දීපිකා]]ට රාජ්පුති මනාලියකගේ පනුම හිමි විය. සම්පූර්ණ රන් ආභරණ කට්ටලයට ත්‍රිත්ව බෝල්රා, නාත්, චොකර්, බාසුවාන්ද්, වළලු, පායල් යනාදී ආභරණ ගණනාවක් ඇතුළත් විය.<ref name="Ghoomar Jewellery.">{{cite web|title="Ghoomar Jewellery by Tanishq|url=http://www.news18.com/amp/news/lifestyle/padmavati-ghoomar-song-all-you-need-to-know-about-deepika-padukones-3-kilo-gold-ensemble-1558207.html|publisher=[[නිව්ස්18|News18]]|date=26 October 2017|accessdate=31 October 2017}}</ref> තනිෂ්ක් අනුව, දින 600ක් පුරා ශිල්පීන් 200කට අදික සංඛ්‍යාවක් රත්රන් 400kg ක් යොදා ගනිමින් ''පද්මාවතී'' හි ආභරණ නිර්මාණය කොට තිබේ.<ref name="Padmavati Jewellery.">{{cite web|title="Padmavati Jewellery by Tanishq|url=http://zeenews.india.com/bollywood/padmavati-200-craftsmen-spent-600-days-moulding-400-kilos-of-gold-watch-2049816.html|publisher=[[සී නිව්ස්|Zee News]]|date=13 October 2017|accessdate=31 October 2017}}</ref> ==වීඩියෝව== මෙහි වීඩියෝව 2017 ඔක්තෝබර් 25 දින මුදාහැරුණු අතර, එහි [[දීපිකා පඩුකෝන්]] [[රානි පද්මිනී|රාණි පද්මාවතී]] ලෙස සැරසී [[රත්නසිංහ|රාවල් රතන් සේන්]] ලෙස සැරසුණු [[ෂාහිඩ් කපූර්]] සහ ඔහුගේ පළමු බිරිඳ වන නාග්මතී ඉදිරියේ "ඝූමර්" නර්තනය ඉදිරිපත් කරයි. ==මුදාහැරීම== මෙම ගීතය 2017 ඔක්තෝබර් 25 දින [[ටී-සීරීස්]] ඔස්සේ යූටියුබ් පිටුවෙන් මුදාහැරිණි. පැය 24ක් තුළ මෙම ගීතය මිලියන 10 වරක් නරඹා තිබූ අතර, පැය 24ක් තුළ [[ටී-සීරීස්]] ලද ඉහළම නැරඹුම් සංඛ්‍යාව මෙය වේ.<ref>{{cite web|title=10 Million views for Ghoomar|url=https://twitter.com/TSeries/status/923496125558022144|publisher=[[ටී-සීරීස්|T-Series]]|date=30 October 2017|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Highest Number of views for T-Series in 24 hrs|url=https://twitter.com/FilmPadmavati/status/923837994372497409 |work=[[පද්මාවතී (චිත්‍රපටය)|Padmavati]]|date=27 October 2017|accessdate=4 November 2017}}</ref> ලොවපුරා නැඹුරුතාවත් සමගින්, ඝූමර් [[ට්විටර්]] තුළ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] ඉහළම ස්ථානය ලබා ගත්තේ ය.<ref>{{cite web|title=Ghoomar at #1 in India on Twitter|url=http://www.timesnownews.com/zoom/bollywood-news/latest/article/twitter-reaction-ghoomar-padmavati-song-sanjay-leela-bhansali/62637|publisher=[[ටිය්ම්ස නව්|Times Now]]|date=25 October 2017|accessdate=4 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Ghoomar trending at #1 in India on Twitter|url=https://twitter.com/DeepikaPFC/status/923121223848034304 |publisher= [[ට්විටර්|Twitter]]|date=25 October 2017|accessdate=4 November 2017}}</ref> ගායිකා [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]], [[දීපිකා පඩුකෝන්]], [[රන්වීර් සිං]] සහ [[ෂාහිඩ් කපූර්]] මෙම ගීතයට ලබාදුන් යහපත් ප්‍රතිචාරය වෙනුවෙන් සිය සමාජ මාද්‍ය ඔස්සේ ප්‍රේක්ෂකයනට සිය කෘතඥතාව පලකළහ. 2017 නොවැම්බර් 4 වන විට, ගීතය නැරඹුම් මිලියන 35 පසුකොට තිබිණි. <ref>{{cite web|title=25 Million views for Ghoomar|url=https://twitter.com/TSeries/status/924996124192018432|publisher=[[ටී-සීරීස්|T-Series]]|date=30 October 2017|accessdate=1 November 2017}}</ref> මුදාහළ දිනයේම මෙම ගීතය මාර්ගස්ථව [[සාව්න්]]<ref name="GhoomarSaavn">{{cite web|title=Ghoomar at Saavn|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Padmavati-2017/MbxUUeLnHtA_|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=1 November 2017}}</ref> සහ [[ගානා]]<ref name="GhoomarGaana">{{cite web|title=Gaana Online Straming: Ghoomar|url=http://gaana.com/share/titemI22661372|publisher=[[ගානා|Gaana]]|accessdate=1 November 2017}}</ref> ඔස්සේ ද නිකුත් කෙරිණි ==දර්ශකවල ස්ථානය== "ඝූමර්" ගීතය 2017 ඔක්තෝබර් 31[[අයිටියුන්ස්]] ගීත දර්ශකයේ ඉහළම බොලිවුඩ් ගීත 20හි පළමු ස්ථානයේ පසු විය. 2017 නොවැම්බර් 4 දින [[බොලිවුඩ්]] සඳහා [[රේඩියෝ මිර්චි|රේඩියෝමිර්චි ටොප් 20]] සට‍හනේ 2වන ස්ථානයේ එය පසු විය. {|class="wikitable plainrowheaders" width=100% |- ! width=10%| වර්ෂය ! width=35%| දර්ශකය ! width=25%| උච්ච ස්ථානය ! width=25%| දර්ශකයේ පැවති කාලසීමාව ! width=5%| ආශ්‍රේ. |- |rowspan="2"| 2017 ! [[අයිටියුන්ස්|අයිටියුන්ස් කවුන්ට්ඩවුන් චාට්]] | style="text-align:center;"| 1 | ||<ref name="Top 20 -Bollywood on iTunes">{{cite web |url= https://itunes.apple.com/in/playlist/top-20-bollywood/idpl.b35669f1caff488db75c2939053f38b7 |title= "Ghoomar at #1 on iTunes" |work= iTunes.apple.com |date= 31 October 2017 |accessdate= 1 November 2017}}</ref> |- ! [[රේඩියෝ මිර්චි|රේඩියෝමිර්චි ‍ටොප් 20]] | style="text-align:center;"| 2 | |} ==මේවාත් බලන්න== * ''[[පද්මාවතී (චිත්‍රපටය)|පද්මාවතී]]'' == ආශ්‍රේයයන් == {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == * [https://web.archive.org/web/20171127120032/https://itunes.apple.com/us/album/ghoomar-from-padmavati-single/id1300596642 අයිටියුන්ස්] *[https://www.saavn.com/s/song/hindi/Padmavati/Ghoomar/IV0PdFkGdF4?referrer=svn_source=share&svn_medium=com.google.android.keep සාව්න්] *[http://gaana.com/share/titemI22661372 ගානා]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Shreya Ghoshal}} [[Category:2017 ගීත]] [[Category:චිත්‍රපට සඳහා ලියැවුණු ගීත]] [[Category:දීපිකා පඩුකෝන් නිරූපිත සංගීත වීඩියෝ]] 5h11yae66kt3do984plf2bw7aau09dz 800111 800110 2026-09-25T03:57:02Z KiranBOT 73220 URL වලින් AMP ලුහුබැඳීම ඉවත් කරන ලදී ([[:m:User:KiranBOT/AMP|විස්තර]]) ([[User talk:Usernamekiran|දෝෂයක් වාර්තා කරන්න]]) v3.1.1-current 800111 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | Name = ඝූමර් | Cover = Ghoomar Single Cover.jpg | Caption = [[දීපිකා පඩුකෝන්]] නිරූපිත ගීතය සඳහා නිමැවුමක් | Artist = [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සහ [[ස්වරූප් ඛාන්]] | Album = [[පද්මාවතී (චිත්‍රපටය)|පද්මාවතී]] | Released = {{Start date|df=yes|2017|10|25}} | Recorded = වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝ, [[මුම්බායි]] | Genre = [[ෆිල්මි]], [[රාජස්ථානයේ සංගීතය|රාජස්ථානි ජන]] | Language = [[හින්දි]] සහ [[රාජස්ථානි භාෂාව|රාජස්ථානි]] | Length = {{Duration|m=4|s=41}} | Writer = [[ඒ. එම්. ටුරාස්]] සහ [[ස්වරූප් ඛාන්]] | Label = [[ටී-සීරීස්]] | Tracks = # "'''ඝූමර්'''" # "ඒක් දිල් ඒක් ජාන්" | Producer = {{flatlist| * [[ශෛල් හාඩා|ශෛල්-ප්‍රිතේෂ්]] }} | Misc = {{External music video|{{YouTube|6cKErCWrb44|"ඝූමර්"}}|Type=song}} }} [[File:Official_Video_Cover_of_Ghoomar.jpg|260px|thumb|[[දීපිකා පඩුකෝන්]] නිරූපිත "ඝූමර්"හි නිල වීඩියෝ කවරය]] "'''ඝූමර්'''" යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]]ගේ 2017 චිත්‍රපටයක් වන [[පද්මාවතී (චිත්‍රපටය)|''පද්මාවතී'']] චිත්‍රපටයේ ප්‍රථම ගීතයයි. මෙම චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ [[දීපිකා පඩුකෝන්]], [[ෂාහිඩ් කපූර්]], [[රන්වීර් සිං]] සහ [[ආදිති රාඕ හයිදරි]] විසිනි. මෙම ගීතය රාජ්පුතානාවේ රාජකීය ජන ගීතයක් වන "[[ඝූමර්]]"හි ආභාසය ලද ප්‍රභේදයකි. මෙම ගීතයේ ''පද්මාවතී'' චිත්‍රපට ප්‍රභේදයේ ගීතය ගායනා කරන ලද්දේ [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සහ රාජස්ථානි ගායක [[ස්වරූප් ඛාන්]] විසින් [[සංජේ ලීලා භන්සාලි]]ගේ සංගීත අධ්‍යක්ෂණය යටතේ ය. මෙහි පද රචනය සිදුකරන ලද්දේ [[ඒ. එම්. ටුරාස්]] සහ [[ස්වරූප් ඛාන්]] විසිනි. ==සංවර්ධනය== "ඝූමර්" පටිගත‍ කෙරුණේ 2016 ජූලි 12 දින[[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]] සමගින් වන අතර, එහි මිශ්‍රකරණය සහ මෙහෙයවීම සිදුකරන ලද්දේ [[මුම්බායි]]හි වාව් ඇන්ඩ් ෆ්ලටර් ස්ටූඩියෝවේ දී [[තානේ ගජ්ජර්]] විසිනි. ඝෝෂාල් සිය ට්විටර් ගිණුම ඔස්සේ මේ පිළිබඳ ඇයගේ විස්මය පලකළ අතර, ඇය සටහන් කොට තිබුණේ, "අද මම මගේ දිවියේ සන්ධිස්ථානයක් පටිගත කළා. මනස සතුටු කරවන හෘදයාංගම සතුටු ගමනක්. මෙවැනි අවස්ථා අත්විඳීමටයි මම ජීවත්වන්නේ! #සංගීතයේ බලය". <ref name="Shreya Ghoshal recorded first song of [[Padmavati (film)|Padmavati]].">{{cite web |title= Recording of Ghoomar|url=http://m.hindustantimes.com/bollywood/padmavati-shreya-ghoshal-records-first-song-for-deepika-padukone-starrer/story-0shT1PWIoc4kpO51qIOSbK.html |publisher= [[හින්දුස්තාන් ටයිම්ස්|Hindustan Times]] |date= 13 July 2016 |accessdate= 4 November 2017}}</ref> ගීතයේ නර්තන රචනය කෘති මහේෂ් මිද්‍යා විසින් සිදුකළ අතර, [[ඝූමර්]] නර්තන පුහුණුව ජ්‍යෝති ඩී. තොම්මාර් විසින් ලබාදෙන ලදී. දිනක පැය තුන බැගින් මාස බාගයක් ලද මේ පුහුණුව දීපිකාට කැමරාව ඉදිරියේ සිය නර්තනය පරිපූර්ණව සිදු කිරීමට ඉවහල් විය.<ref name="Ghoomar Training.">{{cite web |title= Making of Ghoomar|url=https://www.ndtv.com/entertainment/padmavatis-ghoomar-song-deepika-padukone-twirls-shahid-kapoor-is-speechless-so-are-we-1766972 |publisher= [[එන්ඩීටීවී|NDTV]] |accessdate= 31 October 2017}}</ref> ගීතයේ රූගත කිරීම් අතරතුර දීපිකා භ්‍රමණයන් 66කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිදුකළා ය. කැරකීම් සහ ඇඹරීම්වලින් යුත් මෙම අපහසු නර්තනය සිදු කිරීමේ දී දීපිකාට බරැති ආභරණවලින් සැරසූ විසිතුරු ඇඳුමක් ද ඇඳීමට සිදු විය. වාර්තා වන අතර, රිම්පල් නාරුලාලෙහෙන්ගාව 30 kg පමණ බරකින් යුතු වූ අතර, එහි ඇස්තමේන්තුගත වියදම රුපියල් ලක්ෂ 30කි.<ref name="Ghoomar Choreography.">{{cite web |title= Making of Ghoomar |url= https://m.hindustantimes.com/bollywood/the-making-of-padmavati-song-ghoomar-deepika-padukone-s-66-twirls-30kg-lehenga-and-more/story-NNDpE6gRTLEeS1zT106HhM_amp.html |publisher= [[හින්දුස්තාන් ටයිම්ස්|Hindustan Times]] |accessdate= 31 October 2017}}</ref> එසේම ඇය 3 kg බරිකින් යුත් ආභරණ ද පැළද සිටියා ය. මේවා සැලසුම් සහ නිර්මාණය කරන ලද්දේ තනිෂ්ක් විසින් විශේෂයෙන්ම ගීතය සඳහාම විය. එමගින් චිත්‍රපටය තුළ [[දීපිකා පඩුකෝන්|දීපිකා]]ට රාජ්පුති මනාලියකගේ පනුම හිමි විය. සම්පූර්ණ රන් ආභරණ කට්ටලයට ත්‍රිත්ව බෝල්රා, නාත්, චොකර්, බාසුවාන්ද්, වළලු, පායල් යනාදී ආභරණ ගණනාවක් ඇතුළත් විය.<ref name="Ghoomar Jewellery.">{{cite web|title="Ghoomar Jewellery by Tanishq|url=https://www.news18.com/news/lifestyle/padmavati-ghoomar-song-all-you-need-to-know-about-deepika-padukones-3-kilo-gold-ensemble-1558207.html|publisher=[[නිව්ස්18|News18]]|date=26 October 2017|accessdate=31 October 2017}}</ref> තනිෂ්ක් අනුව, දින 600ක් පුරා ශිල්පීන් 200කට අදික සංඛ්‍යාවක් රත්රන් 400kg ක් යොදා ගනිමින් ''පද්මාවතී'' හි ආභරණ නිර්මාණය කොට තිබේ.<ref name="Padmavati Jewellery.">{{cite web|title="Padmavati Jewellery by Tanishq|url=http://zeenews.india.com/bollywood/padmavati-200-craftsmen-spent-600-days-moulding-400-kilos-of-gold-watch-2049816.html|publisher=[[සී නිව්ස්|Zee News]]|date=13 October 2017|accessdate=31 October 2017}}</ref> ==වීඩියෝව== මෙහි වීඩියෝව 2017 ඔක්තෝබර් 25 දින මුදාහැරුණු අතර, එහි [[දීපිකා පඩුකෝන්]] [[රානි පද්මිනී|රාණි පද්මාවතී]] ලෙස සැරසී [[රත්නසිංහ|රාවල් රතන් සේන්]] ලෙස සැරසුණු [[ෂාහිඩ් කපූර්]] සහ ඔහුගේ පළමු බිරිඳ වන නාග්මතී ඉදිරියේ "ඝූමර්" නර්තනය ඉදිරිපත් කරයි. ==මුදාහැරීම== මෙම ගීතය 2017 ඔක්තෝබර් 25 දින [[ටී-සීරීස්]] ඔස්සේ යූටියුබ් පිටුවෙන් මුදාහැරිණි. පැය 24ක් තුළ මෙම ගීතය මිලියන 10 වරක් නරඹා තිබූ අතර, පැය 24ක් තුළ [[ටී-සීරීස්]] ලද ඉහළම නැරඹුම් සංඛ්‍යාව මෙය වේ.<ref>{{cite web|title=10 Million views for Ghoomar|url=https://twitter.com/TSeries/status/923496125558022144|publisher=[[ටී-සීරීස්|T-Series]]|date=30 October 2017|accessdate=1 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Highest Number of views for T-Series in 24 hrs|url=https://twitter.com/FilmPadmavati/status/923837994372497409 |work=[[පද්මාවතී (චිත්‍රපටය)|Padmavati]]|date=27 October 2017|accessdate=4 November 2017}}</ref> ලොවපුරා නැඹුරුතාවත් සමගින්, ඝූමර් [[ට්විටර්]] තුළ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] ඉහළම ස්ථානය ලබා ගත්තේ ය.<ref>{{cite web|title=Ghoomar at #1 in India on Twitter|url=http://www.timesnownews.com/zoom/bollywood-news/latest/article/twitter-reaction-ghoomar-padmavati-song-sanjay-leela-bhansali/62637|publisher=[[ටිය්ම්ස නව්|Times Now]]|date=25 October 2017|accessdate=4 November 2017}}</ref><ref>{{cite web|title=Ghoomar trending at #1 in India on Twitter|url=https://twitter.com/DeepikaPFC/status/923121223848034304 |publisher= [[ට්විටර්|Twitter]]|date=25 October 2017|accessdate=4 November 2017}}</ref> ගායිකා [[ශ්‍රේයා ඝෝෂාල්]], [[දීපිකා පඩුකෝන්]], [[රන්වීර් සිං]] සහ [[ෂාහිඩ් කපූර්]] මෙම ගීතයට ලබාදුන් යහපත් ප්‍රතිචාරය වෙනුවෙන් සිය සමාජ මාද්‍ය ඔස්සේ ප්‍රේක්ෂකයනට සිය කෘතඥතාව පලකළහ. 2017 නොවැම්බර් 4 වන විට, ගීතය නැරඹුම් මිලියන 35 පසුකොට තිබිණි. <ref>{{cite web|title=25 Million views for Ghoomar|url=https://twitter.com/TSeries/status/924996124192018432|publisher=[[ටී-සීරීස්|T-Series]]|date=30 October 2017|accessdate=1 November 2017}}</ref> මුදාහළ දිනයේම මෙම ගීතය මාර්ගස්ථව [[සාව්න්]]<ref name="GhoomarSaavn">{{cite web|title=Ghoomar at Saavn|url=https://www.saavn.com/s/album/hindi/Padmavati-2017/MbxUUeLnHtA_|publisher=[[සාව්න්|Saavn]]|accessdate=1 November 2017}}</ref> සහ [[ගානා]]<ref name="GhoomarGaana">{{cite web|title=Gaana Online Straming: Ghoomar|url=http://gaana.com/share/titemI22661372|publisher=[[ගානා|Gaana]]|accessdate=1 November 2017}}</ref> ඔස්සේ ද නිකුත් කෙරිණි ==දර්ශකවල ස්ථානය== "ඝූමර්" ගීතය 2017 ඔක්තෝබර් 31[[අයිටියුන්ස්]] ගීත දර්ශකයේ ඉහළම බොලිවුඩ් ගීත 20හි පළමු ස්ථානයේ පසු විය. 2017 නොවැම්බර් 4 දින [[බොලිවුඩ්]] සඳහා [[රේඩියෝ මිර්චි|රේඩියෝමිර්චි ටොප් 20]] සට‍හනේ 2වන ස්ථානයේ එය පසු විය. {|class="wikitable plainrowheaders" width=100% |- ! width=10%| වර්ෂය ! width=35%| දර්ශකය ! width=25%| උච්ච ස්ථානය ! width=25%| දර්ශකයේ පැවති කාලසීමාව ! width=5%| ආශ්‍රේ. |- |rowspan="2"| 2017 ! [[අයිටියුන්ස්|අයිටියුන්ස් කවුන්ට්ඩවුන් චාට්]] | style="text-align:center;"| 1 | ||<ref name="Top 20 -Bollywood on iTunes">{{cite web |url= https://itunes.apple.com/in/playlist/top-20-bollywood/idpl.b35669f1caff488db75c2939053f38b7 |title= "Ghoomar at #1 on iTunes" |work= iTunes.apple.com |date= 31 October 2017 |accessdate= 1 November 2017}}</ref> |- ! [[රේඩියෝ මිර්චි|රේඩියෝමිර්චි ‍ටොප් 20]] | style="text-align:center;"| 2 | |} ==මේවාත් බලන්න== * ''[[පද්මාවතී (චිත්‍රපටය)|පද්මාවතී]]'' == ආශ්‍රේයයන් == {{Reflist|2}} == බාහිර සබැඳි == * [https://web.archive.org/web/20171127120032/https://itunes.apple.com/us/album/ghoomar-from-padmavati-single/id1300596642 අයිටියුන්ස්] *[https://www.saavn.com/s/song/hindi/Padmavati/Ghoomar/IV0PdFkGdF4?referrer=svn_source=share&svn_medium=com.google.android.keep සාව්න්] *[http://gaana.com/share/titemI22661372 ගානා]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Shreya Ghoshal}} [[Category:2017 ගීත]] [[Category:චිත්‍රපට සඳහා ලියැවුණු ගීත]] [[Category:දීපිකා පඩුකෝන් නිරූපිත සංගීත වීඩියෝ]] jj5hpsmsn3cup9rd8stasj9g10vwcdi 36 වයදිනිලේ 0 76226 800064 615950 2026-09-24T23:26:24Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800064 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව සලරූ | name = 36 වයදිනිලේ | image = 36 vayathinile.jpg | alt = <!-- see WP:ALT --> | caption = | director = [[රොෂාන් ඇන්ඩෲස්]] | producer = [[සූරියා]] | writer = විජි (දෙබස්) | screenplay = [[බොබී සංජේ]] | story = රොෂාන් ඇන්ඩෲස් | starring = [[ජ්‍යෝතිකා]]<br>[[රහ්මාන් (නළුවා)|රහ්මාන්]]<br>[[අභිරාමි (නිළිය)|අභිරාමි]] | music = [[සන්තෝෂ් නාරායණන්]] | cinematography = ආර්ත දිවාකරන් | editing = මහේෂ් නාරායණන් | studio = [[2D එන්ටර්ටේන්මන්ට්]] | distributor = [[ස්ටූඩියෝ ග්‍රීන්]] | released = {{Film date|df=yes|2015|05|15|ref1=<ref>[http://www.kollyinsider.com/2015/05/36-vayadhinile-confirmed-for-may-15th.html 36 Vayadhinile confirmed for May 15th release | Tamil Cinema News › KollyInsider | Movie News – Kollywood]. Kollyinsider.com (4 May 2015). Retrieved on 26 May 2015.</ref>}} | runtime = මිනි. 115 | country = ඉන්දියාව | language = දෙමළ | budget = ඉන්දියානු රුපියල් කෝටි 3 (ඇ.ඩො. 470,000)<ref>{{cite web|title='Women should have a drive to chase their dreams': Jyothika on her hit comeback film '36 Vayadhinile'|url=http://www.firstpost.com/bollywood/women-drive-chase-dreams-jyothika-hit-comeback-film-36-vayadhinile-2272908.html|date=1 June 2015|author=Sreedhar Pillai|work=[[ෆස්ට්පෝස්ට්|Firstpost]]}}</ref> | gross = }} '''''36 වයදිනිලේ''''' (සිංහල: ''තිස්-හයවන වියේ දී'') යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[රොෂාන් ඇන්ඩෲස්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ ඉන්දියානු දෙමළ [[ප්‍රහසන-නාට්‍ය]] චිත්‍රපටයකි. මෙය රචනා කරන ලද්දේ [[බොබී සංජේ]] විසින් වන අතර, මෙය නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ [[සූරියා]] විසින් සිය නිෂ්පාදන කලාගාරය වූ [[2D එන්ටර්ටේන්මන්ට්]] යටතේ ය. ''[[හව් ඕල්ඩ් ආ යූ? (චිත්‍රපටය)|How Old Are You]]'' (2014) නැමැති [[මලයාලම් සිනමාව|මලයාලම් චිත්‍රපටයේ]] නිල ප්‍රතිනිර්මාණයක් වන මෙහි ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කරන්නේ [[ජ්‍යෝතිකා]] විසිනි. [[රහ්මාන් (නළුවා)|රහ්මාන්]] මෙහි සහාය රංගනයෙන් දායක වේ. මෙම චිත්‍රපටය ජ්‍යෝතිකාගේ නැවත ආගමනය<ref>{{cite web|url = http://primeglitz.in/jyothikas-36-vayadhinile/|title = Jyothika to return in how old are you tamil remake|date = |accessdate = 3 April 2015|website = |publisher = [[ප්‍රයිම්ග්ලිට්ස් මීඩියා|PrimeGlitz Media]]|last = |first = }}</ref> සනිටුහන් කරන අතර, මෙහි ඇගේ රංගන ප්‍රතිභාව විචාරක පැසසුමට ලක් විය. මෙම චිත්‍රපටය මුදාහැර සති දෙකකින් එය ආර්ථික අතින් අතිශය සාර්ථකත්වයට පත්වූ බැව් නිවේදනය කෙරිණි.<ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movies/36-vayadhinile/36-vayadhinile-box-office-may-24.html 36 Vayadhinile box office collection]. Behindwoods.com. May 2015.</ref> 63වන බ්‍රිටැනියා දකුණු ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන උළෙලේ දී ඇයට [[හොඳම නළුවා සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය - දකුණ|හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]] පිරිනැමුණේ මෙම චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙනි. මෙම සම්මානයත් සමගින් ඇය [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] සහ හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය යන සම්මාන ද්විත්වයම හිමි කරගත් පළමු නිළිය බවට පත්වූවා ය.<ref>[http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)]</ref> ==කථාපුවත== 36 වන වියේ පසුවන වසන්ති ([[ජ්‍යෝතිකා සරවණන්|‍ජ්‍යෝතිකා]]) ආදායම් දෙපාර්තමේන්තුවේ ලිපිකාරිණියකි. ඇගේ සැමියා වන තමිල්සෙල්වන් ([[රහ්මාන් (නළුවා)|රහ්මාන්]]) [[ඕල් ඉන්ඩියා රේඩියෝ]] ආයතනයේ සේවය කරයි. තමිල්සෙල්වන් [[අයර්ලන්තය]] වෙත සංක්‍රමණය වීමට අපේක්ෂා කළත්, වසන්තිට ඔහු සමග පැමිණිය නොහැකි වන්නේ ඇගේ වයස හේතුවෙන් බොහෝ අයිරිෂ් සමාගම් ඇගේ රැකියා අයදුම්පත් ප්‍රතික්ෂේප කරන හෙයිනි. ඇගේ දිවියේ කිසිදු රසවත්භාවයක් නැත. ඇය ඒකාකාරී නීරස දිවියක් ගතකරන නමුත්, වෙනස් වීමට අපේක්ෂා කරයි. එක් දිනෙක වසන්තිහට [[පොලීසියේ පරීක්ෂක-ජනරාල්|IG]] රාජන් ([[නසාර්]]) ගෙන් සිය කාර්යාලට පැමිණෙන ලෙස කැඳවීමක් ලැබෙයි. එහි දී ඇයට දැනගන්නට ලැබෙන්නේ [[ඉන්දියාවේ ජනාධිපති]]වරයා ඇය සමග සාකච්ඡා කිරීමට කැමති බව ය. නමුත් මෙම හමුව ව්‍යසනයක් බවට පත්වන්නේ ඇය ජනපති ඉදිරියේ ක්ලාන්ත වී ඇද වැටීම හේතුවෙනි. මේ නිසා ඇය [[ෆේස්බුක්]] සරදම්වලට තේමාවක් බවට පත්වේ. ඇය අසරණභාවයට පත්වන්නේ ඇය ඉන්දියාවේ තබා, ඇගේ සැමියා සහ දියණිය මිථිලා (අම්රිතා අනිල්) අයර්ලන්තය බලා විදෙස්ගත වීමත් සමගයි. වසන්තිට ඇගේ පැරණි පාසල් මිතුරියක වන සුසෑන් ඩේවිඩ් ([[අභිරාමි (නිළිය)|අභිරාමි]]) මුණගැසෙයි. මේ වනවිට සුසෑන් සාර්ථක [[ප්‍රධාන අලෙවිකරණ නිලධාරියා|ප්‍රධාන අලෙවිකරණ නිලධාරිණියක]]ව සිටින්නී ය. ඇය වසන්ති පාසල් වියේ ධෛර්යවන්ත, අධිෂ්ඨානශීලී යුවතියකව සිටි කාලය සිහිපත් කරන අතර, නැවත එම සුවිසල් සිහින මවන තරුණිය බවට පත්වන මෙන් ඇයව පොළඹවාලයි. මේ නිසා වසන්ති ධෛර්යමත් වන අතර, ඇගේ දිවියට සුවිසල් ඉලක්කයක් හිමිවන්නේ විවාහ මංගල්‍යයක ආහාර සැපයුම් ඇනවුමක් මාර්ගයෙනි. එහි දී ඇය වටහා ගන්නේ වෙළඳපලේ ඇති එළවළුවලට හානිකර කෘමිනාශක යොදා ඇති බැවින් ඒවා සෞඛ්‍යයට අහිතකර බවයි. මේ නිසා සිය නිවසේ වූ කුඩා හරිතාගාරය නවීකරණය කරන ඇය යාබද නිවෙස්වල සිටින කාන්තාවන්ව ද සිය පවුල්වල යහපැවැත්ම උදෙසා තමන්ගේම එළවළු වගාකරන මෙන් හරිතාගාර වගාවට යොමු කරවයි. සුසෑන් ඇයව ප්‍රදේශයේ වාර්ෂික වාස්තු විද්‍යා සමුළුව රැගෙන යන අතර, එහි දී ඇයට කථා කිරීමට අවස්ථාවක් ලබා දේ. මෙය රටේ උගතුන්ගේ ප්‍රසාදයට හේතුවන අතර, කාබනික හරිතාගාර වගාව පිළිබඳ සංකල්පය ප්‍රේක්ෂකයා විසින් හොඳින් ග්‍රහණයර කරගනියි. සිය සැමියාගෙන් එල්ල වන විරෝධය සහ සහාය මන්දෝත්සාහීභාවය නොසලකා වසන්ති සිය ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාවට නංවයි. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ඇයට විවාහ මංගල්‍යයේ ඇනවුම සැපයීමට හැකියාව ලැබෙන අතර, ඇගේ උත්සාහය ද මල්ඵල ගැන්වේ. ඇයට ප්‍රදේශයේ මෙන්ම ජාතික වශයෙන් ද ගරු බුහුමන් ලැබේ. ඇගේ සාර්ථකත්වයෙන් පසුව, ඇයට නැවත වරක් ඉන්දියාවේ ජනපතිගෙන් ආරාධනයක් හිමි වේ. මේ අවස්ථාවේ නම්, වසන්ති නොපැකිළෙන අතර ඇය ජනපතිගේ පැණයන්ට සාර්ථකව පිළිතුරු සපයයි. අවසානයේ ඇය සිය සැමියාගේත් දියණිය‍ගේත් ගෞරවය නොමඳව ලබන්නට සමත් වන්නී ය. ==චරිත නිරූපණය== <!-- from here the list is as in the film opening credits --> *[[ජ්‍යෝතිකා]], වසන්ති තමිල්සෙල්වන් ලෙස *[[රහ්මාන් (නළුවා)|රහ්මාන්]], තමිල්සෙල්වන් ලෙස *[[නසාර්]], කොමසාරිස් රාජන් ලෙස *[[ඉලවරසු]], එළවළු වෙළෙන්දකු ලෙස *[[සිද්ධාර්ථ බාසු]], ඉන්දියාවේ ජනාධිපති ලෙස *[[අභිරාමි (නිළිය)|අභිරාමි]], සුසෑන් ඩේවිඩ් ලෙස *අම්රිතා අනිල්, මිථිලා තමිල්සෙල්වන් ලෙස *සේතුලක්ෂ්මී, තුලසි ලෙස *[[දිල්ලි ගනේෂ්]], වසන්තිගේ මාමණ්ඩි ලෙස *[[ජයප්‍රකාශ්]] *[[එම්. එස්. භාස්කර්]], ස්ටීවන් ලෙස *[[බෝස් වෙන්කට්]], පොලිස් නිලධාරියකු ලෙස *[[ප්‍රේම් (නළුවා)|ප්‍රේම්]], ජයචන්ද්‍රන් ලෙස *[[කලාරංජිනී]], වසන්තිගේ නැන්දණිය ලෙස *[[දේවදර්ශිනී]], ගිරිජා ශ්‍රීනිවාසන් ලෙස *[[සුජාතා සිවකුමාර්]], රාණි ලෙස <!-- end of the film opening credits --> <!-- below names are in the film ending credits --> *[[මෝහන් වී. රමන්]], නාලබාගම් චෙල්ලූර් පිච්චෛ ලෙස *මුතුරමන්, වසන්තිගේ ප්‍රධානියා ලෙස *‍බායිල්වන් රංගනාතන්, බායිල්වන් රංගනාතන් ලෙස *සිසර් ම‍නෝහාර්, කුලීරථ රියැදුරා <!-- end of the film ending credits --> *[[ඛලීඩ් හුසේන්]], උද්‍යාන නිලධාරියා ලෙස *[[සිවකුමාර්]], ඉන්දියාවේ ජනාධිපති (හඬකැවුම) ලෙස ==නිෂ්පාදනය== 2014 අගෝස්තු මස නිවේදනය කෙරුණේ නිළි ජ්‍යෝතිකා සත් අවුරුදු නිහඬතාවකින් පසුව යළි රංගන ක්ෂේත්‍රයට පිවිසෙන්නේ [[රොෂාන් ඇන්ඩෲස්]]ගේ මලයාලම් චිත්‍රපටයක් වූ ''[[හව් ඕල්ඩ් ආ යූ? (චිත්‍රපටය)|How Old Are You?]]'' (2014) චිත්‍රපටයේ දෙමළ ප්‍රතිනිර්මාණයෙන් බවයි. මෙහි මුල් නිර්මාණයේ ප්‍රධාන චරිතය නිරූපණය කළේ [[මංජු වාරියර්]] විසිනි. ජ්‍යෝතිකාගේ සැමියා වූ [[සූරියා]] මෙය සිය නිෂ්පාදන සන්නාමය වූ 2D එන්ටර්ටේන්මන්ට් යටතේ නිෂ්පාදනය කිරීමට එකඟ විය. එනමුත් මුල් ප්‍රභේදයෙහි අධ්‍යක්ෂක සහ නිෂ්පාදකවරුන් වූ රොෂාන් ඇන්ඩෲස් සහ [[බොබී සං‍ජේ]] ද මෙයට දායක කරගැනිණි.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/jyothika-to-return-with-how-old-are-you-tamil-remake-news-others-oinxEmebebjhi.html|title = Jyothika to return in how old are you tamil remake|date = |accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = Sify|last = |first = }}</ref> සූරියා අනාවරණය කළේ තම්න සහ ජ්‍යෝතිකා මෙම මලයාලම් චිත්‍රපටයෙන් විමතියට පත්වූ බවත්, නැවත නිළියක ලෙස රංගනයට පිවිසීමට එකඟ වීමට ජ්‍යෝතිකා දින දෙකක්ම වැය කළ බවත් ය.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/suriya-talks-about-jyothika-s-re-entry-news-tamil-oivk8aadedicf.html|title = Suriya talks about Jyothika's re-entry|date = |accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = Sify|last = |first = }}</ref> මුල් චිත්‍රපටයෙහි [[කුන්චකෝ බෝබන්]] විසින් නිරූපණය කළ චරිතය සඳහා 2014 ඔක්තෝබර් මස නළු රහ්මාන් තෝරාගැනිණි.<ref>{{cite web|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Rahman-paired-opposite-Jyothika/articleshow/44934204.cms|title = Rahman paired opposite Jyothika|date = 25 October 2014|accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = [[ඉන්දු-ආසියානු පුවත් සේවාව|Indo-Asian News Service]]|last = |first = }}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/actor-rahman-joins-tamil-remake-of-how-old-news-others-okymEjcbaibhc.html|title = Rahman joins tamil remake of how old are you|date = |accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = Sify|last = |first = }}</ref> සංගීත අධ්‍යක්ෂක [[සන්තෝෂ් නාරායණන්]] මෙම චිත්‍රපටයේ ස්වර ලිපි සහ නාදපථය නිර්මාණයට අත්සන් තැබී ය.<ref>{{cite web|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Santosh-Narayanan-is-the-composer-of-How-Old-Are-Yous-Tamil/articleshow/45042189.cms|title = Santosh Narayanan is the composer of How Old Are You's Tamil|date = 4 November 2014|accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = [[ද ටිය්ම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|last = Soman|first = Deepa}}</ref> චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් 2014 නොවැම්බර් මස ඇරඹුණු අතර, රූගත කිරීම් [[චෙන්නායි]], [[දිල්ලි]] සහ [[රාජස්ථානය|රාජස්ථානයෙහි]] සිදු කිරීමට සැලසුම් කෙරිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-cinemaplus/tamil-remake-of-how-old-are-you/article6533633.ece|title = Tamil remake of How old are you|date = |accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = [[ඉන්දු-ආසියානු පුවත් සේවාව|Indo-Asian News Service]]|last = |first = }}</ref> ජ්‍යෝතිකාගේ චරිතය ජනපති මුණගැසීම සමග චිත්‍රපටයේ අවසන් දර්ශනය මුලින්ම රූගත කෙරුණු අතර, ජනපතිගේ චරිතය නිරූපණය කරන ලද්දේ [[සිද්ධාර්ත් බාසු]] විසිනි. මෙය [[නව දිල්ලි]]යේ [[රාෂ්ට්‍’පති භවන්]]හි රූගත කෙරිණි.<ref>{{cite web|url = http://www.indiaglitz.com/jyothikas-movie-follows-reverse-chronology-method-tamil-news-119120|title = Jyothika's movie follows reverse chronology method|date = 20 November 2014|accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = Indiaglitz|last = |first = }}</ref><ref>{{cite web|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/Siddharth-Basu-to-make-his-Kollywood-debut/articleshow/45248863.cms|title = Siddharth Basu to make his Kollywood debut?|date = 23 November 2014|accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = The Times of India|last = |first = }}</ref> පළමු කාර්ය සටහන අනුව, නිළි [[අභිරාමි (නිළිය)|අභිරාමි]] ද මෙහි ප්‍රධාන චරිතයක් නිරූපණයට අත්සන් තැබී යත මෙය වසර එකොළහක නිහැඬියාවකින් පසු ඇගේ දෙමළ චිත්‍රපට ආගමනය විය.<ref>{{cite web|url = http://www.sify.com/movies/abhirami-is-back-plays-jyothika-s-friend-news-tamil-ol1kCeeajgfff.html|title = Abhirami is back, plays Jyothika's friend|date = |accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = Sify|last = |first = }}</ref> නිෂ්පාදක සූරියා විසින් තමන් සමග වෙනත් නිෂ්පාදනයක් වූ ''[[මාස්ස්]]'' (2015) සඳහා දායකව සිටි [[සංජේ භාරතී]] හට ද සුළු චරිතයක් ප්‍රදානය කරන ලදී. ==නාදපථය== {{Infobox album |name = 36 වයදිනිලේ |type = Soundtrack |artist= [[සන්තෝෂ් නාරායණන්]] |cover = 36 vayathinile.jpg |caption = |released = 17 පෙබරවාරි 2015 |genre = [[චිත්‍රපට නාදපථය|වෘත්තාන්ත චිත්‍රපට නාදපථය]] |length = |language = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] | label = [[තින්ක් මියුසික් ඉන්ඩියා|තින්ක් මියුසික්]] |producer = සන්තෝෂ් නාරායණන් |last album = ''[[එනක්කුල් ඔරුවන් (2015 චිත්‍රපටය)|එනක්කුල් ඔරුවන්]]''<br>(2014) |this album = '''''36 වයදිනිලේ'''''<br>(2015) |next album =''[[ඉරුදි සුට්රු]]''<br>(2016) |reviews = }} චිත්‍රපටයේ නාදපථය නිමවන ලද්දේ [[සන්තෝෂ් නාරායණන්]] විසිනි. නාදපථ ඇල්බමය පථ එකොළහකින් සමන්විත අතර, ඒ අතරට මුල් නාදපථයෙහි වූ වාදන ඛණ්ඩ පහක් සහ කැරෝකේ නිර්මාණ තුනක් ඇතුළත් විය.<ref>[http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-15/actress-jyothikas-upcoming-movie-36-vayathinile-to-have-11-tracks-composed-by-music-director-santhosh-narayanan.html Actress Jyothika's upcoming movie 36 Vayathinile to have 11 tracks by composer Santhosh Narayanan]. Behindwoods.com (20 March 2015). Retrieved on 26 May 2015.</ref> ගීත තුන සඳහා පද රචනය සිදුකරන ලද්දේ [[විවේක් (ගීත රචක)|විවේක්]] විසිනි.<ref>{{cite news|url=http://www.tamilsonglyrics.org/movies/tamil-movies-starting-with-0-1-2-3-4-5-6-7-8-9/36-vayathinile-tamil-movie-2015-songs-lyrics-wiki/|title=36 Vayathinile movie songs lyrics|work=tamilsonglyrics|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150610134728/http://www.tamilsonglyrics.org/movies/tamil-movies-starting-with-0-1-2-3-4-5-6-7-8-9/36-vayathinile-tamil-movie-2015-songs-lyrics-wiki/|archivedate=10 June 2015}}</ref> 2015 අප්‍රේල් 6 දින ඇල්බමය [[චෙන්නායි]]හි ලීලා මාලිගයේ දී මුදාහැරිණි.<ref>{{cite web|url = http://www.ibtimes.co.in/jyothikas-36-vayathinile-36-vayadhinile-audio-release-live-updates-photos-628202|title = Jyothika's '36 Vayadhinile' Audio Released|date = 6 April 2015|accessdate = 6 April 2015|website = |publisher = [[ද ඉන්ටර්නැෂනල් බිස්නස් ටයිම්ස්|The International Business Times]]|last = Upadhyaya|first = Prakash}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.timesofindia.com/entertainment/tamil/music/36-Vayadhinile-audio-launched/articleshow/46834351.cms|title = 36 Vayadhinile audio launched|date = 7 April 2015|accessdate = |website = |publisher = The Times of India|last = |first = }}</ref> මින් ගීත දෙකක් වූ "රසාති" සහ "හැපී-නාලු කලුදා" සන්තෝෂ් විසින් එම අවස්ථාවේ සජීවීව ඉදිරිපත් කරන ලදී. එය මෙහෙයවන ලද්දේ [[දිව්‍යාදර්ශිනී]] විසිනි.<ref>[http://www.sify.com/movies/jyothika-shines-at-36-vayadhinile-audio-launch-news-tamil-pego4Madidghe.html Jyothika shines at `36 Vayadhinile` audio launch!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150406204540/http://www.sify.com/movies/jyothika-shines-at-36-vayadhinile-audio-launch-news-tamil-pego4Madidghe.html |date=2015-04-06 }}. Sify.com (6 April 2015). Retrieved on 26 May 2015.</ref> මෙම ඇල්බමයට තරු 5න් 4ක් ලබාදෙමින් [[සයිෆි|Sify]] රචනා කොට ඇත්තේ, "සන්තෝෂ් නාරායණන් ඔහුගේ චමත්කාරජනක චිත්‍රපට නිර්මාණ ලැයිස්තුවට තවත් අංගයක් එකතු කරමින් බිහිසුණු ඇල්බමයක් රැගෙන එයි. ''36 වයදිනිලේ'' තුළ සිත්ගන්නා හොඳ ගීත එකතුවක් ඇති අතර, එය චිත්‍රපටයට විශේෂ අලංකාරයකි".<ref>[http://www.sify.com/movies/36-vayadhinile-audio-review-news-tamil-peilvzggcddji.html `36 Vayadhinile` audio review] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150408133406/http://www.sify.com/movies/36-vayadhinile-audio-review-news-tamil-peilvzggcddji.html |date=2015-04-08 }}. Sify.com (8 April 2015). Retrieved on 26 May 2015.</ref> {{tracklist | headline = නාදපථ ලැයිස්තුව | extra_column = ගායක(යින්) | all_lyrics = [[විවේක් (ගීත රචක)|විවේක්]] | total_length = | title1 = හැපී – නාලු කලුදා | extra1 = සන්තෝෂ් නාරායණන් | length1 = 03:14 | title2 = පෝගිරේන් | extra2 = කල්පනා රාඝවේන්දර් | length2 = 03:46 | title3 = රසාති | extra3 = ලලිතා විජයකුමාර් | length3 = 04:25 | title4 = ප්‍රසිඩන්ට් | extra4 = — | length4 = | title5 = කණ්ණඩි | extra5 = — | length5 = | title6 = විදියල් තේඩි | extra6 = — | length6 = | title7 = කණවුගල් සුමන්දු | extra7 = — | length7 = | title8 = කන්නීර් | extra8 = — | length8 = }} ==මුදාහැරීම== මෙම චිත්‍රපටයේ චන්ද්‍රිකා අයිතීන්e [[ජයා ටීවී]] වෙත අලෙවි කෙරිණි.<ref>{{cite web|url=http://www.southupdates.in/ayudha-pooja-2015-ayutha-poojai-special-movies-programs-in-tv-channels-october-21-2015/ |title=Ayudha Pooja 2015 Special Movies and Programs in Tamil Television Channels on October 21, 2015 |publisher=Southupdates.in |date=11 October 2015 |accessdate=14 October 2015}}</ref> ==පිළිගැනීම== මෙම චිත්‍රපටය විචාරකයන් වෙතින් යහපත් ප්‍රතිචාර හිමි කරගැනීමට සමත් විය.<ref>http://www.ibtimes.co.in/36-vayadhinile-36-vayathinile-movie-review-round-jyothika-starrer-receives-appreciation-632621</ref> [[සයිෆි|Sify]] රචනා කළේ "සමස්තයක් ලෙස ගත් විට, 36 වයදිනිලේ යනු බොහෝ ඊනියා වානිජ චිත්‍රපට බොහෝමයට වඩා අනර්ඝ චිත්‍රපටයකි. ගුණාත්මක රසවින්දනයක් සොයන පවුලේ ප්‍රේක්ෂකයන් මෙය නැරඹිය යුතු ය. මෙම චිත්‍රපටය මගින් ලබාදෙන ධනාත්මක පණිවිඩ කිහිපයක්ම ඇත. මෙය ද ඇගයිය යුත්තකි".<ref>http://www.sify.com/movies/36-vayadhinile-review-tamil-pfon1Ncedijgd.html</ref> ''[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා]]'' පුවත්පත මෙයට තරු 5න් 3.5ක් ලබාදෙමින් රචනා කොට ඇත්තේ "36 වයදිනිලේ කාන්තා ශක්තිය හා සමාන කථාවක් විය හැක. නමුත් මෙහි ඉදිරිපත් වන කරුණු [..] අතිශයින්ම වලංගු ය".<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movie-reviews/36-Vayadhinile/movie-review/47287365.cms</ref> [[Rediff.com|Rediff]] මෙම චිත්‍රපටයට තරු 3ක් ලබාදෙමින් ලියා ඇත්තේ "සරල නමුත් සාධනීව පිටපත, අධ්‍යක්ෂකවරයාගේ මනා මෙහෙයවීම, වින්දනීය සංගීතය සමග මුසුව, සහ ජ්‍යෝතිකාගේ විස්මයජනක නිරූපණය නිසා 36 වයදිනිලේ නැරඹීමට තරම් අගනේ ය".<ref>http://www.rediff.com/movies/review/review-36-vayadhinile-is-jyothikas-show-all-the-way/20150515.htm</ref> කෙසේනමුත්, මේ පිළිබඳ ඍණාත්මක විචාරයක් සපයන ''[[ද හින්දු]]'' පුවත්පත පවසන්නේ "36 වයදිනිලේ සිනමාවක් නොවේ. එය, සැබැවින්ම කිවහොත් උත්කර්ෂවක් සෝප් ඔපෙරාවකි. පුළුල්ව ලියැවුණු මෙය වේදිකාව වෙත ඉදිරිපත් කොට ඇති අතර, එහි පණිවිඩය ලබාදෙන්නේ ශබ්ද විකාශන යන්ත්‍රයක අයුරින් ඝෝෂාකාරීව ය".<ref>http://www.thehindu.com/features/cinema/36-vayadhinile-review-worth-a-cheer-despite-a-broad-tvsoap-approach/article7210772.ece</ref> ==ඇගයුම්== *[[හොඳම නළුවා සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය - ‍දකුණ|හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]] - ජ්‍යෝතිකා<ref>[http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)]</ref> *බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ජනතාවගේ තේරීම නිළිය - ජ්‍යෝතිකා<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/list-of-winners-of-behindwoods-gold-medal-2015.html|title= WINNERS OF BEHINDWOODS GOLD MEDALS 2015|website=Behindwoods|access-date=2016-10-13}}</ref> *බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් හොඳම ආධුනික නිෂ්පාදක - සූරියා (2D එන්ටර්ටේන්මන්ට්)<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/list-of-winners-of-behindwoods-gold-medal-2015.html|title= WINNERS OF BEHINDWOODS GOLD MEDALS 2015|website=Behindwoods|access-date=2016-10-13}}</ref> == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist|30em}} ==බාහිර සබැඳි== * {{IMDb title|4684258}} * {{Youtube|LOEqjt533WY|නිල ට්‍රේලරය}} * [http://www.vimarsi.com/m/36-vayadhinile/ ''36 වයදිනිලේ සමූහ විචාර''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150517212543/http://www.vimarsi.com/m/36-vayadhinile |date=2015-05-17 }} සඳහා Vimarsi.comහි ඇති ගිණුම {{Rosshan Andrrews}} {{2D Entertainment}} [[ප්‍රවර්ගය:2015 වසර තුළ චිත්‍රපට]] [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට]] [[Category:දෙමළ-භාෂා චිත්‍රපට]] [[Category:ඉන්දියාවේ කාන්තාවන් පිළිබඳ චිත්‍රපට]] [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට ප්‍රතිනිර්මාණ]] [[Category:ස්ත්‍රීවාදී චිත්‍රපට]] [[Category:සන්තෝෂ් නාරායණන්ගේ ස්වර ලිපි නිර්මාණ]] [[Category:දිල්ලිය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ චිත්‍රපට]] [[Category:දිල්ලියේ රූගත කළ චිත්‍රපට]] [[Category:ඉන්දියානු ජනයා පිළිබඳ සංස්කෘතික නිරූපණ]] tclsvkqyzwij641pya890dcwjydgvds රාවණන් 0 76246 800241 794685 2026-09-25T09:12:42Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800241 wikitext text/x-wiki {{About|2010 දෙමළ චිත්‍රපටය|හින්දු වීරකාව්‍යයක වන රාමායණයේ එන මිත්‍යාමය චරිතය|රාවණා|1994 දෙමළ චිත්‍රපටය|රාවණන් (1994 චිත්‍රපටය)|2006 මලයාලම් චිත්‍රපටය|රාවණන් (2006 චිත්‍රපටය)}} {{තොරතුරුකොටුව සලරූ | name = රාවණන් | image = Raavanposter.jpg | image_size = | caption = සිනමාශාලා පෝස්ටරයක් | film name = {{film name|දෙමළ|ராவணன்}} | director = [[මණි රත්නම්]] | producer = මණි රත්නම් <br> ශාරදා ත්‍රිලෝක් | writer = [[සුහාසිනි මණිරත්නම්|සුහාසිනි]] <small>'''(දෙබස්)'''</small> | screenplay = මණි රත්නම් | based on = [[වාල්මිකී]]ගේ<br>[[රාමායණය]] | starring = [[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]]<br>[[අයිෂ්වර්යා රායි]]<br>[[පෘථිවිරාජ් සුකුමරාන්|පෘථිවිරාජ්]]<br>[[කාර්තික් (නළුවා)|කාර්තික්]]<br>[[ප්‍රභූ (නළුවා)|ප්‍රභූ]]<br>[[ප්‍රියාමණි]]<br>[[මුන්නා (නළුවා)|මුන්නා]]<br>[[ජෝන් විජේ]] | music = [[ඒ. ආර්. රහ්මාන්]] | cinematography = [[සන්තෝෂ් සිවන්]] <br> [[වී. මණිකන්ඩන්]] | editing = [[ශ්‍රීකර් ප්‍රසාද්]] | distributor = [[රිලයන්ස් බිග් එන්ටර්ටේන්මන්ට්|රිලයන්ස් බිග් පික්චර්ස්]] <br> [[සෝනි පික්චර්ස් එන්ටර්ටේන්මන්ට්|සෝනි පික්චර්ස්]] <br> [[අයංගාරන් ඉන්ටර්නැෂනල්]] | studio = [[මැඩ්‍රාස් ටෝකීස්]] | released = {{Film date|df=y|2010|6|18}} | runtime = මිනිත්තු 134 | country = ඉන්දියාව | language = දෙමළ | budget = {{INRConvert|35|c}}<ref>{{cite web |url=http://www.imdb.com/title/tt1664806/business |title=Raavanan Budget |publisher=IMDb |accessdate=8 December 2010}}</ref> | gross = {{INRConvert|65|c}}<ref name="Box office"/> }} '''''රාවණන්''''' (සිංහල: ''[[රාවණා]]'') යනු 2010 ඉන්දියානු [[දෙමළ සිනමාව|දෙමළ]] [[වීරකථා චිත්‍රපට|වීරකථා]] [[වික්‍රමාන්විත චිත්‍රපට]]යකි. මෙහි සම-රචනය, සම-නිෂ්පාදනය සහ අධ්‍යක්ෂණය සිදුකරන ලද්දේ [[මණි රත්නම්]] විසිනි. චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ [[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]], [[අයිෂ්වර්යා රායි]] සහ [[පෘථිවිරාජ් සුකුමාරන්|පෘථිවිරාජ්]] විසිනි. [[කාර්තික් මුතුරාමන්|කාර්තික්]], [[පුභූ ගනේසන්|ප්‍රභූ]] සහ [[ප්‍රියාමණි]] මෙහි සහාය රංගනයෙන් දායක වෙති. මෙම චිත්‍රපටය ඒ හා සමගාමීව [[බොලිවුඩ්|හින්දි]] බසින් ''[[රාවන්]]'' ලෙස නිර්මාණය වූයේ, තරමක් වෙනස් නළු කැළක් සමගිනි. එසේම මෙම චිත්‍රපටය [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] බසින් හඬකවා ''Villain'' ලෙස නම්කෙරිණි. මෙම චිත්‍රපට ප්‍රභේද තුනම 2010 ජූනි 18 දින සමගාමීව මුදාහැරිණි. චිත්‍රපටය මගින් [[රාමායණය|රාමායණයේ]] එන උභතෝකෝටික ගැටලුවක් නිරූපණය කරයි. මෙහි කෲර පොලිස් නිලධාරියකු සිය බිරිඳව පැහැර ගන්නා, නීති උල්ලංඝනය කරන ගෝත්‍රික නායකයකු පසුපස හඹායයි. වීරයියා නැමැති මෙම නායකයා ඇයව පැහැරගන්නේ පොලිස් සිරභාරයේ දී කෲර ලෙස වධහිංසාවන්ට සහ දූෂණයන්ට ලක්ව මියගිය සිය නැගණිය වෙනුවන් පලිගැනීමටයි. චිත්‍රපටය තුළින් නිලධාරියාගේ ‍ගවේෂණයත්, ඒ අතරතුර කථා නායක නායිකාවන් තිදෙනා තුළ එකිනෙකා කෙරෙහි වන හැඟීම් විපර්යාසයකට ලක්වන අයුරුත් නිරූපිත ය. මෙම චිත්‍රපටය සඳහා ස්ටොක්හෝම් සහලක්ෂණය පාදක වී ඇත. ''රාවණන්'' පිළිබඳ නිවේදනය කෙරුණේ 2008 පෙබරවාරි මස ය. මෙය සුප්‍රකට මණි රත්නම් අධ්‍යක්ෂකවරයාගේ දෙමළ චිත්‍රපට ක්ෂේත්‍රයේ යළිආගමනය සනිටුහන් කළේ ය‍. මෙහි ප්‍රධාන චරිත සඳහා වික්‍රම් සහ අයිෂ්වර්යා රායි තෝරාගැනීම නිසා ඒ දෙස වූ අවධානය වැඩි විය. ඉන් මඳ කලකට පසුව රූගත කිරීම් ඇරඹි අතර, එය ඉන්දියාවේ [[චාලකුඩි]], [[කේරළ]], [[ඌටි]] සහ [[තමිල් නාඩු]]ව ඇතුළු ප්‍රදේශ රැසක සිදු විය. යහපත් මෙන්ම මිශ්‍ර ප්‍රතිචාර ද ලද මෙම චිත්‍රපටය බොක්ස් ඔෆිස් අතින් සාමාන්‍ය වාර්තා තැබීමට සමත් විය. == කථාපුවත == චිත්‍රපටය ඇරඹෙන්නේ වීරයියා ([[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]]) ගල්කුලක සිට ජලයට පනියි. ඔහුගේ කල්ලිය විසින් පොලීසිය නොමග යවන අතර, පොලිස් වාහන ගිනිතබනු ලැබෙයි. වීරාගේ මිනිසුන්ගේ ප්‍රහාරයෙහි යෙදෙන අතරතුර කාන්තාවන් විසින් පොලිස්කරුවන් සිය වසඟයට ගනු ලබයි. බෝට්ටු සවාරියක නිරතව සිටින රාගිනීව ([[අයිෂ්වර්යා රායි]]) වීරා විසින් පැහැරගැනෙයි. ඇගේ සැමියා වන දේව් ප්‍රකාශ් ([[පෘථිවිරාජ් සුකුමාරන්]]) පොලිස් අධ්‍යක්ෂකවරයකු වන අතර, ඔහුට ඇගේ පැහැරගැනීම පිළිබඳ ආරංචි වේ. ප්‍රාදේශීය පුවත්පතක වීරයියාගේ කථාව ඡායාරූප පෙළක් ලෙස පලවෙයි. මෙහි ඔහුව දක්වා ඇත්තේ සිය සොහොයුරන් වන සිංගරාසු ([[ප්‍රභූ (නළුවා)|ප්‍රභූ]]) සහ සක්කරෛ ([[මුන්නා (නළුවා)|මුන්නා]]) සමගින් [[තිරුනෙල්වේලි]] අසල විකල්ප රජයක් ගෙනයන ප්‍රාදේශීය වීරයකු ලෙසයි. පොලීසිය විසින් ඔහුව ත්‍රස්තවාදියකු ලෙස සැලකුව ද ඔහු ගම්වැසියන්ගේ ගෞරවයට පාත්‍ර වූවෙකි. ඔහු රාගිනීව පැහැරගන්නේ සිය සොයුරිය වන වෙන්නීලාගේ ([[ප්‍රියාමණි]]) මරණයේ පලිය ගැනීමටයි. කොල්ලකරුවන්ගේ ග්‍රහණයේ දී මියයාමට අකමැති රාගිනී ගිරි කුලක සිට පහතින් වූ දිය ඇල්ලවෙත පනියි. නමුත් ඇගේ දිවි බේරෙන අතර, වීරා ඇයව මරා නොදමන්නේ මරණයට බිය නොමැති අයකු මරාදැමීම නිෂ්ඵල යැයි සිතන හෙයිනි. දේව් සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම ප්‍රාදේශීය වනාරක්ෂකයකු වන ඥානප්‍රකාසම්ගේ ([[කාර්තික් (නළුවා)|කාර්තික්]]) සහාය ඇතිව වනාන්තරයට පිවිසෙයි. වනාන්තරයේ ගැඹුරටම පරීක්ෂා කළ ද දේව් හට වීරා සොයාගත නොහැකි වේ. මේ අතර වීරාගේ සොයුරියගේ මරණය පිළිබඳ පුවත ඇසීමෙන් පසු රාගිනී තුළ වීරා කෙරෙහි හැඟුම් දළුලා වැඩෙයි. දේව් විසින් වෙන්නීලාගේ විවාහ මංගල දිනයේ වීරාට එරෙහිව මෙහෙයුමක් දියත් කර ඇත. දේව්ගේ වෙඩි ප්‍රහාරයෙන් වීරා‍‍ගේ ගෙලට මඳක් තුවාල සිදු වේ. සිය දිවි‍ය වෙනුවෙන් අරගලයක නිරත වීරාට සිය සොයුරිය ආරක්ෂා කරගත නොහැකි වේ. පොලීසිය වීරාගේ තොරතුරු සහ ඔහු සැඟව සිටින ස්ථානය හෙළි කරන ලෙස වෙන්නීලාට බල කරයි. ඇය එය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හේතුවෙන් පොලිස් නිලධාරීහු ඇයව කෲර වධහිංසාවන්ට සහ ලිංගික අතවරයන්ට ලක් කරති. වෙන්නීලා කම්පනයට සහ ක්ෂතිජ තත්ත්වයට පත්වේ. ඊළඟ දිනයෙහි, අසල ඇති ළිඳකට පැන ඇය සියදිවි හානි කරගනියි. සිය සොයුරා යුද්ධය මෙහෙයවන ආකාරය නිසා සිය කල්ලියට අතිවන පීඩාව පිළිබඳ නොසතුටට පත්වන සක්කරෛ දේව්හට තාවකාලික යුධ විරාමයක් ලබා දෙයි. මුලින් මුලින් දේව් එයට එකඟවුව ද, සක්කරෛ පිටතට පැමිණි විගස දේව් ඔහුව මරාදමයි. වීරාගේ විනාශය ඔහුට සිය භාර්යාවටත් වඩා වටිනා බව ඉන් අනාවරණය වේ. සිය සොහොයුරාගේ මරණයෙන් කෝපයට පත්වන වීරා සහ සිංගරාසු දේව්ගේ කඳවුරට පහර දී එය සහමුලින්ම විනාශ කරති. අවසානයේ වීරා සහ දේව් මුහුණට මුහුණ මුණගැසෙන්නේ පැරණි කඳුකර පාලමක් මතදීයි. එහි සටනින් වීරා ජයගනියි. නමුත් ඔහු දේව්ව මරා නොදැමීමට තීරණය කරයි. ඔහු දේව්ට පවසන්නේ ඔහුට තමන් ජීවත් වන්නට ඉඩදෙන්නේ ඔහුගේ බිරිඳ වෙනුවෙන් බවයි. දේව් කෙසේ හෝ ඉන් පිටව යන අතර, එහි දී ඔහුට ගැටගසා ඇති සිය බිරිඳ හමුවේ. ළුීරා විසින් ඇයව එතැන තබා ගොස් තිබිණි. දේව් මින් සම්පූර්ණයෙන් ප්‍රීතියට පත්ව නොසිටියි. සිය නිවහන වන මෙට්ටුකුඩි වෙත පැමිණෙන අතරතුර, ඔහු රාගිනීගේ පතිවත පිළිබඳ සැක කරන්නේ වීරා තමන්ට එසේ පැවසූ බව සඳහන් කරමිනි. කෝපයට පත්වන රාගිනී දේව් හැරගොස් සිංගරාසු හමුවන්නේ ඔහු මාර්ගයෙන් වීරා මුණගැසීමටයි. වීරාව හමුවන ඇය තමන්ට එසේ චෝදනා කළේ ඇයිදැයි විමසයි. වීරා පැවසන්නේ තමන් ඔහුට පැවසූයේ පසුගිව දින දාහතර පුරා තමන් ඇයව ආරක්ෂිතව බලාගත් බවයි. ඒ හැර වෙනත් කිසිවක් නොපැවසූ බව ඔහු දැනුම්දෙයි. ඉක්මණින්ම ඔහුට වැටහී යන්නේ දේව් ඇයට මුසා පවසා ඇත්තේ ඇගේ මාර්ගයෙන් තමන්ව සොයාගැනීමට බවයි. මේ අතර පොලිස් කණ්ඩායමක් සමග දේව් මේ දෙදෙනා ඉදිරියේ පෙනීසිටියි. ඔවුහු වීරාට වෙඩිතබන්නට ඉලක්කය ගෙන සිටිති. නමුත් රාගිනී ඒ ඉදිරියට පැමිණෙන්නේ වීරාව මුදාගැනීමටයි. නමුත් වීරා ඇයව තල්ලු කොට වෙඩි ප්‍රහාරය පිළිගනියි. උණ්ඩ ගණනාවක් ඔහුගේ සිරුර වෙත කිඳාබසියි. ඇය තමන් පිළිබඳ සිතන බව වටහාගන්නා බීරා සිනහමුසු මුහුණින් යුතුව කඳුගැටයෙන් පහතට ඇදවැටෙන්නේ මරණය වැළඳ ගනිමිනි. == චරිත නිරූපණය == <!-- As it appears when the closing credits roll --> * [[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]], වීරයියා 'වීරා' ලෙස ([[රාවණා]]) * [[අයිෂ්වර්යා රායි]], රාගිනී ලෙස ([[සීතා]]) * [[පෘථිවිරාජ් සුකුමරාන්|පෘථිවිරාජ්]], දේව් ප්‍රකාශ් ලෙස ([[රාමා|රාම]]) * [[කාර්තික් (නළුවා)|කාර්තික්]], ඥානප්‍රකාසම් ලෙස ([[හනුමාන්]]) * [[ප්‍රභූ (නළුවා)|ප්‍රභූ]], සිංගරාසු ලෙස ([[කුම්භකර්ණ]]) * [[ප්‍රියාමණි]], වෙන්නීලා ලෙස ([[සුපර්ණඛා]]) * [[ජෝන් විජේ]], හේමන්ත් ෂංකර් ලෙස ([[ලක්ෂ්මණ]]) * [[මුන්නා (නළුවා)|මුන්නා]], සක්කරෛ ලෙස ([[විභීෂණ]]) * [[වෛයාපූරි]], රාසති ලෙස * [[රංජිතා]], අන්නම් ලෙස * වර්ෂා, පූන්කෝඩි ලෙස * [[අශ්වන්ත් තිලක්]], වේලන් ලෙස * [[එස්. එස්. ස්ටැන්ලි|ස්ටැන්ලි]], පාඩකෝට්ටි ලෙස * [[අලගම් පෙරුමාල්]], ඡායාරූප ශිල්පියා ලෙස * [[චාම්ස්]], මංගල ඡායාරූප ශිල්පියා ලෙස * [[ලක්ෂ්මී රාමක්‍රිෂ්ණන්]], වේලන්ගේ මව ලෙස * [[සරවණා සුබ්බයියා]], රංජිත් ලෙස == නිෂ්පාදනය == === සංවර්ධනය === [[අභිෂේක් බච්චන්]] සහ [[අයිෂ්වර්යා රායි]] විසින් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළ, සිය 2007 චරිතාපදාන චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ගුරු (2007 චිත්‍රපටය)|ගුරු]]''වලින් පසුව [[මණි රත්නම්]] සිය ඊළඟ අධ්‍යක්ෂක කටයුත්ත වූ ''ලජ්ජෝ'' සඳහා අවසාන පිටපතක් සකසා තිබිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2007/01/12/stories/2007011201620100.htm |title=From real to reel |newspaper=The Hindu |author=Savitha Gautham |date=12 January 2007 |accessdate=31 October 2013 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104000754/http://www.hindu.com/fr/2007/01/12/stories/2007011201620100.htm |url-status=dead }}</ref> [[ඉස්මත් චුඝ්තායි]]ගේ කෙටිකතාවක් පාදක කරග්ත මෙය,<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/archived-stories/lajjo-a-double-bonanza-for-kareena/article1-215120.aspx |title=Lajjo a double bonanza for Kareena |newspaper=Hindustan Times |author=Subhash K. Jha |agency=IANS |date=11 April 2007 |access-date=25 November 2017 |archive-date=11 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131111043756/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archived-stories/lajjo-a-double-bonanza-for-kareena/article1-215120.aspx |url-status=dead }}</ref> කාන්තාරය පසුබිමෙහි දිවෙන සංගීතමය කාලාන්තර චිත්‍රපටයක් විය. මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය සඳහා [[ආමීර් ඛාන්]] සහ [[කරීනා කපූර්]]ව තෝරාගෙන තිබිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/24318.html |title=Aamir, Kareena in Rathnam's Lajjo |publisher=IndiaGlitz |author=Faridoon Shahryar |date=7 August 2006 |accessdate=31 October 2013}}</ref> ඉහත මුල් චිත්‍රපටයෙහි මුදාහැරීමෙන් පසුව මෙහි නිර්මාණ කටයුතු සිදුකිරීමට සැලසුම් කර තිබුණත්,<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/27467.html |title=Mani Rathnam's 'Lajjo' to start in August, 2007 |publisher= IndiaGlitz |author=Faridoon Shahryar |date=5 December 2006 |accessdate=31 October 2013}}</ref> වාර්තා වූයේ මෙහි නිර්මාණාත්මක වෙනස්කම් පිළිබඳ රත්නම් සහ ඛාන් අතර විරුද්ධතාවක් ඇතිවූ බවයි. නමුත් සිනෙමාරූපක [[පී. සී. ශ්‍රීරාම්]] එය ප්‍රතික්ෂේප කොට ඇත.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2007/06/06/stories/2007060650680100.htm |title=Through the master’s lens |newspaper=The Hindu |author=Sangeetha Devi. K |date=6 June 2007 |accessdate=31 October 2013}}</ref> චිත්‍රපටයේ පද රචකයා වීමට සිටි [[ගුල්සාර්]] පැවසූයේ සැබැවින්ම කථාවේ පිටපත් අයිතිය සම්බන්ධයෙන් ගැටලු ඇතිවී තිබෙන බවයි.<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/report-gulzar-takes-his-poems-to-japan-1102538 |title=Gulzar takes his poems to Japan |newspaper=DNA India |agency=IANS |date=11 June 2007 |accessdate=31 October 2013}}</ref> සංගීත නිර්මාණවේදී [[ඒ. ආර්. රහ්මාන්]] පවා චිත්‍රපට සංගීත නිර්මාණ කටයුතුවලින් 80%ක් පමණම අවසන් කර තිබූ බැව් පැවසේ.<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/entertainment/music/lajjo--has-not-been-shelved-ar-rahman/article1-225432.aspx |title=Lajjo has not been shelved: AR Rahman |newspaper=Hindustan Times |author=Rachana Dubey |date=26 May 2007 |access-date=25 November 2017 |archive-date=6 November 2013 |archive-url=https://archive.today/20131106155108/http://www.hindustantimes.com/entertainment/music/lajjo--has-not-been-shelved-ar-rahman/article1-225432.aspx |url-status=dead }}</ref> එසේවුව ද නොදන්නා හේතූන් මත මෙම ව්‍යාපෘතිය ක්‍රියාත්මක වූයේ නැත.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-05-26/news-interviews/27884409_1_mani-ratnam-film-taare-zameen-par |title=Lajjo shelved! |newspaper=The Times of India |agency=Mumbai Mirror |date=26 May 2007 |access-date=2017-11-25 |archive-date=2013-11-06 |archive-url=https://archive.today/20131106155051/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2007-05-26/news-interviews/27884409_1_mani-ratnam-film-taare-zameen-par |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/archived-stories/whatever-happened-to-mani-ratnam-s-lajjo/article1-222276.aspx |title=Whatever happened to Mani Ratnam's Lajjo? |newspaper=Hindustan Times |author=Vajir Singh |date=12 May 2007 |access-date=25 November 2017 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104170722/http://www.hindustantimes.com/news-feed/archived-stories/whatever-happened-to-mani-ratnam-s-lajjo/article1-222276.aspx |url-status=dead }}</ref> ''ගුරු'' ලද ආර්ථික මෙන්ම විචාරක සාර්ථකත්වය සමගින්, රත්නම් 2008 පෙබරවාරියේ සිය ඊළඟ චිත්‍රපටය පිළිබඳ නිවේදනය කළේ ය.<ref>{{cite news |url=http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/abhishek-aishwarya-to-play-ram-sita-in-mani-ratnam-s-ramayan_8431.html |title=Abhishek-Aishwarya to play Ram-Sita in Mani Ratnam’s Ramayan |newspaper=Zee News |date=20 August 2008 |accessdate=21 October 2013}}</ref> මිත්‍යාමය වීරකාව්‍යයක් වන ''[[රාමායණය|රාමායණයේ]]'' නූතන දිගහැරුමක් වන මෙහි ප්‍රධාන චරිත සඳහා ඉහත යුවළම යොදාගැනිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Ramayan-retold/Article1-325514.aspx |title=Ramayan retold |newspaper=Hindustan Times |author=Ashok Rai |date=21 July 2008 |accessdate=20 October 2013 |archive-date=20 October 2013 |archive-url=https://archive.today/20131020155038/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/Entertainment/Ramayan-retold/Article1-325514.aspx |url-status=dead }}</ref> ආරම්භයේ දී චිත්‍රපටය හින්දි බසින් පමණක් නිර්මාණය කිරීමට තීරණය කොට තිබූ අතර, දෙමළ ප්‍රභේදය පිළිබඳ අදහස පසුව ඉදිරිපත් විය.<ref name="Mani Ratnam">{{cite news |url=http://www.hindu.com/cp/2010/06/18/stories/2010061850010100.htm |title=Mani Exchange |newspaper=The Hindu |author=Ziya Us Salam |date=18 June 2010 |accessdate=10 October 2013 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016085649/http://www.hindu.com/cp/2010/06/18/stories/2010061850010100.htm |url-status=dead }}</ref> 2009 ජනවාරියේ, චිත්‍රපටය නිර්මාණය වෙමින් පැවති අතරතුර දෙමළ ප්‍රභේදය යළි තෙලිඟු බසට හඬකවා ත්‍රි-භාෂා චිත්‍රපටයක් තැනීමට අදහස් කෙරිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/telugu/article/44465.html |title=Mani Ratnam's 'Ashokavanam' in Telugu |publisher=IndiaGlitz |date=23 January 2009 |accessdate=9 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/06/04/stories/2010060459230200.htm |title=In Kollywood, it's the season of the tri-lingual film |newspaper=The Hindu |author=S. Aishwarya |date=4 June 2010 |accessdate=23 October 2013 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083848/http://www.hindu.com/2010/06/04/stories/2010060459230200.htm |url-status=dead }}</ref> චිත්‍රපටයට නමක් යෙදීමට ඉතිරිව තිබුණ ද,<ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2008/oct/231008-Mani-ratnam-AbhiAsh-Diwali-Abhishek-Bachchan-Aishwarya-Rai.htm |title=Mani is on their minds |publisher=Mid-day |author=Subhash K Jha |date=23 October 2008 |accessdate=14 October 2013}}</ref> මාධ්‍ය ඔස්සේ පුළුල් ලෙස ප්‍රචාරය වූයේ රාවණා විසින් සීතාව රඳවා සිටි ස්ථානය ආශ්‍රයෙන් එහි දෙමළ ප්‍රභේදය ''අශෝකවනම්'' නම් වනු ඇති බවයි. වැඩිදුර වාර්තා අනුව කියැවුණේ අධ්‍යක්ෂක [[කස්තුරි රාජා]] විසින් ඒ වනවිටත් සිය චිත්‍රපටයක් සඳහා එම තේමාව ලියාපදිංචි කොට තිබූ බැවින්, රත්නම් ඔහුගෙන් එය භාවිතය පිළිබඳ විමසා ඇත.<ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/feb-09-01/ashokavanam-04-02-09.html |title=Mani seeks Ashokavanam from Kasthuriraja |publisher=Behindwoods.com |date=4 February 2009 |accessdate=14 October 2013}}</ref>පසුව, මෙහි ප්‍රධාන නළුවා වන [[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]] සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී පැහැදිළි කළේ චිත්‍රපටය තාවකාලිකව ''රාවණා'' ලෙස නම්කර තිබූ බවත්, එය ''අශෝකවනම්'' ලෙස වැරදි අයුරින් වාර්තාකොට ඇති බවයි.<ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/crossing-boundaries-/490207/0 |title=Crossing boundaries! |newspaper=The Indian Express |author=Namita Nivas |date=17 July 2009 |accessdate=14 October 2013}}</ref> අනතුරුව, චිත්‍රපටය හින්දියෙන් ''රාවන්'' ලෙසත්, දෙමළ බසින් ''රාවණන්'' ලෙසත් සහ තෙලිඟු බසින් ''Villain'' (විලේන්) ලෙසත් නම්කෙරිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/may-10-04/mani-ratnam-raavanan-24-05-10.html |title=Why Mani Ratnam did not get the title? |publisher=Behindwoods |date=24 May 2010 |accessdate=21 October 2013}}</ref> කථාපුවත ''රාමායණය'' ඇසුරෙන් ආභාසය ලබා තිබුණත්, කථාව ගලායන්නේ රාවණාගේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් ඔහුව ප්‍රධාන නළුවා බවට පත් කරමිනි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/cp/2009/03/20/stories/2009032050020800.htm |title=Itsy Bitsy: Epic Effort |newspaper=The Hindu |author=Nikhil Raghavan |date=20 March 2009 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016085140/http://www.hindu.com/cp/2009/03/20/stories/2009032050020800.htm |url-status=dead }}</ref> චිත්‍රපටයට කේන්ද්‍ර වී ඇත්තේ රාවණා සීතාව පැහැරගෙන ගොස් අශෝකවනයෙහි රඳවා සිටි අයුරු කියැවෙන 'අශෝකවනම්' කථාංගය වටා ය. පසුව රාම සිය භාර්යාව මුදවාගනියි. === නළුවරණය === බච්චන් සහ වික්‍රම් හින්දි ප්‍රභේදයෙහි එදිරිවාදී චරිත දෙක සඳහා යොදාගැනුණත්, රත්නම් දෙමළ ප්‍රභේදයේ දී ඔවුන්ගේ චරිත හුවමාරු කරගන්නා මෙන් ඉල්ලා සිටියේ ය.<ref name="Mani Ratnam" /> මුලින් බච්චන් එකඟවුව ද, බස හැසිරවීමේ අපහසුව හේතුවෙන් පසුව ඔහු සැකපහළ කළේ ය.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2010/06/11/stories/2010061157770100.htm |title=Ab tak Bachchan |newspaper=The Hindu |author=Harshikaa Udasi |date=11 June 2010 |accessdate=10 October 2013 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016083204/http://www.hindu.com/fr/2010/06/11/stories/2010061157770100.htm |url-status=dead }}</ref> ඒ අනුව ඔහුගේ ස්ථානයට [[පෘථිවිරාජ් සුකුමාරන්|පෘථිවිරාජ්]] ආදේශ කෙරිණි.<ref>{{cite web |title=Prithviraj back as villain in Mani Ratnam's film |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/38587.html |publisher=IndiaGlitz |date=16 May 2008 |accessdate=14 October 2013}}</ref> චිත්‍රපටයේ ප්‍රභේද දෙකෙහිම ප්‍රධාන කාන්තා චරිතය රායි නිරූපණය කරයි.<ref name="Cast">{{cite web |url=http://www.moviewood.net/bollywood/upcoming-movies/raavan |title=Raavan preview |publisher=Moviewood |accessdate=17 June 2010}}</ref> කෙටිකාලීන නිහැඬියාවකින් පසු, [[කාර්තික් (නළුවා)|කාර්තික්]] සිය යළි පැමිණීම මෙම චිත්‍රපටය ඔස්සේ සිදුකළේ ය. ''[[මෞන රාගම්]]'' සහ ''[[අග්නි නට්චතිරම්]]'' චිත්‍රපටවලින් පසුව ඔහු සහ රත්නම් එක්ව කටයුතු කළ තෙවන අවස්ථාව මෙය විය.<ref>{{cite news |title=Second coming |url=http://www.hindu.com/cp/2010/05/28/stories/2010052850040100.htm |author=T. Krithika Reddy |accessdate=15 October 2013 |newspaper=The Hindu |date=28 May 2010 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016131333/http://www.hindu.com/cp/2010/05/28/stories/2010052850040100.htm |url-status=dead }}</ref> [[ප්‍රභූ (නළුවා)|ප්‍රභූ]] මෙහි ප්‍රමුඛ චරිතයක් සඳහා තෝරාගැනිණි. මින් පෙර ඔහු රත්නම් සමග ''අග්නි නට්චතිරම්'' සහ ''[[අංජලි (1990 චිත්‍රපටය)|අංජලී]]'' චිත්‍රපට සඳහා දායක වී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/42241.html |title=Prabhu on cloud nine |publisher=IndiaGlitz |date=13 October 2008}}</ref> රාවණාගේ සොයුරිය ලෙස රඟපෑමට [[ප්‍රියාමණි]] තෝරාගැනුණු අතර,<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-31/news-interviews/28202124_1_priya-mani-raavana-mani-ratnam |title=Abhishek’s sister? Not me! |newspaper=The Times of India |author=Meena Iyer |date=31 August 2009 |accessdate=28 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029211214/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-08-31/news-interviews/28202124_1_priya-mani-raavana-mani-ratnam |url-status=dead }}</ref> [[මුන්නා (නළුවා)|මුන්නා]] තෝරාගැනුණේ විභීෂණ හා සමාන චරිතයක් නිරූපණයටයි.<ref>{{cite news |author=P Sangeetha |title=Ash liked my work: Munna |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-24/news-interviews/28298704_1_raavanan-munna-wedding-reception |accessdate=14 October 2013 |newspaper=The Times of India |date=24 June 2010 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016091554/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-24/news-interviews/28298704_1_raavanan-munna-wedding-reception |url-status=dead }}</ref> මන්ඩෝදරීගේ චරිතය වෙනුවෙන් [[බිපාෂා බාසු]] තෝරාගැනුණු නමුත්,<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/news-interviews/28103705_1_ravana-mandodari-bipasha-basu-s-homepage |title=Bipasha is ‘Ravana’ Abhi’s wife |newspaper=The Times of India |author=Vickey Lalwani |date=9 September 2009 |accessdate=28 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029212245/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-09-09/news-interviews/28103705_1_ravana-mandodari-bipasha-basu-s-homepage |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/bipasha-basu-joins-the-cast-of--raavan-/518632/ |title=Bipasha Basu joins the cast of ‘Raavan’ |newspaper=The Indian Express |author=Geety Sahgal |date=18 September 2009}}</ref><ref>{{cite web |url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:V7KBZILkFDUJ:www.galatta.com/tamil/news/raavan-ashokavanam-bipasha-basu-as-mandodari/29944/+&cd=9&hl=en&ct=clnk&gl=in |title=Bipasha Basu as Mandodari |publisher=Galatta |author=Baiju NT |date=11 September 2009 |accessdate=28 October 2013}}</ref> චිත්‍රපටය කෙටි කිරීම සඳහා පසුව එම චරිතය ඉවත් කරන ලදී.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-05/news-interviews/28061686_1_bipasha-basu-bengali-beauty-film |title=Bipasha's role in Raavan scrapped |newspaper=The Times of India |author=Meena Iyer |date=5 October 2009 |access-date=2017-11-25 |archive-date=2013-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023062910/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-10-05/news-interviews/28061686_1_bipasha-basu-bengali-beauty-film |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/not-doing-raavan-an-amicable-decision-bipasha/article32205.ece |title=Not doing 'Raavan' an amicable decision: Bipasha |newspaper=The Hindu |agency=IANS |date=11 October 2009}}</ref><ref>{{cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/story/Bipasha+out+of+Raavan/1/65176.html |title=Bipasha out of Raavan? |publisher=India Today |author=Dheeraj Juneja |date=7 October 2009 |accessdate=23 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/bollywood/hindi-movies-news/oct-09-01/bipasha-basu-06-10-09.html |title=Bipasha Basu out of Raavan |publisher=Behindwoods |date=6 October 2009 |accessdate=23 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/oct-09-03/raavan-13-10-09.html |title=No Mandodari in Raavan |publisher=Behindwoods |date=13 October 2009 |accessdate=23 October 2013}}</ref> ප්‍රහසන ශිල්පී [[වයියාපූරි]] විසින් මෙහි විකෘතලිංගිකයකුගේ චරිතයක් නිරූපණය කරයි.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/44707.html |title=Vaiyapuri plays a transgender |publisher=IndiaGlitz |date=2 February 2009 |accessdate=9 October 2013}}</ref> මෙහි සිනෙමාරූපණය [[වී. මණිකන්ඩන්]] විසින් මෙහෙයවූව ද <ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2008/11/01/stories/2008110152090800.htm |title=Visuals speak |newspaper=The Hindu |author=K. Jeshi |date=1 November 2008 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016124413/http://www.hindu.com/mp/2008/11/01/stories/2008110152090800.htm |url-status=dead }}</ref> ඔහු ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් වීම හේතුවෙන් පසුව ඒ සඳහා [[සන්තෝෂ් සිවන්]] යොදාගැනිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/47067.html |title=Santosh Sivan joins team 'Raavan' |publisher=IndiaGlitz |date=19 May 2009}}</ref> සංස්කරණ කටයුතු [[ශ්‍රීකර් ප්‍රසාද්]] විසින් සිදුකරන ලදී.<ref>{{cite news |url=http://hindu.com/thehindu/mp/2010/11/02/stories/2010110250470300.htm |title=Master of montage |newspaper=The Hindu |author=Subha J Rao |date=2 November 2010 |accessdate=10 October 2013 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016124409/http://hindu.com/thehindu/mp/2010/11/02/stories/2010110250470300.htm |url-status=dead }}</ref> රායිගේ වස්ත්‍ර විශේෂයෙන් නිර්මාණය කරන ලද්දේ මෝස්තර නිර්මාණ ශිල්පී [[සබ්‍යසචි මුඛර්ජී]] විසිනි.<ref>{{cite news |url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?261316 |title=Khadi’s Refinement Lies In Its Humility |newspaper=Outlook India |author=Shefalee Vasudev |date=24 August 2009 |access-date=25 November 2017 |archive-date=19 August 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090819124426/http://www.outlookindia.com/article.aspx?261316 |url-status=dead}}</ref> නර්තන රචනය [[ගනේෂ් ආචාර්ය]], බ්‍රින්දා, [[ශෝබනා]],<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/46349.html |title=Shobana turns Ash's choreographer |publisher=IndiaGlitz |date=17 April 2009 |accessdate=23 October 2013}}</ref> සහ අස්තාද් දෙබූ සිදුකළහ. [[පීටර් හෙයින්]] සහ ශ්‍යාම් කෞෂාල් විසින් ක්‍රියාදාම ජවනිකා රචනය සිදුකරන ලදී. මෙහි නිෂ්පාදන සැලසුම සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කරන ලද්දේ [[සමීර් චන්දා]]යි. === රූගත කිරීම් === මෙම චිත්‍රපටයේ දර්ශන බොහෝමයක් රූගත කෙරුණේ ඉන්දියාව අවට එළිමහන් පෙදෙස්වල වන අතර, ඇතැම් ස්ථාන මින් පෙර නොදුටු ස්ථාන විය.<ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/southern-fare/1024672/ |title=Southern fare |newspaper=The Indian Express |date=2 November 2012 |accessdate=15 October 2013}}</ref> රූගත කිරීම් තුම්කූර් ([[කර්ණාටක]]), [[ජාන්සි]] අසල [[ඕර්ඡා]] සහ [[මධ්‍ය ප්‍රදේශ්]]හි වනාන්තර,<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/cp/2009/01/23/stories/2009012350180800.htm |title=Itsy Bitsy: Out in the woods |newspaper=The Hindu |author=Nikhil Raghavan |date=23 January 2009 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=27 January 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090127022056/http://hindu.com/cp/2009/01/23/stories/2009012350180800.htm |url-status=dead }}</ref> [[මහාරාෂ්ට්‍ර]]යේ [[මහබලේශ්වර්]] වැනි ස්ථානවල සිදු විය.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2010/05/07/stories/2010050750330100.htm |title=Raavan, a re-incarnation |newspaper=The Hindu |author=Malathi Rangarajan |date=7 May 2010 |accessdate=8 October 2013 |archive-date=17 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017002358/http://www.hindu.com/fr/2010/05/07/stories/2010050750330100.htm |url-status=dead }}</ref> රත්නම් විසින් ශ්‍රී ලංකාව තුළ ද රූගත කිරීම් සිදුකිරීමට සැලසුම් කොට සිටි බැව් වාර්තා වේ.<ref>{{cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/090503/Magazine/sundaytimestvtimes_08.html |title=Mani Ratnam’s ‘Raavan’ can turn a new chapter in Tourism |newspaper=Sunday Times |date=3 May 2009 |accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cinegola.com/blog/2008/10/24/maniratnam-ashokavanam-to-shoot-in-srilanka/ |title=Maniratnam Ashokavanam to shoot in Srilanka |publisher=CineGola |accessdate=15 October 2013}}</ref> නමුත් [[LTTE]] ත්‍රස්තවාදීන්ගේ තර්ජන එල්ලවේ යැයි සිතා එය අත්හැරි බැව් පැවසේ.<ref name="Kerala" /> නමුත් එම පුවත් දූෂමාන කටකථා යැයි පවසමින් රත්නම් එය ප්‍රතික්ෂේප කරයි.<ref name="Lanka" /> ප්‍රධාන ඡායාරූපකරණ කටයුතු 2008 ඔක්තෝබරයේ [[කේරළ]]යේ [[කෝචි]] අසල වනාන්තරයේ දී සිදු විය. දර්ශන කිහිපයක් රත්නම්ගේ ප්‍රියතම ස්ථානයක් වූ [[අතිරප්පිල්ලි ඇල්ල|අතිරප්පිල්ලි ඇ‍ල්ලේ]] දී රූගත කෙරිණි. ඔහු විසින් ''[[දිල් සේ..]]'' චිත්‍රපටයේ 'ජියා ජාලේ' ගීතය සහ ''[[ගුරු (2007 චිත්‍රපටය)|ගුරු]]'' චිත්‍රපටයේ 'බර්සෝ රේ' ගීතය රූගත කොට තිබුණේ ද මෙහි ය.<ref name="Kerala">{{cite web |url=http://inhome.rediff.com/movies/2008/oct/07bach.htm |title=Ash, Abhishek to shoot in Kerala |publisher=Rediff |author=Gullu Gupshup |date=7 October 2008}}</ref> පරිසර සංචරණ මධ්‍යස්ථානයක් වූ [[මලයට්ටූර්]]හි රූගත කිරීම් වනාරක්ෂක නිලධාරීන් විසින් තහනම් කරන ලද්දේනීති උල්ලංඝනය සහ තාවකාලික මඩු ඉදිකිරීම හේතුවෙනි‍.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-kerala/forest-officials-stop-film-shooting/article1354817.ece |title=Forest officials stop film shooting |newspaper=The Hindu |date=12 October 2008 |accessdate=20 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/story/Mani+Ratnam+forced+to+cancel+shooting+in+Kerala/1/17513.html |title=Mani Ratnam forced to cancel shooting in Kerala |newspaper=India Today |author=Nirmala Ravindran |date=13 October 2008 |accessdate=20 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://zeenews.india.com/entertainment/bollywood/mani-ratnam-violates-kerala-forest-rules-shooting-stopped_12951.html |title=Mani Ratnam violates Kerala forest rules, shooting stopped |publisher=Zee News |agency=IANS |date=11 October 2008 |accessdate=23 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mathrubhumi.com/english/story.php?id=4733 |title=Conditional permission to Ratnam's film shoot in Kerala forest |publisher=Mathubhumi |date=14 October 2008 |accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/tamil/news/2008/mani-ratnam-ravana-shooting-stopped-131008.html |title=Shooting of mani ratnam's Ravana banned |date=13 October 2008 |accessdate=23 October 2013}}</ref> මේ නිසා 2008 ඔක්තෝබර් මස මෙම ගැටලු විසඳාගන්නා තෙක් දින 11ක් රූගත කිරීම් ප්‍රමාද කිරීමට සිදු විය.<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1203433/report-mani-can-shoot-in-the-wilderness |title=Mani can shoot in the wilderness |newspaper=DNA India |author=Prithwish Ganguly |date=4 November 2008 |accessdate=20 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/oct-08-04/mani-ratnam-22-10-08.html |title=Mani's Ravana secrets! |publisher=Behindwoods |date=22 October 2008 |accessdate=10 June 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.topnews.in/shooting-mani-ratnam-s-raavan-resumes-after-forest-row-284939 |title=Shooting of Mani Ratnam’s ‘Raavan’ resumes after forest row |publisher=TopNews |author=Ashok Rao |date=7 November 2008 |accessdate=23 October 2013}}</ref> රූගතකිරීම්වල දෙවන අදියර 2008 දෙසැම්බර් මස [[ඌටි]]යේ දී ඇරඹුණු නමුත්, එය ද ප්‍රමාද කිරීමට සිදුවූයේ ප්‍රදේශයේ කුලීරථ රියැදුරන් සිය ව්‍යාපාරයට අවාසිදායක යැයි පවසමින් චිත්‍රපට සංගමයේ (FEFSI) වාහන භාවිතයට විරෝධය පෑම හේතුවෙනි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2008/12/18/stories/2008121850770300.htm |title=Confrontation over transport |newspaper=The Hindu |date=18 December 2008 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=17 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017003656/http://www.hindu.com/2008/12/18/stories/2008121850770300.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/more-problems-for-mani-ratnam-news-tamil-kkfs75dafdf.html |title=More problems for Mani Ratnam |publisher=Sify |date=18 December 2008}}</ref> මේ නිසා රත්නම් රූගත කිරීම් තාවකාලිකව නවතා දමා [[හොගෙනක්කල් ඇල්ල]] කරා ගියේ ය.<ref>{{cite web |url=http://news.outlookindia.com/items.aspx?artid=648060 |title=Mani Ratnam cancels film shooting after drivers' protest |publisher=Outlook India |date=17 December 2008 |accessdate=23 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/07/04/stories/2010070457780200.htm |title=Indian locations provide stunning backdrops for film shoots |newspaper=The Hindu |author=S. Aishwarya |date=4 July 2010 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=17 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017005736/http://www.hindu.com/2010/07/04/stories/2010070457780200.htm |url-status=dead }}</ref> 2009 පෙබරවාරියේ දී නිෂ්පාදක කණ්ඩායම [[කොල්කතා]] වෙත පැමිණි අතර, මෙහි [[අගර්පරා]]හි [[හූඝ්ලි ගඟ|හූඝ්ලි]] ගං ඉවුරේ දී 'කල්වාරේ' ගීතය රූගත කෙරිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1090215/jsp/frontpage/story_10538098.jsp |title=Raavan brings Sita to town: Ash&nbsp;-Abhi to shoot for Mani |newspaper=The Telegraph |date=15 February 2009}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1090224/jsp/entertainment/story_10580063.jsp |title=Missing in action: Abhishek! |newspaper=The Telegraph |date=24 February 2009 |accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1090304/jsp/entertainment/story_10620058.jsp |title=Watching you! |newspaper=The Telegraph |author=Anindya Shankar Ray, Mohua Das |date=4 March 2009 |accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-15/news-interviews/28047631_1_mani-ratnam-jute-mill-raavana |title=Mani ratnam to shoot Ravana |newspaper=The Times of India |author=Priyanka Dasgupta |date=15 February 2009 |accessdate=28 October 2013 |archive-date=18 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018044710/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-02-15/news-interviews/28047631_1_mani-ratnam-jute-mill-raavana |url-status=dead }}</ref> පසුව ඌටිහි රූගත කිරීම් නැවත සිදුවූ අතර, 2009 අප්‍රේල් මස රත්නම් රෝගී විය. ඔහුව [[ඇපලෝ රෝහල්]] වෙත ඇතුළත් කෙරිණි.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-16/news-interviews/28030117_1_mani-ratnam-raavana-gulzar |title=Mani walked out of recording... into hospital! |newspaper=The Times of India |author=Subhash K Jha |date=16 April 2009 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=18 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131018032039/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-04-16/news-interviews/28030117_1_mani-ratnam-raavana-gulzar |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200904151510.htm |title=Mani Ratnam recovering after complaints of breathing problem |newspaper=The Hindu |author=PTI |date=15 April 2009 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016121331/http://www.hindu.com/thehindu/holnus/009200904151510.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2009/04/16/stories/2009041654130400.htm |title=Mani Ratnam admitted to hospital |newspaper=The Hindu |date=16 April 2009 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016121452/http://www.hindu.com/2009/04/16/stories/2009041654130400.htm |url-status=dead }}</ref> මේ නිසා රූගත කිරීම් තවත් දින 47ක් ප්‍රමාද වූ අතර, 2009 ජූනි මස ඔහු සුවය ලැබීමෙන් පසු රූගත කිරීම් යළි ඇරඹිණි.<ref>{{cite web |url=http://sify.com/movies/kannada/fullstory.php?id=14891619 |title=Mani Ratnam shoots in Ooty! |publisher=Sify |date=2 June 2009}}</ref> මෙම ප්‍රමාද වීම් හේතුවෙන් සිය සෙසු කටයුතුවලට බලපෑම් ඇතිවන හෙයින්, DOP මණිකන්ඩන් මැයි මස කණ්ඩායමෙන් ඉවත් වූ අතර, ඒ වෙනුවට සන්තෝෂ් සිවන් යොදාගැනිණි.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-20/news-interviews/28179584_1_mani-ratnam-santosh-sivan-raavana |title=Mani's distress call to Sivan |newspaper=The Times of India |author=Kunal M Shah, Bharti Dubey |date=20 May 2009 |accessdate=28 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029211515/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-05-20/news-interviews/28179584_1_mani-ratnam-santosh-sivan-raavana |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |author=Sreedhar Pillai |title=Raavanan happened by accident: Sivan |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-09/news-interviews/28279829_1_raavanan-mani-ratnam-films |accessdate=15 October 2013 |newspaper=The Times of India |date=9 June 2010 |archive-date=15 October 2013 |archive-url=https://archive.today/20131015081550/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-09/news-interviews/28279829_1_raavanan-mani-ratnam-films |url-status=dead }}</ref> ජූලි මස වන විට, කණ්ඩායම කේරළ වෙත නැවත පැමිණියහ.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-21/news-interviews/28166381_1_amar-singh-illnesses-bachchans |title=Ash sets aside work for Amar Singh |newspaper=The Times of India |author=Subhash K Jha |date=21 July 2009 |accessdate=27 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029200746/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-21/news-interviews/28166381_1_amar-singh-illnesses-bachchans |url-status=dead }}</ref> මෙහි දී [[චාලකුඩි]]යේ ඇතැම් දර්ශන නැවත වරක් රූගත කෙරුණේ කටයුතු ඉක්මන් කිරීම පිළිබඳ රත්නම් නොසතුටට පත්වීම හේතුවෙනි.<ref name="Lanka">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14887855&cid=2363 |title=Raavan goes to Chalakudy via Pollachi! |publisher=Sify |date=14 May 2009 |accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2009/apr/030409-Abhishek-Mani-Ratnam-Raavan-Chalakudy-jungles.htm |title=Chalo Chalakudy! |publisher=Mid Day |author=Sonal Chawla |date=3 April 2009 |accessdate=27 October 2013}}</ref> මෙම කාලය අවට ඇදහැළුණු තද වැසි හේතුවෙන් රූගත කිරීම් තවදුරටත් ප්‍රමාද විය.<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/News-Feed/archives/Rains-spoil-Raavan-s-mood/Article1-435790.aspx |title=Rains spoil Raavan's mood |newspaper=Hindustan Times |date=24 July 2009 |accessdate=27 October 2013 |archive-date=31 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031151433/http://www.hindustantimes.com/News-Feed/archives/Rains-spoil-Raavan-s-mood/Article1-435790.aspx |url-status=dead }}</ref> එපමණක් නොව, රූගත කිරීම් වෙනුවෙන් අලියකු රැගෙන ආ විට කුලප්පු වූ එම අලියා ඇත්ගොව්වාව මරා දමා දිවගියේ ය.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/48663.html |title=Mahot killed in 'Ravana' shooting |publisher=IndiaGlitz |date=30 July 2009 |accessdate=20 October 2013}}</ref> සත්ත්ව සුබසාධන මණ්ඩලය මෙහි නිෂ්පාදන සමාගම (මැඩ්‍රාස් ටෝකීස්) වෙත නිවේදනයක් ලබාදුන්නේ අලීන් භාවිතා කිරීමට අවසර නොගැනීම හේතුවෙනි.<ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/mani-ratnams-ravan-ends-up-in-more-trouble/496415/ |title=Mani Ratnam's 'Ravan' ends up in more trouble |newspaper=The Indian Express |date=31 July 2009 |accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.ndtv.com/article/india/mani-ratnam-s-film-company-served-notice-6522 |title=Mani Ratnam's film company served notice |publisher=NDTV |agency=PTI |date=30 July 2009 |accessdate=27 October 2013}}</ref> 2009 අගෝස්තු මස චිත්‍රපටයේ අවසන් අදියර ඇරඹිණි. මෙය [[මහාරාෂ්ට්‍ර]]යේ [[මල්ෂේජ් ඝාට්]]ස්හි සිදුවූ අතර, කථාවේ උච්චතම අවස්ථාවේ දර්ශනය මෙහි දී රූගත කෙරිණි.<ref>{{cite web |url=http://webcache.googleusercontent.com/search?q=cache:nCq5GX2WPqkJ:www.galatta.com/tamil/news/raavan-climax-at-the-historic-malshej-ghat/30452/+&cd=23&hl=en&ct=clnk&gl=in |title=Raavan climax at the historic Malshej Ghat |publisher=Galatta |author=K. V. Vasudevan |date=25 September 2009 |accessdate=28 October 2013}}</ref> මෙහි අවසන් සටන දැවමය පාලමක් මත රූගත කෙරිණි..<ref>{{cite web |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2010/abhishek-vikram-raavan-020610.html|title=Abhishek, Vikram fight on wooden bridge in Raavan |publisher=Oneindia |date=2 June 2010 |accessdate=28 October 2013}}</ref> නිෂ්පාදන නිර්මාණ සැලසුම් ශිල්පී සමීර් චන්දා විසින් ජවනිකාවේ දර්ශන විවිධ කෝණවලින් රූගත කිරීම පහසුවීමට එකිනෙකට සමාන පාලම් තුනක් ඉදිකරන ලදී.<ref>{{cite news |url=http://newindianexpress.com/entertainment/tamil/article431783.ece |title=The story of 'Raavan's 3 bridges |newspaper=The New Indian Express |date=8 June 2010 |accessdate=28 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029210415/http://newindianexpress.com/entertainment/tamil/article431783.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebrities/features/type/view/id/1074 |title=3 bridges, 2500 planks for climactic bridge-fight in Raavan |publisher=Bollywood Hungama |date=2 June 2010 |accessdate=28 October 2013}}</ref> මුලින් මෙම පාලම් ශ්‍රීලංකාවේ, ඕස්ට්‍රේලියාවේ හෝ දකුණු අප්‍රිකාවේ ඉදිකිරීමට සැලසුම් කර තිබුණත්, වියදම් අඩු කරගැනීමේ අරමුණින් එය [[මුම්බායි]]හි ඉදිකෙරිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/chunk-ht-ui-entertainmentsectionpage-bollwood/abhi-carried-ash-to-the-raavan-bridge/article1-554332.aspx |title=Abhi carried Ash to the Raavan bridge |newspaper=Hindustan Times |author=Subhash K. Jha |date=7 June 2010 |accessdate=28 October 2013 |archive-date=31 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131031202520/http://www.hindustantimes.com/news-feed/chunk-ht-ui-entertainmentsectionpage-bollwood/abhi-carried-ash-to-the-raavan-bridge/article1-554332.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes&pageid=22&sectid=edid=&edlabel=BGMIR&mydateHid=20-08-2011&pubname=Mirror+-+Bangalore&edname=&articleid=Ar02201&publabel=MM |title=Gods needed him to redesign heaven |newspaper=The Times of India |author=Subhash K Jha |date=20 August 2011 |accessdate=28 October 2013 |archive-date=6 July 2009 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090706210636/http://lite.epaper.timesofindia.com/mobile.aspx?article=yes |url-status=dead }}</ref> නමුත් අයහපත් කාලගුණය සහ දැඩි වර්ෂාව හේතුවෙන් රූගත කිරීම් දින කිහිපයකට අඩාළ විය.<ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/news/1193198/ |title=Bad weather causes further delay in Raavan shoot |publisher=Bollywood Hungama |date=9 October 2009 |accessdate=28 October 2013}}</ref> වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මගින් ‍කණ්ඩායමේ ඇතැම් සාමාජිකයනට විරුද්ධව නඩු පවරන ලද්දේ නීති උල්ලංඝනය කිරීම හේතුවෙනි.<ref>{{cite news |url=http://www.deccanherald.com/content/20894/content/217589/F |title=Forest Dept files cases against 14 |newspaper=Deccan Herald |agency=PTI |date=21 August 2009 |accessdate=28 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thepunekar.com/2009/08/24/mani-ratnams-film-ravan-in-trouble-in-the-forest-area-of-junnar-taluka/ |title=Mani Ratnam’s film ‘Ravan’ in trouble in the forest area of Junnar taluka |publisher=The Punekar |date=24 August 2009 |accessdate=28 October 2013}}</ref> 2009 අවසානය වන විට චිත්‍රපටයේ පශ්චාත්-නිෂ්පාදන කටයුතු සිදු විය.<ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodhungama.com/features/2009/08/21/5419/ |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100427042724/http://www.bollywoodhungama.com/features/2009/08/21/5419/ |title=Raavan embarks for last schedule, gears up for Apr-May'10 release |publisher=Bollywood Hungama |author=Joginder Tuteja |date=21 August 2009 |archivedate=27 April 2010}}</ref> මෙහි නළුවන් විසින් ක්‍රියාදාම ජවනිකා රැසක් නිරූපණය කරන ලදී..<ref>{{cite news |url=http://www.deccanherald.com/content/66005/raavan-my-most-challenging-film.html |title=Raavan was my most challenging film to date: Abhishek Bachchan |newspaper=Deccan Herald |agency=IANS |date=26 April 2010 |accessdate=30 October 2013}}</ref> නළුවන්හට කැපුම් තුවාල සහ සීරීම් තුවාල සිදුවී තිබූ හෙයින් ඔවුනට අංග රචනයක් අවශ්‍ය නොවිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.mid-day.com/specials/2010/jun/200610-vikram-aishwarya-rai-raavan-stunts-forest.htm |title=Shooting on the edge |publisher=Mid Day |author=Jigar Shah |agency=Bollywood News Service |date=20 June 2010 |accessdate=31 Octobe 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.mid-day.com/entertainment/2010/apr/060410-ash-bruised-on-sets.htm |title=Aishwarya bruised on Raavana sets |newspaper=Mid Day |date=6 April 2010 |accessdate=29 October 2013}}</ref> මෙහි හඳුන්වා දීමේ දර්ශනය වෙනුවෙන් මෙහි ප්‍රධාන නළුවා හට හොගෙනක්කල් ඇල්ලඅ සල අඩි 90ක් උස ගල් කුළකින් පහත ඇති ගංගා වෙතට පැනීමට සිදු වේ.<ref>{{cite news |author=Prema Manmadhan |title=Ram-Ravanan up close|url=http://www.thehindu.com/features/cinema/ramravanan-up-close/article482473.ece |accessdate=15 October 2013 |newspaper=The Hindu |date=23 June 2010}}</ref> මෙම අවදානම් සහගත දර්ශනය නිරූපණය කරන ලද්දේ [[බැංගලෝරය|බැංගලෝ‍රයේ]] ජාතික කිමිදුම් ශූරයකු වූ බල්රාම් නම් ඔහුගේ ද්විත්ව නළුවා විසිනි.<ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/bangalore/1398387/report-raavan-so-who-is-the-real-hero |title=So who is the real hero? |agency=DNA India |author=Nandini Kumar |date=19 June 2010 |accessdate=15 October 2013}}</ref> කේර‍ළයේ සම්භවය වූ සටන් කලාවක් වන [[කලාරිපායාට්ටු]] මෙම චිත්‍රපටයේ දක්නට ලැබේ. [[කෝලිකොඩේ]]හි කලාරි ක්‍රීඩා පුහුණුකරුවකු වූ සුනිල් කුමාර් විසින් නළුවන්ට පුහුණුව ලබාදෙන ලදී.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-13/chennai/28108255_1_kalaripayattu-malayalam-thiruvananthapuram |title=Where the stars line up to learn Kalaripayattu |newspaper=The Times of India |author=Priya M Menon |date=13 December 2009 |access-date=2017-11-25 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811070414/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-12-13/chennai/28108255_1_kalaripayattu-malayalam-thiruvananthapuram |url-status=dead }}</ref> අද්‍යතන නර්තන ශීල්පී අස්තාද් දෙබූ චිත්‍රපටයේ එන ප්‍රෝඩාකාරී දර්ශනයක් සඳහා නර්තන රචනය සිදුකළේ ය.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-27/news-interviews/28177183_1_aishwarya-rai-bachchan-s-homepage-ash-saroj-khan |title=Ash learns new steps! |newspaper=The Times of India |author=Subhash K Jha |date=27 July 2009 |access-date=2017-11-25 |archive-date=2011-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110811070427/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2009-07-27/news-interviews/28177183_1_aishwarya-rai-bachchan-s-homepage-ash-saroj-khan |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article442139.ece |title=The dance choreographer who did a stunt scene |newspaper=The New Indian Express |author=Shilpa Krishnan |date=21 June 2010 |accessdate=23 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185749/http://newindianexpress.com/entertainment/interviews/article442139.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/news/deboo-choreographed-an-escape-sequence-in-raavan/619870/ |title=Deboo choreographed an escape sequence in Raavan |newspaper=The Indian Express |author=Dipti Nagpaul D'souza |date=17 May 2010 |accessdate=23 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.dnaindia.com/lifestyle/1293202/report-from-the-street-to-the-stage |title=from the street to the stage |newspaper=DNA India |author=Riddhi Doshi |date=26 September 2009}}</ref> මෙහි පෙනුම සඳහා වික්‍රම්ට සිය කොණ්ඩය කොටට කපැමීට සිදුවූ අතර, මුදාහැරීම තෙක් ඔහු එය ආවරණය කොට තබාගත්තේ ය.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/cp/2009/01/16/stories/2009011650130400.htm |title=Contagious caps |newspaper=The Hindu |author=Nikhil Raghavan |date=16 January 2009 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=17 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131017010037/http://www.hindu.com/cp/2009/01/16/stories/2009011650130400.htm |url-status=dead }}</ref> සහාය නළු මුන්නාට ඔහුගේ චරිතය සඳහා හිස මුඩු කිරීමට සිදු විය.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/57684.html |title=Munna tonsures for 'Raavanan' |publisher=IndiaGlitz |date=10 June 2010 |accessdate=21 October 2013}}</ref> සිය දර්ශන සඳහා බස හැසිරවීමට රායි දෙමළ බස පුහුණුවූවා ය. ඇගේ දෙමළ හැසිරවීම පිළිබඳ සතුටට පත්වූ රත්නම් ඇගේ චරිතයට ඇයටම හඬකැවීම තීරණය කළ නමුත්,<ref>{{cite news |author=Prithwish Ganguly |title=Mani floored by Ash's Tamil talk |url=http://www.dnaindia.com/entertainment/1216461/report-mani-floored-by-ash-s-tamil-talk |accessdate=15 October 2013 |newspaper=DNA India |date=24 December 2008}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-13/news-interviews/28128182_1_tamil-film-dubbing-aishwarya-rai |title=Ash dubs in Tamil |newspaper=The Times of India |author=Subhash K Jha |date=13 April 2010 |accessdate=28 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029210508/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-04-13/news-interviews/28128182_1_tamil-film-dubbing-aishwarya-rai |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title=Aishwarya dubs in Tamil for 'Raavanan' |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/56119.html |publisher=IndiaGlitz |date=13 April 2010}}</ref><ref>{{cite web |author=Pichumani |title=Aish’s voice in ‘Ashokavanam’ |url=http://www.kollynews.com/kollywood/aish%E2%80%99s-voice-in-%E2%80%98ashokavanam%E2%80%99/comment-page-6 |publisher=kollynews |date=27 December 2009}}</ref> පසුව මුලින් ''[[ඉරුවර්]]'' සහ ''ගුරු'' චිත්‍රපටවල ඇයට හඬකැවූ නිළි [[රෝහිනී (නිළිය)|රෝහිනී]] මෙහි ඇගේ චරිතයට හඬකැවීමට යොදාගැනිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/58554.html |title=The other face of Rohini |publisher=IndiaGlitz |date=13 July 2010 |accessdate=23 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |author=Meera Srinivasan |title=Success of dubbing artist lies in not letting audience know who you are |url=http://www.hindu.com/2010/07/14/stories/2010071450740200.htm |accessdate=15 October 2013 |newspaper=The Hindu |date=14 July 2010 |archive-date=16 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131016121455/http://www.hindu.com/2010/07/14/stories/2010071450740200.htm |url-status=dead }}</ref> == මුදාහැරීම == === අලෙවිකරණය === ප්‍රවර්ධන අංගයක දී මිනිත්තු 10ක ටීසරයක් මුදාහැරිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mp/2010/05/17/stories/2010051751040800.htm |title=The run-up to Raavanan |newspaper=The Hindu |author=Malathi Rangarajan |date=17 May 2010 |accessdate=8 October 2013 |archive-date=10 October 2013 |archive-url=https://archive.today/20131010071505/http://www.hindu.com/mp/2010/05/17/stories/2010051751040800.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/05/15/stories/2010051562420200.htm |title=Raavanan crew share their experiences |newspaper=The Hindu |date=15 May 2010 |accessdate=8 October 2013 |archive-date=20 September 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110920184829/http://www.hindu.com/2010/05/15/stories/2010051562420200.htm |url-status=dead }}</ref> කෑන්ස් චිත්‍රපට උළෙලේ දී චිත්‍රපටය නිරාවරණය කෙරිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/05/14/stories/2010051466372200.htm |title=Cannes fete off to a start with ‘Robin Hood' |newspaper=The Hindu |author=PTI |date=14 May 2010 |accessdate=9 October 2013}}</ref> ''Villain''හි ප්‍රවර්ධන කටයුතු ආන්ධ්‍රාවේ දී සිදු විය.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/06/18/stories/2010061859830200.htm |title=‘One-woman show' disappoints |newspaper=The Hindu |author=Yogendra Kalavalapalli |date=18 June 2010 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=21 September 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130921002253/http://www.hindu.com/2010/06/18/stories/2010061859830200.htm |url-status=dead }}</ref> === චිත්‍රපට උළෙලවල්හි දී තිරගත වීම් === මෙම චිත්‍රපටය 67වන [[වැනීස් චිත්‍රපට උළෙල|වැනීස් චිත්‍රපට උළෙලේ]] දී තිරගත විය.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-25/news-interviews/28220422_1_mani-ratnam-filmmaker-award-suhasini |title=Raavanan enthralls Venice |newspaper=The Times of India |author=Asish Samanta |accessdate=25 September 2010 |date=25 September 2010 |archive-date=11 July 2012 |archive-url=https://archive.today/20120711025851/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-25/news-interviews/28220422_1_mani-ratnam-filmmaker-award-suhasini |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/showcasing-raavan-in-venice/20100907.htm |title=Showcasing Raavan in Venice |publisher=Rediff |date=7 September 2010 |accessdate=30 October 2013}}</ref> චිත්‍රපටය [[වැනීසිය|වැනීසියේ]] දී ඉහළ ප්‍රතිචාර ලද අතර, ප්‍රේක්ෂකයන් විසින් එය තිරගත වීමෙන් පසු අත්පොලසන් දෙන ලදී.<ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodtrade.com/trade-news/raavan-and-raavanan-a-big-hit-in-film-festivals/1935.htm |title=Raavan and Raavanan a big hit in film festivals |publisher= Bollywood Trade |date=27 September 2010 |accessdate=30 October 2013}}</ref> මෙහි ප්‍රධාන චිත්‍රපට නිර්මාණ ශීල්පීයාහට [[ජේගර්-ලෙකූල්ට්‍රේ]] ගෞරවය පිරිනැමිණි. මෙම ගෞරවය පිරිනැමුණේ ටකේෂි කිටානෝ, අබ්බාස් කියාරොස්තාමි සම සිල්වෙස්ටර් ස්ටැලෝන් වැනි සුප්‍රකට පුද්ගලයනට ය.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-06/news-interviews/28244828_1_raavanan-filmmaker-award-suhasini-and-vikram |title=Raavanan goes to Korea |newspaper=The Times of India |author=P Sangeetha |accessdate=6 October 2010 |date=6 October 2010 |archive-date=3 May 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120503103152/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-10-06/news-interviews/28244828_1_raavanan-filmmaker-award-suhasini-and-vikram |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/mani-ratnam-honoured-at-venice-film-festival/20100908.htm |title=Mani Ratnam honoured at Venice Film Festival |publisher=Rediff |date=8 September 2010 |accessdate=30 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/slide-show/slide-show-1-abhi-ash-cheer-for-mani-ratnam/20100518.htm |title=Ash, Abhishek cheer for Mani Ratnam in Cannes |publisher=Rediff |date=18 May 2010 |accessdate=30 October 2013}}</ref> පසුව, චිත්‍රපටය [[15වන බුසන් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල|15වන බුසන් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙලේ]] සහ<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/raavanan-at-pusan-festival/article819816.ece |title=Raavanan at Pusan festival |newspaper=The Hindu |date=8 October 2010 |accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2010/11/05/stories/2010110550730100.htm |title=French star steals the show |newspaper=The Hindu |author=Lekha J. Shankar |date=5 November 2010 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=29 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029222121/http://www.hindu.com/fr/2010/11/05/stories/2010110550730100.htm |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://movies.ndtv.com/regional/raavanan-at-pusan-international-film-festival-58042 |title=Raavanan at Pusan International Film Festival |newspaper=NDTV |agency=PTI |date=8 October 2010 |accessdate=27 October 2013 |archive-date=8 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131108235325/http://movies.ndtv.com/regional/raavanan-at-pusan-international-film-festival-58042 |url-status=dead }}</ref> ඉන්දියානු පැනොරාමා චිත්‍රපට උළෙලේ දී ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2011/03/04/stories/2011030450260400.htm |title=Port calling: Indian Panorama Film Festival |newspaper=The Hindu |author=Ziya Us Salam |date=4 March 2011 |accessdate=9 October 2013}}</ref> චිත්‍රපටයේ මංගල දර්ශනය නිව් යෝක් නගරයේ 10වන වාර්ෂික මහින්ද්‍රා [[ඉන්දු-ඇමරිකානු කලා කවුන්සිලය|ඉන්දු-ඇමරිකානු කලා කවුන්සිල]] චිත්‍රපට උළෙලේ දී ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/entertainment/raavanan-will-be-screened-at-miaac-2010_100446882.html |title=Raavanan Will Be Screened At MIAAC 2010 |publisher=Thaindian |author=Sampurn Wire |date=20 October 2010 |accessdate=27 October 2013}}</ref><ref>http://www.iaac.us/MIAAC2010/raavanan/ Tenth Annual MIAAC Film Festival</ref> මණි රත්නම් කෘතිය ඇගයූ [[ජිම් ලූස්]] සඳහන් කළේ 'රාවණන්' යනු 2010 වර්ෂයේ නැරඹිය යුතුම චිත්‍රපටයක් බවයි.<ref>{{cite news |url=http://www.huffingtonpost.com/jim-luce/mani-ratnams-raavanan-the_b_784529.html |title=Mani Ratnam's Raavanan: The Must-See International Film of 2010 |newspaper=The Huffington Post |author=Jim Luce |date=16 November 2010 |accessdate=16 November 2010}}</ref> 29වන සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ ආසියානු ඇමරිකානු චිත්‍රපට උළෙලේ ද මෙය ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.<ref>{{cite web |url=http://behindwoods.com/tamil-movie-news-1/feb-11-03/mani-rathnam-raavanan-19-02-11.html |title=Raavanan still a favorite |publisher=Behindwoods |date=19 February 2011 |accessdate=30 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://caam.gala-engine.com/2011/films-events/program/raavanan/ |title=San Francisco International Asian American Film Festival |publisher=[[ආසියානු ඇමරිකානු මාධ්‍ය සඳහා මධ්‍යස්ථානය|Center for Asian American Media]] |accessdate=30 October 2013}}</ref> === සිනමාහල් මුදාහැරීම === මුදාහැරීමට ප්‍රථම [[චිත්‍රපට සහතිකකරණ මධ්‍යම මණ්ඩලය]] විසින් චිත්‍රපටයට "U" (විශ්වීය) සහතිකයක් ලබා දෙන ලදී.<ref>{{cite web |author=Moviebuzz |title=13 days to Raavanan- Triple delight for Mani |url=http://www.sify.com/movies/13-days-to-raavanan-triple-delight-for-mani-news-tamil-kkfq2mcjdjd.html |publisher=Sify |date=5 June 2010 |accessdate=20 October 2013}}</ref> ලොවපුරා සිනමාහල් 375ක දී ''රාවණන්'' මුදාහැරිණි. ''රාවණන්''හි විදෙස් බෙදාහැරීමේ අයිතීන් ඇ.ඩො. මිලියන 1.5ක වාර්තාගත මුදලකය අයංගාරන් ඉන්ටර්නැෂනල් වෙත ඇලෙවිකෙරිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/10-days-to-raavanan-overseas-sold-news-tamil-kkfq1qaceaa.html |title=10 Days to Raavanan &nbsp;- Overseas sold! |publisher=Sify |date=8 June 2010 |accessdate=4 August 2012}}</ref> ''රාවණන්''හි පෙරදසුනක් චෙන්නායිහි දේවි-ශ්‍රී දේවි සිනමා සංකීර්ණයේ දී ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. එහි දී එය [[රජිනිකාන්ත්]] ඇතුළු දැවැන්ත චිත්‍රපට පුද්ගලයින්ගේ ඇගයුමට ලක් විය.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/57924.html |title=Rajini sees 'Raavanan' |publisher=IndiaGlitz |date=18 June 2010 |accessdate=26 June 2010}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/article/58018.html |title=Rajnikant gives standing ovation to 'Raavanan' |publisher=IndiaGlitz |date=22 June 2010 |accessdate=31 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/entertainment/movies/tamil/fullstory.php?id=14945861 |title=Rajinikanth watches Raavanan |publisher=Sify |author=Moviebuzz |date=18 June 2010 |accessdate=31 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/jun-10-03/rajnikanth-raavan-vikram-18-06-10.html |title=Rajnikanth on Raavanan |publisher=Behindwoods |date=18 June 2010|accessdate=31 October 2013}}</ref> චිත්‍රපටයේ පෙරදසුනක් ඉනොක්ස්හි දී ද ඉදිරිපත් කෙරිණි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/rp/2010/06/20/stories/2010062050090300.htm |title=The 10 headed monster reborn |newspaper=The Hindu |author=Dev |date=20 June 2010 |accessdate=9 October 2013 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> 2010 ජූනි 18 මෙය ලොව පුරා මුදාහැරිණේ<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/06/15/stories/2010061561530200.htm |title=Raavanan set to hit the screens on Friday |newspaper=The Hindu |author=S. Aishwarya |date=15 June 2010 |accessdate=8 October 2013 |archive-date=27 May 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110527192359/http://www.hindu.com/2010/06/15/stories/2010061561530200.htm |url-status=dead }}</ref> සිනමාහල් 375ක දී (ඉන්දියාවේ 225ක සහ විදේශයන්හි 150ක) ය.<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/Raavan-to-hit-2200-screens-worldwide-today/Article1-559198.aspx |title=Raavan to hit 2200 screens worldwide today |newspaper=Hindustan Times |author=IANS |date=17 June 2010 |access-date=25 November 2017 |archive-date=20 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100620214111/http://www.hindustantimes.com/Raavan-to-hit-2200-screens-worldwide-today/Article1-559198.aspx |url-status=dead }}</ref> තෙලිඟු ප්‍රභේදය වූ ''Villain'' ආන්ධ්‍රාවේ සිනමාහල් 215ක සහ විදෙස් සිනමාහල් 25ක තිරගත විය. එක්සත් ජනපදය තුළ මෙය මුදාහරින ලද්දේ බිග් සිනෙමාස් ආයතනය විසිනි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/news-feed/entertainment/tamil-telugu-versions-of-raavan-to-release-in-us/article1-556611.aspx |title=Tamil, Telugu versions of Raavan to release in US |newspaper=Hindustan Times |agency=IANS |date=12 June 2010 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101024955/http://www.hindustantimes.com/news-feed/entertainment/tamil-telugu-versions-of-raavan-to-release-in-us/article1-556611.aspx |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.siasat.com/english/news/big-cinemas-release-raavanan-and-villain-usa |title=BIG cinemas to release RAAVANAN and VILLAIN in USA |newspaper=The Siasat Daily |date=12 June 2010 |accessdate=30 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.bollywoodtrade.com/trade-news/big-cinemas-to-release-raavanan-and-villain-in-usa/index.htm |title=BIG cinemas to release RAAVANAN and VILLAIN in USA |publisher=Bollywood Trade |date=11 June 2010 |accessdate=30 October 2013}}</ref> [[රාජ් ටීවී]] නාළිකාව විසින් මෙහි චන්ද්‍රිකා අයිතීන් ඇ.ඩො. මිලියන 1.1කට මිලදී ගන්නා ලදී.<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/raj-tv-grabs-raavanan-for-record-price-news-tamil-kkfqywhahdg.html |title=Raj TV grabs Raavanan for record price |publisher=Sify |date=17 June 2010 |accessdate=4 August 2012}}</ref> == මතභේදය == මෙම චිත්‍රපටය බැංගලෝරය පුරා සිනමාහල් 21ක තිරගත කිරීමට එකඟ වී තිබිණි.<ref>{{cite web |url=http://www.rediff.com/movies/report/raavan-to-play-in-only-24-screens-in-bangalore/20100618.htm |title=Raavan to play in only 24 theatres in Bangalore |publisher=Rediff.com |date=18 June 2010 |accessdate=15 October 2013}}</ref> නමුත් මෙම ප්‍රභේද දෙකම එයට වැඩි ස්ථාන සංඛ්‍යාවක තිරගත වීමත් සමග කර්ණාටක චිත්‍රපට වානිජ මණ්ඩලය (KFCC) උසාවියේ නඩුවක් ගොනුකළේ ය.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2010062252900500.htm&date=2010/06/22/&prd=th& |title=KFCC moves court over film release |newspaper=The Hindu |date=22 June 2010 |accessdate=9 October 2013 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> චිත්‍රපට මණ්ඩලය විසින් මෙහි තිරගත වීම සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කරන ලදී.<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14945348&cid=2363 |title=4 Days to Raavanan- Bad news from B’lore! |publisher=Sify |author=Moviebuzz |date=14 June 2010 |accessdate=15 October 2013}}</ref> ඉන්දියාවේ තරග කොමිසම (CCI) විසින් අතුරු නියෝගයක් ලබාගෙන මණ්ඩලයේ තීරණය නවතාලූ අතර, රිලයන්ස් බිග් එන්ටර්ටේන්මන්ට් ලිමිටඩ් (RBEL) වෙත සිනමාහල් 36ක ප්‍රදර්ශනය කිරීමට අවසර ලබාදුන්නේ ය.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-19/bangalore/28315486_1_kfcc-karnataka-film-chamber-raavanan |title=KFCC barred from stopping Raavan show |newspaper=The Times of India |agency=TNN |date=19 June 2010 |accessdate=15 October 2013 |archive-date=15 October 2013 |archive-url=https://archive.today/20131015081653/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-19/bangalore/28315486_1_kfcc-karnataka-film-chamber-raavanan |url-status=dead }}</ref> මෙම නියෝගය 2010 ජූනි 22 තෙක් බලපැවැත්විණි.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2010062954030400.htm&date=2010/06/29/&prd=th& |title=Raavan is now out of court |newspaper=The Hindu |date=29 June 2010 |accessdate=9 October 2013 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/2010/06/19/stories/2010061965110100.htm |title=Competition Commission to Raavan's rescue |newspaper=The Hindu |date=19 June 2010 |accessdate=9 October 2013}}</ref> මෙම චිත්‍රපටය [[ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ ඉමහත් උනන්දුවක් ඇතිකළේ ය. අමිතාබ් බච්චන්, අභිෂේක් සහ අයිෂ්වර්යා හ්‍රී ලංකාවේ පැවැත්වුණු [[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන|IIFA]] සම්මාන උළෙල වර්ජනය කළ හෙයින්, මෙම චිත්‍රපටයේ මුදාහැරීමට විරුද්ධව විරෝධතා ඇති විය.<ref>{{cite news |url=http://www.navhindtimes.in/world-news/protests-against-raavanan-lanka |title=Protests against ‘Raavanan’ in Lanka |newspaper=The Navhind Times |date=21 June 2010 |accessdate=15 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101105245/http://www.navhindtimes.in/world-news/protests-against-raavanan-lanka |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://thediplomat.com/indian-decade/2010/06/23/raavanan-and-ravana/ |title=Raavanan and Ravana |newspaper=The Diplomat |author=N. V. Subramanian |date=23 June 2010 |accessdate=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-06-20/news/27626753_1_iifa-tamil-nadu-raavanan |title='Raavanan' faces protests in Sri Lanka, theatre torched |newspaper=The Economic Times |agency=PTI |date=20 June 2010 |accessdate=15 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101035056/http://articles.economictimes.indiatimes.com/2010-06-20/news/27626753_1_iifa-tamil-nadu-raavanan |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://ibnlive.in.com/news/lanka-theatre-torched-ahead-of-raavanan/124883-8-68.html |title=Lanka theatre torched ahead of Raavanan |agency=CNN IBN |date=20 June 2010 |accessdate=15 October 2013 |archive-date=6 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131206192935/http://ibnlive.in.com/news/lanka-theatre-torched-ahead-of-raavanan/124883-8-68.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/raavanan-faces-protests-in-sri-lanka,-theatre-torched/1/102293.html|title=Raavanan faces protests in Sri Lanka, theatre torched|work=[[ඉන්ඩියා ටුඩේ|India Today]]|date=20 June 2010 |accessdate=15 October 2013}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති IIFA සම්මාන උළෙලට සහභාගී වූවන්ගේ චිත්‍රපට තමිල් නාඩුවේ දී තහනම් කෙරිණි.<ref>{{cite news |url=http://newindianexpress.com/cities/chennai/article439770.ece |title=Hey Ram! Raavanan escapes industry ban |newspaper=The New Indian Express |author=Sharadha Narayanan |date=18 June 2010 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104073828/http://newindianexpress.com/cities/chennai/article439770.ece |url-status=dead }}</ref> == පිළිගැනීම == === විචාරක ප්‍රතිචාරය === මෙම චිත්‍රපට ධනාත්මක මෙන්ම මිශ්‍ර ප්‍රතිචාර ද හිමි කරගත්තේ ය. ''[[ද හින්දු]]'' පුවත්පතේ මාලතී රංගරාජන් ''රාවණන්'' හැඳින්වූයේ "අති දක්ෂ උපායයක්" ලෙසයි.<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/article474237.ece |title=A masterstroke yet again |newspaper=The Hindu |author=Malathi Rangarajan |date=19 June 2010}}</ref> ඒ. ශ්‍රී නිවාසන් පැවසූයේ මෙය "මෙතෙක් රායිගේ වඩාත් නියම රංගනය බවයි".<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/mag/2010/07/11/stories/2010071150200500.htm |title=Promises not kept |newspaper=The Hindu |author=A. Srivathsan |date=11 July 2010 |accessdate=9 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101162654/http://www.hindu.com/mag/2010/07/11/stories/2010071150200500.htm |url-status=dead }}</ref> දීපක් කුමාර්ගේ විචාරය<ref>{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/cinema/raavanan-revisiting-an-epic/article482175.ece |title=Raavanan - revisiting an epic |newspaper=The Hindu |author=J. M. Deepak Kumaar |date=29 June 2010 |accessdate=15 October 2013}}</ref> සහ හින්දුස්ථාන් ටයිම්ස් විචාර ද ඒ අතර විය.<ref>{{cite news |url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Reviews/Gautaman-Bhaskaran-s-Review-Raavanan/Article1-560002.aspx |title=Gautaman Bhaskaran's Review: Raavanan |newspaper=Hindustan Times |author=Gautaman Bhaskaran |date=19 June 2010 |accessdate=15 October 2013 |archive-date=23 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131023235812/http://www.hindustantimes.com/entertainment/reviews/gautaman-bhaskaran-s-review-raavanan/article1-560002.aspx |url-status=dead }}</ref> [[CNN-IBN]] සඳහන් කළේ "මෙම චිත්‍රපටය නිසැකවම මණි රත්නම්ගේ [[මැඩ්‍රාස් ටෝකීස්]]හි හොඳම චිත්‍රපටය නොවූවත්, එය අවලක්ෂණ යැයි අත්හැර දැමිය නොහැක්කකි. රාවණන් සතුව අඳුරු සෙවණැලි නොමැති වුව ද, සමස්තයක් ලෙස මණි රත්නම්ගේ ක්‍රියාන්විතය හමුවේ එය අඳුරු චිත්‍රපටයක්ව ඇත. තමන්ව පැහැරගත් තැනැත්තාට බිය නොමැති, නිර්භීත කාන්තාවකගේ චරිතයක් [[අයිෂ්වර්යා රායි]] බච්චන් නිරූපණය කරයි. ඇගේ රංගනය සඳහන් කිරීමට තරම් වටිනා නමුත්, ඇගේ සම-ප්‍රධාන රංගන ශිල්පියා චිත්‍රපටය අයත් කරගෙන තිබේ".<ref>{{cite news |url=http://ibnlive.in.com/news/review-vikram-prithviraj-excel-in-raavanan/124825-47-92.html |title=Vikram, Prithviraj excel in 'Raavanan' |work=[[CNN-IBN]] |author=Renju Joseph |accessdate=19 June 2010 |archive-date=24 June 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624012758/http://ibnlive.in.com/news/review-vikram-prithviraj-excel-in-raavanan/124825-47-92.html |url-status=dead }}</ref> IANS විසින් මණි රත්නම්ගේ ශෛලිය අගය කළ නමුත්, මෙහි ඇතැම් නිරූපණයන් "ප්‍රමාණවත් නොවන" පවසයි.<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/news/Raavanan-compelling-tale-of-modern-day-Sita-s-plight-IANS-Tamil-Film-Review-Rating-1-2-news-National-kgtrOvddfdi.html |title='Raavanan' &nbsp;- compelling tale of modern-day Sita's plight |publisher=Sify |author=IANS |date=19 June 2010 |accessdate=4 August 2012}}</ref> [[ට්විඩ් ෆිල්ම්|Twitch Film]] විචාරයක් ද ඉදිරිපත්ව ඇත.<ref>{{cite web |url=http://twitchfilm.com/2011/02/raavanan-uk-bluray-review.html |title=Raavanan UK BluRay review |author= Matthew Lee |publisher=Twitch film |date=6 February 2011 |accessdate=30 October 2013}}</ref> මදුරෛ මැසෙන්ජර් ද මේ පිළිබඳ විචාරයක් ඉදිරිපත් කොට ඇත.<ref>{{cite news |url=http://www.maduraimessenger.org/printed-version/2010/july/raavanan/ |title=Raavanan: Old Wine in New Bottle |newspaper=Madurai Messenger |author=Allen Worwood Somerset |date=July 2010 |accessdate=15 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101085808/http://www.maduraimessenger.org/printed-version/2010/july/raavanan/ |url-status=dead }}</ref> Rediff විසින් ද රායිගේ රංගනය සුවිශේෂී බව පවසා ඇති අතර, ඇගේ රංගනය හේතුවෙන් ඇය සෙසු බොලිවුඩ් නිළියන් අතර "වෙනස්ම ලීගයක්" වෙත යොමුකරයි.<ref name="Rediff">{{cite web |url=http://movies.rediff.com/review/2010/jun/18/review-raavanan-is-better-than-raavan.htm |title=Vikram's Raavanan is better, as is Prithviraj's Dev |publisher=Rediff |author=Saisuresh Sivaswamy |date=18 June 2010 |accessdate=4 August 2012}}</ref> Indiaglitz විසින් ද මෙහි සංගීතය, නළුවන්, දෙබස් සහ සිනෙමාරූපණය අගයකොට ඇති නමුත්, සඳහන් කොට ඇත්තේ මෙහි පළමු අර්ධය "චිත්‍රපට සිවිය නිකරුණේ නාස්තියක්" බව ය.<ref>{{cite web |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/10848.html |title=Raavanan - Ten Faced Persona |publisher=IndiaGlitz |date=18 June 2010 |accessdate=4 August 2012}}</ref> Behindwoods විසින් මෙහ සිනෙමාරූපණය "විශිෂ්ට" බව පවසා ඇතත්, "චිත්‍රපටයේ සහ සංගීතයේ ‍'දෙමළ' හැඟීම මඳ බැව්" ඔවුන්ගේ අදහස වේ.<ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-reviews/reviews-2/raavanan-movie-review.html |title=Raavanan&nbsp;- Movie Review |publisher=Behindwoods |accessdate=4 August 2012}}</ref> [[සයිෆි|Sify]] විසින් චිත්‍රපටය ඉහළ අගයකින් යුක්තව අගයමින් පවසා ඇත්තේ "චිත්‍රපටයේ මනාව රචිත චරිතය, රයිෂ්වර්යා විසින් රාගිනී ලෙස උද්වේගකාරී ලෙසින් යළි පැමිණීමක් සිදුකරයි. මෝහනීය එම චරිතය සම්මාන-දිනන ප්‍රතිභාවකි. වික්‍රම්ගේ පරම සතුරා ලෙස රංගනයේ යෙදෙන [[පෘථිවිරාජ් සුකුමාරන්|පෘථිවිරාජ්]] දක්ෂ ය. චිත්‍රපටයේ කථාව සහ තිර රචනය තුළ මණි රත්නම්ගේ ස්පර්ශය මඳ අතර, දුර්වල පළමු අර්ධය තුළ කථාව ගලානොයයි. පැය 2 මිනිත්තු 7ක චිත්‍රපටය තුළ හොඳම කොටස වන්නේ අවසන් මිනිත්තු 10යි".<ref name="Sify">{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/raavanan-review-not-among-mani-s-best-review-tamil-14945831.html |title=Raavanan: Not among Mani's best |publisher=[[Sify]] |author=Moviebuzz |accessdate=31 June 2010}}</ref> චිත්‍රපට විචාරක සුධිධ් කමත් ද විචාරයක් ඉදිරිපත් කොට ඇත.<ref>{{cite web |url=http://www.sudhishkamath.com/2010/06/21/raavanraavanan-epic-vacuity/ |title=Raavanan: Epic Vacuity |author=Sudhish Kamath |date=21 June 2010 |accessdate=15 October 2013}}</ref> [[රොට්න් ටොමැටෝස්|Rotten Tomatoes]] තුළ චිත්‍රපටය 62%ක ඇගයුමක් සමගින් නැවුම් විචාර 8ක් සහ අයහපත් විචාර 5ක් ඉදිරිපත් විය.<ref>{{cite web |url=http://www.rottentomatoes.com/m/raavan/ |title=Raavanan 2010 |publisher=[[රොට්න් ටොමැටෝස්|Rotten Tomatoes]] |accessdate=31 June 2010}}</ref> මෙහි හින්දි ප්‍රභේදය වන ''රාවන්'' හා සැසඳීමේ දී දෙමළ ප්‍රභේදය වඩාත් හොඳ යැයි පිළිගැනේ.<ref name="Rediff" /> චිත්‍රපටයේ මෙම තාක්ෂණික කෘති‍ය සහ ප්‍රධාන නළු නිළියන් වෙත විචාරක පැසසුම් හිමිව ඇත.<ref name="Sify" /><ref>{{cite web |url=http://movies.rediff.com/report/2010/jun/18/south-tamil-movie-review-raavanan.htm |title=Raavanan is all style, little substance |publisher=[[Rediff]] |author=Pavithra Srinivasan |accessdate=18 June 2010}}</ref> === බොක්ස් ඔෆීස් === මෙහි හින්දි ප්‍රභේදය බොක්ස් ඔෆීස් අතින් අසාර්ථක වුව ද, දෙමළ ප්‍රභේදය දකුණෙහි සාර්ථකත්වයට පත් විය.<ref>{{cite news |url=http://www.telegraphindia.com/1101010/jsp/7days/story_13040099.jsp |title=Limelight&nbsp;- Going places |newspaper=[[ද ටෙලිග්‍රාෆ් (කොල්කතා)|The Telegraph]] |accessdate=10 October 2010 |date=10 October 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/fr/2010/06/25/stories/2010062550220100.htm |title=It's a bear run out there |newspaper=The Hindu |author=Sangeetha Devi Dundoo |date=25 June 2010 |accessdate=10 October 2010}}</ref> ‍චෙන්නායිහි සිනමාහල් 15ක මෙහි ආරම්භක සතිඅන්තයේ දී මෙය එහි අංක එකේ චිත්‍රපටය වූ අතර, එකල {{INRConvert|9|m}}ක සති අන්ත ශුද්ධ ආදායමක් උපයාගත්තේ ය.<ref>{{cite web |url=http://www.sify.com/movies/boxoffice.php?id=14946268&cid=13525926 |title=Chennai Box Office – June 18 to 25 |publisher=Sify |author=Movie Buzz |date=22 June 2010 |accessdate=4 August 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://ibosnetwork.com/newsmanager/templates/template1.aspx?a=22153&z=4 |title=Reliance: Raavan collects 38 crore, Raavanan: 11 crore; Final public verdict |publisher=IBOS network |date=23 June 2010 |accessdate=30 October 2013}}</ref> මෙය ආරම්භයේ දී සාර්ථක ලෙසින් තිරගත වූ නමුත්, මිශ්‍ර ප්‍රතිචාර හේතුවෙන් යම් පසුබෑමකට ලක් විය. නමුත් පසුව දේශීය නිවාඩු දිනයකින් පසුව එය යළි ප්‍රබෝධයකට හේතු විය.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-29/news-interviews/28296333_1_raavanan-cds-coimbatore |title=A big relief for Raavanan! |newspaper=The Times of India |agency=TNN |date=29 June 2010 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101034719/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-06-29/news-interviews/28296333_1_raavanan-cds-coimbatore |url-status=dead }}</ref> මුදාහැර පළමු මාසය වනවිට චිත්‍රපටය ඇ.ඩො. මිලියන 8ක ආදායමක් උපයා ගත්තේ ය.<ref>{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-slide-shows/movie-4/top-ten-movies/tamil-cinema-topten-movie-raavanan.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100624220222/http://www.behindwoods.com/tamil-movies-slide-shows/movie-4/top-ten-movies/tamil-cinema-topten-movie-raavanan.html |title=Chennai Box Office Collections |publisher=Behindwoods |accessdate=20 June 2010 |archivedate=24 June 2010}}</ref> මින් ඩොලර් 400,000ක්ම කේරළයෙන් උපයා ගැනිණි.<ref>{{cite web |url=http://sify.com/movies/malayalam/fullstory.php?id=14946787 |title=Mani's Raavanan rocks Kerala! |publisher=Sify |author=Movie Buzz |date=25 June 2010 |accessdate=4 August 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=http://sify.com/movies/bollywood/fullstory.php?id=14946304&cid=2359 |title=Raavan performs better on Mani Ratnam's home turf |newspaper=Business Standard |date=22 June 2010}}</ref> ලෝකය පුරා බොක්ස් ඔෆීස් අතින් {{INR}} මිලියන 600ක ආදායමක් උපයාගත් මෙය වසරේ ඉහළම ආදායම් ලද දෙමළ චිත්‍රපටවලින් එකක් බවට පත් විය.<ref name="Box office">{{cite web |url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-slide-shows/movie-4/box-office-2010/raavanan.html |title=2010&nbsp;— Top 20 Movies in Chennai Box office |publisher=Behindwoods |accessdate=27 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://industry.bfi.org.uk/article/16856/UK-Box-Office-18---20-June-2010 |title=UK Box Office: 18 - 20 June 2010 |publisher=British Film Institute |accessdate=30 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/indexes/2010/06/30/movies/boxoffice/weekend_uk/index.html |title=UK Box office: Weekend of June 25, 2010 - June 27, 2010 |newspaper=The New York Times |agency=Nielsen EDI, Inc |accessdate=30 October 2012}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/indexes/2010/06/30/movies/boxoffice/weekend_ny/index.html |title=New York City Box office: Weekend of June 25, 2010 - June 27, 2010 |newspaper=The New York Times |agency=Nielsen EDI, Inc |accessdate=30 October 2012}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.screenrush.co.uk/films/film-182637/box-office/ |title=Raavanan: Box-Office |publisher=Screenrush |accessdate=30 October 2012}}</ref> === සම්මාන === ඇකඩමි සම්මාන සඳහා ඉන්දියාවෙන් නම්කෙරුණු චිත්‍රපට අතලොස්ස අතුරින් එකකි, ''රාවණන්''.<ref>{{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2010092557151700.htm&date=2010/09/25/&prd=th& |title=Peepli Live is India's official entry for Oscars |newspaper=The Hindu |date=25 September 2010 |accessdate=9 October 2013 }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-26/news-interviews/28249986_1_peepli-live-film-raavanan |title=Peepli Live deserved it: K-town |newspaper=The Times of India |agency=TNN |date=26 September 2010 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101035810/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-26/news-interviews/28249986_1_peepli-live-film-raavanan |url-status=dead }}</ref> ඇසියා පැසිෆික් තිර සම්මාන (APSA) උළෙලේ දී වී. මනිකන්ඩන් හොඳම සිනෙමාරූපණය සඳහා සම්මානය හිමි කරගත්තේ ය.<ref>{{cite news |agency=IANS |title=India gets five nominations at Asia Pacific Screen Awards |url=http://www.deccanherald.com/content/105505/india-gets-five-nominations-asia.html |accessdate=15 October 2013 |newspaper=Deccan Herald |date=18 October 2010}}</ref><ref>{{cite news |url=http://newindianexpress.com/entertainment/tamil/article277139.ece |title=Raavanan is awarded, after being a flop |newspaper=The New Indian Express |author=Sampurn Wire |date=2 November 2010 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=4 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131104065359/http://newindianexpress.com/entertainment/tamil/article277139.ece |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |title='Raavanan' cinematography nominated for APSA award |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/60932.html |publisher=IndiaGlitz |date=19 October 2010 |accessdate=15 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://reviews.in.88db.com/index.php/movie/movie-news/4029-raavanan-reaches-apsa-award-nominations |title=Raavanan reaches APSA award nominations |publisher=88db.com |accessdate=31 October 2013}}</ref> ඉන්දියානු දේශපාලනඥයකු වූ මුතුවේල් කරුණානිධි විසින් මෙම චිත්‍රපටය අගයකොට ඇත.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-23/news-interviews/28234673_1_vikram-accolades-raavanan |title=Vikram is loaded with accolades |newspaper=The Times of India |agency=TNN |date=23 September 2010 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101034804/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2010-09-23/news-interviews/28234673_1_vikram-accolades-raavanan |url-status=dead }}</ref> මෙම චිත්‍රපටය ඕස්ට්‍රේලියානු චිත්‍රපට කෞතුකාගාරයට ඇතුළත් කෙරිණි.<ref>{{cite news |url=http://ibnlive.in.com/news/mani-ratnams-raavanan-part-of-austrian-film-museum/235553-8-68.html |title=Mani Ratnam's 'Raavanan' part of Austrian Film Museum |publisher=CNN IBN |agency=IANS |date=2 March 2012 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=5 October 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131005070544/http://ibnlive.in.com/news/mani-ratnams-raavanan-part-of-austrian-film-museum/235553-8-68.html |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite news |url=http://www.emirates247.com/entertainment/aishwarya-s-raavanan-in-austrian-film-museum-2012-03-04-1.446304 |title=Aishwarya's 'Raavanan' in Austrian Film Museum |newspaper=Emirates 24/7 |date=4 March 2012 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101232831/http://www.emirates247.com/entertainment/aishwarya-s-raavanan-in-austrian-film-museum-2012-03-04-1.446304 |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.boxofficeindia.co.in/raavanan-in-austrian-film-museum-2/ |title=Raavanan In Austrian Film Museum |publisher=Box Office India |date=10 March 2012 |accessdate=30 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.thaindian.com/newsportal/uncategorized/ratnams-raavanan-part-of-austrian-film-museum_100601601.html |title=Ratnam’s ‘Raavanan’ part of Austrian Film Museum |publisher=Thaindian News |agency=IANS |date=1 March 2012 |accessdate=30 October 2013}}</ref> පීටර් හේන්ස් වර්ල්ඩ් ස්ටන්ට් සම්මාන උළෙලේ දී නිර්දේශ විය.<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-12/news-interviews/29535934_1_filmfare-award-raavan-magnum-opus |title=Peter Heins nominated for World Stunt Awards |newspaper=The Times of India |date=12 May 2011 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=1 November 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131101035345/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-05-12/news-interviews/29535934_1_filmfare-award-raavan-magnum-opus |url-status=dead }}</ref><ref>{{cite web |url=http://reviews.in.88db.com/index.php/movie/movie-news/9608-stunt-master-peter-hein-nominated-for-taurus-world-stunt-award |title=Stunt master Peter Hein nominated for Taurus World Stunt Award |publisher=88db.com |accessdate=30 October 2013}}</ref><ref>{{cite news |url=http://in.news.yahoo.com/peter-heins-nominated-taurus-world-stunt-award-051218784.html |title=Peter Heins nominated for Taurus World Stunt Award |publisher=Galatta |date=23 May 2011 |accessdate=30 October 2013}}</ref><ref>{{cite web |url=http://behindwoods.com/tamil-movie-news-1/may-11-02/peter-hein-endhiran-14-05-11.html |title=Stunt master brings glory to Tamil cinema |publisher=Behindwoods |date=14 May 2011 |accessdate=30 October 2013}}</ref> ; [[58වන ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ]]<ref>{{cite news |url=http://www.rediff.com/movies/report/vedam-wins-big-at-filmfare-awards-2011/20110704.htm |title=Vedam wins big at Filmfare Awards (South) 2011 |publisher=Rediff |date=4 July 2011 |accessdate=30 October 2013}}</ref> * ජයග්‍රහණය – ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නළුවා සම්මානය – වික්‍රම්<ref>{{cite news |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-04/news-interviews/29735307_1_raavanan-mani-chiyaan-vikram |title=Mani sir, I owe you one |newspaper=The Times of India |agency=TNN |date=4 July 2011 |accessdate=30 October 2013 |archive-date=21 September 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120921025433/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2011-07-04/news-interviews/29735307_1_raavanan-mani-chiyaan-vikram |url-status=dead }}</ref> * ජයග්‍රහණය – ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම පිළිවැයුම් ගායකයා – කාර්තික් * නිර්දේශිත – ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – අයිෂ්වර්යා රායි * නිර්දේශිත – ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම සහාය නළුවා සම්මානය – පෘථිවිරාජ් සුකුමාරන් ; [[5වන විජේ සම්මාන]] * ජයග්‍රහණය – හොඳම නළුවා සම්මානය – වික්‍රම් * නිර්දේශිත – හොඳම නිළිය සම්මානය – අයිෂ්වර්යා රායි * නිර්දේශිත – හොඳම සිනෙමාරූපකයා – සන්තෝෂ් සිවන් * නිර්දේශිත – හොඳම පිළිවැයුම් ගායකයා – කාර්තික් * නිර්දේශිත – හොඳම පිළිවැයුම් ගායිකාව – අනුරාධා ශ්‍රීරාම් * නිර්දේශිත – ප්‍රියතම අධ්‍යක්ෂ – මණි රත්නම් * නිර්දේශිත – ප්‍රියතම නිළිය – අයිෂ්වර්යා රායි == සංගීතය == {{Main|රාවණන් (නාදපථය)}} ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|2}} ==බාහිර සබැඳි== * {{official website|http://www.raavan-thefilm.com/tamil.html}} * {{IMDb title|1664806|රාවණන්}} * {{rotten-tomatoes|id=raavanan|title=රාවණන්}} * [http://boxofficemojo.com/movies/intl/?page=&country=MY&id=_fRAAVANAN01 ''රාවණන්''] සඳහා [[බොක්ස් ඔෆීස් මෝජෝ]]හි ඇති ගිණුම {{Mani Ratnam}} {{Madras Talkies}} {{Ramayana}} [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට]] [[Category:මණි රත්නම් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ චිත්‍රපට]] [[Category:තෙලිඟු බසින් හඬකැවුණු දෙමළ-භාෂා චිත්‍රපට]] [[Category:බහුභාෂා චිත්‍රපට]] [[ප්‍රවර්ගය:2010 වසර තුළ චිත්‍රපට]] [[Category:කෝචිහි රූගත වූ චිත්‍රපට]] [[Category:ඌටිහි රූගත වූ චිත්‍රපට]] [[ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ දෙමළ-භාෂා චිත්‍රපට]] [[Category:ඒ. ආර්. රහ්මාන්ගේ දෙමළ චිත්‍රපට ස්වර ලිපි]] [[Category:ඉන්දියානු සංත්‍රාස චිත්‍රපට]] [[Category:රාමායණය පාදක කරගත් චිත්‍රපට]] [[Category:වනාන්තර පුසබිමෙහි නිර්මාණය වූ චිත්‍රපට]] [[Category:චාලකුඩිහි රූගත වූ චිත්‍රපට]] s3s1w8v3wzts1hu7t7buesehi9otbhg ජ්‍යෝතිකා 0 76250 800118 794371 2026-09-25T04:21:57Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800118 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = ජ්‍යෝතිකා සරවණන් | image = Jyothika Filmfare 2014.jpg | caption = ජ්‍යෝතිකා 2014 ෆිල්ම්ෆෙයාර් දකුණ සම්මාන උළෙලේ දී | birth_name = ජ්‍යෝතිකා සදානා | birth_date = {{birth date and age|df=yes|1977|10|18}}<ref name="DOB Behindwoods" /><!--Note: Source says she turned 35 in 2012--> | birth_place = [[මුම්බායි]], ඉන්දියාව | residence = [[චෙන්නායි]], තමිල් නාඩු, ඉන්දියාව | occupation = [[චිත්‍රපට නිළිය]]ක | spouse = [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] (2006–වර්තමානය) | children = 2 | family = [[රෝෂිනී (නිළිය)|රෝෂිනී]] (සොයුරිය)<br>[[නග්මා]] (අර්ධ-සොයුරිය)<br>[[කාර්ති]] (මස්සිනා)<br>[[සිවකුමාර්]] (මාමණ්ඩි) | yearsactive = 1997–2006<br>2015-වර්තමානය }} '''ජ්‍යෝතිකා සරවණන්''' (විවාහයට පෙර ජ්‍යෝතිකා සදානා; උපත 1977 ඔක්තෝබර් 18) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] චිත්‍රපටවල පෙනීසිටින ඉන්දියානු නිළියකි.<ref>{{cite web|url=http://www.screenindia.com/news/Jyothika-receives-critical-acclaim/11953/|title= Jyothika receives critical acclaim|date=10 February 2006|work=[[ස්ක්‍රීන් (සඟරාව)|Screen]]|accessdate=7 May 2010}}</ref><ref name="DOB Behindwoods">[http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/oct-12-03/jyothika-suriya-18-10-12.html Jo Jo Jyothika ... – Jyothika – Suriya – Tamil Movie News]. Behindwoods.com (18 October 2012). Retrieved on 12 December 2012.</ref> මීට අමතරව ඇය ඇතැම් [[කන්නඩ භාෂාව|කන්නඩ]], [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]], [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] සහ [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]] චිත්‍රපට සඳහා දායක වී ඇත. ඇය [[බොලිවුඩ්|බොලිවුඩය]] වෙත පිවිසියේ [[ප්‍රියදර්ශන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂනය කළ [[හින්දි]] චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ඩෝලි සාජා කේ රඛ්නා]]'' තුළිනි. ඇයව [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] සඳහා ද සලකා බැලුණේ, ඇගේ ප්‍රථම දෙමළ චිත්‍රපටය වූ ''[[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]'' සහ ඇගේ ප්‍රථම තෙලිඟු චිත්‍රපටය වූ [[චිරන්ජීවි]] සමග ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළ ''[[තාගෝර් (චිත්‍රපටය)|තාගෝර්]]'' චිත්‍රපටයටත් පෙරයි. ජ්‍යොතිකා විචාරක පැසසුමට පාත්‍ර වූයේ ''[[පේරාලගන්]]'' චිත්‍රපටයේ ඇය නිරූපණය කළ අන්ධ කාන්තා චරිතය, ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' චිත්‍රපටයේ ''චන්ද්‍රමුඛී'' සහ ''ගංගා'' චරිත, ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' චිත්‍රපටයේ ගොලු බිහිරි යුවතියගේ චරිතය සහ ''[[36 වයදිනිලේ]]'' චිත්‍රපටයේ මැදිවියේ කාන්තා චරිතය හේතුවෙනි. කෙසේනමුත්, ඇගේ රංගන දිවියේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍ය වූයේ වාලි (1999) සහ ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' (2000) යන චිත්‍රපට ලද සාර්ථකත්වයයි. ඇගේ රංගන දිවියේ උච්චස්ථානයේ ඇය ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'' (2006) චිත්‍රපටයේ දුෂ්ට චරිතයක් නිරූපණය කිරීමට එකඟවූවා ය.<ref>http://www.sify.com/movies/pachaikili-postponed-news-tamil-kkfvfajhfehsi.html</ref><ref>http://www.behindwoods.com/features/Topten/top-10-movies/tamil-cinema-topten-movie-pachaikili-muthucharam.html</ref><ref name="gvm2">{{cite web|author=Rangan, Baradwaj|year=2008|title=Gautam "Vasudev" Menon|publisher=Baradwaj Rangan|accessdate=2011-04-28|url=http://baradwajrangan.wordpress.com/2008/06/05/interview-gautam-vasudev-menon/}}</ref> ''[[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇය සිය ප්‍රථම [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] වූ [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය – දකුණ]] සම්මානය හිමි කරගත්තා ය.<ref name="filmfare.com">{{Cite news|url=http://www.filmfare.com/features/best-debutants-down-the-years-6681.html|title=Best Debutants down the years...|newspaper=filmfare.com|access-date=2017-01-23}}</ref> ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය (දෙමළ)|ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය]] හිමිකරගත්තා ය. අන් අනතුරුව එළැඹි සාර්ථක චිත්‍රපට මාලාව හේතුවෙන් ඇය ප්‍රමුඛත්වයට පත්වූවා ය. මෙහි දී ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'', ''[[ධූල්]]'', ''[[තෙනාලි]]'', ''[[තිරුමලෛ]]'', ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'', ''[[ස්නේගිතියේ]]'', ''[[කාක කාක]]'', ''[[පේරාලගන්]]'', ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'', ''[[ජූන් ආර්|June R]]'', ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'', ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' සහ ''[[36 වයදිනිලේ]]'' යන චිත්‍රපට ප්‍රධාන විය. වසර ගණනාවක් පෙම් සබැඳියාවකින් අනතුරුව 2006 සැප්තැම්බර් 11 දින නළු [[සූරියා]] සමග විවාහ වීමෙන් පසුව ඇය ක්ෂේත්‍රයෙන් ඉවත් වූවා ය. මේ වනවිට ඇය ක්ෂේත්‍රයේ උච්චස්ථානයේ පසුවූවා ය.<ref name="Top 10 Cinema"/> ඔහු සමග ඇය චිත්‍රපට හතක චරිත නිරූපණය කොට තිබිණි. ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ|ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] තුනක්, [[තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන]] තුනක්, [[දිනකරන්]] සම්මාන හතරක්, [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]], [[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන]] ඇතුළු සම්මාන සහ නිර්දේශ ගණනාවක් හිමි කරගෙන ඇත. මීට අමතරව ඇය [[කලෛමාමණි]] සම්මානලාභිනියක ද වේ.<ref name=hi>[http://www.hindu.com/2006/02/15/stories/2006021513330100.htm Kalaimamani Awards for 123 persons announced] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061029105424/http://www.hindu.com/2006/02/15/stories/2006021513330100.htm |date=2006-10-29 }} ''The Hindu'', 15 February 2006.</ref> ඇය චිත්‍රපට ක්ෂේත්‍රය වෙත සිය ආගමනය සනිටුහන් කළේ [[36 වයදිනිලේ]] (2015) චිත්‍රපටය තුළිනි. මේ වෙනුවෙන් ඇය විචාරකයන් වෙතින් යහපත් ප්‍රතිචාර හිමි කරගත් අතර, ඇගේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇය [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]] ද හිමි කරගත්තා ය‍.<ref name="Filmibeat">{{cite web |url=http://www.filmibeat.com/tamil/news/2016/63-rd-filmfare-awards-tamil-and-the-nominees-are-229322.html |title=63rd Filmfare Awards (Tamil): And The Nominees Are...|work=Filmibeat |date=8 June 2016}}</ref> [[ෆිල්ම්ෆෙයාර්]] දකුණු සම්මාන උළෙලේ හොඳම නිළිය ප්‍රවර්ගයෙන් වැඩිම නිර්දේශ සංඛ්‍යාවක් හිමි කරගත් නිළිය ද ඇයයි.<ref name="Sify.com"/><ref>Sangeetha Seshagiri (14 August 2014) [http://www.ibtimes.co.in/jyothikas-comeback-mozhi-actress-star-how-old-are-you-remake-606800 Jyothika's Comeback: 'Mozhi' Actress to Star in 'How Old Are You' Remake]. ibtimes.co.in</ref> එසේම [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] සහ [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]] යන සම්මාන ද්විත්වයම හිමි කරගත් පළමු නිළිය ද ඇයයි.<ref name="Filmibeat"/><ref>{{cite web|url=https://in.bookmyshow.com/concerts/britannia-filmfare-awards/|title=63nd Britannia Filmfare Awards South 2016|work=Book My Show|date=7 June 2015}}</ref><ref name="The Times Of India">{{cite news| url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/35261957.cms | work=The Times Of India | title=Vishnuvardhan, Sudharani win Filmfare awards – The Times of India}}</ref> ==මුල්කාලීන සහ පෞද්ගලික දිවිය== ජ්‍යෝතිකා උපත ලැබූයේ චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයකු වූ චන්දර් සදානා සහ සීමා සදානාට දාව ඉන්දියාවේ මුම්බායිහි ය. නිළියක වන නාග්මා ඇගේ අර්ධ-සොයුරියයි. ඇය සිය පාසල් අධ්‍යාපනය හදාළේ මුම්බායේ ලර්නර්’ස් ඇකඩමිය වෙතිනි. පසුව ඇය මුම්බායේ මිථිබායි විද්‍යාලයෙන් මනෝවිද්‍යාව හැදෑරුවා ය. මීට අමතරව ඇයට රෝෂිනී (උපන් නම රාධිකා) නම් සොයුරියක ද, [[ප්‍රියදර්ශන්]] වෙනුවෙන් සහකාර අධ්‍යක්ෂක ලෙස කටයුතු කරන සුරාජ් නම් සොහොයුරකු ද වේ. 2006 සැප්තැම්බර් 11 දින ජ්‍යෝතිකා නළු [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] සමග විවාහ වූවා ය.<ref>{{cite web |url= http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/sep-06-02/11-09-06-surya-jo.html |title= Highlights of Suriya-Jyothika wedding |date= 11 September 2006 |publisher= Behindwoods.com |accessdate=22 October 2009 }}</ref> ඔවුන් දෙදෙනා එක්ව චිත්‍රපට හතක රංගනයෙහි යෙදී තිබිණි. මෙම චිත්‍රපට වූයේ ''[[පූවෙල්ලම් කේට්ටුප්පාර්]]'', ''[[උයිරිලේ කලන්තතු]]'', ''[[කාක කාක]]'', ''[[පේරාලගන්]]'', ''[[මායවි]]'', ''[[ජූන් ආර්|June R]]'' සහ ''[[සිල්ලුනු ඔරු කාදල්]]'' චිත්‍රපටයි. මෙම යුවළට මේ වනවිට දරුවන් දෙදෙනකු සිටින අතර, ඔවුන් දියා (උපත 2007 අගෝස්තු 10) නම් දියණියක<ref>{{cite web |url= http://entertainment.oneindia.in/tamil/exclusive/surya-jyothika-diya-20807.html |title= Bright light falls on Surya-Jyothika |author= Settu Shankar |date= 20 August 2007 |publisher=One India |accessdate=22 October 2009 }}</ref> සහ දේව් (2010 ජූනි 7) නැමැති පුත්‍රයෙකි.<ref>[http://chennai365.com/news/surya-jyothika-sons-name-is-dev/ Surya-Jyothika Son’s name is Dev]. chennai365.com (21 July 2010)</ref> ==වෘත්තිය== === 1998–2002 === ඇය රංගන ක්ෂේත්‍රයට පිවිසියේ [[ප්‍රියදර්ශන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ [[හින්දි]] චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ඩෝලි සාජා කේ රඛ්නා]]'' තුළිනි. මෙය ආර්ථික අතින් එතරම් සාර්ථකත්වයට පත්නොවිණි. ''India Today'' පුවත්පත සමග 2000දී පැවති සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී, ප්‍රියදර්ශන් පැවසූයේ ‍එම චිත්‍රපටය අවහිර වීමෙන් පසුව තමන් "පීඩනයට ලක්වූ බවයි". ඇයව [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] වෙත නිර්දේශ වුව ද, එම සම්මානය හිමි වූයේ ''[[දිල් සේ..]]'' චිත්‍රපටයේ [[ප්‍රීති සින්ටා]] හටයි.<ref>{{cite news |title= Priyadarshan: "People expect a lot from a commercial director" |url= http://www.india-today.com/itoday/20001113/cinema.shtml |newspaper= India Today |date= 13 November 2000 |quote= I was so sure Doli Saja Ke Rakhna would do well, but when it didn't I lapsed into depression. |access-date= 25 November 2017 |archive-date= 3 September 2010 |archive-url= https://web.archive.org/web/20100903212556/http://india-today.com/itoday/20001113/cinema.shtml |url-status= dead }}</ref> ඇගේ පළමු චරිතය වූ ''[[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]'' (1999) චිත්‍රපටයේ චරිතය වෙනුවෙන් ඇය [[හොඳම ‍කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දකුණ]],<ref name="filmfare.com"/> සහ [[දිනකරණ්]] හොඳම කෝඩුකාර නිළිය, සිනෙමා එක්ක්ප්‍රස් හොඳම දෙමළ නවක නිළිය සඳහා වන සම්මානය ද හිමිකරගත්තා ය.<ref name="a">{{cite web|url=http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/28-1.htm |title=Dinakaran Cinema Awards - 1999|publisher=[[දිනකරණ්|Dinakaran]]|accessdate=2014-02-25 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20080625100834/http://www.dinakaran.com/cinema/english/awards/28-1.htm |archivedate=2008-06-25 }}</ref> එසේම ඇය "අමුදා සුරාභි" හොඳම නවක නිළිය සම්මානය ද හිමි කරගත්තා ය.<ref name="Archived copy">{{cite web|url=http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/(docid)/59803B62E9A7D76765256940004BD6D3 |title=Archived copy |accessdate=20 August 2013 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120815124949/http://www.cscsarchive.org:8081/MediaArchive/art.nsf/%28docid%29/59803B62E9A7D76765256940004BD6D3 |archivedate=15 August 2012 |df= }}</ref> පසුව එම වර්ෂයේම, ඇය ''[[පූවෙල්ලම් කේට්ටුප්පාර්]]'' චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළා ය. මෙහි ඇය විසින් නිරූපණය කළේ එහි ප්‍රධාන නළුවාට පෙම්කරන තැනැත්තියකගේ චරිතයයි. මෙහි ප්‍රධාන නළුවා වූයේ ඇගේ සැමියා වූ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]]යි. ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' චිත්‍රපටය ලද සාර්ථකත්වය ඇගේ දිවියේ හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය.<ref name=red1>[http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/18tt.htm Slap in the face for Kamal]. Rediff.com (18 August 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2001/01/19/stories/09190224.htm |title=Hits and misses of the year that was |publisher=The Hindu |date=19 January 2001 |accessdate=25 August 2012}}</ref> 2000 සහ 2002 අතර කාලයේ සාර්ථක චිත්‍රපට මාලාවකටම ඇය දායකත්වය සැපයුවා ය. මේ අතර ''[[මුගවරී]]'', ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'' සහ ''[[ස්නේගිතියේ]]'' චිත්‍රපට ප්‍රධාන වේ. මෙහි වීරයාගේ චරිතය සේම ඇගේ චරිතය ද අතිශයින් වැදගත් විය.<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/10/23/stories/2002102300330200.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Fighting her way to success | date=23 October 2002}}</ref> මෙම කාලයේම ඇය [[කමල් හාසන්]] සමග විනෝදාත්මක චිත්‍රපටයක් වූ ''[[තෙනාලි]]'' චිත්‍රපටයට දායක වූවා ය.<ref name=red1/> ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය (දෙමළ)|ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය]] සහ [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් හොඳම නිළිය සඳහා සම්මානය - දෙමළ]] යන සම්මාන හිමි කරගත්තා ය.<ref name="The Times Of India"/><ref>{{cite web|url=http://www.hindu.com/2001/03/24/stories/0424401t.htm |title=Trophy time for tinseldom |publisher=The Hindu |date=24 March 2001 |accessdate=25 August 2012}}</ref><ref>{{cite news | url=http://www.hindu.com/lf/2004/07/02/stories/2004070210070201.htm | location=Chennai, India | work=The Hindu | title=Here's something 'new' | date=2 July 2004 | access-date=25 November 2017 | archive-date=10 November 2012 | archive-url=https://web.archive.org/web/20121110121341/http://www.hindu.com/lf/2004/07/02/stories/2004070210070201.htm | url-status=dead }}</ref> ''[[රිදම් (2000 චිත්‍රපටය)|Rhythm]]'' චිත්‍රපටයේ ඇගේ චරිතය කුඩා එකක් වුව ද, එය පුළුල් පැසසුමට ලක් විය.<ref>[http://cinematoday2.itgo.com/we_rise_fast_fall_fast_jyothika.htm "We Rise fast, fall fast": Jyothika]. Cinematoday2.itgo.com. Retrieved on 12 December 2012.</ref> ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' චිත්‍රපටයේ සාර්ථකත්වයෙන් පසු, ඇය ''[[ෆ්‍රෙන්ඩ්ස් (2001 චිත්‍රපටය)|Friends]]'' චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය සඳහා තෝරාගැනුණේ [[විජේ (නළුවා)|විජේ]] සමග ය. නමුත් පසුව ඒ සඳහා දේවයාණි තෝරාගැනිණි.<ref>[http://cinematoday2.itgo.com/friends.htm Friends]. Cinematoday2.itgo.com. Retrieved on 12 December 2012.</ref> ඇය පළමුවරට [[මණි රත්නම්]] සමග කටයුතු කළේ ඔහුගේ නිෂ්පාදන සමාගම වූ [[මැඩ්‍රාස් ටෝකීස්]]හි ප්‍රේමනීය ප්‍රහසන චිත්‍රපටයක් වූ ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'' චිත්‍රපටයේ රාංගනයේ යෙදෙමිනි. මෙහි ඇය සහ [[ආර්. මාධවන්|මාධවන්]] විසින් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළ අතර, මෙම චිත්‍රපටය විචාරක පැසසුමට ලක් විය. මෙය තමිල් නාඩුවේ පමණක් නොව, එහි හඬකැවූ ප්‍රභේදය සමගින් ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශයේ ද සාර්ථකත්වයට පත් විය.<ref>[http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/09/18/stories/2002091800310200.htm Runaway success?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030701114213/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2002/09/18/stories/2002091800310200.htm |date=2003-07-01 }}. The Hindu (18 September 2002). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref name="idlebrain.com">[http://www.idlebrain.com/movie/archive/mrg-dumdumdum.html Telugu Cinema – Review – Dum Dum Dum – Madhavan, Jyotika – Mani Ratnam – Perumal – Karthik Raja – veturi]. Idlebrain.com (21 September 2001). Retrieved on 12 December 2012.</ref> මීට අමතරව ඇය [[කන්නඩ චිත්‍රපට කර්මාන්තය|කන්නඩ චිත්‍රපට කර්මාන්තය]]ට දායක වූයේ [[උපේන්ද්‍රා (නළුවා)|උපේන්ද්‍රා]] සමග රංගනයේ යෙදුණු ''[[නගරාහවු]]'' චිත්‍රපටය තුළිනි.<ref name="entertainment.oneindia.in">[http://entertainment.oneindia.in/kannada/movies/nagarahavu/cast-crew.html Nagarahavu Cast & Crew, Nagarahavu Star Cast, Actor, Actress, Director] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201012032103/https://www.filmibeat.com/kannada/movies/nagarahavu-2002/cast-crew.html |date=2020-10-12 }}. entertainment.oneindia.in. Retrieved on 12 December 2012.</ref> මෙහි ඇය [[ද්විත්ව චරිත]] නිරූපණයක් සිදුකළා ය.<ref name="Welcome to">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/tamil/Jyothika/interview.php?id=6005969&cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify.com |date=20 January 2007 |accessdate=13 February 2012}} {{dead link|date=December 2012}}</ref> පසුව ඇය [[ප්‍රියදර්ශන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ [[දෙමළ සිනමාව|දෙමළ]] [[සංත්‍රාස චිත්‍රපට]]යක් වූ ''[[ස්නේගිතියේ]]'' සඳහා දායක විය. මෙය සියලුම දකුණු ඉන්දීය භාෂාවලින් නිර්මාණය කෙරිණි.<ref>[http://www.rediff.com/entertai/2000/aug/11ss.htm The dancing brush]. Rediff.com (11 August 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>[http://www.rediff.com/entertai/2000/mar/31women.htm Ladies Only]. Rediff.com (31 March 2000). Retrieved on 12 December 2012.</ref> ===2003–2006=== 2003දී ඇය [[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]] සමග ''[[ධූල්]]'' චිත්‍රපටයේත්, [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] සමග ''[[කාක කාක]]'' චිත්‍රපටයේත් සහ [[විජේ (නළුවා)|විජේ]] සමග ''[[තිරුමලෛ]]'' චිත්‍රපටයේත් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය සිදුකළා ය. මේ සියල්ල බොක්ස් ඔෆීස් අතින් සාර්ථක විය. මින් ''කාක කාක'' චිත්‍රපටය ඇගේ රංගන දිවියේ දැවැන්ත සන්ධිස්ථානයක් ලෙස සැලකේ. ''[[ධූල්]]'' සහ ''[[කාක කාක]]'' චිත්‍රපටවල රංගනය හේතුවෙන් ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ|දකුණු ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] සඳහා නිර්දේශ වූවා ය. [[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන]] උළෙලේ දී හොඳම නිළිය සඳහා විශේෂ ජූරියේ සම්මානය ඇයට හිමි විය.<ref name="bollywoodsargam.com">http://www.bollywoodsargam.com/bollywood_news.php?newsstory=31139767--0-latest-Suryah__Jothika_say_no_to_ITFA_awards_bollywood_news.html<nowiki/> {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019133746/http://www.bollywoodsargam.com/bollywood_news.php?newsstory=31139767--0-latest-Suryah__Jothika_say_no_to_ITFA_awards_bollywood_news.html |date=2019-10-19 }}</ref> ''ධූල්'', ''කාක කාක'' සහ ''තිරුමලෛ'' චිත්‍රපට වසරේ ඉහළම චිත්‍රපට 10 අතරට පැමිණීමට සමත් විය. [[ද හින්දු]] පුවත්පත රචනා කළේ ඇය "සැබැවින්ම කොලිවුඩයේ අවිවාදිත රැජින" බවයි.<ref>[http://www.hindu.com/mp/2003/12/29/stories/2003122900170100.htm Reel of fortune] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040506225110/http://www.hindu.com/mp/2003/12/29/stories/2003122900170100.htm |date=2004-05-06 }}. The Hindu (29 December 2003). Retrieved on 28 December 2013.</ref> රංගනය කෙරෙහි ඇගේ කැපවීම හේතුවෙන් නළු [[වික්‍රම් (නළුවා)|වික්‍රම්]] විසින් ඇයව හැඳින්වූයේ කමල් හාසන් ආර්යාව ලෙසයි.<ref>{{cite web|url=http://www.reocities.com/ram7479/tamil1.html |title=tamil movie site |publisher=Reocities.com |date= |accessdate=2012-08-06}}</ref> 2004දී, ඇය සූරියා සමගින් විචාරක පැසසුමට පත් ''[[පේරාලගන්]]'' චිතපටයේ ද්විත්ව චරිත නිරූපණය කළා ය. මෙහි දී ඇය [[දිනකරණ්]] හොඳම නිළිය සම්මානය, තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත හොඳම නිළිය සම්මානය, ෆිල්ම්ෆෙයාර් හොඳම නිළිය නිර්දේශ වීම ඇතුළු සම්මාන කිහිපයක් හිමි කරගත්තා ය. 2005දී, ඇය ''[[මන්මදන් (චිත්‍රපටය)|මන්මදන්]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනයේ යෙදුණේ [[සිලම්බරසන් රාජේන්දර්|සිලම්බරසන්]] සමගිනි.<ref>[https://web.archive.org/web/20110113153546/http://movies.bizhat.com/actress/jyothika.php Jyothika]. BizHat.com</ref><ref>{{cite web|url=http://sify.com/movies/tamil/interview.php?id=13682609&cid=2408 |title=Welcome to |publisher=Sify.com |date=20 January 2007 |accessdate=18 October 2011}}</ref> තෙලිඟු චිත්‍රපටයක් වූ ''[[තාගෝර් (චිත්‍රපටය)|තාගෝර්]]'' චිත්‍රපටයේ ඇය ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයෙන් දායක වූයේ [[චිරන්ජීවි]] ද සමගයි. ආර්ථික වශයෙන් සාර්ථකත්වයට පත් මෙය [[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන]] උළෙලේ දී තිරගත විය.<ref name="ReferenceA">{{IMDb title|id=0361037|title=Tagore}}</ref><ref name="Tagore">{{cite web |url=http://ibosnetwork.com/asp/filmbodetails.asp?id=Tagore |title=Tagore |publisher=IBOS |accessdate=12 December 2010}}</ref> ඇගේ වඩාත් සාර්ථකම චිත්‍රපටය වූයේ [[රජිනිකාන්ත]] රැඟූ ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' නම් 2005 චිත්‍රපටයයි. මෙහි ඇය චන්ද්‍රමුඛී නම් චරිතය නිරූපණය කළා ය.<ref>{{cite web|url=http://ia.rediff.com/movies/2005/apr/14chandra.htm |title=Chandramukhi is a certain hit! |publisher=Ia.rediff.com |date=14 April 2005 |accessdate=4 August 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925125056/http://ia.rediff.com/movies/2005/apr/14chandra.htm |archivedate=25 September 2014 |df=dmy }}</ref> ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]''හි රංගන ප්‍රතිභාව වෙනුවෙන් ඇය සම්මාන ගණනාවක් හිමි කරගත් අතර [[තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන]]යක් සහ [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] නිර්දේශයක් ද මීට ඇතුළත් ය.<ref name="hi"/><ref>{{cite web|url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/07092007-1.shtml|title=Tamilnadu govt awards Rajini and Kamal|publisher=cinesouth.com|accessdate=20 October 2009}}</ref> [[භද්‍රන්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ ''[[උදයොන්]]'' චිත්‍රපටයේ [[මෝහන්ලාල්]] සමග රංගනයේ යෙදීමට ඇයට අවස්ථාවක් හිමිවූ නමුත්, දෙමළ චිත්‍රපටවල කාර්ය බහුලත්වය හේතුවෙන් ඇයට එයට දායක විය නොහැකි විය.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jo-is-the-new-chandramukhi-news-tamil-kkfvEijbgfg.html?scategory=tamil |title=Jo is the new `Chandramukhi` |publisher=Sify.com |date=18 November 2004 |accessdate=14 October 2011 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925135947/http://www.sify.com/movies/jo-is-the-new-chandramukhi-news-tamil-kkfvEijbgfg.html?scategory=tamil |archivedate=25 September 2014 |df=dmy }}</ref> 2006 වර්ෂයේ ඇගේ පළමු චිත්‍රපටය වූයේ [[සිලම්බරසන් රාජේන්දර්|සිලම්බරසන්]] ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කළ ''[[සරවණා]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙය ''[[මන්මදන් (චිත්‍රපටය)|මන්මදන්]]'' චිත්‍රපටයෙන් පසුව තිරගත වූවකි.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/8064.html|title=Saravana Movie Review|publisher=indiaglitz.com |date=14 January 2004 |accessdate=20 December 2011}}</ref> ''[[ජූන් ආර්|June R]]'' චිත්‍රපටයේ ඇගේ චරිතය චිත්‍රපටය මුදාහැරීමටත් පෙර ඇගයුමට ලක් විය.<ref>[http://www.hindu.com/mp/2005/07/28/stories/2005072800880100.htm Metro Plus Chennai / Cinema : Hits all the way]. The Hindu (28 July 2005). Retrieved on 12 December 2012.</ref> ජ්‍යෝතිකාගේ අංගනය මනාව ඔපමට්ටම් වී ඇති අතර, හෘදයාංගම ලෙසින් ඉදිරිපත් කරන්නී ය.{{According to whom|date=ජනවාරි 2017}} ඇය ඇගේ හැඟීම් අලංකෘත ලෙසින් ඉදිරිපත් කරන්නී ය.<ref>[http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7659.html June R Tamil Movie Review – cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051123162033/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/review/7659.html |date=2005-11-23 }}. IndiaGlitz (14 February 2006). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>[http://www.nowrunning.com/movie/2353/tamil/june-r/531/review.htm June R Review – Tamil Movie Review by P.V.Sathish Kumar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121230112105/http://www.nowrunning.com/movie/2353/tamil/june-r/531/review.htm |date=2012-12-30 }}. Nowrunning.com (5 July 2005). Retrieved on 12 December 2012.</ref> 2006දී නිකුත් වූ ඇගේ චිත්‍රපට අතර [[ගෞතම් මෙනන්]] විසින් රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය කළ [[අපරාධ චිත්‍රපට|අපරාධ]]-[[සංත්‍රාස චිත්‍රපට]]යක් වූ ''[[වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු]]'' සහ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] සමග රංගනයේ යෙදුණු ''[[සිල්ලුනු ඔරු කාදල්]]'' චිත්‍රපට ප්‍රධාන වේ.<ref name="branganreview">{{cite web|url=http://www.desipundit.com/baradwajrangan/2006/08/27/review-vettaiyaadu-vilaiyaadu/|title=Review - Mumbai Xpress|last=Rangan|first=Baradwaj|date=|website=|publisher=desipundit.com|accessdate=9 January 2008}}</ref> මෙම චිත්‍රපටවල නිරූපණය කළ චරිත හේතුවෙන් ඇය [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] උළෙලේ දී හොඳම නිළිය ප්‍රවර්ගයෙන් නිර්දේශ ලබා ගැනීමට සමත් වූවා ය.<ref name="branganreview"/> මින් පළමුව සඳහන් චිත්‍රපටය [[හින්දි සිනමාව|හින්දි]]යෙන් හඬකවා ''[[ද ස්මාර්ට් හන්ට්|The Smart Hunt]]'' යනුවෙන් ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.<ref>{{cite news | url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-19/news-interviews/31209837_1_rumours-kamal-haasan-khans | work=The Times Of India | title=No remake for Vettaiyadu Villaiyadu | date=19 March 2012 | access-date=2017-11-25 | archive-date=2013-12-17 | archive-url=https://web.archive.org/web/20131217233128/http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-03-19/news-interviews/31209837_1_rumours-kamal-haasan-khans | url-status=dead }}</ref> ===2007–2008=== 2007 වර්ෂයේ ඇගේ අවසන් චිත්‍රපට වූයේ [[ගෞතම් මෙනන්]]ගේම ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'' සහ විචාරක පැසසුමට පත් ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙම චිත්‍රපට දෙකෙන් පළමුවැන්නෙහි ඇය ඍණාත්මක චරිතයක් (ඇගේ රංගන දිවියේ ප්‍රථම වරට) නිරූපණය කළ අතර, දෙවන චිත්‍රපටයෙහි ගොළු බිහිරි යුවතියක ලෙස ඇය නිරූපණය කළ චරිතය පුළුල් ඇගයුමට ලක් විය. ''මොලි'' චිත්‍රපටය ඇයට විචාරක පැසසුම් හිමි කරදුන්නේ ය. මෙම රංගනය හේතුවෙන් ඇයට [[හොඳම නිළිය සඳහා ජාතික චිත්‍රපට සම්මානය]] සමීපයටම යාමට හැකි විය.<ref name="Top 10 Cinema">{{cite web|url=http://www.top10cinema.com/news/948/jyothika-missed-national-awards |title=Jyothika Missed National Awards &#124; News&nbsp;– General |publisher=Top 10 Cinema |date=9 September 2009 |accessdate=3 December 2011}}</ref> කෙසේනමුත් ඇයට අවසානයේ එම සම්මානය හිමිනොවිණි.<ref name="Sify.com">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jo-misses-national-award-by-a-whisker-news-tamil-kkfr56ehcbh.html |title=Jo misses National Award by a whisker! |publisher=Sify.com |date=8 September 2009 |accessdate=3 December 2011}}</ref> ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'' තුළ ඇය තීරණාත්මක රංගනයක යෙදෙයි.<ref>[http://www.behindwoods.com/features/Topten/top-10-movies/tamil-cinema-topten-movie-pachaikili-muthucharam.html Box office – 3 (Feb 23rd to March 2nd)]. Behindwoods.com (26 November 2006). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref name="vushiob">{{cite web|year=2006|title=`I don’t write scripts for heroes`|publisher=[[සයිෆි|Sify]]|accessdate=28 April 2011|url=http://www.sify.com/movies/tamil/interview.php?id=14149001&cid=2408}}</ref> ඇගේ මලයාලම් චිත්‍රපට වූ ''[[රාකිලිපට්ටු]]'' සහ ''[[සීත කල්‍යාණම් (2009 චිත්‍රපටය)|සීත කල්‍යාණම්]]'' චිත්‍රපට පිළිවෙලින් 2007 සහ 2009 වර්ෂවල දී තිරගත විය.<ref>[http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/28481.html Howzzat? Priyan film releases and goes unnoticed! – Malayalam Movie News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110613165307/http://www.indiaglitz.com/channels/malayalam/article/28481.html |date=2011-06-13 }}. IndiaGlitz (15 January 2007). Retrieved on 12 December 2012.</ref><ref>[http://www.nowrunning.com/movie/3756/bollywood.hindi/friendship/preview.htm Friendship Bollywood Movie Preview, Synopsis – Bollywood movie Friendship Preview, Synopsis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121009002118/http://www.nowrunning.com/movie/3756/bollywood.hindi/friendship/preview.htm |date=2012-10-09 }}. Nowrunning.com. Retrieved on 12 December 2012.</ref> පසුව ජ්‍යෝතිකා රූපවාහිනී වෙළඳ දැන්වීම් ඔස්සේ සිය යළි පැමිණීම සනිටුහන් කළා ය.<ref>{{cite web |url=http://www.sivajitv.com/hot-n-spice/surya-is-the-brand-ambassador-for-sarravana-stores.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120213153922/http://www.sivajitv.com/hot-n-spice/surya-is-the-brand-ambassador-for-sarravana-stores.htm |archivedate=13 February 2012 |title=சரவணா ஸ்டோர்ஸ் சட்டையைத்தான் இனி சூர்யாவும் போடுவாரா? |publisher=sivajitv.com |accessdate=15 June 2010}}</ref> 2008දී, ඇය කෙටි චිත්‍රපටයක් වූ ''[[හීරෝවා? සීරෝවා?]]'' චිත්‍රපටයේ රංගනයේ යෙදුණා ය.<ref name="IndiaGlitz">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/gallery/Events/15290.html | title=Events&nbsp;– Herova? Zerova? Educational Awareness Campaign | publisher=IndiaGlitz | date=16 May 2008 | accessdate=26 February 2011}}</ref> මෙම චිත්‍රපටය රචනය සහ නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ ඇගේ මාමණ්ඩිය වූ [[සිවකුමාර්]] විසිනි. [[විජේ (නළුවා)|විජේ]], [[ආර්. මාධවන්]] සහ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයෙන් දායක වූහ. ===2015–වර්තමානය (යළි පැමිණීම)=== ජ්‍යෝතිකා දෙමළ සිනමාව වෙත සිය පුනරාගමනය සනිටුහන් කළේ [[36 වයදිනිලේ]] චිත්‍රපටය තුළිනි. මෙය ජනප්‍රිය [[හව් ඕල්ඩ් ආ යූ? (චිත්‍රපටය)|''How Old Are You?'']] මලයාලම් චිත්‍රපටයේ ප්‍රතිනිර්මාණයකි. මෙහි ඇය නිරූපණය කළ සිය දෙපයින් නැගී සිටීමට උත්සාහ දරන මැදිවියේ ගෘහණියගේ චරිතය හේතුවෙන් ජ්‍යෝතිකා විචාරක පැසසුමට ලක් විය. 63වන බ්‍රිටැනියා දකුණු ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන උළෙලේ [[හොඳම නළුවා සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය - දකුණ|හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]] ඇය හිමි කරගත්තා ය. මෙම සම්මානයත් සමග [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] සහ හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය යන සම්මාන ද්විත්වයම හිමි කරගත් ප්‍රථම නිළිය වීමට ඇය සමත්වූවා ය.<ref>[http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-63rd-britannia-filmfare-awards-south-13996.html Winners of the 63rd Britannia Filmfare Awards (South)]</ref> හොඳම නිළිය සහ හොඳම චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් සූරියා සමගින් ඇය බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ස්වර්ණ පදක්කම් හිමි කරගත්තා ය. මෙම චිත්‍රපටය බොක්ස් ඔෆීස් අතින් මධ්‍යස්ථ සාර්ථකත්වයක් හිමි කරගත්තේ ය. ''[[36 වයදිනිලේ]]'' චිත්‍රපටයේ ශ්‍රව්‍ය නිකුතුවේ සහ චිත්‍රපටයේ සාර්ථක මුදාහැරීමත් සමග ජ්‍යෝතිකා සිය සැමියා වූ [[සූරියා]] සහ ඇගේ ඇතැම් මිතුරන්ව අගය කළේ ඔවුන් තමන්ගේ යළි පැමිණීමට පෙළඹවූ බව පවසමිනි.{{When|date=ජනවාරි 2017}} දෙමළ රූපවාහිනී වැඩසටහනක් වූ [[කොෆී විත් ඩීඩී|Koffee with DD]]හි දී ජ්‍යෝතිකා සඳහන් කළේ අපට අනාගතයේ ඇය කලාකාරිණියක මිස වීරවරියක ලෙස දැකගත නොහැකි බවයි.{{Citation needed|date=ජනවාරි 2017}} [[36 වයදිනිලේ]] චිත්‍රපටයේ සාර්ථකත්වයෙන් පසු, 2016 පෙබරවාරියේ දී අධ්‍යක්ෂක බ්‍රම්මා විසින් තමන් විසින් රච‍නයෙහි යෙදුණු "ස්ත්‍රී-කේන්ද්‍රීය" චිත්‍රපටයක් සඳහා ඇයව තෝරාගන්නා ලදී. ඇගේ සැමියා වූ [[සූරියා]] මෙයට මූල්‍යමය අනුග්‍රහය දැක්වීමට ඉදිරිපත් විය.<ref name="sify.com">{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jyothika-s-movie-with-bramma-begins-today-news-tamil-qhokP6jejiffh.html|title=Jyothika’s movie with Bramma begins today|work=sify.com}}</ref> අනතුරුව චිත්‍රපටයේ සිය චරිතය සඳහා සූදානම් වීමට ජ්‍යෝතිකා දින විස්සක් පුරා වැඩමුළු මාලාවකට සහභාගී වූවා ය.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jyothika-attends-workshop-for-bramma-s-next-film-news-tamil-qhjkiMdbaafah.html|title=Jyothika attends workshop for Bramma's next film!|work=sify.com}}</ref><ref name="sify.com"/> [[මගලිර් මාට්ටුම්]] නැමැති මෙම චිත්‍රපටය රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද්දේ බ්‍රම්මා විසිනි. මෙය ''[[කූට්ට්‍රම් කඩිතල්]]'' (2015) චිත්‍රපටයෙන් පසු සිය දෙවන නිර්මාණය විය. මෙහි ප්‍රමුඛ චරිත නිරූපණය කරන්නේ [[සාරණ්‍යා පොන්වන්නන්|සාරණ්‍යා]], [[ඌර්වෂි (නිළිය)|ඌර්වෂි]], [[භානුප්‍රියා]], [[නසාර්]] සහ [[ලිවිංස්ටන් (නළුවා)|ලිවිංස්ටන්]] විසිනි. [[සූරියා]] විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද මෙහි නිෂ්පාදන කටයුතු 2016 ජූලි මස ආරම්භ විය. මීට අමතරව ඇය 2016 සැප්තැම්බරයේ දී [[ශ්‍රී තේනන්දල් ෆිල්ම්ස්]] ආයතනයේ තවත් චිත්‍රපටයක් සඳහා අත්සන් තැබුවා ය. [[අට්ලී (අධ්‍යක්ෂක)|අට්ලී]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන මෙහි ප්‍රධාන චරිතය [[විජේ සේතුපති|විජේ]] විසින් නිරූපණය කරනු ලබයි.<ref>http://www.ibtimes.co.in/vijay-61-sri-thenandal-films-confirms-producing-ilayathalapathy-atlees-film-700191</ref><ref>http://indiatoday.intoday.in/story/vijay-61-ilayathalapathy-vijay-jyothika-kajal-samantha/1/871842.html</ref><ref>http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/sri-thenandal-films-officially-announce-the-cast-and-crew-details-about-vijay-61.html</ref> රූගත කිරීම් ඇරඹී දින කිහිපයකට පසුව ජ්‍යෝතිකා ව්‍යාපෘතියෙන් ඉවත් වූ අතර, [[නිත්‍යා මෙනන්]] ඇගේ චරිතය නිරූපණය කළා ය. මෙම විස්ථාපනය පිළිබඳ මෙතෙක් කිසිදු නිල නිවේදනයක් නිකුත් කොට නැත.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/nithya-menen-replaces-jyothika-in-thalapathy-61-news-tamil-rcgsptdacgcaj.html |access-date=2017-11-25 |archive-date=2017-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170207113125/http://www.sify.com/movies/nithya-menen-replaces-jyothika-in-thalapathy-61-news-tamil-rcgsptdacgcaj.html}}</ref> පෙබරවාරි මස අග දී සූරියා විසින් ජ්‍යෝතිකාගේ නව චිත්‍රපටය ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂකගේ චිත්‍රපටයක් බව සනාථ කළේ එහි මුහුරත් පෝස්ටර මුදාහැරීමෙනි. මෙම චිත්‍රපටය නාචියාර් ලෙස නම්කොට ඇති අතර, ජ්‍යෝතිකා විසින් එහි අවතාරයකගේ චරිතය නිරූපණය කරයි. ''[[නාචියාර්]]'' චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන නළුවා ලෙස [[ජී. වී. ප්‍රකාශ්]] තෝරාගෙන ඇත. ඔහුගේ මංගල දැක්ම පෝස්ටර මෑතක දී මුදාහැර ඇත. චිත්‍රපටයේ සංගීත නිර්මාණය ඉලයරාජා විසින් සිදු කරනු ලබයි.<ref name="FL">{{cite news|title=First look of Jyothika-Bala film|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/movies/news/first-look-of-jyothika-bala-film/articleshow/57390391.cms|accessdate=1 March 2017|work=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]]|date=28 February 2017}}</ref><ref name="pics">{{cite news|title=Naachiyar first look: Suriya unveils Jyothika’s never-seen-before avatar, see pics|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/tamil/naachiyar-first-look-suriya-unveils-jyothika-never-seen-before-avatar-see-pics-4547968/|accessdate=1 March 2017|work=[[ඉන්ඩියන් එක්ස්ප්‍රස්|Indian Express]]|date=28 February 2017}}</ref><ref name="naach">{{cite news|title=Jyothika, G.V. Prakash to star in Bala's next|url=http://www.thehindu.com/entertainment/movies/jyothika-gv-prakash-to-star-in-balas-next/article17382016.ece|accessdate=1 March 2017|work=[[ද හින්දු|The Hindu]]|date=28 February 2017}}</ref> ===තෙලිඟු වෘත්තිය=== ජ්‍යෝතිකාගේ පළමු තෙලිඟු දායකත්වය වූයේ ''[[තාගෝර් (චිත්‍රපටය)|තාගෝර්]]'' චිත්‍රපටයේ ඇය නිරූපණය කළ ප්‍රධාන චරිතයයි. මෙහි ඇය [[චිරන්ජීවි]]ගේ බිරිඳ ලෙස චරිත නිරූපණය කළා ය. [[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන]] උළෙලේ දී ප්‍රදර්ශනය කෙරුණු මෙය ආර්ථික අතින් සාර්ථකත්වයට පත් විය. ඔහු සමග [[ඉන්ද්‍ර (2002 චිත්‍රපටය)|ඉන්ද්‍රා]] චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත දෙකෙන් ඕනෑම එකක් නිරූපණයට ඇයට ආරාධනා හිමිවුව ද, ඇය ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කළේ දෙමළ චිත්‍රපටවල සහ [[උපේන්ද්‍රා]] සමග ඇය රැඟූ ඇගේ ප්‍රථම [[කන්නඩ]] චිත්‍රපටයේ කටයුතුවල කාර්යබහුලත්වය හේතුවෙනි.<ref name="entertainment.oneindia.in"/><ref name="Welcome to"/><ref name="ReferenceA"/><ref name="Tagore"/> ඇය තෙලිඟු සිනමාවට පිවිසියේ චිරක්ජීවි සමග රංගනයෙන් වුව ද, ඇගේ පළමු තෙලිඟු චිත්‍රපටය වූයේ ''[[123 (චිත්‍රපටය)|වන් ටූ ත්‍රී]]'' නම් ත්‍රිභාෂා චිත්‍රප‍ටයයි.<ref>{{Cite web|url=http://www.idlebrain.com/movie/archive/mr-123.html|title=Telugu Cinema - Review - 123 - One Two Three - Prabhu Deva, Jyothika, Nagendra Prasad, Raju Sundaram|website=www.idlebrain.com|access-date=2017-01-23}}</ref> ඇයට ''[[ලක්ෂ්මි නරසිංහ]]'' චිත්‍රපටයේ [[නන්දමුරි බාලක්‍රිෂ්ණා]] සමග සහ ''[[මහාරාධි]]'' චිත්‍රපටයේත් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයට ආරාධනා හිමිවුව ද ඇය එය ප්‍රතික්ෂේප කළේ දින සම්බන්ධ ගැටලු හේතුවෙනි. මින් දෙවනුව සඳහන් කළ චිත්‍රපටය ඇය රංගනයේ යෙදුණු 2003 සාර්ථක දෙමළ චිත්‍රපටයක් වූ ''[[කාක කාක]]'' චිත්‍රපටයේ තෙලිඟු ප්‍රතිනිර්මාණයයි. ආධුනික අධ්‍යක්ෂකවරයකු වූ [[රාඝවා ලෝරන්ස්]]ගේ ''[[මාස් (චිත්‍රපටය)|මාස්]]'' චිත්‍රපටයේ [[නාගාර්ජුනා අක්කිනේනි]] සමගින් ඇය රංගනයෙහි යෙදුණා ය. [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] උළෙලේ හොඳම නිළිය ප්‍රවර්ගයෙන් ඇය නිර්දේශ වූවා ය.<ref>{{Cite web|url=http://www.nonstopcinema.com/nsc/boxoffice/display.php?id=195|title=nonstopcinema.com|website=www.nonstopcinema.com|access-date=2017-01-23}}</ref> මෙම චිත්‍රපටය [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] බසින් හඬකවා ''වීරන්'' ලෙස විකාශය කෙරුණු අතර එය අතිශය සාර්ථක විය. මෙහි [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]]යෙන් හඬකැවූ ප්‍රභේදය ''මේරි ජුන්ග් - වන් මෑන් ආමි'' නම් විය. මෙම චිත්‍රපටය බොක්ස් ඔෆීස් අතින් අතිශය සාර්ථකත්වයට පත් වූයේ ආදායම් වාර්තා තබමිනි. නිෂ්පාදක [[එම්. එස්. රාජු]] විසින් සිය ''[[වර්ෂම් (2004 චිත්‍රපටය)|වර්ෂම්]]'' චිත්‍රපටයේ [[ප්‍රභාස්]] සමග ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කිරීමට ඇයට ආරාධනා කළ නමුත්, ඇය එම ආරාධනය ප්‍රතික්ෂේප කළා ය. එයට හේතුව ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' චිත්‍රපටයේ සුපිරි නළු [[රජ්නිකාන්ත්]] සමග රංගනයේ යෙදීමට එහි දින බාධාවක් වීමයි.{{Citation needed|date=ජනවාරි 2017}} ''චන්ද්‍රමුඛී''හි සාර්ථකත්වයත් සමගින් ඇය සුපිරි නිළියක ලෙස විරුදාවලි ලැබුවා ය.<ref>{{cite web|url=http://www.sify.com/movies/jo-is-the-new-chandramukhi-news-tamil-kkfvEijbgfg.html?scategory=tamil|title=Jo is the new `Chandramukhi`|publisher=Sify|date=18 November 2004|accessdate=14 October 2011|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140925135947/http://www.sify.com/movies/jo-is-the-new-chandramukhi-news-tamil-kkfvEijbgfg.html?scategory=tamil|archivedate=25 September 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thehindujobs.com/thehindu/fr/2005/05/27/stories/2005052702320100.htm|title='I was lucky to get it'|author=Kumar, S. R. Ashok|work=The Hindu|date=27 May 2005|accessdate=29 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140929083058/http://www.thehindujobs.com/thehindu/fr/2005/05/27/stories/2005052702320100.htm|archivedate=29 September 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://bangalore.ghoomo.com/display_news.php?special_categories_id=71|title=Chandramukhi' tops Telugu charts|publisher=[[ඉන්දු-ආසියානු පුවත් සේවාව|IANS]]|date=22 April 2005|accessdate=27 September 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140927100058/http://bangalore.ghoomo.com/display_news.php?special_categories_id=71|archivedate=27 September 2014}}</ref> ඇගේ අවසන් තෙලිඟු චිත්‍රපටය වූයේ [[රවි තේජා]] සමග රංගනයේ යෙදුණු ''[[ෂොක් (2006 චිත්‍රපටය)|Shock]]'' චිත්‍රපටයයි. මෙය නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ [[රාම් ගෝපාල් වර්මා]] විසිනි.<ref>{{Cite web|url=http://www.indiaglitz.com/shock-audio-launch-telugu-event-8845.html|title='Shock' Audio Launch|website=IndiaGlitz|access-date=2017-01-23}}</ref> මේ හේතුවෙන් ඇය නැවත වරක් [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] උළෙලේ හොඳම නිළිය ලෙස නිර්දේශ හිමි කරගැනීමට සමත් වූවා ය.<ref>{{Cite web|url=http://www.filmibeat.com/telugu/movies/shock/cast-crew.html|title=Shock Cast & Crew, Shock Telugu Movie Cast, Actor, Actress, Director - Filmibeat|website=FilmiBeat|access-date=2017-01-23}}</ref> [[ස්ටාලින්]] තෙලිඟු චිත්‍රපටයේ [[චිරන්ජීවි]] සමග රංගනයේ යෙදීමට ඇයට නැවත වරක් ඇයට අවස්ථාවක් හිමිවූ නමුත්, එය පසුව අහිමි විය.<ref>{{Cite news|url=http://www.sify.com/movies/trisha-is-chirus-choice-news-telugu-kkfvzjegjahsi.html|title=Trisha is Chiru’s choice!|newspaper=Sify|language=en|access-date=2017-01-23}}</ref> ''[[ශ්‍රී රාමදාසු]]'' චිත්‍රපටයේ නාගාර්ජුනා සමගත් ''[[ලක්ෂ්මි (2006 චිත්‍රපටය)|ලක්ෂ්මි]]'' චිත්‍රපටයේ වෙන්කටේෂ් සමගත් ප්‍රධාන චරිත නිරූපණයට ඇයට ආරාධනා හිමිවූ නමුත්, ඇය ඒ සියල්ල ප්‍රතික්ෂේප කළේ කාර්යබහුල වීම හේතුවෙනි.<ref>{{Cite web|url=http://telugumovies.livejournal.com/33980.html|title=(no title)|access-date=2017-01-23}}</ref> දෙමළ චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂක [[ශ්‍රී රාඝවා]]ගේ (හෙවත් [[සෙල්වරාඝවන්]]) කුළුඳුල් [[තෙලිඟු චිත්‍රපට කර්මාන්තය|තෙලිඟු අධ්‍යක්ෂණය]] වූ ''[[ආදාවරි මටකලු අර්ධලු වෙරුලේ]]'' චිත්‍රපටයේ වෙන්කටේෂ් සමග රැඟුමට ජ්‍යෝතිකා තෝරාගැනිණි. ජ්‍යෝතිකා මෙයට අත්සන් තැබූව ද, පසුව ඉන් ඉවත් වූයේ සිය විවාහයේ තටයුතු හේතුවෙනි. පසුව මෙම චරිතය [[ත්‍රිෂා ක්‍රිෂ්ණන්]] විසින් නිරූපණය කරන ලදී.<ref>{{Cite web|url=http://www.english.tupaki.com/movienews/article/Jyothika-missed-acting-opposite-Venkatesh/46967|title=Jyothica missed acting opposite Venkatesh|last=|first=|date=|website=|publisher=|access-date=}}</ref> ඇගේ ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' චිත්‍රපටය තෙලිඟු බසින් ''මාතරානෛ මෞනමිඩි'' යන නාමයෙන් මුදාහැරුණු අතර, ඇගේ රංගනය වෙනුවෙන් විචාරක පැසසුමට ඇය ලක්වූවා ය. මෙය ආර්ථික අතින් ද සාර්ථක විය.<ref>{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/tamil-hit-mozhi-as-maatarani-mounamidi-in-telugu-telugu-news-79370|title=Tamil hit Mozhi as Maatarani Mounamidi in Telugu|work=indiaglitz.com|accessdate=24 September 2015}}</ref> ===වෙනත් නිර්මාණ=== අතීතයේ ජ්‍යෝතිකා [[ඉදයම් (සන්නාමය)|ඉදයම් තෙල්]] සහ ''පැරගන් පාවහන්'' සඳහා සන්නාම තානාපතිනියක ලෙස කටයුතු කොට ඇත. මීට අමතරව ඇය ''RmKV'' සේද සාරි සහ චෙන්නායිහි Wardrobe Hub වෙනුවෙන් ද සන්නාම තානාපතිනියක ලෙස කටයුතු කළා ය. පසුව, ඇය සිය සැමියා වූ [[සූරියා (නළුවා)|සූරියා]] සමගින් [[එයාර්සෙල්|Aircel]] සහ [[නෙස්කැෆේ|Nescafé]] වෙළඳ දැන්වීම සඳහා ද පෙනීසිටියා ය. මීට අමතරව ඇය [[කොම්ෆර්ට් (රෙදිපිළි මෘදුකාරකය)|Comfort]] සහ [[විප්‍රෝ|සන්තූර් සබන්]] දැන්වීමවල ද පෙනීසිට තිබේ.<ref>{{cite web | url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news-1/apr-11-05/suriya-29-04-11.html | title=‘close Up’ Suriya&nbsp;– Suriya&nbsp;– Tamil Movie News | publisher=Behindwoods.com | date=29 April 2011 | accessdate=3 December 2011}}</ref> ==චිත්‍රපට නාමාවලිය== {| class="wikitable sortable" |- style="background:#ccc; text-align:center;" ! වර්ෂය !! චිත්‍රපටය !! චරිතය !! භාෂාව !! class="unsortable"| සටහන් |- | 1998|| ''[[ඩෝලි සාජා කේ රඛ්නා]]'' || පල්ලවී සිංහා || [[හින්දි]] ||නිර්දේශිත - [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] |- | 1999|| ''[[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]'' || සෝනා || [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] || [[හොඳම කෝඩුකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දකුණ]] <ref name="filmfare.com"/> <br />[[දිනකරණ්]] හොඳම කෝඩුකාර නිළිය<ref name="a" /><br />"අමුදා සුරාභි" හොඳම නවක නිළිය සම්මානය.<ref name="Archived copy"/><br/>හොඳම නවක නිළිය සඳහා [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]]ය - දෙමළ |- | 1999 || ''[[පූවෙල්ලම් කේට්ටුප්පාර්]]'' || ජානකී "කල්‍යාණි" කන්නන් || දෙමළ || |- | 1999|| ''[[මුගවරී]]'' || විජී || දෙමළ || |- | 2000 || ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' || ජෙනිෆර් (ජෙනී/සෙල්වි) || දෙමළ || [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]<br/>[[හොඳම නිළිය සඳහා සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මානය - දෙමළ]] |- | 2000 || ''[[රිදම් (200 චිත්‍රපටය)|Rhythm]]'' || අරුණා කාර්තිකේයන් || දෙමළ || |- | 2000 || ''[[ස්නේගිතියේ]]'' || වානි "වාසු" සුබ්‍රමණියම් || දෙමළ || |- | 2000 || ''[[උයිරිලේ කලන්තතු]]'' || ප්‍රියා මහාලක්ෂ්මි || දෙමළ || |- | 2000 || ''[[තෙනාලි]]'' || ජානකී || දෙමළ || |- | 2001 || ''[[ලිට්ල් ජෝන් (චිත්‍රපටය)|Little John]]'' || වානි || දෙමළ/හින්දි/ඉංග්‍රීසි || ත්‍රීභාෂා චිත්‍රපටයකි. |- | 2001 || ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'' || ගංගා වේළුතම්බි || දෙමළ || [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]] තිරයේ හොඳම යුවළ ([[ආර්. මාධවන්|මාධවන්]] සමග හවුලේ)<ref name="The cinema express Award night">{{cite news|url=http://ajithkumar.free.fr/derniere05.htm|title=The cinema express Award night}}</ref> |- | 2001 || ''[[ස්ටාර් (2001 චිත්‍රපටය)|Star]]'' || ප්‍රීති || දෙමළ || |- | 2001 || ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]'' || චෙල්ලා || දෙමළ || නිර්දේශිත - [[හොඳම දෙමළ නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]]<ref name="49th Annual Filmfare Awards – South">[http://downloads.movies.indiatimes.com/south2001/sthnom.html#bf 49th Annual Filmfare Awards – South] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419010312/http://downloads.movies.indiatimes.com/south2001/sthnom.html#bf |date=2015-04-19 }}. Downloads.movies.indiatimes.com. Retrieved on 24 June 2013.</ref> |- | 2001 || ''[[12B]]'' || ජෝතිකා || දෙමළ || |- | 2002 || ''[[රාජා (2002 චිතපටය)|රාජා]]'' || ප්‍රියා || දෙමළ ||නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] |- | 2002 || ''[[123 (චිත්‍රපටය)|One Two Three]]'' || නර්මධා || දෙමළ/තෙලිඟු/[[කන්නඩ භාෂාව|කන්නඩ]] || ත්‍රිභාෂා චිත්‍රපටයකි. |- | 2002 || ''[[නගරාහවු]]'' || කීර්ති<br /> ප්‍රේමා || කන්නඩ || |- | 2003 || ''[[ධූල්]]'' || ඊශ්වරී || දෙමළ || නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] |- | 2003 || ''[[ප්‍රියාමනා තොලි]]'' || නන්දිනී අශෝක් || දෙමළ || |- | 2003 || ''[[කාක කාක]]'' || මායා අන්බුචෙල්වන් || දෙමළ || නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]<br />[[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන]] හොඳම නිළිය සඳහා විශේෂ ජූරියේ සම්මානය<ref name="bollywoodsargam.com"/> |- | 2003 || ''[[තිරුමලෛ]]'' || ස්වේතා || දෙමළ || |- | 2003 || ''[[තාගෝර් (චිත්‍රපටය)|තාගෝර්]]'' || නන්දිනී (නන්දු) || [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] || |- | 2003 || ''[[ත්‍රී රෝසස්|Three Roses]]'' || පූජා || දෙමළ || |- | 2004 || ''[[අරුල්]]'' || කණ්මණි අරුල්කුමාරන් || දෙමළ || |- | 2004 || ''[[පේරාලගන්]]'' || ප්‍රියා/ ශෙන්බගම් || දෙමළ || ද්විත්ව චරිතයකි. [[හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය]]<ref>{{cite web|url=http://www.cinesouth.com/masala/hotnews/new/13022006-1.shtml|title=Tamilnadu State Film Awards – awards for Vikram, Jyotika|publisher=cinesouth.com|accessdate=20 October 2009}}</ref> <br/>[[දිනකරණ්]] හොඳම නිළිය<ref>{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/features/News/16-5-05/jyothi.htm|title=Tamil movies :Jyothika goes GA GA over Surya|publisher=Behindwoods.com |date=2006-01-12 |accessdate=2012-08-25}}</ref><br/>නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] |- | 2004 || ''[[මන්මදන් (චිත්‍රපටය)|මන්මදන්]]'' || මෛතිලි || දෙමළ ||නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] |- | 2004 || ''[[මාස් (චිත්‍රපටය)|මාස්]]'' || අංජලී || තෙලිඟු || නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු]] |- | 2005 || ''[[මායවි]]'' || ජ්‍යෝතිකා නිළිය (ජෝ) || දෙමළ || |- | 2005 || ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' || ගංගා සෙන්තිල්නාතන්/ <br/>[[චන්ද්‍රමුඛී]] || දෙමළ || [[හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය]]<br />[[දිනකරණ්]] හොඳම නිළිය<br />හොඳම නිළිය සඳහා චිත්‍රපට රසික සංගමයේ සම්මානය<ref>{{cite web|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/film-fans-association-honours-artistes-technicians/article3077342.ece|title=Film fans association honours artistes, technicians|work=The Hindu|date=18 September 2006|accessdate=19 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926074058/http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/film-fans-association-honours-artistes-technicians/article3077342.ece|archivedate=26 September 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/aug-06-02/07-08-06-rajini.html |title=Anniyan & Chandramukhi walks away with honors|publisher=Behindwoods|date=7 August 2006|accessdate=19 April 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140926074106/http://www.behindwoods.com/tamil-movie-news/aug-06-02/07-08-06-rajini.html|archivedate=26 September 2014}}</ref><br/>නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] |- | 2006 || ''[[සරවණා]]'' || සධානා || දෙමළ || |- | 2006 || ''[[ෂොක් (2006)|Shock]]'' || මධුරි || තෙලිඟු || නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු]] |- | 2006 || ''[[වික්‍රමාර්කුඩු]]'' || වික්‍රම් සිං රථෝද් මහත්මිය || තෙලිඟු || සඳහන් නොවන චරිතයකි. |- | 2006 || ''[[ජූන් ආර්|June R]]'' || ජූන් ආර්. || දෙමළ || |- | 2006 || ''[[වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු]]'' || ආරාධනා || දෙමළ || නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] |- | 2006 || ''[[සිල්ලුනු ඔරු කාදල්]]'' || කුන්තවි ගෞතම් || දෙමළ || නිර්දේශිත: [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]] |- | 2007 || ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' || අර්චනා || දෙමළ || [[හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය]]<br />නිර්දේශිත: හොඳම දෙමළ නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය |- | 2007 || ''[[පචෛකිලි මුතුචරම්]]'' || ස්මිතා (ගීතා/කල්‍යාණි) || දෙමළ || |- | 2007 || ''[[මණිකණ්ඩා]]'' || මහාලක්ෂ්මී (මහා) || දෙමළ || |- | 2007 || ''[[රක්කිලිප්පට්ටු]]'' || ජොසෆින් || [[මලයාලම් සිනමාව|මලයාලම්]] || |- | 2009 || ''[[සීත කල්‍යාණම් (2009 චිත්‍රපටය)|සීත කල්‍යාණම්]]'' || නිමිෂා || [[මලයාලම්]]|| නිර්දේශිත, [[හොඳම මලයාලම් නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය]] |- | 2015 || ''[[36 වයදිනි‍ලේ]]'' || වසන්ති තමිල්සෙල්වන් || දෙමළ || [[හොඳම නළුවා සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය - දකුණ|හොඳම දකුණු නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]]<br />නිර්දේශිත: හොඳම දෙමළ නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය |- | 2017 || ''[[මගලිර් මාට්ටුම් (2017 චිත්‍රපටය)|මගලිර් මාට්ටුම්]]'' ||{{TBA}} || දෙමළ || රූගත කෙරෙමින් පවතියි. |- | 2017 || ''[[නාචියාර්]]'' ||{{TBA}} || දෙමළ ||[[පූර්ව-නිෂ්පාදනය]]<ref name="FL"/><ref name="pics"/><ref name="naach"/> |- |} ==කෙටි චිත්‍රපට== {| class="wikitable sortable" |- ! වර්ෂය ! චිත්‍රපටය ! චරිතය ! භාෂාව ! සටහන් |- | 2006 || නිමිෂම්<ref>{{cite web|url=http://www.behindwoods.com/features/News/News25/3-8-05/tamil-movies-news-jyothika.html|title=Tamil movies :Jyotika does a short film|publisher=Behindwoods.com |date=2006-01-12|accessdate=2012-08-25}}</ref> || නිමිෂා || මලයාලම් || රේවතී එස්. වර්මා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ කෙටි චිත්‍රපටයකි. |- | 2008 || [[හීරෝවා? සීරෝවා?]] || නොදනී || දෙමළ || |} ==සම්මාන== {{dynamic list}} {{Infobox actor awards | name = ජ්‍යෝතිකා | image = | image_size = | alt = | caption = | awards = 31 | nominations = 47 | collapse = yes | award6 =[[ආනන්ද විකටන්|විකටන් සම්මාන]] | award6W = 1 | award6N = 1 | award7 = [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]] | award7W = 3 | award7N = 3 | award9 = දිනකරණ් සිනෙමා සම්මාන | award9W = 4 | award9N = 4 | award8 = [[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ]] | award8W = 3 | award8N = 15 | award2 = [[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන|ITFA]] | award2W = 2 | award2N = 2 | award3 = [[කලෛමාමණි]] | award3W = 1 | award3N = 1 | award1 = [[තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන]] | award1W = 3 | award1N = 3 |award4=චිත්‍රපට රසික සංගමයේ සම්මාන |award4W=5 |award4N=7 | award10 = බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ස්වරණ පදක්කම් සම්මාන | award10W = 2 | award10N = 2 | award5 = වෙනත් සම්මාන | award5W = 7 | award5N = 7 |award11=[[දකුණු ඉන්දියානු අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන]] |award11W=0 |award11N=1 |award12=[[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන|IIFA උත්සවම් සම්මාන]] |award12W=0 |award12N =1 |award13=[[විජේ සම්මාන]] |award13W=0 |award13N=3 |award14=[[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]] |award14W=0 |award14N=1 }} === තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන === * 2004&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය]]: ''[[පේරාලගන්]]'' * 2005&nbsp;– හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය: ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' * 2007&nbsp;– හොඳම නිළිය සඳහා තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මානය: ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' === අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන === *2004 - හොඳම නිළිය සඳහා [[අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මාන]] විශේෂ ජූරි සම්මානය: ''[[කාක කාක]]'' <ref name="bollywoodsargam.com"/> *2007 - හොඳම නිළිය සඳහා අන්තර්ජාතික දෙමළ චිත්‍රපට සම්මානය: මොලි === කලෛමාමණි සම්මාන=== * 2005&nbsp;– [[කලෛමාමණි]] හොඳම නිළිය සම්මානය: ''කලාව - චිත්‍රපට කර්මාන්තය'' === චිත්‍රපට රසික සංගමයේ සම්මාන === *2001 - හොඳම දෙමළ නිළිය: ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]'' *2004 - හොඳම දෙමළ නිළිය: ''[[පේරාලගන්]]'' *2005 - හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය: චන්ද්‍රමුඛී *2006 - හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය: වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු *2007 - හොඳම දෙමළ නිළිය සම්මානය: මොලි === වෙනත් සම්මාන === *1999 - අමුද සුරාභි හොඳම නවකයා: වාලි<ref name="Archived copy"/> *2003 - හොඳම නිළිය සඳහා මදුරාසි සංස්ථා සංගම් සම්මානය: ''[[ධූල්]]'' *2005 - හොඳම නිළිය සඳහා චිත්‍රපට විචාරක සම්මානය: [[චන්ද්‍රමුඛී]] *2007 - හොඳහ නිළිය සඳහා හබ්ස් තේරීම සම්මානය: මොලි *2007 - හොඳම නිළිය සඳහා බෙන්ස් සම්මානය: මොලි *2007 - හොඳම නිළිය සඳහා රිට්ස් සම්මානය: මොලි *2007 - ඉසෛයුරවි දෙමළ සංගීත සම්මාන - හොඳම වීරවරිය: ''[[මොලි]]'' === [[ආනන්ද විකටන්|විකටන් සම්මාන]] === *2001 - හොඳම දෙමළ නිළිය - ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]'' === සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන === *1999 - හොඳම නවක නිළිය සඳහා [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]]ය - දෙමළ: වාලි *2000 - [[හොඳම නිළිය සඳහා සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මානය - දෙමළ]]: ''කුෂි'' *2001 - හොඳම තිරයේ යුවළ සඳහා [[සිනෙමා එක්ස්ප්‍රස් සම්මාන]]ය ([[ආර්. මාධවන්|මාධවන්]] සමග සමව): ''[[ඩුම් ඩුම් ඩුම්]]'' <ref name="The cinema express Award night"/> === ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ === * 1999&nbsp;– [[හොඳම ආධුනික නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දකුණ]]: [[වාලි (චිත්‍රපටය)|වාලි]]<ref name="filmfare.com"/> * 2000&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[කුෂි (2000 චිත්‍රපටය)|කුෂි]]'' * 2015&nbsp;– [[හොඳම නළුවා සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය - දකුණ|දකුණේ හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් විචාරක සම්මානය]]: ''[[36 වයදිනිලේ]]'' === දිනකරණ් චිත්‍රපට සම්මාන === *1999 - දිනකරණ් හොඳම නවකයා සම්මානය: වාලි<ref name="a" /> *2001 - [[දිනකරණ්]] හොඳම නිළිය දෙමළ: ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]'' *2004 - [[දිනකරණ්]]: පේරාලගන් සහ මන්මදන් *2005 - හොඳම නිළිය සඳහා දිනකරණ් සම්මානය: චන්ද්‍රමුඛී === බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ස්වර්ණ පදක්කම් සම්මාන === *බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් ජනතාවගේ තේරීම නිළිය - ''[[36 වයතිනිලේ]]'' <ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/list-of-winners-of-behindwoods-gold-medal-2015.html|title= WINNERS OF BEHINDWOODS GOLD MEDALS 2015|website=Behindwoods|access-date=2016-10-13}}</ref> *බිහයින්ඩ්වුඩ්ස් හොඳම ආධුනික නිෂ්පාදක - සූරියා සමග (2D එන්ටර්ටේන්මන්ට්) - ''[[36 වයතිනිලේ]]''<ref>{{Cite web|url=http://www.behindwoods.com/tamil-movies-cinema-news-16/list-of-winners-of-behindwoods-gold-medal-2015.html|title= WINNERS OF BEHINDWOODS GOLD MEDALS 2015|website=Behindwoods|access-date=2016-10-13}}</ref> === [[දකුණු ඉන්දියානු අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන]] === *2015 නිර්දේශිත - හොඳම නිළිය සම්මානය - දෙමළ - ''[[36 වයදිනිලේ]]'' === [[අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඇකඩමි සම්මාන|අයිෆා උත්සවම් සම්මාන]] === *2015 නිර්දේශිත - හොඳම නිළිය සම්මානය - දෙමළ - ''[[36 වයදිනිලේ]]'' === [[විජේ සම්මාන]] === *2006 නිර්දේශිත - [[ප්‍රියතම වීරවරිය සඳහා විජේ සම්මානය|ප්‍රියතම වීරවරිය]] - වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු *2007 නිර්දේශිත - [[ප්‍රියතම වීරවරිය සඳහා විජේ සම්මානය|ප්‍රියතම වීරවරිය]] - ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' *2007 නිර්දේශිත - [[හොඳම නිළිය සඳහා විජේ සම්මානය|හොඳම නිළිය]] - ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' ===[[ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන]]=== *1998 නිර්දේශිත - [[හොඳම කෝඩාකාර නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය|හොඳම කෝඩුකාර නිළිය]] - [[ඩෝලි සාජා කේ රඛ්නා]] === නිර්දේශ === ==== දෙමළ ==== * 2001&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[පූවෙල්ලම් උන් වාසම්]]''<ref name="49th Annual Filmfare Awards – South"/> * 2002&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[රාජා]]'' * 2003&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[ධූල්]]'' * 2003&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''කාක කාක'' * 2004&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[පේරාලගන්]]'' * 2004&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[මන්මදන්]]'' * 2005&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' * 2006&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[වේට්ටෛයාඩු විලෛයාඩු]]'' * 2006&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[සිල්ලුනු ඔරු කාදල්]]'' * 2007&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[මොලි (චිත්‍රපටය)|මොලි]]'' * 2015&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - දෙමළ]]: ''[[36 වයදිනිලේ]]'' ==== තෙලිඟු ==== * 2004&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු]]: ''[[මාස් (චිත්‍රපටය)|Mass]]'' * 2006&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - තෙලිඟු]]: ''[[ෂොක් (2006)|Shock]]'' ==== මලයාලම්==== * 2009&nbsp;– [[හොඳම නිළිය සඳහා ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මානය - මලයාලම්]]: ''[[සීත කල්‍යාණම් (2009 චිත්‍රපටය)|සීත කල්‍යාණම්]]'' ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist|30em}} ==බාහිර සබැඳි== * {{IMDb name|id=0433392|name=ජ්‍යෝතිකා}} {{FilmfareTamilBestActress}} {{TamilNaduStateAwardForBestActress}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:Jyothika}} [[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට නිළියන්]] [[ප්‍රවර්ගය:දෙමළ සිනමාවේ නිළියෝ]] [[Category:1977 උපත්]] [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:මුම්බායිහි නිළියෝ]] [[Category:හින්දි සිනමාවේ නිළියන්]] [[ප්‍රවර්ගය:මලයාලම් සිනමාවේ නිළියෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:තමිල් නාඩු ප්‍රාන්ත චිත්‍රපට සම්මාන ජයග්‍රාහකයෝ]] [[Category:ෆිල්ම්ෆෙයාර් සම්මාන දකුණ ජයග්‍රාහකයින්]] [[ප්‍රවර්ගය:කන්නඩ සිනමාවේ නිළියෝ]] [[Category:කලෛමාමණි සම්මාන ලාභීන්]] [[ප්‍රවර්ගය:තෙලිඟු සිනමාවේ නිළියෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:20 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු නිළියෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවස තුළ ඉන්දියානු නිළියෝ]] ahth6ooz2gbs5r0ckbt0zcvn7badbfi ජේ. ජේ. ඒබ්‍රම්ස් 0 76389 800124 412965 2026-09-25T04:37:30Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800124 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා | name = ජේ. ජේ. ඒබ්‍රම්ස් | image = J. J. Abrams by Gage Skidmore.jpg | caption = ''[[ස්ටාර් වෝර්ස්: ද ෆෝර්ස් අවේකන්ස්]]'' ප්‍රවර්ධනය කරමින් 2015 [[සැන් ඩියැගෝ කොමික්-කොන් ජාත්‍යන්තරය|සැන් ඩියැගෝ කොමික්-කොන්]]හිදී ඒබ්‍රම්ස් | birth_name = ජෙෆ්රි ජේකබ් ඒබ්‍රම්ස් | birth_date = {{උපන් දින සහ වයස |1966|6|27}} | birth_place = [[නිව්යෝර්ක් නගරය]], නිව්යෝර්ක්, එ.ජ. | education = [[පැලසේඩ්ස් චාටර් උසස් පාසැල]] | occupation = චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයා, නිෂ්පාදකවරයා, තිර-රචකයා, නිබන්ධකයා | years_active = 1982–වර්තමානය | home_town = [[ලොස් ඇන්ජලීස්]], [[කැල්ෆෝර්නියා]], එ.ජ. | spouse = {{විවාහය|කේටී මැක්ග්‍රාත් |1996}} | children = 3 | parents = [[ජෙරල්ඩ් ඩබ්. ඒබ්‍රම්ස්]]<br>[[කැරල් ඈන් ඒබ්‍රම්ස් |කැරල් ඈන් කෙල්වින්]] | alma mater = [[සාරා ලෝරන්ස් ශාස්ත්‍රාලය]] }} '''ජෙෆ්රි ජේකබ් <!-- Don't add J. J.--> ඒබ්‍රම්ස්''' (උපත ජූනි 27, 1966) යනු ඇමරිකානු චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයෙක්, නිෂ්පාදකවරයෙක්, තිර-රචකයෙක්, නළුවෙක්, සහ නිබන්ධකයෙකි. මොහු [[අභිනය (ප්‍රභේදය)|අභිනය]], [[නාටකය (ප්‍රභේදය)|නාටකය]], සහ [[විද්‍යා ප්‍රබන්ධ චිත්‍රපට |විද්‍යා ප්‍රබන්ධ]] යන [[ප්‍රභේදය|ප්‍රභේදයන්]] හා බැඳි කෘතීන් සඳහා ප්‍රසිද්ධය . ''[[රිගාඩිං හෙන්රි]]'' (1991), ''[[ෆොඑවර් යං (1992 චිත්‍රපටය)| ෆොඑවර් යං]]'' (1992), ''[[ආමේගෙඩ්න් (1998 චිත්‍රපටය)| ආමේගෙඩ්න්]]'' (1998), ''[[ක්ලෝවර්ෆීල්ඩ්]]'' (2008), සහ ''[[ස්ටාර් වෝර්ස්: ද ෆෝර්ස් අවේකන්ස්]]'' (2015) වැනි වෘත්තාන්ත චිත්‍රපට රචනය හෝ නිෂ්පාදනය හෝ ඒබ්‍රම්ස් විසින් සිදුකෙරිණි. ''[[ෆෙලිසිටි (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ෆෙලිසිටි]]'' (සම-නිර්මාතෘ, 1998–2003), ''[[ඒලියස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ඒලියස්]]'' (නිර්මාතෘ, 2001–2006), ''[[ලොස්ට් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ලොස්ට්]]'' (සම-නිර්මාතෘ, 2004–2010), සහ ''[[ෆ්‍රින්ජ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ෆ්‍රින්ජ්]]'' (සම-නිර්මාතෘ, 2008–2013) සහ වෙනත් බොහෝ රූපවාහිනී කතාමාලා ඒබ්‍රම්ස් විසින් නිර්මාණය කෙරිණි. ''ලොස්ට්'' සඳහා ඔහු [[එමී සම්මාන]] දෙකක් හිමි කර ගති — [[නාටක කතා මාලාවක් සඳහා කැපීපෙනෙන අධ්‍යක්ෂණය]] සහ [[කැපීපෙනෙන නාටක කතා මාලාවක් සඳහා ප්‍රයිම්ටයිම් එමී සම්මානය |කැපීපෙනෙන නාටක කතා මාලාව]]. ''[[මිෂන්: ඉම්පොසිබල් III]]'' (2006), ''[[ස්ටාර් ට්‍රෙක් (චිත්‍රපටය)| ස්ටාර් ට්‍රෙක්]]'' (2009) සහ එහි අනුගාමී කෘතිය ''[[ස්ටාර් ට්‍රෙක් ඉන්ටු ඩාක්නස්]]'' (2013), සහ ''[[සුපර් එයිට් (චිත්‍රපටය)|සුපර් එයිට්]]'' (2011) යන්නන් ඔහුගේ අධ්‍යක්ෂණ කෘතීන් අතර වෙති. ''[[ස්ටාර් වෝර්ස්]]'' [[ස්ටාර් වෝර්ස් අනුගාමී ත්‍රිත්වය | අනුගාමී ත්‍රිත්වයෙහි]] පළමුවන චිත්‍රපටය සහ ඔහුගේ අධිකතම-ආදායම-උපැයූ චිත්‍රපටය මෙන්ම [[අධිකතම-ආදායම උපැයූ චිත්‍රපට ලැයිස්තුව |සමස්ත කාලීන තුන්වන අධිකතම-ආදායම උපැයූ චිත්‍රපටයද]]වූ ''ස්ටාර් වෝර්ස්: ද ෆෝර්ස් අවේකන්ස්'' (2015) චිත්‍රපටය, ඔහු විසින් අධ්‍යක්ෂණය සහ සම-රචනය සිදුකෙරිණි. ''[[ස්ටාර් වෝර්ස් අනුගාමී ත්‍රිත්වය#කතාංගය IX|කතාංගය IX]]'' සම-රචනය සහ අධ්‍යක්ෂණය කිරීමෙන් ඔහු යළිත් ''ස්ටාර් වෝර්ස්'' වෙත ආගමනය වනු ඇත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.comingsoon.net/movies/news/886927-j-j-abrams-will-direct-star-wars-episode-ix|title=ජේ.ජේ. ඒබ්‍රම්ස් ටු ඩිරෙක්ට් ස්ටාර් වෝර්ස්: එපිසෝඩ් IX! - ComingSoon.net|date=සැප්තැම්බර් 12, 2017|publisher=}}</ref> නිෂ්පාදක [[බ්‍රයන් බර්ක්]], [[ග්‍රෙග් ග්‍රැන්බර්ග්]] සහ [[සයිමන් පෙග්]] යන නළුවන්, [[ඇලෙක්ස් කර්ට්ස්මන්]] සහ [[රොබෙර්ටෝ ඕර්සී]] යන රචකයන්, නිබන්ධක [[මයිකල් ජියකීනෝ]] , [[ඩැනියෙල් මින්ඩ්ල්]] සහ [[ලැරී ෆොංග්]] යන සිනමායාන්ත්‍රිකයන්, සහ [[මේරියන් බ්‍රැන්ඩන්]] සහ [[මේරි ජෝ මාර්කී]] යන සංස්කාරකවරුන් ඒබ්‍රම්ස්ගේ නිතොර සහයෝගකරුවෝ වූහ. ==මුල් දිවිය == රූපවාහිනී නිෂ්පාදක [[ජෙරල්ඩ් ඩබ්. ඒබ්‍රම්ස්]] (උපත 1939) සහ විධායක නිෂ්පාදක [[කැරල් ඈන් ඒබ්‍රම්ස්]] (විවාහයට පෙර කෙල්වින්; 1942–2012) යුවලට පුතු ලෙසින් නිව්යෝර්ක් නගරයෙහි ඒබ්‍රම්ස් උපන් අතර ලොස් ඇන්ජලීස් හී ඇතිදැඩි විය.<ref name=variety>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=කැරල් ඈන් ඒබ්‍රම්ස් ඩයිස්, ප්‍රඩියුසර්, ඕතර් වෝස් මදර් ඔෆ් ජේ.ජේ. ඒබ්‍රම්ස්|url=http://www.variety.com/article/VR1118055047|work=[[වරායිටි (සඟරාව)|වරාටියි]]|date=ජූනි 5, 2012|accessdate=ජූනි 6, 2012}}</ref> තිර-රචක ට්‍රේසි රොසෙන් ඔහුගේ සහෝදරිය වූවාය.<ref name=variety/> [[පැලසේඩ්ස් චාටර් උසස් පාසැල | පැලසේඩ්ස් උසස් පාසැල]] වෙතින් ඔහු උගැනුම ලැබීය. උසස් පාසැල වෙතින් සමත් වීමෙන් පසුව, ශාස්ත්‍රීය ශාස්ත්‍රාලයක් වෙතින් උගැනුම ලබනවා වෙනුවට චිත්‍රපට පාසැලකින් උගැනුම ලැබීමට ඒබ්‍රම්ස් සැලසුම් කල මුත්, "සලරූ තැනීමට උපකාරී වන දෑ පිළිබඳ ඔබ විසින් අධ්‍යයනය කිරීම සලරූ තැනීම පිළිබඳ ඔබ විසින් අධ්‍යයනය කිරීමට වඩා වැදගත් වෙයි" යන පියාගේ අවවාදය මත අත්‍යන්තයෙහිදී [[සාරා ලෝරන්ස් ශාස්ත්‍රාලය]] වෙත අධ්‍යයනය සඳහා ඇතුළුවිය. <ref>{{උපන්‍යාස ඇසිදිසි මාධ්‍ය | url=https://www.youtube.com/watch?v=bN-On2CusDM&t=5m48s&ab_channel=BAFTAGuru | title=ජේ.ජේ. ඒබ්‍රම්ස්: ඔන් ෆිල්ම්මේකිං | publisher=[[BAFTA]] Guru | date=මැයි 8, 2013}}</ref> ==අභිවෘත්තිය== ===මුල් අභිවෘත්තිය === සලරූ ව්‍යාපාරයන්හී ඒබ්‍රම්ස්ගේ පළමු වෘත්තිය ඇරඹුනේ ඔහුට වයස වසර 15 වත්ම [[ඩොන් ඩෝලර්|ඩොන් ඩෝලර්ගේ]]'s 1982 චිත්‍රපටය ''[[නයිට්බීස්ට්]]'' සඳහා සංගීතය රචනය කිරීමෙනි. ශාස්ත්‍රාලයෙහි ජ්‍යෙෂ්ඨ වසර අංශයෙහි අධ්‍යයනය කරද්දී ජිල් මසූස්කි සමග එක්ව වෘත්තාන්ත [[චිත්‍රපට සංග්‍රහය| චිත්‍රපට සංග්‍රහයක්]] ලිවීමට ඔහු සමත් විය. <ref name=college>[http://www.tvguide.com/celebrities/jj-abrams/bio/194178 ජේ.ජේ ඒබ්‍රම්ස් බයෝග්‍රෆි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110325072015/http://www.tvguide.com/celebrities/jj-abrams/bio/194178 |date=2011-03-25 }} {{වෙබ්ආකයිව් |url=https://www.webcitation.org/5wWgWXsXX?url=http://www.tvguide.com/celebrities/jj-abrams/bio/194178 |date=February 15, 2011 }}</ref> [[ටච්ස්ටෝන් පික්චර්ස්]] විසින් මිලදී ගත් මෙය, [[චාල්ස් ග්‍රෝඩින්]] සහ [[ජේම්ස් බෙලූෂි]] රඟපෑමෙන් දායකත්වය සැපයූ සහ ඒබ්‍රම්ස් විසින් අධ්‍යක්ෂණය කල පළමුවන චිත්‍රපටය වූ ''[[ටේකිං කෙයාර් ඔෆ් බිස්නස් (චිත්‍රපටය)| ටේකිං කෙයාර් ඔෆ් බිස්නස්]]'' සඳහා පාදක විය. ඉනික්බිතිව ඔහු , [[හැරිසන් ෆෝර්ඩ්]] රඟපෑ ''[[රිගාඩිං හෙන්රි]]'' චිත්‍රපටයද , [[මෙල් ගිබ්සන්]] රඟපෑ ''[[ෆොඑවර් යං (1992 චිත්‍රපටය)| ෆොඑවර් යං]]'' චිත්‍රපටයද නිපැයීය. මසූස්කි හා එක්වූ ඔහු, [[ජෝ පැෂී]] සහ [[ඩැනී ග්ලොවර්]] රඟපෑ ''[[ගෝන් ෆිෂිං (චිත්‍රපටය)| ගෝන් ෆිෂිං]]'' නම්වූ ප්‍රහසනයෙහි පිටපත සම-රචනය කලේය. ==ආශ්‍රිත== {{Clear}} {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}} [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] ap4wkhvkg2rbpdkesaxrt8exxkl273g අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න 0 76464 800054 800028 2026-09-24T17:32:00Z ලංකා සිංහයා 32178 /* පූර්ව අවධිය හා අධ්‍යාපනය */ 800054 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = අනුරාධ නිලේන්ද්‍ර දූල්ලෑව විජයරත්න | order = මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ <br>හිටපු වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] | order1 = උසස් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ<br> මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරි | order2 = අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ<br> පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් | order3 = සබරගමු පළාත් සභාවේ<br> කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ හිටපු මන්ත්‍රී | image = A. Wijeyeratne.JPG | parliament = | majority = | term_start = | term_end = | predecessor = | successor = | birth_date = {{birth date and age|1962|3|22}} | birth_place = [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරයේ දි]] | death_place = | nationality = {{ධජනිරූපකය|ශ්‍රී ලංකාව}} [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] | party = [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] | occupation = දේශපාලඥ සහ ආයෝජක | otherparty = | spouse = දයාoගනි විජයරත්න | partner = | relations = | children = [[යනුෂි දූල්ලෑව විජයරත්න]] | residence = 168/7, ඇතුලත මල් පාර, කොළඹ 7. | alma_mater =[[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ]]<br>[[කිංස්වුඩ් විදුහල|කිංස්වුඩ් විද්‍යාලය, මහනුවර]]<br>ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය, කොළඹ | profession = | net worth = | religion =[[ථේරවාද බෞද්ධ|බෞද්ධ]] | signature = | website = | footnotes = }} '''අනුරාධ නිලේන්ද්‍ර දූල්ලෑව විජයරත්න''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Anuradha Neelendra Dullewe Wijeyeratne''') (1962 මාර්තු 22) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] දේශපාලනඥයෙක්, එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පාක්ෂිකයකු හා ආයෝජයකි.<ref> [https://web.archive.org/web/20190106050038/http://www.island.lk/2008/01/03/features6.html Dr.Nissanka Wijeyeratne by Professor.Carlo Fonseka]. The Island, සම්ප්‍රවේශය on 3rd January 2008.</ref> 1931 වසරේ සිට වසර 90 කට වැඩි පරපුර තුනක දේශපාලන ඉතිහාසයක් ඇති පවුලකින් පැවත එන ඔහු එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ ජාතික විධායක කමිටුවේ සාමාජිකයකු ලෙස ද කටයුතු කල අතර සබරගමු පළාත් සභාවේ කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ මන්ත්‍රීවරයකු වශයෙන් 1988 වසරෙහිදී තේරී පත් විය. බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස්වරයා විසින් පත් කරන ලදූව මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] තනතුර 1975 වසරේ සිට 2005 වසර තෙක් කිප වරක් හොබවා ඇත.<ref>[http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3147.html WIJEYERATNE – Family]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙන් 2020 පාර්ලිමේන්තු මහ මැතිවරණයට තරග කිරීමට ඔහුට ආරාධනා කර 2020 මාර්තු මාසයේදී [[මාවනැල්ල]] මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂ]] ප්‍රධාන සංවිධායකවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. 2020 මහ මැතිවරණයේ දී විජයරත්න පාර්ලිමේන්තුවේ [[කෑගල්ල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය|කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්]] අසුනකට ඉදිරිපත් වි පරාජයට පත් වු අතර ඔහු ගතානුගතිකත්ව අතිදක්ෂිණාංශික (දක්ෂිණාංශික ජනතාවාදය) මතවාදීව එක්සත් ජාතික පක්ෂ තුල ස්ථානගත වී ඇත.<ref>[https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/media-release/22_Kegalle.pdf 2020 Parliamentary Election, Kegalle Electoral District, Sri Lanka]</ref> ==පූර්ව අවධිය හා අධ්‍යාපනය== ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ කීර්තිමත් දේශපාලන පවුලකින් පැවත එන, නිදහස් අරගලයේ පුරෝගාමියෙකු වූ [[එඩ්වින් විජයරත්න|ශ්‍රීමත් එඩ්වින් විජයරත්න]] යන් ගේ මුණුපුරෙකි. ශ්‍රීමත් එඩ්වින් විජයරත්න, ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍ය [[ඩී.එස්. සේනානායක|මහමාන්‍ය ඩී.එස්. සේනානායක]] ගේ රජයේ ස්වදේශ කටයුතු සහ ග්‍රාමීය සංවර්ධන කැබිනට් අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කළ අතර, 1931 පැවති ප්‍රථම රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා මැතිවරණයෙන් අනතුරුව [[කෑගල්ල|කෑගල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාශය]] නියෝජනය කළ පළමු මන්ත්‍රීවරයා ද විය.<ref>[http://archives.dailynews.lk/2007/10/20/fea03.asp An illustrious son of Sabaragamuwa]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 20 October 2007.</ref> [[ගොනුව:Dr. A. R. B. Amarasinghe & A.D Wijeyeratne at UNESCO.jpg|thumb|left|250px|එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] පිහිටි ප්‍රධාන මූලස්ථාන 1987 අන්තර් ජාතික මහා මණ්ඩල සැසිවාර දි අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න හා අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ආචාර්ය ඒ.ආර්.ඛි අමරසිoහ සමගින්]] 1962 මාර්තු 22 වන දින [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරයේ දි]] උපත ලැබූ අනුරාධ, දරුවන් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ තෙවැන්නා විය, නෙරංජන්, මනෝ සහ ලංකේෂ් යන සොහොයුරන්ගෙන් සහ නිශංගනී නම් සොහොයුරියගෙන් සමන්විත වූ එම පවුලේ දෙමාපියන් වූයේ, මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ දියවඩන නිලමේ ධුරය මෙන්ම [[ජේ.ආර්. ජයවර්ධන]] රජය යටතේ අධ්‍යාපන, උසස් අධ්‍යාපන සහ අධිකරණ යන කැබිනට් අමාත්‍ය ධුර ද දැරූ ආචාර්ය නිශ්ශංක විජයරත්න සහ රඹුක්කන මිදුම වලව්වේ නීටා දුල්ලෑව විජයරත්න ය. අනුරාධ දුල්ලව විජයරත්න සිය ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය [[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයෙන් ද]], ද්විතීයික අධ්‍යාපනය මහනුවර [[කිංස්වුඩ් විදුහල|කිංස්වුඩ් විද්‍යාලයෙන්]] සහ කොළඹ ඩී.එස්. සේනානායක විද්‍යාලයෙන් ද ලබා ගත්තේය. ==ජීවන සටහන්== උසස් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරි ධුරය හා අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් ධුරය ද දැරූ ඔහු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] හා ඛුල්ගේරියාවේ පැවිති අන්තර් ජාතික මහා මණ්ඩල සැසිවාර ද [[ජපානය|ජපානයේ]] හා [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]] පැවිති ජාත්‍යන්තර සම්මේලන කිපයකම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික නිලදූත සමාජිකයෙකු ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය නියෝජනය කළේය. ==දේශපාලන දිවිය== විජයරත්න දේශපාලන දිවිය ඇරඹුණේ වර්ෂ 1984 දී [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්‍ෂයේ]] සමවාදි ශිෂ්‍ය පෙරමුණේ දැදිගම ආසනයේ සංවිධායක ලෙසිනි. එම පක්ෂයේ ජාතික විධායක කමිටුවේ සමාජිකයෙකු ලෙස කටයුතු කල අතර වර්ෂ 1988 දි සබරගමු පළාත් සභාවේ කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ මන්ත්‍රීවරයෙකුද සහ දැදිගම සංවර්ධන සැලැසුම් කමිටුවේ සභාපති වශයෙන් ද සේවය කළාය. [[ගොනුව:Hon.Sirimavo Bandaranaike with Hon.Lalith Athulathmudali.JPG|thumb|right|260px|[[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක|සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිනිය]]<br>හා [[ලලිත් ඇතුලත්මුදලි|ලලිත් ඇතුලත්මුදලි ඇමතිතුමා]]<br>අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න සමගින්]] ==වැඩබලන දියවඩන නිලමේ== මල්වතු හා අස්ගිරි දේ පාර්ශවයයන්හි ගෞරවනිය මහා නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා ගේ නිර්දේශය මත බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස්වරයා විසින් පත් කරන ලදූව මහනුවර ශ්‍රී දළඳා මාලිගාවේ වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] තනතුර 1975 වසරේ සිට 2005 වසර තෙක් කිප වරක් ඔහු හොබවා ඇත. ==පෞද්ගලික ජීවිතය== වර්ෂ 1985 දී දයාoගනි ගුණසේකර මෙනවිය සහ අනුරාධ විවාහ වූහ. ඔවුන් දෙපලගේ එකම දියණිය හෘද රෝග ‍විශේෂඥ [[යනුෂි දූල්ලෑව විජයරත්න]] මහත්මියයි. ඇය එක්සත් රාජධානියේ [[ලන්ඩන්]] නගරයේ [https://en.wikipedia.org/wiki/St_George%27s,_University_of_London සේන්ට් ඡෝඡස්, ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාල රෝහලේ] සේවය කරයි.<ref>[https://www.bcs.com/editorial/profile.asp?EditorID=73 British Cardiovascular Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905141041/http://www.bcs.com/editorial/profile.asp?EditorID=73 |date=2017-09-05 }}. Articles By Dr.Yanushi Dullewe Wijeyeratne.</ref><ref>[https://www.researchgate.net/profile/Yanushi_Wijeyeratne/ Research Gate].</ref><!-- Reference: http://www.dailynews.lk/epaper/art.asp?id=2011/06/15/pg04_11&pt=p&h= --><!-- Reference: http://www.sundayobserver.lk/2010/05/23/spe50.asp --><!-- <ref>[http://www.thisisnottingham.co.uk/Stroke-research-team-aiming-award/story-12257020-detail/story.html Stroke research team aiming for award].</ref>--><!--<ref>[http://www.dailynews.lk/2012/08/03/news32.asp Bedi Prize 2012 to Sri Lankan doctor]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 3 August 2012.</ref>--><ref>[http://archives.dailynews.lk/2013/03/11/fea21.asp Sudden Cardiac Death in Young Adults]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 11 March 2013.</ref><ref>[http://www.dailynews.lk/2016/07/04/features/86370 Blocking a heart block]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 4 July 2016.</ref><ref>[https://www.sgul.ac.uk/study/professional-education/st-georges-academic-training/being-a-clinical-academic/case-study-yanushi-wijeyeratne Case study: Dr Yanushi Dullewe Wijeyeratne].St George's University of London., UK.</ref><ref>[https://www.sgul.ac.uk/profiles/yanushi-wijeyeratne#biography Curriculum Vitae of Dr Yanushi Dullewe Wijeyeratne (NIHR Clinical Lecturer at St George's, University of London, UK. & Cardiology Specialty Registrar and Fellow in Cardiac Electrophysiology and Implantable Cardiac Devices at St George's Hospital, London, UK)]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DDD92M1i_0A අද දෙරණ රුපවාහිනිය සමග හෘද රෝග ‍විශේෂඥ වෛද්‍ය යනුෂී දූල්ලෑව විජයරත්න මහත්මිය]</ref> ==මේවාද බලන්න== * [[:w:en:List of political families in Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පවුල්]] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Anuradha_Dullewe_Wijeyeratne අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න යන් ගේ ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියා පිටුව] ==බාහිර සබැඳි== * [http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3147.html විජයරත්න පරපුර] * [http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3060.html රත්වත්තේ පරපුර] * [https://ceylontoday.lk/2024/10/03/vidyajyothi-dr-raja-de-silva-one-of-the-nations-greatest-and-most-cherished-archaeologists/ අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්නයන් ලියු ලිපියක්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241221142200/https://ceylontoday.lk/2024/10/03/vidyajyothi-dr-raja-de-silva-one-of-the-nations-greatest-and-most-cherished-archaeologists/ |date=2024-12-21 }} ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{reflist}} {{DEFAULTSORT: විජයරත්න, අනුරාධ දූල්ලෑව}} [[ප්‍රවර්ගය:1962 උපත්]] [[Category:ජීවමාන ජනයා]] [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ ආදි සිසුවෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන්]] [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] 8deykkiik1gp0fgdszhbeyvumzhc2s5 800055 800054 2026-09-24T17:33:30Z ලංකා සිංහයා 32178 800055 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = අනුරාධ නිලේන්ද්‍ර දූල්ලෑව විජයරත්න | order = මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ <br>හිටපු වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] | order1 = උසස් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ<br> මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරි | order2 = අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ<br> පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් | order3 = සබරගමු පළාත් සභාවේ<br> කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ හිටපු මන්ත්‍රී | image = A. Wijeyeratne.JPG | parliament = | majority = | term_start = | term_end = | predecessor = | successor = | birth_date = {{birth date and age|1962|3|22}} | birth_place = [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරයේ දි]] | death_place = | nationality = {{ධජනිරූපකය|ශ්‍රී ලංකාව}} [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] | party = [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] | occupation = දේශපාලඥ සහ ආයෝජක | otherparty = | spouse = දයාoගනි විජයරත්න | partner = | relations = | children = [[යනුෂි දූල්ලෑව විජයරත්න]] | residence = 168/7, ඇතුලත මල් පාර, කොළඹ 7. | alma_mater =[[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ]]<br>[[කිංස්වුඩ් විදුහල|කිංස්වුඩ් විද්‍යාලය, මහනුවර]]<br>ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය, කොළඹ | profession = | net worth = | religion =[[ථේරවාද බෞද්ධ|බෞද්ධ]] | signature = | website = | footnotes = }} '''අනුරාධ නිලේන්ද්‍ර දූල්ලෑව විජයරත්න''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Anuradha Neelendra Dullewe Wijeyeratne''') (1962 මාර්තු 22) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] දේශපාලනඥයෙක්, එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පාක්ෂිකයකු හා ආයෝජයකි.<ref> [https://web.archive.org/web/20190106050038/http://www.island.lk/2008/01/03/features6.html Dr.Nissanka Wijeyeratne by Professor.Carlo Fonseka]. The Island, සම්ප්‍රවේශය on 3rd January 2008.</ref> 1931 වසරේ සිට වසර 90 කට වැඩි පරපුර තුනක දේශපාලන ඉතිහාසයක් ඇති පවුලකින් පැවත එන ඔහු එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ ජාතික විධායක කමිටුවේ සාමාජිකයකු ලෙස ද කටයුතු කල අතර සබරගමු පළාත් සභාවේ කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ මන්ත්‍රීවරයකු වශයෙන් 1988 වසරෙහිදී තේරී පත් විය. බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස්වරයා විසින් පත් කරන ලදූව මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] තනතුර 1975 වසරේ සිට 2005 වසර තෙක් කිප වරක් හොබවා ඇත.<ref>[http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3147.html WIJEYERATNE – Family]{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙන් 2020 පාර්ලිමේන්තු මහ මැතිවරණයට තරග කිරීමට ඔහුට ආරාධනා කර 2020 මාර්තු මාසයේදී [[මාවනැල්ල]] මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂ]] ප්‍රධාන සංවිධායකවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. 2020 මහ මැතිවරණයේ දී විජයරත්න පාර්ලිමේන්තුවේ [[කෑගල්ල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය|කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්]] අසුනකට ඉදිරිපත් වි පරාජයට පත් වු අතර ඔහු ගතානුගතිකත්ව අතිදක්ෂිණාංශික (දක්ෂිණාංශික ජනතාවාදය) මතවාදීව එක්සත් ජාතික පක්ෂ තුල ස්ථානගත වී ඇත.<ref>[https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/media-release/22_Kegalle.pdf 2020 Parliamentary Election, Kegalle Electoral District, Sri Lanka]</ref> ==පූර්ව අවධිය හා අධ්‍යාපනය== ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ කීර්තිමත් දේශපාලන පවුලකින් පැවත එන, නිදහස් අරගලයේ පුරෝගාමියෙකු වූ [[එඩ්වින් විජයරත්න|ශ්‍රීමත් එඩ්වින් විජයරත්න]] යන් ගේ මුණුපුරෙකි. ශ්‍රීමත් එඩ්වින් විජයරත්න, ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍ය [[ඩී.එස්. සේනානායක|මහමාන්‍ය ඩී.එස්. සේනානායක]] ගේ රජයේ ස්වදේශ කටයුතු සහ ග්‍රාමීය සංවර්ධන කැබිනට් අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කළ අතර, 1931 පැවති ප්‍රථම රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා මැතිවරණයෙන් අනතුරුව [[කෑගල්ල|කෑගල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාශය]] නියෝජනය කළ පළමු මන්ත්‍රීවරයා ද විය.<ref>[http://archives.dailynews.lk/2007/10/20/fea03.asp An illustrious son of Sabaragamuwa]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 20 October 2007.</ref> [[ගොනුව:Dr. A. R. B. Amarasinghe & A.D Wijeyeratne at UNESCO.jpg|thumb|left|250px|එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] පිහිටි ප්‍රධාන මූලස්ථාන 1987 අන්තර් ජාතික මහා මණ්ඩල සැසිවාර දි අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න හා අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ආචාර්ය ඒ.ආර්.ඛි අමරසිoහ සමගින්]] 1962 මාර්තු 22 වන දින [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරයේ දි]] උපත ලැබූ අනුරාධ, දරුවන් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ තෙවැන්නා විය, නෙරංජන්, මනෝ සහ ලංකේෂ් යන සොහොයුරන්ගෙන් සහ නිශංගනී නම් සොහොයුරියගෙන් සමන්විත වූ එම පවුලේ දෙමාපියන් වූයේ, මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ දියවඩන නිලමේ ධුරය මෙන්ම [[ජේ.ආර්. ජයවර්ධන]] රජය යටතේ අධ්‍යාපන, උසස් අධ්‍යාපන සහ අධිකරණ යන කැබිනට් අමාත්‍ය ධුර ද දැරූ ආචාර්ය නිශ්ශංක විජයරත්න සහ රඹුක්කන මිදුම වලව්වේ නීටා දුල්ලෑව විජයරත්න ය. අනුරාධ දුල්ලව විජයරත්න සිය ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය [[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයෙන් ද]], ද්විතීයික අධ්‍යාපනය මහනුවර [[කිංස්වුඩ් විදුහල|කිංස්වුඩ් විද්‍යාලයෙන්]] සහ කොළඹ ඩී.එස්. සේනානායක විද්‍යාලයෙන් ද ලබා ගත්තේය. ==ජීවන සටහන්== උසස් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරි ධුරය හා අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් ධුරය ද දැරූ ඔහු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] හා ඛුල්ගේරියාවේ පැවිති අන්තර් ජාතික මහා මණ්ඩල සැසිවාර ද [[ජපානය|ජපානයේ]] හා [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]] පැවිති ජාත්‍යන්තර සම්මේලන කිපයකම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික නිලදූත සමාජිකයෙකු ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය නියෝජනය කළේය. ==දේශපාලන දිවිය== විජයරත්න දේශපාලන දිවිය ඇරඹුණේ වර්ෂ 1984 දී [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්‍ෂයේ]] සමවාදි ශිෂ්‍ය පෙරමුණේ දැදිගම ආසනයේ සංවිධායක ලෙසිනි. එම පක්ෂයේ ජාතික විධායක කමිටුවේ සමාජිකයෙකු ලෙස කටයුතු කල අතර වර්ෂ 1988 දි සබරගමු පළාත් සභාවේ කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ මන්ත්‍රීවරයෙකුද සහ දැදිගම සංවර්ධන සැලැසුම් කමිටුවේ සභාපති වශයෙන් ද සේවය කළාය. [[ගොනුව:Hon.Sirimavo Bandaranaike with Hon.Lalith Athulathmudali.JPG|thumb|right|260px|[[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක|සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිනිය]]<br>හා [[ලලිත් ඇතුලත්මුදලි|ලලිත් ඇතුලත්මුදලි ඇමතිතුමා]]<br>අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න සමගින්]] ==වැඩබලන දියවඩන නිලමේ== මල්වතු හා අස්ගිරි දේ පාර්ශවයයන්හි ගෞරවනිය මහා නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා ගේ නිර්දේශය මත බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස්වරයා විසින් පත් කරන ලදූව මහනුවර ශ්‍රී දළඳා මාලිගාවේ වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] තනතුර 1975 වසරේ සිට 2005 වසර තෙක් කිප වරක් ඔහු හොබවා ඇත. ==පෞද්ගලික ජීවිතය== වර්ෂ 1985 දී දයාoගනි ගුණසේකර මෙනවිය සහ අනුරාධ විවාහ වූහ. ඔවුන් දෙපලගේ එකම දියණිය හෘද රෝග ‍විශේෂඥ [[යනුෂි දූල්ලෑව විජයරත්න]] මහත්මියයි. ඇය එක්සත් රාජධානියේ [[ලන්ඩන්]] නගරයේ [https://en.wikipedia.org/wiki/St_George%27s,_University_of_London සේන්ට් ඡෝඡස්, ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාල රෝහලේ] සේවය කරයි.<ref>[https://www.bcs.com/editorial/profile.asp?EditorID=73 British Cardiovascular Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905141041/http://www.bcs.com/editorial/profile.asp?EditorID=73 |date=2017-09-05 }}. Articles By Dr.Yanushi Dullewe Wijeyeratne.</ref><ref>[https://www.researchgate.net/profile/Yanushi_Wijeyeratne/ Research Gate].</ref><!-- Reference: http://www.dailynews.lk/epaper/art.asp?id=2011/06/15/pg04_11&pt=p&h= --><!-- Reference: http://www.sundayobserver.lk/2010/05/23/spe50.asp --><!-- <ref>[http://www.thisisnottingham.co.uk/Stroke-research-team-aiming-award/story-12257020-detail/story.html Stroke research team aiming for award].</ref>--><!--<ref>[http://www.dailynews.lk/2012/08/03/news32.asp Bedi Prize 2012 to Sri Lankan doctor]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 3 August 2012.</ref>--><ref>[http://archives.dailynews.lk/2013/03/11/fea21.asp Sudden Cardiac Death in Young Adults]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 11 March 2013.</ref><ref>[http://www.dailynews.lk/2016/07/04/features/86370 Blocking a heart block]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 4 July 2016.</ref><ref>[https://www.sgul.ac.uk/study/professional-education/st-georges-academic-training/being-a-clinical-academic/case-study-yanushi-wijeyeratne Case study: Dr Yanushi Dullewe Wijeyeratne].St George's University of London., UK.</ref><ref>[https://www.sgul.ac.uk/profiles/yanushi-wijeyeratne#biography Curriculum Vitae of Dr Yanushi Dullewe Wijeyeratne (NIHR Clinical Lecturer at St George's, University of London, UK. & Cardiology Specialty Registrar and Fellow in Cardiac Electrophysiology and Implantable Cardiac Devices at St George's Hospital, London, UK)]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DDD92M1i_0A අද දෙරණ රුපවාහිනිය සමග හෘද රෝග ‍විශේෂඥ වෛද්‍ය යනුෂී දූල්ලෑව විජයරත්න මහත්මිය]</ref> ==මේවාද බලන්න== * [[:w:en:List of political families in Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පවුල්]] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Anuradha_Dullewe_Wijeyeratne අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න යන් ගේ ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියා පිටුව] ==බාහිර සබැඳි== * [http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3147.html විජයරත්න පරපුර] * [http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3060.html රත්වත්තේ පරපුර] * [https://ceylontoday.lk/2024/10/03/vidyajyothi-dr-raja-de-silva-one-of-the-nations-greatest-and-most-cherished-archaeologists/ අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්නයන් ලියු ලිපියක්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241221142200/https://ceylontoday.lk/2024/10/03/vidyajyothi-dr-raja-de-silva-one-of-the-nations-greatest-and-most-cherished-archaeologists/ |date=2024-12-21 }} ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{reflist}} {{DEFAULTSORT: විජයරත්න, අනුරාධ දූල්ලෑව}} [[ප්‍රවර්ගය:1962 උපත්]] [[Category:ජීවමාන ජනයා]] [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ ආදි සිසුවෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන්]] [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] rxjevcnr64qov9knrn17od98575jwf3 800097 800055 2026-09-25T02:50:19Z ලංකා සිංහයා 32178 800097 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = අනුරාධ නිලේන්ද්‍ර දූල්ලෑව විජයරත්න | order = මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ <br>හිටපු වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] | order1 = උසස් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ<br> මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරි | order2 = අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ<br> පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් | order3 = සබරගමු පළාත් සභාවේ<br> කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ හිටපු මන්ත්‍රී | image = A. Wijeyeratne.JPG | parliament = | majority = | term_start = | term_end = | predecessor = | successor = | birth_date = {{birth date and age|1962|3|22}} | birth_place = [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරයේ දි]] | death_place = | nationality = {{ධජනිරූපකය|ශ්‍රී ලංකාව}} [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] | party = [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] | occupation = දේශපාලඥ සහ ආයෝජක | otherparty = | spouse = දයාoගනි විජයරත්න | partner = | relations = | children = [[යනුෂි දූල්ලෑව විජයරත්න]] | residence = 168/7, ඇතුලත මල් පාර, කොළඹ 7. | alma_mater =[[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ]]<br>[[කිංස්වුඩ් විදුහල|කිංස්වුඩ් විද්‍යාලය, මහනුවර]]<br>ඩී.එස්.සේනානායක විද්‍යාලය, කොළඹ | profession = | net worth = | religion =[[ථේරවාද බෞද්ධ|බෞද්ධ]] | signature = | website = | footnotes = }} '''අනුරාධ නිලේන්ද්‍ර දූල්ලෑව විජයරත්න''' ([[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: '''Anuradha Neelendra Dullewe Wijeyeratne''') (1962 මාර්තු 22) [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] දේශපාලනඥයෙක්, එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පාක්ෂිකයකු හා ආයෝජයකි.<ref> [https://web.archive.org/web/20190106050038/http://www.island.lk/2008/01/03/features6.html Dr.Nissanka Wijeyeratne by Professor.Carlo Fonseka]. The Island, සම්ප්‍රවේශය on 3rd January 2008.</ref> 1931 වසරේ සිට වසර 90 කට වැඩි පරපුර තුනක දේශපාලන ඉතිහාසයක් ඇති පවුලකින් පැවත එන ඔහු එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ ජාතික විධායක කමිටුවේ සාමාජිකයකු ලෙස ද කටයුතු කල අතර සබරගමු පළාත් සභාවේ කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ මන්ත්‍රීවරයකු වශයෙන් 1988 වසරෙහිදී තේරී පත් විය. බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස්වරයා විසින් පත් කරන ලදූව මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] තනතුර 1975 වසරේ සිට 2005 වසර තෙක් කිප වරක් හොබවා ඇත.<ref>[https://sinhala.mawratanews.lk/exclusive/why-doesnt-the-diyawadana-nilame-at-the-temple-of-the-tooth-relic-have-one-like-that/ විධායක ජනාධිපතිටත් ධූර කාල 2යි! දළදා මාලිගාවේ දියවඩන නිළමේට එහෙම එකක් නැත්තේ ඇයි? අවුරුදු 10ක් හොඳටම ඇති]. Mawrata News, සම්ප්‍රවේශය on 14 January 2025.</ref><ref>[http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3147.html WIJEYERATNE – Family]</ref> එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙන් 2020 පාර්ලිමේන්තු මහ මැතිවරණයට තරග කිරීමට ඔහුට ආරාධනා කර 2020 මාර්තු මාසයේදී [[මාවනැල්ල]] මැතිවරණ කොට්ඨාශයේ [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂ]] ප්‍රධාන සංවිධායකවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. 2020 මහ මැතිවරණයේ දී විජයරත්න පාර්ලිමේන්තුවේ [[කෑගල්ල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය|කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්]] අසුනකට ඉදිරිපත් වි පරාජයට පත් වු අතර ඔහු ගතානුගතිකත්ව අතිදක්ෂිණාංශික (දක්ෂිණාංශික ජනතාවාදය) මතවාදීව එක්සත් ජාතික පක්ෂ තුල ස්ථානගත වී ඇත.<ref>[https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/media-release/22_Kegalle.pdf 2020 Parliamentary Election, Kegalle Electoral District, Sri Lanka]</ref> ==පූර්ව අවධිය හා අධ්‍යාපනය== ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ කීර්තිමත් දේශපාලන පවුලකින් පැවත එන, නිදහස් අරගලයේ පුරෝගාමියෙකු වූ [[එඩ්වින් විජයරත්න|ශ්‍රීමත් එඩ්වින් විජයරත්න]] යන් ගේ මුණුපුරෙකි. ශ්‍රීමත් එඩ්වින් විජයරත්න, ශ්‍රි ලංකාවේ ප්‍රථම අග්‍රාමාත්‍ය [[ඩී.එස්. සේනානායක|මහමාන්‍ය ඩී.එස්. සේනානායක]] ගේ රජයේ ස්වදේශ කටයුතු සහ ග්‍රාමීය සංවර්ධන කැබිනට් අමාත්‍යවරයා ලෙස කටයුතු කළ අතර, 1931 පැවති ප්‍රථම රාජ්‍ය මන්ත්‍රණ සභා මැතිවරණයෙන් අනතුරුව [[කෑගල්ල|කෑගල්ල මැතිවරණ කොට්ඨාශය]] නියෝජනය කළ පළමු මන්ත්‍රීවරයා ද විය.<ref>[http://archives.dailynews.lk/2007/10/20/fea03.asp An illustrious son of Sabaragamuwa]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 20 October 2007.</ref> [[ගොනුව:Dr. A. R. B. Amarasinghe & A.D Wijeyeratne at UNESCO.jpg|thumb|left|250px|එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] පිහිටි ප්‍රධාන මූලස්ථාන 1987 අන්තර් ජාතික මහා මණ්ඩල සැසිවාර දි අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න හා අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් ආචාර්ය ඒ.ආර්.ඛි අමරසිoහ සමගින්]] 1962 මාර්තු 22 වන දින [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරයේ දි]] උපත ලැබූ අනුරාධ, දරුවන් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් පවුලේ තෙවැන්නා විය, නෙරංජන්, මනෝ සහ ලංකේෂ් යන සොහොයුරන්ගෙන් සහ නිශංගනී නම් සොහොයුරියගෙන් සමන්විත වූ එම පවුලේ දෙමාපියන් වූයේ, මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාලිගාවේ දියවඩන නිලමේ ධුරය මෙන්ම [[ජේ.ආර්. ජයවර්ධන]] රජය යටතේ අධ්‍යාපන, උසස් අධ්‍යාපන සහ අධිකරණ යන කැබිනට් අමාත්‍ය ධුර ද දැරූ ආචාර්ය නිශ්ශංක විජයරත්න සහ රඹුක්කන මිදුම වලව්වේ නීටා දුල්ලෑව විජයරත්න ය. අනුරාධ දුල්ලව විජයරත්න සිය ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය [[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයෙන් ද]], ද්විතීයික අධ්‍යාපනය මහනුවර [[කිංස්වුඩ් විදුහල|කිංස්වුඩ් විද්‍යාලයෙන්]] සහ කොළඹ ඩී.එස්. සේනානායක විද්‍යාලයෙන් ද ලබා ගත්තේය. ==ජීවන සටහන්== උසස් අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ මහජන සම්බන්ධතා නිලධාරි ධුරය හා අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ පාර්ලිමේන්තු සම්බන්ධීකරණ ලේකම් ධුරය ද දැරූ ඔහු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුබද්ධ යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] හා ඛුල්ගේරියාවේ පැවිති අන්තර් ජාතික මහා මණ්ඩල සැසිවාර ද [[ජපානය|ජපානයේ]] හා [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]] පැවිති ජාත්‍යන්තර සම්මේලන කිපයකම රාජ්‍යතාන්ත්‍රික නිලදූත සමාජිකයෙකු ලෙස ශ්‍රී ලංකා රජය නියෝජනය කළේය. ==දේශපාලන දිවිය== විජයරත්න දේශපාලන දිවිය ඇරඹුණේ වර්ෂ 1984 දී [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්‍ෂයේ]] සමවාදි ශිෂ්‍ය පෙරමුණේ දැදිගම ආසනයේ සංවිධායක ලෙසිනි. එම පක්ෂයේ ජාතික විධායක කමිටුවේ සමාජිකයෙකු ලෙස කටයුතු කල අතර වර්ෂ 1988 දි සබරගමු පළාත් සභාවේ කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌ මන්ත්‍රීවරයෙකුද සහ දැදිගම සංවර්ධන සැලැසුම් කමිටුවේ සභාපති වශයෙන් ද සේවය කළාය. [[ගොනුව:Hon.Sirimavo Bandaranaike with Hon.Lalith Athulathmudali.JPG|thumb|right|260px|[[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක|සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මැතිනිය]]<br>හා [[ලලිත් ඇතුලත්මුදලි|ලලිත් ඇතුලත්මුදලි ඇමතිතුමා]]<br>අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න සමගින්]] ==වැඩබලන දියවඩන නිලමේ== මල්වතු හා අස්ගිරි දේ පාර්ශවයයන්හි ගෞරවනිය මහා නායක ස්වාමීන් වහන්සේලා ගේ නිර්දේශය මත බෞද්ධ කටයුතු කොමසාරිස්වරයා විසින් පත් කරන ලදූව මහනුවර ශ්‍රී දළඳා මාලිගාවේ වැඩබලන [[දියවඩන නිලමේ]] තනතුර 1975 වසරේ සිට 2005 වසර තෙක් කිප වරක් ඔහු හොබවා ඇත. ==පෞද්ගලික ජීවිතය== වර්ෂ 1985 දී දයාoගනි ගුණසේකර මෙනවිය සහ අනුරාධ විවාහ වූහ. ඔවුන් දෙපලගේ එකම දියණිය හෘද රෝග ‍විශේෂඥ [[යනුෂි දූල්ලෑව විජයරත්න]] මහත්මියයි. ඇය එක්සත් රාජධානියේ [[ලන්ඩන්]] නගරයේ [https://en.wikipedia.org/wiki/St_George%27s,_University_of_London සේන්ට් ඡෝඡස්, ලන්ඩන් විශ්ව විද්‍යාල රෝහලේ] සේවය කරයි.<ref>[https://www.bcs.com/editorial/profile.asp?EditorID=73 British Cardiovascular Society] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170905141041/http://www.bcs.com/editorial/profile.asp?EditorID=73 |date=2017-09-05 }}. Articles By Dr.Yanushi Dullewe Wijeyeratne.</ref><ref>[https://www.researchgate.net/profile/Yanushi_Wijeyeratne/ Research Gate].</ref><!-- Reference: http://www.dailynews.lk/epaper/art.asp?id=2011/06/15/pg04_11&pt=p&h= --><!-- Reference: http://www.sundayobserver.lk/2010/05/23/spe50.asp --><!-- <ref>[http://www.thisisnottingham.co.uk/Stroke-research-team-aiming-award/story-12257020-detail/story.html Stroke research team aiming for award].</ref>--><!--<ref>[http://www.dailynews.lk/2012/08/03/news32.asp Bedi Prize 2012 to Sri Lankan doctor]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 3 August 2012.</ref>--><ref>[http://archives.dailynews.lk/2013/03/11/fea21.asp Sudden Cardiac Death in Young Adults]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 11 March 2013.</ref><ref>[http://www.dailynews.lk/2016/07/04/features/86370 Blocking a heart block]. Daily News, සම්ප්‍රවේශය on 4 July 2016.</ref><ref>[https://www.sgul.ac.uk/study/professional-education/st-georges-academic-training/being-a-clinical-academic/case-study-yanushi-wijeyeratne Case study: Dr Yanushi Dullewe Wijeyeratne].St George's University of London., UK.</ref><ref>[https://www.sgul.ac.uk/profiles/yanushi-wijeyeratne#biography Curriculum Vitae of Dr Yanushi Dullewe Wijeyeratne (NIHR Clinical Lecturer at St George's, University of London, UK. & Cardiology Specialty Registrar and Fellow in Cardiac Electrophysiology and Implantable Cardiac Devices at St George's Hospital, London, UK)]</ref><ref>[https://www.youtube.com/watch?v=DDD92M1i_0A අද දෙරණ රුපවාහිනිය සමග හෘද රෝග ‍විශේෂඥ වෛද්‍ය යනුෂී දූල්ලෑව විජයරත්න මහත්මිය]</ref> ==මේවාද බලන්න== * [[:w:en:List of political families in Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පවුල්]] * [https://en.wikipedia.org/wiki/Anuradha_Dullewe_Wijeyeratne අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්න යන් ගේ ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියා පිටුව] ==බාහිර සබැඳි== * [http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3147.html විජයරත්න පරපුර] * [http://www.worldgenweb.org/lkawgw/gen3060.html රත්වත්තේ පරපුර] * [https://ceylontoday.lk/2024/10/03/vidyajyothi-dr-raja-de-silva-one-of-the-nations-greatest-and-most-cherished-archaeologists/ අනුරාධ දූල්ලෑව විජයරත්නයන් ලියු ලිපියක්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241221142200/https://ceylontoday.lk/2024/10/03/vidyajyothi-dr-raja-de-silva-one-of-the-nations-greatest-and-most-cherished-archaeologists/ |date=2024-12-21 }} ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} {{reflist}} {{DEFAULTSORT: විජයරත්න, අනුරාධ දූල්ලෑව}} [[ප්‍රවර්ගය:1962 උපත්]] [[Category:ජීවමාන ජනයා]] [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ ආදි සිසුවෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ලංකික දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙහි දේශපාලනඥයන්]] [[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]] hzcv8gy1ctkr8r9m3n4fze0tgjrnsyp ගැහැණු ළමයි 0 76518 800106 798207 2026-09-25T03:42:35Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800106 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 22em; margin-bottom: 10px;" |+ id="4" |ගැහැණු ළමයි | colspan="2" id="8" style="text-align:center" | {| id="9" style="border-collapse:collapse;text-align:center;font-size:88%;line-height:1.25em;margin:auto;width:405px" | id="12" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="13" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:Madagascar_Kids_6_(4818206700).jpg|135x135පික්]]</div> | id="15" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="16" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:Children_Reading_Pratham_Books_and_Akshara_-_Flickr_-_Pratham_Books_(16).jpg|135x135පික්]]</div> | id="18" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="19" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:IMG_6609_-_My_7_yrs_niece's_missing_teeth_-_Foto_Giovanni_Dall'Orto_March_2007.jpg|135x135පික්]]</div> |- id="21" style="vertical-align:top" | id="22" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="23" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:Uzbeki_girl.jpg|133x133පික්]]</div> | id="25" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="26" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:Girl_of_Tibet.jpg|135x135පික්]]</div> | id="28" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="29" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:Mam_people.jpg|133x133පික්]]</div> |- id="31" style="vertical-align:top" | id="32" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="33" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:Anuak_Girls,_Dimma_(10399695426).jpg|135x135පික්]]</div> | id="35" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="36" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:Aodai-nonla.jpg|135x135පික්]]</div> | id="38" style="width:135px;text-align:center;:" |<div id="39" style="display:table-cell;vertical-align:middle;width:135px;height:100px;margin-left:auto;margin-right:auto">[[File:Girl_from_Egypt.JPG|135x135පික්]]</div> |} |} '''ගැහැණු ළමයෙකු''' යනු උපතේ සිට වැඩිවිය දක්වා වයසේ සිටින  ස්ත්‍රී ලිංගයට අයත් මානවයන්ය වශයෙන් දැක්විය හැක.මොවුන් ළමා අවධියේදී ගැහැණු ළමයින් ලෙසත් පරිනත අවධියට පත්වූ විට ගැහැණිය ලෙසත් හදුන්වයි.තරුණ ස්ත්‍රිය යන තේරුමෙන්ද ගැහැණු ළමයා ලෙස හදුන්වයි.<ref name="girl">dictionary.com, ''[http://dictionary.reference.com/browse/girl girl]'', retrieved 2 January 2008</ref>  == නිරුක්තිය == ඉංග්‍රීසි බසින් ගැහැණු ළමයා යන්න හදුන්වන ''girl ''යන වචනය මධ්‍යතන යුගයේදී එංගලංතයේ විසූ ඇංලෝ සැක්සස්වරුන්ගේ බසේ පැවති ''gerle'' යන වචනයෙන් බිදී ආවකි..<ref>''Webster's Revised Unabridged Dictionary'' (1913), ''[http://dictionary.die.net/girl girl] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090122062740/http://dictionary.die.net/girl|date=2009-01-22}}'', retrieved 2 January 2008</ref> ඇංලො සැක්සස්වරුන්ගේ මෙම වචනයේ අරුතවී තිබුනේ ඔවුන් භාවිතකල ඇදුමක නමකි. <span>අවිවාහක ස්ත්‍රියන් හැදින්වීමටද ඇතැම්විට ගැහුණු ළමයා යන යෙදුම යොදාගනී.සිංහල බසින් දැරිය,ළදැරිය,කෙල්ල,ළමිස්සි,මානවිකාව,බාලිකාව,ගැටිස්සී,පැටික්කී,යුවතිය,කුමරිය,සිසුවිය ආදී නාමයන්ද භාවිතවේ</span> === වැඩිහිටි ගැහුණු ළමයි === ඇතැම් විට ලිංගිකව පරිනතවූ ස්ත්‍රීන්ටද ගැහැණු ළමයා ලෙස ආමන්ත්‍රණය කරන අවස්තා ඇත.විශේෂයෙන් තරුණ ස්ත්‍රීන්ට මෙසේ අමතයි.මෙය සමාජයේ පවතින භාෂා ව්‍යවහාරයන් අනුව තීරණයවේ. ලේඛනයේදී ලේඛකයා විසින් තමාගේ අභිමතය පරිදි තරුණ ස්ත්‍රීන්ට ගැහැණු ළමයි ලෙස ව්‍යවාහාරකලහැක.විශේෂයෙන් කාව්‍ය හා හීත වැනි සෞදර්‍යාත්මක නිර්මානයන්හිදී තරුණ ස්ත්‍රීය ගැහැණු ළමයෙකු ලෙස දැක්වීමට කවියන් වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි.පරිණත ස්ත්‍රියකට වඩා ගැහැණු දරුවකුතුල සෞදර්‍යාත්මග අගයක් ඇතිබව පිළිගැනේ. == ඉතිහාසය == [[ගොනුව:BlockStatueOfSenenmutAndNeferura-LeftProfile-BritishMuseum-August19-08.jpg|වම|thumb|207x207පික්|නෙෆච කුමරිය ඇගේ මවු ඇකයේ සිට ශිල්ප උගනිමින්.]] === අධ්‍යාපනය === [[ගොනුව:El_bieta_I_lat_13.jpg|thumb|198x198පික්|පළමු එළිසබත් රැජින වයස අවුරුදු 13 දී]] අතීතයේ ඊජිත්තුවාසීන් අතර ගැහැණු ළමයින්ටද හොද අධ්‍යාපනයක් ලැබීමේ අවස්ථාව සැළසී තිබිණ.ඊජිත්තු රජ කුමරියකවූ නෙෆච ඇගේ මව යටතේ ශිල්ප හැදෑරීය.ඊජිත්තුවේ රාඣ්‍ය විචාලූ රැජිනියන් කිහිප දෙනෙක් පිළිබඳව ඉතිහාසයේ සඳහන්වේ.ඊජිත්තු වාසී කාන්තාවන් එකළ ඉහළ සමාජ මට්ටමක් සහිතව වැජබිණ..<ref name="Tyldesley1">Tyldesley, Joyce. Chronicle of the Queens of Egypt. p.98 Thames & Hudson. 2006. {{ISBN|0-500-05145-3}}</ref> නයිල් නිම්න ශිෂ්ටාචාරයේ කාන්තාවන්ට හා පුරුෂයන්ට වඩා හොස සමාජ මට්ටමක් තිබුනද ලිංගිකත්වය මත පදනම්වූ ශ්‍රම විභජනයක්ද පැවතින.කාන්තාවන් බොහෝවිට ගෘහාශිත වැඩවල නිරවිය.එහෙත් ඉහළ පැලැන්තියට අයත් ස්ත්‍රීන් ව්‍යාපාර කටයුතු වලද නිරතවිය.ගැහැණු හා පිරිමි දරුවන් අතර අධ්‍යාපනය ලබාදීමේ වෙනසක්ද පැවතිණ.පිරිමි දරුවන්ට විධිමත් පාසැල් අධ්‍යාපනයක් ලැබුන අතර ගැහැණු ළමුන්ට නිවසේ සිට අධ්‍යාපනය ලැබීමට සිදුවිය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> දකුණු අසියාවේ අතීත වෛදික යුගයේ පිරිමි ළමුන්ට පමණක් අධ්‍යාපනය ලබාදුන් අතර ගැහැණු ළමයින්ට එවන් අවස්ථා අහිමිව තිබිණ.පිරිමි දරුවන් පමණක් ගුරුවරයෙකු වෙත ගොස් ගුරුවරයාගේ නිවසේ රැදී සිටිමින් ඔහුට උදවු උපකාර කරමින් ශිල්ප උගතයුතුවිය.ගැහැණු ළමුන්ට කිසිදු වේද මන්ත්‍රයක් ඉගෙනීමට අවසර නොතිබින.ඔවුන් ළමා කාලයේ පියා යටතේද,තරුණ අවධියේ සැමියා යටතේද,මහළු අවධියේ පුතුන් යටතේද සිටියයුතුවිය.ඇයට කිසිදු ස්වාධිනත්වයක් නොලැබිණ. [[ගොනුව:Győr,_Káptalandomb,_Szent_László_napi_körmenet_a_Gutenberg_tér_felől_nézve._Fortepan_27142.jpg|thumb|හංගේරියාවේ පාසැල් සිසුවියන්(1939)]] ගැහැණු ළමුන් සදහාද විධිමත් අධ්‍යාපනයක් ලැබාදීම ආරම්භ කෙරෙන්නේ යුරෝපා සමාජයේය.18 වන සියවස වනවිට යුරෝපය පුරා විධිමත් පාසැල් ආරම්භවිය.ඇතැම් පාසැල් පෞද්ගලික පාසැල් විය.ප්‍රංශ විප්ලවයෙන් පසු ප්‍රංශය තුලද අධාපනයේ දියුණුවක් ඇතිවිය.<ref>{{Cite book|last=Melton, James Van Horn.|year=2001|title=The Rise of the Public in Enlightenment Europe|location=Cambridge|publisher=Cambridge University Press}}</ref> කෙසේ නමුත් යුරෝපයේ බිහිවූ මෙම විධිමත් පාසල් අධ්‍යාපන ක්‍රමය තුලද ගැහැණු ළමුන්ට ලැබුනේ ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය පමණකි.ද්වීතීය අධ්‍යාපනය ඔවුන්ට අහිමිව තිබිණ.19 වන සියවසයෙන් පසු යුරෝපයේ මෙම ක්‍රමය වෙනස්වී ගැහැණු ළමුන්ට ද ද්වීතීය අධ්‍යාපන අවස්ථා හිමිවිය. යටත් විජිතකරණයත් සමග විධිමත් පැසැල් අධ්‍යාපනය දකුණු අසියාව තුලද ව්‍යාප්තවිය.මුල් යුගයේ වැඩි වශයෙන්ම පිරිමි ළමුන්ට පමණක් අධ්‍යාපන අවස්ථා ලැබුන අතර පසුව ක්‍රමයෙන් ගැහැණු ළමුන්ටද අධ්‍යාපන අවස්ථා විවරවි === වැඩිවිය පැමිණිම === [[ගොනුව:First_communion_argentina_1923.jpg|thumb|209x209පික්|ගැහැණු ළමයෙකු මුලින්ම පල්ලියට යාම]] [[ගොනුව:Fiesta_de_los_Quince_en_Nicaragua.jpg|වම|thumb|225x225පික්|නිකරගුවාවේ ගැහැණු ළමයෙක්]] ගැහැණු ළමුන්ගේ වැඩිවිය පැමිණීමේ චාරිත්‍ර විවිධ සංස්කෘතීන් තුල දක්නට ලැබේ.ජපානයේ ගැහැණු ළමුන්ගේ වැඩිවියට පැමිණීමේ චාරිත්‍රය මෙසේ සිදු කරයි.මෙම සාම්ප්‍රධායික උස්සවය ෂි ගෝ සන් නමින් හදුන්වයි.මෙහි අරුත හත පහ තුන යන්නයි.මේ සදහා අවුරුදු පහ සහ හත වයස්වල පසුවන ගැහැණු ළමුන් හා වයස අවුරුදු තුන හා පහ යන වයස්වල පිරිමි ළමුන්ද සහභාගීකරගනී.මෙම උස්සවය නොවෙම්බර් 15 දිනකදී සිදුකරයි.මෙහිදී ගැහැණු ළමුන් සාම්ප්‍රධායික කිමෝනාවකින් සැරසෙයි.පසුව ඇය තම පවුලේ අය සමග පන්සලවෙත ගමන්කරන්නෝය.මෙසේ පන්සලට යන ඇය ආගමික වතාවත්වලට සහභාගී වන්නීය.. බොහෝ වැඩිවිය පැමිණීමේ චාරිත්‍ර ආගමික හා සාම්ප්‍රධායික විශ්වාස මත පිහිටා සිදුකරනු ලබයි.කතොලික ආගම් අදහන ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල මුල්වරට ගැහැණු ළමයෙකු පල්ලියට යාම උස්සවාකාරයෙන් සිදුකරයි.මෙය සිදුවන්නේ වයස අවුරුදු හතේදී පමණය.මෙහිදී ඇයට සුදු ඇඳුමින් සැරසී සිටී.කුවා වේලයක්ද පළඳී.හිස මල්වලින් සරසයි. ඇතැම් රටවල මුල්ම ඔපස්වීම උස්සවාකාරයෙන් සමරනු ලබයි.මෙහිදී පළමු ඔපස්වීම දැනගත්විය ඇයව කාමරයක රඳවා තබයි.මෙම කාලය තුල පිරිමින් සමග කිසිදු සංනිවේදනයක් කිරීම තහංචිය.ඇය රඳවා සිටින කුටියට පිරිමින් යෑම තහනම්ය.මෙම කාලය තුල ඇයට විශේෂිත ආහාර පමණක් ලබාදෙයි.ස්නානය කිරීමද නොකරයි.චාරිත්‍රාණුකූලව ඇගේ මව හෝ වෙනත් ස්ත්‍රියක් විසින් ජොතිෂ්‍යෙව්දියකු වෙතගොස් මල්වර මංගල්‍ය පැවැත්වියයුතු දිනය දැනගනී.නැකැත්කරු විසින් නියම කරනලද දිනයේදී ඇයව නහවා අදුත් වස්ත්‍ර අන්දවා උස්සව සභාවට කැදවාගෙන එනු ලබති.දකුණු ආසියාතික රටවල පවතින මෙම මල්වර උස්සවයේ චාරිත්‍ර චාරිත්‍ර ඒඒ ප්‍රදේශයන්ට ආවේනික චාරිත්‍ර මත සිදු කරයි.ආගමික විශ්වාස කුලය ජාතිය ප්‍රෙද්ශය මත මෙම චාරිත්‍රවල වෙනස්කම් පවතී. ලතින් ඇමරිකානු රටවල ගැහැණු ළමුන්ගේ පහලොස්වන උපන්දිනය උස්සවාකාරයෙන් සමරති.මෙය වෙත් උපන්දින වලින් වෙනස්ව විශේෂිත අයුරින් සමරති.<ref>[http://www.usccb.org/liturgy/quinceanera.shtml U.S. Conference of Catholic Bishops.]</ref> === ගැහැණු ළමුන් විවාහයට සූදානම් කිරීම === [[ගොනුව:PikiWiki_Israel_5701_Cooking_Lesson.jpg|thumb|ගැහැණු ළමුන් සදහා ඉවුම් පිහිම් වැඩ උගන්වන පංතියක්.]] බොහෝ ආසියාතික සමාජවල ගැහැණු ළමයෙකු විවාහකර දීමට පෙර විවිධ දෑ උගතයුතු විය.මෙම කාරණා බොහෝවිට ආගමික සංස්කෘතික හා ආර්ථික කාරණාවිය.ආසියාතික සමාජයන් පුරුෂ මූලික සමාජවූ බැවින් ස්ත්‍රීන්ට ස්වාධීනව කටයුතු කිරීම වෙනුවට තම සැමියාට යටත්ව ජීවත්වීමට සිදුවේ.එහිදී තම සැමියාගේ ඕනෑ එපාකම් පිරිමැසීම,දරුවන් හදාවඩා ගැනීම,ඉවුම් පිහුම් කටයුතු ගෙදරදොර කටයුතු සිදුකිරීම බොහෝ කර්‍යයන් රැසක් ආසියාතික සමාජවල ස්ත්‍රීන් අතින්ම සිදුවේ. අතීත ග්‍රීක ශිෂ්ටාචාරයේ හා එක්සත් රාජධානියේ 19 වන සියවස දක්වා කාලය තුල විවාහ අපේක්ෂිත ගැහැණු ළමුන්ට ගෙදරදොර කටයුතු,මැහුම් ගෙතුම්,ආහාර පිසීම,ගෙවතු වගාව,ප්‍රථමාධාර වැනි කටයුතු ඉගැන්වීම සිදුකරන ලදී.මෙම ක්‍රියාකාරකම් පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවතගෙන ආ චාරිත්‍ර ලෙස පැවතිය.පවුලේ වැඩිහිටි කාන්තාවන් තරුණ ගැහැණු ළමුන්ට දැනුම බෙදාදීම සිදුකළහ. අතීත චීනයේ ටැං රාජවංශයේ පටන් ගැහැණු ළමුන්ගේ දෙපා බැඳීමේ චාරිත්‍රයක් පැවතිණ.මෙම චාරිත්‍රය වංශවත් පවුල්වල බහුලව සිදුවිය.මෙසේ කකුල් බැඳීම මගින් දෙපා කුඩා වීම ඉතා යහපත් දෙයක් ලෙස ඔවුන් විශ්වාස කළහ.කුඩා කකුල් සහිත ස්ත්‍රීන්ට සාර්ථක විවාහ දිවියක් ගතකලහැකිබව ඔවුන් තුල පැවති අදහසවිය.මෙම චාරිත්‍රය 20 වන සියවස දක්වාම පැවතිණ.වයස අවුරුදු හතේදී පමණ මෙම දෙපා බැඳීම සිදු කරඇත..<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> මීට අමතරව චීන ස්ත්‍රීන් අවිවාහක තත්වයේ පසුවන්නේ නම් කොන්ඩ කැරලි දෙකකට බෙදා ගොතනු ලබයි.විවාහවූ පසු තනි කොණ්ඩයත් ලෙස ගොතනු ලබයි.<ref>{{Cite book|last=Perkins|first=Dorothy|year=2000|title=Encyclopedia of China: The Essential Reference to China, Its History and Culture.|url=https://archive.org/details/encyclopediaofch0000perk|location=New York, NY|publisher=Checkmark Books}}</ref> ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල විවාහයට ප්‍රථම ලිංග ඡෙදනය සිදුකරනු ලබයි.මෙහිදී වැඩිවියට පත් ගැහැණු ළමුන්ගෙ යොනි තොල් හා භගමනිය කපා ඉවත් කරයි.මෙම චාරිත්‍රය ඉතා භයානය ක්‍රියාවලියකි.මෙම නිසා ඇතිවන තුවාල හේතුවෙන් දීර්ඝ කාලීන සෞඛ්‍ය ගැටළු ඇතිවේ.ඇතැම්විට මරණය පවා සිදුවේ.මෙම බොහෝ රටවල තහනම් කරඇති චාරිත්‍රයකි.ඇතැම් අප්‍රිකානු හා අරාබි රටවල මෙය තවමත් පවතී. == ජනවිකාශනය == [[ගොනුව:China1982-326.jpg|thumb|ගැහැණු හා පිරිමි පරතරය ඉතා බරපතලලෙස චීනයේ දක්නට ලැබේ.]] [[ගොනුව:2012_Birth_Sex_Ratio_World_Map.jpg|වම|thumb|250x250පික්|World map of birth sex ratios, 2012]] ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ සමීක්ෂණ අනුව එරට පිරිම් ළමුන්ගේ අනුපාතය ගැහැණු ළමුන්ට වඩා වැඩිය.පිරිමි දරු උපත් 105 කට ගැහැණු දරු උපත් 100 ලෙස වාර්ථාවී ඇත,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> එහෙත් ගැහැණු ළමුන්ගේ ළදරු මරණ අනුපාතය පිරිමි ළමුන්ට වඩා යහපත් තත්වයක් ගනී.<ref>{{Cite journal|last=James WH|author=James WH|year=1987|title=The human sex ratio. Part 1: A review of the literature|url=http://bases.bireme.br/cgi-bin/wxislind.exe/iah/online/?IsisScript=iah/iah.xis&nextAction=lnk&base=MEDLINE&exprSearch=3319883&indexSearch=UI&lang=i|journal=Human Biology|volume=59|issue=5|pages=721–752|pmid=3319883|PMID=3319883|access-date=August 2011|accessdate=August 2011}}</ref><ref>{{Cite journal|last=James WH|author=James WH|year=1987|title=The human sex ratio. Part 2: A hypothesis and a program of research|url=http://bases.bireme.br/cgi-bin/wxislind.exe/iah/online/?IsisScript=iah/iah.xis&nextAction=lnk&base=MEDLINE&exprSearch=3319883&indexSearch=UI&lang=i|journal=Human Biology|volume=59|issue=6|pages=873–900|pmid=3327803|PMID=3327803|access-date=August 2011|accessdate=August 2011}}</ref> ඉන්දියාවේ ජනසංඛාලේඛන වාර්ථා අනුව පිරිමි ළමුන්ට සාපේක්ෂව ගැහැණු ළමුන්ගේ අනුපාතය පහළ අගයක් ගනී.<ref>[http://www.actionaidusa.org/sites/files/actionaid/child_sex_ratio_-_presentation_by_census_commissioner.pdf CHILD SEX RATIO IN INDIA] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203181227/http://www.actionaidusa.org/sites/files/actionaid/child_sex_ratio_-_presentation_by_census_commissioner.pdf|date=2013-12-03}} Dr C Chandramouli, Registrar General & Census Commissioner, India (2011)</ref> පිරිමි ළමුන් 1000 කට ගැහැණු ළමුන් 927 ලෙස වාර්ථාවේ.ඉන්දියානු සංස්කෘතියතුල ගැහැණු කලල ගබ්සා කිරීමේ චාරිත්‍රද පවතී.එරට ඇතැම් ආගමික හා සංස්කෘතික මතයන්ට අනුව ගැහැණු දරුවකු ඉපදීම අවාසනාවක් ලෙස සැළකේ.චීනයේ ග්‍රාමීය පෙදෙස්වල පිරිමි ළමුන්ට සාපේක්ෂව ගැහැණු ළමුන්ගේ අනුපාතය අඩුය.පඑම අනුපාතය පිරිමි ළමුන් 1000 කට ගැහැණු ළමුන් 794 ලෙස වාර්ථාවේ.අසල්බයිජානයේද පිරිමි ළමුන් 1000 කට ගැහැණු ළමුන් 862 ලෙස වාර්ථාවේ.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> චීනයේ මිලියන විසි පහක් පුරුෂයන්ට විවාහවීම සදහා එරටින් මනාලියක් සොයාගැනීමට නොහැකිවී ඇතැයි වොෂින්ටන්හි ජනගහන පර්යේෂණ ආයතනය පවසයි.ඇතැම් තරුණයන් මනාලියන් සොයා විදෙස්ගතවේ.ඇතැම් විට ස්ත්‍රී පුරුෂ පරතරය හේතුවෙන් විරුද්ධ ලිංගිකයන් හා විවාහ වීම වෙනුවට ඇතමුන් සමලිංගික විවාහයන්ට යොමුවේ.ලෝකයේ බොහෝ රටවල ස්ත්‍රී පුරුෂ ජනගහනයේ විෂමතාවයක් ඇතිවීමට ඇතැම් ආගමික සංස්කෘතික හා සම්ප්‍රධායික ආකල්ප බලපා ඇතිබව මානව විද්‍යාඥයන් පෙන්වාදෙයි.මෙයාකාරයෙන් ආගමික හා සාම්ප්‍රධායික මතවාදතුල ගිලී සිටීම නිසා ගැහැණු හා පිරිමි අනුපාතයයේ පරතරය සීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වෙමින් පවතී.ඇතැම් සාම්ප්‍රධායික මත ගරුකරන සමාජ නවීන විද්‍යාවේ සොයාගැනීම් පවා යොදා ගනිමින් ගැහැණු දරුවන් මවුකුසේදීම ඝාතනය කරනු ලබයි.උදාහරණ ලෙස ඉන්දියාව දැක්වියහැක.<ref>{{Cite news|url=http://www.foxnews.com/story/0,2933,281722,00.html|title=Infanticide, Abortion Responsible for 60 Million Girls Missing in Asia|last=Karabin|first=Sherry|date=13 June 2007|work=Fox News|access-date=October 11, 2011|archive-date=13 November 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20111113132602/http://www.foxnews.com/story/0,2933,281722,00.html|url-status=dead}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ ජනගහන සංඛා ලේඛන අනුව 1871 සිට 1981 දක්වා පැවැත්වූ සංගණන අනුව මුළු ජනගහනයෙන් පුරුෂ ප්‍රතිශතය ස්ත්‍රී ප්‍රතිශතයට වඩා වැඩි අගයක් ලෙස වාර්ථාවී ඇත.පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ පැවති යුධ වාතාවරනය නිසා ජන සංගණන සිදු කිරීමට නොහැකිවූ අතර 2001 දී උතුරු නැගෙනහිර හැර අනෙත් පලාත් ආවරණයවනසේ පැවැත්වූ සංගණනයට අනුව පුරුෂයන් 100 කට ස්ත්‍රීන් 99.1 සේ වාර්ථාවී ඇත.එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 50.2% වේ.මුළු දිවයිනම ආවරණය වනසේ පැවති 2012 ජන සංගණනයේදී පුරුෂයින් 100 කට ස්ත්‍රීන් 93.8 ලෙස වාර්ථාවී ඇත.එය ප්‍රතිශතයක් ලෙස 51.6% වේ.ඒ අනුව ශ්‍රී ලංකාව තුල පිරිමි ළමුන්ට සාපේක්ෂව ගැහැණු ළමුන්ගේ අනුපාතය ඉහළ මට්ටමක පවතිනබව කිවහැක. == ජීව විද්‍යාව == [[ගොනුව:Pink_girls_section_of_toy_store.jpeg|thumb|200x200පික්|කැනඩාවේ ගැහැණු ළමුන් සදහා සකස්කළ විචිත්‍රවත් සෙල්ලම්බඩු]] ගැහැණු ළමුන්ට ස්ත්‍රී ප්‍රජනන පද්ධතියට අයත් අවයව ජීව විද්‍යානුකූලව පිහිටා ඇත.ගැහැණු ළමුන් ළදරු අවස්ථාවේදී බාහිර ලිංගික අවයවයන්ගෙන් පමණක් වෙනසක් පෙන්වයි.එනම් ළදරු අවදියේදී මිනිස් දරුවකු බාහිර පෙනුමෙන් ඔහු ගේ හෝ ඇයගේ ලිංගික අනන්‍යතාවය හදුනාගත නොහැකිය.එහෙත් ලිංගික පරිනත අවදියට පත්වන විට ගැහැණු දරුවකුගේ බාහිර පෙනුමේ පැහැදිලි වෙනස්කම් පෙන්වයි.ගැහැණු දරුවන් වයස අවුරුදු 10 ත් 14 අතර කාලය තුල ප්‍රථම ඔපස්වීමේ අද්දැකීම ලබයි.එහෙත් මෙම කාලය තරමක් වෙනස්විය හැක.මෙම අවදියේදී ගැහැණු දරුවකු උසින් හා බරින් වැඩිවීම,මුහුණෙ කුරුළෑ ඇතිවීම,කලවා හා අත්ගොබ මහත්වීම,පියයුරු වර්ධනය වීම,උකුල පළල් වීම,ලිංගේන්ද්‍රිය විශාල වීම,ඉකිළි,කිහිළ හා ලිංගේන්ද්‍රිය අවට රෝම වැඩීම,ලිංගික උත්තේජනයේදී ලිංගික ස්‍රාව පිටවීම ඇතිවේ.මෙම ද්වී ලිංගික ලක්ෂණ ඇතිවීමට ඊස්ට්‍රජන් හෝමොනය හේතුවේ.<ref name="Tanner">(Tanner, 1990).</ref><ref name="U.S. menarche">{{cite journal|vauthors=Anderson SE, Dallal GE, Must A|title=Relative weight and race influence average age at menarche: results from two nationally representative surveys of US girls studied 25 years apart|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2003-04_111_4/page/844|journal=Pediatrics|volume=111|issue=4 Pt 1|pages=844–50|date=April 2003|pmid=12671122|doi=10.1542/peds.111.4.844}}</ref><ref name="Canadian menarche">{{Cite journal|year=2010|title=Age at menarche in Canada: results from the National Longitudinal Survey of Children & Youth|journal=BMC Public Health|volume=10|page=736|publisher=BMC Public Health|pmid=21110899|PMID=21110899|pmc=3001737|PMC=3001737|doi=10.1186/1471-2458-10-736|DOI=10.1186/1471-2458-10-736}}</ref><ref name="UK menarche">{{Cite journal|last=Hamilton-Fairley|first=Diana|title=Obstetrics and Gynaecology|url=http://vstudentworld.yolasite.com/resources/final_yr/gynae_obs/Hamilton%20Fairley%20Obstetrics%20and%20Gynaecology%20Lecture%20Notes%202%20Ed.pdf|edition=Second|publisher=Blackwell Publishing|access-date=2017-12-08|archive-date=2013-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209051838/http://vstudentworld.yolasite.com/resources/final_yr/gynae_obs/Hamilton%20Fairley%20Obstetrics%20and%20Gynaecology%20Lecture%20Notes%202%20Ed.pdf|url-status=dead}}</ref> === ලිංගිකත්වය හා පරිසරය === ගැහැණු ළමයෙකුවීම නිසාම ඇතැම් සමාජවල දැරියන් දැඩි පීඩනයන්ට හා නොසැළකිල්ලට කොන් කිරීමට ලක්වේ.ආගමික හා සම්ප්‍රධායික හේතු මත දැරියන්ගේ අයිතිවාසිකම් අමු අමුවේ කප්පාදු කරග ආගමික හා සංස්කෘතික මත ඇත.ඒ අතර ගැහැණු ළමුන්ගේ අධ්‍යාපන අයිතිය,ස්වාධීන තීරණ ගැනීමේ අයිතිය,ලිංගික නිදහස,විවාහ සහකරුවකු තොරා ගැනීමේ අයිතිය වැනි බොහෝ අයිතීන් ආගමික සංස්ථාව මගින් අවහිරකරනු ලැබූ සමාජ දක්නට ලැබේ.{{බහුවිධ රූපය|align=left|direction=vertical|width=170|footer=ඉහළ,ඇෆ්ගනිස්ථානයේ පාසැල් අද්‍යාපය ලබන ගැහැණු ළමයි.මැද,පාසැල් යන ඇමරිකානු සිසුවියන්.පහළ,හයිටි රාජ්‍යයේ පාසැල් සිසුවියන්|image1=Young female students at Samangan.jpg|image2=Move In-Day 2011, Tulane University, Uptown New Orleans.jpg|image3=OLPC_Haiti.jpg}}බොහෝ රටවල ගැහැණු ළමුන්ට අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අයිතිය ඇතත් ඇතැම් දැඩි ආගමික මතවාද රජයන සමාජවල ගැහැණු ළමුන්ට අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අයිතිය සීමා කර ඇත නැතහොත් කිසිදු අයුරකින් අධ්‍යාපනය ලැබීම ප්‍රතික්ෂේප කරනුලැබ ඇත.ලිංගිකත්වය නිසා අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අයිතිය අහිමි කරනු ලැබු සමාජ අතර මැද පෙරදිග හා දකුණු අසියානු රටවල් මුල්තැන ගනී.යුරෝපය හා සංවර්ධිත රටවල ගැහැණු පිරිම් දෙපාර්ෂවයටම සමාන අයුරින් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අයිතිය ලැබී ඇත.<ref name="PLAN International">{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> ඇතැම් ආසියාතික රටවල ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ලිංග භේදයකින් තොරව ලබන්නට හැකිවුවද ද්වීතිය අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අයිතිය ගැහැණු ළමුන්ට අහිමිවී ඇත. ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් සංවිධාන විසින් සෑම ගැහැණු ළමයෙකුටම නිසි අධ්‍යාපනය ලබාදීමට උස්සාහ ගනී.එහෙත් ඇතැම් ආගමික කණ්ඩායම් මගින් මෙයට එරෙහිව නැගී සිටිනු දක්නට ලැබේ. === අධ්‍යාපනය හා අභියෝග === [[ගොනුව:Malala_Yousafzai_par_Claude_Truong-Ngoc_novembre_2013_02.jpg|thumb|පාසැල් අධ්‍යාපනය ලැබීම නිසා තලෛයිබාන් අන්තවාදීන්ගේ ප්‍රහාලයට ලක්වූ මලාලා යූෂුෆ්.<ref>Peer, Basharat (10 October 2012), [http://www.newyorker.com/online/blogs/newsdesk/2012/10/the-girl-who-wanted-to-go-to-school.html "The Girl Who Wanted To Go To School"], The New Yorker</ref>]] ඇතැම් බුද්ධි පරීක්ෂණයන්ට අනුව ගැහැණු ළමුන්ට වඩා පිරිමි ළමුන් ඉහළ පරිසාධන මට්ටමක් පෙන්වා ඇත.මෙසේ ගැහැණු ළමුන්තුල ඇතිවූ මෙම දුර්වලතා වලට හේතුව ඔවුන් කුඩා කාලයේ සිටම දැඩි නිති රීති චාරිත්‍ර හික්මීම් යටතේ දැඩි පීඩනයට ලක්වීම හා ස්වාධීන තීරණ ගැනීමේ හැකියාව මෙම නිසා අහිමිවීම බව මනෝ විද්‍යාඥයන් සොයා ගන්නා ලදී.ඒ අනුව දැඩි ශික්ෂණයක් යටතේ හැදී වැඩෙන පෙරදිග දැරියන්ට වඩා නිහස් දිවියක් ගෙවන බටහිර දැරියන් බුද්ධි මට්ටම අතින් ඉහල බව සොයාගන්නා ලදී.<ref>Emory University website, ''[http://www.emory.edu/ACAD_EXCHANGE/2005/sept/wallenqa.html Women's work?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629133736/http://www.emory.edu/ACAD_EXCHANGE/2005/sept/wallenqa.html |date=2011-06-29 }}'', September 2005, retrieved 2 January 2008</ref> .<ref>PBS.org, ''[https://www.pbs.org/newshour/bb/health/july-dec98/naturenurture_10-20.html Nature vs. nurture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140122102319/http://www.pbs.org/newshour/bb/health/july-dec98/naturenurture_10-20.html |date=2014-01-22 }}'', 20 October 1998, retrieved 2 January 2008</ref> ආගමික හා සංස්කෘතික හේතුමත දැඩි පීඩනයකට ලක්වන දැරියන් අධ්‍යාපනික වශයෙන් දුර්වලතාවයක් පෙන්වයි. එක්සත් රාජධානියේ සිදුකළ සමීක්ෂණයකට අනුව එරට පිරිමි ළමුන්ට වඩා වැඩි ලකුණු ප්‍රතිශතයක් ලබාගනිමින් දැරියන් ඉහළ අධ්‍යාපන හැකියා පෙන්නුම්කර ඇත.<ref name="literacytrust">literacytrust.org, ''[http://www.literacytrust.org.uk/database/stats/englandstats.html Literacy achievement in England, including gender split] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081209024937/http://www.literacytrust.org.uk/database/stats/englandstats.html|date=2008-12-09}}'', 2007, retrieved 7 December 2008</ref> 1996 දී එක්සත් ජනපදයේ සිදුකළ පරීක්ෂණයකට අනුව ගණිතය ප්‍රශ්න පත්‍රයට පිරිමි ළමුන්ට වඩා අඩු ලකුඛු මට්ටමක් ගැහැණු ළමුන්ට ලැබී ඇත.අවකාශ භාවිතය සිතියම් භාවිතය වැනි ඇතැම් ගැටළු වලදී පිරිමි ළමුන්ට වඩා ගැහැණු ළමුන් දුර්වල බව සොයාගෙන ඇත.එහෙත් සන්නිවේදනය හා සංවේදනය අතින් ගැහැණු ළමුන් ඉදිරියෙන් සිටී.<ref>ABC News, John Berman, ''[http://abcnews.go.com/WNT/story?id=2376202 Girls Achieve Rare SAT Scores]'', 30 August 2006, retrieved 2 January 2008</ref>.<ref>harrisschool.uchicago.edu, ''[http://harrisschool.uchicago.edu/about/publications/research-report/rr2006/classrooms.asp Girl-Dominated Classrooms Can Improve Boys’ Early School Performance] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070819010756/http://harrisschool.uchicago.edu/About/publications/research-report/rr2006/classrooms.asp|date=2007-08-19}}'', retrieved 2 January 2008</ref><ref name="news.bbc.co.uk">{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/7466916.stm|title=India baby girl deaths 'increase'|date=21 June 2008|work=BBC News}}</ref> ගැහැණු ළමුන්ගේ ඔපස්වීම සිදුවී දින 21 ත් 28 ත් අතර කාලය හෝමොන මට්ටමේ පවතින අසමබරතාවය නිසා මෙම කාලයේදී ඔවුන්ට ශාරීරිකව මෙන්ම මානසිකව පීඩාකාරී තත්වයක් ඇතිවන අතර මෙම කාලයතුල ඔවුන් කලහකාරී වන බවත් අධ්‍යාපනික කටයුතුවලට බාධා ඇතිවන බවත් නාරි විශේෂඥයන් පෙන්වා දෙයි.මෙම අවධිය තුල ඔවුන් විභාග වලින් අසමත්වීම හා අඩු ලකුණු ලබා ගැනීම් සිදුවන බව පර්යේෂකයන් පවසයි.අවකාශ භාවිතය අතින් ගැහැණු ළමුන් පිරිමි ළමුන්ට වඩා දුර්වලය.ඒහෙත් ඔවුන්ගේ සංවේදී බව ඉතා තියුණුය.පෙනීම ඇසීම ගඳ සුවඳ දැනීම හා රස දැනීම අතින් ගැහැණු ළමුන් පෙරමුණ ගනී.එසේම එකවර කාර්‍ය රැසක් සිදුකිරීමටද ගැහැණු ළමුන් දක්ෂය.ගැහැණු ළමුන් ලෝකය ත්‍රිමානව දකින අතර පිරිමි ළමුන් ද්විමානව දකී. === අධ්‍යාපනික බාධක === ආගමික හා සම්ප්‍රධායික මතවාද දැඩිව පවතින රටවල ගැහැණු දරුවන්ට නිසි අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අයිතිය නොලැබී යයි.ළමා විවාහ,කුඩා කාලයේදී ගැබිනියකවීම,ආගමික හා සංස්කෘතික විශ්වාස මේ අතර මුල්තැන ගනී.ගැහැණු දරුවකු වීම නිසාම බොහෝ සාම්ප්‍රධායික මතවාද පවතින රටවල ගැහැණු දරුවන් ලිංගික ක්‍රියාවලින් ඈත්කර තැබීමට පාසැල් බාධාවක් ලෙස සළකති.එබැවින් ගැහැණු දරුවන් පාසැල් යැවීමෙන් වැළකී සිටිති.කුඩා අවධියේදීම විවාහකරදීමට පෙළඹෙ එමනිසා අධ්‍යාපනය ලැබීමේ අයිතිය අහිමිවී යයි.බටහිර දියුණු සමාජවල ලිංගිකත්වය වැනි කාරණා බරපතල ලෙස තැකීමට භාජනය නොවන බැවින් අධ්‍යාපන නිදහස හොදින් ලැබේ.ඇතැම් ආගම් තුල ගැහැණිය යනු පුරුෂයාගේ ලිංගික අවශ්‍යතා සම්පූර්ණ කිරීම හා දරුවන් වැදීම දරුවන් හදාවඩා ගැනීම ආදී කාරණා වලට පමණක් සීමා වියයුතු බව පෙන්වා දෙයි.ඇයට ස්වාධිනවීමට නොදියයුතුබව උගන්වයි.සමස්තයක් ලෙස බෞද්ධ,හින්දු,කතොලික හා මුස්ළිම් යන ප්‍රධාන ආගම් හතර තුල ම පවා ගැහැණිය පුරුෂයාට වඩා පහත් තත්වයකට ඇදදමා ඇත.මීට අමතරව සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල දුගී බවද ගැහැණු දරුවන් පාසලෙන් ඈත්කර තබයි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> == ලිංගික ස්ථරායනය == [[ගොනුව:Afghan_Girl_(4272097943).jpg|thumb|211x211පික්|අෆ්ගනිස්ථාන් ගැහැණු ළමයෙක්.ලිංගික කොන්කිරීම් හෙවත් නොසලකාහැරීම් අතින් අෆ්ගනිස්ථානය ප්‍රමුඛ රාජ්‍යයකි.]] ජීව විද්‍යාත්මක,නීතිමය,සංස්කෘති ආදී වශයෙන් මිනිසා ලිංගික බෙදීමකට ලක්කර ඇත.මානව සමාජය තුල බිහිවූ මුල්ම සමාජ ස්ථරායනය ලෙස ගැහැණු පිරිමි භේදය බව ඒංගල්ස් වැනි දාර්ශනිකයන් පවසයි.අතීත මානවයන් ගැහැණු පිරිම් දෙපාර්ෂවයම තමාට අවශ්‍ය ආහාර එක්රැස්කරගත් අතර පසුව පිරිමි මානවයා විසින් තම ශක්කිය මගින් වැඩි ආහාර ප්‍රමාණයක් නිපදවීමට හැකිවිය.පසුව මෙම ශ්‍රමයේ අතිරික්තය පිළිබද ඇතිවූ හැගීම මගින් පුරුෂයා ගැහැණිය අභිබව තම බලය තහවුරුකර ගැනීමට යොමුවිය.පිරිමියාට වඩා ගැහැණියට ජීව විද්‍යාත්මක බාධාවන් රැසක් මධ්‍ය යේ තම කටයුතු කරගෙන යාමේදී ශක්තිමත් පුරුෂයාගේ රැකවරණය ලැබීමට සිදුවිය.මෙසේ ගැහැණු පිරිම් සමාජ ස්ථරායනයට ඉතා දීර්ඝ ඉතිහාසයක් පවතී.සාමන්‍යයෙන් බොහෝ සමාජවල ස්ත්‍රී පුරුෂ ස්ථරායනය හා ශ්‍රම විභජනය වැඩිවිය පැමිණීමත් සමග ආරම්භ කරයි..<ref>Salomone, Rosemary C. "Are Single-Sex Schools Inherently Unequal? Same, Different, Equal: Rethinking Single-Sex Schooling." "Michigan Law Review." 102(6):1219-1244</ref> ඇතැම් සාම්ප්‍රධායික සමාජවල ගැහැණු පිරිම් සමාජ භූමිකා නිර්මානයේදී ගැහැණියට අඩු වරප්‍රසාද,අඩු අයිතිවාසිතම්,වැඩි වගකීම් ආදී විවිධ අසාධාරනයන්ට ගැහැනියට ලක්වීමට සිදුවේ.විශේෂයෙන් මෙම අසාධාරන ලිංගික බෙදීම් කෙරේ ආගමික විශ්වාස හේතුවේ.<ref name="World Bank 2012">The World Bank. 2012. "Gender Equality and Development: World Development Report 2012." Washington, D.C: The World Bank.</ref><ref>Nussbaum, Martha C. 2003. "Women's Education: A Global Challenge." "Signs: Journal of Women in Culture and Society" 29(2): 325–355</ref> මුස්ළිම් හින්දු සමාජවල හා දකුණු ආසියාතික රටවල ස්ත්‍රීන් මෙලෙස දැඩි පිඩනයකට පත්වීම සිදුවේ.<ref name="Wilkinson-Weber1999">{{Cite book|last=Wilkinson-Weber|first=Clare M.|date=25 March 1999|title=Embroidering Lives: Women's Work and Skill in the Lucknow Embroidery Industry|url=https://archive.org/details/embroideringlive0000wilk|page=[https://archive.org/details/embroideringlive0000wilk/page/74 74]|publisher=SUNY Press|language=English|isbn=9780791440889|ISBN=9780791440889|quote=Purdah regulates the interactions of women with certain kinds of men. Typically, Hindu women must avoid specific male affines (in-laws) and Muslim women are restricted from contact with men outside the family, or at least their contact with these men is highly circumscribed (Papanek 1982:3). In practice, many elements of both "Hindu" and "Muslim" purdah are shared by women of both groups in South Asia (Vatuk 1982; Jeffery 1979), and Hindu and Muslim women both adopt similar strategies of self-effacement, like covering the face, keeping silent, and looking down, when in the company of persons to be avoided.}}</ref> ආගමික විශ්වාස මත ඇතැම් ගැහැණු දරුවන්ට හා ස්ත්‍රීන්ට තම සිරුර සම්පූර්ණ වැසෙනසේ ඇඳුම් ඇදීමට සිදුවේ.තමා කැමති විලාසිතා අනුව ඇඳුම් ඇඳීමට ඔවුන්ට අවසර නැත.සිරුර නිරාවරණය වන ඇඳුම් ඇඳීම අධික උෂ්ණත්වය පවතිනවිට පවා මෙසේ සිරුර ආවරණය කරගෙන සිටීමට සිදුවීම නිසා ඔවුන් දැඩි ශාරීරික වදයකට ලක්වේ.ඒසේම මෙම රටවල ස්ත්‍රීන්ගේ අස්ථිවල ශක්තිය ඉතා අඩුය.ඉක්මනින් ඔස්ට්‍රියෝපොරෝසියස් වැන් රෝග වලට පහසුවෙන් ගොදුරුවේ.හිරු එළියන් ලැබෙන විටමින් D පවා ලබාගැනීමට ඔවුනට නොහැකි වන්නේ තම සිරුර මෙසේ ආවරණයකරගෙන සිටීමට සිදුවන නිසාය. == ගැහැනු ළමුන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය == ලෝකයේ බොහෝ රටවල ගැහැණු ළමුන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය ක්‍රියාත්මකවේ.ඒ අතර ගැහැණු ළමුන් ගබ්සා කිරීම,ලිංග ඡෙදනය,ළමා විවාහ,ළමා අපයෝජන,නම්බුව උදෙසා කරන මිනී මැරුම් ප්‍රධානය.මෙයින් බොහෝ අපරාධ ආගම සංස්කෘතිය හා සම්ප්‍රධායන් මත සිදුවේ. ගැහැණු කලල ගබ්සා කිරීම ඇතැම් අග්නිදිග ආසියාතික රටවල,දකුණු ආසියානු රටවල මැද පෙරදිග රටවල මෙන්ම ඇතැම් යුරෝපා රටවල පවා ක්‍රියාත්මකවේ.ආගමික හා සාම්ප්‍රධායික විශ්වාසයන් අනුව ගැහැණු දරුවකු උපත ලැබීම අවාසනාවක් ලෙස සළකනු ලබයි.ආගමික හා සංස්කෘතික හේතුමත ගැහැණු දරුවකු හදාවඩා ගැනීම පවුලට බරක් ලෙස සළකයි.ආගමික හා සම්ප්‍රධායික මතයන්ට අනුව ගැහැණු දරුවකු හදාවඩා ගැනීමේදී දෙමාපියන්ට හා ඇගේ පවුලේ ඥාතීන්ට විවිධ ගැටළු රැසකට මුහුණ දීමට සිදුවේ.ඇයව පුරුෂයන්ගෙන් ආරක්ෂා කරගැනීම වැඩිවිය පැමිනීම ආදියේදී විවිධ උස්සව චාරිත්‍ර සිදු කිරීම විවාහයේදී දෑවැදි ලබාදීම,විවාහයෙන් පසු ඇය වැන්දඹුවක් වුව හොත් සමාජයෙන් ලැබෙන පීඩනය ආදී ගැටළු රැසකට සාම්ප්‍රධායිත ගතානුගතික අදහස් රජයන සමාජවල දෙමාපියන්ට විඳදරා ගැනීමට සිදුවේ.මෙවන් ප්‍රශ්න නිසා කලල අවධියේදීම ස්ත්‍රී කලල විනාශ කිරීම ඉන්දියාව වැනි රටවල බහුලව සිදුවේ.ඇතැම් විට දියණියක් උපත ලැබුන පසු ඇයව ළදරු අවධියේදීම මරා දැමීමද දකුණු ආසියාතික හා මැදපෙරදිග රටවල සිදුවේ. ලිංග ඡෙදනයද සම්ප්‍රධායික සමාජවල පවතින ඉතා අමානුෂික ආගමික චාරිත්‍රයකි.මෙහිදී ගැහැණු ළමුන්ගේ බාහිර ලිංගික අවයවයට අයත් යෝනි තොල් හා භගමනිය කපා ඉවත් කරයි.මේ සදහා බ්ලේඩ් තල වැනි සියුම් අයුධ යොදාගනී.මෙම ක්‍රියාවලියේදී දරියන් දැඩි වෙදනාවකට ලක්වන අතර මෙම තුවාල වර්ධනයවී දරුණු ආසාධන තත්වයන්ට ගොදුරුවේ.ඇතැම්විට මෙම නිසා මරණය පවා සිදුවේ.මෙම ලිංග ඡෙදන ආගමික චාරිත්‍රය රටවල් 28 පමණ පවතින බව ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය පවසයි.බොහෝ රටවල මෙම ආගමික චාරිත්‍රය තහනම් කර ඇත. ළමා විවාහයන්ද ගැහැණු ළමුන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය පෙන්වා දෙයි.මෙහිදී ඉතා කුඩා වයසේ පසුවන දැරියන් එම වයසේම පසුවන පිරිමි දරුවකුට විවාහකරදීම හෝ එසේත් නැතිනම් කුඩා දැරියක මහළු පුද්ගලයෙකුට විවාහකරදීම මෙහිදී සිදුවේ.ඇතැම් අවස්ථාවලදී කුඩා දැරියන් වැඩිහිටි පුරුෂයෙකුට විවාහ කර දුන්විට මදු සමයේදීම දැරිය බරපතල ලිංගික හිංසනයන්ට ලක්වී මරුමුවට පත්වීම පවා සිදුවේ. දකුණු අසියාතික රටවල බෞද්ධ හා හින්දු සංස්කෘතීන් තුල කිල්ල පදනම් කරගනිමින් දැරියන්ට පිඩා සිදුකිරීම දක්නට ලැබේ.විශේෂයෙන් මල්වරවීම හා අර්ථවය පදනම් කරගෙන මෙම සංකල්ප ක්‍රියාත්මකවේ.දරු උපත,මල්වරවීම හා මරණය ප්‍රධාන කිලි ලෙස සළකන අතර මාසික ඔපස්වීම හා කන්‍යාභාවය අහිමිවීමද කිලි සහිත බව පැවසේ.මල්වරවීම සිදුවන දිනවල නිවසක මුල්ලක රදවා තබාගැනීම ඇයට ඇතැම් ආහාර පාන නොදීම විශේෂ ආහාර පමනක් ලබාදීම,පුරුෂයන්ට සම්මුඛවීම වැළැක්වීම,නෑම වැනි පිරිසිදු කිරීම් සිදු නොකිරීම ආදි බොහෝ තහංචි වලට කල් කිරීම සිදුවේ.මෙම චාරිත්‍ර බොහෝමයක විද්‍යාත්මක පදනමක් නැතිබව නාරි හා ප්‍රසව වෛද්‍යවරුන් පෙන්වා දෙයි. ගැහැණු ළමුන් අපයෝජනයට පත්කිරීම් සෑම රටකින්ම පාහේ වාර්ථාවේ.ඒ අතර සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ළමා අපයෝජන වැඩිබව සමාජ විද්‍යාඥයන්ගේ අදහසයි.වැඩිහිටියන් විසින් කුඩා දැරියන් දූශනයට පත්කිරීම සිදුවේ.මෙවන් සිදුවීම් වලදී වැඩි වශයෙන්ම දැරියන් දූශනයට ලක්වී ඇත්තේ ඉතා හිතවත් ඥාතීන් අතින්වීම ඉතා කණගාටු දායකය.ඇතැම්විට පියා විසින් දුව දූශනය කිරීම,සහෝදරයා විසින් දූශනයට ලක්වීම හෝ සමීපතම ඥාතීන් අතින් අපයෝජනයට ලක්වීම් වාර්ථාවේ.සුළු වශයෙන් සමලිංගිකව අපයෝජනයට ලක්වන දැරියන්ද සිටී. දැරියන් ළමා ගණිකා වෘතියේ නිරත කරවීමද බොහෝ අසියාතික රටවල දක්නනට ලැබේ.වයස අවුරුදු 18ට අඩු කුඩා දැරියන් ළමා ගණිකා වෘතියේ නිරත කරවීම තායිලන්තය කාම්බෝජියාව වැනි රටවල බහුලව පවතී.මෙම ජාවාරම් සංචාරක කර්මාන්තය ආශ්‍රිතව සිදුවේ. ගැහැණු ළමුන්ට එරෙහිව සිදුවන ආගමික හා සංස්කෘතික හේතු අලලා ඇවන ප්‍රචණ්ඩත්වයන් අතරින් නම්බුව උදෙසා මරා දැමීම් ඇතැම් රටවල සිදුවේ.ප්‍රේම සම්බන්ධතා ඇතිකර ගැනීම,විවාහ පූර්ව ලිංගික සම්භන්දතා ඇතිවීම,දූශනයට ලක්වීම,කන්‍යෘභාවය අහිමිවීම,අනියම් සම්බන්දතා අසම්මත විවාහ ආදියට වරදකරුවන් වන දැරියන් මරා දැමීම මැදපෙරදිග,අප්‍රිකානු හා දකුණු ආසියාව වැනි සංවර්ධනය වෙමින් පවතින දැඩි ආගමික හා සම්ප්‍රධායික සමාජවල මේ තත්වය දක්නට ලැබේ.පවුලට සිදුවන අගෞරවයෙන් වැළකීමට ඇගේ පවුලේ ඥාතීන් විසින්ම මෙසේ දැරියන් ඝාතනය කරයි.දැඩි ආගමික විශ්වාස පවතින සමාජවල මෙය සිදුවේ. == සෞඛ්‍ය == ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල පිරිම් දරුවන්ට වඩා අඩු වටිනාකමක් ගැහැණු ළමුන්ට ලබා දෙයි.ඒම නිසා ඔවුන් කොන් කිරීමකට ලක්වේ.මෙවන් සංස්කෘතීන් තුල අඩු වයසේ පසුවන ගැහුණු දරුවන් විවාහකරදීම සිදුවේ.මෙසේ විවාහවන ඇතැම් ගුහුණු දරුවන් ලිංගික හිංසනයන්ට ගොදුරුවීම සිදුවේ.අඩු වයසේදී ගැබ් ගැනීම නිසා දරුණු සෞඛ්‍ය ගැටළු වලට හා මතෘ මරණයන්ට ගොදුරුවේ.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල කන්‍යාභාවය වැනි ආකල්ප නිසා දැර්යක යමෙකු අතින් දූශනයවූ විට එම දූශකයාටම බලහත්කාරයෙන් විවාහකරදීම සිදුවේ.ආගමික සංස්කෘතික හා සම්ප්‍රධායික මතවලින් ගහන දියුණු වෙම්න් පවතින රටවල මෙම තත්වයන් බහුලය.ලිංග ඡෙදනය වැනි ආගම්ක චාර්ත්‍ර හේතුවෙන් ලොව පුරා බොහෝ දැරියන් දැඩි සෞඛ්‍යමය අවධානමකට ලක්වේ. == ළමා ශ්‍රමිකයින් == බොහෝ දියුණු වෙම්න් පවතින රටවල ගෘහාශ්‍රිත කාර්‍යයන් සදහා වැඩි වශයෙන් ගැහැණු ළමුන් යොදාගනී.මෙසේ ළමා ශ්‍රමිකයන් ලෙස දැරියන් යොදා ගැනීම නිසා ඔවුන්ගේ ළමා අයිතිවාසිකම් උල්ලංගනය වේ.ඇතැම් දෙමාපියන් මෙසේ ගැහැණු දරුවන් මෙහෙකාර සේවයේ යොදවන්නේ අනාගතයේ විවාහ ජීවිතය සාර්තකව ගෙනයාමට පෙර පුහුණුවක් ලෙස සළකාය.බොහෝ සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවග ගැහැණුන් නිවසතුල පවතින කාර්‍යභාරයන් සදහාම වෙන්වී ඇතැයි එම සංස්කෘතින්වල පිළිගැනීමයි.ඔවුන්ට ස්වාධීනත්වය අහිමිකර ඇති අතර සැමියාගේ මෙහෙකාරිය බවට පත්වී ඇත. == ළමා අයිතිවාසිකම් == == කලාව සහ සාහිත්‍ය == == ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය == == මේවාත් බලන්න == [[ගොනුව:Circumcision_Female_Genital_Multilation_FGM_October_2010.jpg|thumb|ආගමික චාරිත්‍රයක් ලෙස ලොවපුරා මිලියන ගණනක් ගැහැණු දරුවන්ගේ ලිංග ඡෙදනය සිදු කරනු ලබයි. මෙම චාරිත්‍රය අප්‍රිකාව,<ref name="Female Genetic Mutilation/Cutting">[http://www.unicef.org/esaro/UNICEF_FGM_report_July_2013_Hi_res.pdf Female Genital Mutilation/Cutting] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203011547/http://www.unicef.org/esaro/UNICEF_FGM_report_July_2013_Hi_res.pdf|date=2013-12-03}} UNICEF, (July 2013)</ref> මැදපෙරදිග ,<ref name="FGM - Where is it practiced">[http://www.endfgm.eu/en/female-genital-mutilation/what-is-fgm/where-is-it-practised/ FGM - Where is it practiced?] European Campaign on FGM & Amnesty International (2012)</ref><ref>[http://kurdistantribune.com/2013/tackling-female-genital-mutilation-kurdistan-region/?doing_wp_cron=1380490541.5694770812988281250000 Tackling Female Genital Mutilation in the Kurdistan Region] Sofia Barbarani, The Kurdistan Tribune (March 4, 2013)</ref> හා මලයාසියාව ඉන්දුනීසියාව වැනි ඇතැම් මුස්ළිම් රටවල සිදු කෙරේ.<ref name="World Health Organization 1998">World Health Organization, Female genital mutilation: an overview. 1998, Geneva: World Health Organization</ref><ref name="William G. Clarence-Smith 2012 pages 124-146">William G. Clarence-Smith (2012) ‘Female Circumcision in Southeast Asia since the Coming of Islam’, in Chitra Raghavan and James P. Levine (eds.), Self-Determination and Women’s Rights in Muslim Societies, Brandeis University Press; {{ISBN|978-1611682809}}; see pages 124-146</ref> ලොවපුරා මනව හිමිකම් සංවිධාන මෙම ආගමික චාරිත්‍රයට එරෙහිව හඩනගමින් සිටී]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|26em}} == සිංහල මූලාශ්‍ර == * අබේපාල රෝලන්ඩ් (2014) සාර ප්‍රකාශන කොට්ටාව 1j8liv2sk5q59tbqyzxx1hmzpd8saso ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2018 0 76941 800269 799855 2026-09-25T11:33:02Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800269 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව මැතිවරණය | election_name = ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2018 | country = Sri Lanka | type = parliamentary <!-- DO NOT CHANGE - As per template, must be one of four: presidential, legislative, parliamentary or by-election. Parliamentary is used so that all fields are shown.--> | ongoing = no | previous_election = ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2011 | previous_year = 2011 | next_election = ඇල්පිටිය ප්‍රාදේශීය සභා මැතිවරණය, 2019 | next_year = 2019 | seats_for_election = ආයතන 340 ක සභිකයන් 8,327 | election_date = 10 පෙබරවාරි 2018 | turnout = 79.94% | 1blank = Councillors | 2blank = Local Authorities <!-- ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ --> | image1 = [[ගොනුව:Mahinda Rajapaksa.jpg|100px]] | leader1 = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | party1 = ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ | alliance1 = | last_election1 = නැත{{දිඅස|පසුගිය මැතිවරණයට පෙර මේ පක්ෂය පිහිටුවා නොමැතිය.}} | seats_before1 = ''නව'' | seats1 = | seat_change1 = | popular_vote1 = '''5,006,837''' | percentage1 = '''40.47%''' | 1data1 = '''3,436''' | 2data1 = '''231''' <!-- එක්සත් ජාතික පක්ෂය --> | image2 = [[ගොනුව:R Wickremasinghe.jpg|100px]] | leader2 = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] | party2 = එක්සත් ජාතික පක්ෂය | alliance2 = | last_election2 = | seats_before2 = 1,157 | seats2 = | seat_change2 = | popular_vote2 = 3,640,620 | percentage2 = 29.42% | 1data2 = 2,433 | 2data2 = 34 <!-- එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය --> | image3 = [[ගොනුව:Maithripala- Russia (portrait).jpg|100px]] | leader3 = [[Maithripala Sirisena]] | party3 = එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය | alliance3 = | last_election3 = | seats_before3 = 2,639 | seats3 = | seat_change3 = | popular_vote3 = 1,497,234 | percentage3 = 12.10% | 1data3 = 1,048 | 2data3 = 9 ‍ <!-- ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ --> | image4 = [[ගොනුව:Anura Kumāra Disānāyaka (2019) - img 04.jpg|100px]] | leader4 = [[අනුර කුමාර දිසානායක]] | party4 = ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ | alliance4 = | last_election4 = | seats_before4 = 74 | seats4 = | seat_change4 = | popular_vote4 = 710,932 | percentage4 = 5.75% | 1data4 = 434 | 2data4 = 0 <!-- දෙමළ ජාතික සන්ධානය --> | image5 = [[ගොනුව:R. Sampanthan.jpg|100px]] | leader5 = [[R. සම්පන්තන්]] | party5 = දෙමළ ජාතික සන්ධානය | alliance5 = | last_election5 = | seats_before5 = 282{{Efn-lr|name=currentseats}} | seats5 = | seat_change5 = | popular_vote5 = 337,877 | percentage5 = 2.73% | 1data5 = 417 | 2data5 = 41 | map_image = | map_size = | map_caption = }} {{Politics of Sri Lanka}} [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවෙහි]] '''පළාත් පාලන [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි මැතිවරණ |මැතිවරණ]]''' 2018 පෙබරවාරි 10 දිනදී පැවැත්විය.<ref>{{උපන්‍යාස පුවත් |title=ලෝකල් පෝල්ස් ෆික්ස්ඩ් ඔන් ෆෙබ් 10|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1036618/local-polls-fixed-on-feb-10|accessdate=23 දෙසැම්බර් 2017|work=[[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)|ද සන්ඩේ ටයිම්ස්]]|date=18 දෙසැම්බර් 2017|location=කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව }}</ref><ref>{{cite news|title=Local polls fixed on Feb 10|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1036618/local-polls-fixed-on-feb-10|access-date=23 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=22 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222092700/http://www.sundaytimes.lk/article/1036618/local-polls-fixed-on-feb-10|url-status=dead}}</ref><ref name="DN191217">{{cite news|last1=Mudugamuwa|first1=Ishara|title=LG polls on February 10|url=http://dailynews.lk/2017/12/19/local/137753/lg-polls-february-10|access-date=23 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=19 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> මිලියන 15.7 ඡන්ද දායකයින් පිරිසක්, මන්ත්‍රිවරුන් 8,327 තෝරා පත්කර ගැනීමට ඡන්දය භාවිතා කරයි.{{Efn-lr|name=overhang}} පළාත් පාලන ආයතන 340 කට ([[ශ්‍රී ලංකාවේ මහනගර සභා |මහනගර සභා ]] 24ක්, [[ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සභා |නගර සභා ]] 41ක් සහ [[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රාදේශීය සභා |ප්‍රාදේශීය සභා]] 275කට).<ref name="DM181217">{{cite news|last1=Jayasekera|first1=Sandun A.|last2=Bandara|first2=Kelum|title=LG polls on February 10|url=http://www.dailymirror.lk/142394/LG-polls-on-February-|access-date=23 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref name="DN211217">{{cite news|last1=Liyanagama|first1=Lakdev|title=Selections before elections|url=http://www.dailynews.lk/2017/12/21/features/137950/selections-elections|access-date=23 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=21 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> මෙම ඡන්ද විමසීම ලංකාවේ විශාලතම ඡන්ද විමසීම වේ.<ref name="DM181217"/><ref name="SO101217">{{cite news|last1=Fernando|first1=Manjula|title=LG polls, with several firsts|url=http://archives1.sundayobserver.lk/2017/12/10/news/lg-polls-several-firsts|access-date=23 December 2017|work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|date=10 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> මිශ්‍ර මැතිවරණ ක්‍රමය යටතේ පැවති පළමු මැතිවරණය මෙය වූ අතර, එහිදී සාමාජිකයින්ගෙන් 60% ක් කොට්ඨාස පදනම මත ඡන්දය මගින්ද ඉතිරි 40% සංවෘත ලැයිස්තු සමානුපාතික නියෝජනය හරහා තේරී පත් විය.<ref name="DFT051217">{{cite news|last1=Dissanayake|first1=Chathuri|title=LG polls cost to hit Rs. 4 b|url=http://www.ft.lk/front-page/LG-polls-cost-to-hit-Rs--4-b/44-644557|access-date=23 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=5 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref name="DN250817">{{cite news|last1=Marasinghe|first1=Sandasen|last2=Mudalige|first2=Disna|title=Amended Local Government Elections Bill approved in Parliament|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=25 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පෙරලිකාර ලෙස, හිටපු [[ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති]] [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] විසින් නායකත්වය දෙන ලද අලුතින් පිහිටුවන ලද [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]], ඡන්දවලින් 40% ක් ලබා ගනිමින් වැඩිම ආසන සංඛ්‍යාවක් සහ පළාත් පාලන ආයතන ලබා ගනිමින් පළමු ස්ථානයට පත්විය.<ref>{{cite news|last1=Riza|first1=M.|title=Sri Lanka ruling alliance suffers defeat in local polls|url=https://www.aljazeera.com/news/2018/02/sri-lanka-ruling-coalition-suffers-local-polls-180211094940172.html|access-date=6 May 2018|work=[[Al Jazeera Media Network|Al Jazeera]]|date=11 February 2018|location=Doha, Qatar}}</ref><ref>{{cite news|title=Mahinda Rajapaksa heading for landslide victory in Sri Lanka local poll|url=http://indianexpress.com/article/world/mahinda-rajapaksa-sri-lanka-poll-election-slpp-5059518/|access-date=6 May 2018|work=[[The Indian Express]]|agency=[[Press Trust of India]]|date=11 February 2018|location=Noida, India}}</ref><ref name="DM060318">{{cite news|last1=Kanakarathna|first1=Thilanka|title=LG Election: SLPP obtained 40% votes; media miscalculated: Champika|url=http://www.dailymirror.lk/article/LG-Election-SLPP-obtained-votes-media-miscalculated-Champika-146817.html|access-date=6 May 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=6 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> [[ශ්‍රී ලංකාවේ අගමැති]] [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] නායකත්වය දුන් [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] 29% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් දෙවන ස්ථානයට පත් වූ අතර, ජනාධිපති [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] නායකත්වය දුන් [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] 12% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් තෙවන ස්ථානයට පත් විය.<ref name="DM060318"/> කෙසේ වෙතත්, සමහර පළාත් පාලන ආයතන වල බලය පිහිටුවීමට කිසිම පක්ෂයකට නොහැකි විය.<ref>{{cite news|last1=Imtiaz|first1=Zahrah|title=Over 180 Local Govt. hung councils|url=http://www.dailynews.lk/2018/02/14/local/142796/over-180-local-govt-hung-councils|access-date=6 May 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|issue=14 February 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=At least 160 LG bodies hung; decisive votes ahead says TISL|url=http://www.ft.lk/news/At-least-160-LG-bodies-hung--decisive-votes-ahead-says-TISL/56-649488|access-date=6 May 2018|work=[[Daily FT]]|date=15 February 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ==පසුබිම== පළාත් පාලන ආයතන මැතිවරණවල අවසාන ප්‍රධාන වටය 2011 දී පැවැත්විණි, එවකට පළාත් පාලන ආයතන 335 න් 322 ක මැතිවරණ පැවැත්විණි.<ref name="DN270717">{{cite news|last1=Liyanagama|first1=Lakdev|title=Tough test ahead|url=http://www.dailynews.lk/2017/07/27/features/123333/tough-test-ahead?page=31|access-date=23 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=27 July 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කයේ තවත් පළාත් පාලන ආයතන දෙකක මැතිවරණ පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණද, 2009 දී සිවිල් යුද්ධය අවසන් වීමෙන් පසු අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූ පුද්ගලයින් නැවත පදිංචි කිරීමේ ප්‍රමාදයන් හේතුවෙන් නැවත නැවතත් කල් දමන ලදී.<ref name="ST280811">{{cite news|last1=Kurukulasuriya|first1=Lasanda|title=LG elections and the story in numbers|url=http://www.sundaytimes.lk/110828/Columns/Lasandak.html|access-date=23 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=28 August 2011|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=Sri Lankan government to hold local government elections in Mullaitivu as soon as demining completed|url=http://www.colombopage.com/archive_11B/Oct11_1318313222CH.php|access-date=23 December 2017|work=Colombo Page|date=11 October 2011|location=Indianapolis, USA|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035222/http://www.colombopage.com/archive_11B/Oct11_1318313222CH.php|url-status=dead}}</ref> ඉතිරි පළාත් පාලන ආයතන 11 සඳහා මැතිවරණ පැවැත්වීමට නියමිතව නොතිබුනේ, ඒවායේ අවසන් මැතිවරණය 2008 හෝ 2009 දී පැවති බැවිනි.<ref name="ST280811"/><ref>{{cite news|title=Poll battle heats up|url=http://www.nation.lk/2011/01/09/mynation.htm|access-date=23 December 2017|work=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|date=9 January 2011|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2011 සිට නව පළාත් පාලන ආයතන හයක් නිර්මාණය කර ඇත (මහා නගර සභා 1, දිස්ත්‍රික් සභා 5), එමඟින් මුළු පළාත් පාලන ආයතන සංඛ්‍යාව 341 (මහා නගර සභා 24, නගර සභා 41, දිස්ත්‍රික් සභා 276) දක්වා ඉහළ ගොස් ඇත.<ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2012/10/1778-06_E.pdf|date=2 October 2012|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications PRADESHIYA SABHA ACT, No. 15 OF 1987 Order|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1778/6|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=19 November 2017|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120230528/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2012/10/1778-06_E.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2016/12/1998-02_E.pdf|date=19 December 2016|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications PRADESHIYA SABHA ACT, No. 15 OF 1987 Order|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1998/2|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=15 November 2017|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120092636/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2016/12/1998-02_E.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/11/2043-57_E.pdf|date=2 November 2017|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications PRADESHIYA SABHA ACT, No. 15 OF 1987 Order|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=2043/57|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=15 November 2017|archive-date=20 January 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220120114246/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/11/2043-57_E.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=More than 2,000 women to be elected to local councils|url=http://www.sundaytimes.lk/171112/news/more-than-2000-women-to-be-elected-to-local-councils-268268.html|access-date=20 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=12 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පළාත් පාලන ආයතනයක සාමාන්‍ය ධුර කාලය වසර හතරක් වන නමුත් නීතියෙන් [[ශ්‍රී ලංකා රජය|මධ්‍යම රජයට]] මෙය තවත් වසරකින් දීර්ඝ කිරීමට ඉඩ සලසයි.<ref>{{cite news|title=Postponing Polls|url=http://www.ceylontoday.lk/columns20170401CT20180430.php?id=930|access-date=23 December 2017|work=[[Ceylon Today]]|date=18 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225034849/http://www.ceylontoday.lk/columns20170401CT20180430.php?id=930|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gnanadass|first1=Wilson|title=Parties jostle for council seats|url=http://www.nation.lk/2011/01/09/newsfe12.htm|access-date=23 December 2017|work=[[The Nation (Sri Lanka)|The Nation]]|date=9 January 2011|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035323/http://www.nation.lk/2011/01/09/newsfe12.htm|url-status=dead}}</ref> 2011 මාර්තු 17 වන දින මැතිවරණය පැවැත්වූ පළාත් පාලන ආයතන 234 (3 MC, 30 UC, 201 DC) හි නිල කාලය 2015 මාර්තු 31 වන දිනෙන් අවසන් වීමට නියමිතව තිබුණද 2015 මාර්තු 27 වන දින ඒවායේ නිල කාලය 2015 මැයි 15 දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Terms of local government bodies extended|url=http://www.ft.lk/news/terms-of-local-government-bodies-extended/56-400919|access-date=24 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=30 March 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Gammanpila|first1=Udaya|author-link1=Udaya Gammanpila|title=WHO CAN DISSOLVE LOCAL COUNCILS?|url=http://sandbox.ceylontoday.lk/76-89963-news-detail-who-can-dissolve-local-councils-the-guard-post-111.html|access-date=24 December 2017|work=[[Ceylon Today]]|date=12 April 2015|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035139/http://sandbox.ceylontoday.lk/76-89963-news-detail-who-can-dissolve-local-councils-the-guard-post-111.html|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2015/3/1907-50_E.pdf|date=27 March 2015|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications MUNICIPAL COUNCILS ORDINANCE Order under Section 10 (2) (b)|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1907/50|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=7 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107113114/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2015/3/1907-50_E.pdf|url-status=dead}}</ref> ඉන්පසු මෙම පළාත් පාලන ආයතන 234 විසුරුවා හරින ලද අතර ඒවායේ පරිපාලනය රජය විසින් පත් කරන ලද විශේෂ කොමසාරිස්වරුන් යටතට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Santiago|first1=Melanie|title=Local Government Authorities to be dissolved on the 15th of May : Minister John Amaratunga|url=http://newsfirst.lk/english/2015/05/local-government-authorities-to-be-dissolved-on-the-15th-of-may-minister-john-amaratunga/93847|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=9 May 2015|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225060612/http://newsfirst.lk/english/2015/05/local-government-authorities-to-be-dissolved-on-the-15th-of-may-minister-john-amaratunga/93847|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Local government bodies to be dissolved on May 15|url=http://www.adaderana.lk/news/30790/local-government-bodies-to-be-dissolved-on-may-15|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=9 May 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2011 ජූලි 23 දින මැතිවරණය පැවැත්වූ පළාත් පාලන ආයතන 65 (1 MC, 9 UC, 55 DC) හි නිල කාලය 2015 ජූලි 31 දින කල් ඉකුත් වූ අතර ඉන් පසුව ඒවායේ පරිපාලනය විශේෂ කොමසාරිස්වරුන් යටතට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Wijayapala|first1=Ranil|title=Local Govt. bodies get extended term|url=https://archives.sundayobserver.lk/2015/12/27/pol02.asp|access-date=24 December 2017|work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|date=27 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=Official Terms of 65 More Local Government Institutions End from Today|url=http://www.hirunews.lk/114100/official-term-65-more-local-government-institutions-end-from-today|access-date=24 December 2017|work=Hiru News|date=31 July 2015}}</ref> 2011 ඔක්තෝබර් 8 වන දින මැතිවරණය පැවැත්වූ පළාත් පාලන ආයතන 23 (16 MC, 1 UC, 6 DC) හි නිල කාලය 2015 ඔක්තෝබර් 15/31 දිනෙන් අවසන් වීමට නියමිතව තිබුණද 2015 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ඔවුන්ගේ නිල කාලය 2015 දෙසැම්බර් 31 දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Terms of LG bodies extended|url=http://dailynews.lk/2015/10/14/local/terms-lg-bodies-extended|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=14 October 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=Term of LG bodies to be extended - President|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=33563|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=26 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035053/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=33563|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref> පසුව මෙය 2016 ජුනි 30 දක්වා දීර්ඝ කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Fernando|first1=Tharushan|title=Gazette notification issued extending time period of local govt institutions|url=http://newsfirst.lk/english/2015/12/gazette-notification-issued-extending-time-period-of-local-govt-institutions/123059|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=31 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=Term of LG bodies extended by 6 months|url=http://www.dailymirror.lk/article/term-of-lg-bodies-extended-by-6-months-100793.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=26 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ඉන්පසු මෙම පළාත් පාලන ආයතන 23 විසුරුවා හරින ලද අතර ඒවායේ පරිපාලනය විශේෂ කොමසාරිස්වරුන් යටතට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|title=Colombo Mayor to say goodbye, term of LG bodies not likely to be extended|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=35872|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=30 June 2016|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035250/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=35872|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=Term of Office of 23 Local Government Bodies including the CMC will not be Extended|url=http://www.hirunews.lk/136893/term-office-23-local-government-bodies-including-cmc-will-be-extended|access-date=24 December 2017|work=Hiru News|date=1 July 2016}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ferdinando|first1=Shamindra|title=Muzammil irked by dissolution of local bodies|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=148043|access-date=24 December 2017|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=4 July 2016|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225203007/http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=148043|url-status=dead}}</ref> 2012 ඔක්තෝබර් 10 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තුව]] විසින් ''2012 අංක 21 දරන පළාත් පාලන ආයතන (විශේෂ විධිවිධාන) පනත'' සහ ''2012 අංක 22 දරන පළාත් පාලන ආයතන මැතිවරණ (සංශෝධන) පනත'' සම්මත කරන ලද අතර, එමඟින් පළාත් පාලන ආයතන සාමාජිකයින් තෝරා පත් කර ගැනීම සඳහා වූ මැතිවරණ ක්‍රමය සමානුපාතික නියෝජනය (PR) සිට මිශ්‍ර මැතිවරණ ක්‍රමයක් දක්වා වෙනස් කරන ලදී. එමඟින් සාමාජිකයින්ගෙන් 70% ක් කොට්ඨාස ක්‍රමයෙන්ද (FPTP) සහ ඉතිරි 30% ලැයිස්තුව (PR) හරහා තෝරා පත් කරන ක්‍රමයක් යෝජනා විය.<ref>{{cite news|title=New election system for LG bodies passed|url=http://www.dailymirror.lk/22591/preferential-voting-system-abolished|access-date=23 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=10 October 2012|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=LG elections amendment draft bills passed|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=20020|access-date=23 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=10 October 2012|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035202/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=20020|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|title=Local Authorities (Special Provisions) Act, No. 21 of 2012|url=http://www.documents.gov.lk/files/act/2012/11/21-2012_E.pdf|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=23 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite web|title=Local Authorities Elections (Amendment) Act, No. 22 of 2012|url=http://www.documents.gov.lk/files/act/2012/11/22-2012_E.pdf|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=23 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පළාත් පාලන ආයතනවල මන්ත්‍රීවරුන්ගේ සංඛ්‍යාව 4,500 සිට 8,000 දක්වා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Satyapalan|first1=Franklin R.|title=More local govt. members under new election law|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=64243|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2012 දෙසැම්බර් 12 වන දින ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන සහ පළාත් සභා අමාත්‍ය ඒ. එල්. එම්. අතාවුල්ලා විසින් නව පළාත් පාලන ආයතන වල සීමා නිර්ණය කිරීම සඳහා ජයලත් දිසානායකගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් පස් දෙනෙකුගෙන් යුත් ජාතික සීමා නිර්ණ කොමිසමක් පත් කරන ලදී.<ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2012/12/1788-15_E.pdf|date=12 December 2012|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications DECLARATION UNDER SUB SECTION (1) OF SECTION 3A OF THE LOCAL AUTHORITIES ELECTION ORDINANCE (CHAP. 262)|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1788/15|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=7 November 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231107220759/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2012/12/1788-15_E.pdf|url-status=dead}}</ref> බොහෝ ප්‍රමාදයකින් පසු කමිටුවේ අවසන් වාර්තාව 2015 ජුනි 19 වන දින පළාත් සභා සහ පළාත් පාලන අමාත්‍ය [[ෆයිසර් මුස්තාපා]] වෙත භාර දෙන ලදී.<ref name="DM230617">{{cite news|last1=Ayub|first1=M. S. M.|title=Is the Govt. really scared of elections|url=http://www.dailymirror.lk/article/Is-the-Govt-really-scared-of-131451.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=23 June 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පැරණි ක්‍රමයෙන් තේරී පත් වූ සාමාජිකයින් සංඛ්‍යාව 595 සිට 5,081 දක්වා වැඩි කළ යුතු බව කමිටුව නිර්දේශ කළේය.<ref>{{cite news|title=Ward-based electoral system for local authorities recommended|url=http://www.sundaytimes.lk/150628/news/ward-based-electoral-system-for-local-authorities-recommended-154990.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=28 June 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2015 අගෝස්තු 21 වන දින අදාල සීමා නිර්ණ කොට්ඨාස ගැසට් පත්‍රයක් මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Selvanayagam|first1=S. S.|title=CA stays operation of Gazette on delimitation of local authorities|url=http://www.ft.lk/news/CA-stays-operation-of-Gazette-on-delimitation-of-local-authorities/56-643872|access-date=24 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=23 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2015/8/1928-26_E.pdf|date=21 August 2015|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications LOCAL AUTHORITIES ELECTIONS ORDINANCE (CHAPTER 262) Order under Section 3C|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=1928/26|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=7 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241207033632/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2015/8/1928-26_E.pdf|url-status=dead}}</ref> නව කොට්ඨාස සීමා නිර්ණය එරෙහිව පැමිණිලි 1,000කට වඩා ලැබුණු අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජය පැමිණිලි සමාලෝචනය කිරීම සඳහා අශෝක පීරිස්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් යුත් සීමා නිර්ණ අභියාචනා විමර්ශන කමිටුව පත් කළේය.<ref name="DM230617"/><ref>{{cite news|title=Demarcation headache brings in new committee|url=http://www.sundaytimes.lk/151025/news/demarcation-headache-brings-in-new-committee-169193.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=15 October 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> අභියාචනා කමිටුවේ වාර්තාව 2017 ජනවාරි 17 වන දින ඇමති ෆයිසර් මුස්තාපා වෙත භාර දෙන ලදී.<ref>{{cite news|title=Delimitation reported handed over|url=http://www.dailymirror.lk/article/Delimitation-reported-handed-over-122303.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=17 January 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Dias|first1=Keshala|title=Delimitation Appeals Committee report handed over|url=http://newsfirst.lk/english/2017/01/159928/159928|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=17 January 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225102153/http://newsfirst.lk/english/2017/01/159928/159928|url-status=dead}}</ref> සංශෝධිත කොට්ඨාස පිලිබදව 2017 පෙබරවාරි 17 වන දින ගැසට් කරන ලදී.<ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/2/2006-44_E.pdf|date=17 February 2017|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications LOCAL AUTHORITIES ELECTIONS ORDINANCE (CHAPTER 262) Order under section 3D|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=2006/44|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=4 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241204145448/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/2/2006-44_E.pdf|url-status=dead}}</ref> 2016 පෙබරවාරි මාසයේදී පාර්ලිමේන්තුව විසින් "2016 අංක 1 දරන පළාත් පාලන ආයතන මැතිවරණ (සංශෝධන) පනත" සම්මත කරන ලද අතර එමඟින් පළාත් පාලන මැතිවරණවල අපේක්ෂකයින්ගෙන් 25% ක් කාන්තාවන් විය යුතුය.<ref>{{cite news|last1=Warunasuriya|first1=Ashanthi|title=Increasing Female Participation In Elections|url=http://www.thesundayleader.lk/2016/02/21/increasing-female-participation-in-elections/|access-date=23 December 2017|work=[[The Sunday Leader]]|date=21 February 2016|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225091944/http://www.thesundayleader.lk/2016/02/21/increasing-female-participation-in-elections/|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Kaviratne|first1=Isuri Yasasmin|title=Women's experience and knowledge need to be incorporated in policy making: Empowering women|url=https://archives.sundayobserver.lk/2016/06/26/pol02.asp|access-date=23 December 2017|work=[[Sunday Observer (Sri Lanka)|Sunday Observer]]|date=26 June 2016|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite web|title=Local Authorities Elections (Amendment) Act, No. 1 of 2016|url=http://www.documents.gov.lk/files/act/2016/2/01-2016_E.pdf|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=23 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> කුඩා පක්ෂ සහ වාර්ගික සුළුතරයන් නියෝජනය කරන අය නව මිශ්‍ර මැතිවරණ ක්‍රමය තමන්ට අවාසිදායක තත්ත්වයකට පත් කළ බවට පැමිණිලි කළ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස රජය FPTP සහ PR අතර අනුපාතය වෙනස් කිරීමට එකඟ විය.<ref>{{cite news|last1=Nathaniel|first1=Camelia|title=Discussion Continues On Electoral System For LG Polls|url=http://www.thesundayleader.lk/2015/12/06/discussion-continues-on-electoral-system-for-lg-polls/|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Leader]]|date=6 December 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Nat. Govt. to part ways for local polls next year|url=http://www.sundaytimes.lk/151101/columns/nat-govt-to-part-ways-for-local-polls-next-year-169898.html|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=1 November 2015|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Mudalige|first1=Disna|title=New amendment to mixed electoral system|url=http://dailynews.lk/2017/08/04/political/124241/new-amendment-mixed-electoral-system|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=4 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2017 අගෝස්තු 25 වන දින පාර්ලිමේන්තුව විසින් ''2017 අංක 16 දරන පළාත් පාලන ආයතන මැතිවරණ (සංශෝධන) පනත'' සම්මත කරන ලද අතර, එමඟින් FPTP සහ PR අතර අනුපාතය 70:30 සිට 60:40 දක්වා වෙනස් කරන ලදී. මෙමගින් යෝජිත මන්ත්‍රීවරුන් ගණන තවත් ඉහල ගියේය.<ref>{{cite news|last1=Gunasekara|first1=Skandha|title=LG Elections (amendment) Bill passed|url=http://www.ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=28527|access-date=24 December 2017|work=[[Ceylon Today]]|date=26 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035009/http://www.ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=28527|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|last1=Marasinghe|first1=Sandasen|last2=Mudalige|first2=Disna|title=LG elections bill passed|url=http://www.dailynews.lk/2017/08/26/local/126361/lg-elections-bill-passed|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=26 August 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite web|title=Local Authorities Elections (Amendment) Act, No. 16 of 2017|url=http://www.documents.gov.lk/files/act/2017/8/16-2017_E.pdf|publisher=[[Parliament of Sri Lanka]]|access-date=24 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2017 නොවැම්බර් 15 වන දින ඡන්දදායකයින් හය දෙනෙකු විසින් 2017 පෙබරවාරි මාසයේ නිකුත් කරන ලද වාට්ටු සීමා නිර්ණය කිරීමේ ගැසට් පත්‍රයේ නීත්‍යානුකූලභාවය අභියෝගයට ලක් කරමින් අභියාචනාධිකරණයට පෙත්සමක් ගොනු කරන ලද අතර එය පළාත් පාලන ආයතන 208 කට බලපායි.<ref>{{cite news|last1=Dias|first1=Keshala|title=Petition filed in Court of Appeal over Local Government Elections|url=http://newsfirst.lk/english/2017/11/court-appeal-files-petition-regard-holding-local-government-elections/176651|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=15 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=Petition filed against LG delimitation Gazette|url=http://adaderana.lk/news.php?nid=44212|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=15 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2017 නොවැම්බර් 22 වන දින අභියාචනාධිකරණය විසින් ගැසට් පත්‍රය ක්‍රියාත්මක කිරීම 2017 දෙසැම්බර් 4 වන දින දක්වා අත්හිටුවන ලද අතර එමඟින් පළාත් පාලන ආයතන 208 කට මැතිවරණ කැඳවීම වළක්වන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Sooriyagoda|first1=Lakmal|title=Court suspends delimitation gazette|url=http://www.dailynews.lk/2017/11/23/law-order/135402/court-suspends-delimitation-gazette|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=23 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=de Alwis|first1=Nathasha|title=Court of Appeal issue injunction on delimitation gazette|url=http://newsfirst.lk/english/2017/11/breaking-court-appeal-issues-interim-injunction-holding-lg-elections/177109|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=22 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පෙත්සමෙන් බලපෑමට ලක් නොවූ පළාත් පාලන ආයතන 93 කට නාමයෝජනා 2017 නොවැම්බර් 27 වන දින මැතිවරණ කොමිසම විසින් කැඳවන ලදී.<ref>{{cite news|title=LG polls: Notice issued calling for nominations|url=http://www.dailymirror.lk/141146/LG-polls-Notice-issued-calling-for-nominations|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=27 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=de Alwis|first1=Nathasha|title=Nomination papers for upcoming LG Elections to be published|url=http://newsfirst.lk/english/2017/11/nomination-papers-upcoming-lg-elections-published/177360|access-date=24 December 2017|work=[[News First]]|date=27 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ගැසට් පත්‍රයේ දෝෂ හේතුවෙන් පෙත්සමෙන් බලපෑමට ලක් නොවූ තවත් පළාත් පාලන ආයතන 40 කට නාමයෝජනා කැඳවිය නොහැකි විය.<ref>{{cite news|last1=Nafeel|first1=Nushka|title=Nominations for 93 LG bodies from Dec. 11-14|url=http://www.dailynews.lk/2017/11/28/local/135821/nominations-93-lg-bodies-dec-11-14|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=28 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2017 නොවැම්බර් 30 වන දින නීතිමය පෙත්සම ඉල්ලා අස්කර ගන්නා ලද අතර, පසුව අභියාචනාධිකරණය ගැසට් පත්‍රය අත්හිටුවීම අවලංගු කළේය.<ref>{{cite news|title=Petitions against LG Gazette withdrawn|url=http://www.dailymirror.lk/141386/Petitions-against-LG-Gazette-withdrawn|access-date=24 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=30 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Selvanayagam|first1=S. S.|title=CA dissolves Interim Order against Delimitation Gazette|url=http://www.ft.lk/news/CA-dissolves-Interim-Order-against-Delimitation-Gazette/56-644415|access-date=24 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=1 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> පළාත් පාලන ආයතන 40 ක් සම්බන්ධයෙන් දෝෂ නිවැරදි කිරීමේ ගැසට් පත්‍රය 2017 දෙසැම්බර් 2 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite journal|url=http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/12/2047-52_E.pdf|date=2 December 2017|title=PART I : SECTION (I) — GENERAL Government Notifications LOCAL AUTHORITIES ELECTIONS ORDINANCE (CHAPTER 262) Order under Section 3D|journal=The Gazette of the Democratic Socialist Republic of Sri Lanka Extraordinary|volume=2047/52|location=Colombo, Sri Lanka|access-date=20 April 2025|archive-date=14 June 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220614073112/http://www.documents.gov.lk/files/egz/2017/12/2047-52_E.pdf|url-status=dead}}</ref> ඉතිරි පළාත් පාලන ආයතන 248 සඳහා නාමයෝජනා 2017 දෙසැම්බර් 4 වන දින මැතිවරණ කොමිසම විසින් කැඳවන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Mudugamuwa|first1=Maheesha|title=Nominations called for 248 local bodies|url=http://island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=176080|access-date=24 December 2017|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=5 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ==Prior to the election== විකල්ප ප්‍රතිපත්ති මධ්‍යස්ථානය විසින් පවත්වන ලද මත විමසුමකින් හෙළි වූයේ ප්‍රතිචාර දැක්වූවන්ගෙන් සියයට පනස් හයක් සභාග රජය දිගටම කරගෙන යා යුතු නැති බවයි.<ref>{{cite news|title= Beginning of end for Sri Lanka's coalition government |url=http://www.dailymirror.lk/article/Beginning-of-end-for-Sri-Lanka-s-coalition-government-147271.html |access-date=26 November 2018 |publisher=dailymirror.lk |date=15 March 2018}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:90%; margin:1em auto;" |- ! colspan=13 style="width:800px;"|ශ්‍රී ලංකාවේ මෑත මැතිවරණ ප්‍රතිඵල |- ! rowspan="2" style="width: 10em"| මැතිවරණ දිනයන් ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #1609F7; "| [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid green; "| [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #ff0;"| [[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #F90818;" | [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #007B48;" | [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] ! colspan="2" style="border-bottom:4px solid #000;"| ස්වාධීන |- style="background:#e9e9e9; text-align:center;" ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % ! style="width: 4em"| ඡන්ද ! style="width: 4em"| % |- style="height:50px" |style="border-right:5px solid #1609F7; "|[[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම, 2011|2011 පළාත් පාලන ඡන්ද විමසීම]] |style="font-weight:bold;"|4,821,203 |style="font-weight:bold;"|56.45% |2,710,222 |31.73% |255,078 |2.99% |242,502 |2.84% |140,727 |1.65% |219,998 |2.58% |- style="height:50px; background:#eee;" |style="border-right:5px solid green; "|[[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2015|2015 ජනාධිපතිවරණය]] |5,768,090 |47.58% |style="font-weight:bold;"|6,217,162 |style="font-weight:bold;"|51.28% {{Efn-lr|[[New Democratic Front (Sri Lanka)|New Democratic Front]] candidate led by the [[United National Party]]}} |－ |－ |－ |－ |－ |－ |－ |－ |- style="height:50px" |style="border-right:5px solid green; "|[[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2015|2015 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය]] |4,732,664 |42.38% |style="font-weight:bold;"|5,098,916 |style="font-weight:bold;"|45.66% {{Efn-lr|[[යහපාලනය සඳහා වූ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] figures}} |515,963 |4.62% |543,944 |4.87% |44,193 |0.40% |42,828 |0.38% |} {| class="wikitable" style="text-align:center;margin:1em auto;" |- ! colspan=5 style="width:800px;"| පෙර මැතිවරණ ජයග්‍රාකයින් මැතිවරණ කොට්ටාස අනුව |- ! [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපතිවරණය, 2015|2015 ජනාධිපතිවරණය]] ! [[ශ්‍රී ලාංකික පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය, 2015|2015 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය]] |- |[[File:Wahlbezirkskarte Praesidentschaft Sri Lanka 2015.svg|250px]] |[[File:Sri Lankan parliamentary election, 2015 - polling divisions.svg|250px]] |- | colspan="4" style="text-align:left;"| එක් එක් මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කයෙන් හෝ මහ නගර සභාවෙන් වැඩිම ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් ලබා ගනිමින් තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරුන්:<br/>{{legend|#1609F7|[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]]}}{{legend|#1CAE05|[[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]]/යහපාලනය සඳහා වූ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ/[[නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පෙරමුණ]]}}{{legend|#FFFF00|[[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]]}} |} ==Details== ===නාමයෝජනා=== 2017 දෙසැම්බර් 11 සහ 14 අතර කාලය තුළ කිසිදු නීතිමය ගැටළුවක් නොමැතිව පළාත් පාලන ආයතන 93 ක් (මහා නගර සභාව 7, නගර සභාව 18, නගර සභාව 68) සඳහා නාමයෝජනා භාර දෙන ලදී.[73][74] නාමයෝජනා 523 ක් (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 466 ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 57 ක්) ලැබුණු අතර ඉන් 500 ක් පිළිගනු ලැබීය (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 447 ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 53 ක්) සහ ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද 23 ක් (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 19 ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 4 ක්).[75] <ref>{{cite news|title=Election Commission decides to call nominations for 93 Local Government bodies with no legal obstacle|url=http://www.ft.lk/news/Election-Commission-decides-to-call-nominations-for-93-Local-Government-bodies-with-no-legal-obstacl/56-644149|access-date=24 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=27 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=LG Polls: Nominations to be accepted from Dec 11|url=http://www.adaderana.lk/news/44454/lg-polls-nominations-to-be-accepted-from-dec-11|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=27 November 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref>{{cite news|title=23 of 523 nomination papers rejected|url=https://www.newsradio.lk/2017/12/15/23-523-nomination-papers-rejected-commission/|access-date=24 December 2017|work=[[TNL TV|TNL]] Radio News|date=15 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035407/https://www.newsradio.lk/2017/12/15/23-523-nomination-papers-rejected-commission/|archive-date=25 December 2017|url-status=dead}}</ref> ඉතිරි පළාත් පාලන ආයතන 248 සඳහා නාමයෝජනා භාර ගැනීම 2017 දෙසැම්බර් 18 සහ 21 අතර සිදු විය.<ref>{{cite news|title=Accepting nominations for remaining 248 local government bodies begin today|url=http://www.colombopage.com/archive_17B/Dec18_1513570598CH.php|access-date=24 December 2017|work=Colombo Page|date=18 December 2017|location=Indianapolis, USA}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Nominations for 248 LG Bodies from today|url=http://dailynews.lk/2017/12/18/local/137633/nominations-248-lg-bodies-today?page=3|access-date=24 December 2017|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> නාමයෝජනා 1,582ක් (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 1,399ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 183ක්) ලැබුණු අතර ඉන් 1,553ක් පිළිගනු ලැබීය (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 1,379ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 174ක්) සහ 29ක් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී (ලියාපදිංචි දේශපාලන පක්ෂවලින් 20ක්, ස්වාධීන කණ්ඩායම්වලින් 9ක්).<ref>{{cite news|title=Over 1500 nominations accepted in the second stage for elections of 248 local government bodies, 29 rejected|url=http://www.colombopage.com/archive_17B/Dec22_1513958930CH.php|access-date=24 December 2017|work=Colombo Page|date=22 December 2017|location=Indianapolis, USA|archive-date=24 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224115440/http://www.colombopage.com/archive_17B/Dec22_1513958930CH.php|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|title=1553 groups seeks victory in LG polls|url=https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/19052-1553-groups-seeks-victory-in-lg-polls|access-date=24 December 2017|work=news.lk|date=22 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225035033/https://www.news.lk/news/sri-lanka/item/19052-1553-groups-seeks-victory-in-lg-polls|url-status=dead}}</ref> 2017 දෙසැම්බර් 18 වන දින මැතිවරණ කොමිසම නිවේදනය කළේ සියලුම පළාත් පාලන ආයතන 341 සඳහා මැතිවරණ 2018 පෙබරවාරි 10 වන දින පැවැත්වෙන බවයි.ඡන්ද මධ්‍යස්ථාන 13,000ක් පමණ භාවිතා කරන ලදී.<ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=Local Government election on February 10|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=44861|access-date=24 December 2017|work=[[Ada Derana]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|title=Local Government elections to be held on February 10|url=http://www.thesundayleader.lk/2017/12/18/local-government-elections-to-be-held-on-february-10/|access-date=24 December 2017|work=[[The Sunday Leader]]|date=18 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225091819/http://www.thesundayleader.lk/2017/12/18/local-government-elections-to-be-held-on-february-10/|url-status=dead}}</ref><ref name="DFT191217">{{cite news|last1=Gunasekara|first1=Skandha|title=LG polls on 10 February|url=http://www.ft.lk/front-page/LG-polls-on-10-February/44-645526|access-date=23 December 2017|work=[[Daily FT]]|date=19 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref><ref name="CT191217">{{cite news|last1=Riza|first1=Shaahidah|title=LG PollS on 10 Feb – EC|url=https://ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=36654|access-date=24 December 2017|work=[[Ceylon Today]]|date=19 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=25 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171225034949/https://ceylontoday.lk/print20170401CT20170630.php?id=36654|url-status=dead}}</ref> මැතිවරණය සඳහා රුපියල් බිලියන 4ක් පමණ වැය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන අතර රාජ්‍ය අංශයේ සේවකයින් ඇතුළු කාර්ය මණ්ඩලය 300,000ක් අවශ්‍ය වේ.<ref name="SO101217"/><ref name="DFT051217"/> 2018 ජනවාරි 25 සහ 26 යන දිනවල තැපැල් ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම සිදු කර ඇත.<ref>{{cite news|title=Postal voting on January 25, 26|url=http://www.dailymirror.lk/article/Postal-voting-on-January--142817.html|access-date=25 December 2017|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=25 December 2017|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> 2018 ජනවාරි 30 වන දින ඇල්පිටිය දිස්ත්‍රික්කයේ මැතිවරණය වළක්වාලමින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය වාරණ නියෝගයක් නිකුත් කළේ, ඔවුන්ගේ නාමයෝජනා ලැයිස්තුව ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට එරෙහිව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද පෙත්සමකට අනුව ය.<ref>{{cite news|title=SC order stays election for Elpitiya PS|url=http://www.sundaytimes.lk/article/1038573/sc-order-stays-election-for-elpitiya-ps|access-date=11 February 2018|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|date=30 January 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=Court orders not to hold election for Elpitiya PS|url=http://www.adaderana.lk/news/45709/court-orders-not-to-hold-election-for-elpitiya-ps|access-date=11 February 2018|work=[[Ada Derana]]|date=30 January 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ===ආසන සංඛ්‍යාව ගණනය === සෑම පළාත් පාලන ආයතනයකම ආසනවලින් සියයට 60ක් ඡන්ද විමසීමේදී (FPTP) ක්‍රමය යටතේ තේරී පත් විය. වැඩිම ඡන්ද ලබා ගන්නා අපේක්ෂකයා තේරී පත් වූ නියෝජිතයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. අනෙක් ආසනවලින් සියයට 40 තෝරා පත් කර ගනු ලැබුවේ තරඟ කරන සෑම දේශපාලන පක්ෂයක් හෝ ස්වාධීන කණ්ඩායමක් විසින්ම ලබාගත් ඡන්ද අනුපාතය මත ය. ආසන ගණනය කිරීම සම්පූර්ණ කිරීම සඳහා, දිස්ත්‍රික් තේරීම් භාර නිලධාරීන් පළමුව ඡන්දය දුන් වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාව ගණනය කර එම සංඛ්‍යාව ලබා දී ඇති පළාත් පාලන ආයතනයක මැතිවරණය සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති මුළු ආසන සංඛ්‍යාවෙන් බෙදයි. මෙම සංඛ්‍යාව ආසනයකට ප්‍රකාශිත සාමාන්‍ය ඡන්ද සංඛ්‍යාව (X) නියෝජනය කරයි. දේශපාලන පක්ෂයක් හෝ ස්වාධීන කණ්ඩායමක් ලබාගත් ආසන ගණන (Y) හඳුනා ගැනීම සඳහා, දිස්ත්‍රික් තේරීම් භාර නිලධාරියා පළාත් පාලන ආයතනය තුළ පක්ෂයක් හෝ කණ්ඩායමක් ලබාගත් මුළු වලංගු ඡන්ද සංඛ්‍යාව (X) ගෙන එය ආසනයකට සාමාන්‍ය ඡන්ද සංඛ්‍යාවෙන් බෙදයි. අවසාන වශයෙන්, FPTP ක්‍රමය හරහා දැනටමත් දිනා ඇති ආසන සඳහා ගිණුම්ගත කිරීම සඳහා, දිස්ත්‍රික් තේරීම් භාර නිලධාරියා දේශපාලන පක්ෂයක් හෝ ස්වාධීන කණ්ඩායමක් ලබාගත් මුළු ආසන සංඛ්‍යාව (Y) ගෙන FPTP හරහා දිනාගත් මුළු සංඛ්‍යාව අඩු කරයි. ප්‍රතිඵලය වන්නේ සමානුපාතික නියෝජන ක්‍රමය යටතේ දේශපාලන පක්ෂයකට හෝ කණ්ඩායමකට හිමිවන ආසන සංඛ්‍යාවයි.<ref>{{cite web |url=https://www.ifes.org/sites/default/files/2018_ifes_sri_lanka_local_government_elections_faqs_final.pdf |title=Elections in Sri Lanka: 2018 local government elections: Frequently asked questions |date=5 February 2018 |website=International Foundation for Electoral Systems |format=PDF |access-date=13 October 2019 }}</ref> ==පක්ෂ== ===එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය=== එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ ප්‍රධාන සංඝටක පක්ෂය වන ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය, මැතිවරණයට වැඩි කලකට පෙර බෙදීමකට ලක් විය. හිටපු ජනාධිපති මහින්ද රාජපක්ෂට පක්ෂපාතී ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ මන්ත්‍රීවරුන් තමන්ගේම දේශපාලන පෙරමුණක් නිර්මාණය කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයෙන් වෙන් විය.<ref>{{cite web|url=http://www.lankanewspapers.com/2017/10/29/slfp-faces-decisive-moment-crucial-make-break-meeting-friday/|title=SLFP faces decisive moment, crucial make-or-break meeting on Friday - Sri Lanka News Papers - News Headlines from Colombo|date=29 October 2017|access-date=12 February 2018|archive-date=26 December 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171226040343/http://www.lankanewspapers.com/2017/10/29/slfp-faces-decisive-moment-crucial-make-break-meeting-friday/|url-status=dead}}</ref> පසුව [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] සන්ධානයක් ලෙස සමහර ආසන සඳහා තරඟ කළ අතර ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය අනෙක් ආසන සඳහා තනිවම තරඟ කළ අතර, දෙකම ජනාධිපති [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] විසින් මෙහෙයවනු ලැබීය. 1991 න් පසු [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] තමන්ගේම මැතිවරණ සංකේතය යටතේ තරඟ කළ පළමු අවස්ථාව මෙය වේ.<ref>{{cite web|url=http://www.dailynews.lk/2015/10/26/political/slfp-upfa-lg-elections|title=SLFP with UPFA for LG elections|access-date=12 February 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://archives1.sundayobserver.lk/2017/12/03/slfp-contest-under-upfa-ticket-amaraweera|title=SLFP to contest under UPFA ticket - Amaraweera|date=2 December 2017|access-date=12 February 2018}}</ref> ===එක්සත් ජාතික පෙරමුණ === [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]] නායකත්වය දරන පාලක [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]], [[චම්පික රණවක]] නායකත්වය දරන [[ජාතික හෙළ උරුමය]], [[රවුෆ් හකීම්]] නායකත්වය දරන [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] සහ පලනි දිගම්බරන් නායකත්වය දරන [[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]] ඇතුළු කුඩා පක්ෂ එක් කරමින් අලියා මැතිවරණ ලකුණ යටතේ [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] ලෙස තරඟ කළහ.<ref>{{cite web|url=https://www.newsradio.lk/2017/11/02/jhu-contest-lg-election-unp/|title=JHU to contest the LG Election with the UNP - News Radio|last=SitePoint|date=2 November 2017|access-date=12 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107113031/https://www.newsradio.lk/2017/11/02/jhu-contest-lg-election-unp/|archive-date=7 November 2017|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thesundayleader.lk/2017/10/29/slmc-decides-to-contest-with-unp/ |title=SLMC Decides To Contest With UNP &#124; The Sunday Leader |publisher=Thesundayleader.lk |date=2017-10-29 |access-date=2018-02-12}}</ref> ===ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ=== හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]ගේ නායකත්වයෙන් යුත් [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] (SLPP) පක්ෂය, මල් පොහොට්ටුව ඔවුන්ගේ මැතිවරණ සංකේතය ලෙස යොදා ගනිමින් තරඟ කළ අතර, මැතිවරණය සඳහා පැවති ආසනවලින් බහුතරයක් දිනා ගනිමින් දිවයිනේ පළාත් පාලන ආයතන බොහොමයක් බලය පිහිටුවීමට ඔවුන්ට හැකිවිය.<ref>{{cite web|author=admin |url=http://colombogazette.com/2017/11/27/sri-lanka-podujana-peramuna-makes-deposits-for-lg-polls/ |title=Sri Lanka Podujana Peramuna makes deposits for LG polls – Colombo Gazette |publisher=Colombogazette.com |date=2017-11-27 |access-date=2018-02-12}}</ref> ===ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ=== [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]]ද වෙනමම පක්ෂයක් ලෙස තරග කලේය. ==ප්‍රතිළුලය== මැතිවරණයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පක්ෂවලට පළාත් පාලන ආයතන 340 න් 141 ක පමණක් බහුතර ආසන දිනා ගැනීමට හැකි විය - පලාත් පාලන ආයතන 126 ක බලය [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]]ද (SLPP), 5ක බලය [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණටද]] (UNF), දෙකක් ස්වාධීන, දෙකක් ජාතික කොංග්‍රසයටද, දෙකක් [[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] (TNA), දෙකක් [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]]ටද (UPFA), එකක් [[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]] (CWC) සහ එකක් ඊලාම් මහජන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය (EPDP) යන ආකාරයට ජයග්‍රහණය කලේය.<ref name="News">{{cite web|title=Local Authorities Elections 2018|url=https://election.news.lk/|publisher=[[Election Commission of Sri Lanka]] / news.lk|access-date=2 April 2018|location=Colombo, Sri Lanka|archive-date=7 May 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507153357/https://election.news.lk/|url-status=dead}}</ref> ඉතිරි ආයතන 199 සමස්ත බහුතරයක් නොමැතිව පැවතිණ. මෙයින්, ආයතන 95ක [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] විශාලතම පක්ෂය විය, [[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] 36 කද, [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] 29 කද, [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] හතරකද, [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] හතරකද, ස්වාධීනයින් තුනකද, CWC සහ දෙමළ ජාතික ජනතා පෙරමුණ දෙක බැගින්ද, EPDP, එක්සත් ලංකා මහා සභාව, මුස්ලිම් ජාතික සන්ධානය , [[දෙමළ මක්කල් විදුතලයි පුලිකල්]] සහ [[දෙමළ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ]] යන පක්ෂ වලට එක බැගින්ද විශාලතම පක්ෂය වි සිටියේය. ඉතිරි ආයතන 19 න් 19 ක්ම සම තත්ත්වයේ පැවතුනි (ආයතන 9 ක් SLPP/UNF, ACMC/UNF දෙකක්, TNA/TMVP දෙකක්, CWC/UNF එකක්, SLFP/SLPP එකක්, SLMC/SLPP/UPFA එකක්, SLMC/UNF එකක්, TNA/UNF එකක් සහ UNF/UPFA එකක් ලෙස සමවී තිබිණ). ===ජාතික වශයෙන්=== {| class="wikitable" border="1" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |+ 2018 ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන මැතිවරණයේ සාරාංශය<ref name="News"/> ! valign=bottom rowspan=2 colspan=2 width="350"|සන්ධාන සහ පක්ෂ !! valign=bottom rowspan=2 width="75"|ඡන්ද !! valign=bottom rowspan=2 width="60"|% !! valign=bottom colspan=3|ආසන !! valign=bottom rowspan=2 width="40"|ආයතන |- ! width="50"|කොට්ඨාස !! width="50"|PR !! width="50"|එකතුව |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}" width="1"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left |bullets=on |title=[[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] | [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික පෙරමුණ]]{{Efn|name=DLF|[[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික පෙරමුණ]] එක් ආයතයක වෙනමත්, අනෙකුත් ආයතන වල [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | [[ලංකා සම සමාජ පක්ෂය]]{{Efn|name=LSSP|[[ලංකා සම සමාජ පක්ෂය]] ආයතන 12 කදී වෙන වෙනමත්, අනෙකුත් ආයතන හිදී [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | [[මහජන එක්සත් පෙරමුණ]] | [[ජාතික නිදහස් පෙරමුණ]] | පිවිතුරු හෙළ උරුමය | [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (රාජපක්ෂ පාර්ශවය) | තමිල් මක්කල් විඩුතලෙයි පුලිකල්{{Efn|name=TMVP|තමිල් මක්කල් විඩුතලෙයි පුලිකල් අටකට වෙනමමද අනෙකුත් ආයතන වලට [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] සමගද තරඟ කළේය.}} }} | 5,006,837 || 40.47% || 3,255 || 181 || '''3,436''' || 126 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|United National Front (Sri Lanka)}}"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on |title=[[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව) |එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]]{{Efn|The [[යහපාලනය සඳහා වූ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ|UNFGG]] [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය|UNP]] හි නම සහ සංකේතය යටතේ තරඟ කළේය.}} | [[සමස්ත ලංකා මක්කල් කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=ACMC|[[සමස්ත ලංකා මක්කල් කොංග්‍රසය]] පළාත් පාලන ආයතන 37 ක් සඳහා වෙන වෙනම තරඟ කළ අතර අනෙකුත් පළාත් පාලන ආයතන සඳහා [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)]] සමඟ තරඟ කළේය.}} | [[ජාතික හෙළ උරුමය]] | [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=SLMC|[[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය|SLMC]] පළාත් පාලන ආයතන 46 කදී වෙන වෙනමත්, අනෙකුත් පළාත් පාලන ආයතන 46 කදී [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|UNF]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | [[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]]{{Efn|name=TPA|[[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය|TPA]] ලොස් ඇන්ජලීස් 14 කදී වෙන වෙනමත්, අනෙකුත් ලොස් ඇන්ජලීස් හිදී [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|UNF]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} * [[ජාතික කම්කරු සංගමය (ශ්‍රී ලංකාව)|ජාතික කම්කරු සංගමය]] * [[එක්සත් ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]] ** [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනතා පෙරමුණ]] * [[කඳුරට ජනතා පෙරමුණ]] | [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] }} | 3,640,620 || 29.42% || 872 || 1,561 || '''2,433''' || 5 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|United People's Freedom Alliance}}" |&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]]{{Efn|[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]], ආයතන 208 කදී UPFA නමින් සහ ආයතන 120 කදී [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] නමින් තරඟ කළේය.}} | [[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=CWC|[[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]] ආයතන 12 හිදී වෙනමත්, අනෙකුත් ආයතන හිදී [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | ජාතික කොංග්‍රසය {{Efn|name=NC|[[ජාතික කොංග්‍රසය]] ආයතන 10 කදී වෙන වෙනමත්, අනෙකුත් ආයතන හිදී [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] සමඟත් තරඟ කළේය.}} | [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (සිරිසේන පාර්ශවය) }} | 1,497,234 || 12.10% || 204 || 844 || '''1,048''' || 2 |- | style="background-color:{{party color|Janatha Vimukthi Peramuna}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] || 710,932 || 5.75% || 1 || 433 || '''434''' || 0 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|Tamil National Alliance}}"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]]{{Efn|The [[දෙමළ ජාතික සන්ධානය (TNA)]] [[ඉලංගෙයි තමිළ් අරසු කච්චි(ITAK)]] සලකුණු යටතේ තරග කරන ලදි.}} | [[ඉලංගෙයි තමිළ් අරසු කච්චි]], , | [[ඊලාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණ]] | [[දෙමළ ඊළාම් ජනතා විමුක්ති සංවිධානය]] }} | 337,877 || 2.73% || 389 || 28 || '''417''' || 2 |- | style="background-color:{{party color|Independent politician}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|ස්වාධීන || 374,132 || 3.02% || 93 || 181 || '''274''' || 2 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|All Ceylon Tamil Congress}}"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=ද්‍රවිඩ ජාතික ජනතා පෙරමුණ{{Efn|දෙමළ ජාතික ජනතා පෙරමුණ [[සමස්ත ලංකා දෙමළ කොංග්‍රසය|ACTC]] යන නාමය සහ සංකේතය යටතේ තරඟ කළේය.}} | [[සමස්ත ලංකා දෙමළ කොංග්‍රසය]] }} | 85,198 || 0.69% || 45 || 57 || '''102''' || 0 |- | style="background-color:{{party color|Eelam People's Democratic Party}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|ඊලාම් ජනතා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂය || 74,128 || 0.60% || 41 || 57 || '''98''' || 1 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|Tamil United Liberation Front}}"|&nbsp; || {{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[ද්‍රවිඩ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ]] | [[ඊලාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණ]] | [[ද්‍රවිඩ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ]] }} | 72,493 || 0.59% || 22 || 56 || '''78''' || 0 |- | style="background-color:{{party color|Sri Lanka Muslim Congress}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=SLMC}} || 92,897 || 0.75% || 44 || 29 || '''73''' || 0 |- style="vertical-align:top;" | style="background-color:{{party color|All Ceylon Makkal Congress}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[සමස්ත ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=ACMC}} | [[සමස්ත ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] | එක්සත් සාම සන්ධානය }} | 85,437 || 0.69% || 21 || 44 || '''65''' || 0 |- | style="background-color:{{party color|Ceylon Workers' Congress}}"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[ලංකා කම්කරු කොංග්‍රසය]]{{Efn|name=CWC}} || 100,641 || 0.81% || 38 || 21 || '''59''' || 1 |- | || style="text-align:left;"|[[දෙමළ මහජන විමුක්ති කොටි පක්ෂය]]{{Efn|name=TMVP}} || 44,062 || 0.36% || 14 || 23 || '''37''' || 0 |- style="vertical-align:top;" | || style="text-align:left;"|{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=on|title=[[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]]{{Efn|name=TPA}}{{Efn|[[දෙමළ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය]] තරඟ කළේ [[එක්සත් ප්‍රගතිශීලී සන්ධානය (ශ්‍රී ලංකාව)|UPA]] යන නාමය සහ සංකේතය යටතේය.}} | [[ජාතික කම්කරු සංගමය (ශ්‍රී ලංකාව)]] | [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනතා පෙරමුණ]] | [[කඳුරට ජනතා පෙරමුණ]] }} | 50,974 || 0.41% || 2 || 24 || '''26''' || 0 |} {| class="wikitable collapsible collapsed" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |- ! style="text-align:left; font-weight:normal; background:#F9F9F9" colspan="2" width="350"|Others | width="75"|199,354 || width="60"|1.61% || width="50"|33 || width="50"|95 || width="50"|'''128''' || width="40"|2 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|National Congress (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[National Congress (Sri Lanka)|National Congress]]{{Efn|name=NC}} || 26,465 || 0.21% || 18 || 8 || '''26''' || 2 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United National Freedom Front || 38,682 || 0.31% || 1 || 20 || '''21''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|National Front for Good Governance || 24,275 || 0.20% || 0 || 18 || '''18''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|National People's Party || 17,128 || 0.14% || 0 || 10 || '''10''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Muslim National Alliance || 9,704 || 0.08% || 3 || 6 || '''9''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United Lanka Great Council || 7,011 || 0.06% || 6 || 0 || '''6''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|[[Democratic United National Front]] || 11,187 || 0.09% || 0 || 5 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United Peace Alliance || 10,861 || 0.09% || 1 || 4 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United People's Party || 9,035 || 0.07% || 0 || 5 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Democratic Unity Alliance}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|Democratic Unity Alliance || 4,990 || 0.04% || 0 || 5 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Social Democratic Party of Tamils || 4,890 || 0.04% || 1 || 4 || '''5''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|People's Welfare Front || 6,782 || 0.05% || 1 || 2 || '''3''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Democratic National Movement || 6,140 || 0.05% || 1 || 1 || '''2''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Sri Lanka National Force || 4,592 || 0.04% || 0 || 2 || '''2''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Communist Party of Sri Lanka}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Communist Party of Sri Lanka]] || 3,049 || 0.02% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|[[Sri Lanka People's Party]] || 2,747 || 0.02% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Lanka Sama Samaja Party}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Lanka Sama Samaja Party]]{{Efn|name=LSSP}} || 2,684 || 0.02% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|[[Liberal Party of Sri Lanka]] || 2,034 || 0.02% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Socialist Party of Sri Lanka || 1,522 || 0.01% || 0 || 1 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|United Left Front || 1,474 || 0.01% || 1 || 0 || '''1''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|United Socialist Party (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[United Socialist Party (Sri Lanka)|United Socialist Party]] || 1,162 || 0.01% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|All Are Citizens All Are Kings Organization || 931 || 0.01% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Nava Sama Samaja Party}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Nava Sama Samaja Party]] || 730 || 0.01% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Motherland People's Party || 521 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|[[New Sinhala Heritage]] || 282 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Socialist Equality Party (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Socialist Equality Party (Sri Lanka)|Socialist Equality Party]] || 145 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Democratic Left Front (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Democratic Left Front (Sri Lanka)|Democratic Left Front]] || 134 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|All Lanka Tamil Great Council || 117 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | style="background-color:{{party color|Democratic National Alliance (Sri Lanka)}}" width="1"|&nbsp; || style="text-align:left;"|[[Democratic National Alliance (Sri Lanka)|Democratic National Alliance]] || 45 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |- style="background:#EFEFEF;" | || style="text-align:left;"|Our National Front || 35 || 0.00% || 0 || 0 || '''0''' || 0 |} {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |- ! style="text-align:left; font-weight:normal; background-color:{{party color|No overall control}}" width="1"|&nbsp; | colspan=6 align=left width="680"|[[No overall control]] || width="39"|199 |} {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |- style="background-color:#E9E9E9; font-weight:bold" ! style="text-align:left;" colspan="2" width="350"|Valid Votes | width="75"|12,372,816 || width="60"|100.00% || width="50"|5,074 || width="50"|3,634 || width="50"|8,708 || width="40"|340 |- | style="text-align:left;" colspan="2"|Rejected Votes || 210,970 || 1.68% || colspan=4| |- | style="text-align:left;" colspan="2"|Total Polled || 12,583,786 || 79.94% || colspan=4| |- | style="text-align:left;" colspan="2"|Registered Electors || 15,742,371 || colspan=5| |} {| class="wikitable" style="font-size:100%; text-align:right; border:0px; margin-top:-1px; margin-bottom:0;" |- ! style="text-align:left; font-weight:normal; background:#F9F9F9" colspan="2" width="748"|{{Collapsible list|titlestyle=font-weight:normal;background:transparent;text-align:left|bullets=|title=Footnotes: | {{Notelist}} }} |} ===දිස්ත්‍රික්ක වශයෙන්=== {| class="wikitable" |-style="background:#ed9295" |[[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] ජයග්‍රහණය කළ දිස්ත්‍රික්ක |-style="background:#ffff75" |[[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] විසින් ජයග්‍රහණය කරන ලද දිස්ත්‍රික්ක |-style="background-color: #66EE66;" |[[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] විසින් ජයග්‍රහණය කරන ලද දිස්ත්‍රික්ක |} {| class="wikitable" border="1" style="font-size:75%; text-align:right;" |+ 2018 ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන මැතිවරණයේ දිස්ත්‍රික් ප්‍රතිඵල<ref name="News"/> ! style="vertical-align:bottom;" rowspan=4|[[Districts of Sri Lanka|දිස්ත්‍රික්කය]] !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=4|[[Provinces of Sri Lanka|පළාත]] !! colspan=5|[[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] !! colspan=5|[[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ (ශ්‍රී ලංකාව)|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] !! colspan=5|[[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] !! colspan=5|[[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] !! colspan=5|[[දෙමළ ජාතික සන්ධානය]] !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=4|ඡන්ද භාවිතය |- ! colspan=5 style="background:{{party color|Sri Lanka Podujana Peramuna}}"| !! colspan=5 style="background:{{party color|United National Front (Sri Lanka)}}"| !! colspan=5 style="background:{{party color|United People's Freedom Alliance}}"| !! colspan=5 style="background:{{party color|Janatha Vimukthi Peramuna}}"| !! colspan=5 style="background:{{party color|Tamil National Alliance}}"| |- ! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|ඡන්ද !! style="vertical-align:bottom;" rowspan=2|% !! colspan=3|ආසන |- ! W !! PR !! T !! W !! PR !! T !! W !! PR !! T !! W !! PR !! T !! W !! PR !! T |-style="background-color: #66EE66;" | style="text-align:left;"|[[අම්පාර දිස්ත්‍රික්කය|අම්පාර]] || style="text-align:left;"|[[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] || 88,098 || 22.15% || 96 || 4 || 100 || '''114,356''' || '''28.76%''' || '''40''' || '''65''' || '''105''' || 41,102 || 10.34% || 19 || 25 || 44 || 9,690 || 2.44% || 0 || 11 || 11 || 24,468 || 6.15% || 27 || 0 || 27 || 80.24% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[අනුරාධපුර දිස්ත්‍රික්කය|අනුරාධපුර ]] || style="text-align:left;"|[[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] || '''245,545''' || '''43.93%''' || '''193''' || '''0''' || '''193''' || 155,041 || 27.74% || 20 || 87 || 107 || 88,646 || 15.86% || 7 || 51 || 58 || 38,182 || 6.83% || 0 || 25 || 25 || - || - || - || - || - || 82.04% |-style="background-color: #66EE66;" | style="text-align:left;"|[[බදුල්ල දිස්ත්‍රික්කය|බදුල්ල]] || style="text-align:left;"|[[Uva Province|ඌව]] || 162,577 || 31.41% || 109 || 19 || 128 || '''169,132''' || '''32.68%''' || '''77''' || '''53''' || '''130''' || 104,406 || 20.17% || 32 || 54 || 86 || 34,132 || 6.59% || 0 || 26 || 26 || - || - || - || - || - || 81.98% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය|මඩකලපුව]] || style="text-align:left;"|[[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] || 408 || 0.14% || 0 || 0 || 0 || 44,619 || 15.26% || 13 || 24 || 37 || 45,031 || 15.40% || 24 || 14 || 38 || 1,003 || 0.34% || 0 || 0 || 0 || '''80,622''' || '''27.58%''' || '''69''' || '''6''' || '''75''' || 76.20% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[කොළඹ දිස්ත්‍රික්කය|කොළඹ]] || style="text-align:left;"|[[Western Province, Sri Lanka|බස්නාහිර]] || '''476,873''' || '''38.38%''' || '''185''' || '''34''' || '''219''' || 410,522 || 33.04% || 115 || 82 || 197 || 134,147 || 10.80% || 3 || 57 || 60 || 104,707 || 8.43% || 0 || 46 || 46 || - || - || - || - || - || 76.79% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය|ගාල්ල]] || style="text-align:left;"|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණ]] || '''321,102''' || '''50.46%''' || '''238''' || '''3''' || '''241''' || 169,234 || 26.59% || 15 || 97 || 112 || 75,827 || 11.91% || 2 || 49 || 51 || 40,634 || 6.38% || 0 || 28 || 28 || - || - || - || - || - || 81.19% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ]] || style="text-align:left;"|[[Western Province, Sri Lanka|බස්නාහිර]] || '''655,554''' || '''49.19%''' || '''341''' || '''19''' || '''360''' || 395,360 || 29.66% || 68 || 143 || 211 || 136,298 || 10.23% || 6 || 63 || 69 || 102,177 || 7.67% || 0 || 54 || 54 || - || - || - || - || - || 78.64% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කය|හම්බන්තොට]] || style="text-align:left;"|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණ]] || '''199,018''' || '''49.94%''' || '''138''' || '''6''' || '''144''' || 101,702 || 25.52% || 21 || 50 || 71 || 41,059 || 10.30% || 1 || 28 || 29 || 51,029 || 12.81% || 0 || 32 || 32 || - || - || - || - || - || 83.08% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය|යාපනය]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 3,287 || 1.08% || 0 || 3 || 3 || 19,105 || 6.30% || 5 || 20 || 25 || 24,461 || 8.07% || 6 || 26 || 32 || 553 || 0.18% || 0 || 0 || 0 || '''105,947''' || '''34.94%''' || '''141''' || '''12''' || '''153''' || 65.81% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[කළුතර දිස්ත්‍රික්කය|කළුතර]] || style="text-align:left;"|[[Western Province, Sri Lanka|බස්නාහිර]] || '''350,382''' || '''46.55%''' || '''212''' || '''3''' || '''215''' || 235,118 || 31.24% || 56 || 94 || 150 || 79,000 || 10.50% || 2 || 48 || 50 || 47,754 || 6.34% || 1 || 30 || 31 || - || - || - || - || - || 81.75% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර]] || style="text-align:left;"|[[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] || '''360,732''' || '''41.41%''' || '''255''' || '''17''' || '''272''' || 303,053 || 34.79% || 109 || 111 || 220 || 109,749 || 12.60% || 7 || 72 || 79 || 37,184 || 4.27% || 0 || 24 || 24 || - || - || - || - || - || 81.15% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කය|කෑගල්ල]] || style="text-align:left;"|[[Sabaragamuwa Province|SA]] || '''249,431''' || '''46.05%''' || '''171''' || '''7''' || '''178''' || 180,579 || 33.34% || 42 || 78 || 120 || 72,209 || 13.33% || 3 || 44 || 47 || 21,807 || 4.03% || 0 || 12 || 12 || - || - || - || - || - || 82.20% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[කිලිනොච්චි දිස්ත්‍රික්කය|කිලිනොච්චි]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 474 || 0.75% || 0 || 0 || 0 || 3,009 || 4.73% || 0 || 3 || 3 || 3,174 || 4.99% || 0 || 5 || 5 || 488 || 0.77% || 0 || 0 || 0 || '''30,205''' || '''47.48%''' || '''33''' || '''1''' || '''34''' || 74.82% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කය|කුරුණෑගල]] || style="text-align:left;"|[[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] || '''505,749''' || '''47.68%''' || '''325''' || '''8''' || '''333''' || 341,983 || 32.24% || 50 || 153 || 203 || 120,163 || 11.33% || 2 || 67 || 69 || 58,776 || 5.54% || 0 || 35 || 35 || - || - || - || - || - || 81.62% |-style="background-color: #66EE66;" | style="text-align:left;"|[[මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය|මන්නාරම]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 2,536 || 3.67% || 0 || 3 || 3 || '''23,587''' || '''34.14%''' || '''26''' || '''8''' || '''34''' || 5,993 || 8.67% || 0 || 8 || 8 || 91 || 0.13% || 0 || 0 || 0 || 19,487 || 28.21% || 25 || 3 || 28 || 80.36% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[මාතලේ දිස්ත්‍රික්කය|මාතලේ]] || style="text-align:left;"|[[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] || '''151,130''' || '''47.19%''' || '''138''' || '''3''' || '''141''' || 107,117 || 33.44% || 26 || 65 || 91 || 36,287 || 11.33% || 4 || 30 || 34 || 15,413 || 4.81% || 0 || 12 || 12 || - || - || - || - || - || 80.74% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[මාතර දිස්ත්‍රික්කය|මාතර]] || style="text-align:left;"|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණ]] || '''275,767''' || '''53.48%''' || '''207''' || '''1''' || '''208''' || 135,672 || 26.31% || 17 || 84 || 101 || 50,803 || 9.85% || 0 || 37 || 37 || 47,922 || 9.29% || 0 || 33 || 33 || - || - || - || - || - || 81.48% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[මොණරාගල දිස්ත්‍රික්කය|මොණරාගල]] || style="text-align:left;"|[[Uva Province|ඌව]] || '''164,295''' || '''53.88%''' || '''113''' || '''1''' || '''114''' || 85,296 || 27.97% || 8 || 48 || 56 || 30,580 || 10.03% || 0 || 21 || 21 || 20,184 || 6.62% || 0 || 14 || 14 || - || - || - || - || - || 85.83% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව්]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 2,291 || 4.11% || 1 || 1 || 2 || 8,279 || 14.85% || 5 || 7 || 12 || 4,580 || 8.22% || 0 || 7 || 7 || 394 || 0.71% || 0 || 0 || 0 || '''22,682''' || '''40.69%''' || '''30''' || '''2''' || '''32''' || 77.76% |-style="background-color: #66EE66;" | style="text-align:left;"|[[නුවර එළිය දිස්ත්‍රික්කය|නුවර එළිය]] || style="text-align:left;"|[[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]] || 107,015 || 24.04% || 64 || 20 || 84 || '''165,597''' || '''37.20%''' || '''69''' || '''47''' || '''116''' || 44,793 || 10.06% || 13 || 23 || 36 || 11,365 || 2.55% || 0 || 8 || 8 || - || - || - || - || - || 81.04% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] || style="text-align:left;"|[[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]] || '''94,136''' || '''35.09%''' || '''51''' || '''11''' || '''62''' || 69,474 || 25.90% || 10 || 33 || 43 || 89,005 || 33.18% || 41 || 17 || 58 || 12,866 || 4.80% || 0 || 8 || 8 || - || - || - || - || - || 84.27% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය|පුත්තලම]] || style="text-align:left;"|[[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]] || '''182,637''' || '''42.94%''' || '''124''' || '''9''' || '''133''' || 134,007 || 31.50% || 38 || 59 || 97 || 53,699 || 12.62% || 12 || 29 || 41 || 15,392 || 3.62% || 0 || 10 || 10 || - || - || - || - || - || 73.30% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කය|රත්නපුර]] || style="text-align:left;"|[[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]] || '''362,296''' || '''52.28%''' || '''230''' || '''2''' || '''232''' || 218,987 || 31.60% || 27 || 109 || 136 || 62,865 || 9.07% || 1 || 39 || 40 || 33,152 || 4.78% || 0 || 21 || 21 || - || - || - || - || - || 82.53% |-style="background:#ed9295" | style="text-align:left;"|[[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] || style="text-align:left;"|[[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]] || '''37,638''' || '''16.99%''' || '''50''' || '''4''' || '''54''' || 35,736 || 16.14% || 10 || 28 || 38 || 28,969 || 13.08% || 12 || 21 || 33 || 4,395 || 1.98% || 0 || 2 || 2 || 32,446 || 14.65% || 33 || 3 || 36 || 82.29% |-style="background:#ffff75" | style="text-align:left;"|[[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව]] || style="text-align:left;"|[[Northern Province, Sri Lanka|උතුරු]] || 7,866 || 9.33% || 14 || 3 || 17 || 14,055 || 16.68% || 5 || 13 || 18 || 14,388 || 17.07% || 7 || 9 || 16 || 1,642 || 1.95% || 0 || 2 || 2 || '''22,020''' || '''26.13%''' || '''31''' || '''1''' || '''32''' || 75.03% |- style="font-weight:bold" | colspan=2 style="text-align:left;"|සමස්ත || 5,006,837 || 40.47% || 3,255 || 181 || 3,436 || 3,640,620 || 29.42% || 872 || 1,561 || 2,433 || 1,497,234 || 12.10% || 204 || 844 || 1,048 || 710,932 || 5.75% || 1 || 433 || 434 || 337,877 || 2.73% || 389 || 28 || 417 || 79.94% |} ==මැතිවරණයෙන් පසු == පළාත් පාලන ආයතන විශාල සංඛ්‍යාවක් සමස්ත පාලනයකින් තොරව එල්ලී තිබීම නිසා, පළාත් පාලන ආයතනවල පාලනය ලබා ගැනීම සඳහා පක්ෂ අතර රහස් ගනුදෙනු සඳහා මාවත විවෘත විය.<ref>{{cite news|title=Nearly half of LG bodies hung – TISL|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=179980|access-date=6 May 2018|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=16 February 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ප්‍රතිඵලයක් ලෙස, පළාත් පාලන ආයතන කිහිපයක නායකත්වය වැඩිම ආසන සංඛ්‍යාවක් දිනා ගත් පක්ෂය හැර වෙනත් පක්ෂයක් විසින් අල්ලා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite news|last1=Rubatheesan|first1=S.|title=Oddball council results no bar to extending voting system to provinces|url=http://www.sundaytimes.lk/180506/news/oddball-council-results-no-bar-to-extending-voting-system-to-provinces-293031.html|access-date=6 May 2018|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times)]]|date=6 May 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> '''මධ්‍යම පළාත''' * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ හැටන්-දික්ඔය නගර සභාවේ, සභාපති ලෙස CWC අපේක්ෂක සදයන් බාලචන්ද්‍රන් තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Kuruluwansha|first1=Asela|last2=Jayawardene|first2=Feron|title=CWC gets Hatton–Dickoya UC Chairmanship|url=http://www.dailynews.lk/2018/03/27/political/146693/cwc-gets-hatton%E2%80%93dickoya-uc-chairmanship|access-date=2 April 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=27 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * මස්කෙළිය ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, CWC සහ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ සම තත්ත්වයේ පැවති අතර, CWC අපේක්ෂක ෂෙන්බගවල්ලි සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Rajapaksha|first1=Ranjith|last2=Illangatillake|first2=Gamini Bandara|title=Tense situ. at Maskeliya PS|url=http://mirrorcitizen.dailymirror.lk/2018/03/29/tense-situ-at-maskeliya-ps/|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=29 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ නුවරඑළිය ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, CWC අපේක්ෂක වී. යෝගරාජා සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=CWC Establishes Administration in Nuwara Eliya Pradeshiya Sabha|url=http://www.hirunews.lk/187154/cwc-establishes-administration-in-nuwara-eliya-pradeshiya-sabha|access-date=2 April 2018|work=Hiru News|date=29 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> '''නැගෙනහිර පළාත''' * ACMC සහ UNF සම තත්ත්වයේ පැවති නින්දවූර් ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, ACMC අපේක්ෂක M. A. M. තාහීර් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DN280318">{{cite news|last1=Abdul Gafoor|first1=A. B.|title=UPA bags Sammanthurai, Nintavur PS Chairs|url=http://www.dailynews.lk/2018/03/28/local/146743/upa-bags-sammanthurai-nintavur-ps-chairs|access-date=2 April 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=28 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * ACMC සහ UNF සම තත්ත්වයේ පැවති සමන්තුරෙයි ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, ACMC අපේක්ෂක A. M. M. නව්සාඩ් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DN280318"/> '''උතුරු පළාත''' * චාවකච්චේරි නගර සභාවේ, TNA අපේක්ෂක සිවමංගයි රාමනාදන් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=TNA takes control of Chavakachcheri Urban Council with support of EPDP, SLFP and UNP|url=http://www.tamilguardian.com/content/tna-takes-control-chavakachcheri-urban-council-support-epdp-slfp-and-unp|access-date=2 April 2018|work=[[Tamil Guardian]]|date=26 March 2018}}</ref> * EPDP විශාලතම තනි පක්ෂය වූ ඩෙල්ෆ්ට් DC හි, TNA අපේක්ෂක පිලිප් පැට්‍රික් රොෂාන් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=EPDO 'fortress' Neduntheevu cpatured by TNA|url=http://tamildiplomat.com/epdo-fortress-neduntheevu-captured-tna/|access-date=22 April 2018|work=Tamil Diplomat|date=7 April 2018}}</ref> * TNA විශාලතම තනි පක්ෂය වූ මාන්තයි නැගෙනහිර DC හි, UNF අපේක්ෂක මහාලිංගම් දයානන්දන් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=UNP beat TNA to capture Manthai East and TNA beat SLFP to capture Thunnukkai|url=http://tamildiplomat.com/unp-beat-tna-capture-manthai-east-tna-beat-slfp-capture-thunnukkai/|access-date=22 April 2018|work=Tamil Diplomat|date=19 April 2018}}</ref> * TNPF විශාලතම තනි පක්ෂය වූ පේදුරුතුඩුව නගර සභාවේ, TNA අපේක්ෂක ජෝසප් ඉරුතයරාජා සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=EPDP backing hands control of Point Pedro Urban Council to TNA by one vote|url=http://www.tamilguardian.com/content/epdp-backing-hands-control-point-pedro-urban-council-tna-one-vote|access-date=2 April 2018|work=[[Tamil Guardian]]|date=27 March 2018}}</ref> * TNA විශාලතම තනි පක්ෂය වූ වවුනියාව නගර සභාවේ, EPRLF අපේක්ෂක ආර්. ගෞතමන් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=Tussle between Tamil Parties and TNA loses Vavuniya TC to TULF - TNA members dispute with stalwarts|url=http://tamildiplomat.com/tussle-tamil-parties-tna-loses-vavuniya-tc-tulf-tna-members-dispute-stalwarts//|access-date=22 April 2018|work=Tamil Diplomat|date=17 April 2018}}</ref> * TNA විශාලතම තනි පක්ෂය වූ වේලනයි DC හි, EPDP අපේක්ෂක නමසිවායාම කරුණාමූර්ති සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=TNA loses its new allies in Velanai Pradeshiya Sabai|url=http://tamildiplomat.com/tna-loses-new-allies-velanai-pradeshiya-sabai/|access-date=2 April 2018|work=Tamil Diplomat|date=30 March 2018}}</ref> '''වයඹ පළාත''' * [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] සහ [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ශ්‍රී ලංකාව|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] සම තත්ත්වයේ පසුවන කුරුණෑගල මහ නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක තුෂාර සංජීව විතාරණ නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DM290318">{{cite news|last1=Jayarathne|first1=Pushpakumara|last2=Shanthaudaya|first2=Ajithalal|last3=Padmasiri|first3=Prasanna|title=Kurunegala MC elects its Mayor from the SLPP|url=http://mirrorcitizen.dailymirror.lk/2018/03/29/kurunegala-mc-elects-its-mayor-from-the-slpp/|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=29 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * [[ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසය]] සහ [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ශ්‍රී ලංකාව|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] සම තත්ත්වයේ පසුවන පුත්තලම නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා මුස්ලිම් කොංග්‍රසයේ අපේක්ෂක කේ. ඒ. බායිස් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=Cops prevent UNP – SLMC clash|url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=182215|access-date=2 April 2018|work=[[The Island (Sri Lanka)|The Island]]|date=28 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> '''සබරගමුව පළාත''' * ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ අරණායක ප්‍රාදේශීය සභාවෙහි, සභාපති ලෙස එක්සත් ජාතික පෙරමුණේ අපේක්ෂක එස්. නිහාල් සෙනෙවිරත්න තේරී පත් විය.<ref name="DN270318">{{cite news|last1=Jayaratne|first1=Rohana|last2=Dhrmaratne|first2=Pradeep Kumara|title=UNP bags Tangalle UC, Aranayake PS chairs while Pohottuwa wins Dehiwela-Mt Lavinia|url=http://www.dailynews.lk/2018/03/27/local/146699/unp-bags-tangalle-uc-aranayake-ps-chairs-while-pohottuwa-wins-dehiwela-mt|access-date=2 April 2018|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]|date=27 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> '''දකුණු පළාත''' * [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ශ්‍රී ලංකාව|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] විශාලතම තනි පක්ෂය වූ ගාල්ල මහ නගර සභාවේ, [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ|ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ]] අපේක්ෂක ප්‍රියන්ත සහබන්දු ගොඩගේ නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Sugathapala|first1=D. G.|title=SLPP's Priyantha Godage elected Galle Mayor|url=http://www.dailymirror.lk/147713/SLPP-s-Priyantha-Godage-elected-Galle-Mayor|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=23 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * [[එක්සත් ජාතික පෙරමුණ, ශ්‍රී ලංකාව|එක්සත් ජාතික පෙරමුණ]] විශාලතම තනි පක්ෂය වූ හම්බන්තොට මහ නගර සභාවේ, [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය|එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානයේ]] අපේක්ෂක එරාජ් රවීන්ද්‍ර ප්‍රනාන්දු නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Gamage|first1=Sanath|title=Pistol-wielding Eraj becomes Hambantota mayor again|url=http://mirrorcitizen.dailymirror.lk/2018/04/27/pistol-wielding-eraj-becomes-hambantota-mayor-again/|access-date=6 May 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=27 April 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|last1=Irugalbandara|first1=Ramesh|title=Eraj Fernando elected Mayor of Hambantota|url=https://www.newsfirst.lk/2018/04/eraj-fernando-elected-mayor-of-hambantota/|access-date=6 May 2018|work=[[News First]]|date=26 April 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ සහ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ සම තත්ත්වයේ පැවති තංගල්ල නගර සභාවේ, එක්සත් ජාතික පෙරමුණේ අපේක්ෂක රවිඳු වෙදරාචහි සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DN270318"/> '''ඌව පළාත''' * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ බදුල්ල මහ නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක තුෂාර සංජීව විතාරණ නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref name="DM290318"/> '''බස්නාහිර පළාත''' * [[දෙහිවල-ගල්කිස්ස මහනගර සභාව|දෙහිවල-ගල්කිස්ස මහ නගර සභාවේ]], ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ සහ එක්සත් ජාතික පෙරමුණ සම තත්ත්වයේ පැවති අතර, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක නාවලගේ ස්ටැන්ලි ඩයස් නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Dharmapala|first1=H. M.|title=SLPP's Stanley Dias elected as Dehiwala-Mount Lavinia Mayor|url=http://www.dailymirror.lk/article/SLPP-s-Stanley-Dias-elected-as-Dehiwala-Mount-Lavinia-Mayor-147805.html|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=26 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ කටුනායක-සීදුව නගර සභාවේ, එක්සත් ජාතික පෙරමුණේ අපේක්ෂක සරත් පීරිස් සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Ariff|first1=Yusuf|title=UNP's Sarath Peiris elected Chairman of Katunayake-Seeduwa UC|url=http://www.adaderana.lk/news/46547/unps-sarath-peiris-elected-chairman-of-katunayake-seeduwa-uc|access-date=2 April 2018|work=[[Ada Derana]]|date=23 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ මීගමුව මහ නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක වර්ණකුලසූරිය මෝසස් දයාන් ලන්සා නගරාධිපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|last1=Feranndo|first1=Hubert|title=SLPP's Dayan Lanza elected Negombo Mayor|url=http://www.dailymirror.lk/147715/SLPP-s-Dayan-Lanza-elected-Negombo-Mayor|access-date=2 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=23 March 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> * එක්සත් ජාතික පෙරමුණ විශාලතම තනි පක්ෂය වූ සීතාවකපුර නගර සභාවේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක කේ. ඒ. රණවීර සභාපති ලෙස තේරී පත් විය.<ref>{{cite news|title=SLPP's Ranaweera elected Seethawakapura Mayor|url=http://www.dailymirror.lk/148402/SLPP-s-Ranaweera-elected-Seethawakapura-Mayor|access-date=22 April 2018|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]]|date=7 April 2018|location=Colombo, Sri Lanka}}</ref> ==සටහන්== {{notelist|30em}} ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}} {{ශ්‍රී ලාංකික මැතිවරණ }} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත් පාලන මැතිවරණ]] a4it9icbyhxk0bfu07a4bxbumzafhiv ගැහැනිය 0 77012 800107 798126 2026-09-25T03:42:37Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800107 wikitext text/x-wiki {{පරිවර්තනය}} [[ගොනුව:The_Birth_of_Venus_detail_-_Venus.jpg|thumb|[[සැන්ඩ්‍රෝ බොටිෂෙලී]]ගේ ''[[වීනස්ගේ උපත]]'' (1485 අවට) සිතුවමේ සමීප දසුනක්]] '''ගැහැනිය '''යනු මනව වර්ගයාට අයත් ස්ත්‍රී ලිංගික ජීවියාය.ගැහැනිය යනුවෙන් සමාන්‍යයෙන් වැඩුනු හෙවත් ලිංගික පරිණතියට පත් ස්ත්‍රිය ලෙස හඳුන්වයි.කුඩා වියේදී ගැහැණු ළමයා ලෙස හදුන්වයි.එනම් ගැහැනිය යනු ගැහැනු මානවයාය.මිනිස් දරුවකුට උපත ලබාදිය හැක්කේ ගැහැනියට පමණය.මිනිසා ක්ෂීරපායි කාණ්ඩයට අයත් බැවින් මවු කුසින් බිහිවන මිනිස් ළදරුවා තම මවගෙන් කිරි උරාබීම සිදුකරයි.දරුවන් හදාවඩා ගැනීමේදී වැඩි මෙහෙයක් ගැහැනිය අතින් සිදුවේ. == නිරුක්තිය == ඉංග්‍රීසි බසින් ගැහැනිය හැදින්වීමට භාවිතවන "woman" යන වචනය ''wīfmann යන වචනයෙන් බිඳී අවකි.'' <ref>"wīfmann": Bosworth & Toller, ''Anglo-Saxon Dictionary'' (Oxford, 1898-1921) p. 1219. The spelling "wifman" also occurs: C. T. Onions, ''[//en.wikipedia.org/wiki/Oxford_Dictionary_of_English_Etymology Oxford Dictionary of English Etymology]'' (Oxford, 1966) p. 1011</ref> ''wīmmann'' යන වදන ''wumman'' , සෙද අවසානයේ ''woman වෙනස්වී ඇත''.<ref>''Webster's New World Dictionary, Second College Edition'', entry for "woman".</ref> පැරණි ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ ''wīfmann යන වදනෙහි තේරුමද ගැහැණිය යන්නයි.'' තවත් අදහසක් නම් "woman" යන වචනය "womb".යන වචනයෙන් බිඳී ආවක් බවයි.පැරණි ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ ''wambe'' යන වචනයේ අරුත උදරය යන්නයි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> සිංහල බසින් ගැහැනිය යන වදනට සමාන පද ලෙස ස්ත්‍රිය,ලඳ,ලලනාව,ලතා,මාගම,මහිලාව,වාමී,වනිතාව,නාරී,බවලතී යන පද යෙදේ. === ජීව විද්‍යාත්මක සංකේතය === ග්‍රීක දේව විශ්වාසයන්ට අනුව ස්ත්‍රීත්වයට අධිපත් දේවතාවිය වන වීනස් දෙවඟනගේ සංකේතය ගැහැනිය හැදින්වීමට යොදාගනී.<ref>Jose A. Fadul. ''Encyclopedia of Theory & Practice in Psychotherapy & Counseling'' p. 337</ref> == ජීව විද්‍යාව == [[ගොනුව:Scheme_female_reproductive_system-en.svg|දකුණ|thumb|ස්ත්‍රී ප්‍රජනන පද්ධතිය]] [[ගොනුව:Sky_spectral_karyotype.png|දකුණ|thumb|Spectral karyotype of a human female]] [[ගොනුව:Human_anatomy.jpg|alt=Photograph of an adult female human, with an adult male for comparison. Note that both models have partially shaved body hair.|වම|thumb|වැඩුනු ගැහැනියකගේ හා පිරිමියකුගේ ඡායාරූප සංසංදනය.දෙදෙනාගේම සිරුරේ රෝම ඉවත්කර ඇත. ]] ජීව විද්‍යාත්මකව ගැහැනියට ස්ත්‍රී ප්‍රජනන පද්ධතියට අයත් අවයව පිහිටයි.කලලයක් දරා සිටීම හා එය පොෂණය කර මෙලොවට බිහිවීම හා එසේ බිහිවූ දරුවාට කිරි දී පොෂණය කිරීම හා සමාජයට අනුගත කිරීම යන කාර්‍ය රැසක් ගැහැනිය විසින් සිදුකරයි.ගැහැනු දරුවකු හා පිරිමි දරුවකු උපතේදී ලිංගික අවයව පරික්ෂා කිරීමෙන් මිස වෙනත් බාහිර ලක්ෂණ අනුව ලිංගිකත්වය හඳුනාගත නොහැකිය.එහෙත් ඇය ක්‍රමයෙන් වැඩිවියට පත්වන විට ක්‍රමයෙන් ද්වී ලිංගික ලක්ෂණ ඇතිවේ.ද්වී ලිංගික ලක්ෂණ මතුවීම ආසන්න වශයෙන් වයස අවුරුදු 10-13 අතර කාලය තුල සිදුවේ.මුලින්ම ඇයට ප්‍රථම ඔපස්වීම මෙම කාලය තුල සිදුවන අතර ඒ සමගම ද්වී ලිංගික ලක්ෂණ ඇතිවීම සිදුවේ.එවන් ද්වී ලිංගික ලක්ෂණ ලෙස කලවා අත් ගොබ මහත්වීම,පියයුරු වර්ධනයවීම,උකුල පළල් වීම, ලිංගේන්ද්‍රිය විශාලවීම,කිහිලි හා ලිංගේන්ද්‍රිය අවට රෝම වැවීම,යෝනි ස්‍රාව ඇතිවීම දැක්විය හැක.මෙසේ ද්වී ලිංගික ලක්ෂණ ඇතිවීම මගින් ඇය නව ජනිතයන්ට ජීවය ලබාදීමට සුදුසු තත්වයේ පසුවන බව පෙන්වයි.මෙම ද්වී ලිංගික ලක්ෂණ ඊස්ට්‍රජන් හෝමොනයේ ක්‍රියාකාරීත්වය නිසා ඇතිවේ.අර්ථවය ආරම්භ වීමත් සමග සංසේචනය නොවූ ඩිම්බ පිටවීම මාසිකව සිදුවේ.ලිංගිකව පරිණතවූ ගැහැනියක් හා පුරුෂයෙකු අතර ඇතිවන ලිංගික සංසර්ගයේදී පුරුෂයාගේ ශිශ්නයෙන් පිටවන ශුක්‍රාණු යෝනි මාර්ගය හරහා පැලෝපීය නාලවෙත ගමන්කර ඩිම්බයක් හා සංසේචනයවී ගර්භාෂයේ තැන්පත්වී ක්‍රමයෙන් වර්ධනයවී නව ජනිතයෙකු ලොවට බිහිවේ. ස්ත්‍රීන්ගේ බාහිර ලිංගික අවයවය ලෙස යෝනිය හඳුන්වයි.යොනි තොල් භගමණිය හා යෝනි විවරය ලිංගික සංසර්ගයේදී වැදගත්වේ.යෝනිය පුරුෂ ලිංගය ඇතුලු කිරීමේදී මෙන්ම දරු ප්‍රසූතියකදී ප්‍රසාරණය වීමේ හැකියාව පවතී. මිනිසා ක්ඹීරපායි සතකු බැවින් දරු ප්‍රසූතියෙන් පසු ළදරුවා විසින් කිරි උරාබීම සිදුකරයි.අනෙකුත් ක්ෂීරපායි සතුන්ගේ මෙන් දරු උපතින් පසු පියයුරු විශාල වීමක් ගැහැනිය තුලද දැකිය හැක.මෙම පියයුරු විශාලව වැඩීම ලිංගික දැරියක් මල්වරවීමෙන් ඇරඹේ.දරු ප්‍රසූතියෙන් පසු ඉතා හොදින් පියයුරු වැඩේ.මෙමගින් අලුත උපන් දරුවාට කිරි උරාබීම පහසු කරවයි.මීට අමතරව ලිංගික තෘප්තිය ලබාගත හැකි ස්ථානයක් ලෙසද පියයුරු ඉතා වැදගත්වේ.ස්ත්‍රී පුරුෂයන් වෙන් කොට හඳුනා ගැනීමටද පියයුරු වැදගත්වේ.පුරුෂයන්හටද නිසිලෙස නොවැඩුනු අසම්පූර්ණ පියයුරු දැකිය හැකිය.එහෙත් එම පියයුරු මගින් කිසි ලෙසකින් කිරි නිපදවීම සිදු නොවේ. පුද්ගලයෙකුගේ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය තීරනය වන්නේ ඩිම්බයක් හා ශුක්‍රාණුවත් අතර ඇතිවන සංසේචනයේදීමය.මිනිස් ශුක්‍රාණුවක හා ඩිම්බයක වර්ණ දේහ 23 බැගින් ඇත.මෙම වර්ණ දේහ සංසේචනයෙන් පසු 48ක් බවට පත්වේ.මවු පාර්ශවයෙන් ලැබෙන වර්ණ දේහයක අඩංගු වන්නේ X වර්ගයට අයත් වර්ණ දේහ පමණය.පිය පාර්ශවයෙන් ලැබෙන ශුක්‍රාණුවක X හෝ Y වර්ගයට අයත් වර්ණ දේහ පිහිටා තිබිය හැක.ඒ අනුව X වර්ණ දේහ දෙකක් එක්වීමෙන් ගැහැණු දරුවකු බිහිවේ.වර්ණ දේහ යුගල XY ලෙස එක්වුව හොත් පිරිමි දරුවකු බිහිවේ.ඒ අනුව උපත ලබන දරුවා කුමන ලිංගයට අයත් වන්නේද යන්න තීරනය වන්නේ පිය පාර්ශවයෙන් ලැබෙන වර්ණ දේහය මතයි. මවගෙන් හා පියාගෙන් ලැබෙන වර්ණ දේහවල අඩංගු ජාන තුල ඇති DNA අනු මිගින් නව ජනිතයාගේ ස්වරූපය තීරනය වෙයි.DNA මගින් පුද්ගල ස්වභාවය තීරනය කිරීමේදී පිය පාර්ෂවයට වඩා වැඩි වටිනාකමක්මවු පාර්ශවයට ලැබේ.එයට හේතුව නම් මවු පාර්ශවයෙන් ලැබෙන මක්‍රොෙකාන්ඩීය DNA අනු වෙනස් නොවී පැවතීමයි.ඒ අනුව යම් මානව වර්ගයක පූර්වජකයන් කෙසේද යන්න තීරනය කිරීමට මානව විද්‍යාඥයන් විසින් මයික්‍රොෙකාන්ඩීය DNA පරීක්ෂණය යොදාගනී. [[ගොනුව:11-stages-womanhood-1840s.jpg|වම|thumb|ගැහැනියකගේ ජීවන චක්‍රය]] ආයු අපේක්ෂාව අනුව පිරිමියාට වැඩි ආයු කාලයක් ස්ත්‍රිය ගතකරයි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> [[ප්‍රවේණි විද්‍යාව|genetics]] (redundant and varied [[ජාන|genes]] present on sex chromosomes in women); sociology (such as the fact that women are not expected in most modern nations to perform military service); [[සෞඛ්‍යය|health]]-impacting choices (such as [[සියදිවි නසාගැනීම|suicide]] or the use of cigarettes, and alcohol); the presence of the female hormone estrogen, which has a cardioprotective effect in premenopausal women; and the effect of high levels of androgens in men. Out of the total human population in 2015, there were 101.8 men for every 100 women.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> [[ගොනුව:Lactancia_bebe_aire_libre.jpg|thumb|දරුවකුට කිරි දෙන මවක්]] Girls' bodies undergo gradual changes during puberty, analogous to but distinct from those experienced by boys. Puberty is the process of physical changes by which a child's [[මිනිස් සිරුර|body]] matures into an adult body capable of sexual reproduction to enable fertilisation. It is initiated by hormonal signals from the brain to the gonads-either the ovaries or the [[වෘෂණ කෝෂය|testes]]. In response to the signals, the gonads produce hormones that stimulate libido and the growth, function, and transformation of the brain, bones, muscle, [[ලේ|blood]], skin, hair, breasts, and sexual organs. Physical growth—height and weight—accelerates in the first half of puberty and is completed when the child has developed an adult body. Until the maturation of their reproductive capabilities, the pre-pubertal, physical differences between boys and girls are the genitalia, the penis and the vagina. Puberty is a process that usually takes place between the ages 10–16, but these ages differ from girl to girl. The major landmark of girls' puberty is menarche, the onset of menstruation, which occurs on average between ages 12–13.<ref name="Tanner">(Tanner, 1990).</ref><ref name="U.S. menarche">{{cite journal|vauthors=Anderson SE, Dallal GE, Must A|title=Relative weight and race influence average age at menarche: results from two nationally representative surveys of US girls studied 25 years apart|url=https://archive.org/details/sim_pediatrics_2003-04_111_4/page/844|journal=Pediatrics|volume=111|issue=4 Pt 1|pages=844–50|date=April 2003|pmid=12671122|doi=10.1542/peds.111.4.844}}</ref><ref name="Canadian menarche">{{Cite journal|year=2010|title=Age at menarche in Canada: results from the National Longitudinal Survey of Children & Youth|journal=BMC Public Health|volume=10|page=736|publisher=BMC Public Health|pmid=21110899|PMID=21110899|pmc=3001737|PMC=3001737|doi=10.1186/1471-2458-10-736|DOI=10.1186/1471-2458-10-736}}</ref><ref name="UK menarche">{{Cite journal|last=Hamilton-Fairley|first=Diana|title=Obstetrics and Gynaecology|url=http://vstudentworld.yolasite.com/resources/final_yr/gynae_obs/Hamilton%20Fairley%20Obstetrics%20and%20Gynaecology%20Lecture%20Notes%202%20Ed.pdf|edition=Second|publisher=Blackwell Publishing|access-date=2018-01-11|archive-date=2013-12-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20131209051838/http://vstudentworld.yolasite.com/resources/final_yr/gynae_obs/Hamilton%20Fairley%20Obstetrics%20and%20Gynaecology%20Lecture%20Notes%202%20Ed.pdf|url-status=dead}}</ref> Most girls go through menarche and are then able to become pregnant and bear children.<ref>Menarche and menstruation are absent in many of the intersex and transgender conditions mentioned above and also in [//en.wikipedia.org/wiki/Primary_amenorrhea primary amenorrhea].</ref> This generally requires internal fertilization of her eggs with the sperm of a man through [[ලිංගික සංසර්ගය|sexual intercourse]], though artificial insemination or the surgical implantation of an existing embryo is also possible (see reproductive technology). The study of female reproduction and [[ලිංගික ඉන්ද්‍රියන්|reproductive organs]] is called gynaecology.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> == සෞඛ්‍ය == [[ගොනුව:Pregnancy_26_weeks_1.jpg|thumb|ගැබිනි මවක්]] Women's health refers to health issues specific to human female anatomy. There are some diseases that primarily affect women, such as lupus. Also, there are some gender-related illnesses that are found more frequently or exclusively in women, e.g., breast cancer, cervical cancer, or ovarian cancer. Women and men may have different symptoms of an illness and may also respond to medical treatment differently. This area of medical research is studied by gender-based medicine.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> The issue of women's health has been taken up by many [[ස්ත්‍රි වාදය|feminists]], especially where reproductive health is concerned. Women's health is positioned within a wider body of knowledge cited by, amongst others, the [[ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය|World Health Organisation]], which places importance on gender as a social determinant of health.<ref>http://www.who.int/social_determinants</ref> Maternal mortality or maternal death is defined by [[ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය|WHO]] as "the death of a woman while pregnant or within 42 days of termination of pregnancy, irrespective of the duration and site of the pregnancy, from any cause related to or aggravated by the pregnancy or its management but not from accidental or incidental causes."<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> About 99% of maternal deaths occur in developing countries. More than half of them occur in sub-Saharan Africa and almost one third in [[දකුණු ආසියාව|South Asia]]. The main causes of maternal mortality are severe bleeding (mostly bleeding after childbirth), infections (usually after childbirth), pre-eclampsia and eclampsia, unsafe abortion, and pregnancy complications from [[මැලේරියාව|malaria]] and [[ඒඩ්ස්|HIV/AIDS]].<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Most European countries, Australia, as well as Japan and Singapore are very safe in regard to childbirth, while Sub-Saharan countries are the most dangerous.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> == ප්‍රජනන අයිතිය හා නිදහස == [[ගොනුව:Sterilization_states.jpg|thumb|A poster from a 1921 eugenics conference displays the U.S. states that had implemented sterilization legislation]] Reproductive rights are legal rights and freedoms relating to [[මානව ප්‍රජනනය|reproduction]] and reproductive health. The International Federation of Gynecology and Obstetrics has stated that:<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> : (...) the human rights of women include their right to have control over and decide freely and responsibly on matters related to their sexuality, including sexual and reproductive health, free of coercion, discrimination and violence. Equal relationships between women and men in matters of sexual relations and reproduction, including full respect for the integrity of the person, require mutual respect, consent and shared responsibility for sexual behavior and its consequences. Violations of reproductive rights include forced pregnancy, forced sterilization and forced abortion. Forced sterilization was practiced during the first half of the 20th century by many Western countries. Forced sterilization and forced abortion are reported to be currently practiced in countries such as [[උස්බෙකිස්ථානය|Uzbekistan]] and China.<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/magazine-17612550|title=Uzbekistan's policy of secretly sterilising women|date=12 April 2012|work=BBC News}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-china-18435126|title=China forced abortion photo sparks outrage|date=14 June 2012|work=BBC News}}</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.hrnk.org/uploads/pdfs/HRNK_HiddenGulag2_Web_5-18.pdf |access-date=2018-01-11 |archive-date=2015-03-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150313045221/http://www.hrnk.org/uploads/pdfs/HRNK_HiddenGulag2_Web_5-18.pdf }}</ref> The lack of adequate laws on sexual violence combined with the lack of access to [[උපත් පාලනය|contraception]] and/or [[ගබ්සාව|abortion]] are a cause of enforced pregnancy (see pregnancy from rape).{{තහවුරු​ කරන්න}} == සංස්කෘතිය == [[ගොනුව:Weaving_profile.jpg|thumb|A woman weaving. [[රෙදිපිළි|Textile]] work is traditionally and historically a female occupation in many cultures.]] In many [[ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය|prehistoric]] cultures, women assumed a particular cultural role. In hunter-gatherer societies, women were generally the gatherers of plant foods, small animal foods and fish, while men hunted meat from large animals.{{තහවුරු​ කරන්න}} In more recent history, gender roles have changed greatly. Originally, starting at a young age, aspirations occupationally are typically veered towards specific directions according to gender.<ref>{{Cite book|last=Sharpe|last1=Sharpe|first1=S.|first=S.|date=1976|title=Just like a Girl|location=London|publisher=Penguin}}</ref> Traditionally, middle class women were involved in domestic tasks emphasizing child care. For poorer women, especially working class women, although this often remained an ideal,{{Specify|date=February 2007}} economic necessity compelled them to seek employment outside the home. Many of the occupations that were available to them were lower in pay than those available to men.{{තහවුරු​ කරන්න}} As changes in the labor market for women came about, availability of employment changed from only "dirty", long hour factory jobs to "cleaner", more respectable office jobs where more education was demanded, women's participation in the U.S. labor force rose from 6% in 1900 to 23% in 1923. These shifts in the labor force led to changes in the attitudes of women at work, allowing for the revolution which resulted in women becoming career and education oriented.{{තහවුරු​ කරන්න}} [[ගොනුව:WomanFactory1940s.jpg|thumb|During [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|World War II]], some women performed roles which would otherwise have been considered male jobs by the culture of the time]] In the 1970s, many female academics, including scientists, avoided having children. However, throughout the 1980s, institutions tried to equalize conditions for men and women in the workplace. However, the inequalities at home stumped women's opportunities to succeed as far as men. Professional women are still responsible for domestic labor and child care. As people would say, they have a "double burden" which does not allow them the time and energy to succeed in their careers. Furthermore, though there has been an increase in the endorsement of egalitarian gender roles in the home by both women and men, a recent research study showed that women focused on issues of morality, fairness, and well-being, while men focused on social conventions.<ref>Gere, J., & Helwig, C. C. (2012). Young adults' attitudes and reasoning about gender oles in the family context. "Psychology of Women Quarterly, 36", 301-313. doi: [http://pwq.sagepub.com/ 10.1177/0361684312444272]</ref> Until the early 20th century, U.S. women's colleges required their women faculty members to remain single, on the grounds that a woman could not carry on two full-time professions at once. According to Schiebinger, "Being a scientist and a wife and a mother is a burden in society that expects women more often than men to put family ahead of career." (pg. 93).<ref>{{Cite book|last=Schiebinger|first=Londa|year=1999|title=Has Feminism Changed Science? : Science and Private Life|url=https://archive.org/details/hasfeminismchang0000schi|pages=[https://archive.org/details/hasfeminismchang0000schi/page/92 92]–103|location=Cambridge|publisher=Harvard University Press}}</ref> Movements advocate equality of opportunity for both sexes and equal rights irrespective of gender. Through a combination of [[ආර්ථික විද්‍යාව|economic]] changes and the efforts of the [[ස්ත්‍රි වාදය|feminist]] movement,{{Specify|date=May 2007}} in recent decades women in many societies now have access to careers beyond the traditional homemaker. Although a greater number of women are seeking higher education, salaries are often less than those of men. CBS News claimed in 2005 that in the United States women who are ages 30 to 44 and hold a university degree make 62 percent of what similarly qualified men do, a lower rate than in all but three of the 19 countries for which numbers are available. Some Western nations with greater inequity in pay are Germany, New Zealand and Switzerland.<ref>{{Cite news|url=http://www.cbsnews.com/stories/2005/09/13/national/main838207_page2.shtml?tag=contentMain;contentBody|title=U.S. Education Slips In Rankings|date=13 September 2005|work=CBS News}}</ref> === කාන්තාවන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය === [[ගොනුව:Campaign_road_sign_against_female_genital_mutilation_(cropped).jpg|thumb|ලිංග ඡෙදනයට එරෙහි අදහස් පළකරන පොස්ටරයක්]] [[ගොනුව:Torturing_and_execution_of_witches_in_medieval_miniature.jpg|thumb|මයාකාරියන් ගිනිතබා මරා දැමීම]] [[ගොනුව:Chinese_girl_from_one_of_the_Japanese_Army's_'comfort_battalions'.jpg|thumb| A young ethnic Chinese woman from one of the Imperial Japanese Army's "comfort battalions" is interviewed by an Allied officer.]] The [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|UN]] Declaration on the Elimination of Violence against Women defines "violence against women" as:<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref>{{Cquote|any act of gender-based violence that results in, or is likely to result in, physical, sexual or mental harm or suffering to women, including threats of such acts, coercion or arbitrary deprivation of liberty, whether occurring in public or in private life.}}and identifies three forms of such violence: that which occurs ''in the family'', that which occurs ''within the general community'', and that which is perpetrated or condoned ''by the State''. It also states that "''violence against women is a manifestation of historically unequal power relations between men and women''".<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Violence against women remains a widespread problem, fueled, especially outside the West, by patriarchal social values, lack of adequate laws, and lack of enforcement of existing laws. Social norms that exist in many parts of the world hinder progress towards protecting women from violence. For example, according to surveys by UNICEF, the percentage of women aged 15–49 who think that a husband is justified in hitting or beating his wife under certain circumstances is as high as 90% in [[ඇෆ්ගනිස්තානය|Afghanistan]] and [[ජෝර්දානය|Jordan]], 87% in [[මාලි|Mali]], 86% in Guinea and [[නැගෙනහිර ටිමෝරය|Timor-Leste]], 81% in [[ලාඕසය|Laos]], and 80% in the Central African Republic.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> A 2010 survey conducted by the Pew Research Center found that stoning as a punishment for adultery was supported by 82% of respondents in [[ඊජිප්තුව|Egypt]] and [[පාකිස්ථානය|Pakistan]], 70% in [[ජෝර්දානය|Jordan]], 56% Nigeria, and 42% in [[ඉන්දුනීසියාව|Indonesia]].<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Specific forms of violence that affect women include [[ස්ත්‍රී ප්‍රජනකාංග ඡේදනය|female genital mutilation]], sex trafficking, forced prostitution, forced marriage, rape, sexual harassment, honor killings, acid throwing, and dowry related violence. Governments can be complicit in violence against women, for instance through practices such as stoning (as punishment for adultery). There have also been many forms of violence against women which have been prevalent historically, notably the burning of witches, the sacrifice of widows (such as [[සති (සිරිත)|sati]]) and foot binding. The prosecution of women accused of witchcraft has a long tradition, for example witch trials in the early modern period (between the 15th and 18th centuries) were common in Europe and in the European colonies in North America. Today, there remain regions of the world (such as parts of Sub-Saharan Africa, rural North India, and Papua New Guinea) where belief in witchcraft is held by many people, and women accused of being witches are subjected to serious violence.<ref>http://scholarship.law.duke.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1129&context=djcil#H2N1</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.mrc.ac.za/crime/witchhunts.pdf |access-date=2018-01-11 |archive-date=2017-05-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170506125641/http://www.mrc.ac.za/crime/witchhunts.pdf }}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-asia-21363894|title=Woman burned alive for 'sorcery' in Papua New Guinea|date=7 February 2013|work=BBC News}}</ref> In addition, there are also countries which have criminal legislation against the practice of witchcraft. In [[සවුදි අරාබියාව|Saudi Arabia]], witchcraft remains a crime punishable by death, and in 2011 the country beheaded a woman for 'witchcraft and sorcery'.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2011/12/13/world/meast/saudi-arabia-beheading/|title=Saudi woman beheaded for 'witchcraft and sorcery' - CNN.com|date=14 December 2011|work=CNN}}</ref> It is also the case that certain forms of violence against women have been recognized as criminal offenses only during recent decades, and are not universally prohibited, in that many countries continue to allow them. This is especially the case with marital rape.<ref>In 2006, the UN Secretary-General's ''In-depth study on all forms of violence against women'' found that (pg 113): "Marital rape may be prosecuted in at least 104 States. Of these, 32 have made marital rape a specific criminal offence, while the remaining 74 do not exempt marital rape from general rape provisions. Marital rape is not a prosecutable offence in at least 53 States. Four States criminalize marital rape only when the spouses are judicially separated. Four States are considering legislation that would allow marital rape to be prosecuted."[https://www.un.org/womenwatch/daw/vaw/publications/English%20Study.pdf]</ref><ref>In [//en.wikipedia.org/wiki/England_and_Wales England and Wales], marital rape was made illegal in 1991. The views of Sir Matthew Hale, a 17th-century jurist, published in ''The History of the Pleas of the Crown (1736)'', stated that a husband cannot be guilty of the rape of his wife because the wife "''hath given up herself in this kind to her husband, which she cannot retract''"; in England and Wales this would remain law for more than 250 years, until it was abolished by the [//en.wikipedia.org/wiki/Appellate_Committee_of_the_House_of_Lords Appellate Committee of the House of Lords], [http://www.bailii.org/uk/cases/UKHL/1991/12.html in the case of ''R v R'' in 1991.]</ref> In the Western World, there has been a trend towards ensuring gender equality within [[විවාහය|marriage]] and prosecuting [[ගෘහස්ථ ප්‍රචණ්ඩත්වය|domestic violence]], but in many parts of the world women still lose significant legal rights when entering a marriage.<ref>For example, in [//en.wikipedia.org/wiki/Yemen Yemen], marriage regulations state that a wife must obey her husband and must not leave home without his permission.[http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrc/docs/ngos/Yemen%27s%20darkside-discrimination_Yemen_HRC101.pdf] In [//en.wikipedia.org/wiki/Iraq Iraq] husbands have a legal right to "punish" their wives. The criminal code states at Paragraph 41 that there is no crime if an act is committed while exercising a legal right; examples of legal rights include: "The punishment of a wife by her husband, the disciplining by parents and teachers of children under their authority within certain limits prescribed by law or by custom".{{උපන්‍යාස වෙබ්}} In the [//en.wikipedia.org/wiki/Democratic_Republic_of_Congo Democratic Republic of Congo] the Family Code states that the husband is the head of the household; the wife owes her obedience to her husband; a wife has to live with her husband wherever he chooses to live; and wives must have their husbands' authorization to bring a case in court or to initiate other legal proceedings.[https://www.hrw.org/reports/2002/drc/Congo0602-09.htm]</ref> Sexual violence against women greatly increases during times of [[යුද්ධ|war]] and [[යුද්ධ|armed conflict]], during military occupation, or [[ජනවාර්ගික අර්බුදය|ethnic conflicts]]; most often in the form of war rape and sexual slavery. Contemporary examples of sexual violence during war include rape during the Bangladesh Liberation War, rape in the Bosnian War, rape during the Rwandan Genocide, and rape during Second Congo War. In Colombia, the armed conflict has also resulted in increased sexual violence against women.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Laws and policies on violence against women vary by jurisdiction. In the [[යුරෝපා සංගමය|European Union]], sexual harassment and human trafficking are subject to directives.<ref>Directive 2002/73/EC&nbsp;— equal treatment of 23 September 2002 amending Council Directive 76/207/EEC on the implementation of the principle of equal treatment for men and women as regards access to employment, vocational training and promotion, and working conditions [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=CONSLEG:1976L0207:20021005:EN:PDF]</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> == විලාසිතා == {{බහුවිධ රූපය|footer=Women's clothing varies highly in different cultures. From left to right: Afghan women wearing [[burqa]]s, Japanese women wearing [[kimono]]s, and German women in casual [[tank top]]s and [[miniskirt]]s.|image1=Women wearing burqa in Kabul.jpg|width1=127|image2=KIMONO GORLS IN TOKYO A.jpg|width2=150|image3=ADAC MX Masters ADAC Promotiongirls.JPG|width3=130}}Women in different parts of the world dress in different ways, with their choices of clothing being influenced by local culture, religious tenets traditions, social norms, and fashion trends, amongst other factors. Different societies have different ideas about [[විළිබිය|modesty]]. However, in many jurisdictions, women's choices in regard to dress are not always free, with laws limiting what they may or may not wear. This is especially the case in regard to Islamic dress. While certain jurisdictions legally mandate such clothing (the wearing of the headscarf), other countries forbid or restrict the wearing of certain hijab attire (such as burqa/covering the face) in public places (one such country is [[ප්‍රංශය|France]] - see French ban on face covering). These laws are highly controversial.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> == පවුල් ජීවිතය == [[ගොනුව:Countriesbyfertilityrate.svg|thumb|300x300පික්|A world map showing countries by total fertility rate (TFR), according to the CIA ''World Factbook''<nowiki/>'s 2015 data. {{col-begin}} {{col-break}} {{legend|#AE23AE|7–8 Children}} {{legend|#FF00FF|6–7 Children}} {{legend|#FF0000|5–6 Children}} {{legend|#FF6600|4–5 Children}} {{col-break}} {{legend|#FFFF00|3–4 Children}} {{legend|#00FF00|2–3 Children}} {{legend|#35B0E3|1–2 Children}} {{legend|#3555E3|0–1 Children}} {{col-end}}]] [[ගොනුව:Percentage of birth to unmarried women, selected countries, 1980 and 2007.png|thumb|Percentage of births to unmarried women, selected countries, 1980 and 2007.<ref name="non_mar1">{{cite web|url=https://www.cdc.gov/nchs/data/databriefs/db18.htm|title=Changing Patterns of Nonmarital Childbearing in the United States|work=CDC/National Center for Health Statistics|date=May 13, 2009|accessdate=September 24, 2011}}</ref>]] [[ගොනුව:Bhutan_(63774069).jpg|thumb|Mother and child, in [[භූතානය|Bhutan]]]] The total fertility rate (TFR) - the average number of children born to a woman over her lifetime&nbsp;— differs significantly between different regions of the world. In 2016, the highest estimated TFR was in [[නයිජර්|Niger]] (6.62 children born per woman) and the lowest in [[සිංගප්පූරුව|Singapore]] (0.82 children/woman).<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> While most Sub-Saharan African countries have a high TFR, which creates problems due to lack of resources and contributes to overpopulation, most Western countries currently experience a sub replacement fertility rate which may lead to population ageing and population decline. In many parts of the world, there has been a change in family structure over the past few decades. For instance, in the West, there has been a trend of moving away from living arrangements that include the extended family to those which only consist of the nuclear family. There has also been a trend to move from marital fertility to non-marital fertility. Children born outside marriage may be born to cohabiting couples or to single women. While births outside marriage are common and fully accepted in some parts of the world, in other places they are highly stigmatized, with unmarried mothers facing ostracism, including violence from family members, and in extreme cases even honor killings.<ref>https://web.archive.org/web/20130501013343/http://www.mrt-rrt.gov.au/CMSPages/GetFile.aspx?guid=91cf943a-3fa6-4fce-afec-4ab2c2a356fd</ref><ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/3523123.stm|title=Turkey condemns 'honour killings'|date=1 March 2004|work=BBC News}}</ref> In addition, sex outside marriage remains illegal in many countries (such as Saudi Arabia, Pakistan,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Afghanistan,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref name="travel.state.gov">{{cite web|url=https://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1142.html|title=Iran|publisher=Travel.state.gov|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130801084310/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1142.html|archivedate=2013-08-01|df=}}</ref> Iran, Kuwait,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Maldives,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Morocco,<ref>{{Cite news|url=http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-19049000|title=BBC News&nbsp;– Morocco: Should pre-marital sex be legal?|last=Fakim|first=Nora|date=9 August 2012|publisher=BBC}}</ref> Oman,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Mauritania,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> United Arab Emirates,<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/briton-faces-jail-for-sex-on-dubai-beach-863918.html|title=Briton faces jail for sex on Dubai beach&nbsp;– Middle East&nbsp;– World|last=Judd|first=Terri|date=10 July 2008|work=The Independent|location=London}}</ref> Sudan,<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2007/06/28/idUSL28849488._CH_.2400|title=Sudan must rewrite rape laws to protect victims|date=28 June 2007|agency=Reuters|access-date=11 January 2018|archive-date=15 June 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130615115805/http://www.reuters.com/article/2007/06/28/idUSL28849488._CH_.2400|url-status=dead}}</ref> and Yemen<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref>). The social role of the [[අම්මා|mother]] differs between cultures. In many parts of the world, women with dependent children are expected to stay at home and dedicate all their energy to child raising, while in other places mothers most often return to paid work (see working mother and stay-at-home mother). == ආගම == Particular religious doctrines have specific stipulations relating to gender roles, social and private interaction between the sexes, appropriate dressing attire for women, and various other issues affecting women and their position in society. In many countries, these religious teachings influence the [[අපරාධ නීතිය|criminal law]], or the [[පවුල් නීතිය|family law]] of those jurisdictions (see [[ෂරීආ - ඉස්ලාමීය නීති රීති|Sharia law]], for example). The relation between religion, law and gender equality has been discussed by international organizations.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> == Education == '''Female education''' includes areas of gender equality and access to education, and its connection to the alleviation of poverty. Also involved are the issues of single-sex education and religious education in that the division of education along gender lines as well as religious teachings on education have been traditionally dominant and are still highly relevant in contemporary discussions of educating females as a global consideration. While the feminist movement has certainly promoted the importance of the issues attached to female education the discussion is wide-ranging and by no means narrowly defined. It may include, for example, [[ඒඩ්ස්|HIV/AIDS]] education.<sup>[1]</sup> Universal education, meaning state-provided primary and secondary education independent of gender is not yet a global norm, even if it is assumed in most developed countries. In some Western countries, women have surpassed men at many levels of education. For example, in the United States in 2005/2006, women earned 62% of associate degrees, 58% of bachelor's degrees, 60% of master's degrees, and 50% of doctorates.<sup>[2]</sup> [[ගොනුව:Bolivia_la_paz_literacy_LOC.jpg|දකුණ|thumb|Women attending an adult literacy class in the El Alto section of La Paz, [[බොලිවියාව|Bolivia]]]] [[ගොනුව:Paula_Khan.jpg|thumb|A female biologist weighs a desert [[කැස්බෑවා|tortoise]] before release]] === සාක්ෂරතාව === World literacy is lower for females than for males. The CIA World Factbook presents an estimate from 2010 which shows that 80% of women are literate, compared to 88.6% of men (aged 15 and over). Literacy rates are lowest in South and West Asia, and in parts of Sub-Saharan Africa.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> The educational gender gap in Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) countries has been reduced over the last 30 years. Younger women today are far more likely to have completed a tertiary qualification: in 19 of the 30 OECD countries, more than twice as many women aged 25 to 34 have completed tertiary education than have women aged 55 to 64. In 21 of 27 OECD countries with comparable data, the number of women graduating from university-level programmes is equal to or exceeds that of men. 15-year-old girls tend to show much higher expectations for their careers than boys of the same age.<ref>[http://www.oecd.org/document/31/0,2340,en_2649_201185_33710751_1_1_1_1,00.html Education Levels Rising in OECD Countries but Low Attainment Still Hampers Some,] [//en.wikipedia.org/wiki/Organisation_for_Economic_Co-operation_and_Development Organisation for Economic Co-operation and Development]<span>, Publication Date: 14 September 2004</span>. Retrieved December 2006.</ref> While women account for more than half of university graduates in several OECD countries, they receive only 30% of tertiary degrees granted in science and engineering fields, and women account for only 25% to 35% of researchers in most OECD countries.<ref>[http://www.oecd.org/document/13/0,2340,en_2649_33703_37682893_1_1_1_1,00.html Women in Scientific Careers: Unleashing the Potential,] [//en.wikipedia.org/wiki/Organisation_for_Economic_Co-operation_and_Development Organisation for Economic Co-operation and Development]<span>, </span>{{ISBN|92-64-02537-5}}<span>, Publication Date: 20 November 2006</span>. Retrieved December 2006.</ref> There is a common misconception that women have still not advanced in achieving academic degrees. According to Margaret Rossiter, a historian of science, women now earn 54 percent of all bachelor's degrees in the United States. However, although there are more women holding bachelor's degrees than men, as the level of education increases, the more men tend to fit the statistics{{පහදන්න|date=August 2014}} instead of women. At the graduate level, women fill 40 percent of the doctorate degrees (31 percent of them being in engineering).<ref>{{Cite book|authors=Eisenhart, A. Margaret; Finkel, Elizabeth|year=2001|title=Women (Still) Need Not Apply:The Gender and Science Reader|pages=13–23|location=New York|publisher=Routledge}}</ref> While to this day women are studying at prestigious universities at the same rate as men,{{පහදන්න|date=August 2014}} they are not being given the same chance to join faculty. Sociologist Harriet Zuckerman has observed that the more prestigious an institute is, the more difficult and time-consuming it will be for women to obtain a faculty position there. In 1989, Harvard University tenured its first woman in chemistry, Cynthia Friend, and in 1992 its first woman in physics, Melissa Franklin. She also observed that women were more likely to hold their first professional positions as instructors and lecturers while men are more likely to work first in tenure positions. According to Smith and Tang, as of 1989, 65 percent of men and only 40 percent of women held tenured positions and only 29 percent of all scientists and engineers employed as assistant professors in four-year colleges and universities were women.<ref>{{Cite book|authors=Brainard, Susanne G.; Carlin, Linda|year=2001|title=A six-year Longitudinal Study of Undergraduate Women in Engineering and Science:The Gender and Science Reader|pages=24–37|location=New York|publisher=Routledge}}</ref> ==== රැකියා ==== In 1992, women earned 9 percent of the PhDs awarded in [[ඉංජිනේරු විද්‍යාව|engineering]], but only one percent of those women became professors.{{තහවුරු​ කරන්න}} In 1995, 11 percent of professors in science and engineering were women. In relation, only 311 deans of engineering schools were women, which is less than 1 percent of the total. Even in [[මනෝවිද්‍යාව|psychology]], a degree in which women earn the majority of PhDs, they hold a significant amount of fewer tenured positions, roughly 19 percent in 1994.<ref>{{Cite book|last=Schiebinger|first=Londa|year=1999|title=Has feminism changed science ?: Meters of Equity|url=https://archive.org/details/hasfeminismchang0000schi|publisher=Cambridge: Harvard University Press}}</ref> == කාන්තා දේශපාලනය == [[ගොනුව:Map3.8Government_Participation_by_Women_compressed.jpg|alt=A world map showing female governmental participation by country, 2010.|වම|thumb|A world map showing female governmental participation by country, 2010]] [[ගොනුව:Angela_Merkel_(2008).jpg|thumb|Angela Merkel has earned the top spot on the ''FORBES'' list of Most Powerful Women In The World for eight of the past 10 years<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref>]] Women are underrepresented in government in most countries. In October 2013, the global average of women in national assemblies was 22%.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> Suffrage is the civil right to [[ඡන්දය ප්‍රකාශකිරීම|vote]]. Women's suffrage in the United States was achieved gradually, first at state and local levels, starting in the late 19th century and early 20th century, and in 1920 women in the US received universal suffrage, with the passage of the Nineteenth Amendment to the United States Constitution. Some Western countries were slow to allow women to vote; notably [[ස්විට්සර්ලන්තය|Switzerland]], where women gained the right to vote in federal elections in 1971, and in the canton of Appenzell Innerrhoden women were granted the right to vote on local issues only in 1991, when the canton was forced to do so by the Federal Supreme Court of Switzerland;<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> and [[ලීච්ටන්ස්ටේන්|Liechtenstein]], in 1984, through a women's suffrage referendum. == කලාව හා සාහිත්‍ය == [[ගොනුව:Franz von Lenbach - Clara Schumann (Pastell 1878).jpg|thumb|German composer Clara Schumann in 1878]] Women have, throughout history, made contributions to science, [[සාහිත්‍යය|literature]] and [[කලාව|art]]. One area where women have been permitted most access historically was that of obstetrics and gynecology (prior to the 18th century, caring for pregnant women in Europe was undertaken by women; from the mid 18th century onwards medical monitoring of pregnant women started to require rigorous formal education, to which women did not generally have access, therefore the practice was largely transferred to men).<ref name="Gelis">Gelis, Jacues. History of Childbirth. Boston: Northern University Press, 1991: 96-98</ref><ref>Bynum, W.F., & Porter, Roy, eds. Companion Encyclopedia of the History of Medicine. London and New York: Routledge, 1993: 1051-1052.</ref> Writing was generally also considered acceptable for upper class women, although achieving success as a female writer in a male dominated world could be very difficult; as a result several women writers adopted a male pen name (e.g. George Sand, George Eliot).{{තහවුරු​ කරන්න}} Women have been composers, songwriters, instrumental performers, [[ගායකයා|singers]], conductors, music scholars, music educators, music critics/music journalists and other musical professions. There are music movements, events and genres related to women, women's issues and [[ස්ත්‍රි වාදය|feminism]]. In the 2010s, while women comprise a significant proportion of popular music and classical music singers, and a significant proportion of songwriters (many of them being singer-songwriters), there are few women record producers, rock critics and rock instrumentalists. Although there have been a huge number of women composers in classical music, from the Medieval period to the present day, women composers are significantly underrepresented in the commonly performed classical music repertoire, music history textbooks and music encyclopedias; for example, in the ''Concise Oxford History of Music'', Clara Schumann is one of the only female composers who is mentioned. Women comprise a significant proportion of instrumental soloists in classical music and the percentage of women in orchestras is increasing. A 2015 article on concerto soloists in major Canadian orchestras, however, indicated that 84% of the soloists with the Orchestre Symphonique de Montreal were men. In 2012, women still made up just 6% of the top-ranked Vienna Philharmonic orchestra. Women are less common as instrumental players in popular music genres such as rock and heavy metal, although there have been a number of notable female instrumentalists and all-female bands. Women are particularly underrepresented in extreme metal genres.<ref>Julian Schaap and Pauwke Berkers. "Grunting Alone? Online Gender Inequality in Extreme Metal Music" in ''Journal of the International Association for the Study of Popular Music''. Vol.4, no.1 (2014) p. 103</ref> Women are also underrepresented in orchestral conducting, music criticism/music journalism, music producing, and sound engineering. While women were discouraged from composing in the 19th century, and there are few women musicologists, women became involved in music education "... to such a degree that women dominated [this field] during the later half of the 19th century and well into the 20th century."<ref name="parlorsongs.com">{{cite web|url=http://parlorsongs.com/issues/2002-9/thismonth/feature.php|title=Women Composers In American Popular Song, Page 1|publisher=Parlorsongs.com|date=1911-03-25|accessdate=2016-01-20}}</ref> According to Jessica Duchen, a music writer for London's ''The Independent'', women musicians in classical music are "... too often judged for their appearances, rather than their talent" and they face pressure "... to look sexy onstage and in photos."<ref name="music.cbc.ca">{{cite web|url=http://music.cbc.ca/#!/blogs/2014/3/Classical-musics-shocking-gender-gap|title=CBC Music|publisher=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160301002442/http://music.cbc.ca/|archivedate=2016-03-01|df=}}</ref> Duchen states that while "[t]here are women musicians who refuse to play on their looks, ... the ones who do tend to be more materially successful." According to the UK's Radio 3 editor, Edwina Wolstencroft, the classical music industry has long been open to having women in performance or entertainment roles, but women are much less likely to have positions of authority, such as being the leader of an orchestra.<ref name="theguardian.com">{{cite web|author=Jessica Duchen|url=https://www.theguardian.com/music/2015/feb/28/why-male-domination-of-classical-music-might-end|title=Why the male domination of classical music might be coming to an end &#124; Music|publisher=The Guardian|date=|accessdate=2016-01-20}}</ref> In popular music, while there are many women singers recording songs, there are very few women behind the audio console acting as music producers, the individuals who direct and manage the recording process.<ref name="ReferenceB">{{Cite journal|last=Ncube|first=Rosina|date=September 2013|title=Sounding Off: Why So Few Women In Audio?|url=http://www.soundonsound.com/sos/sep13/articles/sounding-off-0913.htm|journal=Sound on Sound}}</ref> ''''''== මේවාත් බලන්න == * Se x ssgent * Lists of wom esexn '''Medical:''' * Feminine psychology * Gender differences '''Dynamics:''' * Femininity * Feminization (sociology) * Matriarchy * [[නාරිද්වේෂය|Misogyny]] * Mitochondrial Eve * Sexism * Women as theological figures * Women in science '''Political:''' * Gender studies * Womyn * List of female explorers and travelers * Women in space == References == {{Reflist|30em}} knac2dr5c5hd050qbeot12e9wraxc21 ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී 0 78126 800140 789443 2026-09-25T05:06:44Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800140 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ගොඩනැගිල්ල | name = Tokyo Skytree | native_name = ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී | status = සම්පුර්ණ කරන ලද | image = Tokyo Skytree 2014 Ⅲ.jpg | caption = ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී&nbsp;2014 දී | location = සුමීඩා, ටෝකියෝ, ජපානය | coordinates = {{coord|35|42|36.5|N|139|48|39|E|region:JP-13_source:dewiki|display=inline,title}} | start_date = {{Start date|df=yes|2008|07|14}} | completion_date = {{Start date|df=yes|2012|02|29}} | architect = [[Nikken Sekkei]] | owner = Tobu Tower Skytree Co., Ltd. | cost = ඇ.ඩොලර් මිලියන 600 | top_floor = {{Convert|451.2|m|ft|0|abbr=on}} | floor_count = පොළව මට්ටමෙන් ඉහළට මහල් 32<div>පොළව මට්ටමෙන් පහළට මහල් 3<br /> </div> | building_type = <span lang="SI-LK" style="font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: &quot;Iskoola Pota&quot;, sans-serif; background: rgb(248, 249, 250);">අවන්හලක්, </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: &quot;Iskoola Pota&quot;, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;">නිරීක්ෂණ</span><span lang="EN-GB" style="font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: Arial, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;"> </span><span lang="AR-SA" style="font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: &quot;Iskoola Pota&quot;, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;">කුළුණක්</span><span lang="SI-LK" style="font-size: 12pt; line-height: 107%; font-family: &quot;Iskoola Pota&quot;, sans-serif; background-image: initial; background-position: initial; background-size: initial; background-repeat: initial; background-attachment: initial; background-origin: initial; background-clip: initial;"> හා </span><span class="cx-segment"><span lang="SI-LK" style="font-size:12.0pt;line-height:107%;font-family:&quot;Iskoola Pota&quot;,sans-serif; mso-ascii-font-family:Arial;mso-fareast-font-family:Calibri;mso-fareast-theme-font: minor-latin;mso-hansi-font-family:Arial;color:black;background:#FEF6E7; mso-ansi-language:EN-GB;mso-fareast-language:EN-US;mso-bidi-language:SI-LK">සම්ප්‍රේෂණාගාරයක්</span></span> | architectural_style = [[Neofuturistic]] | antenna_spire = {{Convert|634.0|m|ft|0|abbr=on}} | roof = {{Convert|495.0|m|ft|0|abbr=on}} | elevator_count = 13 | main_contractor = [[Obayashi Corp.]] }} '''ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී''' කුළුණ [[ජපානය|ජපානයේ]] සුමීඩා නගරයේ පිහිටා ඇති අතර එය අවන්හලක්, නිරීක්ෂණ කුළුණක් හා රූපවාහිනී / ගුවන්විදුලි සම්ප්‍රේෂණාගාරයක් ලෙස භාවිතා කරනු ලබයි. 2010 දී එය එවකට ජපානයේ උසම ආකෘතිය වූ අතර 2011 මාර්තු මාසය වන විට ස්කයිට්‍රී කුළුණ එවකට ලෝකයේ උසම කුළුණ බවට පත්ව තිබූ කැන්ටන් කුළුණ අභිභවා යමින් සිය උපරිම උස වන මීටර් 634ට ළගාවිය. පසුකාලීනව මීටර් 829.8ක උසකින් සමන්විත [[බර්ජ් ඛලීෆා|බර්ජ් ඛලීෆා]] (Burj Khalifa) කුළුණ ඉදීකිරීමත් සමග ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුළුණ ලොව උසම කුළුණු අතරින් දෙවන ස්ථානයට පත්විය. ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුළුණ ජපානයේ කන්තෝ ප්‍රදේශයේ රූපවාහිනී හා ගුවන්විදුලි සම්ප්‍රේෂණ කටයුතු සදහා කේන්ද්‍රීය ස්ථානය ලෙස යොදාගන්නා අතර පැරණි ටෝකියෝ කුළුණ උස ගොඩනැගිලි වලින් ආවරණය වී ඇති බැවින් තවදුරටත් සම්ප්‍රේෂණ කටයුතු සදහා යොදාගනු නොලැබේ. අධික වර්ෂයක් වූ 2012 පෙබරවාරි 29 දින මෙම ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුලුණෙහි වැඩ නිමකල අතර එය මහජන ප්‍රදර්ශනය සදහා 2012 මැයි 22 දින විවෘත කරන ලදී. විශාල වාණිජ ව්‍යාපෘතියක ප්‍රධාන අංගය වූ මෙම කුළුණ නිර්මාණය සදහා Tobu දුම්රිය සමගම හා NHK (ජපන් විකාශනාගාර සංස්ථාව) මූලික කරගනිමින් තවත් විකාශන ආයතන 6ක් අරමුදල් සම්පාදනයෙන් දායක වී ඇත. යාබදව පිහිටා ඇති Tokyo Skytree දුම්රිය ස්ථානයේ හා Oshiage දුම්රිය ස්ථානයේ දුම්රිය නතරකරනු ලබන අතර මෙම සංකීර්ණය ටෝකියෝ දුම්රිය ස්ථානයේ සිට කිලෝමීටර 7ක් ඊසාන දෙසින් පිහිටා ඇත.  == සැලැස්ම == පහත සඳහන් සංකල්ප තුනක් මත පදනම් ව 2006 නොවැම්බර් 24 දින මෙහි සැලසුම ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී * නව තාක්ෂණයෙන් සමන්විත විශේෂ කලාක්‍රම, සාම්ප්‍රදායික ජපන් සුන්දරත්වය සමග සංයෝජනය කිරීම * නගර පුනර්වනය උත්ප්‍රේරනය කිරීම  * ආපදා නිවාරණය සදහා දායක වීම. – "ආරක්ෂාව සහ සුරක්ෂිතතාව". ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුළුණ ජපානයේ මහල් 5කින් සමන්විත පෞරාණික ස්ථූපයක හැඩයට සමාන වන අතර එමගින් ඓතිහාසික Asakusa නගරයේ පෙනුමටද උචිත ලෙස නිර්මාණය කර ඇත. කුළුණේ පාදම තෙපාවක (tripod) ආකෘතියට සමාන වේ. පාදමෙහි උස මීටර් 360කි. පාදමෙන් ඉහළ කොටස නගරයත්, ගංඟාවත් හාත්පසින් පෙනෙන පරිදි සිලින්ඩරාකාර හැඩයකින් යුතුව නිර්මාණය කර ඇත. කුළුණෙහි එකවර මිනිසුන් 2000කට පමණ සිරි නැරඹියහැකි මීටර් 350ක දිගින් යුත් නිරීක්ෂකාගාරයක්ද, එකවර මිනිසුන් 900කට පමණ සිරි නැරඹියහැකි මීටර් 450ක දිගින් යුත් තවත් නිරීක්ෂකාගාරයක්ද ඇත. ඉහළ පිහිටා ඇති නිරීක්ෂකාගාරයේ සර්පිලාකාර හැඩයකින් යුත් වීදුරු වලින් ඉදිකළ මංතීරු දක්නට ලැබේ. කුළුණ නැරඹිමට පැමිණෙන්නන්ට එහි ඇති උපරිම ස්ථානයට යෑමට ඉහළ නිරීක්ෂකාගාරයේ සිට මීටර් 5ක දුරක් තරණය කල යුතුය. බිම සැකසීමට වීදුරු යොදාගැනීම මගින් නරඹන්නන්හට පහල පිහිටා ඇති වීදි සෘජුවම දැකගැනීමට හැකියාව ලැබේ.  === භූමිකම්පා වලට එරෙහි ප්‍රතිරෝධය === සවිමත් අභ්‍යන්තර කොන්ක්‍රීට් කඳකින් යුක්ත මෙම කුළුණෙහි භූමිකම්පාවන්ට එරෙහි ප්‍රතිරෝධයක් පවතී. පොළව මට්ටමේ සිට පළමු මීටර් 125 දක්වා ප්‍රධාන කුළුණු කඳ බාහිර විව්‍යුහය හා සම්බන්ධ වන අතර එහි සිට මීටර් 375 දක්වා කුළුණු කඳ කම්පන අවශෝෂක හරහා කුළුණු රාමුව හා සම්බන්ධ වේ. මෙම කම්පන අවශෝෂක භූමිකම්පාවකදී ප්‍රතිරෝධයක් ලෙස ක්‍රියාකරයි. අමතර ආරක්ෂාව සඳහා ස්කන්ධ පාලන යාන්ත්‍රණයක් භාවිතා කරනු ලබයි. භූමිකම්පා අවස්ථාවකදී මෙම කම්පන අවශෝෂක පද්ධතිය විසින් එම කම්පනය ගොඩනැගිලි විව්‍යුහයෙන් ඉවතට තල්ලු කරමින් ගුරුත්ව කේන්ද්‍රය හැකිතාක් පාදම දෙසට මධ්‍යගතව තබාගැනීමට ක්‍රියාකරයි. නිර්මාණකරුවන් පවසන අන්දමට මෙම අවශෝෂක වලට භූමිකම්පාවක මුළු ශක්තියෙන් 50% ප්‍රමාණයක් අවශෝෂණය කරගැනිමේ හැකියාවක් පවතී. {{බහුවිධ රූපය|align=left|direction=horizontal|width=125|image1=Tokyo Skytree at night (Iki).jpg|caption1=''නිල් පැහැය''|image2=Tokyo Sky Tree at night (Miyabi).JPG|caption2=''දම් පැහැය''}} === වර්ණගැන්වීම === Skytree White යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන පැහැයෙන් මෙහි බාහිර දැලිස වර්ණවත් කර ඇත. අයිජීරෝ යනුවෙන් හැඳින්වෙන නිලට හුරු සුදු පැහැයෙන් යුක්ත සාම්ප්‍රදායික ජපන් වර්ණයක් මූලික කරගෙන මෙම වර්ණය නිපදවා ඇත. === ආලෝකකරණය === මෙහි ආලෝකකරණය 2009 ඔක්තෝබර් 16 වන දින නිමකර ඇත. Sky Blue හා දම් පැහැයෙන් යුතු LED වර්ණ රටා දෙකක් උපයොගීකරගෙන මෙම කුළුණ ආලෝකවත් කර ඇත. == නම් කිරීම සහ උස == [[ගොනුව:Tokyo_Skytree_Silhouette.svg|දකුණ|thumb|මෙම හරස්කඩ කුළුණු ආකෘතිය පොළව මට්ටමේදී සමපාත ත්‍රිකෝණයක හැඩය ගන්නා අතර ඉහලට යන විට ක්‍රමයෙන් වක්‍ර වෙමින් මීටර් 320 දී වෘත්තයක හැඩයක් ගනී.<br /> ]] 2007 ඔක්තෝබර් සිට නොවැම්බර් දක්වා කාලය කුළුණ සඳහා නම් යෝජනා කිරීමට මහජනතාවට අවස්ථාව ලබා දී ඇත. 2008 මාර්තු 19 දින කමිටුව විසින් එම නම් අතරින් අවසන් නම් 6ක් තෝරාගන්නා ලදී. ඒවා නම් "Tokyo sky tree", "Tokyo Edo tower", "Rising tower", "Tower of the future", "Dream lookout" හා "Rising east tower" යනුවෙනි. අනතුරුව නිල නාමය තෝරාගන්නා ලද්දේ ඡන්ද විමසීමකින් වන අතර එය 2008 ජුනි 10 දින Tokyo Skytree යනුවෙන් නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කරන ලදී. මෙම නම සඳහා ආසන්න වශයෙන් 30%ක ඡන්ද ප්‍රමාණයක් හිමිව ඇත. දෙවැනියට ජනප්‍රියතම නම වී ඇත්තේ "Tokyo Edo tower" ය. මෙහි උස මීටර් 634ක් වන අතර එම උස ප්‍රමාණය තීරණය කොට ඇත්තේ පහසුවෙන් මතක තබාගැනීමට හැකි නිසායැයි සඳහන් වේ. මක් නිසාදයත් ජපන් භාෂාවෙන් 6ට “මු” ලෙසත්, 3ත “සා” ලෙසත්, 4ට “ෂි” ලෙසත්, එවිට 634ත “මුසාෂි” ලෙස හඳුන්වයි. මෙම “මුසාෂි” නමින් ජපානයේ ඉපැරණි ප්‍රදේශයක් පැවති බව සඳහන් වේ.  == සම්ප්‍රේෂණාගාර භාවිතය == මෙම කුළුණ රූපවාහිනී / ගුවන් විදුලි සම්ප්‍රේෂණාගාරයක් හා සන්නිවේදන කුළුණක් ලෙස භාවිතා වේ.  . === රූපවාහිනී විකාශනය === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! නාලිකාව ! චැනල් නම !කේතය ! සංඥා බලය !ERP ! විකාශන ප්‍රදේශ |- | <center>1</center> | NHK General TV | JOAK-DTV | rowspan="7" | 10&#x20;kW | rowspan="7" | 68&#x20;kW | rowspan="7" |කන්තෝ<br /> ප්‍රදේශය |- | <center>2</center> | NHK Educational TV | JOAB-DTV |- | <center>4</center> | Nippon Television | JOAX-DTV |- | <center>5</center> | [[ටීවී අසාහි|TV Asahi]] | JOEX-DTV |- | <center>6</center> | TBS Television | JORX-DTV |- | <center>7</center> | TV Tokyo | JOTX-DTV |- | <center>8</center> | Fuji Television | JOCX-DTV |- | <center>9</center> | Tokyo MX | JOMX-DTV | 3&#x20;kW | 11.5&#x20;kW | [[ටෝකියෝ]] |} === '''ගුවන්විදුලි විකාශනය''' === {| class="wikitable" style="margin-bottom: 10px;" ! සංඛ්යාත ! ස්ථානයේ නම ! කේතය ! බලය ! ERP ! විකාශනය ප්රදේශයේ |- | 81.3&#x20;MHz වලින් |J-Wave Tokyo<br /> | JOAV-FM | rowspan="5" | 7&#x20;kW | rowspan="5" | 57&#x20;kW | rowspan="2" | ටෝකියෝ |- |82.5&#x20;MHz වලින් |NHK FM Broadcast Tokyo<br /> | JOAK-FM |- | 90.5&#x20;MHz වලින් |TBS Radio Sumida<br /> | rowspan="3" | කන්තෝ දකුණු ප්‍රදේශය |- |a91.6&#x20;MHz වලින් |Nippon Cultural Broadcasting Sumida<br /> |- | 93.0&#x20;MHz වලින් |Nippon Broadcasting System Sumida<br /> |} {{tallest towers in the world.svg|ts}} [[ගොනුව:Tokyo_Skytree_(1).JPG|දකුණ|thumb|ප්‍රධාන කුළුණු ගෘහය]] [[ගොනුව:The_Tokyo_SkyTree_2012.jpg|thumb|"Skytree town" ගොඩනැගිල්ල මුදුනේ සිට කුළුණේ දසුන]] [[ගොනුව:Mt.Fuji_&_Tokyo_SkyTree_(6906783193)b.jpg|thumb|Chiba සිට බලනවිට පෙනෙන ෆූජි කඳුවැටිය සහ කුළුණ]] == කාලරාමුව == === 2008 === * '''2008 ජූලි 14 :''' ඉදිකිරීම් ආරම්භ කිරීම නිමිත්තෙන් වැඩ බිමෙහි උත්සවයක් පවත්වන ලදී. === 2009 === * '''2009 අප්‍රේල් 6 :''' ප්‍රධාන පාද තුනෙහි අඩිතාලම නිම කරන ලදී. * '''2009 අගෝස්තු 7 :''' කුළුණ මීටර් 100ක උසට ළඟා වීම.  * '''2009 ඔක්තෝබර් 16 :''' ව්‍යාපෘතියේ අපේක්ෂක උස මීටර් 610 සිට 634 දක්වා වෙනස් කිරීම.  * '''2009 නොවැම්බර් 10 :''' කුළුණ මීටර් 200ක උසට ළඟා වීම.{{elucidate|date=February 2012}} === 2010 === * '''2010 පෙබරවාරි 16 :''' කුළුණ මීටර් 300ක උසට ළඟා වීම.  * '''2010 මාර්තු 29 :''' එවකට ජපානයේ උසම කුළුණ බවට පත් වෙමින් කුළුණ මීටර් 338ක උසට ළඟා වීම.  * '''2010 අප්‍රේල් 24 : '''ටෝකියෝ ස්කයිට්‍රී කුළුණේ 1:25 පරිමාණ ආකෘතියක් නිර්මාණය කිරීම.  * '''2010 ජූලි 30 :''' මීටර් 400 පසුකරමින් කුළුණ මීටර් 408ක උසට ළඟා වීම.  * '''2010 සැප්තැම්බර් 11 : '''එතෙක් ජපානයේ ඉදිකළ උසම ආකෘතිය බවට පත් වෙමින්, කුළුණ මීටර් 461ක උසට ළඟා වීම.  * '''2010 ඔක්තෝබර් 23 :''' කුළුණ මීටර් 300ක උසට ළඟා වීම සහ ප්‍රධාන කුළුණ කොටස එකලස්කර අවසන් කරන ලදී.  * '''2010 නොවැම්බර් 20 :''' මුළු බර ටොන් 100ක් වන කම්පන අවශෝෂක දෙකක් මීටර් 497ක් වූ කුළුණ මුදුනේ තාවකාලිකව සවිකිරීම.  * '''2010 දෙසැම්බර් 01:''' කුළුණ මීටර් 461ක උසට ළඟා වීම සහ අකුණු සන්නායකයක් හා කම්පන අවශෝෂක දෙකක් සවිකිරීම.  * '''2010 දෙසැම්බර් 16 :''' NHK සහ five TV යන ආයතන සඳහා විකාශන පහසුකම් ස්ථාපිත කිරීමට සැලසුම් කිරීම.  * '''2010 දෙසැම්බර් 18 :''' රූපවාහිනී විකාශනය සඳහා සම්ප්‍රේෂණ ඇන්ටනා ස්ථාපිත කිරීම. <br /> === 2011 === * '''2011 මාර්තු 1 : '''කුළුණ මීටර් 604ක උසට ළඟා වීම සහ එවකට ලෝකයේ ඉදිකළ උසම කුළුණ බවට පත්වීම.  * '''2011 මාර්තු 12 :''' කුළුණ මීටර් 625ක උසට ළඟා වීම සහ සම්පුර්ණ තත්ව පරීක්ෂාව.  * '''2011මාර්තු 18 :''' එරට වේලාවෙන් පස්වරු 1:34ට කුළුණ එහි අවසන් උස වන මීටර් 634ක උසට ළඟා වීම.  * '''2011 මාර්තු 23 : '''කුළුණු දොඹකර ගැලවීම ආරම්භ කිරීම.  * '''2011 ජූනි 07 : '''කුළුණ මහජනයාට විවෘත වන දිනය නිවේදනය කිරීම. * '''2011 නොවැම්බර් 17 : '''නිදහස්ව නැගීසිටින එවකට පිහිටි උසම කුළුණ ලෙසින් ගිනස් ලෝක වාර්තාවට ඇතුලත් වීම. <br /> === 2012 === * '''2012 පෙබරවාරි 16 :''' කුළුණේ සිට වැටෙන හිම හා අයිස් හේතුවෙන් අසල ඇති ගබඩා වල වහලවල් වලට හානි සිදුව ඇත. * '''2012 පෙබරවාරි 29 :''' කුළුණ ඉදිකිරීම් අවසන් විය. (සැපයුම් හිඟයක් හේතුවෙන් ඇස්තමේන්තු ගතකල කාලයට වඩා මාස දෙකක් ප්‍රමාද විය) * '''2012 මාර්තු 02 :''' වැඩ නිමවීම සැමරීම සඳහා උත්සවයක් පවත්වන ලදී. * ''' 2012 මාර්තු 06 : '''කුළුණ ප්‍රථමවරට ආලෝකමත් කිරීම.  * '''2012 අප්‍රේල් 26 :''' එවකට ජපන් අධිරාජ්‍යයෙකු කුළුණෙහි නිරීක්ෂණ චාරිකාවට සහභාගී වීම. * ''' 2012 මැයි 22 :''' කුලුණ මහජනයා සදහා විවෘත කිරීම. * '''2012 ඔක්තෝබර් 01: '''Tokyo MX නාලිකාව සම්ප්රේෂණ කටයුතු ආරම්භ කිරීම.  === 2013 === * '''2013 ජනවාරි 16 : '''කුළුණේ සිට වැටෙන හිම හා අයිස් හේතුවෙන් අසල නිවසකට හානි සිදුව ඇත. * ''' 13 මැයි 2013 : '''කුළුණේ විදුලිබලය අඩාලවීම හේතුවෙන් Tokyo MX විකාශන කටයුතු නතර කිරීම. * ''' 2013 මැයි 31 : '''නාලිකා ගණනාවක් කුළුණේ සිට විකාශන කටයුතු ආරම්භ කිරීම.   == විවෘතකිරීම == ස්කයිට්‍රී හි විවෘතවීම සිදුවීමත් සමගම වාර්තාගත ලෙස මහජනයා සතියක පමණ කාලයක් ප්‍රවේශපත් මිලදී ගැනීම සදහා පෝලිම් වල රැදී සිටියහ. මෙය විවෘතවීමත්, මහජනයා නැරඹිමට පැමිණීමත් හේතුවෙන් පළමු මස දෙක ඇතුලත කුළුණ මුදුනත කිසිදු ඉඩකඩක් නොමැතිවිය. විවෘතකළ දිනයේ පැවති වැසි සහිත කාලගුණය කුලුණෙහි නැරඹුම් මැදිරියේ දර්ශන අවහිරකලද දස දහසක ජනකායක් මෙය වෙත ඇදී ආහ. දැඩි සුළං තත්වය විදුලි සෝපාන දෙකක් ක්‍රියාවිරහිත කිරීමට හේතු විය. ඒ හේතුවෙන් යම් නරඹන්නන් සංඛාවකට නැරඹුම් මැදිරියේ සිරවී සිටීමටද සිදුවිය. හිමිකරුවන් පවසන අන්දමට පළමු සතිය ඇතුළත මිලියන 1.6ක ජනකායක් ස්කයිට්‍රී වෙත පැමිණ ඇත. දේශීය පදිංචිකරුවන් පවසනලද අන්දමට නරඹන්නන්ගේ ගලා ඒම ඔවුන්ගේ ප්‍රජාවෙහි බාධාවක් වී ඇත. එසේ වුවද මේ හේතුවෙන් යම්කිසි ආර්ථික වාසියක්ද ප්‍රදේශයට අත් වී ඇත. == ආශ්‍රිත == * [[Tokyo Skytree Station]] * [[Sky City 1000]] * [[List of tallest structures in Japan]] * [[List of tallest freestanding structures in the world]] == යොමු == '''සටහන්''' {{Reflist|30em}} '''මුලාශ්‍ර''' * [http://www.skyscrapernews.com/news.php?ref=602 Skyscrapernews article on New Tokyo Tower] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110111303/http://skyscrapernews.com/news.php?ref=602 |date=2013-11-10 }} * [http://en.phorio.com/tokyo_sky_tree,_tokyo,_japan Profile on Phorio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203170323/http://en.phorio.com/tokyo_sky_tree,_tokyo,_japan |date=2014-02-03 }} * [https://web.archive.org/web/20070929151046/http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=232094 Project profile at Emporis] == බාහිර සබැඳි == * <span class="url">[http://www.tokyo-skytree.jp/en/ Official website]</span>{{Official website|www.tokyo-skytree.jp/en/}} {{in lang|en}} * [http://asakusa.kanx.biz/ Tokyo Skytree live camera] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130117110222/http://asakusa.kanx.biz/ |date=2013-01-17 }} {{in lang|ja}} 1hbvhg7p1f8sfce4ttqb5iqsh26sjaj ඩෙසර්ට් ෆ්ලවර් 0 78320 800143 421038 2026-09-25T05:10:40Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800143 wikitext text/x-wiki {{italic title}} {{Other uses|ඩෙසර්ට් ෆ්ලවර් (වක්‍රෝක්තිහරණය)}} '''''ඩෙසර්ට් ෆ්ලවර්: ද එක්ස්ට්‍රාඕර්ඩිනරි ජර්නි ඔෆ් අ ඩෙසර්ට් නෝමැඩ්''''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[වාරිස් ඩයිරී]] සහ [[කැත්ලීන් මිලර්]] විසින් රචිත [[ස්වයංචරිතාපදාන]] ග්‍රන්ථයකි.<ref>{{cite web|title=Desert Flower: The Extraordinary Journey of a Desert Nomad|url=http://www.publishersweekly.com/978-0-688-15823-1|publisher=Publishers Weekly|accessdate=21 October 2015}}</ref> 1998දී ප්‍රකාශිත මෙය [[සෝමාලි ජනයා|සෝමාලි]] නිරූපිකාවක වන [[වාරිස් ඩයිරී]]ගේ දිවිය අලලා නිර්මාණය වූවකි. 2009දී, මෙම ග්‍රන්ථය ඇසුරෙන් [[ඩෙසර්ට් ෆ්ලවර් (චිත්‍රපටය)|එම නමම යටතේ චිත්‍රපටයක්]] නිර්මාණය විය. පීටර් හර්මාන් සහ [[බෙන්ජමින් හර්මාන්]] විසින් නිෂ්පාදිත මෙහි [[වාරිස් ඩයිරී|වාරිස්]]ගේ චරිතය නිරූපණය කරන ලද්දේ [[ඉතියෝපියාව|ඉතියෝපියානු]] සුපිරි නිරූපිකා [[ලියා කෙබෙඩේ]] විසිනි.<ref>{{cite news|url=http://www.variety.com/article/VR1117980606.html?categoryid=13&cs=1&nid=2564/|title=Model Liya Kebede to star in 'Flower'|work=[[Variety (magazine)|Variety]]|first=Katja|last=Hofmann|date=2008-02-09|access-date=2018-04-08|archive-date=2010-09-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20100930010146/http://www.variety.com/article/VR1117980606.html?categoryid=13&cs=1&nid=2564/|url-status=dead}}</ref> ==ප්‍රකාශනය== *''Desert Flower'', William Morrow Pub, 1998 (1st edition), {{ISBN|978-0-688-15823-1}} ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist}} [[Category:1998 පොත්]] [[Category:ඇමරිකානු චරිතාපදාන]] [[Category:කාන්තා ලිංගික අංගච්ඡේදනය පිළිබඳ නිර්මාණ]] {{Bio-book-stub}} f172iz20vmtpju0hvf2wkma2lh8duki ජෝන් ඩොගට් 0 78418 800126 690346 2026-09-25T04:41:15Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800126 wikitext text/x-wiki {{Other people|ජෝන් ඩොගට්}} {{Infobox character | name = ජෝන් ඩොගට් | image = File:John Doggett.jpg | series = [[ද එක්ස්-ෆයිල්ස්]] | color = #98FB98 | portrayer = [[රොබට් පැට්‍රික්]] | first = "[[විතින් (ද එක්ස්-ෆයිල්ස්)|විතින්]]" | last = "[[ද ටෘත් (ද එක්ස්-ෆයිල්ස්)|ද ටෘත් (II කොටස)]]" | lbl1 = නගරය | data1 = [[වොෂිංටන්, ඩී.සී.]] | lbl2 = උපත | data2 = ජෝන් ජේ ඩොගට් | lbl3 = උපන් දිනය | data3 = අප්‍රේල් 4, 1960<br>[[ඇට්ලන්ටා, ජෝර්ජියා]], එ.ජ. | noinfo = | occupation = [[එෆ්බීඅයි නියෝජිත|එෆ්බීඅයි විශේෂ නියෝජිත]] | lbl21 = හවුල්කරු | data21 = [[ඩේනා ස්කලී]]<br>[[මොනිකා රයස්]] | lbl22 = අනුබැඳියාව | data22 = [[ෆොක්ස් මෝල්ඩර්]]<br>[[වෝල්ටර් ස්කිනර්]]<br>[[ද ලෝන් ගන්මෙන්]] | lbl23 = කාල පරාසය | data23 = 2000–02 | lbl24 = කථාවාර | data24 = [[ද එක්ස්-ෆයිල්ස් (වාරය 8)|8]], [[ද එක්ස්-ෆයිල්ස් (වාරය 9)|9]] |family = බාබරා ඩොගට් |children = ලුක් ඩොගට් }} [[එෆ්බීඅයි විශේෂ නියෝජිත]] '''ජෝන් ජේ ඩොගට්''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ෆොක්ස් විකාශන සමාගම|ෆොක්ස්]] නාළිකාවේ [[විද්‍යා ප්‍රබන්ධ]]-[[අධිස්වාභාවික ප්‍රබන්ධ|අධිස්වාභාවික]] රූපවාහිනී කතාමාලාවක් වන ''[[ද එක්ස්-ෆයිල්ස්]]''හි එන [[ප්‍රබන්ධ චරිතය]]කි. සිය එෆ්බීඅයි හවුල්කරුවන් වන [[ඩේනා ස්කලී]] (කථාවාරය 8) සහ [[මොනිකා රයස්]] (කථාවාරය 9) සමග ඔවුහු එෆ්බීඅයි වෙතින් අසාමාන්‍ය හෝ අධිස්වාභාවික ලෙස සැලකෙන [[එක්ස්-ගොනුව|එක්ස්-ගොනු]] පිළිබඳ කටයුතු කරති. ජෝන් ඩොගට්ගේ චරිතය නිරූපණය කරන්නේ [[රොබට් පැට්‍රික්]] විසිනි. අටවන සිට නවවන කථාවාරයන්හි (2000–2002) [[ඩේවිඩ් ඩචොව්නි]]ගේ [[ෆොක්ස් මෝල්ඩර්]] චරිතය විස්ථාපනය කරමින් ඩොගට් ප්‍රධාන චරිතයක් ලෙස පෙනී සිටියේ ය. අටවන කථාවාරය ආරම්භයේ සිට 9 කථාවාරය අවසානය තෙක් සෑම කථාංගයකම ආරම්භක නාමාවලියේ ඩොගට් පිළිබඳ සඳහන් වේ. == ආශ්‍රේයයන් == {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == {{Portal|එක්සත් ජනපදය|රූපවාහිනිය|ප්‍රබන්ධ චරිත}} {{wikiquote}} * [https://web.archive.org/web/20041224050113/http://www.bbc.co.uk/cult/xfiles/personnel/doggett.shtml ජෝන් ඩොගට්] සඳහා [http://www.bbc.co.uk/ BBC.co.uk] හි තොරතුරු * [http://www.doggettscully.com/ සෙම්පර් ෆයි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130502190513/http://doggettscully.com/ |date=2013-05-02 }} {{X-Files}} {{Good article}} {{DEFAULTSORT:ඩොගට්, ජෝන්}} [[Category:ද එක්ස්-ෆයිල්ස් චරිත]] [[Category:ප්‍රබන්ධ ෆෙඩරල් විමර්ශන කාර්යාංශ චරිත]] [[Category:ප්‍රබන්ධ නිව් යෝක් නගර පොලිස් දෙපාර්තමේන්තු රහස් පරීක්ෂකයෝ]] [[Category:ප්‍රබන්ධ නිව් යෝක් නගර පොලිස් දෙපාර්තමේන්තු නිලධාරියෝ]] [[Category:ප්‍රබන්ධ එක්සත් ජනපද මැරීන් භටයෝ]] [[Category:ප්‍රබන්ධ හමුදා සාජන්වරු]] [[Category:2000දී හඳුන්වා දුන් ප්‍රබන්ධ චරිත]] p9g5r3lkeejrwpp8pcpw104tzxk3izm දිනුර ප්‍රදීප් බාලසූරිය 0 80295 800056 749533 2026-09-24T19:57:40Z Dinuraeditions 52572 පිටුව හිස් කෙරිණි 800056 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 නරුහිතෝ 0 81931 800205 713411 2026-09-25T06:07:57Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800205 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |image = Emperor Naruhito 201905 (cropped) (b).jpg |caption = නරුහිතෝ අධිජරාජයා 2019 දී |succession = [[ජපන් අධිරාජයා]] |reign = 2019 මැයි 01 – වර්තමානය |cor-type = |coronation = |predecessor = [[අකිහිතෝ]] |suc-type = {{nowrap|සිහසුනට උරුමකරු}} |successor = ෆුමිහිතෝ |reg-type = {{nowrap|[[Prime Minister of Japan|අග්‍රාමාත්‍යවරු]]}} |regent = [[Shinzō Abe]] |spouse = {{marriage|[[Empress Masako|මසාකෝ ඔවාඩා]]|9 June 1993}} |issue = අයිකෝ, ටොෂි කුමරිය |era name = [[රයිවා]] |era dates = 2019 මැයි 01 – වර්තමානය |house = [[ජපාන අධිරාජ්‍ය වංශය]] |father = [[අකිහිතෝ]] |mother = [[මිචිකෝ ෂෝඩා]]<!-- maiden name should be there --> |birth_name = {{Nihongo|නරුහිතෝ|徳仁}} |birth_date = {{birth date and age|1960|2|23|df=y}} |birth_place = Imperial Household Agency Hospital, ටෝකියෝ අධිරාජ්‍ය මාලිගය, ටෝකියෝ, ජපානය |religion = ෂින්ටෝ |signature = }} '''නරුහිතෝ''' (උපත 1960 පෙබරවාරි 23) යනු [[ජපානය|ජපානයේ]] [[ජපානයේ අධිරාජයා|අධිරාජයා]] ය. රෙයිවා යුගය ආරම්භ කරමින් 2019 මැයි 1 වන දින ඔහුගේ පියාගේ අභිෂේකයෙන් පසුව ඔහු ක්‍රිසන්තමම් සිංහාසනයට ඇතුළත් විය.<ref name="BBC 2019-05-01">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-48101637|title=Japan's new Emperor Naruhito pledges unity|date=1 May 2019|access-date=2019-05-02|website=[[BBC News]]}}</ref> ජපානයේ සාම්ප්‍රදායික අනුප්‍රාප්තික අනුපිළිවෙලට අනුව ඔහු 126 වැනි අධිරාජයා ය. නරුහිතෝ යනු [[අකිහිතෝ|එමරිටස් අකිහිතෝ අධිරාජ්‍යයාගේ]] සහ [[මිචිකෝ|එමරිටා මිචිකෝ අධිරාජිනියගේ]] වැඩිමහල් පුත්‍රයා ය. ඔහු ඔහුගේ පියාගේ සීයා වන හිරෝහිතෝ (ෂෝවා අධිරාජ්‍යයාගේ) පාලන සමයේදී උපත ලැබූ අතර 1989 දී ඔහුගේ පියාගේ ආගමනයෙන් පසුව උරුමක්කාරයා බවට පත් විය. ඔහු 1991 දී ජපානයේ ඔටුන්න හිමි කුමරු ලෙස නිල වශයෙන් ආයෝජනය කරන ලදී. ඔහු ටෝකියෝවේ ගකුෂාන් පාසල්වලට ගොස් පසුව ඉතිහාසය හැදෑරීය. [[ගකුෂුයින් විශ්ව විද්‍යාලය|ගකුෂුයින් විශ්ව විද්‍යාලයේ]] සහ ඔක්ස්ෆර්ඩ් හි මර්ටන් විද්‍යාලයේ ඉංග්‍රීසි. 1993 ජුනි මාසයේ දී ඔහු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික [[මසකෝ|ඔවාඩා මසකෝ]] සමඟ විවාහ විය. ඔවුන්ට එක් දියණියක් සිටී: අයිකෝ. වරදකරුවන් වූ යුධ අපරාධකරුවන්ව තැන්පත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ සීයාගේ සහ පියාගේ වර්ජනය අඛණ්ඩව සිදු කරමින්, නරුහිතෝ කිසි දිනෙක යසුකුනි සිද්ධස්ථානයට ගොස් නැත. ඔහු ජල ප්‍රතිපත්ති සහ ජල සංරක්ෂණය ගැන උනන්දු වන අතර වයලා වාදනය කිරීමට ප්‍රිය කරයි.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/why-yasukuni-shrine-is-controversial-symbol-japans-war-legacy-2021-08-13/|title=Explainer: Why Yasukuni shrine is a controversial symbol of Japan's war legacy|date=14 August 2021|newspaper=[[Reuters]]}}</ref> ඔහු [[2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික්]] සහ [[පැරාලිම්පික් උළෙල|පැරාලිම්පික් උළෙලේ]] ගෞරවනීය සභාපතිවරයෙකු වූ අතර බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ ලෝක සංවිධානයේ ආධාරකරුවෙකි.<ref name="IHA-Activities">{{cite web |title=Their Majesties the Emperor and Empress – The Imperial Household Agency |url=http://www.kunaicho.go.jp/e-about/history/history02.html |access-date=1 May 2019 |website=The Imperial Household Agency}}</ref> == නම == අධිරාජ්‍යයා වීමට පෙර, ඔහු සාමාන්‍යයෙන් ජපන් පුවත්පත්වල ඔහුගේ රාජකීය පදවිය වන Kōtaishi (ඔටුන්න හිමි කුමරු, 皇太子 lit. "මහා අධිරාජ්‍ය පුත්‍රයා") යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය. සිංහාසනයට පත්වීමෙන් පසු ඔහුව "{{nihongo|"His Majesty the Emperor"|天皇陛下|Tennō Heika}}) ලෙස හඳුන්වයි, එය "ඔහුගේ මහිමය" (陛下, Heika) ලෙස කෙටි කළ හැක.<ref name=":0">{{cite web |title=Members of the Order of the Garter |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/OrderoftheGarter/MembersoftheOrderoftheGarter.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430150348/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/OrderoftheGarter/MembersoftheOrderoftheGarter.aspx |archive-date=30 April 2019 |access-date=30 April 2019 |website=The British Monarchy}}</ref> ලිඛිතව, අධිරාජ්‍යයා විධිමත් ලෙස "පාලක අධිරාජ්‍යයා" (今上天皇, Kinjō Tennō) ලෙසද හැඳින්වේ. ඔහුගේ පාලන සමය "Reiwa" (令和)  උච්චාරණය {{Nihongo|"[[Reiwa]]"|令和}} {{IPA|ja|ɾeːwa|pron|Ja-reiwa.ogg}} යන නම දරයි. සහ චාරිත්‍රයට අනුව ඔහුගේ මරණයෙන් පසු අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ නියෝගය අනුව ඔහු රීවා අධිරාජ්‍යයා ({{Nihongo|'''Emperor Reiwa'''|令和天皇|Reiwa Tennō|see "[[posthumous name]]"}} ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා යටතේ ඇති මීළඟ යුගයේ නම ඔහුගේ මරණයෙන් පසුව හෝ ඔහු අත්හැරීමට පෙර ස්ථාපිත වනු ඇත.<ref name=":1">{{cite press release|title=National Day of Japan to be celebrated|date=7 December 2007|publisher=Embassy of Japan in Pakistan|url=http://www.pk.emb-japan.go.jp/PRESS/Press%202007/JPNEMPAK%2007-041,%20NATIONAL%20DAY%20OF%20JAPAN%20TO%20BE%20CELEBRATED.htm|access-date=28 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080202180142/http://www.pk.emb-japan.go.jp/PRESS/Press%202007/JPNEMPAK%2007-041%2C%20NATIONAL%20DAY%20OF%20JAPAN%20TO%20BE%20CELEBRATED.htm|archive-date=2 February 2008|url-status=dead}}</ref> == අධිරාජ්‍යයා == [[File:Naruhito,_Masako_and_Aiko_in_Tochigi_Prefecture.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Naruhito,_Masako_and_Aiko_in_Tochigi_Prefecture.jpg|thumb|අධිරාජ්‍යයා සහ අධිරාජිනිය ඔවුන්ගේ දියණිය වන [[අයිකෝ කුමරිය]] සමඟ නාසු, ටොචිගි ප්‍රාන්තයේ (2019)]] 2017 දෙසැම්බර් 1 වන දින, අගමැති [[ෂින්සෝ අබේ|ෂින්සෝ]] අබේ නිවේදනය කළේ නරුහිතෝගේ පියා වන [[අකිහිතෝ]] අධිරාජ්‍යයා 2019 අප්‍රේල් 30 වන දින ධුරයෙන් ඉවත් වන බවත්, 2019 මැයි 1 වන විට නරුහිතෝ ජපානයේ 126 වැනි අධිරාජ්‍යයා බවට පත්වන බවත්ය.<ref>{{cite web |date=December 2017 |title=Emperor Akihito to abdicate on April 30, 2019 |url=https://japantoday.com/category/politics/Emperor-Akihito-to-abdicate-on-April-30-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224525/https://japantoday.com/category/politics/Emperor-Akihito-to-abdicate-on-April-30-2019 |archive-date=3 December 2017 |access-date=2023-01-02 |website=[[Japan Today]]}}</ref><ref name="Japan Times 2017-12-01">{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2017/12/01/national/emperors-abdication-date-confirmed-april-30-2019/|title=Japan sets date for Emperor Akihito's abdication as April 30, 2019|last=Osaki|first=Tomohiro|date=1 December 2017|newspaper=[[The Japan Times]]|access-date=6 January 2018}}</ref> අප්‍රේල් 30 වැනි දින පස්වරුවේ දිවුරුම් දීමේ උත්සවයකින් පසුව, අකිහිතෝගේ පාලන සමය සහ හේසේයි යුගය දවස අවසානය දක්වා පැවතුනි. නරුහිතෝ පසුව ඔහුගෙන් පසු අධිරාජ්‍යයා ලෙස මැයි 1 වන දින ආරම්භයේ දී රීවා යුගය ආරම්භ කළේ ය. සංක්‍රාන්තිය මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිදු වූ අතර, නරුහිතෝ නිල වශයෙන් ඔහුගේ පාලනය ආරම්භ කළේ එදින උදෑසන උත්සවයකදී ය. අධිරාජ්‍යයා ලෙස ඔහුගේ පළමු ප්‍රකාශයේදී, ඔහු තම පියා අනුගමනය කළ ක්‍රියාමාර්ගය ගැඹුරින් මෙනෙහි කිරීමටත්, "ජපානයේ රාජ්‍යයේ සහ ජනතාවගේ එකමුතුකමේ සංකේතය ලෙස" ඔහුගේ ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම ඉටු කිරීමටත් ප්‍රතිඥා දුන්නේ ය.<ref name="BBC 2019-05-01" /> ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 4 වැනි වගන්තිය යටතේ අධිරාජ්‍යයාගේ භූමිකාව සම්පූර්ණයෙන්ම චාරිත්‍රානුකූල සහ නියෝජිතයා ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. අනෙකුත් බොහෝ ව්‍යවස්ථාපිත රජවරුන් මෙන් නොව, අධිරාජ්‍යයාට රජයට සම්බන්ධ නාමික බලතල පවා නොමැත;<ref>[http://countrystudies.us/japan/111.htm "The Status of the Emperor"]. ''[[Library of Congress]]'' [[Country Studies]].</ref> ඔහුට දේශපාලන ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් වේ.<ref name="BBC 2019-05-01" /> ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් දක්වා ඇති චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ඉටු කිරීමට ඔහුගේ භූමිකාව සීමා වී ඇති අතර, එසේ වුවද, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අවශ්‍යතා සහ කැබිනට් මණ්ඩලයේ බැඳීම් උපදෙස් මත ඔහු සීමා වී ඇත. නිදසුනක් වශයෙන්, ඔහු නිල වශයෙන් අගමැති පත් කරන අතරතුර, ජාතික ආහාර වේල විසින් නම් කරන ලද පුද්ගලයා පත් කිරීමට ඔහුට අවශ්‍ය වේ.<ref>[https://www.britannica.com/place/Japan/Government-and-society "Japan"]. ''[[Encyclopedia Britannica]]''.</ref> සිංහාසනාරූඪ උත්සවය 2019 ඔක්තෝම්බර් 22 දින සිදු විය,<ref>{{cite news|url=https://mainichi.jp/english/articles/20171231/p2a/00m/0na/018000c|title=Enthronement ceremony for new emperor mulled for Oct.&nbsp;2019|date=31 December 2017|newspaper=[[Mainichi Shimbun]]|access-date=31 December 2017|location=Tokyo|quote=The government is mulling scheduling the enthronement ceremony for the next emperor for October 2019, months after Crown Prince Naruhito accedes to the Imperial Throne on May 1 that year upon his father Emperor Akihito's abdication, it has been learned.|df=dmy-all}}</ref> එහි දී ඔහු පෞරාණික ආකාරයේ ප්‍රකාශ කිරීමේ උත්සවයකදී නිසි ලෙස සිංහාසනාරූඪ විය. 2021 ජූලි 23 දින, නව අධිරාජ්‍යයා 1964 දී ඔහුගේ සීයා වූ ෂෝවා අධිරාජ්‍යයා කළාක් මෙන් ටෝකියෝ හි සත්කාරකත්වය දරන [[2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික්|2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙල]] (මුලින් 2020 දී ක්‍රීඩා කිරීමට නියමිතව තිබුණි, [[කොවිඩ්-19]] වසංගතය විසින් කල් දමන ලදී) විවෘත කරන ලදී. අධිරාජ්‍ය යුවලගේ පළමු විදේශ සංචාරය අධිරාජ්‍යයා සහ අධිරාජිනිය ලෙස 2022 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියට]] ගොස් [[දෙවන එලිසබෙත් රැජිණ|දෙවන එලිසබෙත් රැජිණගේ]] රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය උත්සවයට සහභාගී විය.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/in-pictures-62918196|title=The Queen's funeral in pictures|date=19 September 2022|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2022/09/10/national/emperor-naruhito-queen-funeral/|title=Emperor Naruhito plans to attend Queen Elizabeth's funeral in first overseas trip|date=2022-09-10|access-date=2022-09-11|agency=[[Kyodo News]], Reuters|location=Tokyo|language=en-US|website=[[The Japan Times]]|archive-date=2024-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118003442/https://www.japantimes.co.jp/news/2022/09/10/national/emperor-naruhito-queen-funeral/|url-status=dead}}</ref>ඔවුන් 2023 ජුනි මාසයේ දී [[ඉන්දුනීසියාව|ඉන්දුනීසියාවට]] ගිය අතර එය ඔවුන්ගේ පළමු රාජ්‍ය සංචාරයයි.<ref>{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/amp/world/2023/06/19/japans-emperor-in-indonesia-for-first-state-visit.html|title=Japan's emperor in Indonesia for first state visit|date=19 June 2023|work=The Jakarta Post|access-date=23 June 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/videos/20230621212449354/|title=Indonesians welcome Japan's Emperor, Empress|date=21 June 2023|work=[[NHK World-Japan]]|access-date=6 September 2023|archive-date=6 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906135459/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/videos/20230621212449354/|url-status=dead}}</ref> 2024 පෙබරවාරියේ දී, අධිරාජ්‍යයා නෝටෝ භූමිකම්පාවෙන් විපතට පත් වූවන් පිළිබඳ ශෝක පණිවිඩයක් සමඟ ඔහුගේ 64 වැනි උපන්දිනය සනිටුහන් කළ අතර, බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රදේශ නැරඹීමට කැමැත්ත පළ කළේ ය.<ref>{{Cite web |date=2024-02-23 |title=On 64th birthday, Japan's Emperor Naruhito mourns Noto quake victims |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2024/02/23/japan/japan-emperor-turns-64/ |access-date=2024-02-25 |website=[[The Japan Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Emperor Naruhito mourns the deadly Noto quake in a solemn birthday speech |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/japans-emperor-naruhito-mourns-deadly-noto-quake-solemn-107472625 |access-date=2024-02-25 |website=ABC News |language=en}}</ref> ඔහු මීට පෙර ජනවාරි මස මුල දී එක්සත් රාජධානියේ [[III චාල්ස් රජු|III චාල්ස් රජුගේ]] විපතට පත් වූවන් වෙනුවෙන් ශෝකය ලබාගෙන ඇත. අධිරාජ්‍යයා සහ අධිරාජිනිය මාර්තු 22 වන දින නෝටෝ අර්ධද්වීපයේ භූමිකම්පාවෙන් පීඩාවට පත් නගර දෙකක් වන වජිමා සහ සුසු වෙත ගියහ. පසුව මෙම යුවළ අප්‍රේල් 12 වන දින Anamizu හි ඉවත් කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයකට ගියහ.<ref>{{Cite web |title=Imperial couple make second visit to the stricken Noto Peninsula {{!}} The Asahi Shimbun: Breaking News, Japan News and Analysis |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/15228848 |access-date=2024-04-13 |website=The Asahi Shimbun |language=en}}</ref> 2024 අප්‍රේල් මාසයේ දී, ඉම්පීරියල් හවුස්හෝල්ඩ් ඒජන්සිය අධිරාජ්‍ය පවුල සඳහා Instagram ගිණුමක් දියත් කළ අතර, වේදිකාවේ මංගල දර්ශනය අවසන් වන විට 300,000 අනුගාමිකයින් එයට ලැබුණි. මෙම ගිණුම ජපානයේ තරුණ පරම්පරාවට "ළඟා වීමට" දියත් කර ඇති බව වාර්තා වේ.<ref>{{Cite web |date=2024-04-01 |title=The world's oldest royal family joins social media |url=https://www.nbcnews.com/news/world/japan-royal-family-instagram-youth-social-media-rcna145806 |access-date=2024-04-13 |website=NBC News |language=en}}</ref> [[III චාල්ස් රජු|III වන චාල්ස් රජුගේ]] ආරාධනයෙන් අධිරාජ්‍යයා සහ අධිරාජිනිය 2024 ජුනි මස අග දී එක්සත් රාජධානියේ තෙදින රාජ්‍ය සංචාරයක් ආරම්භ කරන ලදී.<ref name=":6">{{Cite web |date=2024-06-04 |title=Japan's emperor and empress to pay three-day state visit to U.K. |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2024/06/04/japan/japan-emperor-uk-visit/ |access-date=2024-06-09 |website=The Japan Times}}</ref> අධිරාජ්‍ය යුවළ 2020 දී දෙවන එලිසබෙත් රැජිනගේ ආගන්තුකයින් ලෙස සංචාරය කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ නමුත් [[කොවිඩ්-19]] වසංගතය හේතුවෙන් රාජ්‍ය සංචාරය අවලංගු කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=2024-06-04 |title=Prince William to Take on Key Role in Japanese State Visit to the UK |url=https://uk.news.yahoo.com/prince-william-key-role-japanese-022100717.html |access-date=2024-06-09 |website=Yahoo News}}</ref> මැයි මස අගදී ආරම්භ වූ බ්‍රිතාන්‍ය මහ මැතිවරණ ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරය හේතුවෙන් කල්දැමීමේ කනස්සල්ල නොතකා නැවත සැලසුම් කළ සංචාරය ඉදිරියට ගියේ ය.<ref name=":2">{{Cite web |title=Japanese state visit to UK not stopped by general election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cxww0e2xlnxo |access-date=2024-06-09 |website=www.bbc.com}}</ref> එය ක්‍රියාකාරී මැතිවරණ ව්‍යාපාරයක් අතරතුර සිදු වූ නූතන යුගයේ පළමු රාජ්‍ය සංචාරය විය.<ref name=":2" /> == මූලාශ්‍ර == [[ප්‍රවර්ගය:ජපානය]] <references />{{authority control}} {{අසම්පූර්ණ}} asaod97o2f157ottqddhj9zs9xu4h6p 800206 800205 2026-09-25T06:08:11Z KiranBOT 73220 URL වලින් AMP ලුහුබැඳීම ඉවත් කරන ලදී ([[:m:User:KiranBOT/AMP|විස්තර]]) ([[User talk:Usernamekiran|දෝෂයක් වාර්තා කරන්න]]) v3.1.1-current 800206 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |image = Emperor Naruhito 201905 (cropped) (b).jpg |caption = නරුහිතෝ අධිජරාජයා 2019 දී |succession = [[ජපන් අධිරාජයා]] |reign = 2019 මැයි 01 – වර්තමානය |cor-type = |coronation = |predecessor = [[අකිහිතෝ]] |suc-type = {{nowrap|සිහසුනට උරුමකරු}} |successor = ෆුමිහිතෝ |reg-type = {{nowrap|[[Prime Minister of Japan|අග්‍රාමාත්‍යවරු]]}} |regent = [[Shinzō Abe]] |spouse = {{marriage|[[Empress Masako|මසාකෝ ඔවාඩා]]|9 June 1993}} |issue = අයිකෝ, ටොෂි කුමරිය |era name = [[රයිවා]] |era dates = 2019 මැයි 01 – වර්තමානය |house = [[ජපාන අධිරාජ්‍ය වංශය]] |father = [[අකිහිතෝ]] |mother = [[මිචිකෝ ෂෝඩා]]<!-- maiden name should be there --> |birth_name = {{Nihongo|නරුහිතෝ|徳仁}} |birth_date = {{birth date and age|1960|2|23|df=y}} |birth_place = Imperial Household Agency Hospital, ටෝකියෝ අධිරාජ්‍ය මාලිගය, ටෝකියෝ, ජපානය |religion = ෂින්ටෝ |signature = }} '''නරුහිතෝ''' (උපත 1960 පෙබරවාරි 23) යනු [[ජපානය|ජපානයේ]] [[ජපානයේ අධිරාජයා|අධිරාජයා]] ය. රෙයිවා යුගය ආරම්භ කරමින් 2019 මැයි 1 වන දින ඔහුගේ පියාගේ අභිෂේකයෙන් පසුව ඔහු ක්‍රිසන්තමම් සිංහාසනයට ඇතුළත් විය.<ref name="BBC 2019-05-01">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-48101637|title=Japan's new Emperor Naruhito pledges unity|date=1 May 2019|access-date=2019-05-02|website=[[BBC News]]}}</ref> ජපානයේ සාම්ප්‍රදායික අනුප්‍රාප්තික අනුපිළිවෙලට අනුව ඔහු 126 වැනි අධිරාජයා ය. නරුහිතෝ යනු [[අකිහිතෝ|එමරිටස් අකිහිතෝ අධිරාජ්‍යයාගේ]] සහ [[මිචිකෝ|එමරිටා මිචිකෝ අධිරාජිනියගේ]] වැඩිමහල් පුත්‍රයා ය. ඔහු ඔහුගේ පියාගේ සීයා වන හිරෝහිතෝ (ෂෝවා අධිරාජ්‍යයාගේ) පාලන සමයේදී උපත ලැබූ අතර 1989 දී ඔහුගේ පියාගේ ආගමනයෙන් පසුව උරුමක්කාරයා බවට පත් විය. ඔහු 1991 දී ජපානයේ ඔටුන්න හිමි කුමරු ලෙස නිල වශයෙන් ආයෝජනය කරන ලදී. ඔහු ටෝකියෝවේ ගකුෂාන් පාසල්වලට ගොස් පසුව ඉතිහාසය හැදෑරීය. [[ගකුෂුයින් විශ්ව විද්‍යාලය|ගකුෂුයින් විශ්ව විද්‍යාලයේ]] සහ ඔක්ස්ෆර්ඩ් හි මර්ටන් විද්‍යාලයේ ඉංග්‍රීසි. 1993 ජුනි මාසයේ දී ඔහු රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික [[මසකෝ|ඔවාඩා මසකෝ]] සමඟ විවාහ විය. ඔවුන්ට එක් දියණියක් සිටී: අයිකෝ. වරදකරුවන් වූ යුධ අපරාධකරුවන්ව තැන්පත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් ඔහුගේ සීයාගේ සහ පියාගේ වර්ජනය අඛණ්ඩව සිදු කරමින්, නරුහිතෝ කිසි දිනෙක යසුකුනි සිද්ධස්ථානයට ගොස් නැත. ඔහු ජල ප්‍රතිපත්ති සහ ජල සංරක්ෂණය ගැන උනන්දු වන අතර වයලා වාදනය කිරීමට ප්‍රිය කරයි.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/why-yasukuni-shrine-is-controversial-symbol-japans-war-legacy-2021-08-13/|title=Explainer: Why Yasukuni shrine is a controversial symbol of Japan's war legacy|date=14 August 2021|newspaper=[[Reuters]]}}</ref> ඔහු [[2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික්]] සහ [[පැරාලිම්පික් උළෙල|පැරාලිම්පික් උළෙලේ]] ගෞරවනීය සභාපතිවරයෙකු වූ අතර බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයේ ලෝක සංවිධානයේ ආධාරකරුවෙකි.<ref name="IHA-Activities">{{cite web |title=Their Majesties the Emperor and Empress – The Imperial Household Agency |url=http://www.kunaicho.go.jp/e-about/history/history02.html |access-date=1 May 2019 |website=The Imperial Household Agency}}</ref> == නම == අධිරාජ්‍යයා වීමට පෙර, ඔහු සාමාන්‍යයෙන් ජපන් පුවත්පත්වල ඔහුගේ රාජකීය පදවිය වන Kōtaishi (ඔටුන්න හිමි කුමරු, 皇太子 lit. "මහා අධිරාජ්‍ය පුත්‍රයා") යන නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය. සිංහාසනයට පත්වීමෙන් පසු ඔහුව "{{nihongo|"His Majesty the Emperor"|天皇陛下|Tennō Heika}}) ලෙස හඳුන්වයි, එය "ඔහුගේ මහිමය" (陛下, Heika) ලෙස කෙටි කළ හැක.<ref name=":0">{{cite web |title=Members of the Order of the Garter |url=http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/OrderoftheGarter/MembersoftheOrderoftheGarter.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190430150348/http://www.royal.gov.uk/MonarchUK/Honours/OrderoftheGarter/MembersoftheOrderoftheGarter.aspx |archive-date=30 April 2019 |access-date=30 April 2019 |website=The British Monarchy}}</ref> ලිඛිතව, අධිරාජ්‍යයා විධිමත් ලෙස "පාලක අධිරාජ්‍යයා" (今上天皇, Kinjō Tennō) ලෙසද හැඳින්වේ. ඔහුගේ පාලන සමය "Reiwa" (令和)  උච්චාරණය {{Nihongo|"[[Reiwa]]"|令和}} {{IPA|ja|ɾeːwa|pron|Ja-reiwa.ogg}} යන නම දරයි. සහ චාරිත්‍රයට අනුව ඔහුගේ මරණයෙන් පසු අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ නියෝගය අනුව ඔහු රීවා අධිරාජ්‍යයා ({{Nihongo|'''Emperor Reiwa'''|令和天皇|Reiwa Tennō|see "[[posthumous name]]"}} ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ඔහුගේ අනුප්‍රාප්තිකයා යටතේ ඇති මීළඟ යුගයේ නම ඔහුගේ මරණයෙන් පසුව හෝ ඔහු අත්හැරීමට පෙර ස්ථාපිත වනු ඇත.<ref name=":1">{{cite press release|title=National Day of Japan to be celebrated|date=7 December 2007|publisher=Embassy of Japan in Pakistan|url=http://www.pk.emb-japan.go.jp/PRESS/Press%202007/JPNEMPAK%2007-041,%20NATIONAL%20DAY%20OF%20JAPAN%20TO%20BE%20CELEBRATED.htm|access-date=28 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20080202180142/http://www.pk.emb-japan.go.jp/PRESS/Press%202007/JPNEMPAK%2007-041%2C%20NATIONAL%20DAY%20OF%20JAPAN%20TO%20BE%20CELEBRATED.htm|archive-date=2 February 2008|url-status=dead}}</ref> == අධිරාජ්‍යයා == [[File:Naruhito,_Masako_and_Aiko_in_Tochigi_Prefecture.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Naruhito,_Masako_and_Aiko_in_Tochigi_Prefecture.jpg|thumb|අධිරාජ්‍යයා සහ අධිරාජිනිය ඔවුන්ගේ දියණිය වන [[අයිකෝ කුමරිය]] සමඟ නාසු, ටොචිගි ප්‍රාන්තයේ (2019)]] 2017 දෙසැම්බර් 1 වන දින, අගමැති [[ෂින්සෝ අබේ|ෂින්සෝ]] අබේ නිවේදනය කළේ නරුහිතෝගේ පියා වන [[අකිහිතෝ]] අධිරාජ්‍යයා 2019 අප්‍රේල් 30 වන දින ධුරයෙන් ඉවත් වන බවත්, 2019 මැයි 1 වන විට නරුහිතෝ ජපානයේ 126 වැනි අධිරාජ්‍යයා බවට පත්වන බවත්ය.<ref>{{cite web |date=December 2017 |title=Emperor Akihito to abdicate on April 30, 2019 |url=https://japantoday.com/category/politics/Emperor-Akihito-to-abdicate-on-April-30-2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171203224525/https://japantoday.com/category/politics/Emperor-Akihito-to-abdicate-on-April-30-2019 |archive-date=3 December 2017 |access-date=2023-01-02 |website=[[Japan Today]]}}</ref><ref name="Japan Times 2017-12-01">{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2017/12/01/national/emperors-abdication-date-confirmed-april-30-2019/|title=Japan sets date for Emperor Akihito's abdication as April 30, 2019|last=Osaki|first=Tomohiro|date=1 December 2017|newspaper=[[The Japan Times]]|access-date=6 January 2018}}</ref> අප්‍රේල් 30 වැනි දින පස්වරුවේ දිවුරුම් දීමේ උත්සවයකින් පසුව, අකිහිතෝගේ පාලන සමය සහ හේසේයි යුගය දවස අවසානය දක්වා පැවතුනි. නරුහිතෝ පසුව ඔහුගෙන් පසු අධිරාජ්‍යයා ලෙස මැයි 1 වන දින ආරම්භයේ දී රීවා යුගය ආරම්භ කළේ ය. සංක්‍රාන්තිය මධ්‍යම රාත්‍රියේ සිදු වූ අතර, නරුහිතෝ නිල වශයෙන් ඔහුගේ පාලනය ආරම්භ කළේ එදින උදෑසන උත්සවයකදී ය. අධිරාජ්‍යයා ලෙස ඔහුගේ පළමු ප්‍රකාශයේදී, ඔහු තම පියා අනුගමනය කළ ක්‍රියාමාර්ගය ගැඹුරින් මෙනෙහි කිරීමටත්, "ජපානයේ රාජ්‍යයේ සහ ජනතාවගේ එකමුතුකමේ සංකේතය ලෙස" ඔහුගේ ව්‍යවස්ථාපිත වගකීම ඉටු කිරීමටත් ප්‍රතිඥා දුන්නේ ය.<ref name="BBC 2019-05-01" /> ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ 4 වැනි වගන්තිය යටතේ අධිරාජ්‍යයාගේ භූමිකාව සම්පූර්ණයෙන්ම චාරිත්‍රානුකූල සහ නියෝජිතයා ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. අනෙකුත් බොහෝ ව්‍යවස්ථාපිත රජවරුන් මෙන් නොව, අධිරාජ්‍යයාට රජයට සම්බන්ධ නාමික බලතල පවා නොමැත;<ref>[http://countrystudies.us/japan/111.htm "The Status of the Emperor"]. ''[[Library of Congress]]'' [[Country Studies]].</ref> ඔහුට දේශපාලන ප්‍රකාශ කිරීම තහනම් වේ.<ref name="BBC 2019-05-01" /> ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවෙන් දක්වා ඇති චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර ඉටු කිරීමට ඔහුගේ භූමිකාව සීමා වී ඇති අතර, එසේ වුවද, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවේ අවශ්‍යතා සහ කැබිනට් මණ්ඩලයේ බැඳීම් උපදෙස් මත ඔහු සීමා වී ඇත. නිදසුනක් වශයෙන්, ඔහු නිල වශයෙන් අගමැති පත් කරන අතරතුර, ජාතික ආහාර වේල විසින් නම් කරන ලද පුද්ගලයා පත් කිරීමට ඔහුට අවශ්‍ය වේ.<ref>[https://www.britannica.com/place/Japan/Government-and-society "Japan"]. ''[[Encyclopedia Britannica]]''.</ref> සිංහාසනාරූඪ උත්සවය 2019 ඔක්තෝම්බර් 22 දින සිදු විය,<ref>{{cite news|url=https://mainichi.jp/english/articles/20171231/p2a/00m/0na/018000c|title=Enthronement ceremony for new emperor mulled for Oct.&nbsp;2019|date=31 December 2017|newspaper=[[Mainichi Shimbun]]|access-date=31 December 2017|location=Tokyo|quote=The government is mulling scheduling the enthronement ceremony for the next emperor for October 2019, months after Crown Prince Naruhito accedes to the Imperial Throne on May 1 that year upon his father Emperor Akihito's abdication, it has been learned.|df=dmy-all}}</ref> එහි දී ඔහු පෞරාණික ආකාරයේ ප්‍රකාශ කිරීමේ උත්සවයකදී නිසි ලෙස සිංහාසනාරූඪ විය. 2021 ජූලි 23 දින, නව අධිරාජ්‍යයා 1964 දී ඔහුගේ සීයා වූ ෂෝවා අධිරාජ්‍යයා කළාක් මෙන් ටෝකියෝ හි සත්කාරකත්වය දරන [[2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික්|2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙල]] (මුලින් 2020 දී ක්‍රීඩා කිරීමට නියමිතව තිබුණි, [[කොවිඩ්-19]] වසංගතය විසින් කල් දමන ලදී) විවෘත කරන ලදී. අධිරාජ්‍ය යුවලගේ පළමු විදේශ සංචාරය අධිරාජ්‍යයා සහ අධිරාජිනිය ලෙස 2022 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියට]] ගොස් [[දෙවන එලිසබෙත් රැජිණ|දෙවන එලිසබෙත් රැජිණගේ]] රාජ්‍ය අවමංගල්‍ය උත්සවයට සහභාගී විය.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/in-pictures-62918196|title=The Queen's funeral in pictures|date=19 September 2022|work=BBC News}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2022/09/10/national/emperor-naruhito-queen-funeral/|title=Emperor Naruhito plans to attend Queen Elizabeth's funeral in first overseas trip|date=2022-09-10|access-date=2022-09-11|agency=[[Kyodo News]], Reuters|location=Tokyo|language=en-US|website=[[The Japan Times]]|archive-date=2024-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20240118003442/https://www.japantimes.co.jp/news/2022/09/10/national/emperor-naruhito-queen-funeral/|url-status=dead}}</ref>ඔවුන් 2023 ජුනි මාසයේ දී [[ඉන්දුනීසියාව|ඉන්දුනීසියාවට]] ගිය අතර එය ඔවුන්ගේ පළමු රාජ්‍ය සංචාරයයි.<ref>{{cite news|url=https://www.thejakartapost.com/world/2023/06/19/japans-emperor-in-indonesia-for-first-state-visit.html|title=Japan's emperor in Indonesia for first state visit|date=19 June 2023|work=The Jakarta Post|access-date=23 June 2023}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/videos/20230621212449354/|title=Indonesians welcome Japan's Emperor, Empress|date=21 June 2023|work=[[NHK World-Japan]]|access-date=6 September 2023|archive-date=6 September 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230906135459/https://www3.nhk.or.jp/nhkworld/en/news/videos/20230621212449354/|url-status=dead}}</ref> 2024 පෙබරවාරියේ දී, අධිරාජ්‍යයා නෝටෝ භූමිකම්පාවෙන් විපතට පත් වූවන් පිළිබඳ ශෝක පණිවිඩයක් සමඟ ඔහුගේ 64 වැනි උපන්දිනය සනිටුහන් කළ අතර, බලපෑමට ලක් වූ ප්‍රදේශ නැරඹීමට කැමැත්ත පළ කළේ ය.<ref>{{Cite web |date=2024-02-23 |title=On 64th birthday, Japan's Emperor Naruhito mourns Noto quake victims |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2024/02/23/japan/japan-emperor-turns-64/ |access-date=2024-02-25 |website=[[The Japan Times]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Japan's Emperor Naruhito mourns the deadly Noto quake in a solemn birthday speech |url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/japans-emperor-naruhito-mourns-deadly-noto-quake-solemn-107472625 |access-date=2024-02-25 |website=ABC News |language=en}}</ref> ඔහු මීට පෙර ජනවාරි මස මුල දී එක්සත් රාජධානියේ [[III චාල්ස් රජු|III චාල්ස් රජුගේ]] විපතට පත් වූවන් වෙනුවෙන් ශෝකය ලබාගෙන ඇත. අධිරාජ්‍යයා සහ අධිරාජිනිය මාර්තු 22 වන දින නෝටෝ අර්ධද්වීපයේ භූමිකම්පාවෙන් පීඩාවට පත් නගර දෙකක් වන වජිමා සහ සුසු වෙත ගියහ. පසුව මෙම යුවළ අප්‍රේල් 12 වන දින Anamizu හි ඉවත් කිරීමේ මධ්‍යස්ථානයකට ගියහ.<ref>{{Cite web |title=Imperial couple make second visit to the stricken Noto Peninsula {{!}} The Asahi Shimbun: Breaking News, Japan News and Analysis |url=https://www.asahi.com/ajw/articles/15228848 |access-date=2024-04-13 |website=The Asahi Shimbun |language=en}}</ref> 2024 අප්‍රේල් මාසයේ දී, ඉම්පීරියල් හවුස්හෝල්ඩ් ඒජන්සිය අධිරාජ්‍ය පවුල සඳහා Instagram ගිණුමක් දියත් කළ අතර, වේදිකාවේ මංගල දර්ශනය අවසන් වන විට 300,000 අනුගාමිකයින් එයට ලැබුණි. මෙම ගිණුම ජපානයේ තරුණ පරම්පරාවට "ළඟා වීමට" දියත් කර ඇති බව වාර්තා වේ.<ref>{{Cite web |date=2024-04-01 |title=The world's oldest royal family joins social media |url=https://www.nbcnews.com/news/world/japan-royal-family-instagram-youth-social-media-rcna145806 |access-date=2024-04-13 |website=NBC News |language=en}}</ref> [[III චාල්ස් රජු|III වන චාල්ස් රජුගේ]] ආරාධනයෙන් අධිරාජ්‍යයා සහ අධිරාජිනිය 2024 ජුනි මස අග දී එක්සත් රාජධානියේ තෙදින රාජ්‍ය සංචාරයක් ආරම්භ කරන ලදී.<ref name=":6">{{Cite web |date=2024-06-04 |title=Japan's emperor and empress to pay three-day state visit to U.K. |url=https://www.japantimes.co.jp/news/2024/06/04/japan/japan-emperor-uk-visit/ |access-date=2024-06-09 |website=The Japan Times}}</ref> අධිරාජ්‍ය යුවළ 2020 දී දෙවන එලිසබෙත් රැජිනගේ ආගන්තුකයින් ලෙස සංචාරය කිරීමට සැලසුම් කර තිබූ නමුත් [[කොවිඩ්-19]] වසංගතය හේතුවෙන් රාජ්‍ය සංචාරය අවලංගු කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=2024-06-04 |title=Prince William to Take on Key Role in Japanese State Visit to the UK |url=https://uk.news.yahoo.com/prince-william-key-role-japanese-022100717.html |access-date=2024-06-09 |website=Yahoo News}}</ref> මැයි මස අගදී ආරම්භ වූ බ්‍රිතාන්‍ය මහ මැතිවරණ ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරය හේතුවෙන් කල්දැමීමේ කනස්සල්ල නොතකා නැවත සැලසුම් කළ සංචාරය ඉදිරියට ගියේ ය.<ref name=":2">{{Cite web |title=Japanese state visit to UK not stopped by general election |url=https://www.bbc.com/news/articles/cxww0e2xlnxo |access-date=2024-06-09 |website=www.bbc.com}}</ref> එය ක්‍රියාකාරී මැතිවරණ ව්‍යාපාරයක් අතරතුර සිදු වූ නූතන යුගයේ පළමු රාජ්‍ය සංචාරය විය.<ref name=":2" /> == මූලාශ්‍ර == [[ප්‍රවර්ගය:ජපානය]] <references />{{authority control}} {{අසම්පූර්ණ}} m8sh19tfblvnuul7swtekarjp0cm256 නයන්තාරා සම්මාන සහ නිර්දේශයයන් 0 83164 800202 779695 2026-09-25T06:05:55Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800202 wikitext text/x-wiki '''ඩයනා මරියම් කුරියන්''' (උපත 1984 නොවැම්බර් 18) හෙවත් වඩාත් ප්‍රකටව '''නයන්තාරා''' යන වේදිකා නාමයෙන් හැඳින්වෙන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් දකුණු ඉන්දියානු චිත්‍රපටවල පෙනී සිටින ඉන්දියානු නිළියකි.<ref>{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/malayalam/movies/news/Malayalis-should-be-proud-of-Nayanthara/articleshow/49970330.cms|title=‘Malayalis should be proud of Nayanthara’|publisher=TOI|date=29 November 2015|accessdate=22 March 2016}}</ref>දැනට වැඩිම වැටුපක් ලබන දකුණු ඉන්දිය නිළිය මැය වේ. නයන්තාරා රංගන වෘත්තියට පිවිසුණේ 2003 [[කේරළයේ සිනමාව|මලයාලම් චිත්‍රපටයක්]] වූ ''[[මනස්සිනක්කරේ]]'' තුළින් ජයරාම් සමග රංගනයේ යෙදෙමිනි. ඇය දෙමළ සිනමාවට පිවිසියේ ''[[අයියා (2005 දෙමළ චිත්‍රපටය)|අයියා]]'' (2005) චිත්‍රපටය තුළින් වන අතර තෙලිඟු සිනමාවට පිවිසියේ ''[[ලක්ෂ්මි (2006 චිත්‍රපටය)|ලක්ෂ්මි]]'' (2006) චිත්‍රපටය තුළිනි. මෙම චිත්‍රපට ද්විත්වයම සාර්ථක විය. අනතුරුව ඇය ''[[චන්ද්‍රමුඛී]]'' (2005), ''[[ඩුබායි සීනු]]'' (2007), ''[[තුලසි (චිත්‍රපටය)|තුලසි]]'' (2007), ''[[බිල්ලා (2007 චිත්‍රපටය)|බිල්ලා]]'' (2007), ''[[යාරඩි නී මොහිනී]]'' (2008), ''[[ආදවන්]]'' (2009), ''[[අදූර්ස්]]'' (2010), ''[[සිංහා (චිත්‍රපටය)|සිංහා]]'' (2010), ''[[බොස් එංගිරා භාස්කරන්]]'' (2010), ''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' (2011), ''[[රාජ රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' (2013), ''[[ආරම්බම්]]'' (2013), ''[[තනි ඔරුවන්]]'' (2015), ''[[මායා (2015 දෙමළ චිත්‍රපටය)|මායා]]'' (2015), ''[[නානුම් රෞඩි දාන්]]'' (2015), ''[[බාබු බංගාරම්]]'' (2016) සහ ''[[ඉරු මුගන්]]'' (2016 වැනි ආර්ථික වශයෙන් සාර්ථක දෙමළ හා තෙලිඟු චිත්‍රපට ගණනාවකට දායක වූවා ය. {{Infobox actor awards |name=නයන්තාරා |image= |image_size= |caption= |awards=47 |nominations=65 |award1=[[CineMAA සම්මාන]] |award1W=1 |award1N=1 |award2=[[Edison Awards (India)|එඩිසන් සම්මාන]] |award2W=4 |award2N=5 |award3=[[Ananda Vikatan|විකතන් සම්මාන]] |award3W=3 |award3N=3 |award4=[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් සම්මාන (දකුණ)]] |award4W=5 |award4N=14 |award5=[[Chennai International Film Festival|CIFF සම්මාන]] |award5W=2 |award5N=2 |award6=[[නාන්දි සම්මාන]] |award6W=1 |award6N=1 |award7=[[සන්තෝෂම් සිනමා සම්මාන]] |award7W=1 |award7N=1 |award8=[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන]] |award8W=7 |award8N=10 |award9= [[International Indian Film Academy Awards|IIFA උත්සවම් සම්මාන]] |award9W=1 |award9N=2 |award10= [[කලෛමාමණි]] සහ [[තමිල්නාඩු ස්ටේට් සම්මාන]] |award10W=2 |award10N=2 |award11=[[විජෙයි සම්මාන]] |award11W=6 |award11N=9 |award12=[[ඒශියානෙට් සිනමා සම්මාන]] |award12W=2 |award12N=3 |award13=වෙනත් |award13W=12 |award13N=12 }} ==අන්තර්ජාතික ඉන්දියානු සිනමා ඇකඩමි සම්මාන|IIFA උත්සවම් සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2015 | style="text-align:center;" |'' [[මායා (2015 දෙමළ චිත්‍රපටය)|මායා]]'' | style="text-align:center;" |[[හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref name="updatebro.com">{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://updatebro.com/iifa-utsavam-awards-2015-tamil-nominees-winners/ |access-date=2019-09-07 |archive-date=2017-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170505191559/http://updatebro.com/iifa-utsavam-awards-2015-tamil-nominees-winners/ }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2015 | style="text-align:center;" |''[[තනි ඔරුවන්]]'' | style="text-align:center;" |[[හොඳම නිළිය]] | {{nom}}<ref name="updatebro.com"/> |- | style="text-align:left;" |2016 | style="text-align:center;" |''[[නානුම් රෞඩි දාන්]]'' | style="text-align:center;" |[[හොඳම නිළිය]] | {{nom}} |} ==කලෛමාමණි |කලෛමාමණි සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| සම්මානය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2010 | style="text-align:center;" |''දමිළ සිනමාවට කළ මෙහෙවර'' | style="text-align:center;" |[[කලෛමාමණි]]<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/70-artists-get-kalaimamani-awards/article362528.ece</ref> | {{won}} |} ==ආනන්ද විකතන්|විකතන් සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2015 | style="text-align:center;" |''[[නානුම් රෞඩි දාන්]]'' | style="text-align:center;" |[[ආනන්ද විකතන් සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://updatebro.com/vikatan-awards-2015-winners-list |access-date=2019-09-07 |archive-date=2019-08-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190818043824/https://updatebro.com/vikatan-awards-2015-winners-list/ }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[අරම්]]'' | style="text-align:center;" |[[ආනන්ද විකතන් සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{won}} |} ==තමිල්නාඩු ස්ටේට් සිනමා සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2013 | style="text-align:center;" |''[[රාජා රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' | style="text-align:center;" |[[හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref>[[Tamil Nadu State Film Award for Best Actress]]</ref>{{Circular reference|date=April 2018}} |} ==එඩිසන් සම්මාන (දමිළ)|එඩිසන් සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2013 | style="text-align:center;" |'' [[රාජා රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' | style="text-align:center;" |[[එඩිසන් සම්මාන (දමිළ)|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/awards-galore-for-raja-rani-tamil-news-107956 |access-date=2019-09-07 |archive-date=2018-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180713173046/https://www.indiaglitz.com/awards-galore-for-raja-rani-tamil-news-107956 }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2015 | style="text-align:center;" |''[[නානුම් රෞඩි දාන්]]'' | style="text-align:center;" |[[එඩිසන් සම්මාන (දමිළ)|හොඳම නිළිය]] | {{Nominated}}<ref name="edisonawards.in">{{cite web |url=http://www.edisonawards.in/voting/index.php |title=Archived copy |accessdate=2016-02-23 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160223142825/http://www.edisonawards.in/voting/index.php |archivedate=2016-02-23 |df= }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2015 | style="text-align:center;" |''[[තනි ඔරුවන්]]'' | style="text-align:center;" |[[එඩිසන් සම්මාන (දෙමළ)|The Gorgeous Belle]] | {{won}}<ref name="edisonawards.in" /> |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[අරම්]]'' | style="text-align:center;" |[[එඩිසන් සම්මාන (දමිළ)|හොඳම නිළිය]] | {{won}} |- | style="text-align:left;" |2018 | style="text-align:center;" |''[[ඉමෛකා නොඩිගල්]]'' | style="text-align:center;" |[[එඩිසන් සම්මාන (දමිළ)|හොඳම නිළිය]] | {{won}} |} ==ෆිල්ම් ෆෙයාර් සම්මාන (දකුණ)== {| class="wikitable sortable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:35%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:25%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:20%;"| භාෂාව ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2007 | style="text-align:center;" |''[[බිල්ලා (2007 චිත්‍රපටය)|බිල්ලා]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – දමිළ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |දමිළ | {{nom}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/race-for-filmfare-awards-begins-tamil-news-39795 |access-date=2019-09-07 |archive-date=2020-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200125093355/https://www.indiaglitz.com/race-for-filmfare-awards-begins-tamil-news-39795 }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2007 | style="text-align:center;" |'' [[තුලාසි (චිත්‍රපටය)|තුලාසි]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – තෙළිඟු|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |තෙළිඟු | {{nom}}<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/The-award-goes-to/articleshow/3211594.cms?referral=PM</ref> |- | style="text-align:left;" |2008 | style="text-align:center;" |''[[යාරඩී නී මෝහිනි]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – දමිළ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |දමිළ | {{nom}} |- | style="text-align:left;" |2010 | style="text-align:center;" |''[[බෝස් එන්ගිර බාස්කරන්]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – දමිළ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |දමිළ | {{nom}}<ref name="indiaglitz.com"/> |- | style="text-align:left;" |2010 | style="text-align:center;" |''[[සිම්හා (චිත්‍රපටය)|සිම්හා]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – තෙළිඟු|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |තෙළිඟු | {{nom}}<ref name="indiaglitz.com">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/article/67252.html |title=Nominees of Idea Filmfare Awards South – Tamil Movie News |publisher=IndiaGlitz |accessdate=18 October 2011}}</ref> |- | style="text-align:left;" |2010 | style="text-align:center;" |'' [[සුපර් (2010 ඉන්දියානු චිත්‍රපටය)|සුපර්]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – කන්නඩ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |කන්නඩ | {{nom}}<ref name="ReferenceA">{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/kannada/article/67258.html |title=Nominees of Idea Filmfare Awards South – Kannada Movie News |publisher=IndiaGlitz |accessdate=18 October 2011}}</ref> |- | style="text-align:left;" |2011 | style="text-align:center;" |''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – තෙළිඟු|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |තෙළිඟු | {{won}}<ref name="timesofindia">{{cite web|title=First-time winners make merry at Filmfare night|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-07-08/chennai/32588480_1_filmfare-award-filmfare-night-playback-singer|accessdate=8 July 2012}}</ref> |- | style="text-align:left;" |2012 | style="text-align:center;" |''[[ක්‍රිෂ්නම් වන්දේ ජගද්ගුරුම්]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – තෙළිඟු|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |තෙළිඟු | {{nom}} |- | style="text-align:left;" |2013 | style="text-align:center;" |''[[රාජා රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – දමිළ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |දමිළ | {{won}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/dhanush-nayanthara-bag-filmfare-awards-news-tamil-ohnkobfefdjbi.html |access-date=2019-09-07 |archive-date=2014-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140713205113/http://www.sify.com/movies/dhanush-nayanthara-bag-filmfare-awards-news-tamil-ohnkobfefdjbi.html}}</ref> |- | style="text-align:left;" |2015 | style="text-align:center;" |''[[නානුම් රෞඩි දාන්]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – දමිළ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" |දමිළ | {{won}} |- | style="text-align:left;" |2016 | style="text-align:center;" |''[[ඉරු මුගන්]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – දමිළ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" | දමිළ | {{nom}} |- | style="text-align:left;" |2016 | style="text-align:center;" |''[[පුදිය නියාමම්]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – මලයාලම්|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" | මලයාලම් | {{won}} |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[අරම්]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය – දමිළ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" | දමිළ | {{won}} |- | style="text-align:left;" |2018 | style="text-align:center;" |''[[කෝලමාවු කෝකිලා]]'' | style="text-align:center;" |[[ෆිල්ම් ෆෙයාර් හොඳම නිළිය සම්මානය - දමිළ|හොඳම නිළිය]] | style="text-align:center;" | දමිළ | {{nom}} |} ==කේරළ සිනමා විචාර සම්මේලන සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:35%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:25%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:20%;"| භාෂාව ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[පුදිය නියාමම්]]'' | style="text-align:center;" |හොඳම නිළිය | style="text-align:center;" |මලයාලම් | {{won}} |} ==නාන්දි සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2011 | style="text-align:center;" |''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' | style="text-align:center;" |[[නාන්දි හොඳම නිළිය සම්මානය|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref>{{cite web|title=2011 Nandi Awards winner list|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-10-13/news-interviews/34430644_1_sri-rama-rajyam-dookudu-jai-bolo-telangana|work=The Times of India|accessdate=14 October 2012}}</ref> |} ==CineMAA සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2011 | style="text-align:center;" |''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' | style="text-align:center;" |[[CineMAA හොඳම නිළිය සම්මානය|CineMAA හොඳම නිළිය සම්මානය(ජූරි)]] | {{won}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sify.com/movies/cinemaa-awards-imagegallery-tollywood-mgsjRNchehjsi.html |access-date=2019-09-07 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924155237/http://www.sify.com/movies/cinemaa-awards-imagegallery-tollywood-mgsjRNchehjsi.html}}</ref> |} ==භාරතමුණි සිනමා සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2011 | style="text-align:center;" |''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' | style="text-align:center;" |හොඳම නිළිය | {{won}}<ref>{{cite web|title=Sri Rama Rajyam sweeps major awards at Bharatha Muni Awards|url=http://www.mirchi9.com/postyourclip/2012/03/07/sri-rama-rajyam-sweeps-major-awards-at-bharatha-muni-awards/|accessdate=20 June 2012}}</ref> |} ==උගාදි පුරස්කාර් සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2011 | style="text-align:center;" |''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' | style="text-align:center;" |හොඳම නිළිය | {{won}}<ref>{{cite web|title=Ugadi Puraskar presented|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-downtown/article3267674.ece|work=The Hindu|accessdate=20 June 2012}}</ref> |} ==TSR-TV9 සිනමා සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2011 | style="text-align:center;" |''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' | style="text-align:center;" |හොඳම නිළිය | {{won}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://moviegalleri.net/2013/04/tsr-tv9-national-film-awards-2011-2012-winners-photos.html |access-date=2019-09-07 |archive-date=2022-08-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220817074505/https://moviegalleri.net/2013/04/tsr-tv9-national-film-awards-2011-2012-winners-photos.html }}</ref> |} ==ඒශියානෙට් සිනමා සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය/සම්මානය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2003 | style="text-align:center;" |''[[මනසින්නක්කරේ]]'' | style="text-align:center;" |Best New Face of the Year | {{won}}<ref>http://www.thehindu.com/2004/03/08/stories/2004030808370400.htm</ref> |- | style="text-align:left;" |2010 | style="text-align:center;" |''[[බොඩිගාර්ඩ් (2010 චිත්‍රපටය)|බොඩිගාර්ඩ්]]'' | style="text-align:center;" |හොඳම නිළිය | {{won}}<ref name="newindianexpress.com">{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article402653.ece |access-date=2019-09-07 |archive-date=2016-01-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160126031142/http://www.newindianexpress.com/entertainment/malayalam/article402653.ece }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[පුදිය නියාමම්]]'' | style="text-align:center;" |හොඳම නිළිය | {{Nom}}<ref name="newindianexpress.com"/> |} ==දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:40%;"| භාෂාව ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2012 | style="text-align:center;" |''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' | style="text-align:center;" |''[[තෙළිඟු භාෂාව|තෙළිඟු]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref>{{cite web|title=SIIMA Awards: 2011 Winners|url=http://e.indiaglitz.com/telugu/news/2012/siima.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20120627074113/http://e.indiaglitz.com/telugu/news/2012/siima.html|url-status=dead|archive-date=27 June 2012|publisher=indiaglitz|accessdate=24 June 2012}}</ref> |- | style="text-align:left;" |2013 | style="text-align:center;" |''[[ක්‍රිෂ්නම් වන්දේ ජගද්ගුරුම්]]'' | style="text-align:center;" |''[[තෙළිඟු භාෂාව|තෙළිඟු]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය (විචාර)]] | {{won}}<ref>http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Shivarajkumar-is-Best-Actor-Priya-Mani-Best-Actress-at-SIIMA/articleshow/22573778.cms</ref> |- | style="text-align:left;" |2014 | style="text-align:center;" |''[[රාජා රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' | style="text-align:center;" |''[[දමිළ භාෂාව|දමිළ]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{nom}}<ref name="siima.in">{{cite web|url=http://siima.in/nominations/ |title=Archived copy |accessdate=2014-11-07 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160303222803/http://siima.in/nominations/ |archivedate=2016-03-03 |df= }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2015 | style="text-align:center;" |''[[අනාමිකා]]'' | style="text-align:center;" |''[[තෙළිඟු භාෂාව|තෙළිඟු]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{nom}}<ref name="siima.in"/> |- | style="text-align:left;" |2016 | style="text-align:center;" |''[[නානුම් රෞඩි දාන්]]'' | style="text-align:center;" |''[[දමිළ භාෂාව|දමිළ]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref name="siima.in"/> |- | style="text-align:left;" |2016 | style="text-align:center;" |''[[බාස්කර් ද රාස්කල්]]'' | style="text-align:center;" |''[[මලයාලම්]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref name="siima.in"/> |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[ඉරු මුගන්]]'' | style="text-align:center;" |''[[දමිළ භාෂාව|දමිළ]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref name="siima.in"/> |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[පුදිය නියාමම්]]'' | style="text-align:center;" |[[මලයාලම්]] | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref name="siima.in"/> |- | style="text-align:left;" |2018 | style="text-align:center;" |''[[අරම්]]'' | style="text-align:center;" |''[[දමිළ භාෂාව|දමිළ]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref name="siima.in"/> |- | style="text-align:left;" |2019 | style="text-align:center;" |''[[කෝලමාවු කෝකිලා]]'' | style="text-align:center;" |''[[දමිළ භාෂාව|දමිළ]]'' | style="text-align:center;" |[[දකුණු ඉන්දීය අන්තර්ජාතික සිනමා සම්මාන|හොඳම නිළිය]] | {{nom}}<ref name="siima.in"/> |- |} ==සන්තෝෂම් සිනමා සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2011 | style="text-align:center;" |''[[ශ්‍රී රාම රාජ්‍යම්]]'' | style="text-align:center;" |[[සන්තෝෂම් හොඳම නිළිය සම්මානය|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref>[http://www.raagalahari.com/actress/8113/nayantara-santosham-south-indian-film-awards-2011.aspx Nayantara at Santosham South Indian Film Awards 2011]</ref> |} ==විජෙයි සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2007 | style="text-align:center;" |'' [[බිල්ලා (2007 චිත්‍රපටය)|බිල්ලා]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි ප්‍රියතම නිළිය සම්මානය|ප්‍රියතම නිළිය]] | {{won}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/events/15207.html |access-date=2019-09-07 |archive-date=2012-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120719090610/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/events/15207.html }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2008 | style="text-align:center;" |''[[යාරඩී නී මෝහිනී]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි ප්‍රියතම නිළිය සම්මානය|ප්‍රියතම නිළිය]] | {{won}}<ref>http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/stars-shine-at-univercell-vijay-awards-2008-ceremony/article260096.ece</ref> |- | style="text-align:left;" |2009 | style="text-align:center;" |''[[ආදවන්]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි ප්‍රියතම නිළිය සම්මානය|ප්‍රියතම නිළිය]] | {{Nominated}} |- | style="text-align:left;" |2010 | style="text-align:center;" |''[[බෝස් එන්ගිර බාස්කරන්]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි ප්‍රියතම නිළිය සම්මානය|ප්‍රියතම නිළිය]] | {{Nominated}} |- | style="text-align:left;" |2013 | style="text-align:center;" |''[[රාජා රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි ප්‍රියතම නිළිය සම්මානය|ප්‍රියතම නිළිය]] | {{won}}<ref name="timesofindia.indiatimes.com">http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/tamil/tv/8th-Annual-Vijay-Awards-a-grand-success/articleshow/37960678.cms</ref> |- | style="text-align:left;" |2013 | style="text-align:center;" |''[[රාජා රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි හොඳම නිළිය සම්මානය|හොඳම නිළිය]] | {{won}}<ref name="timesofindia.indiatimes.com" /> |- | style="text-align:left;" |2014 | style="text-align:center;" |''[[ඉදු කතිර්වේලන් කාදල්]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි ප්‍රියතම නිළිය සම්මානය|ප්‍රියතම නිළිය]] | {{nom}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://newmoviesupdates.com/9th-vijay-awards-2015-date-venue-nomination-list-votings.html |access-date=2019-09-07 |archive-date=2015-04-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150416202504/http://newmoviesupdates.com/9th-vijay-awards-2015-date-venue-nomination-list-votings.html }}</ref> |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[අරම්]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි හොඳම නිළිය සම්මානය|හොඳම නිළිය]] | {{won}} |- | style="text-align:left;" |2017 | style="text-align:center;" |''[[අරම්]]'' | style="text-align:center;" |[[විජෙයි ප්‍රියතම නිළිය සම්මානය|ප්‍රියතම නිළිය]] | {{won}} |} ==Sunfeast Tamil Music සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2007 | style="text-align:center;" |'' [[බිල්ලා (2007 චිත්‍රපටය)|බිල්ලා]]'' | style="text-align:center;" |හොඳම නිළිය | {{won}}<ref>[http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/events/15676.html Events – Sunfeast Music Awards 2008] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120709061947/http://www.indiaglitz.com/channels/tamil/events/15676.html |date=2012-07-09 }}. IndiaGlitz (7 July 2008). Retrieved 2012-04-10.</ref> |} ==Behindwoods රන් පදක්කම්== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| චිත්‍රපටය ! style="width:40%;"| ප්‍රභේදය ! style="width:15%;"| පදක්කම |- | style="text-align:left;" |2013 | style="text-align:center;" |'' [[රාජා රාණි (2013 චිත්‍රපටය)|රාජා රාණි]]'' | style="text-align:center;" |හොඳම රඟ දැක්වීම | {{won}}<ref name="entertainment.chennaipatrika.com">http://entertainment.chennaipatrika.com/post/2014/08/30/The-Behindwoods-Gold-Medal-2013-Winners-list.aspx</ref> |} '''Behindwoods-රන්-පදක්කම්-2018''' {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| තේමාව |- | style="text-align:left;" |2018 | style="text-align:center;" |'' The Golden Lady of South Indian Box Office '' <ref name="entertainment.chennaipatrika.com"/> |} ==සවුත් ස්කෝප් ස්ටයිල් සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| කලාකරුවා ! style="width:40%;"| තේමාව ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2009 | style="text-align:center;" |''[[නයන්තාරා]]'' | style="text-align:center;" |Youth Icon (Female) | {{won}}<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.indiaglitz.com/south-scope-style-award-winners-tamil-news-51184.html |access-date=2019-09-07 |archive-date=2021-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211025191153/https://www.indiaglitz.com/south-scope-style-award-winners-tamil-news-51184.html }}</ref> |} ==The Hindu World Of Women සම්මාන== {| class="wikitable" style="width:70%;" |- ! width=5%| වර්ෂය ! style="width:40%;"| කලාකරුවා ! style="width:40%;"| තේමාව ! style="width:15%;"| ප්‍රතිඵලය |- | style="text-align:left;" |2018 | style="text-align:center;" |''[[නයන්තාරා]]'' | style="text-align:center;" |Excellence in the field of Entertainment | {{won}} |} Chennai most desirable women -2015 (පළමු ස්ථනය) Chennai most desirable women -2016 (පළමු ස්ථනය) Chennai most desirable women -2017 (දෙවන ස්ථනය). Kochi most desirable women -2014 (දෙවන ස්ථනය) Kochi most desirable women -2015. (දෙවන ස්ථනය) Kochi most desirable women -2016 (දෙවන ස්ථනය) Kochi most desirable women -2017 (දෙවන ස්ථනය) gvol5a310g44fu4t8uz4uwi74m5d4gb ඉස්ලාමය සහ ප්‍රචණ්ඩත්වය 0 83389 800083 797397 2026-09-25T01:06:42Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800083 wikitext text/x-wiki [[ඉස්ලාම්|ඉස්ලාමය]] යනු පරිපූර්ණ ජීවන පද්ධතියකි. එනම් එය අනෙකුත් බොහෝ ආගම් මෙන් ආධ්‍යාත්මික මතවාද පමණක් ඉදිරිපත් කිරීමෙන් වැළකී [[රාජ්‍යය (ආණ්ඩුක්‍රමය)|රාජ්‍යය පාලනය]], [[මානව අයිතිවාසිකම්|මානව හිමිකම්]], [[අපරාධ නීතිය|අපරාධ]], [[පවුල් නීතිය|පවුල් කටයුතු]], [[ගිවිසුම් නීතිය|ගනුදෙනු]] වැනි සෑම අංශයක් ම සම්බන්ධයෙන් අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රමය දක්වා ඇත. ඒ හුදු අනුශාසනාවක් වශයෙන් නොව නීතිය වශයෙනි. එම නීතිය ම අනුගමනය කරන ලෙස ඔවුන්ට අණ කර තිබේ. එම නීති කඩකිරීම ආගමික වශයෙන් පවක් ලෙස සැලකෙන අතර ඇතැම් වැරදි සදහා මෙලොව දී ලබා දිය යුතු දඩුවම් ද නියම කර ඇත. මෙසේ කුරානයේ ඇති වැකි සහ නබිතුමාගේ කියමන් හා ක්‍රියාවන් මත පදනම් ව ඊට සපයන අර්ථ නිරූපණ හරහා බිහිකරගන්නා චර්යා ධර්ම පද්ධතිය [[ෆිඛ්|ඉස්ලාමීය නීතිය]] (ෆික්) වේ. විවිධ ඉස්ලාමීය නිකායන් හා නීති විද්වතුන්ගේ අර්ථ නිරූපණය හේතුවෙන් මෙය සුලු වශයෙන් වෙනස් වන තැන් ද ඇත. මෙසේ විවිධ වීම හේතුවෙන් නීති ගුරුකුල (මද්හබ්) ද බිහි වී තිබේ. බහුතරයක් මුස්ලිම්වරු අයත් වන [[සුන්නි ඉස්ලාම්|සුන්නි]] නිකායේ ෂාෆි ඉ, මාලිකි, හන්බලි, හනෆි ලෙස මෙවැනි ගුරුකුල හතරක් පවතින අතර සුලුතර මුස්ලිම්වරු වන [[ෂියා ඉස්ලාම් ආගම|ෂියා]] මුස්ලිම්වරුන්ගේ ජෆාරි ලෙසත් පවතින ගුරුකුල ඉන් ප්‍රධාන ය. සම්භාව්‍ය ඉස්ලාමීය නීතිය තුළ [[ප්‍රචණ්ඩත්වය]] යොදාගැනීම පිළිගත් අවස්ථා කීපයක් ම හදුනා ගත හැකි අතර [[මානව අයිතිවාසිකම් 1945 ට පෙර හා පසු|ජාත්‍යයන්තර ව පිළිගත් මානව හිමිකම්]] කඩවීමට ඉඩ සැලසීම තුළ මේ ප්‍රතිපාදන දැඩි විවේචනයට ද ලක් ව තිබේ. පවුල තුළ [[ගෘහස්ත හිංසනය|ගෘහස්ත හිංසනයට]] අනුබල දෙන ඇතැම් ප්‍රතිපාදන, ඉස්ලාම් නීතියේ ඇති ඇතැම් අසාධාරණ අපරාධ වැරදි සදහා ලබාදෙන දඩුවම්, ඉස්ලාමීය නීතියේ ඇතැම් ප්‍රතිපාදන නිසා ඇතිවන අමානුෂික තත්ත්වයන් සහ යුද්ධෝපදේශ (සටන් කළ යුතු අය, කළ යුතු ආකාරය, කළ යුතු අවස්ථා) මේ යටතට ගැනේ. සැමියාට බිරිද ව කායික ව හික්මවීමට ඇති අවසරය, ආගම හැරයන්නන්ට [[මරණ දඩුවම]] ලබාදීම, විවාහකයන් අතර [[අනාචාරය]] සදහා ගල්ගසා මැරීම, [[සමලිංගිකතාව|සමලිංගිකයන්]] මරාදැමීමට සහ සිරගතකිරීමට අණදෙන ප්‍රතිපාදන, හිමිකරුවන් විසින් යුද්ධයේ දි අල්ලාගත් (වහල්) කාන්තාවන් [[ස්ත්‍රීදූෂණය|දූෂණය කිරීම]] නීත්‍යානුකූල වීම, ඇසින් දුටු සාක්කිකරුවන් හතර දෙනෙක් සැපයීමට අසමත් වීම මත ස්ත්‍රී දූෂණයකට ලක් වූ අය පවා අනාචාරය වරදට මරණ දඩුවමට හෝ කසපහරට ලක්වීම වැනි තත්ත්වයන් සහ ඊට තුඩුදෙන ප්‍රතිපාදන නිදසුන් ලෙස දැක්විය හැකි ය. == ෂරියා නීතිය == ෂරියා නීතිය යනු ඉස්ලාමය තුළ දක්නට ලැබෙන ආගමික නීතිය යි. එය ගොඩනැගී ඇත්තේ [[කුරානය|කුරානයේ]] සදහන් ආගමික නියමකිරීම් සහ [[මුහම්මද් නබි|නබිතුමාගේ]] ක්‍රියාවන් (සුන්නා) සහ [[හදීස්|ප්‍රකාශයන්]] (ඒකවචන – හදීත්/ බහුවචන - හදීස්) මූලාශ්‍ර කර ගනිමිනි. කුරානය සහ නබිතුමන්ගේ ක්‍රියා සහ කියමන් මෙහි ප්‍රාථමික මූලාශ්‍ර ලෙස සැලකේ.<ref>{{cite web|title=Oxford Dictionar Definition of sharia in English|url=http://www.oxforddictionaries.com/definition/english/sharia|website=[[OxfordDictionaries.com]]|publisher=[[Oxford University Press]]|accessdate=22 March 2016}} Quote: "[...], 9වන සියවස වනවිට සම්භාව්‍ය න්‍යාය තුළ ඉස්ලාම් නීතියේ මූලාශ්‍ර කුරානය, නබිතුමාගේ ක්‍රියා (සුන්නා), කයියා (තර්ක බුද්ධියෙන් නිශ්චය කිරීම), සහ ඉජ්මා (සම්මුතියකට පැමිණීම) යන හතරට සීමා විය."</ref> ඒවායෙහි කිසිවක් සදහන් නොවන අවස්ථාවන් හි දී ඉස්ලාමීය විද්වතුන් විසින් නීතිය නිපදවෙනු ලැබෙති. සුන්නි හා ෂියා යන ඉස්ලාම් ධර්මයේ ආගමික බෙදීම් සහිත කණ්ඩායම් අතර මෙන් ම සුන්නි නිකායේ හනෆි, මාලිකි, ෂාෆි ඉ, හන්බලි වැනි නීතියේ අර්ථනිරූපණ පදනම් කරගත් ගුරුකුලයන් අතර ද මෙසේ නිපද වූ ඇතැම් නීති අතර වෙනස්කම් ඇත.<ref name="hmr">Hisham M. Ramadan (2006), [https://books.google.com/books?id=5ZS7EaHTQX8C&pg=PA6 Understanding Islamic Law: From Classical to Contemporary], Rowman Altamira, {{ISBN|978-0759109919}}, pp. 6–21</ref><ref>{{cite book |last=Esposito |first=John |year=1999 |title=The Oxford history of Islam |url=https://archive.org/details/oxfordhistoryofi00john |publisher=Oxford University Press |location=New York |isbn=978-0-19-510799-9 |ref=harv}}</ref> මෙසේ නීති නිපදවීමේ දී නබිතුමන්ගේ සහගාමිකයන් (සහාබාවරු) එකග වූ කරුණු සැලකීම (ඉජ්මා), කුරානයේ සහ හදීත්හි දක්වා ඇති වෙනත් කරුණු අනුසාරයෙන් අපෝහනය කිරීම (කයියා), ඉස්ලාමීය ව නිවැරදි දෙය පිළිබද නීති විද්වතුන්ගේ අභිමතය යෙදීම (ඉජ්තිහාද්) සහ පැවති සිරිත් දෙස යොමුවීම (උර්ෆ්) යන ක්‍රමවේදයන් අනුපිළිවෙළින් යොදාගැනේ.<ref name="hmr" /> එනම් පළමුවැන්න යොදාගත නොහැකි නම් දෙවැන්න ද, දෙවැන්න යොදාගත නොහැකි නම් තෙවැන්න ද ආදී වශයෙනි. ෂරියා නීතිය මුස්ලිම් රටවල නීති සම්පාදනය කෙරෙහි විශාල බලපෑමක් කිරීමට සමත් වී තිබේ. සමහර මුස්ලිම් රටවල් එය රටේ [[ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව|ව්‍යවස්ථාව]] ලෙස හෝ ප්‍රධාන නීති මූලාශ්‍රය ලෙස හෝ යොදාගනිති. නිදසුන් වශයෙන් [[සවුදි අරාබියාව|සවුදි අරාබිය]], [[සුඩානය]], [[ඉරානය]], [[ඉරාක ජනරජය|ඉරාකය]], [[ඇෆ්ගනිස්ථානය]], [[පාකිස්ථානය|පාකිස්තානය]], [[බෲනායි]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය]], [[කාටාර්|කටාර්]], [[යේමනය]] සහ [[මොරිටේනියා|මොරිටානියාව]] දැක්විය හැකි ය. මේ රටවල නීතියේ වැඩිකොටසක් හෝ සියල්ල ම ෂරියා ව වෙයි. සවුදියේ ලිඛිත නීතියක් හෝ මිනිසුන් විසින් සම්පාදිත නීතියක් නැති අතර කුරානය ප්‍රමුඛ ඉස්ලාමීය නීතිය රටේ එකම නීතිය ලෙස ක්‍රියාකරයි. ඉහත සදහන් කළ ෂරියාව අනුගමනය කරන රටවල හිස ගසා මරා දැමීම, කසපහර දීම, ගල් ගසා මැරීම යන ඉස්ලාමීය නීතියේ එන දඩුවම් ක්‍රියාත්මක කරනු දැකිය හැකි ය. [[අධිකරණය|අධිකරණයෙන්]] ම හෝ වෙනත් ආයතනයක් විසින් ඒ ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබෙති. <ref>{{cite book | last=Otto | first=Jan | title=Sharia incorporated a comparative overview of the legal systems of twelve Muslim countries in past and present | url=https://archive.org/details/shariaincorporat0000unse | publisher=Leiden University Press | location=Leiden | year=2010 | isbn=978-90-8728-057-4}}</ref><ref name="nabiad">Nisrine Abiad (2008), Sharia, Muslim States and International Human Rights Treaty Obligations, British Institute of International and Comparative Law, {{ISBN|978-1905221417}}</ref> ෂරියා නීතිය මුලුමනින් ම ස්ථාපිත කරගැනීම ලොව පුරා විවිධ [[ඉස්ලාම්කරණය|ඉස්ලාම්කරණ]] න්‍යායපත්‍රවල දිගුකාලීන අරමුණ වී තිබේ. බටහිර රටවල ද සංක්‍රමණය වූ මුස්ලිම්වරු [[බහුසංස්කෘතිකත්වය|බහුසංස්කෘතිකත්වයේ]] නාමයෙන් එය ක්‍රියාත්මක කරවන මෙන් හඩනගති. ෂරියා නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ යෝජනාව සමාජ ආන්දෝලනයන්<ref>Hamann, Katie (December 29, 2009). [http://www.voanews.com/content/acehs-sharia-law-still-controversial-in-indonesia-80257482/369606.html "Aceh's Sharia Law Still Controversial in Indonesia"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160502084108/http://www.voanews.com/content/acehs-sharia-law-still-controversial-in-indonesia-80257482/369606.html |date=2016-05-02 }}. [[Voice of America]]. Retrieved September 19, 2011. * Iijima, Masako (January 13, 2010). [https://www.reuters.com/article/us-indonesia-aceh-police-idUSTRE60D07420100114 "Islamic Police Tighten Grip on Indonesia's Aceh"]. [[Reuters]]. Retrieved September 18, 2011. * [http://www.thejakartapost.com/news/2010/02/08/aceh-sharia-police-loved-and-hated.html "Aceh Sharia Police Loved and Hated"]. ''[[The Jakarta Post]].''</ref>සහ [[ජනවාර්ගික ජාතිවාදය|වාර්ගික ගැටුම්]]<ref>Staff (January 3, 2003). [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/2632939.stm "Analysis: Nigeria's Sharia Split"]. [[BBC News]]. Retrieved September 19, 2011. "උතුරු නයිජීරියාවට අයත් පලාත්වල ෂරියා දඩුවම් හදුන්වා දීමෙන් අනතුරුව ක්‍රිස්තියානි ජනතාව සහ මුස්ලිම් ජනතාව අතර ඇති වූ ගැටුම්වලින් පසුගිය වසර 3ක කාලය තුළ දහස් ගණනක් මිනිසුන් මියගොස් ඇත. ". * Harnischfeger, Johannes (2008).<br />{{•}} p. 16. "ජනගහණයෙන් අඩක් ම මුස්ලිම් නොවන්නන් වන කඩුනා ප්‍රදේශයේ ආණ්ඩුකාරවරයා ෂරියාව අදාල කිරීම නිවේදනය කිරීමත් සමග පැන නැගි ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියාවල ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1000කට වැඩි පිරිසක් මිය ගියහ."<br />{{•}} p. 189. "පෙබරවාරියේ සිදු වූ ගැටුමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 200ක් පමණ මිය ගියහ. මක් නිසා ද යත් කඩුනාහි සිටින ප්‍රබල ක්‍රිස්තියානි සුලුතරය ෂරියා නීතිය යටතේ පාලනය වීමට කිසිසේත් සූදානම් නොවූ බැවිනි. සුල්තාන් සහ ඔහුගේ නියෝජිතයන් වූ එමිර්වරු 18 දෙනෙක් ආණ්ඩුකාරයා හමු වී පනත ක්‍රියාත්මක කරන ලෙස බල කර සිටියහ." * Mshelizza, Ibrahim (July 28, 2009). [https://www.independent.co.uk/news/world/africa/fight-for-sharia-leaves-dozens-dead-in-nigeria-1763253.html "Fight for Sharia Leaves Dozens Dead in Nigeria&nbsp;– Islamic Militants Resisting Western Education Extend Their Campaign of Violence"]. ''[[The Independent]]''. Retrieved September 19, 2011. * [https://web.archive.org/web/20030809092546/http://www.pbs.org/newshour/bb/africa/nigeria/religous_violence.html "Nigeria in Transition: Recent Religious Tensions and Violence"]. [[PBS]]. * Staff (December 28, 2010). [http://www.aljazeera.com/news/africa/2010/01/201012314018187505.html "Timeline: Tensions in Nigeria&nbsp;– A Look at the Country's Bouts of Inter-Religious and Ethnic Clashes and Terror Attacks"]. [[Al Jazeera English]]. Retrieved September 19, 2011. "මුස්ලිම් නොවන වැසියන් ෂරියා හෙවත් ඉස්ලාම් නීතිය නීතිය හදුන්වා දීමට විරුද්ධ වීම හේතුවෙන් උතුරු නයිජීරියාවේ දහස් ගණනක් මරා දමා තිබේ. කඩුනාහි උතුරු ප්‍රාන්තයේ ෂරියාව ස්ථාපිත කරගැනීමේ අරමුණ සහිත මුස්ලිම්වරු සටන් කරමින් සිටිති.". * Ibrahimova, Roza (July 27, 2009). [https://web.archive.org/web/20090728100441/http://english.aljazeera.net/news/africa/2009/07/2009727182749635965.html "Dozens Killed in Violence in Northern Nigeria"] (video (requires [[Adobe Flash]]; 00:01:49)). [[Al Jazeera English]]. Retrieved September 19, 2011. "ෂරියා (ඉස්ලාමීය නීතිය) මුලුමනින් ම ස්ථාපිත කරගැනීම උදෙසා සටන් කරන බොකෝ හරාම් සංවිධානය පොලිස් ස්ථාන සහ දෙව්මැදුරුවලට ප්‍රහාර එල්ල කර තිබේ."</ref> පමණක් නොව සන්නද්ධ අරගල<ref>[http://countrystudies.us/sudan/63.htm]. ''[[Library of Congress Country Studies|Library of Congress Country Studies: Sudan:]]''. "හමුදාව විසින් බලය අල්ලා ගැනීම මෙහෙයවූ ප්‍රාථමික හේතූන් 1991 දී නිරාකරණය නොවුණු ඉස්ලාම් නීතිය සහ දකුණේ සිවිල් නීතිය සම්බන්ධ ගැටලු සමග දැඩි ව බැදී තිබුණි. 1983 සැප්තැම්බරයේ දී මුලුරටට ම බලපාන පරිදි ෂරියාව ක්‍රියාත්මක කිරීම දැඩි ආන්දෝලනයකට ලක්වූ අතර මුස්ලිම් නොවන ජන අනන්‍යතාවයක් සහිත දකුණු ප්‍රදේශය පුරා දැඩි විරෝධතා ඇතිකිරීමට හේතු විය. ෂරියාවට එල්ල වූ විරෝධය, විශේෂයෙන් ම සොරකම වැනි වැරදිවලට අත් කපා දැමීම වැනි හදද් (ඒකවචන – හද්) දඩුවම් හෙවත් ඉස්ලාමීය දඩුවම් ක්‍රම සම්බන්ධයෙන් එල්ල වූ විවේචනය දකුණට පමණක් සීමා නොවූ අතර 1985 දී ජාෆර් අන් නිමෙයිරිගේ රජයට ගෙදර යාමට සිදු වූ කරුණු අතර ප්‍රධාන ම හේතුවක් ද විය.". * Marchal, R. (2013), Islamic political dynamics in the Somali civil war. Islam in Africa South of the Sahara: Essays in Gender Relations and Political Reform, pp. 331–52 * {{cite web |title=PBS Frontline: "Civil war was sparked in 1983 when the military regime tried to impose sharia law as part of its overall policy to "Islamicize" all of Sudan." |url=https://www.pbs.org/frontlineworld/stories/sudan/facts.html |publisher=Pbs.org |accessdate=2012-04-04}} * [[Bassam Tibi|Tibi, Bassam]] (2008). ''Political Islam, World Politics and Europe''. [[Routledge]]. p. 33. "1983 සැප්තැම්බර් මස සුඩානයේ මුස්ලිම් නොවන පිරිස් මත ද ෂරියාව ක්‍රියාත්මක කරන ලදී. එතැන් පටන් උතුරු සුඩානයේ සිටින මුස්ලිම්වරු දකුණු සුඩානයේ සිටින මුස්ලිම් නොවන වැසියන්ට එරෙහි ව ජිහාඩයක් (සන්නද්ධ අරගලයක්) ගෙන යමින් සිටිති."</ref> පවා ඇතිකිරීමට හේතුකාරක වී තිබේ. ආගමික මූලධර්ම පදනම් කරගත් ෂරියා නීතිය නූතන නීතියට සපුරා වෙනස් දර්ශනයක් අනුගමනය කිරීම නිසා [[අනාගමික රාජ්‍යය|නූතන රාජ්‍ය පාලනය]], මානව හිමිකම්, [[චින්තන නිදහස]], [[කාන්තා අයිතිවාසිකම්]] වැනි ඇගයුම් සුරැකීමට එහි ඇති අසමත්භාවය ෂරියාව සම්බන්ධ ව විවේචන පැනනැගීමට හේතු වී තිබේ. <ref>Encyclopædia Britannica, see article on [http://www.britannica.com/topic/Shariah Shari'ah (Islamic law)], 2006 *Otto, J. M. (2008). [https://openaccess.leidenuniv.nl/bitstream/handle/1887/20694/Sharia%20and%20national%20Law%20in%20Muslim%20countries.pdf?sequence=1 Sharia and National Law in Muslim Countries] (Vol. 3), Amsterdam University Press</ref><ref name="naim96">Abdullahi Ahmed An-Na’im, "Islamic Foundations of Religious Human Rights", in ''Religious Human Rights in Global Perspective: Religious Perspectives'', pp 351–56 (John Witte Jr. & Johan D. van der Vyver eds., 1996).</ref><ref name="hajjar2004">Hajjar, Lisa. "Religion, state power, and domestic violence in Muslim societies: A framework for comparative analysis." ''Law & Social Inquiry'' 29.1 (2004); pp. 1–38</ref><ref>Al-Suwaidi, J. (1995). "Arab and western conceptions of democracy"; in ''Democracy, war, and peace in the Middle East'' (Editors: David Garnham, Mark A. Tessler), Indiana University Press, see Chapters 5 and 6; {{ISBN|978-0253209399}}</ref> == ඉස්ලාමය සහ යුද්ධය == === ජිහාඩය === ජිහාඩ් ([[Wiktionary:جهاد|جهاد]]) යනු සිය ආගම ආරක්ෂා කිරීමට මුස්ලිම්වරුන්ට ආගමින් පැවරී තිබෙන වගකීම හැදින්වීම සදහා යෙදෙන ඉස්ලාමීය ආගමික යෙදුමකි. අරාබි බසින් ජිහාඩ් යනු වීර්යය, අරගලය, සුරක්ෂිතවීම යන අරුත් දෙන නාමපදයකි.<ref name = kaef2007>{{cite book|author=Khaled M. Abou El Fadl|authorlink=Khaled Abou El Fadl|title=The Great Theft|url=https://books.google.com/books?id=fIrLjWF98FIC&pg=PA221|date=13 October 2009|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-174475-4|page=221}}</ref> ජිහාඩයේ යෙදෙන පුද්ගලයා මුජාහිද්වරයකු වේ. එහි බහුවචනය මුජාහිදීන් ([[Wiktionary:مجاهدين|مجاهدين]]) යන්නයි. ජිහාඩ් යනු කුරානයේ නිරන්තර ව දකින්නට ලැබෙන වචනයක් වේ.<ref name="Al-Dawoody2011">{{cite book|last=Al-Dawoody|first=Ahmed|title=The Islamic Law of War: Justifications and Regulations|url=https://books.google.com/books?id=Bd5dAQAAQBAJ|date=15 February 2011|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=978-0-230-31994-3|page=56|quote=මක්කාවේ දී පහළ වූ වැකි එකොළහකුත් මදීනාවේ දී පහළ වූ වැකි තිහකුත් එක් ව ගත් විට ජිහාඩ් යන්න කුරානයේ භාවිත ව ඇති අවස්ථා හතලිස් එක තුළ එය එකිනෙකට වෙනස් අරුත් දහහතකින් යෙදී ඇත. ඒ අතර පහත අරුත් පහ ද වේ. වරහන් තුළ දක්වා ඇත්තේ එම එක් එක් අරුතින් යෙදී ඇති අවස්ථා ගණන ය. ආගමික විශ්වාසය වෙනුවෙන් වීර්යය කිරීම (21), යුද්ධය (12), මුස්ලිම් නොවන මව්පියන් ඔවුන්ගේ දරුවන් ඉස්ලාමය ඇදහීමෙන් වැළැක්වීම සදහා තැත් කිරීම - ඒ සදහා ඔවුන්ගේ ව්‍යායාමය හැදින්වීමට (2), ස්ථිර ප්‍රතිඥාවන් හැදින්වීමට (5) සහ ශාරීරික ශක්තිය හැදින්වීමට (1)}}</ref> "අල්-ජිහාඩ් ෆි සබිල් අල්ලාහ්" (අල්ලාහ්ගේ මාර්ගයෙහි වීර්යය කරන්න/සටන් කරන්න) යනාදී වශයෙන් එය මනුෂ්‍යයන් වශයෙන් දෙවියන්ගේ අභිලාෂය කෙරෙහි ක්‍රියාකිරීම/අවනත වීම හදුන්වනු පිණිස භාවිත වී ඇත.<ref name="morgan2010">{{cite book|title=Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice|last=Morgan|first=Diane|year=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=0-313-36025-1|page=87|url=https://books.google.com/books?id=U94S6N2zECAC&pg=PA87|accessdate=5 January 2011}}</ref><ref name=kaef2007/><ref name="Merriam">{{cite encyclopedia|editor=[[Wendy Doniger]]|encyclopedia=Merriam-Webster's Encyclopedia of World Religions|url=https://books.google.com/books?id=ZP_f9icf2roC&pg=PA571|page=571|publisher=[[Merriam-Webster]]|year=1999|isbn=0-87779-044-2}}, ''Jihad''.</ref><ref name="MIC">{{cite encyclopedia|editor=[[Josef W. Meri]]|encyclopedia=Medieval Islamic Civilization: An Encyclopedia|publisher=[[Routledge]]|url=https://books.google.com/books?id=BFZsBgAAQBAJ&pg=PA419|page=419|year=2005|isbn=0-415-96690-6}},''Jihad''.</ref> ෂාෆි ඉ ගුරුකුලයේ ෂරියා අත්පොත වන Reliance of the Traveller ග්‍රන්ථයට අනුව ජිහාඩ් යනු මුස්ලිම් නොවන්නන්ට එරෙහි ව කරන යුද්ධය වන අතර නිරුක්තිමය වශයෙන් ආගම ස්ථාපිත කිරීම සදහා කරන සංග්‍රාමය හැදින්වීමට යෙදෙන මුජාහදා යන වදනින් බිදී ඇත.<ref>{{cite web |url=http://www.ieproject.org/projects/shariamanual.pdf |title=Archived copy |accessdate=2016-06-25 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160625045616/http://www.ieproject.org/projects/shariamanual.pdf |archivedate=25 June 2016 |df=dmy-all }}</ref>{{page needed|date=March 2017}} [[ගොනුව:Muslim Conquest.PNG|thumb|300px|[[මුහම්මද් නබි|මුහම්මද්]]ගේ සහ රශිදුන් හෙවත් සත්‍ය මගපෙන්වීම ලද යනුවෙන් හැදින්වෙන මුල් කාලිෆ්වරුන් සිව්දෙනාගේ යුධ ජයග්‍රහණයන්|alt=]] මුස්ලිම්වරුන් සහ ඉස්ලාම් විද්වතුන් අතර ද ජිහාඩ් යන්නේ නිර්වචනය පිළිබද මතභේද පවතී. මුස්ලිම්වරුන්<ref>[http://rissc.jo/index.php/english-publications.html Jihad and the Islamic Law of War] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818180319/http://www.rissc.jo/index.php/english-publications.html |date=18 August 2013 }}</ref> සහ මුස්ලිම් නොවන අය<ref>Rudolph Peters, ''Islam and Colonialism. The doctrine of Jihad in Modern History'' (Mouton Publishers, 1979), p. 118</ref> ද ඇතුලු ව බොහෝ විද්වතුන් මෙන්ම Dictionary of Islam ග්‍රන්ථය ද<ref name="morgan2010"/> ජිහාඩ් යන්නේ අර්ථ දෙකක් ඇති බව පිළිගනී. එනම් සිය අභ්‍යයන්තරය සමග කරන ආධ්‍යාත්මික අරගලය (උත්තම ජිහාඩය) සහ බාහිරය සමග කරන භෞතික අරගය හෙවත් ඉස්ලාමයේ සතුරන්ට එරෙහිව කරන අරගලය (ද්විතීයික ජිහාඩය) ත් වශයෙනි.<ref name="morgan2010"/><ref name=BBCjihad>{{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/religion/religions/islam/beliefs/jihad_1.shtml|title=Jihad|accessdate=20 February 2012}}</ref> ඉස්ලාමයේ සතුරන්ට එරෙහි ව කරන යුද්ධය සන්නද්ධ අරගලයක් වීමට හෝ නොවීමට පුලුවන.<ref name=kaef2007/><ref>DeLong-Bas (2010), p. 3</ref> ජිහාඩ් යන්න බොහෝවිට ශුද්ධ යුද්ධය යනුවෙන් පරිවර්තනය වී ඇතත්<ref name=holy>{{cite book|last1=Lloyd Steffen|first1=Lloyd|title=Holy War, Just War: Exploring the Moral Meaning of Religious Violence|date=2007|publisher=Rowman & Littlefield|page=221|url=https://books.google.com/books?id=JRe_AAAAQBAJ&pg=PA221&dq=jihad+often+translated+as+holy+war&hl=en&sa=X&ei=Pyz9U9SWCoKkyATB2IKoDQ&ved=0CB8Q6AEwAA#v=onepage&q=jihad%20often%20translated%20as%20%20holy%20war&f=false}}</ref><ref>cf., e.g., BBC news article [http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/8537925.stm Libya's Gaddafi urges 'holy war' against Switzerland]</ref><ref name=Peter-Jihad-3>Rudolph Peters, ''Jihad in Medieval and Modern Islam'' (Brill, 1977), p. 3</ref> එම පරිවර්තනය ප්‍රශ්නකාරී ය.<ref>Patricia Crone, ''Medieval Islamic Political Thought'' ([[Edinburgh University Press]], 2005), p. 363</ref><ref>ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ ශුද්ධ යුද්ධයක් පිළිබද අදහසක් නොමැති බව ඛාලිඩ් අබු එල් ෆාදි අවධාරණය කරයි. ශුද්ධ යුද්ධය යන්න සදහා අරාබි යෙදුම වන අල්-හාර්බ් අල්-මුක්වාද්දසා යන්න කුරාන පාඨ තුළ හෝ මුස්ලිම් දේවධර්මවේදීන් විසින් හෝ භාවිත කර නැති බව හෙතෙම පවසයි. ඔහු පවසන පරිදි ඉස්ලාමයට අනුව යුද්ධය කිසිසේත් ශුද්ධ වූවක් නොවේ. යුද්ධ කිරීම සාධාරණ හෝ අසාධාරණ වනවා මිස ශුද්ධ වන්නේ නැත. කුරානය යුද්ධ කිරීම සාධාරණ වන අවස්ථාවක දී යුද්ධ කිරීම අනුමත කරයි. ඔහු වැඩිදුරටත් පවසන පරිදි කුරානය යුද්ධ කිරීම හෝ සටන් කිරීම හැදින්වීමේ දී ඒ පිණිස භාවිත කර ඇත්තේ ක්විතාල් යන යෙදුම මිස ජිහාඩ් යන්න නොවේ. (source:{{cite book|last1=[[Khaled Abou El Fadl|Abou El Fadl]]|first1=[[Khaled Abou El Fadl|Khaled]]|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|url=https://archive.org/details/greattheftwrestl0000abou|date=January 23, 2007|publisher=HarperOne|isbn=978-0061189036|page=[https://archive.org/details/greattheftwrestl0000abou/page/222 222]}}</ref> ප්‍රාචීනවාදියකු වන බර්නාඩ් ලුවිස්ට අනුව "සම්භාව්‍ය ඉස්ලාමීය විද්වතුන්ගෙන්, නීතිවේදීන්ගෙන් සහ හදීස් කලාවේ විශේෂඥයන්ගෙන්” අති බහුතරය ජිහාඩය යන්න අවබෝධ කරගෙන ඇත්තේ සන්නද්ධ අරගලයක් යන අර්ථයෙනි.<ref>Bernard Lewis, ''[https://books.google.com/books?id=NXCTjv2oFtUC&pg=PA72&dq=%22the+overwhelming+majority+of+classical+theologians,+jurists%22+The+Political+Language+of+Islam%22&hl=en&sa=X&ei=BsWiVd8yypnIBPPeirgL&ved=0CB4Q6AEwAA#v=onepage&q=%22the%20overwhelming%20majority%20of%20classical%20theologians%2C%20jurists%22%20The%20Political%20Language%20of%20Islam%22&f=false The Political Language of Islam]'' (University of Chicago Press, 1988), p. 72. Cf. William M. Watt, ''Islamic Conceptions of the Holy War'' in: Thomas P. Murphy, ''The Holy War'' (Ohio State University Press, 1974), p. 143</ref> ජාවෙද් අහ්මද් ඝමිදි නම් නූතන ඉස්ලාමීය විද්වතා පවසන පරිදි ජිහාඩය සෑමවිටම වරදකාරීව හැසිරෙන පුද්ලයන්ට එරෙහිව සන්නද්ධ අරගලයක් විය යුතු බවට ඉස්ලාමීය විද්වතුන් අතර එකගත්වයක් පවතී.<ref name="jihad-ghamidi">{{cite book|last=Ghamidi|first=Javed|authorlink=Javed Ahmed Ghamidi|title=[[Mizan]]|publisher=[[Al-Mawrid|Dar ul-Ishraq]]|chapter=The Islamic Law of Jihad|chapter-url=http://www.javedahmadghamidi.com/renaissance/view/the-islamic-law-of-jihad-part-1-2|year=2001|OCLC=52901690}}</ref> ජොනතන් බර්කීට අනුව කුරානය ජිහාඩයේ යෙදෙන ලෙස මුලින් සදහන් කරන්නට ඇත්තේ මුහම්මද්ගේ කාලීන පසමිතුරන්, මක්කාවේ ගෝත්‍රික ලබ්ධිකයන් හෝ මදීනාවේ යුදෙව්වන් ඉළක්ක කරගෙන විය හැකි වුවත් මේ පිළිබද ව කුරානීය ප්‍රකාශ නව සතුරන් අභිමුඛ වූ විගස ඔවුන් දෙසට එල්ල කළ හැකි පරිද්දෙන් ඉදිරිපත් වී තිබේ.<ref name="Berkey2003">{{cite book|last=Berkey|first=Jonathan Porter|authorlink=Jonathan Berkey|title=The Formation of Islam: Religion and Society in the Near East, 600-1800|url=https://books.google.com/books?id=mLV6lo4mvj0C&pg=PA73|year=2003|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-58813-3|page=73|quote=කුරානය යනු සංවේදී ලියවිල්ලක් නොවේ. එය සිය විශ්වාසවන්තයින්ව ජිහාඩය පිණිස දිරිගන්වයි. ප්‍රතික්ෂේප කරන්නන්ගේ මතයට නොනැමෙනු. ඔවුන් කෙරෙහි ඔබ තිර ව සිටිනු. (කුරානය 25:52) සහ ධර්මය පහළ කරනු ලැබූවන්ගෙන් කවුරුන් අල්ලාහ්වද අවසාන දිනයද විශ්වාස නොකර සිටින්නෝ ද ඔවුන් සමග සටන් කරනු. (කුරානය 9:29) මුහම්මද්ගේ කාලීන පසමිතුරන්, මක්කාවේ ගෝත්‍රික ලබ්ධිකයින් හෝ මදීනාවේ යුදෙව්වන් වැනි පිරිස් කෙරෙහි අදහස් කරමින් පහළ වී තිබිය හැකි වුවත් එවැනි නව සතුරන් අභිමුඛ වූ විට ඔවුන්ට එරෙහිව ද යොදාගත හැක.}}</ref> ජිහාඩයේ නීති පිළිබද ව ප්‍රථම ලියවිල්ල අබ්ද් අල්-රහ්මාන් අල් අව්සායි සහ මුහම්මද් ඉබ්න් අල්-හසන් අල් ෂයිබානි විසින් රචනා කරන ලදී. ප්‍රථම වරට යුධමය ජිහාඩයක් ඇතිවූයේ මුහම්මද් සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් වූ සුලු පිරිස මක්කම සිට මදීනාවට ගමන් කිරීමෙන් අනතුරුව මදීනාවේ සිටි අයගෙන් පිරිසක් ඉස්ලාමයට හරවා ගැනීමට හැකි වූ පසුව ය. මක්කාවාසීන්ට එරෙහිව සටන් කිරීමට අණකරන ප්‍රථව වැකි 22 වන පරිච්ඡේදයේ 39-40 වැකි වෙයි.<ref>William M. Watt: ''Muhammad at Medina'', p. 4; q.v. the [[Tafsir]] regarding these verses</ref> මුහම්මද්ගේ පසුකාලීන ජීවිතයේ ප්‍රධාන අරමුණ වූයේ සිය පාර්ශ්වකරුවන් සංඛ්‍යාවද මුස්ලිම් පාලනය යටතේ පවතින ප්‍රදේශය ද පුලුල් කරගැනීමයි.<ref name="DavidCook2005">David Cook, ''Understanding Jihad''; University of California Press: CA, 2005</ref> රිචඩ් එඩ්වර්ඩ්ස්ට සහ ෂෙරීෆා සුහුර්ට අනුව ආක්‍රමණික ජිහාඩය යනු මුල් මුස්ලිම් ප්‍රජාව විසින් කරන්නට යෙදුණු ජිහාඩයයි. ඔවුන් ව අතුගා දැමීමට බලා සිටි අරාබි ගෝත්‍රවල සාමූහික බලයට එරෙහිව සන්නද්ධ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය නොකර ආරක්ෂා විය නොහැකි වූ බැවිනි. සාමූහික වගකීමක් ලෙස සිදුකරන ජිහාඩය (ෆාඩ් කිෆායා) සහ ආක්‍රමණික ජිහාඩය සම්භාව්‍ය ඉස්ලාම් නීති සම්ප්‍රදාය තුළ පර්යාය සංකල්ප වන අතර ආක්‍රමණික ජිහාඩයක් පිණිස අණ කළ හැක්කේ කාලිෆ්වරයකුට පමණි. එහෙත් පුද්ගලික වගකීමක් ලෙස කළ යුතු ජිහාඩය (ෆාඩ් අයින්) කිරීම සදහා අවශ්‍ය වන්නේ ඉස්ලාමය හෝ මුස්ලිම්වරුන් ඉළක්ක කරගනිමින් පීඩනයක් සිදුවන බව පෙනී යාම පමණි.<ref>{{cite book|last1=Edwards |first1=Richard |last2=Zuhur|first2=Sherifa |title=The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and|page=553|publisher=ABC-CLIO|url=https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC&pg=PA553&dq=jihad+declared+by+caliph&hl=en&sa=X&ved=0CCIQ6AEwAWoVChMIh7D86LCfyAIVFxKSCh1bnQiW#v=onepage&q=jihad%20declared%20by%20caliph&f=false|accessdate=30 September 2015}}</ref> ආර්හස් විශ්වවිද්‍යාලයේ ව්‍යාපාර සංවර්ධනය සහ තාක්ෂණය පීඨයේ සහකාර මහාචාර්යවරියක වන ටීනා මෙගාර්ඩ් ලොව විශාලත ම ආගම් 10 හි ආගමික ලියවිලිවල ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිබද ව අධ්‍යයනයක් කර තිබේ. සංවාදයක දී ඇය පවසා සිටියේ ඉස්ලාම් ධර්මයේ මූලික ග්‍රන්ථ අනිකුත් ආගමික ග්‍රන්ථවල ඇති ප්‍රමාණයට වඩා විශාල පරිමාණයකින් අන්‍යලබ්ධිකයන්ට එරෙහි ව ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ ප්‍රහාරකත්වය පිණිස අණ කරන බවයි. එම මූලාශ්‍ර තුළ ත්‍රස්තවාදයට සෘජුව ම අනුබල දෙන තැන් ද තිබෙන බව ඇය තර්ක කරමින් පවසයි. <ref>{{cite news|newspaper=Jyllands-Posten|url=http://jyllands-posten.dk/indland/ECE5097347/Islam-er-den-mest-krigeriske-religion/|title=Islamer den mest krigeriske religion|date=Oct 9, 2005|language=Danish}}</ref><ref>{{cite book | last1= Magaard | first1= Tina | year = 2007 | chapter = Fjendebilleder og voldsforestillinger i islamiske grundtekster [Images of enemies and conceptions of violence in Islamic core scriptures] |language=Danish | url = | title = Totalitarisme: venskab og fjendskab. | editors = Mehdi Mozaffari; Hans-Jørgen Schanz; Mikkel Thorup. | publisher = Århus Universitetsforlag | pages = 213–238 }}</ref> === තවලම් කොල්ලකෑම === තවලම් කොල්ලකෑම් යනු [[මුහම්මද් නබි|මුහම්මද් නබිතුමන්]] විසින් සිය අනුගාමිකයන්ගේ ද සහයෙන් කරන ලද සන්නද්ධ වැටලීම් මාලාවකි. [[මක්කම|මක්කාවේ]] වැසියන් දැක්වූ සතුරු ප්‍රතිචාර හේතුවෙන් මක්කම සිට [[මදීනා|මදීනාවට]] පැමිණි පසු එහි සිටි, [[මුස්ලිම්|මුස්ලිම්වරුන්ට]] පක්ෂපාත වූ ගෝත්‍ර ද සමග එක් ව මක්කාවේ සිට ගමන් කළ කුරයිෂ්වරුන්ට අයත් තවලම් ඉළක්ක කරගනිමින් සිදුකළ මෙම යුධ මෙහෙයුම් සිදුකළේ අල්ලාගත් පිරිස්වලින් බුද්ධි තොරතුරු සපයා ගැනීමටත් තවලම්වල වූ බඩු බාහිරාදිය අත්පත් කර ගැනීමටත් ය.<ref name="Watt1974">{{cite book|author=William Montgomery Watt|title=Muhammad: Prophet and Statesman|url=https://books.google.com/books?id=RV7uAAAAMAAJ&pg=PA105|accessdate=26 February 2016|year=1974|publisher=Oxford University Press|page=105}}</ref> නබිතුමන්ගේ අරමුණ වූයේ එ මගින් මක්කාවේ ආර්ථිකය බිද දැමීමයි. අනෙක් අතට ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ට ආදායම් මාර්ගයක් නොවීම ද මීට හේතු විය.<ref name="Gabriel2007"/> සිය සනුහරයේ ම අය සමග සටන් නොකළ යුතු බවට වූ අරාබි සම්ප්‍රදායක් ද ඔහු විසින් මෙසේ තවලම් කොල්ලකෑම විසින් කඩකරන ලදී.<ref name="Gabriel2007">{{cite book|author=Richard A. Gabriel|authorlink=Richard A. Gabriel|title=Muhammad: Islam's First Great General|url=https://books.google.com/books?id=nadbe2XP2o4C&pg=PA73|accessdate=13 December 2015|year=2007|publisher=University of Oklahoma Press|isbn=978-0-8061-3860-2|page=73}}</ref> <!-- <big><big>'''ඉස්ලාමික මූලධර්මවාදීන් ඇල්ජීරියාව තුළ'''</big></big> [[ගොනු|thumb|අැල්ජීරියාවේ ළමා සොල්දාදුවන්]] Lalith Karunaratna 16 February at 15:37 ඇල්ජීරියාවේ ඉස්ලාමික මූලධර්මවාදීන්. සහරාවේ කොටසක්ද අයිති විශාල රටක් වන ඇල්ජීරියාව තෙල් සම්පතින් අනුන රටකි. අද දින එය සාමකාමීය. එහෙත් ඕනෑම මූලධාර්මික ඉස්ලාමික රටක් මෙන්, ඉස්ලාමික සමාජයක් මෙන් කොයි මොහොතක හෝ පුපුරා යෑමේ ඛේදනීය තත්වය එහිද පවතී. 1996 වසරේ ආණ්ඩුව සහ මූලධර්මවාදී ඉස්ලාමික කණ්ඩායම් අතර දරුණු සටන් ඇවිලිණි. මෙහි වන්දිය ගෙව්වේ ඊට මැදි වූ අහිංසක ජනතාවය. එකළ කුඩා කොල්ලෙක් වූ නසීම් එම කාලය ගැන කිව්වේ මෙසේය. … “සිඩි එල් කබීර්”, මගේ ගම විය. එය කඳුකර ප්‍රදේශයක ආණ්ඩුවේ හමුදා සහ ඉස්ලාමික ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම් පාලනය කරන ප්‍රදේශ දෙකක් අතර මැදිව පිහිටා තිබුනේය. මේ වන විට එම ගම්මානයේ මිනිසුන්, ගැහැණුන් සහ ළමා ළපටින් හාරසීයක් පමණ ඝාතනය කර තිබුණි. මොන මොහොතක ඉස්ලාමික ත්‍රස්තවාදීන් අප වෙත කඩා පනිතයි අප බියෙන් පසු වුනෙමු. මේ ඉස්ලාමික ත්‍රස්තවාදීන්ගේ බලාපොරොත්තු වූයේ උතුරු අප්‍රිකානු රටක් වූ ඇල්ජීරියාව අති ධාවන කාරී මුස්ලිම් රටක් කිරීමටය. ඔවුන් කියා සිටියේ ආණ්ඩුව දෙවියන්ට විරුද්ධ බවය”... … “ මා නිදා සිටින විට දොරට තට්ටු කරනවා ඇසිණි. රළු කට හඬකින් මෙසේ කියනු ලැබීය. … “උඹලගේ පුතා හමුදාවේ ඉන්නවා කියා අපට ආරංචි වුනා ..! එවිට මගේ මව මෙසේ ඇසීය. … “ඔහුගෙන් ඔබට මොනවාද අවශ්‍ය වී ඇත්තේ?... පිළිතුර මෙසේ විය. … “ඔහු දෙවියන් අදහන්නේ නැහැ”... “ඔහු ආණ්ඩුවට සේවය කරනවා”,... “දොර කඩන්න පෙර දොර ඇරපන් !... අම්මා දොර අරින්නට නොදී හඬා වැටුනාය. තවත් මොහොතකින් දිග කඩු වැනි පිහි සහ තුවක්කු රැගත් මිනිසුන් ගේ වටකර තිබි තාප්පය නගින බව දුටුවෙමි. දෙදෙනෙක් ඇතුලට පැමිණ අම්මාගේ කෙස් වැටියෙන් අල්ලා ඇයව දනින් වැට්ටුවාය. තුන් වෙනියා දිලිසෙන පිහියක් රැගෙන ඇයගේ බෙල්ල කැපුවේය. … “ඒ සමඟම එහි කඩා පැන මගේ සොහොයුරා සහ පියා අල්ලා ගත් තවත් කිහිප දෙනෙක් අම්මාට දුන් දඬුවම ඔවුන්ටද දුන්නෝය. කපන ලද බෙලි වලින් විදි ලේ දහරාවෙන් බිත්ති තෙත් විය. මා ඊළඟ ඉරණම බව දැන ගල් ගැසී සිටියෙමි. එහෙත් අම්මා තාත්තා සහ සහෝදරයා ගේ මළ කඳන් අබියස ඔවුන් මා තනි කර දමා ගියහ. මේ අයුරෙන් අපේ ගමේ තිස් දෙදෙනෙක් එදින රාත්‍රියේ ඝාතනය කළහ” ... ඒ නසීම් ගේ කතාව වුවද, මේ සිවිල් අරගලයේදී එවැනි කතා බොහෝ තිබුනේය. මෙසේ ඝාතනය කල මිනිසුන් ගේ සංඛ්‍යාව 65,000 ඉක්මවයි. 1992 වසරේ ගරිල්ලා ඉස්ලාමික භටයන් ආණ්ඩුවට විරුද්ධව යුධ ප්‍රකාශ කළහ. ඒ අනුව ඔවුන් ආණ්ඩුවට සම්බන්ද යයි සිතන ඕනෑම කෙනෙක් ඝාතනය සඳහා සැදී පැහැදී සිටියහ. කළා කරුවන්, මාධ්‍ය වේදීන්, සංගීතඥයන් [ ඉස්ලාමයේ සංගීතය තහනම් වේ.] හෝ ඕනෑම කෙනෙක් බටහිරට ලැදි නම්, බටහිර අගයයන් වැළඳ සිටින්නේ නම්, ඔවුන්ව වහා ඝාතනය කළහ. පාසැල් 500 කට වඩා විනාශ කර ගුරුවර ගුරුවරියන් 200ක් ඝාතනය කල ඔවුන්, හිජාබ් වේලය නොපැළඳ සිටින පාසල් ශිෂ්‍යාවන්ගේ බෙලි අනුකම්පා විරහිතව කපා දැමුහ. ඇල්ජීරියාවේ දේශපාලනය ආරම්භ වන්නේ 1962 වසරේ ප්‍රංශ යටත් විජිතවාදී පාලනය පෙරලා දැමීමෙනි. අලුත් නායකයන් එකළ සෝවියට් සංගමයේ ප්‍රතිපත්ති අගය කළහ. ඒ අනුව තෙල් වලින් ලැබුණු ආදායම ඔවුන් විසින් එතරම් කාර්යක්ෂම නැති කර්මාන්ත වලට භාවිතා කළහ. මේ අතර ඉස්ලාමික මුල්ලා වරු ප්‍රධාන ගුරුවරුන් අරාබි අගයයන් රටේ ප්‍රචලිත කිරීමට තරුණ තරුණියන් අතර මූලධර්ම ඉස්ලාමය ප්‍රචලිත කළහ. 1980 තෙල් මිල කඩා වැටීම සමඟම පාලක පැලැන්තිය දුර්වල වීමත්, රැකියා නැති වීමත් හේතුවෙන් ජනතාව පීඩා වින්දහ. රටේ සිටි පාලකයන් මේ කාලයේ විශාල දූෂණ වලට මැදිවී සිටි නිසා මිනිසුන් කලකිරී සිටි සමයේ විදේශීය ණය බරද ජනතාවට අමතර පීඩනයක් වය. මේ තත්වය අතරේ ඉස්ලාමික දේශපාලන පක්ෂයකට [Islamic salvation front - ISF] , නගර සභා චන්දයේදී 50%ක චන්ද ගැනීමට හැකි විය. ඊළඟ වසරේ මහ චන්දයෙන් පහසු ජයක් ගත හැක යයි එම පක්ෂය සිතා ගෙන සිටියද, යුධ හමුදා පාලනයක් පැමිණීමෙන් ඔවුන්ගේ බලාපොරොත්තු කඩ විය. හමුදා පාලනය යටතේ රට හදිසි නීති තත්වයක තිබිණ. චන්දය ඇත හිටවුනු අතර ISF පක්ෂය තහනම් විය. මෙය රුසියානු සහ ඇෆ්ගනිස්ථාන් යුධ පෙරමුණු වල සේවය කල ගරිල්ලා වරුන්ගේ නැගිටීමට හේතුකාරක විය. මුල් කාලයේ සාමාන්‍ය ජනතාවගේ සහයෝගයය ඔවුන්ට ලැබුනද, ත්‍රස්තවාදී සංවිධානයක් නිසා සාමාන්‍යයෙන් වන නීතිය කඩවීම් ඉදිරියේ සාමාන්‍ය ජනතාව පසු කලෙක ඊට විරුද්ධ වුවද, ජනතාවට කරන්නට දෙයක් නොතිබිණි. නිවාස කොල්ල කෑම, දහස් ගණන් මිනී මැරුම් සහ දහස් ගණන් ස්ත්‍රී දූෂණ බහුලව සිදු විය. මෙය එල්. ටී. ටී. සංවිධානයේ ගමන් මඟට බොහෝ සමීප විය. ඔවුන් විදේශිකයන්ද මරා දැමූහ. මුස්ලිම් නොවන ඕනෑම කෙනෙක් ඝාතනය කරන්නට ඔවුන් පැකිලුනේ නැත. මේ අතර රටේ පැවතුනු පාලක තන්ත්‍රය කෙමෙන් නිදහස් ආර්ථිකය සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයට යොමුවීම මේ තත්වය වෙනස් වීමේ ප්‍රථම පියවර විය. 1994 වසරේ ‘ලියමින් සෙරුල්’ [Liyamine Zeroul] යන හමුදා නිලධාරියා රටේ ජනාධිපති බවට පත් විය. මේ කාලයේද මිනී මැරුම් සහ ස්ත්‍රී දූෂණ වල නිමක් නැති විය. මිනිසුන් කෙමෙන්, ‘ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදයේ අගය’ වටහා ගනිමින් සිටියහ. මෙහිදී රජය වුවද සාධාරණ ආකාරයෙන් ක්‍රියා කලේ නැති බව කියැවේ. රජය විසින් ගරිල්ලා භටයන් අනුකම්පා විරහිතව ඝාතනය කළහ. ඒ හැර අන් විකල්පයක් නැති බව රජය කියා සිටියේය. රජය විසින් මාධ්‍ය වල පුවත් ප්‍රකාශය පාලනය කරන ලදී. බොහෝ මාධ්‍යවේදීන් මෙතත්වය තේරුම් ගත්හ. එක්තරා ප්‍රසිද්ධ මාධ්‍යවේදියෙක් වන මොහොමඩ් ගසේලි [Mohammad Ghezeli] මෙසේ කියා සිටියේය. … “ මා කිසි දිනෙක ඉස්ලාමිකයෙක් නොවීමි”... “එහෙත් ඉස්ලාමිකයන්ට ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය අනුව කටයුතු කල හැකි යයි විශ්වාස කරමි”... “මූලධාර්මික ඉස්ලාමය, කිසිසේත්ම විසඳුමක් නොවේ” … අද දින වාසනාවට ඇල්ජීරියාව මේ ප්‍රශ්ණ වලින් මිදී යථා තත්වයට පැමිණ ඇත. එහෙත් මුස්ලිම් ප්‍රජාව සිටින ඕනෑම රටක ක්ෂණිකව ඇති වන ලේ වැගිරීම් සහ අන්තවාදී ඉස්ලාමික ක්‍රියා පටිපාටිය තීරණය වන්නේ කිසියම් රටක අන්ධ සේ ඉස්ලාමය අදහන්නේ නම් පමණි. මේ ආකාරයේ තත්වයකට රටක ආර්ථිකය දුර්වල වීම හේතුවක් වේ. අද දින තෙල් සම්පතින් අනුන වුවද, පුනර්ජනනීය බලය යටතේ ෆොසිල ඉන්ධන වලට ඇති ස්ථානය කෙමෙන් ගිලිහී යන බැවින් ඇල්ජීරියාවේ අනාගතය නම් අවිනිශ්චිතය. අරගල සියල්ල ආර්ථිකයට වක්‍රව හෝ සම්බන්ද වේ. අරගලයේ ස්වරූපය ඒ ඒ රටවල සංස්කෘතිය ආගමට නෑදෑ කම් කියයි. එවිට නැවතත් මූලධර්මවාදී ඉස්ලාමය හිස ඔසවන්නේ නැතැයි කීමට සාධක නැත. කුඩා දරුවන්ටද මේ විෂා කැවීම ඉස්ලාමයේ කොටසක් වී තිබීම ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි. ඉස්ලාමිකයන් තරම් බෙදී වෙන් වන්නට වෙර දරන තවත් කොටසක් ලෝකයේ නැත. ටියුනීසියාවේ පමණක් නොව ලංකාවේ වුවද ඉස්ලාමිකයා ඉස්ලාමිකයාමය. 21 වන සියවසේ ලෝකය විශ්ව ගම්මානයක් වන බව ඔහු පිළිගන්නේ නැත. ඕනෑම රටක ඉස්ලාමිකයන් වැඩි වත්ම ඒ රටේ ගැටළුද, අසමගියද, අසහනයද ඊට අනුලෝමව සමානුපාතික වේ. භෞතික සේම මනුෂ්‍යයන් වශයෙන් දියුණු වන ජර්මනිය වැනි රටක මිනිසුන්, මෙයට වසර ගණනාවකට පෙර නැගෙනහිර සහ බටහිර ජර්මනිය සේ බෙදා වෙන් කල තිබු රටවල් දෙකක් එකට එකතු කළහ. මෙය කිසි දිනෙක ඉස්ලාමිකයා අතින් වන්නේ නැත. ගමක් හෝ කඩා වෙන්කර ඉස්ලාම් ලේබලය ඇලවීම ඔවුන්ගේ සිරිතකි. --> === කුරානය තුළ === {{main|කුරානය සහ අන්‍යාගමිකයන්ට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය}} == ඉස්ලාම් නීතිය තුළ මානව හිමිකම් සම්බන්ධ ගැටලු තැන් == === දේවාපහාසය === [[ගොනුව:Ali Beheading Nadr ibn al-Harith in the Presence of the Prophet Muhammad. Miniature from volume 4 of a copy of Mustafa al-Darir’s Siyar-i-Nabi. Istanbul; c. 1594 The David Col..jpg|thumb|මුහම්මද් සහ ඔහුගේ අනුගාමිකයන් ඉදිරියේ අලි විසින් නද්ර් ඉබ්න් අල් හාරිත්ගේ හිස ගසා දමන අයුරු දැක්වෙන සියෙර් අයි නබි හි එන සිතුවමක්.]] [[දෙවියන්වහන්සේ (ඉස්ලාම් මතය)|දෙවියන්]], මුහම්මද් හෝ ඉස්ලාමය තුළ ශුද්ධත්වයෙන් සැලකෙන වෙනත් කවර හෝ දෙයක් සම්බන්ධයෙන් භක්තියෙන් තොර බව හෝ හෙලාදැකීම පෙන්නුම් කරන ක්‍රියාවක් හෝ ප්‍රකාශයක් දේවාපහාස වරද යටතට ගැනේ.<ref>[http://dictionary.reference.com/browse/blasphemy Blasphemy] at dictionary.com</ref><ref name="Wiederhold, Lutz 1997">Wiederhold, Lutz. "Blasphemy against the Prophet Muhammad and his companions (sabb al-rasul, sabb al-sahabah): The introduction of the topic into shafi'i legal literature and its relevance for legal practice under Mamluk rule."Journal of semitic studies 42.1 (1997): 39-70.</ref> කුරානය දේවාපහාසය නොකරන ලෙස අවවාද කරන නමුත් ඒ සදහා මෙලොව දී ලබා දිය යුතු කිසිදු දඩුමක් සදහන් නොකරයි.<ref name="SaeedSaeed2004">{{cite book|author1=Abdullah Saeed|author2=Hassan Saeed|title=Freedom of Religion, Apostasy and Islam|url=https://books.google.com/books?id=HzFZKWc9SCgC|year=2004|publisher=Ashgate|isbn=978-0-7546-3083-8|pages=38–39}}</ref> එහෙත් ෂරියා නීතියේ කුරානය හැරුණු කොට ඇති ප්‍රබල මූලාශ්‍රයක් වන හදීස (නබිතුමාගේ ප්‍රකාශ) දේවාපහාසය සදහා මරණ දඩුවම තෙක් විවිධ දඩුවම් යොදාගැනීමට පදනම සපයයි.<ref name = "Saeed"/><ref name=khan/> දේවාපහාසය සම්බන්ධයෙන් අදහස් පළකරන කුරාන වැකි රැසක් ඇති අතර දේවාපහාසකයන්ට දඩුවම් කිරීමට සහ දඩුවම් කිරීම සාධාරණීකරණයට ඉස්ලාමීය ඉතිහාසය තුළ නිතර භාවිත වී ඇත්තේ මේ අතරින් 5 වැනි පරිච්ඡේදයේ 33 වන වැකියත් 33 වන පරිච්ඡේදයේ 57-61 වැකිත් ය.<ref name=khan> *Siraj Khan, Blasphemy against the Prophet, in Muhammad in History, Thought, and Culture (Editors: Coeli Fitzpatrick and Adam Hani Walker), {{ISBN|978-1610691772}}, pp. 59-67 *R Ibrahim (2013), Crucified Again, {{ISBN|978-1621570257}}, pp. 100-101</ref><ref>Brian Winston (2014), The Rushdie Fatwa and After: A Lesson to the Circumspect, Palgrave Macmillan, {{ISBN|978-1137388599}}, pp. 74, Quote - "(In the case of blasphemy and Salman Rushdie) the death sentence it pronounced was grounded in a jurisprudential gloss on the Surah al-Ahzab (33:57)"</ref><ref>{{cite book|author=Richard T. Antoun|title=Muslim Preacher in the Modern World: A Jordanian Case Study in Comparative Perspective|url=https://books.google.com/books?id=_QsABAAAQBAJ&pg=PA194|year=2014|publisher=Princeton University Press|isbn=978-1-4008-6007-4|page=194|quote=All the negative connotations of factionalism, social dissension, blasphemy, and their logical conclusions conspiracy, military confrontation and damnation - are captured in the title of this sura, al-Ahzab (The Confederates, Book 33)}}</ref> වරද කරන පුද්ගලයාගේ ස්ත්‍රී-පුරුෂභාවය මත මෙන් ම ඔහු හෝ ඇය මුස්ලිම්වරයකු ද නැත් ද යන්න මත ද දේවාපහාසය සදහා එක් එක් මද්හබය විසින් වෙනස් දඩුවම් අදාල කෙරේ.<ref name="SaeedSaeed2004"/> මේ දඩුවම දඩයක්, සිරගත කිරීමක්, කසපහර ගැසීමක්, අත්/පා කපා දැමීමක්, එල්ලා මැරීමක් හෝ හිස ගසා දැමීමක් විය හැකි ය.<ref>See the articles about Islamic jurisdictions under Blasphemy law.</ref><ref name=psns>P Smith (2003), Speak No Evil: Apostasy, Blasphemy and Heresy in Malaysian Syariah Law, UC Davis Journal Int'l Law & Policy, 10, pp. 357-373; *N Swazo (2014), The Case Of Hamza Kashgari: Examining Apostasy, Heresy, And Blasphemy Under Sharia, The Review of Faith & International Affairs, 12(4), pp. 16-26</ref> දේවාපහාස වරදක් කළ බවට චෝදනා ලැබූ තැනැත්තකුට දිය යුතු දඩුවම නියම කර එය ඉටු කරන ලෙස ප්‍රසිද්ධ නියෝගයක් (ෆත්වා) ඉස්ලාම් පූජකවරයකු විසින් නිකුත් කරනු ලැබිය හැකි ය.<ref name="Rushdie">{{cite web|title=Blasphemy Salman Rushdie|work=Constitutional Rights Foundation|year=2009|url=http://www.crf-usa.org/america-responds-to-terrorism/blasphemy-salman-rushdie.html|accessdate=10 July 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090818052403/http://www.crf-usa.org/america-responds-to-terrorism/blasphemy-salman-rushdie.html|archivedate=18 August 2009}}</ref><ref name="Doran">{{cite web|last=Doran|first=Michael Scott|title=The Saudi Paradox|publisher=Foreign Affairs|date=January–February 2004|url=http://www.udel.edu/global/agenda/2004/student/readings/FASaudi-Doran.html|accessdate=27 July 2009|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20051204191437/http://www.udel.edu/global/agenda/2004/student/readings/FASaudi-Doran.html|archivedate=4 December 2005}}</ref> ඉස්ලාමීය මූලාශ්‍රවලට අනුව පූර්ව ඉස්ලාමීය ගෝත්‍රික ආගමිකයකු වූ [[අරාබි|අරාබි ජාතික]] නද්ර් ඉබ්න් අල් හාරිත් නම් වෛද්‍යවරයා අරාබිවරුන්ට ඉපැරණි මිත්‍යා කතන්දර කීමටත් මුහම්මද්ට සමච්චල් කිරීමටත් පුරුදු ව සිටියේ ය.<ref>[https://books.google.com/books?id=js30HODt2aYC&pg=PA179Byzantium and the Arabs in the Sixth Century, Volume 2, Part 2], p.179, Irfan Shahîd. Also see footnote</ref><ref>{{cite book |last=Husayn Haykal |first=Muhammad |authorlink=Muhammad Husayn Haykal |title=The Life of Muhammad |url=https://books.google.com/books?id=fOyO-TSo5nEC&pg=PA250 |year=2008 |publisher=Islamic Book Trust |location=[[Selangor]] |isbn=978-983-9154-17-7 |page=250}}</ref> බද්ර් යුද්ධයෙන් පසු අල් හාරිත් ජීවග්‍රහයෙන් ගත් අතර පළිගැනීම් වශයෙන් ඔහු ව මරාදැමීම මුහම්මද් විසින් සිය බෑණා වන අලිට පවරන ලදී.<ref>The Encyclopaedia of Islam, New Edition, Vol. VII, 1993, p. 872</ref><ref>"Sirat Rasul Allah" by Ibn Ishaq, p.135-136</ref><ref name="Abdul-Rahman2009">{{cite book|author=Muhammad Saed Abdul-Rahman|title=The Meaning and Explanation of the Glorious Qur'an|url=https://books.google.com/books?id=k8kH-dzOKFIC&pg=PA412|accessdate=26 February 2016|edition=2|volume=3|year=2009|publisher=MSA Publication Limited|isbn=978-1-86179-769-8|page=412}}</ref> === ආගම අත්හැරීම === [[ගොනුව:Apostasy laws world map.svg|thumb|360px|2013 වන විට මුස්ලිම් බහුතර රටවල් කීපයක ඉස්ලාමය අත්හැරීම සදහා දඩුවම් ක්‍රියාත්මක වී තිබුණු හෝ යෝජිත වී තිබුණු ආකාරය. |alt=]] ඉස්ලාමය තුළ ආගම අත්හැරීම බරපතළ අපරාධ වරදක් ලෙස සැලකේ. කෙසේනමුත් නූතන විද්වතුන් අතලොස්සක් මීට වෙනස් මතයක් දරනු දැකිය හැකි ය.<ref name="news.bbc.co.uk"/><ref name=bbcsudan>[https://www.bbc.com/news/world-africa-27424064 Sudan woman faces death for apostasy] BBC News (May 15, 2014); Quote "There is a long-running debate in Islam over whether apostasy is a crime. Some liberal scholars hold the view that it is not (...), Others say apostasy is (...). The latter is the dominant view (...)."</ref><ref>Peters & De Vries (1976), [https://www.jstor.org/stable/1570336 Apostasy in Islam], Die Welt des Islams, Vol. 17, Issue 1/4, pp 16</ref> මෙහි දී ආගම අත්හැරීම යන්නෙන් මුස්ලිම්වරයකු සිය ක්‍රියා හෝ වචන මගින් චේතනාන්විත ව සිය ආගම අත්හළ පෙන්නුම් කිරීම අදහස් වෙයි.<ref>Frank Griffel, Apostasy, in (Editor: Gerhard Bowering et al.) The Princeton Encyclopedia of Islamic Political Thought, {{ISBN|978-0691134840}}, pp 40-41; Diane Morgan (2009), Essential Islam: A Comprehensive Guide to Belief and Practice, {{ISBN|978-0313360251}}, pages 182-183</ref><ref>Hebatallah Ghali (2006), [http://dar.aucegypt.edu/bitstream/handle/10526/3405/GHALI%20000710037%20RIGHTS%20OF%20CONVERTS%20UPDATE%20FEB%202013.pdf?sequence=3 Rights of Muslim Converts to Christianity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904065937/http://dar.aucegypt.edu/bitstream/handle/10526/3405/GHALI%20000710037%20RIGHTS%20OF%20CONVERTS%20UPDATE%20FEB%202013.pdf?sequence=3 |date=2014-09-04 }} Ph.D. Thesis, Department of Law, School of Humanities and Social Sciences, The American University in Cairo, Egypt, page 2; “Whereas apostate (murtad) is the person who commits apostasy (’rtidad), that is the conscious abandonment of allegiance, and renunciation of a religious faith or abandonment of a previous loyalty.”</ref> ආගම අත්හැරීම සංයුක්ත වන කාරණා සහ එයට නිසි දඩුවම පිළිබද ව ඉස්ලාමීය නීති විද්වතුන් අතර මතභේද පවතී.<ref name="news.bbc.co.uk">{{Cite news|first=Magdi |last=Abdelhadi |date=27 March 2006 |title=What Islam says on religious freedom |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4850080.stm |publisher=BBC News |accessdate=14 October 2009}}</ref> ඉස්ලාමය තුළ ආගම අත්හැරීම යන්නට නව දහමක් වැළද ගැනීම, කිසිදු ආගමික විශ්වාසයකින් බැහැර වීම, කිසියම් ඉස්ලාම් ආගමික විශ්වාසයක් හෝ මූලධර්මයක් (නිදසුන් ලෙස අල්ලාහ්ගේ සර්වබලධාරීත්වය හෝ නබිවරයාගේ වක්තෘත්වය) ප්‍රතික්ෂේප කිරීම හෝ ප්‍රශ්න කිරීම, දෙවියන් සරදමට ලක් කිරීම හෝ [[ෂිර්ක්|පිළිම වන්දනය]] යන සියලු ක්‍රියා මෙම වරද යටතේ ගැනේ.<ref>Peters & De Vries (1976), [https://www.jstor.org/stable/1570336 Apostasy in Islam], Die Welt des Islams, Vol. 17, Issue 1/4, p. 3, quote - "By the murtadd or apostate is understood as the Moslem by birth or by conversion, who renounces his religion, irrespective of whether or not he subsequently embraces another faith".</ref><ref name="Apostasy in Islam">Peters & De Vries (1976), [https://www.jstor.org/stable/1570336 Apostasy in Islam], Die Welt des Islams, Vol. 17, Issue 1/4, pp. 3-4</ref><ref name="rottrav">Nuh Ha Mim Keller (1997), Umdat as-Salik by Ahmad ibn Naqib al-Misri, Reliance of the Traveller: A Classic Manual of Islamic Sacred Law, {{ISBN|978-0915957729}}, pp. 596-598, Section O-8.7</ref> කෙසේවුවත් සිය කැමැත්තෙන් සිදු නොවන මෙවැනි ක්‍රියා, එනම් උමතුබව නිසා, බලකිරීම නිසා හෝ ආගමික හිංසනයකින් ගැලවීම සදහා නොමග යැවීමක් ලෙස සිදුකරන විට අපරාධයක් ලෙස නොසැලකේ. (වැඩි විස්තර සදහා [[අල් ටකියා|තකිය්යා]] සහ කිත්මාන් යන සංකල්ප ඇසුරු කරන්න.)<ref>R. Ibrahim (2009, editors: J. Gallagher and E. Patterson), Debating the War of Ideas, Palgrave Macmillan, {{ISBN|978-0-23061-9364}}, p. 68-72, quote - "Muslims who were forced to choose between recanting Islam or suffering persecution were, and still are, permitted to lie by feigning apostasy" (p. 68).</ref><ref>J.T. Munroe (2004), Hispano-Arabic Poetry, Gorgias Press, {{ISBN|978-1-59333-1153}}, p. 69</ref><ref name="EI Murtadd" /> ඓතිහාසිකව ඉස්ලාම් විද්වතුන් අතිබහුතරයකගේ ම මතය වී ඇත්තේ ආගම අත්හැරීම හදද් ගණයේ අපරාධයක් සහ බරපතළ අකුසලයක් බවත් එහෙයින් එය ඉස්ලාම් නීතිය තුළ මරණ දඩුවම ලබා දිය යුතු රාජද්‍රෝහී ක්‍රියාවක් බවත් ය. ඉස්ලාම් ධර්මානුකූල ව කිසිසේත් වෙනස් කළ නොහැකි නීතියක් ලෙස මෙය ඔවුන් දැක තිබේ.<ref>Mansour, A. A. (1982). [https://www.ncjrs.gov/App/Publications/abstract.aspx?ID=87487 Hudud Crimes] (From Islamic Criminal Justice System, P&nbsp;195–201, 1982, M Cherif Bassiouni, ed.-See NCJ-87479).</ref><ref>Lippman, M. (1989). Islamic Criminal Law and Procedure: Religious Fundamentalism v. Modern Law. BC Int'l & Comp. L. Rev., 12, pages 29, 263-269</ref><ref>Rudolph Peters & Gert De Vries (1976), [https://www.jstor.org/stable/1570336 Apostasy in Islam], Die Welt des Islams, Vol. 17, Issue 1/4, pp 1-3, 5-7, 1-25</ref> සුන්නි මුස්ලිම්වරු අතර ඇති මද්හබ් හතරෙන් එකක් වන ෂාෆි නීති ගුරුකුලයේ නිර්මාතෘවරයා වන ෂාෆි ඉ විද්වතා කුරානයේ 2: 217 වැකිය අර්ථනිරූපණය කරමින් එය ආගම හැරයන්නන්ට මරණ දඩුවම දිය යුතු බවට කුරානය පවසන අවස්ථාවක් ලෙසත් ඒ සදහා ඇති ප්‍රධාන සාක්ෂිය ලෙසත් දක්වයි.<ref>W. Heffening, in Encyclopedia of Islam</ref> ([[ශ‍්‍රී ලාංකික මුස්ලිම්|ශ්‍රී ලංකාවේ මුස්ලිම්වරුන්]] ද බහුතරයක් සුන්නිවරු වන අතර ඔවුන්ගෙන් ද බහුතරය ෂාෆි ගුරුකුලයේ නීති අනුගමනය කරන අය වෙති.සෙසු අය හනෆි ගුරුකුලයට අයත් වෙති.) [[ගොනුව:Rechtsgutachten betr Apostasie im Islam.jpg|alt=|thumb|[[ක්‍රිස්තියානි ආගම|ක්‍රිස්තියානිය]] කරා ගිය පුද්ගලයකු සම්බන්ධ සිද්ධියක දී ෆත්වා කමිටුව ලබා දුන් තීන්දුවක්: "ඉස්ලාමය හැරගොස් ඇති බැවින් ඔහුට වරද නිවැරදි කරගැනීමට ආරාධනා කළ යුතු ය. ඔහු ඉස්ලාමය කරා පෙරළා නොපැමිණියහොත්, ඉස්ලාම් නීතිය යටතේ තිබෙන අයිතිවාසිකම් හා යුතුකම් අනුව කටයුතු කරමින් ඔහු මරාදැමිය යුතු ය.” මෙම පිළිවෙත ම සහ දඩුවම ම ඔහුගේ දරුවන්ට ද [[යෞවනෝදය]] කරා එළඹුණු පසු අදාල කළ යුතු බව ද මෙහි දක්වා ඇත.]] ආගම අත්හැරීමේ දඩුවම වශයෙන් රජය විසින් ඔවුන්ගේ විවාහ අවලංගු කිරීමත්, දරුවන්ගේ භාරකාරත්වය සහ දේපල අයිතිය අහිමි කිරීමත් මරණ දඩුවම ලබා දීමට අමතර ව සිදු වේ.<ref>Ibn Warraq (2003), Leaving Islam: Apostates Speak Out, {{ISBN|978-1591020684}}, pp 1-27</ref><ref name="saeed2004">Saeed, A., & Saeed, H. (Eds.). (2004). Freedom of religion, apostasy and Islam. Ashgate Publishing; {{ISBN|0-7546-3083-8}}</ref><ref>Forte, D. F. (1994). Apostasy and Blasphemy in Pakistan. Conn. J. Int'l L., 10, 27.</ref> මරණ දඩුවම ලබාදීමට පෙර සාමාන්‍යයෙන් නැවත ආගමට පැමිණීමට දින කීපයක පොරොත්තු කාලයක් ද දෙනු ලැබේ. එසේ කළහොත් දඩුවමින් මිදිය හැකි ය.<ref name="aromar">{{cite book|author1=Mohammed Abu-Nimer|author2=David Augsburger|title=Peace-Building by, between, and beyond Muslims and Evangelical Christians|url=https://books.google.com/books?id=HvrDWka4iRgC&pg=186|date=16 February 2009|publisher=Lexington Books|isbn=978-0-7391-3523-5|pages=179–194}}</ref><ref name="KEY">{{cite book|authors=Kecia Ali and Oliver Leaman|title=''Islam: the key concepts''|publisher=Routledge|year=2008|page=10 |url=https://books.google.com/books?id=H5-CdzqmuXsC&pg=PA10|accessdate=2013-11-29}}</ref><ref name="johnesposito">{{cite book|author=John L. Esposito|title=''The Oxford dictionary of Islam''|publisher=Oxford University Press|year=2004|page=22|url=https://books.google.com/books?id=6VeCWQfVNjkC&pg=PA22|accessdate=2013-11-28}}</ref> ආගම අත්හරින කාන්තාවන් උදෙසා ද මරණ දඩුවම ක්‍රියාත්මක කළ යුතු බව සුන්නි නිකායේ ෂාෆි ඉ, මාලිකි සහ හන්බලි යන මද්හබ්වල මතය වන අතර සුන්නි නිකායේ හනෆි මද්හබයේ මතය වන්නේ නැවත ඉස්ලාමය වැළද ගන්නා තුරු ඔවුන් ව සිරගත කර තැබිය යුතු බවයි. <ref name="EI Murtadd">{{cite encyclopedia|year=1993|encyclopedia=[[Encyclopaedia of Islam]]|publisher=Brill Academic Publishers|editor1=C.E. Bosworth|volume=7|pages=635–6|isbn=978-90-04-09419-2|author=Heffening, W.|article=Murtadd|editor2=E. van Donzel|editor3=W.P. Heinrichs|display-editors=etal}}<!-- bibliographic info. Retrieved 2009-12-22 from http://www.brill.nl/default.aspx?partid=227&pid=582 --></ref><ref>{{cite journal|last=Miller|first=Duane Alexander|title='Your Swords do not Concern me at all': The Liberation Theology of Islamic Christianity|journal=St Francis Magazine|date=April 2011|volume=7|issue=2|pages=244, 228–260|url=http://www.stfrancismagazine.info/ja/images/stories/11.%20Duane%20Miller%20SFM%20April%202011.pdf|accessdate=16 November 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131203032443/http://www.stfrancismagazine.info/ja/images/stories/11.%20Duane%20Miller%20SFM%20April%202011.pdf|archivedate=3 December 2013|df=dmy-all}}</ref> කෙසේනමුත් ඇතැම් මුල්කාලීන ඉස්ලාමීය විද්වතුන් මරණ දඩුවම ලබාදීමට එකග වී නැති අතර ඒ වෙනුවට යළි ඉස්ලාමය වැළදගන්නා තුරු නොවෙනස් සිරදඩුමක් ලබාදිය යුතු බව පවසා ඇත. හනෆි මද්හබයට අයත් ඉස්ලාමීය වියතකු වන සරක්ෂි ද මහජන කැළඹීම් ඇතිකරනසුලු දේශපාලනික (රාජද්‍රෝහී) ස්වභාවයේ ආගම් අත්හැරීම් සහ එසේ නොවන ආගම් අත්හැරීම් කෙරෙහි වෙනස් දඩුවම් අදාල කළ යුතු බව පෙන්වා දී තිබේ.<ref name="Saeed">{{Cite book|publisher= Ashgate Publishing, Ltd.| isbn = 978-0-7546-3083-8| last = Saeed| first = Abdullah| author2 = Hassan Saeed| title = Freedom of religion, apostasy and Islam|url= https://archive.org/details/freedomofreligio0000saee| year = 2004|page=[https://archive.org/details/freedomofreligio0000saee/page/85 85]}}</ref><ref name="QAE">{{Cite encyclopedia| edition = 1st| last=Saeed | first=Abdullah |publisher = Routledge| isbn = 978-0-415-77529-8| others =Oliver Leaman et al. (eds.) | encyclopedia = The Qur'an: An Encyclopedia| year = 2005| title = Ridda and the case for decriminalization of apostasy| page=551}}</ref> ඇතැම් නූතන විද්වතුන් ද ආගම අතහැරීම කෙරෙහි මරණ දඩුවම ලබා දීම ඉස්ලාමයට එකග නොවන බව පෙන්වා දී තිබේ.<ref name="hassanibrahim">Hassan Ibrahim in Editor: Ibrahim M. Abu-Rabi (2006), The Blackwell Companion to Contemporary Islamic Thought, Blackwell Publishing, {{ISBN|978-1-4051-2174-3}}, pages 167-169</ref><ref name="dforte2">Forte, D. F. (1994), Apostasy and Blasphemy in Pakistan, Conn. Journal of Int'l Law, Vol. 10, pages 27-41</ref><ref name="fkazemi">Kazemi F. (2000), [https://web.archive.org/web/20020909222846/http://coursesa.matrix.msu.edu/~fisher/HST451/Readings/Kazemi1.html Gender, Islam, and politics], Social Research, Vol. 67, No. 2, pages 453-474</ref> එය කුරානයේ 88:21-22 වැකිවල නියමයන්ට<ref name="Fadl2007">{{cite book|author=Khaled M. Abou El Fadl|authorlink=Khaled Abou El Fadl|title=The Great Theft: Wrestling Islam from the Extremists|url=https://books.google.com/books?id=d8GAlwEACAAJ|year=2007|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-118903-6|page=158}}</ref> හෝ නැතිනම් "ආගමෙහි බලකිරීමක් නොමැත" යනුවෙන් පවසන 2: 256 වැකියට<ref name="ELLIOTT-3-26-2006">{{cite news|last1=ELLIOTT|first1=ANDREA|title=In Kabul, a Test for Shariah |url=https://www.nytimes.com/2006/03/26/weekinreview/26elliott.html?_r=0|accessdate=28 November 2015|agency=New York Times|date=March 26, 2006}}</ref> ද පටහැනි බව ඔවුහු පෙන්වා දෙති. එමෙන් ම ඉස්ලාමය අතහැර ගිය අය ව මරාදැමීමට නබිතුමන් අණ කළ අවස්ථා නිශ්චිත ඓතිහාසික පසුබිමක, එනම් මුස්ලිම් සමාජය විනාශ කිරීම සහ එය බිදහෙලීම සදහා අවියක් ලෙස ඉස්ලාමයේ සතුරන් විසින් අන්‍යාගමිකකරණය භාවිත වූ සමයක එය වැළැක්වීම සදහා ගත් මාවතක් (රාජද්‍රෝහීත්වයට දඩුවම් කිරීම වැන්නක්) මිස සදාකාලික නියමයක් නොවන බව<ref>[[John Esposito]] (2011), ''What Everyone Needs to Know About Islam'', p.74. {{ISBN|978-0-19-979413-3}}.</ref> ද ඔවුහු පවසති. ඒ අනුව මරණ දඩුවම ක්‍රියාත්මක කළ යුත්තේ ආගම අතහැරීම සමාජයේ විනය බිදහෙලීමේ ව්‍යාපාරයක් සහ කැරළිකාරීත්වයක ප්‍රවේශයක් වන අවස්ථාවක දී පමණක් බව ඔවුන්ගේ මතය යි.<ref>Ahmet Albayrak writes in ''The Qur'an: An Encyclopedia'' that regarding apostasy as a wrongdoing is not a sign of intolerance of other religions, and is not aimed at one’s freedom to choose a religion or to leave Islam and embrace another faith, but that on the contrary, it is more correct to say that the punishment is enforced as a safety precaution when warranted if apostasy becomes a mechanism of public disobedience and disorder (''[[Fitna (word)|fitna]]''). Oliver Leaman, ''The Qur'an: An Encyclopedia'', pp. 526-527.</ref> සුන්නි, ෂියා දෙපිරිස විසින් ම මිත්‍යාදෘෂ්ටිකයන් (කාෆිර්වරුන්) සහ ඉස්ලාමයට ද්‍රෝහී වූ මුස්ලිම් පිරිසක් ලෙස<ref name="HadratMirzaTahirAhmad" />{{rp|8}}<ref>Khan, A. M. (2003), Persecution of the Ahmadiyya Community in Pakistan: An Analysis Under International Law and International Relations, Harvard Human Rights Journal, 16, 217</ref><ref>Andrew March (2011), Apostasy: Oxford Bibliographies Online Research Guide, Oxford University Press, {{ISBN|978-0199805969}}</ref> සලකනු ලබන සුලුතර මුස්ලිම් නිකායක් වන [[අහමදියා|අහමදියාවරුන්]] ආගම හැර යාම සදහා මරණ දඩුවමක් කුරානයෙන් හෝ නබිතුමා විසින් නියම කර ඇති වගක් නොපිළිගනී.<ref name="HadratMirzaTahirAhmad">{{cite book|author=Hadrat Mirza Tahir Ahmad|format=PDF|url=http://www.ahmadiyya-islam.org/dk/files/2013/05/Apostasy-in-Islam.-hadhrat-mirza-tahir-ahmad.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140416191957/http://www.ahmadiyya-islam.org/dk/files/2013/05/Apostasy-in-Islam.-hadhrat-mirza-tahir-ahmad.pdf|archivedate=16 April 2014|title=The Truth about the Alleged Punishment for Apostasy in Islam|publisher=Islam International Publications|year=2005|isbn=1-85372-850-0|accessdate=31 March 2014}}</ref> ඉස්ලාමීය රටවල කාලීන නීතිය ආගම හැර යාම සදහා දඩුවම් නොකිරීමේ සිට මරණය හෝ සිරගත කිරීම දක්වා පරාසයක විවිධත්වයක් පෙන්නුම් කරයි.<ref name="locapo">[https://www.loc.gov/law/help/apostasy/apostasy.pdf Laws Criminalizing Apostasy] Library of Congress (2014)</ref><ref>[http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e174 Apostasy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140904042337/http://www.oxfordislamicstudies.com/article/opr/t125/e174 |date=2014-09-04 }} Oxford Islamic Studies Online, Oxford University Press (2012)</ref> ෂරියා නීතිය සහිත ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයන්හි ආගම අත්හරින මුස්ලිම්වරුන්ගේ විවාහ ශූන්‍ය කිරීමට සහ දරුවන්ගේ භාරකාරත්වය කෙරෙහි ඇති අයිතිය සහ දේපල උරුමයට ඇති අයිතිය අහිමි කිරීම සදහා [[සිවිල් නීතිය]] යොදාගෙන තිබේ.<ref>{{cite journal|last1=Zwemer|first1=Samuel M.|title=THE LAW OF APOSTASY|journal=The Muslim World|volume=14|issue=4|pages=41–43, Chapter 2|issn=0027-4909}}</ref> 2013 වන විට මුස්ලිම් බහුතරයක් සිටින රටවල් 23ක ම සිවිල් නීතියට අමතර ව [[අපරාධ නීතිය]] තුළින් ද ආගම අත්හැරීමට එරෙහි ව කටයුතු කර තිබුණි.<ref>[https://www.loc.gov/law/help/apostasy/index.php Laws Criminalizing Apostasy] Library of Congress (2014)</ref> අද ද මුස්ලිම් බහුතර රටවල් 49කින් 23ක ම ආගම අතහැරයාම අපරාධ වරදක් වන අතර [[ඉන්දුනීසියාව]] සහ [[මොරොක්කෝ රාජධානිය|මොරොක්කෝව]] වැනි තවත් සමහර රටවල මෙය වෙනත් නීති මගින් අනියම් ලෙස ආමන්ත්‍රණය කර ඇත.<ref name="locapo" /><ref name="Pew2011">{{cite web|url=http://www.pewforum.org/2011/01/27/future-of-the-global-muslim-population-muslim-majority/|title=Muslim-Majority Countries|date=27 January 2011|work=Pew Research Center's Religion & Public Life Project|accessdate=2015-03-17}}</ref>ක්‍රියාත්මක වී ඇත්තේ කළාතුරකින් වුවත් සවුදිය හා ඉරානය වැනි ආගම අතහැරයාම සදහා මරණ දඩුවම ක්‍රියාත්මක වන රටවල් කීපයක් සම්බන්ධයෙන් උණුසුම් කථාබහක් ද ඇති වී තිබේ. [[තුර්කිය]] වැනි ලෞකික නීති ක්‍රම පවතින මුස්ලිම් රටවල ආගම අතහැරයාම නීතියෙන් වරදක් වී නැත.<ref name="apost">{{cite book | author = Zaki Badawi, M.A.| chapter= Islam | title = Encyclopedia of religious freedom | editor= Cookson, Catharine| publisher =Routledge | location = New York | year = 2003 | pages = 204–8| isbn = 0-415-94181-4 | oclc = | doi = | url = https://books.google.com/?id=R0PrjC1Ar7gC&pg=PA206 }}</ref> මුස්ලිම් බහුතර රටවල් රැසක බොහෝ පුද්ගලයන් හුදෙක් ආගම හැරයාමේ වරදට අත්අඩංගුවට ගැනීම හෝ දඩුවම් කිරීම සිදු වී ඇත.<ref name="Pew2011" /><ref>{{cite web|url=http://iheu.org/content/fate-infidels-and-apostates-under-islam-0|title=The Fate of Infidels and Apostates under Islam|work=International Ethics and Humanist Union|date=21 June 2005|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130620231843/http://iheu.org/content/fate-infidels-and-apostates-under-islam-0|archivedate=20 June 2013 }}</ref><ref>Freedom of Religion, Apostasy and Islam by Abdullah Saeed and Hassan Saeed (Mar 30, 2004), {{ISBN|978-0-7546-3083-8}}</ref> මුස්ලිම් බහුතර රටවල් 13ක ම [[අදේවවාදය|අදේවවාදීත්වය]] මරණ දඩුවම් ලැබිය හැකි වරදකි. <ref>[http://www.huffingtonpost.com/2013/12/10/atheists-death-penalty-_n_4417994.html "Atheists Face Death Penalty In 13 Countries, Discrimination Around The World According To Freethought Report"]. The Huffington Post. 12 October 2013.</ref> 2013 වසරේ දී ආගමික ආකල්ප පිළිබදව සිදුකළ අන්තර්ජාතික සමීක්ෂණයක් ඇසුරින් පළ කළ වාර්තාවකට අනුව මුස්ලිම් රටවල් 6ක ජනගහණයෙන් 50%කට වැඩි පිරිසක් ඉස්ලාමය අතහැර යන ඕනෑම මුස්ලිම්වරයකුට මරණ දඩුවම දිය යුතු බව විශ්වාස කරති.<ref>{{cite web|url=https://www.washingtonpost.com/news/worldviews/wp/2013/05/01/64-percent-of-muslims-in-egypt-and-pakistan-support-the-death-penalty-for-leaving-islam/|title=Majorities of Muslims in Egypt and Pakistan support the death penalty for leaving Islam|work=Washington Post|accessdate=2015-03-17}}</ref><ref name="pewforum">{{cite web|format=PDF|url=http://www.pewforum.org/files/2013/04/worlds-muslims-religion-politics-society-full-report.pdf|title=TheWorld's Muslims: Religion, Politics and Society|publisher=pewforum.org|date=30 April 2013|accessdate=25 February 2016}}</ref> 2007 වසරේ [[එක්සත් රාජධානිය|එක්සත් රාජධානියේ]] මුස්ලිම් ප්‍රජාව අළලා කළ එවැනි ම සමීක්ෂණයකට අනුව ද වයස 16ත් 24ත් අතර තරුණ පිරිසෙන් තුනෙන් එකකට ආසන්න පිරිසක් වෙනත් ආගම් කරා යන මුස්ලිම්වරු මරාදැමිය යුතු බව විශ්වාස කරන බව පෙනීගොස් තිබේ. නමුත් වයස 55ට වැඩි පිරිසෙන් එම මතය දරා ඇත්තේ පහෙන් එකකට අඩු පිරිසකි.<ref>{{cite web|url=https://www.theguardian.com/uk/2007/jan/29/thinktanks.religion|title=More young Muslims back sharia, says poll|author=Stephen Bates|work=the Guardian|accessdate=2015-03-17}}</ref> === ලිංගික වැරදි සහ දඩුවම් === [[ගොනුව:Criminalization of premarital and extramarital sex as zina under sharia in Islam.SVG|thumb|360px|වැඩිහිටියන් අතර කැමැත්තෙන් සිදුවන විවාහ පූර්ව ලිංගික හැසිරීම්වලට සහ විවාහයෙන් බැහැර ලිංගික හැසිරීම්වලට එරෙහි සිනා නීති පවතින මුස්ලිම් බහුතර රටවල්.<ref>Ziba Mir-Hosseini (2011), Criminalizing sexuality: zina laws as violence against women in Muslim contexts, SUR - Int'l Journal on Human Rights, 15, pp. 7-31</ref><ref>Haideh Moghissi (2005), Women and Islam: Part 4 Women, sexuality and sexual politics in Islamic cultures, Taylor & Francis, {{ISBN|0-415-32420-3}}</ref>|alt=]] මුස්ලිම්වරුන් අතර [[විවාහය|විවාහයකින්]] පරිබාහිර ව ඇතිවන [[ලිංගික සංසර්ගය|ලිංගික එක්වීම්]] සිනා (Zina) යනුවෙන් හැදින්වේ.<ref>Julie Chadbourne (1999), Never wear your shoes after midnight: Legal trends under the Pakistan Zina Ordinance, ''Wisconsin International Law Journal'', Vol. 17, pp. 179–234</ref><ref name="aq97">Quraishi, A. (1997). [http://papers.ssrn.com/sol3/papers.cfm?abstract_id=1524245 Her Honor: An Islamic Critique of the Rape Laws of Pakistan from a Woman-Sensitive Perspective], ''Michigan Journal of International Law'', {{vol.|18}}, {{No.|287}} (1997).</ref><ref name="sas01">Sidahmed, A. S. (2001). "Problems in contemporary applications of Islamic criminal sanctions: The penalty for adultery in relation to women", ''British Journal of Middle Eastern Studies'', 28(2), {{pp.|187|204}}.</ref><ref name="ReferenceA">R. Peters, Encyclopaedia of Islam, 2nd Edition, Edited by: P. Bearman et al., Brill, {{ISBN|978-9004161214}}, see article on ''Zinā''</ref> මෙයට විවාහක අය අතර අනාචාරය මෙන් ම විවාහ පූර්ව මෛථූන්‍යය ද අයත් වේ.<ref name="msawwa"/><ref>Sakah Saidu Mahmud (2013), Sharia or Shura: Contending Approaches to Muslim Politics in Nigeria and Senegal, Lexington, {{ISBN|978-0739175644}}, Chapter 3</ref> මෙය ඉස්ලාම් නීතිය තුළ සෑම ගුරුකුලයක ම නීතිමීමංසාව (jurisprudence) අනුව බරපතළ අපරාධ වරදක් ලෙස ගැනේ. විවාහකයකු අනියම් ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම<ref>Ursula Smartt, [http://ursulasmartt.com/pdf/JustPeace%5B1%5D.HonourKillings.9.1.06.pdf Honour Killings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201126160259/http://ursulasmartt.com/pdf/JustPeace&#91;1&#93;.HonourKillings.9.1.06.pdf |date=2020-11-26 }} Justice of the Peace, Vol. 170, January 2006, pp. 4–6</ref>, විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම<ref>Z. Mir-Hosseini (2011), Criminalizing sexuality: zina laws as violence against women in Muslim contexts, Int'l Journal on Human Rights, 15, 7–16</ref>, වහල් කාන්තාවක් අනීතික ලෙස ලිංගික ව හැසිරීම<ref name="nisrine">Nisrine Abiad (2008), Sharia, Muslim States and International Human Rights Treaty Obligations, British Institute of International and Comparative Law, {{ISBN|978-1905221417}}, pp. 24-25</ref><ref name="abudawud">{{Hadith-usc|abudawud|38|4448|usc=yes}}</ref> සහ සමලිංගික සබදතා<ref name=adang>Camilla Adang (2003), Ibn Hazam on Homosexuality, [[:fr:Qantara|Al Qantara]], Vol. 25, No. 1, pp. 5–31</ref> යන සියල්ලම මේ යටතට ගැනේ. මුස්ලිම් පිරිමියකුට ඔහු විවාහකයකු වුවත් නොවූවත් තමා යටතේ සිටින මුස්ලිම් නොවන [[ඉස්ලාමය තුළ වහල් සේවය|වහල් කාන්තාවන්]] සමග ඔවුන්ගේ කැමැත්ත ඇති ව හෝ නැති ව ලිංගික ව එක්විය හැකි අතර සම්ප්‍රදායට අනුව එය සිනා වරදක් ලෙස නො සැලකේ.<ref name=zmh>Z. Mir-Hosseini (2011), Criminalizing sexuality: zina laws as violence against women in Muslim contexts, SUR-Int'l Journal on Human Rights, 8(15), pp. 7–33</ref><ref>M. S. Sujimon (2003), [https://www.jstor.org/stable/3381986 Istilḥāq and Its Role in Islamic Law], Arab Law Quarterly, Vol. 18, No. 2, pp. 117–43</ref><ref name=ali-164> *{{cite book|last1=Ali|first1=Kecia|title=Marriage and slavery in early Islam|date=2010|publisher=Harvard University Press|location=US|pages=161–72}}; *{{cite book|last1=Haeri|first1=Shahla|title=Law of Desire: Temporary Marriage in Shi'i Iran|url=https://archive.org/details/lawofdesiretempo0000haer|date=1989|publisher=Syracuse University Press|isbn=978-0815624837|pages=[https://archive.org/details/lawofdesiretempo0000haer/page/24 24]–32|quote=Quote: Sexual intercourse with one's own slave girl continued to be legitimate until recently in most Islamic societies. Slave ownership should not be confused with slave marriage. Slave marriage involves marriage of a slave with another person, with the permission of the slave master. Marriage is not necessary between a male slave owner and his female slaves. His ownership entitles him to a right of intercourse.}}</ref> විවාහයකින් බැදී නැති වැඩිහිටි යුවළක් අතර ලිංගික සංසර්ගයක් සිදු වූ බව ඔප්පු කිරීමට ඒ බව ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන් 4 දෙනෙකු සිටිය යුතු බව කුරානයේ 24: 4 වැකිය පවසයි.<ref>{{cite web|url=http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/024-qmt.php#024.002|title=Translations of the Qur'an, Surah 24: Al-noor (the light) – 24:2|publisher=Center for Muslim-Jewish Engagement|date=|accessdate=25 February 2016|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818132125/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/024-qmt.php#024.002|archivedate=18 August 2016|df=dmy-all}}</ref><ref name="Leaman 2013 78" /> එසේ නොහැකි වුවහොත් එම චෝදනාව සිදුකරන අය කුරානයේ 24: 13ට අනුව අන් අයට එරෙහි ව සාවද්‍ය චෝදනා ඉදිරිපත් කරන්නන් වන අතර කුරානයේ 24: 4ට අනුව කසපහර 80ක් ගැසිය යුතු ය. එමෙන් ම ඉන්පසු කිසිදු නඩු විභාගයක දී ඔවුන්ගේ සාක්ෂිය පිළිනොගැනෙනු ඇත.<ref name="Leaman78">{{cite book |title=Controversies in Contemporary Islam |last=Leaman |first=Oliver |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-67613-7 |location=New York |page=78}}</ref><ref>{{Quran-usc|24|4|}}</ref> ඇසින් දුටු සාක්ෂිකරුවන් 4 දෙනකු ගෙන ඒම වෙනුවට වරදකරු ඒ බව පාපොච්ඡාරණය කිරීමෙන් ද වරදක් ඔප්පු වූ බව සැලකේ.<ref name="Leaman 2013 78" /> මේ පාපොච්ඡාරණය සිහි බුද්ධිය හොදින් ඇති අයකු විසින් කිසිදු බලපෑමකින් තොර ව ස්වේච්ඡාවෙන් ම කළ යුතු අතර වෙන් වෙන් අවස්ථා 4ක දී ම ඒ බව පැවසුවහොත් පමණක් බාර ගැනේ.<ref>{{cite book |title=Controversies in Contemporary Islam |last=Leaman |first=Oliver |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-67613-7 |location= |pages=}}</ref> සාමාන්‍යයෙන් ෂරියා නීතිය තුළ කාන්තාවකගේ සාක්ෂිය පිරිමියකුගේ සාක්ෂියෙන් අඩක් වන නමුත් ස්ත්‍රී දූෂණය සම්බන්ධ සිද්ධියක දී තනි කාන්තාවකගේ සාක්ෂිය පිළිගත හැකි බවට ඇතැම් ඉස්ලාම් වියත්තු එකග වෙති.<ref name="ae2004"/> අන් අවස්ථාවල දී කාන්තාවන් දෙදෙනකුගේ සාක්ෂිය එක් පිරිමි සාක්ෂියකට සමාන බව සැලකේ.<ref name=ae2004>A. Engineer (2004), The Rights of Women in Islam, 3rd Edition,{{ISBN|978-8120739338}}, pp. 80–86</ref> ඒ කුරානයේ 2:282වැකියට අනුව ය. [[ගොනුව:A map showing countries where public stoning is judicial or extrajudicial form of punishment.SVG|thumb|360px|2013 වන විට ප්‍රසිද්ධියේ ගල් ගසා මැරීම අධිකරණමය හෝ අධිකරණ පරිබාහිර දඩුවමක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වූ රටවල් දැක්වෙන සිතියමක්.<ref>Emma Batha, [http://news.trust.org//item/20130927165059-w9g0i/ Stoning - where does it happen?] Thomson Reuters Foundation, September 29, 2013</ref>|alt=]] සිනා යනු හද් දඩුවම් ලැබිය යුතු (දෙවියන්ට එරෙහි) අපරාධයකි. සහී හදීත් (නබිතුමා පැවසූ බව කියවෙන ප්‍රකාශයන්ගෙන්, එය වාර්තා කළ අය සහ පැමිණි ආකාරය අනුව විශ්වාසවන්ත යැයි ගැණිය හැකි ඒවා මෙ නමින් හැදින්වේ.) රැසකට ම අනුව එයට ගල්ගසා මරා දැමිය යුතු ය.<ref name="nisrine"/><ref name="msawwa">Muḥammad Salīm ʻAwwā (1982), Punishment in Islamic Law: A Comparative Study, American Trust Publications, {{ISBN|978-0892590155}}</ref><ref>KB Khan (2014), Versions and Subversions of Islamic Cultures in the Film The Stoning of Soraya, Journal of Literary Studies, 30(3), pp. 149–67</ref> එනම් ගැහැනුන් හා පිරිමින් අතර විවාහයෙන් බැහැර ලිංගික සබදතා සදහා ගල්ගසා මරා දැමීම දඩුවම ලෙස නිර්දේශ කර ඇත.<ref>{{hadith-usc|usc=yes|Muslim|8|3435}}</ref> නබිතුමාගේ ක්‍රියාවන් දැක්වෙන ඇතැම් වාර්තාවන් පවසන පරිදි එය ක්‍රියාත්මක කර ඇත්තේ වළක් සාරා චූදිතයාගේ (ස්ත්‍රීන් ද ඇතුලු ව) ඉණෙන් පහළ කොටස වළ තුළ සිරවන සේ පස් පිරවීමෙන් අනතුරු ව ය.<ref>{{Hadith-usc|usc=yes|abudawud|38|4421}}, {{Hadith-usc|usc=no|abudawud|38|4429}}</ref><ref>Z Maghen (2005), Virtues Of The Flesh: Passion and Purity In Early Islamic Jurisprudence, Studies in Islamic Law and Society, Brill Academic, {{ISBN|978-9004140707}}, p. 155</ref> මේ මත පදනම් වෙමින් ඇතැම් මුස්ලිම් රටවල විවාහක අනාචාරිකයන් ව මරණ දඩුවමට ලක් කරනු ලැබෙන අතර ස්වකැමැත්තෙන් විවාහ පූර්ව මෛථූන්‍යයේ යෙදුණු අයට කසපහර 100කින් දඩුවම් කරති. අනාචාරය සදහා ද දඩුවම කසපහර 100කින් දඩුවම් කළ හැකි වුවත් එය රදා පවතින්නේ විනිසුරුවරයාගේ අභිමතය මත ය.<ref>{{cite web|url=http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/024-qmt.php#024.002|title=Center for Muslim-Jewish Engagement|publisher=|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160818132125/http://www.usc.edu/org/cmje/religious-texts/quran/verses/024-qmt.php#024.002|archivedate=18 August 2016|df=dmy-all}}</ref><ref>Hallaq, W. B. (1999). ''A History of Islamic Legal Theories: An Introduction to Sunni Usul al-Fiqh''. Cambridge University Press, {{ISBN|978-0-521-59986-3}}, {{pp.|70|71}}.</ref> කෙසේනමුත් කුරානයේ අනාචාරය සදහා ගල්ගසා මැරීම හෝ මරණ දඩුවම ගැන සදහනක් නැති අතර ඒ සදහා දඩුවම ලෙස කසපහර පමණක් සදහන් කර තිබේ. එහෙත් නබිතුමාගේ කියමන් සහ ආදර්ශයන් ගල්ගසා මැරීම දඩුවම ලෙස සැලකීමට ප්‍රමාණවත් සාධක සපයන බව ඉස්ලාම් වියතුන්ගේ බහුතර පිළිගැනීම යි.<ref name=eab>E. Ann Black, Hossein Esmaeili and Nadirsyah Hosen (2014), Modern Perspectives on Islamic Law, {{ISBN|978-0857934475}}, pp. 222-223</ref><ref name="mqz">Muhammad Qasim Zaman (2012), Modern Islamic Thought in a Radical Age, Cambridge University Press, {{ISBN|978-1107096455}}, pp. 30–31</ref><ref>Neal Robinson (2013), Islam: A Concise Introduction, Routledge, {{ISBN|978-0878402243}}, Chapter 7, pp. 85–89</ref> සිනා වැරදි යන පොදු වර්ගය යටතට ගත්තත් ෂරියා නීතිය දූෂණය සහ අනාචාරය නෛතික ව වෙන්කර දක්වයි.<ref name="Leaman 2013 78">{{cite book |title=Controversies in Contemporary Islam |last=Leaman |first=Oliver |publisher=Routledge |year=2013 |isbn=978-0-415-67613-7 |location= |page=78}}</ref><ref>Kamali, M. H. (2003), ''Principles of Islamic jurisprudence'', Cambridge, UK (Islamic Texts Society).</ref><ref>Guy Bechor (2012), ''Between Vision and Reality: Law in the Arab World'', ISBN [?], {{pp.|105|110}}.</ref> ඒ අනුව මේ තත්ත්වයන් දෙකේ දී ක්‍රියාකරන ආකාරය ද වෙනස් වේ. ස්ත්‍රී දූෂණයක් සිදු වූ අවස්ථාවක දී දූෂණය සිදුකළ වැඩිහිටි පිරිමියා හද් දඩුවමට ලක් වුණත් සිය කැමැත්තෙන් ලිංගික ක්‍රියාවට එක් නොවූ (දූෂණය වූ) කාන්තාවට ඇසින් දුටු සාක්ෂි හතරක් මගින් ඒ බව පෙන්වාදීමෙන් හද් දඩුවමින් මිදිය හැකි ය.<ref>{{Cite book|title = Feminism, Law, and Religion|url = https://archive.org/details/feminismlawrelig0000unse|last = Failinger|first = Marie A.|publisher = Ashgate|year = 2013|isbn = 978-1409444213|location = Farnham, England|pages = [https://archive.org/details/feminismlawrelig0000unse/page/328 328]–29|display-authors=etal}}</ref><ref name="aquraishi">A. Quraishi (1999), Her honour: an Islamic critique of the rape provisions in Pakistan's ordinance on zina, ''Islamic studies'', Vol. 38, No. 3, pp. 403–31</ref><ref name="Joseph Schacht 1973 pp. 176-183">Joseph Schacht, ''An Introduction to Islamic Law'' (Oxford: Clarendon Press, 1973), pp. 176–83</ref> එවිට ඇය සිනා වරදකට හවුල්කාරියක් ලෙස නො සැලකෙන බැවිනි. මෙසේ සාක්ෂි හතරක් හරහා සිද්ධිය ඔප්පු කරන අවස්ථා හෝ සැකකරු විසින් වරද කළ බවට කරන පාපොච්චාරණ ඉතා දුර්ලභ ය. බොහෝ විට සිදුවන්නේ දූෂණයට ලක් වූ කාන්තාවක් යුක්තිය සොයා නීතියේ පිහිට පැතූ විට ෂරියා අධිකරණ සැකකරු ව නිසි විමසුමකට ලක් කර ඒ බව තහවුරු කරගැනීම වෙනුවට ඇසින් දුටු සාක්ෂි හතරක් ගෙන ඒමට අපොහොසත් වීම මත ඇය ව සිනා වරදකට වරදකාරියක් කර දඩුවම් කිරීම යි.<ref name="Joseph Schacht 1973 pp. 176-183" /><ref>A.S. Sidahmed (2001), Problems in contemporary applications of Islamic criminal sanctions: The penalty for adultery in relation to women, British journal of middle eastern studies, 28(2): 187–204</ref><ref>M. Tamadonfar (2001), Islam, law, and political control in contemporary Iran, ''Journal for the Scientific Study of Religion'', 40(2): 205–20</ref> සිනා වැරදි යන සංකල්පය අදාල වන්නේ නිදහස් මුස්ලිම් පුරවැසියන්ට පමණි. මුස්ලිම් නොවන වහල් කාන්තාවක් දූෂණය කිරීම සිනා වරදක් නොවන අතර එවැනි ක්‍රියාවක් සැලකෙන්නේ වහල් කාන්තාවට එරෙහි ව සිදු කළ වරදක් ලෙස නොව ඇගේ හිමිකරුවාට එරෙහි ව කළ අපරාධයක් ලෙස ය.<ref name="ae2004"/><ref>Kecia Ali (2006), Sexual Ethics and Islam, {{ISBN|978-1851684564}}, Chapter 4.</ref><ref>{{cite book|author=Juan Eduardo Campo|title=Encyclopedia of Islam|url=https://books.google.com/books?id=OZbyz_Hr-eIC&pg=PA13|accessdate=28 February 2016|year=2009|publisher=Infobase Publishing|isbn=978-1-4381-2696-8|pages=13–14}}</ref> ෂරියා නීතිය පිළිපදින රටවල සිනා වැරදි සහ ස්ත්‍රීදූෂණය සම්බන්ධව පණවා ඇති නීති ගෝලීය ප්‍රජාව තුළ මානව හිමිකම් කඩවීම සම්බන්ධ දැඩි කථාබහක් ඇතිකිරීමට සමත් වී ඇත.<ref name="laum">LAU, M. (2007), Twenty-Five Years of Hudood Ordinances: A Review, Washington and Lee Law Review, n. 64, pp. 1291–314</ref><ref name="rehmanj">Rehman J. (2007), The sharia, Islamic family laws and international human rights law: Examining the theory and practice of polygamy and talaq, International Journal of Law, Policy and the Family, 21(1), pp. 108–27</ref> ඉස්ලාමය නූතන යුගයට සුදුසු පරිදි ප්‍රතිසංවිධානය කළ යුතු බවට වන යෝජනා මෙන් ම ඉස්ලාම් නීතිය තුළ ලෞකික සහ ආගමික කාරණා වෙන් නොකිරීම ගැන විවේචනය ද බොහෝවිට පැන නැගී ඇත්තේ මේ වැනි කරුණු මුල්කරගනිමිනි.<ref name=laum/><ref name="rehmanj" /> සම්ප්‍රදායධාරීන් සහ මුස්ලිම් ලෝකයේ නූතනවාදීන් අතර මේ ආශ්‍රිත ව ඇති මත ගැටුම ඉස්ලාමය තුළ ලිංගික බල දේශපාලනය සම්බන්ධ සුවිශේෂී කඩඉමක් බව සමකාලීන මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීහු පවසති. මක් නිසා ද යත් ඉස්ලාමීය ආගමික මූලාශ්‍රවලට නෛතික බලය ලබා දීම තුළින් ලිංගභාවය පදනම් කරගත් ප්‍රචණ්ඩත්වය පිළිගැනීමට සහ අභ්‍යාස කිරීමට අවස්ථාව සැලසීමක් දක්නට ලැබෙන හෙයිනි.<ref>KAMALI (1998), Punishment in Islamic Law: A Critique of the Hudud Bill of Kelantan Malaysia, Arab Law Quarterly, vol. 13, no. 3, pp. 203–34</ref><ref>QURAISHI, A (1996), Her Honor: An Islamic Critique of the Rape Laws of Pakistan from a Woman-Sensitive Perspective, Michigan Journal of International Law, vol. 18, pp. 287–320</ref> එහෙත් මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරීන්ගේ මතයට එරෙහි ව ඉස්ලාමීය වියතුන් හා දේශපාලන පක්ෂ පවසන්නේ විශ්ව මානව හිමිකම් ප්‍රකාශනය පදනම් කරගත් තර්කවලින් සිදුවන්නේ මුස්ලිම් නොවන සංස්කෘතියක් මුස්ලිම්වරුන් මත පැටවීම බවත් තම පාරම්පරික සංස්කෘතික භාවිතාවන්ට සහ ඉස්ලාමයේ මූලික ව පිළිගැනෙන ලිංගිකත්වය පිළිබද සීමාකිරීම්වලට ගරු නොකිරීමක් බවත් ය. සිනා වැරදි අයත් වන්නේ හදද් යනුවෙන් හැදින්වෙන අල්ලාහ්ට එරෙහි වැරදි යටතට බැවින් සිනා වැරදි සම්බන්ධ ඉස්ලාම් නීතියේ සහ වෙනත් ඒ ආශ්‍රිත නීතිවල කරන වෙනස් කිරීමක් තමන්ට අනුමත කළ නොහැකි යැයි ඉස්ලාම්වාදීහු පවසති. එසේ කිරීම සිය ආගම කපා කොටා වෙනස් කිරීමක් යැයි ඔවුහු පවසති. අන්තර්ජාතික මානව හිමිකම් සංවිධාන ඉස්ලාම් නීතිය වෙනස් කිරීමට කරන මැදිහත්වීම් බටහිර සංස්කෘතික ආක්‍රමණයන් ලෙස දැක්වීම ඉස්ලාම්වාදී ව්‍යාපාරවල දේශපාලන උපක්‍රමයක් ද වී තිබේ.<ref>A. SAJOO (1999), Islam and Human Rights: Congruence or Dichotomy, Temple International and Comparative Law Journal, vol. 4, pp. 23–34</ref><ref>K. ALI (2003), Progressive Muslims and Islamic Jurisprudence: The Necessity for Critical Engagement with Marriage and Divorce Law, In: SAFI, O. (Ed.). Progressive Muslims: On Justice, Gender, and Pluralism, Oxford: Oneworld, pp. 163–89</ref> ===සමලිංගික ජනතාවට එරෙහි ප්‍රචණ්ඩත්වය=== ලූත්ගේ ජනයාට අත් වූ ඉරණම සම්බන්ධ ව කුරානයේ අවස්ථා හතක සදහන් වන අතර ඔවුන් තුළ පැවති ලිංගික චර්යා එම විනාශ කිරීමට හේතු වූ බව අවධාරණය කර තිබේ.<ref>Duran (1993) p. 179</ref><ref name="MC">Kligerman (2007) pp. 53–54</ref><ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hQuHFPKp8L0C&pg=PA88|last=Wafer |first=Jim |chapter=Muhammad and Male Homosexuality |editor=Stephen O. Murray and Will Roscoe |title=Islamic Homosexualities: Culture, History and Literature |page=88 |publisher=New York University Press |year=1997 |accessdate=2010-07-24}}</ref> අරාබි උච්චාරණය අනුව කුරානයේ ලූත් යනුවෙන් හදුන්වන්නේ පැරණි බයිබලයේ එන ලොත් නම් චරිතයයි. මොහු ජීවත් වූ සොදොම් නම් නගරයේ ඇතැම් වැසියන් සමලිංගික චර්යාවෙහි නියැළුණු බැවින් ලොත් හට ඉන් පිටවන ලෙස අණ කර දෙවියන් විසින් එම නගරය විනාශ කර දමයි. මෙ බයිබලීය කථව කුරානයේ ද යළි සිහිපත් කෙරේ. (පැරණි ඉංග්‍රීසියේ සමලිංගික චර්යාව /ගුද රමණය හැදින්වීමට යෙදුණු සොදොමි යන වචනයේ ප්‍රභවය ද සිදු වී ඇත්තේ මේ පුවත ඇසුරිනි.) සමලිංගික චර්යාවන් උදෙසා දිය යුතු දඩුවම කුරානයේ සෘජු ව පවසා නොමැති බැවින් මෙය හදද් ගණයේ වරදක් බව පෙන්වාදීමට ඉස්ලාමීය නීතිවේදීහු හදීත් සහ සීරා (නබිවරයාගේ චරිතාපදාන වාර්තා) ව කරා යොමු වෙති.<ref name="BosworthDonzel1983">Ed. C. Bosworth, E. van Donzel, ''The Encyclopaedia of Islam'', Leiden, 1983</ref> සමලිංගිකයන්ට මරණ දඩුවම ලබාදිය යුතු ක්‍රමය සම්බන්ධයෙන් විවිධ මත පවතී. අබු බක්ර් මේ සදහා බිත්තියකට යට වීමට සැලැස්වීම හෝ පණපිටින් පිළිස්සීම නිර්දේශ කර ඇති සෙයක් පෙනී යන අතර<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=hQuHFPKp8L0C&pg=PA88|last=Wafer |first=Jim |chapter=Muhammad and Male Homosexuality |editor=Stephen O. Murray and Will Roscoe |title=Islamic Homosexualities: Culture, History and Literature |pages=89–90 |publisher=New York University Press |year=1997 |accessdate=2010-07-24}}</ref> අලි බින් අබි තාලිබ් එක් අයකුට ගල්ගසා මැරීමටත් තවත් අයකු උස් ගොඩනැගිල්ලක් මුදුනින් හිස පහතට සිටින සේ බිමට වැටෙන්නට සැලැස්වීමටත් අණ කර තිබේ. ඉබ්න් අබ්බාස්ට අනුව මේ අවසන් දඩුවම ගල්ගැසීමෙන් අනතුරුව සිදුවිය යුතු ය.<ref name="BosworthDonzel1983"/> ව්‍යතිරේඛයන් කිහිපයක් හැරුණු විට ෂරියා හෙවත් ඉස්ලාමීය නීතිය පිළිබද සියලුම විද්වතුන් සමලිංගික ක්‍රියාකාරකම් දඩුවම් ලැබිය යුතු අපරාධයක් ලෙස මෙන් ම බලවත් අකුසලයක් ලෙස ද දැක තිබේ. නිශ්චිත දඩුවමක් මේ සදහා නියම කර නැති අතර අධිකාරී පුද්ගලයන්ගේ අභිමතය මත දඩුවම අවස්ථාගතව තීරණය කරනු ලැබේ.<ref>Duran, K. (1993). ''Homosexuality in Islam'', p. 184. Cited in: Kligerman (2007) p. 54.</ref><ref name="MurrayRoscoe1997">{{cite book|author=Jim Wafer|editor1=Stephen O. Murray|editor2=Will Roscoe|title=Islamic Homosexualities: Culture, History, and Literature|url=https://books.google.com/books?id=hQuHFPKp8L0C&pg=PA89|accessdate=26 February 2016|year=1997|publisher=NYU Press|isbn=978-0-8147-7468-7|page=89|chapter=Muhammad and Male Homosexuality}}</ref> ලිංගිකව හැසිරුණු පුරුෂ සහ ස්ත්‍රී සමසරාගිකයන්ට දඩුවම් කළ යුතු ආකාරය සම්බන්ධයෙන් ඉස්ලාමීය නීතිවේදීන් ඉදිරිපත් කරන අදහස් කීපයක් ඇත. එකක් නම් සමලිංගික චර්යාවක නියැළුණු තැනැත්තාව මුස්ලිම් ජන පිරිසක් ලවා ගල්ගසා මරණයට පත්කිරීමයි.<ref>The Hudud: The Hudud are the Seven Specific Crimes in Islamic Criminal Law and Their Mandatory Punishments, 1995 Muhammad Sidahmad</ref> මෙයට වෙනස් මතය දරන විද්වතුන් ඉජ්මා තීරණයක් අනුව යමින් පවසන්නේ සමලිංගික ව හැසිරුණු අය ව උස් ගොඩනැගිලිවල සිට පහළට අතහැරීමෙන් මරණයට පත් කළ යුතු බවයි.<ref>{{cite book|last1=Stonebanks|first1=Christopher Darius|title=Teaching Against Islamophobia|date=2010|page=190}}</ref> සලෆිවරුන් බහුතරයකගේ අදහස වන්නේ ද මෙයයි.<ref>{{cite book|last1=Tax|first1=Meredith|title=Double Bind|date=2010|page=46}}</ref> === ගෘහස්ත ප්‍රචණ්ඩත්වය === බොහෝ විද්වතුන් සහ මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි ෂරියා නීතිය කාන්තාවන්ට එරෙහි ගෘහස්ත හිංසනයට අත්වැල් සපයයි.<ref name="hajjar2004" /><ref>Treacher, Amal. "Reading the Other Women, Feminism, and Islam." Studies in Gender and Sexuality 4.1 (2003); pages 59-71</ref> ඒ කුරානයේ 4 වන පරිච්ඡේදයේ 34 වන වැකිය සැමියාට බිරිදගේ අවනත නොවීමක්, චපලබවක්, කැරලි ගැසීමක් හෝ අවකල් හැසිරීමක් (මෙහි භාවිත ව ඇති නුශුස් යන [[අරාබි භාෂාව|අරාබි වචනය]] මෙවැනි අරුත් දෙයි) ගැන සැක ඇති වූ විට <ref>John C. Raines & Daniel C. Maguire (Ed), Farid Esack, What Men Owe to Women: Men's Voices from World Religions, State University of New York (2001), see pages 201-203</ref> ඇයට පහර දීමට<ref name="Ahmed" /><ref name="Makarem">[http://www.al-ijtihaad.com/ulema-e-islam/ulema_10.html ''Grand Ayatullah Nasir Makarem Shirazi: Fatwas and viewpoints.''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181029091401/http://www.al-ijtihaad.com/ulema-e-islam/ulema_10.html |date=2018-10-29 }} Al-Ijtihaad Foundation. Retrieved 14 Nov. 2011.</ref><ref name="R166">{{cite book | last= Roald | first=Anne S. | title=Women in Islam: The Western Experience | url= https://archive.org/details/womeninislamwest0000roal | publisher=Routledge | year=2001 | isbn=0415248965| page=[https://archive.org/details/womeninislamwest0000roal/page/166 166]}}</ref>{{efn|1=[[Abdullah Yusuf Ali]] in his Quranic commentary states that: "In case of family jars four steps are mentioned, to be taken in that order. (1) Perhaps verbal advice or admonition may be sufficient; (2) if not, sex relations may be suspended; (3) if this is not sufficient, some slight physical correction may be administered; but Imam Shafi'i considers this inadvisable, though permissible, and all authorities are unanimous in deprecating any sort of cruelty, even of the nagging kind, as mentioned in the next clause; (4) if all this fails, a family council is recommended in passage 4:35."<ref name=Ali>[[Abdullah Yusuf Ali|Ali, Abdullah Yusuf]], (1989) ''The Holy Qur'an: Text, Translation and Commentary.'' Brentwood, MD: Amana Corporation. {{ISBN|0-915957-03-5}}.</ref>}}<ref>[[Ibn Kathir]], "Tafsir of Ibn Kathir", Al-Firdous Ltd., London, 2000, 50-53</ref> අණ කිරීම හේතුවෙනි.<ref name="Ahmed">Ahmed, Ali S. V.; Jibouri, Yasin T. (2004). ''The Koran: Translation.'' Elmhurst, NY: Tahrike Tarsile Qur'ān. Print.</ref><blockquote>කාන්තාවන්ගේ පරිපාලකයන් වශයෙන් පිරිමීහුම සිටින්නෝය. මන්දයත් ඔවුන්ගෙන් කෙනෙකුට වඩා අනිත් කෙනාව අල්ලාහ් උසස් කර තබා ඇත්තේය. හැරත් ඔවුහු තමන්ගේ වස්තුව කාන්තාවන් වෙනුවෙන් වියදම් කරන්නාහ. එබැවින් හොද සීලාචාර ගති පැවතුම් ඇති කාන්තාවෝ අල්ලාහ්ටද ස්වාමිපුරුෂයාටද යටහත් පහත් වී කටයුතු කරන්නාහ. තමන්ගේ ස්වාමිපුරුෂයා ඉදිරියේ නැති අවස්ථාවන්හිදී ආරක්ෂා කරගත යුතුය යනුවෙන් අල්ලාහ් කැමති වන දෙය (තමන්වද ස්වාමිපුරුෂයාගේ වෙනත් වස්තූන්ද) ඉතාමත් ප්‍රවේශමෙන් ආරක්ෂා කරගන්නාහ. කවුරුන් හෝ ස්වාමිපුරුෂයාට වෙනස්කම් කරනු ඇතැයි ඔබ බිය වුවහොත්, ඇයට හොද ඔවදන් ලබා දෙනු. එයින් ඇය නිවැරදි නොවුවහොත් යහනාවෙන් ඈත් කර තබනු. එයිනුත් ඇය පිළිසකර නොවුවහොත් ඇයට ගසනු. එමගින් ඇය ඔබට අවනත වුවහොත් ඇය කෙරෙහි වෙනත් වැරදි පැටවීමට කිසි මාර්ගයක් නොසොයනු. නියත වශයෙන්ම අල්ලාහ් අති ශ්‍රේෂ්ඨවන්තයකු හා අති විශාලවන්තයකුද වශයෙන් සිටින්නේය. (අන් නිසා - 34)</blockquote>නමුත් ඇතැම් ඉස්ලාම් විද්වතුන් පෙන්වා දෙන්නේ මෙම වැකිය පිළිබද නවීන අර්ථකථන අනුව බිරිදට පහරදීමක් පිළිගත නොහැකි බවයි.<ref>Jackson, Nicky Ali, ed. Encyclopedia of domestic violence. CRC Press, 2007. (see chapter on Qur'anic perspectives on wife abuse)</ref> නූතනයේ සිටින [[ඊජිප්තුව|ඊජිප්තු]] ජාතික ඉස්ලාමීය විද්වතකු වන අබ්ද් අල්-හලීම් අබු ෂක්කා මධ්‍යකාලීන යුගයේ සිටි ෂාෆි-ඉ ගුරුකුලයේ විද්වතෙක් වන ඉබ්න් හජාර් අල් අස්කලානි සහ යේමන ජාතික සලෆි විද්වතකු සහ ඉස්ලාමීය නීතිවේදියකු වන අල් ෂව්කානි වැනි විද්වතුන්ගේ මත දක්වමින් පෙන්වා දෙන්නේ පහරදිය යුත්තේ ඉතා ම සීමාසහිත (නොඉවසිය හැකි හැසිරීම් පෙන්වන = in extraordinary cases) අවස්ථාවල දී පමණක් බව ය.<ref name="Roald 2001 p. 169">Roald (2001) p. 169.</ref> පහරදීමට අවසර දී තිබුණ ද එය සිදුකළ යුත්තේ දරුණු ලෙස නොවන බව ද ඇතැම් ඉස්ලාම් වියතුන් පවසා ඇත.<ref name="Makarem" /><ref>Classic Manual of Islamic Sacred Law, Al-Nawawi, කොටස m10.12 "Dealing with a Rebellious Wife" (කලහකාරී ලෙස හැසිරෙන බිරියක් සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කිරීම), පිටුව 540; ලේ ගැලීමක්, තැල්මක් හෝ අස්ථි බිදීමක් සිදු නොවන තාක් දුරට ඇයට ගැසිය හැකි ය. </ref>{{efn|1=ඉබ්න් කාතිර් අද් දමිෂ්කී සිය කුරාන් අර්ථවිවරණය වන තෆ්සීර් අල් කුරාන් අල් ආසිම් හි දැනුම් දෙන පරිදි "මෙම ආයාව විසින් ප්‍රචණ්ඩ/හානිකර නොවන පහර දීමක් ගැන අදහස් කරන බව ඉබ්න් අබ්බාස් සහ තවත් කීපදෙනෙක් ම පැවසී ය. ඉන් අදහස් වන්නේ තදින් කරන/දැඩි පහර දීමක් නොවන බව අල් හසන් අල්-බස්රි පැවසුවේ ය." <ref name="shaf">Shafaat, Ahmad, ''[http://www.islamicperspectives.com/Quran-4-34.htm Tafseer of Surah an-Nisa, Ayah 34]'', Islamic Perspectives. 10 Aug. 2005.</ref>}} ඇතැම් අය මෙහි පහරදීම හදහා යෙදී ඇති අරාබි වචනයේ තවත් අර්ථයක් මතු කරමින් මින් අදහස් වන්නේ පහරදීමක් නොව බිරියගෙන් ඈත්වීමක් බව පැවසීමට උත්සහ කර ඇතත් මෙය පිළිගැනීමකට ලක් වී නොමැත. මේ තර්කය ඉස්ලාමය ප්‍රතිසංවිධානය කිරීමට තැත් කරන නූතනවාදීන් සහ මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිකයන් වෙතින් පැන නැගී ඇත.<ref name="Hajjar">Hajjar, Lisa. (2004) Religion, State Power, and Domestic Violence in Muslim Societies: A Framework for Comparative Analysis. ''Law and Social Inquiry.'' 29(1):1-38.</ref> [[ගොනුව:Use of Sharia law by country XML map.svg|alt=|thumb|රටවල් අනුව කාන්තාවන්ට බලපාන කාරණා සම්බන්ධයෙන් ෂරියා නීතිය යොදාගැනෙන ආකාරය:<br />{{legend|#179C86|ෂරියාවඅධිකරණ පද්ධතිය තුළ කිසිදු අයුරකින් යොදා නොගැනේ. }}{{legend|#F6DD4F|ෂරියාව පුද්ගලික කරුණු සම්බන්ධයෙන් අදාල වේ. }}{{legend|#706EA4|ෂරියාව අපරාධ නීතිය ද ඇතුලු ව සෑම කරුණක් සදහා ම භාවිතා වේ. }}{{legend|#FF9950|ෂරියාව යොදාගැනෙන ප්‍රමාණය පලාත් අනුව වෙනස් වේ. }}]] ඉස්ලාමය සැමියාගේ වධහිංසා ඉවසීමට නොහැකි වීම මත කාන්තාවකට දික්කසාදය ලබාගැනීමට අවස්ථාව දුන්නත් ඉස්ලාම් නීතිය තුළ කාන්තාවන්ට දික්කසාදය ලබාගැනීමේ ක්‍රියාවලිය ඉතා දුෂ්කර වූවක් නිසා ගෘහස්ත හිංසනයට ලක්වන කාන්තාවන්ට දික්කසාදය ලබාගැනීම දුෂ්කර වූවක් වී තිබේ.<ref name="Coomaraswamy">Coomaraswamy, Radhika [http://www1.umn.edu/humanrts/commission/thematic52/53-wom.htm Further Promotion and Encouragement of Human Rights and Fundamental Freedoms.] United Nations. Economic and Social Council. 5 Feb. 1996. Retrieved 19 Oct. 2011.</ref><ref>Jones, Gavin. "Marriage and Divorce in Islamic South East Asia."</ref><ref>Muḥammad, Farida Khanam; Ḫān, Wahīd-ad-Dīn. (2009). The Quran. New Delhi: Goodword. Print.</ref> 4: 34 වැකියේ සැමියාට ඇති අයිතිය පිළිගැනීම හේතුවෙන් ෂරියා නීතිය පවතින බොහෝ රටවල ගෘහස්ත හිංසනය ගැන කාන්තාවන් වෙතින් ඉදිරිපත් වන පැමිණිලි විභාග කිරීමට හෝ භාරගැනීමට ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සිදු වේ.<ref>Maghraoui, Abdeslam. "Political authority in crisis: Mohammed VI's Morocco."Middle East Report 218 (2001): 12-17.</ref><ref>Critelli, Filomena M. "Women's rights= Human rights: Pakistani women against gender violence." J. Soc. & Soc. Welfare 37 (2010), pages 135-142</ref><ref>Oweis, Arwa, et al. "Violence Against Women Unveiling the Suffering of Women with a Low Income in Jordan." Journal of Transcultural Nursing 20.1 (2009): 69-76.</ref> ෆිලිස් චෙස්ලර් වැනි ඇතැම් ලේඛිකාවන් ඉස්ලාමය කාන්තා හිංසනය සමග බැදී ඇති බව, පවුලේ නම්බුව රැකගැනීම සදහා කරන ඝාතන ([[:en:Honor_killing|Honor killings]]) නිදසුන් ලෙස දක්වමින් පවසා ඇති මුත්<ref>{{cite web|url=http://www.meforum.org/2067/are-honor-killings-simply-domestic-violence|title=Are Honor Killings Simply Domestic Violence?|author=Phyllis Chesler|work=Middle East Forum|accessdate=22 August 2015}}</ref> පාකිස්තානයේ අගා ඛාන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ස්ත්‍රිය සම්බන්ධ කරුණු කෙරෙහි අධ්‍යයනය කරන මහාචාර්යවරියක් වන තහිරා ෂහීද් ඛාන් වැනි අය පිළිතුරු වශයෙන් පවසන්නේ එවැනි දේ සිදුවන්නේ සමාජය තුළ කාන්තාව කෙරෙහි ඇති පහත් ය යන මතය සහ පුරුෂයාට ඇති බලය හේතුවෙන් මිස ආගම තුළ ඇති පෙළඹවීමක් නිසා නොවන බව යි.<ref>{{cite web|last1=Mayell|first1=Hillary|title=Thousands of Women Killed for Family "Honor"|url=http://www.unl.edu/rhames/courses/212/readings/honor-kil-ng.pdf publisher=[[University of Nebraska–Lincoln]]|format=PDF|accessdate=28 November 2015|location=[[Lincoln, Nebraska]]|date=12 February 2002}}</ref><ref><nowiki>{{cite web url=</nowiki>http://www.sanctuaryforfamilies.org/index.php?option=com_content&task=view&id=252&Itemid=259 archiveurl=https://web.archive.org/web/20121115002215/http://www.sanctuaryforfamilies.org/index.php?option=com_content&task=view&id=252&Itemid=259<nowiki>|archivedate=2012-11-15|title=Sanctuary for Families|work=Sanctuary for Families|accessdate=22 August 2015}}</nowiki></ref> බටහිර රටවල මුස්ලිම්වරුන්ගේ සංක්‍රමණය සහ මෙවැනි කාන්තා හිංසනයන් එකට බැදී තිබීම මත මාධ්‍ය සහ දේශපාලනය තුළ ඉස්ලාමය ආශ්‍රිත ව මෙවැනි කරුණු අළලා සමාජ සංවාදයන් ඇති වී ඇති අතර එය සමාජය තුළ ආන්දෝලනයකට ද හේතු වී තිබේ.<ref>{{cite web|url=http://www.unrisd.org/unrisd/website/document.nsf/%28httpPublications%29/E61F80827BF3409FC1257744004DC465?OpenDocument|title=Religion, Culture and the Politicization of Honour-Related Violence: A Critical Analysis of Media and Policy Debates in Western Europe and North America|author=UNRISD|publisher=|accessdate=22 August 2015}}</ref> ==සටහන්== {{notelist|30em}} ==ආශ්‍රිත නාමාවලිය== {{Reflist|30em}} [[ප්‍රවර්ගය:ඉස්ලාම්]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉස්ලාම්වාදය]] [[ප්‍රවර්ගය:මානව අයිතිවාසිකම්]] [[ප්‍රවර්ගය:නීතිය]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉස්ලාම් ආගම]] [[ප්‍රවර්ගය:ෂරියා]] [[ප්‍රවර්ගය:ෆිඛ්]] cdu1ucxp5mnjk5vehmur3p06q711f4o ජෛව නාශක 0 84789 800125 571506 2026-09-25T04:37:57Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800125 wikitext text/x-wiki '''ජෛව නාශක''' ({{en|biocide}}) යනු කුමන ආකාරයක හෝ හානිකර ජීවීන් විනාශ කිරීමට, පාලනය කිරීමට හෝ ඔවුනට බාධා කිරීමට භාවිතා කරන [[microorganism| ක්ෂුද්‍ර ජීවීන් (microorganism)]] හෝ [[chemical substance|රසායනික ද්‍රව්‍යය (chemical substance)]] වේ. "ජෛව නාශක" (biocides) සහ "[[කෘමිනාශක]]" (pesticides) බොහෝවිට හුවමාරු වන පද දෙකකි. == ආශ්‍රිත == * [[Non-pesticide management]] * [[Ecological pesticides]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist|30em}} == භාහිර සබැඳි == * [http://ec.europa.eu/environment/biocides/Biocides European Commission Directorate General on Environment]{{dead link|date=January 2018 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.epa.gov/pesticides/ US EPA Office of Pesticide Programs] * [https://web.archive.org/web/20150905212748/http://echa.europa.eu/regulations/biocidal-products-regulation European Chemicals Agency Biocides Product Regulation website] * [http://www.efsa.europa.eu/ EFSA European Food Safety Authority] * [http://www.oecd.org/chemicalsafety/agriculturalpesticidesandbiocides/biocides.htm Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD) Biocides website] * [https://web.archive.org/web/20170318023122/https://www.fda.gov/RegulatoryInformation/Legislation/FederalFoodDrugandCosmeticActFDCAct/default.htm US Food and Drug Administration] [[ප්‍රවර්ගය:පළිබෝධ නාශක]] [[Category:Pharmaceutical microbiology]] [[Category:Biological pest control]] [[Category:Biological pest control agents]] [[ප්‍රවර්ගය:ජෛව නාශක| ]] rxlmq4v972xug6daycx6xn39aa4o929 ජෝ බයිඩන් 0 85333 800052 751500 2026-09-24T15:50:59Z Sayuru Athsara 59181 800052 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | name = ජෝ බයිඩන් | image = Joe Biden presidential portrait.jpg <!--Please do not change unless a final consensus has been established in the talk page.--> | caption = ජෝ බයිඩන් ජනාධිපති ලෙස 2021 දී | order = | office1 = [[එක්සත් ජනපදයෙහි ජනාධිපතිවරයා|එක්සත් ජනපදයෙහි]] [[එක්සත් ජනපද ජනාධිපති ලැයිස්තුව |46වන ජනාධිපතිවරයා]] | status = | vicepresident1 = [[කමලා හැරිස්]] | term_start1 = ජනවාරි 20, 2021 | term_end1 =ජනවාරි 20, 2025 | predecessor1 = [[ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්]] | successor1 =ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් | office2 =[[එක්සත් ජනපදයෙහි උප ජනාධිපතිවරයා|එක්සත් ජනපදයෙහි]] [[එක්සත් ජනපද උප ජනාධිපති ලැයිස්තුව |47 වන උප ජනාධිපතිවරයා]] | president2 = [[බරාක් ඔබාමා]] | term_start2 = ජනවාරි 20, 2009 | term_end2 = ජනවාරි 20, 2017 | predecessor2 = [[ඩික් චීනි]] | successor2 = [[මයික් පෙන්ස්]] | jr/sr3 = එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභික | state3 = [[ඩෙලවෙයා]] | term_start3 = ජනවාරි 3, 1973 | term_end3 = ජනවාරි 15, 2009 | predecessor3 = [[ජේ. කාලෙබ් බොග්ස්]] | successor3 = [[ටෙඩ් කෆ්මන්]] | office9 = 4 වන දිස්ත්‍රික්කයෙන් නිව් කාසල් කවුන්ටි කවුන්සිලයේ සාමාජික | term_start9 = නොවැම්බර් 4, 1970 | term_end9 = නොවැම්බර් 8, 1972 | predecessor9 = හෙන්රි ෆොල්සම් | successor9 = ෆ්‍රැන්සිස් ස්විෆ්ට් | birth_name = ජෝසප් රොබිනට් බයිඩන් කණිෂ්ට | birth_date = {{birth date and age|1942|11|20}} | birth_place = ස්ක්‍රන්ටන්, [[පෙන්සිල්වේනියා]], එක්සත් ජනපදය | death_date = | death_place = | party = [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය]] | spouse = {{marriage|[[Neilia Hunter]]|August 27, 1966|December 18, 1972|end=died}}<br />{{marriage|[[Jill Biden|Jill Jacobs]]|June 17, 1977}} | children = {{hlist|[[Beau Biden|Beau]]|[[Hunter Biden|Hunter]]|Naomi|[[Ashley Biden|Ashley]]}} | parents = {{plainlist| * Joseph R. Biden Sr. * Catherine Eugenia Finnegan}} | relatives = [[Edward Francis Blewitt]]<br />(great-grandfather) | occupation = {{hlist|දේශපානඥ|නීතිඥ|කතෘ වරයෙක්}} | education = [[ඩෙලවෙයා විශ්වවිද්‍යාලය]] ([[Bachelor of Arts|BA]])<br />[[Syracuse University]] ([[Juris Doctor|JD]]) | awards = [[Presidential Medal of Freedom]] with distinction (2017) | signature = Joe Biden signature.svg | website = {{url|joebiden.com|පෞද්ගලික වෙබ් අඩවිය}} {{url|whitehouse.gov|ධවල මන්දිර වෙබ් අඩවිය}} {{url|twitter.com/POTUS|ජනාධිපතිමය ට්විටර් ගිණුම}} }} '''ජෝසප් රොබිනට් බයිඩන් කණිෂ්ට''' (උපත: 1942 නොවැම්බර් 20) යනු ඇමරිකානු දේශපාලඥයයෙකු වන අතර ඔහු 2021 සිට 2025 දක්වා [[එක්සත් ජනපදය|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ]] 46 වන [[එක්සත් ජනපදයෙහි ජනාධිපතිවරයා|ජනාධිපතිවරයා]] ලෙස කටයුතු කළේය. බයිඩන් 2009 සිට 2017 දක්වා [[එක්සත් ජනපදයෙහි උප ජනාධිපතිවරයා|47 වන උප ජනාධිපතිවරයා]] ලෙස ජනාධිපති [[බරාක් ඔබාමා]] යටතේ සේවය කරන ලදී. එසේම ඔහු 1973 සිට 2009 දක්වා එක්සත් ජනපද [[එක්සත් ජනපද සෙනෙට් සභිකයා|සෙනෙට් සභිකයෙකු]] ලෙස [[ඩෙලවෙයා|ඩෙලවෙයා ජනපදය]] නියෝජනය කරන ලදී. ඔහු [[2020 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය]] සඳහා [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂයේ]] අපේක්ෂකයා ලෙස ඉදිරිපත් වී, [[රිපබ්ලිකන් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|රිපබ්ලිකන් අපේක්ෂක]] [[ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්|ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්]] පරදවා, ජනාධිපතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය. පසුව දෙවන ධුර කාලයක් බලාපොරොත්තුවෙන්, [[2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණය|2024 ජනාධිපතිවරණයේ]] [[ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂය (එක්සත් ජනපදය)|ඩිමොක්‍රටික් පක්ෂ]] අපේක්ෂකයා ලෙස ඉදිරිපත් වූ නමුත්, [[2024 එක්සත් ජනපද ජනාධිපතිවරණයෙන් ජෝ බයිඩන් ඉවත් වීම|ජනාධිපතිවරණයට පෙර ඉන් ඉවත් විය.]] == අමතර අවධානයට == *[[Electoral history of Joe Biden]] *[[List of things named after Joe Biden]] *[[Bibliography of Joe Biden]] == සටහන් == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /><div class="reflist reflist-lower-alpha"><references group="lower-alpha" /></div> == මූලාශ්‍ර == === උපහරණ === {{reflist}} == භාහිර සබැඳි == {{Sister project links |auto=yes}} {{Library resources box|onlinebooks=yes|by=yes}} === නිල අඩවි === * [https://www.whitehouse.gov/administration/president-biden/ President Joe Biden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205094010/https://www.whitehouse.gov/administration/president-biden/ |date=2021-02-05 }} official website * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20240718211814/https://joebiden.com/ |date=July 18, 2024 |title=Presidential campaign website}} * [https://obamawhitehouse.archives.gov/vp Obama White House biography] (archived) * [https://www.congress.gov/member/kamala-harris/H001075 Senator Joseph R. Biden] (1973–2009) === වෙනත් === * {{C-SPAN|34}} * {{IMDb name|id=0081182}} * {{New York Times topic|people/b/joseph_r_jr_biden|Joe Biden}} * [https://www.ontheissues.org/joe_biden.htm Joe Biden] at [[On the Issues]] * [https://www.politifact.com/personalities/joe-biden/ Joe Biden] at [[PolitiFact]] {{Joe Biden}} {{Navboxes top |title=Offices and distinctions }} {{s-start}} {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[James M. Tunnell Jr.]]}} {{s-ttl|title=[[Democratic Party (United States)|Democratic]] nominee for [[List of United States senators from Delaware|U.S. Senator]] from [[Delaware]]<br />([[Classes of United States senators|Class 2]])|years=[[United States Senate election in Delaware, 1972|1972]], [[United States Senate election in Delaware, 1978|1978]], [[United States Senate election in Delaware, 1984|1984]], [[United States Senate election in Delaware, 1990|1990]], [[United States Senate election in Delaware, 1996|1996]], [[United States Senate election in Delaware, 2002|2002]], [[United States Senate election in Delaware, 2008|2008]]}} {{s-aft|after=[[Chris Coons]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Robert Byrd]], [[Alan Cranston]], [[Al Gore]], [[Gary Hart]], [[J. Bennett Johnston|Bennett Johnston]], [[Ted Kennedy]], [[Tip O'Neill]], [[Donald W. Riegle Jr.|Don Riegle]], [[Paul Sarbanes]], [[Jim Sasser]]}} {{s-ttl|title=[[Response to the State of the Union address]]|years=[[1983 State of the Union Address|1983]], [[1984 State of the Union Address|1984]]|alongside=[[Les AuCoin]], [[Bill Bradley]], [[Robert Byrd]], [[Tom Daschle]], [[Bill Hefner]], [[Barbara B. Kennelly]], [[George Miller (California politician)|George Miller]], [[Tip O'Neill]], [[Paul Simon (politician)|Paul Simon]], [[Paul Tsongas]], [[Tim Wirth]] (1983), [[Max Baucus]], [[David L. Boren|David Boren]], [[Barbara Boxer]], [[Robert Byrd]], [[Dante Fascell]], [[William H. Gray (Pennsylvania politician)|Bill Gray]], [[Tom Harkin]], [[Walter Dee Huddleston|Dee Huddleston]], [[Carl Levin]], [[Tip O'Neill]], [[Claiborne Pell]] (1984)}} {{s-aft|after=[[Bill Clinton]]<br />[[Bob Graham]]<br />[[Tip O'Neill]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[John Edwards]]}} {{s-ttl|title=[[Democratic Party (United States)|Democratic]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for Vice President of the United States|years=[[2008 United States presidential election|2008]], [[2012 United States presidential election|2012]]}} {{s-aft|after=[[Tim Kaine]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Hillary Clinton]]}} {{s-ttl|title=[[Democratic Party (United States)|Democratic]] [[List of United States Democratic Party presidential tickets|nominee]] for President of the United States|years=[[2020 United States presidential election|2020]]}} {{s-aft|after=[[Kamala Harris]]}} {{s-break}} {{s-par|us-sen}} {{s-bef|before=[[J. Caleb Boggs]]}} {{s-ttl|title=[[List of United States senators from Delaware|United States Senator (Class 2) from Delaware]]|years=1973–2009|alongside=[[William V. Roth Jr.]], [[Tom Carper]]}} {{s-aft|after=[[Ted Kaufman]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Strom Thurmond]]}} {{s-ttl|title=Ranking Member of the [[United States Senate Committee on the Judiciary|Senate Judiciary Committee]]|years=1981–1987}} {{s-aft|after=[[Strom Thurmond]]}} {{s-break}} {{s-new|office}} {{s-ttl|title=Ranking Member of the [[International Narcotics Control Caucus|Senate Narcotics Caucus]]|years=1985–1987}} {{s-aft|after=[[Chuck Grassley]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Strom Thurmond]]}} {{s-ttl|title=Chair of the [[United States Senate Committee on the Judiciary|Senate Judiciary Committee]]|years=1987–1995}} {{s-aft|after=[[Orrin Hatch]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Chuck Grassley]]}} {{s-ttl|title=Chair of the [[International Narcotics Control Caucus|Senate Narcotics Caucus]]|years=1987–1995}} {{s-aft|after=[[Chuck Grassley]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Orrin Hatch]]}} {{s-ttl|title=Ranking Member of the [[United States Senate Committee on the Judiciary|Senate Judiciary Committee]]|years=1995–1997}} {{s-aft|after=[[Patrick Leahy]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Chuck Grassley]]}} {{s-ttl|title=Ranking Member of the [[International Narcotics Control Caucus|Senate Narcotics Caucus]]|years=1995–2001}} {{s-aft|after=[[Chuck Grassley]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Claiborne Pell]]}} {{s-ttl|title=Ranking Member of the [[United States Senate Committee on Foreign Relations|Senate Foreign Relations Committee]]|years=1997–2001}} {{s-aft|after=[[Jesse Helms]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Jesse Helms]]}} {{s-ttl|title=Chair of the [[United States Senate Committee on Foreign Relations|Senate Foreign Relations Committee]]|years=2001–2003}} {{s-aft|after=[[Richard Lugar]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Chuck Grassley]]}} {{s-ttl|title=Chair of the [[International Narcotics Control Caucus|Senate Narcotics Caucus]]|years=2001–2003}} {{s-aft|after=Chuck Grassley}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Jesse Helms]]}} {{s-ttl|title=Ranking Member of the [[United States Senate Committee on Foreign Relations|Senate Foreign Relations Committee]]|years=2003–2007}} {{s-aft|after=[[Richard Lugar]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Chuck Grassley]]}} {{s-ttl|title=Ranking Member of the [[International Narcotics Control Caucus|Senate Narcotics Caucus]]|years=2003–2007}} {{s-aft|after=[[Dianne Feinstein]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Richard Lugar]]}} {{s-ttl|title=Chair of the [[United States Senate Committee on Foreign Relations|Senate Foreign Relations Committee]]|years=2007–2009}} {{s-aft|after=[[John Kerry]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Chuck Grassley]]}} {{s-ttl|title=Chair of the [[International Narcotics Control Caucus|Senate Narcotics Caucus]]|years=2007–2009}} {{s-aft|after=[[Dianne Feinstein]]}} {{s-break}} {{s-hon}} {{s-bef|before=[[John V. Tunney]]}} {{s-ttl|title=[[List of youngest members of the United States Congress|Baby of the United States Senate]]|years=1973–1979}} {{s-aft|after=[[Bill Bradley]]}} {{s-break}} {{s-off}} {{s-bef|before=[[Dick Cheney]]}} {{s-ttl|title=[[Vice President of the United States]]|years=2009–2017}} {{s-aft|after=[[Mike Pence]]}} {{s-break}} {{s-bef|before=[[Donald Trump]]}} {{s-ttl|title=[[President of the United States]]|years=2021–present}} {{s-inc}} {{s-break}} {{s-prec|usa}} {{s-new|first}} {{s-ttl|title=[[United States order of precedence|Order of precedence of the United States]]{{break}}''President''|years=}} {{s-aft|after=[[Kamala Harris]]|as=Vice President}} {{s-end}} {{navboxes bottom}} {{Navboxes top |title=ජෝ බයිඩන් හා සබැඳි ලිපි }} {{US Presidents}} {{US Order of Precedence}} <!--{{Heads of state of republics}} {{Current NATO leaders}} {{Current G7 Leaders}} {{Current G20 Leaders}} {{APEC Leaders}}--> {{Biden cabinet}} {{Current U.S. Cabinet}} {{Biden Vice Presidential staff}} {{US Vice Presidents}} {{Obama cabinet}} {{US Senators of Delaware}} {{Democratic Party (United States)}} {{1988 United States presidential election}} {{2008 United States presidential election}} {{2012 United States presidential election}} {{2020 United States presidential election}} {{United States presidential election, 2024}} {{US Senate Judiciary chairs}} {{US Senate Foreign Relations chairs}} <!--{{Patriot Act}} {{Time Persons of the Year}} {{USCongRep-start|congresses= 93rd–111th [[United States Congress]]es |state=[[Delaware]]}} {{USCongRep/DE/93}} {{USCongRep/DE/94}} {{USCongRep/DE/95}} {{USCongRep/DE/96}} {{USCongRep/DE/97}} {{USCongRep/DE/98}} {{USCongRep/DE/99}} {{USCongRep/DE/100}} {{USCongRep/DE/101}} {{USCongRep/DE/102}} {{USCongRep/DE/103}} {{USCongRep/DE/104}} {{USCongRep/DE/105}} {{USCongRep/DE/106}} {{USCongRep/DE/107}} {{USCongRep/DE/108}} {{USCongRep/DE/109}} {{USCongRep/DE/110}} {{USCongRep/DE/111}} {{USCongRep-end}}--> <!--{{COVID-19 pandemic in the United States}}--> {{Navboxes bottom}} {{Subject bar |portal1 = Biography |portal2 = Catholicism |portal3 = Law |portal4 = Liberalism |portal5 = Politics |portal6 = United States |portal7 = Delaware |commons = y |n = y |n-search = Category:Joe Biden |wikt = y |wikt-search = Category:en:Joe Biden |q = y |s = y |s-search = Author:Joseph Robinette Biden |d = y |d-search = Q6279 }} {{#invoke:Authority control|authorityControl}} [[ප්‍රවර්ගය:ජෝ බයිඩන්| ]] [[Category:1942 births]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[Category:Biden family|Joe]] [[Category:20th-century American lawyers]] [[Category:20th-century American politicians]] [[Category:20th-century Delaware politicians]] [[Category:20th-century Roman Catholics]] [[Category:21st-century American memoirists]] [[Category:21st-century American politicians]] [[ප්‍රවර්ගය:21 වන සියවසේ එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපතිවරු]] [[Category:21st-century vice presidents of the United States]] [[Category:21st-century Roman Catholics]] [[Category:2008 United States vice-presidential candidates]] [[Category:2012 United States vice-presidential candidates]] [[Category:American abortion-rights activists]] [[Category:American Zionists]] [[Category:American people of English descent]] [[Category:American people of French descent]] [[Category:American people of Irish descent]] [[Category:American Roman Catholics]] [[Category:Archmere Academy alumni]] [[Category:Articles containing video clips]] [[Category:Candidates in the 1988 United States presidential election]] [[Category:Candidates in the 2008 United States presidential election]] [[Category:Candidates in the 2020 United States presidential election]] [[Category:Candidates in the 2024 United States presidential election]] [[Category:Catholics from Pennsylvania]] [[Category:Catholic politicians from Delaware]] [[Category:Chairmen of the Senate Committee on Foreign Relations]] [[Category:County council members and commissioners in Delaware]] [[Category:Delaware Democrats]] [[Category:Delaware Fightin' Blue Hens football players]] [[Category:Delaware lawyers]] [[Category:Democratic Party (United States) presidential nominees]] [[Category:Democratic Party presidents of the United States]] [[Category:Democratic Party United States senators from Delaware]] [[Category:Democratic Party (United States) vice presidential nominees]] [[Category:Democratic Party vice presidents of the United States]] [[Category:Laetare Medal recipients]] [[Category:New Castle County, Delaware politicians]] [[Category:Obama administration cabinet members]] [[Category:People associated with the January 6 United States Capitol attack]] [[Category:People from Claymont, Delaware]] [[Category:Politicians from Wilmington, Delaware]] [[Category:Politicians from Scranton, Pennsylvania]] [[Category:Presidential Medal of Freedom recipients]] [[ප්‍රවර්ගය:ජනාධිපතිවරු - අ.එ.ජ.]] [[Category:Writers from Wilmington, Delaware]] [[Category:Public defenders]] [[Category:Recipients of Hilal-i-Pakistan]] [[Category:Recipients of the Order of the Cross of Terra Mariana, 1st Class]] [[Category:Recipients of St. George's Order of Victory]] [[Category:Recipients of the Presidential Medal of Distinction of Israel]] [[Category:Syracuse University College of Law alumni]] [[Category:Time Person of the Year]] [[Category:Transgender rights activists]] [[Category:University of Delaware alumni]] [[Category:University of Pennsylvania faculty]] [[Category:Vice presidents of the United States]] [[Category:Widener University faculty]] [[Category:Writers from Scranton, Pennsylvania]] [[Category:Centrism in the United States]] [[Category:Candidates in the 2024 United States presidential election]] [[Category:People with speech disorders]] [[Category:American politicians with disabilities]]<!-- He has a speech impediment --> [[Category:American activists with disabilities]] 3eica4b61f9x8ofwthc77rkt8uzwev4 ජීව විද්‍යාව සහ ලිංගික දිශානතිය 0 86265 800121 798067 2026-09-25T04:32:12Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800121 wikitext text/x-wiki '''ජීව විද්‍යාව සහ ලිංගික දිශානතිය''' අතර සම්බන්ධතාවය පර්යේෂණ විෂයයකි. [[සැකිල්ල:Sexual orientation|ලිංගික දිශානතියට]] නිශ්චිත හේතුව විද්‍යාඥයන් නොදන්නා නමුත් ඔවුන් සිතන්නේ එය [[ප්‍රවේණි විද්‍යාව|ජානමය]], හෝමෝන හා පාරිසරික බලපෑම්වල සංකීර්ණ අන්තර් ක්‍රියාකාරිත්වයක් නිසා ඇති වන බව ය. <ref name="Frankowski">{{Cite journal|last=Frankowski BL|last2=American Academy of Pediatrics Committee on Adolescence|date=June 2004|title=Sexual orientation and adolescents|url=http://pediatrics.aappublications.org/cgi/content/full/113/6/1827?maxtoshow=&hits=10&RESULTFORMAT=&fulltext=%22Sexual+orientation+and+adolescents%22&searchid=1&FIRSTINDEX=0&sortspec=relevance&resourcetype=HWCIT|journal=[[Pediatrics (journal)|Pediatrics]]|volume=113|issue=6|pages=1827–32|doi=10.1542/peds.113.6.1827|pmid=15173519|doi-access=free}}</ref> <ref name="Lamanna">{{Cite book|author1=Mary Ann Lamanna|author2=Agnes Riedmann|author3=Susan D Stewart|title=Marriages, Families, and Relationships: Making Choices in a Diverse Society|publisher=[[Cengage Learning]]|isbn=978-1305176898|year=2014|page=82|accessdate=February 11, 2016|url=https://books.google.com/books?id=fofaAgAAQBAJ&pg=PA82|quote=The reason some individuals develop a gay sexual identity has not been definitively established &nbsp;– nor do we yet understand the development of heterosexuality. The American Psychological Association (APA) takes the position that a variety of factors impact a person's sexuality. The most recent literature from the APA says that sexual orientation is not a choice that can be changed at will, and that sexual orientation is most likely the result of a complex interaction of environmental, cognitive and biological factors...is shaped at an early age...[and evidence suggests] biological, including genetic or inborn hormonal factors, play a significant role in a person's sexuality (American Psychological Association 2010).}}</ref> <ref name="Stuart">{{Cite book|author1=Gail Wiscarz Stuart|title=Principles and Practice of Psychiatric Nursing|publisher=[[Elsevier Health Sciences]]|isbn=978-0323294126|year=2014|page=502|accessdate=February 11, 2016|url=https://books.google.com/books?id=ivALBAAAQBAJ&pg=PA502|quote=No conclusive evidence supports any one specific cause of homosexuality; however, most researchers agree that biological and social factors influence the development of sexual orientation.}}</ref> කෙසේ වෙතත්, පශ්චාත්-උපත් සමාජ පරිසරය ලිංගික දිශානතිය කෙරෙහි ඇති කරන බලපෑම පිළිබඳ උපකල්පනයන් (විශේෂයෙන්ම පිරිමි පිළිබඳ ඇති උපකල්පනයන්) දුර්වල ය. <ref name="Bailey1">{{Cite journal|date=2016|title=Sexual Orientation, Controversy, and Science|journal=[[Psychological Science in the Public Interest]]|volume=17|issue=21|pages=45–101|doi=10.1177/1529100616637616|pmid=27113562|doi-access=free}}</ref> ලිංගික දිශානතියට හේතු පැහැදිලි කිරීම සඳහා ජීව විද්‍යාත්මක න්‍යායයන් විද්‍යාඥයින් විසින් අනුමත කරනු ලැබේ. <ref name="Frankowski"/> ලිංගික දිශානතියක වර්ධනයට සම්බන්ධ විය හැකි මෙම සාධක අතර [[ජාන]], මුල් ගර්භාෂ පරිසරය ( ප්‍රසව හෝමෝන වැනි ) සහ [[මිනිස් මොළය|මොළයේ]] ව්‍යුහය ඇතුළත් වේ. == ආනුභවික අධ්‍යයන == === නිවුන් අධ්‍යයන === ලිංගික දිශානතිය නිර්ණය කිරීමේදී ජාන විද්‍යාවේ හා පරිසරයේ සාපේක්ෂ වැදගත්කම සංසන්දනය කිරීමට නිවුන් පර්යේෂණ ගණනාවක් උත්සාහ කර ඇත. 1991 දී කරන ලද අධ්‍යයනයක දී, බේලි සහ පිලාඩ් විසින් පිරිමි නිවුන් දරුවන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් කළ අතර, මොනොසයිගොටික් (MZ) සහෝදරයන්ගෙන් 52% ක් (ඔවුන්ගෙන් 59 දෙනෙකු ප්‍රශ්න කරන ලදී) සහ ඩයිසිගොටික් (DZ) නිවුන් දරුවන්ගෙන් 22%කගේ ලිංගික දිශානතිය ද සමාන වන බව සොයා ගන්නා ලදී (සුසංගත). <ref>{{Cite journal|year=1991|title=A Genetic Study of Male Sexual Orientation|journal=Archives of General Psychiatry|volume=48|issue=12|pages=1089–96|doi=10.1001/archpsyc.1991.01810360053008|pmid=1845227}}</ref> 'MZ' යනු එකම ජාන සමූහයක් සහිත සමාන නිවුන් දරුවන් ද, 'DZ' යනු නිවුන් දරුවන් නොවන සහෝදර සහෝදරියන් හට සමාන ආකාරයට ජාන මිශ්‍ර වී ඇති නිවුන් දරුවන් ද වේ. නිවුන් දරුවන් යුගල 61 ක් පිළිබඳ අධ්‍යයනයක දී, පර්යේෂකයන් ඔවුන්ගේ වැඩි වශයෙන් පිරිමි පුද්ගලයන් අතර සමලිංගිකත්වය සඳහා සමජාතීය අනුපාතය 66% ක් මොනොසයිගොටික් නිවුන් දරුවන් අතර සහ 30% ක් ඩිසයිගොටික් නිවුන් දරුවන් අතර සොයා ගත්හ. <ref>{{Cite journal|last=Whitam FL|displayauthors=etal|year=1993|title=Homosexual orientation in twins: a report on 61 pairs and three triplet sets|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1993-06_22_3/page/187|journal=Arch. Sex. Behav.|volume=22|issue=3|pages=187–206|doi=10.1007/bf01541765|pmid=8494487}}</ref> 2000 දී බේලි, ඩූන් සහ මාටින් ඕස්ට්‍රේලියානු නිවුන් දරුවන් 4,901 ක විශාල නියැදියක් අධ්‍යයනය කළ නමුත් වාර්තා වූයේ අනුගම්‍යතාවයේ මට්ටමෙන් අඩකටත් වඩා අඩු ප්‍රමාණයකි. <ref>{{Cite journal|date=March 2000|title=Genetic and environmental influences on sexual orientation and its correlates in an Australian twin sample|url=http://content.apa.org/journals/psp/78/3/524|journal=J Pers Soc Psychol|volume=78|issue=3|pages=524–36|citeseerx=10.1.1.519.4486|doi=10.1037/0022-3514.78.3.524|pmid=10743878}}</ref> පිරිමි අංගසමාන හෝ MZ නිවුන් දරුවන්ගෙන් 20% ක අනුකූලතාවයක් සහ ගැහැණු සමාන හෝ MZ නිවුන් දරුවන් සඳහා 24% අනුකූලතාවයක් ඔවුන් විසින් සොයා ගන්නා ලදී. සැකයක් පහළ වුවහොත් ස්වවාර්තාගත zygosity, ලිංගික ආකර්ෂණය, මනඃස්සෘෂ්ටි හා හැසිරීම් පිළිබඳ ප්රශ්නාවලියක් මඟින් පරීක්ෂා කරන ලදී. වෙනත් පර්යේෂකයන් ද පුරුෂයින්ගේ හා කාන්තාවන්ගේ ලිංගික දිශානතිය සඳහා ජීව විද්‍යාත්මක හේතූන් සඳහා සහාය වන සොයා ගැනීම් සිදුකර ඇත. <ref>Hershberger, Scott L. 2001. Biological Factors in the Development of Sexual Orientation. Pp. 27–51 in Lesbian, Gay, and Bisexual Identities and Youth: Psychological Perspectives, edited by Anthony R. D’Augelli and Charlotte J. Patterson. Oxford, New York: Oxford University Press. Quoted in Bearman and Bruckner, 2002.</ref> බෙයර්මන් සහ බෘක්නර් (2002) කුඩා, තෝරාගත් සාම්පල <ref name="Bearman">{{Cite journal|last=Bearman P. S.|last2=Bruckner H.|year=2002|title=Opposite-sex twins and adolescent same-sex attraction|url=http://iserp.columbia.edu/content/opposite-sex-twins-and-adolescent-same-sex-attraction|journal=American Journal of Sociology|volume=107|issue=5|pages=1179–1205|citeseerx=10.1.1.483.4722|doi=10.1086/341906|archive-url=https://web.archive.org/web/20110719175100/http://iserp.columbia.edu/content/opposite-sex-twins-and-adolescent-same-sex-attraction|archive-date=2011-07-19}}</ref> සහ ඔවුන්ගේ විෂයයන් නියෝජනය නොකරන තෝරා ගැනීම් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන මුල් අධ්‍යයනයන් විවේචනය කළහ. 7 -12 වසරවල නව යොවුන් වියේ දරුවන් පිළිබඳ 1994-1995 පාසල් පදනම් කරගත් අධ්‍යයනයකට ඔවුන් සමාන නිවුන් යුගල 289 ක් (මොනොසයිගොටික්, හෝ එක් ඩිම්බයකින් සංසේචනය වූ) සහ සහෝදර නිවුන් යුගල 495 (ඩයිසිගොටික්, හෝ ඩිම්බ දෙකකින් සංසේචනය වූ) ප්‍රතිචාර අධ්‍යයනය කළහ. සමලිංගික ආකර්ෂණය සඳහා ශ්‍රේණි සහ සම්මුති අනුපාත පිරිමි සමාන නිවුන් දරුවන් සඳහා 7.7% ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 5.3% ක් පමණි. ස්වීඩනයේ සියලුම වැඩිහිටි නිවුන් දරුවන් පිළිබඳ 2010 අධ්‍යයනයකින් (නිවුන් දරුවන් 7,600 කට වඩා වැඩි) <ref name="karolinska">{{Cite journal|date=February 2010|title=Genetic and environmental effects on same-sex sexual behavior: a population study of twins in Sweden|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2010-02_39_1/page/75|journal=Arch Sex Behav|volume=39|issue=1|pages=75–80|doi=10.1007/s10508-008-9386-1|pmid=18536986}}</ref> සමලිංගික හැසිරීම උරුම සාධක සහ පුද්ගල විශේෂිත පාරිසරික ප්‍රභවයන් (ප්‍රසව පරිසරය, රෝගාබාධ හා කම්පනය වැනි අත්දැකීම්) මගින් පැහැදිලි කර ඇති බව සොයා ගන්නා ලදී. සම වයස් කණ්ඩායම් සහ ලිංගික අත්දැකීම් ලෙස), පවුල් පරිසරය සහ සමාජ ආකල්ප වැනි හවුල්-පරිසර විචල්‍යයන්ගේ බලපෑම් දුර්වල නමුත් සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළේය. පරම්පරාගත බලපෑම්වල දුර්වල බලපෑමට කාන්තාවන් සංඛ්‍යානමය වශයෙන් සැලකිය යුතු නොවන ප්‍රවණතාවක් පෙන්නුම් කළ අතර පිරිමින් හවුල් පාරිසරික බලපෑම්වල කිසිදු බලපෑමක් නොපෙන්වයි. ස්වීඩනයේ සියලුම වැඩිහිටි නිවුන් දරුවන්ගේ භාවිතය සැලසුම් කර ඇත්තේ ස්වේච්ඡා අධ්‍යයනයන්හි සමලිංගික නිවුන් දරුවන්ගේ සහභාගීත්වය කෙරෙහි විභව නැඹුරුවකින් එහි ප්‍රතිඵල කෙරෙහි බලපෑම් කළ හැකි බවට විවේචන ආමන්ත්‍රණය කිරීම සඳහා ය. ජෛවමිතික ආදෘශ්‍යනය මඟින් පෙනී ගොස් ඇත්තේ, පිරිමින් අතර, ජානමය සාධක මඟින් .34-.39 අතර ලිංගික දිශානතිය සඳහා විචලතාවක් ද, හවුල් පාරිසරික බලපෑම් .00 ක විචලතාවක් ද, පුද්ගල-විශේෂිත පාරිසරික බලපෑම් මඟින් .61-.66 අතර විචලතාවක් ද පෙන්වන බවයි. කාන්තාවන් සඳහා තක්සේරුව ජානමය සාධක සඳහා .18-.19 ද, හවුල් පාරිසරික සාධක සඳහා .16-.17 ද, අනන්‍ය පාරිසරික සාධක සඳහා .64-.66 ද විචලතාව ලෙස ලැබුණි. පෘථුල විශ්‍රම්භ ප්‍රාන්තර මඟින් දැක්වෙන්නේ සමලිංගික හැසිරීම්වල සම්භවය පිළිබඳ ප්‍රතිඵල ප්‍රධාන වශයෙන් ජානමය සාධක සහ අනන්‍ය පාරිසරික (සමාජයීය සහ ජීව විද්‍යාත්මක) සාධක වෙත දෛශික වන බව යි. ==== විවේචන ==== සමලිංගික සහෝදර සහෝදරියන් සමඟ සමලිංගිකයන් අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා ස්වේච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වීමට ඉඩ ඇති ස්වයං-තේරීම් නැඹුරුව ඇතුළු විවේචන ගණනාවක් ද්විත්ව අධ්‍යයනවලට ලැබී තිබේ. එසේ වුවද, සමාන නිවුන් දරුවන් සමූහයක ලිංගිකත්වයේ වෙනස සැලකිල්ලට ගෙන, ලිංගික දිශානතිය ජානමය සාධක මත පමණක් ආරෝපණය කළ නොහැකි බව නිගමනය කළ හැකිය. තවත් කාරණයක් නම්, මොනොසයිගොටික් නිවුන් දරුවන් පවා වෙනස් විය හැකි බව සොයා ගැනීම සහ සමලිංගිකත්වය සඳහා මොනොසයිගොටික් නිවුන් දරුවන් අසමාන වීම සඳහා හේතු විය හැකි යාන්ත්‍රණයක් තිබේ. ග්‍රින්ගාස් සහ චෙන් (2001) මොනොසයිගොටික් නිවුන් දරුවන් අතර වෙනස්කම් වලට තුඩු දිය හැකි යාන්ත්‍රණ ගණනාවක් විස්තර කරයි, මෙහි වඩාත්ම අදාළ වන්නේ chorionicity සහ amnionicity ය. <ref>{{Cite journal|last=Gringas|first=P.|last2=Chen|first2=W.|year=2001|title=Mechanisms for difference in monozygous twins|url=|journal=Early Human Development|volume=64|issue=2|pages=105–117|doi=10.1016/S0378-3782(01)00171-2|pmid=11440823}}</ref> ද්විභාෂා නිවුන් දරුවන්ට විවිධ හෝමෝන පරිසරයන් ඇති බැවින් ඔවුන්ට වෙනම වැදෑමහයෙන් මාතෘ රුධිරය ලැබෙන අතර, මෙය මොළයේ පුරුෂ ලිංගයේ විවිධ මට්ටම් වලට හේතු විය හැක. මොනොඇම්නියොටික් නිවුන් දරුවන් හෝමෝනමය වාතාවරණයක් ඇති නමුත් එක් නිවුන් දරුවන් “සාපේක්ෂව රුධිරයෙන් පුරවා ඇති අතර අනෙකා අධික ලෙස ව්‍යාප්ත වී ඇති” “නිවුන් සිට නිවුන් බද්ධ කිරීමේ සින්ඩ්‍රෝමය” වලින් පීඩා විඳිය හැකිය. <ref>{{Cite journal|last=Grant|first=Seth G. N.|date=April 2006|title=Michael Rutter: Genes and behavior: nature-nurture interplay explained|journal=Genes, Brain and Behavior|language=en|volume=5|issue=3|pages=303|doi=10.1111/j.1601-183x.2006.00219.x|issn=1601-1848}}</ref> === වර්ණදේහ සම්බන්ධතා අධ්‍යයන === ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ වර්ණදේහ සම්බන්ධතා අධ්‍යයනයන් මගින් පෙන්නුම් කර ඇත්තේ ප්‍රවේණිගත වීම සඳහා දායක වන ජානමය සාධක කිහිපයක් ඇති බවයි. 1993 දී ඩීන් හාමර් සහ සගයන් සමලිංගික සහෝදරයන් 76 දෙනෙකුගේ සහ ඔවුන්ගේ පවුල්වලින් යුත් නියැදියක සම්බන්ධතා විශ්ලේෂණයකින් ලද සොයා ගැනීම් ප්‍රකාශයට පත් කළහ. <ref>{{Cite journal|date=July 1993|title=A linkage between DNA markers on the X chromosome and male sexual orientation|url=https://zenodo.org/record/1231257|journal=Science|volume=261|issue=5119|pages=321–7|doi=10.1126/science.8332896|pmid=8332896}}</ref> හාමර් සහ සගයන්, සමලිංගික පුරුෂයින්ට ඔවුන්ගේ පියාගේ පැත්තට වඩා වැඩිපුර මවගේ පැත්තේ නෑදෑයන් අතර සමලිංගික මාමලා සහ ඥාති සහෝදරයන් සිටින බව සොයා ගන්නා ලදී. මෙම මාතෘ පරම්පරාවේ වූ සමලිංගික සහෝදරයන් පසුව X වර්ණදේහ සම්බන්ධතාවය සඳහා පරීක්‍ෂාවට ලක් කරන ලද අතර, X වර්ණදේහයේ සලකුණු විසි දෙකක් භාවිතා කරමින් සමාන ඇලීල පරීක්‍ෂා කරන ලදී. තවත් සොයා ගැනීමක දී, පරීක්ෂාවට ලක් කළ මෙවන් සහෝදරයන් යුගල හතළිහක් අතුරින් තිස් තුනකහි ම Xq28 හි දුර කලාපයේ සමාන ඇලීල ඇති බව සොයා ගත් අතර එය පිය පාර්ශවයෙන් වූ ඥාති සහෝදරයන් සඳහා වූ අපේක්ෂිත 50% අනුපාතයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි විය. මෙය ජනමාධ්‍ය තුළ " '''සමලිංගික ජානය''' " ලෙස ජනප්‍රිය වූ අතර සැලකිය යුතු ලෙස මතභේදයන්ට තුඩු දුන්නේය. සැන්ඩර්ස් සහ පිරිස 1998 දී ඔවුන්ගේ සමාන අධ්‍යයනයක් වාර්තා කළ අතර, එහිදී ඔවුන් සොයා ගත්තේ පියාගේ පැත්තේ 6% ට සාපේක්ෂව මාතෘ පාර්ශවයේ සමලිංගික සහෝදරයන්ගේ මාමාවරුන්ගෙන් 13% ක් සමලිංගිකයන් වන බව යි. හූ සහ පිරිස විසින් පසුව කරන ලද විශ්ලේෂණයක් කලින් සොයාගැනීම් ප්‍රතිවලිත කර වැඩිදියුණු කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයනයෙන් හෙළි වූයේ නව සංතෘප්ත සාම්පලයක සමලිංගික සහෝදරයන්ගෙන් 67% ක් සඳහා Xq28 හි X වර්ණදේහයේ සලකුණු කාරකයක් පොදු වූ බවයි. <ref name="Huetal95">{{Cite journal|displayauthors=etal|date=November 1995|title=Linkage between sexual orientation and chromosome Xq28 in males but not in females|url=https://zenodo.org/record/1233407|journal=Nat. Genet.|type=Submitted manuscript|volume=11|issue=3|pages=248–56|doi=10.1038/ng1195-248|pmid=7581447}}</ref> තවත් අධ්‍යයන දෙකක් (බේලි හා පිරිස, 1999; මැක්නයිට් සහ මැල්කම්, 2000) සමලිංගික පුරුෂයින්ගේ මාතෘ රේඛාවේ සමලිංගික ඥාතීන් බහුතරයක් සොයා ගැනීමට අසමත් විය. 1999 දී රයිස් සහ පිරිස විසින් කරන ලද අධ්‍යයනයක් Xq28 සම්බන්ධතාව ප්‍රතිවලිත කිරීමට අපොහොසත් විය. <ref>{{Cite journal|last=Vilain E|year=2000|title=Genetics of sexual development|url=|journal=Annu Rev Sex Res|volume=11|issue=|pages=1–25|doi=|pmid=11351829}}</ref> පවතින සියලුම සම්බන්ධතා දත්තවල මෙටා විශ්ලේෂණය මඟින් Xq28 සමඟ සැලකිය යුතු සම්බන්ධයක් පෙන්නුම් කරන නමුත් ලිංගික දිශානතියේ පූර්ණ උරුමය සඳහා අතිරේක ජාන ද තිබිය යුතු බව දක්වයි. <ref name="HamerRiceSciencemeta">{{Cite journal|last=Hamer DH|last2=Rice G|last3=Risch N|last4=Ebers G|date=1999|title=Genetics and Male Sexual Orientation|journal=Science|volume=285|issue=5429|page=803|doi=10.1126/science.285.5429.803a|doi-access=free}}</ref> මුස්තන්ස්කි සහ පිරිස (2005) මීට පෙර හාමර් සහ පිරිස විසින් (1993) දී සහ හූ සහ අල්. (1995) දී වාර්තා කරන ලද පුද්ගලයින් සහ පවුල් මෙන්ම නව අතිරේක පුද්ගලයන් සඳහා පූර්ණ-ජානමය ස්කෑන් පරීක්ෂණයක් (එක්ස් වර්ණදේහ පමණක් පරීක්ෂා කිරීම වෙනුවට) සිදු කරන ලදී. නමුත් ඔහු සම්පූර්ණ නියැදියෙන් Xq28 සමඟ සම්බන්ධතාවක් සොයා ගැනීමට අපොහොසත් විය. <ref>{{Cite journal|date=March 2005|title=A genomewide scan of male sexual orientation|url=http://mypage.iu.edu/~bmustans/Mustanski_etal_2005.pdf|journal=Hum. Genet.|volume=116|issue=4|pages=272–8|doi=10.1007/s00439-004-1241-4|pmid=15645181|archive-url=https://web.archive.org/web/20050415233637/http://mypage.iu.edu/~bmustans/Mustanski_etal_2005.pdf|archive-date=2005-04-15}}</ref> පිරිමි ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ පළමු විශාල, පුළුල් බහු-මධ්‍යස්ථානික ජාන සම්බන්ධතා අධ්‍යයනයේ ප්‍රතිඵල 2012 දී ඇමරිකානු මානව ජාන විද්‍යාවේ ස්වාධීන පර්යේෂකයන් කණ්ඩායමක් විසින් වාර්තා කරන ලදී. <ref name="camb20141117">{{Cite journal|date=November 2014|title=Genome-wide scan demonstrates significant linkage for male sexual orientation|journal=Psychological Medicine|volume=45|issue=7|pages=1379–88|doi=10.1017/S0033291714002451|pmid=25399360}}</ref> අධ්‍යයන ජනගහනයට සමලිංගික සහෝදරයන් යුගල් 409 ක් ඇතුළත් වූ අතර ඔවුන් 300,000 කට අධික තනි නියුක්ලියෝටයිඩ බහුමාපක සලකුණු සමඟ විශ්ලේෂණය කරන ලදී. ද්වි-ලක්ෂ්‍ය සහ බහු ලක්ෂ්‍ය (MERLIN) LOD ලකුණු සිතියම්ගත කිරීම මගින් තීරණය කරන පරිදි දත්ත හාමර් Xq28 සොයාගැනීම් දැඩි ලෙස ප්‍රතිනිර්මාණය කළේය. හැමර් විද්‍යාගාරයේ පෙර ජානමය අධ්‍යයනයේ දී අනාවරණය වූ එක් කලාපයක් සමඟ අතිච්ඡාදනය වන වර්ණදේහ 8 හි පරිකේන්ද්‍රමය කලාපයේ ද සැලකිය යුතු සම්බන්ධතාවක් අනාවරණය විය. කතුවරුන් නිගමනය කළේ, “අපගේ සොයාගැනීම්, පෙර කෘති සමඟ සන්දර්භය තුළ ගත් විට, මෙම එක් එක් කලාපයේ ජානමය විචලනය පිරිමි ලිංගික දිශානතියේ වැදගත් මානසික ගති ලක්ෂණ වර්ධනය කිරීමට දායක වන බවයි“. ගැහැණු ලිංගික දිශානතිය Xq28 <ref name="Huetal95"/> සමඟ සම්බන්ධ වී ඇති බවක් නොපෙනේ. <ref name="Sandersetal2014">{{Cite journal|last=Sanders AR|last2=Martin ER|last3=Beecham GW|last4=Guo S|last5=Dawood K|last6=Rieger G|last7=Badner JA|last8=Gershon ES|last9=Krishnappa RS|date=2014|title=Genome-wide scan demonstrates significant linkage for male sexual orientation|journal=Psychol Med|volume=45|issue=7|pages=1379–88|doi=10.1017/S0033291714002451|pmid=25399360}}</ref> ලිංගික වර්ණදේහ දායකත්වයට අමතරව, සමලිංගික දිශානතිය වර්ධනය කිරීම සඳහා අලිංග වර්ණදේහයේ ජානමය දායකත්වයක් ද ඇති විය හැකි බවට යෝජනා කර ඇත. සහභාගිවන්නන් 7000 කට වැඩි සංඛ්‍යාවක්ගෙන් සමන්විත අධ්‍යයන ජනගහනයක, එලිස් සහ පිරිස (2008) සමලිංගිකයන් හා විෂමලිංගිකයන් අතර රුධිර වර්ගය A සුලබතාවේ සංඛ්‍යාත්මකව සැලකිය යුතු වෙනසක් සොයා ගන්නා ලදී. විෂමලිංගිකයන්ට සාපේක්ෂව සමලිංගික පිරිමි හා සමලිංගික කාන්තාවන්ගේ “අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ” අගයක් Rh ඍණ බව ඔවුන් සොයා ගත්හ. රුධිර වර්ගය සහ Rh සාධකය යන දෙකම පිළිවෙලින් වර්ණදේහ 9 සහ වර්ණදේහ 1 මත පිහිටා ඇති ඇලිල මගින් පාලනය වන ජානමය වශයෙන් උරුම වූ ගති ලක්ෂණ වන බැවින්, අධ්‍යයනයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ අලිංග වර්ණදේහයේ ජාන හා සමලිංගිකත්වය අතර සම්බන්ධයක් ද තිබිය හැකි බවයි. <ref>{{Cite journal|last=Ellis L|last2=Ficek C|last3=Burke D|last4=Das S|date=2008|title=Eye Color, Hair Color, Blood Type, and the Rhesus Factor: Exploring Possible Genetic Links to Sexual Orientation|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2008-02_37_1/page/145|journal=Arch. Sex. Behav.|volume=37|issue=1|pages=145–9|doi=10.1007/s10508-007-9274-0|issn=1573-2800|pmid=18074215}}</ref> ලිංගික දිශානතියේ ජීව විද්‍යාව සත්ව ආකෘති පද්ධති කිහිපයක් ඇසුරින් විස්තරාත්මකව අධ්‍යයනය කර ඇත. පොදු පලතුරු මැස්සන් වන ''ඩ්‍රොසෝෆිලා මෙලනොගාස්ටර් හි'', මොළයේ ලිංගික ප්‍රභේදය හා එමගින් පාලනය කරන හැසිරීම් පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙඅංශයෙන්ම මනාව තහවුරු වී ඇති අතර එය ජීව විද්‍යාත්මකව පාලනය වන ආශ්‍රය පිළිබඳ සංක්ෂිප්ත ආකෘතියක් සපයයි. <ref>{{Cite journal|date=February 2013|title=Courtship behavior in Drosophila melanogaster: towards a 'courtship connectome'|journal=Current Opinion in Neurobiology|volume=23|issue=1|pages=76–83|doi=10.1016/j.conb.2012.09.002|pmc=3563961|pmid=23021897}}</ref> ක්ෂීරපායීන් පිළිබඳ පරීක්ෂණයක් ලෙස, කොරියාවේ උසස් විද්‍යා හා තාක්ෂණ ආයතනයේ ජාන විද්‍යාඥයින් කණ්ඩායමක් ලිංගික හැසිරීම් හා සම්බන්ධ විශේෂිත ජානයක් රහිත වූ ගැහැණු මීයන් බෝ කළහ. ජානය නොමැති ගැහැණු මීයන් පුරුෂ ලිංගික හැසිරීම් සහ අනෙක් ගැහැණු මීයන්ගේ මුත්‍රා කෙරෙහි ආකර්ෂණය ප්‍රදර්ශනය කරන ලදී. ෆියුකෝස් මුටරෝටේස් (FucM) නම් එම ජානය ඉවත් නොකළ ගැහැණු මීයන්, පිරිමි මීයන් වෙත ආකර්ෂණය විය. <ref>{{Cite journal|last=Park|first=D|last2=Choi|first2=D|last3=Lee|first3=J|last4=Lim|first4=DS|last5=Park|first5=C|year=2010|title=Male-like sexual behavior of female mouse lacking fucose mutarotase|journal=BMC Genetics|volume=11|pages=62|doi=10.1186/1471-2156-11-62|pmc=2912782|pmid=20609214}}</ref> පුවත්පත් සමඟ සම්මුඛ සාකච්ඡා වලදී පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත්තේ ජානමය බලපෑම් පිළිබඳ සාක්ෂි ජාන නිර්ණායකයට සමාන නොකළ යුතු බවයි. ඩීන් හාමර් සහ මයිකල් බේලි පවසන පරිදි, ජානමය අංශ සමලිංගික චර්යාවන්හි බහුවිධ හේතු වලින් එකක් පමණි. 2017 දී ''විද්‍යාත්මක වාර්තා'' පිරිමි ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ සමස්ත ජානමය ආශ්‍රිත අධ්‍යයනයක් සහිත ලිපියක් පළ කළේය. පර්යේෂණය සමලිංගික පිරිමින් 1,077 කින් සහ විෂමලිංගික පිරිමින් 1,231 කින් සමන්විත විය. 13 ‌වන වර්ණදේහයෙ හි ''SLITRK6'' නම් ජානයක් හඳුනා ගන්නා ලදී. <ref name="Nature21">{{Cite journal|last=Sanders|first=Alan R.|last2=Beecham|first2=Gary W.|last3=Guo|first3=Shengru|last4=Dawood|first4=Khytam|last5=Rieger|first5=Gerulf|last6=Badner|first6=Judith A.|last7=Gershon|first7=Elliot S.|last8=Krishnappa|first8=Ritesha S.|last9=Kolundzija|first9=Alana B.|date=December 2017|title=Genome-Wide Association Study of Male Sexual Orientation|journal=Scientific Reports|language=En|volume=7|issue=1|pages=16950|doi=10.1038/s41598-017-15736-4|issn=2045-2322|pmc=5721098|pmid=29217827}}</ref> ස්නායු විද්‍යාඥ සයිමන් ලෙවේ විසින් කරන ලද තවත් අධ්‍යයනයක් මෙම පර්යේෂණය මගින් තහවුරු වෙයි. සමලිංගික පුරුෂයින්ගේ හයිපොතලමසය විසමලිංගික පිරිමින්ට වඩා වෙනස් බව ලෙවේගේ පර්යේෂණයෙන් හෙළි විය. <ref>{{Cite journal|last=LeVay|first=S.|date=30 August 1991|title=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men|url=https://archive.org/details/sim_science_1991-08-30_253_5023/page/1034|journal=Science|volume=253|issue=5023|pages=1034–1037|doi=10.1126/science.1887219|issn=0036-8075|pmid=1887219}}</ref> SLITRK6 හයිපොතලමසය පවතින මැද මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වයට උපකාරී වේ. 14 වන වර්ණදේහයෙහි ඇති තයිරොයිඩ් උත්තේජක හෝමෝන ප්‍රතිග්‍රාහකය (TSHR) සමලිංගික හා විසමලිංගික මිනිසුන් අතර අනුක්‍රමික වෙනස්කම් පෙන්වන බව පර්යේෂකයෝ සොයා ගත්හ. ග්‍රේව්ස් රෝගය TSHR අසාමාන්‍යතා ආශ්‍රිත රෝගයක් වන අතර, මෙම පර්යේෂණයෙන් හෙළි වූයේ විසමලිංගික පිරිමින්ට වඩා සමලිංගික පුරුෂයින් අතර ග්‍රේව්ස් රෝගය බහුලව පවතින බවයි. <ref name="nielsen2013">{{Cite journal|last=Frisch|first=Morten|last2=Nielsen|first2=Nete Munk|last3=Pedersen|first3=Bo Vestergaard|date=2013|title=Same-sex marriage, autoimmune thyroid gland dysfunction and other autoimmune diseases in Denmark 1989-2008|journal=European Journal of Epidemiology|volume=29|issue=1|pages=63–71|doi=10.1007/s10654-013-9869-9|issn=1573-7284|pmid=24306355}}</ref> සමලිංගිකයින්ට විසමලිංගික පුද්ගලයින්ට වඩා අඩු ශරීර බරක් ඇති බව පර්යේෂණ වලින් හෙළි විය. අධි ක්‍රියාකාරී TSHR හෝමෝනය සමලිංගිකයින්ගේ ශරීර බර අඩු කරන බව යෝජනා වී ඇතත් මෙය සනාථ කර නොමැත. <ref>{{Cite journal|last=Deputy|first=Nicholas P|last2=Boehmer|first2=Ulrike|date=1 August 2010|title=Determinants of body weight among men of different sexual orientation|journal=Preventive Medicine|language=en|volume=51|issue=2|pages=129–131|doi=10.1016/j.ypmed.2010.05.010|issn=0091-7435|pmid=20510272}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Blanchard|first=Ray|last2=Bogaert|first2=Anthony F.|date=December 1996|title=Biodemographic comparisons of homosexual and heterosexual men in the kinsey interview data|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1996-12_25_6/page/551|journal=Archives of Sexual Behavior|volume=25|issue=6|pages=551–579|doi=10.1007/BF02437839|pmid=8931880}}</ref> 2018 දී Ganna සහ පිරිස, අවම වශයෙන් එක් සමලිංගික සහකරුවෙකු හෝ සිටි පිරිමින් හා කාන්තාවන් 26,890 දෙනෙකුගේ දත්ත සහ පාලිත දත්ත 450,939ක් සහිත ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ තවත් සමස්ත ජානමය ආශ්‍රිත අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. අධ්‍යයනයේ දත්ත මෙටා විශ්ලේෂණය කර එක්සත් රාජධානියේ ජෛව බැංකු අධ්‍යයනයෙන් සහ 23andMe වෙතින් ලබා ගන්නා ලදී. අවම වශයෙන් එක් සමලිංගික අත්දැකීමක් හෝ වාර්තා කළ පුද්ගලයින්ගේ 7, 11, 12 සහ 15 වර්ණදේහවල වඩාත් සුලභ ප්‍රභේද හතරක් පර්යේෂකයන් විසින් හඳුනා ගන්නා ලදී. වර්ණදේහ 11 සහ 15 හි ප්‍රභේද පිරිමින්ට විශේෂිත වූ අතර වර්ණදේහ 11 හි ප්‍රභේදය ආඝ‍්‍රාණ ජානයක පිහිටා ඇති අතර වර්ණදේහ 15 හි ප්‍රභේදය මීට පෙර පිරිමි රටා තට්ටයට සම්බන්ධ කර ඇත. මෙම ප්‍රභේද හතර මනෝභාවය සහ මානසික සෞඛ්‍ය ආබාධ සමඟ ද සම්බන්ධ වී ඇත; එනම් පුරුෂයින් තුළ ප්‍රධාන අවපීඩන ආබාධ සහ භින්නෝන්මාදය සහ කාන්තාවන් තුළ ද්වීධ්‍රැව අක්‍රමිකතාව වැනි ආබාධයන්. කෙසේ වෙතත්, ප්‍රභේද හතරෙන් එකකටවත් නිවැරදිව ලිංගික දිශානතිය නීර්ණය කළ නොහැකිය. 2019 අගෝස්තු මාසයේදී පුද්ගලයන් 493,001 දෙනෙකුගේ සමස්ත ජානමය ආශ්‍රිත අධ්‍යයනයකින් නිගමනය වූයේ ජානමය ප්‍රභේද සිය ගණනක් හෝ දහස් ගණනක් ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයේම සමලිංගික හැසිරීම් වලට සාධක වන අතර විශේෂයෙන් ප්‍රභේද 5 ක් සැලකිය යුතු ලෙස සම්බන්ධ වී ඇති බවයි. මෙම ප්‍රභේදයන්ගෙන් සමහරක් ලිංගික විශේෂිත බලපෑම් ඇති කළ අතර, මෙම ප්‍රභේදයන්ගෙන් දෙකක් ලිංගික හෝමෝන නියාමනය හා ආඝ‍්‍රාණය සම්බන්ධ ජීව විද්‍යාත්මක මාර්ග වලට සම්බන්ධකම් පෙන්වයි. සියලුම ප්‍රභේදයන් සමලිංගික හැසිරීම් වල පුද්ගල වෙනස්කම් වල විචල්‍යතාවයෙන් 8 ත් 25% ත් අතර ප්‍රමාණයක් හසුකර ගන්නා ලදී. මෙම ජාන අර්ධ වශයෙන් අත්දැකීම් සඳහා විවෘතභාවය සහ අවදානම් ගැනීමේ හැසිරීම ඇතුළුව තවත් ගති ලක්ෂණ කිහිපයක් සඳහා වන ජාන සමග අතිච්ඡාදනය වෙයි. අතිරේක විශ්ලේෂණයන් යෝජනා කොට ඇත්තේ ලිංගික හැසිරීම, ආකර්ශනය, අනන්‍යතාවය සහ මනස්ඍෂ්ටියන් සමාන ජාන ප්‍රභේද සමූහයක බලපෑමට යටත් වන බවයි. සමලිංගික හැසිරීම් වලින් විෂමලිංගික හැසිරීම් වෙන්කර දැක්වෙන ජානමය බලපෑම්, අඩු හෝ වැඩි හවුල්කරුවන් ගණනක් සිටින සමලිංගිකයන් වෙන් කරන ජානමය බලපෑම් වලට සමාන නොවන බව ඔවුන් සොයා ගත් අතර, එයින් ඇඟවෙන්නේ කිංසි පරිමාණයෙන් හැඟවෙන ආකාරයේ පූර්ණ විෂමලිංගික සිට පූර්ණ සමලිංගික මනාපයන් දක්වා තනි අඛණ්ඩතාවයක් නොමැති බවයි. === අපිජනක අධ්‍යයන === මවකගේ ජාන සැකැස්ම සහ ඇගේ පුතුන්ගේ සමලිංගිකත්වය අතර සම්බන්ධයක් අධ්‍යයනයකින් යෝජනා කෙරේ. කාන්තාවන්ට එක්ස් වර්ණදේහ දෙකක් ඇති අතර ඉන් එකක් "ක්‍රියා විරහිත" වේ. X වර්ණදේහයේ අක්‍රිය වීම කලලරූපය පුරා අහඹු ලෙස සිදු වන අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස සෛල වර්ණදේහ සක්‍රීය වර්ණදේහයන්ට අනුරූපව මොසෙයික් වේ. සමහර අවස්ථාවලදී, මෙම මාරුවීම අහඹු නොවන ආකාරයකින් සිදුවිය හැකි බව පෙනේ. බොක්ලන්ඩ් සහ පිරිස (2006) වාර්තා කළේ, සමලිංගික පිරිමින්ගේ මව්වරුන් තුළ, එක්ස් වර්ණදේහ අක්‍රියතාවයේ අධික ලෙස කුටිකතා සහිත කාන්තාවන්ගේ සංඛ්‍යාව සමලිංගික පුතුන් නොමැති මව්වරුන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි බවයි. සමලිංගික පුතෙකු නොමැති මව්වරුන්ගෙන් 13% ක් සහ සමලිංගික පුතුන් දෙදෙනෙකු සිටින මව්වරුන්ගෙන් 23% ක් සමලිංගික පුතුන් නොමැති මව්වරුන්ගෙන් 4% ක් සමඟ සසඳන විට අධික ලෙස කුටිකතාවන් පෙන්නුම් කළහ. <ref name="Bocklandt et al. 2006">{{Cite journal|date=February 2006|title=Extreme skewing of X chromosome inactivation in mothers of homosexual men|url=http://repositories.cdlib.org/postprints/1413|journal=Hum. Genet.|volume=118|issue=6|pages=691–4|citeseerx=10.1.1.533.4517|doi=10.1007/s00439-005-0119-4|pmid=16369763}}</ref> === උපත් පිළිවෙල === බ්ලැන්චාර්ඩ් සහ ක්ලැසන් (1997) වාර්තා කළේ සෑම අමතර වැඩිමහල් සහෝදරයෙක්ම සමලිංගිකයෙකු වීමේ සම්භාවිතාව 33% කින් වැඩි කරන බවයි. <ref name="Blanchard and Klassen 1997">{{Cite journal|date=April 1997|title=H-Y antigen and homosexuality in men|url=http://faculty.bennington.edu/~sherman/sex/H-Y%20anitgen.pdf|journal=J. Theor. Biol.|volume=185|issue=3|pages=373–8|citeseerx=10.1.1.602.8423|doi=10.1006/jtbi.1996.0315|pmid=9156085|access-date=2020-08-05|archive-date=2012-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20120915214732/http://faculty.bennington.edu/~sherman/sex/H-Y%20anitgen.pdf|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2007/04/10/health/10gene.html|title=Pas de Deux of Sexuality Is Written in the Genes|last=Wade|first=Nicholas|date=10 April 2007|work=The New York Times}}</ref> මෙය දැන් "ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ අධ්‍යයනයේ දී හඳුනාගෙන ඇති වඩාත්ම විශ්වාසදායක වසංගත විද්‍යාත්මක විචල්‍යයන්ගෙන් එකකි". <ref>{{Cite journal|last=Blanchard R|year=1997|title=Birth order and sibling sex ratio in homosexual versus heterosexual males and females|url=|journal=Annu Rev Sex Res|volume=8|issue=|pages=27–67|doi=|pmid=10051890}}</ref> මෙම සොයා ගැනීම පැහැදිලි කිරීම සඳහා, පිරිමි කලලරූපය මාතෘ ප්‍රතිශක්තිකරණ ප්‍රතික්‍රියාවක් ඇති කරන බවට යෝජනා වී ඇති අතර එය එක් එක් පිරිමි කලලරූපය සමඟ ශක්තිමත් වේ. මෙම මාතෘ ප්‍රතිශක්තිකරණ උපකල්පනය (MIH) ආරම්භ වන්නේ පිරිමි කලලයක සෛල ගර්භණී සමයේදී හෝ දරු ප්‍රසූතියේදී මවගේ සංසරණයට ඇතුළු වන විටය. <ref name="Anthony2011">{{Cite journal|last=Anthony F. Bogaert|author-link=Anthony F. Bogaert|last2=Malvina Skorska|author-link2=Malvina Skorska|last-author-amp=yes|date=April 2011|title=Sexual orientation, fraternal birth order, and the maternal immune hypothesis: a review|journal=[[Frontiers in Neuroendocrinology]]|volume=32|issue=2|pages=247–254|doi=10.1016/j.yfrne.2011.02.004|pmid=21315103}}</ref> පිරිමි කලලරූපය H-Y ප්‍රතිදේහජනක නිපදවන අතර ඒවා “පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ ලිංගික අවකලනය සඳහා නිසැකවම පාහේ සම්බන්ධ වේ”. මෙම Y- සම්බන්ධිත ප්‍රෝටීන මවගේ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය තුළ හඳුනා නොගන්නේ ඇය ගැහැණු නිසා, වැදෑමහ බාධක හරහා භ්‍රෑණ මැදිරියට ගමන් කරන ප්‍රතිදේහ නිපදවීමටය. මෙතැන් සිට, පිරිමි විරෝධී සිරුරු වර්ධනය වන භ්‍රෑණ මොළයේ රුධිර / මොළයේ බාධක (බීබීබී) පසුකර, ලිංගික දිශානතියට සාපේක්ෂව ලිංගික-ද්විමාන මොළයේ ව්‍යුහයන් වෙනස් කරමින්, නිරාවරණය වූ පුත්‍රයා පිරිමින්ට වඩා ආකර්ෂණය වීමේ සම්භාවිතාව වැඩි කරයි. කාන්තා. මාතෘ H-Y ප්‍රතිදේහ ප්‍රතික්‍රියා කිරීමට සහ 'මතක තබා ගැනීමට' යෝජනා කරනුයේ මෙම ප්‍රතිදේහජනක ය. අනුප්‍රාප්තික පිරිමි කලලරූපයට පසුව H-Y ප්‍රතිදේහ මගින් පහර දෙනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත්, මාතෘ ප්‍රතිශක්තිකරණ උපකල්පනය විවේචනයට ලක්ව ඇත්තේ සමලිංගික සේවනයේ ප්‍රවර්තනයට සාපේක්ෂව යෝජිත ප්‍රතිශක්තිකරණ ප්‍රහාරයේ ප්‍රවණතාව දුර්ලභ බැවිනි. <ref>{{Cite journal|last=Whitehead NE|year=2007|title=An antiboy antibody? Re-examination of the maternal immune hypothesis|journal=J Biosocial Sci|volume=39|issue=6|pages=905–921|citeseerx=10.1.1.573.5483|doi=10.1017/S0021932007001903|pmid=17316469}}</ref> එනමුත්, "සහෝදර උපත් පිළිවෙලෙහි බලපෑම" මඟින් පිරිමි සමලිංගික මනාපයන්ගෙන් 71-85% අතර ප්‍රමාණයක් විස්තර කළ නොහැක. <ref>Cantor, Blanchard, Paterson, & Bogaert, 2002; Blanchard & Bogaert, 2004</ref> මීට අමතරව, පවුලක කුලුඳුල් දරුවෙකු පිරිමි සමලිංගික මනාපයන් (MHP) පෙන්වන අවස්ථා එය පැහැදිලි නොකරයි. <ref>Blanchard, 2011; Rieger et al., 2012</ref> වැඩිහිටි සහෝදරයන් සිටින සමලිංගිකයන්ගේ ජීව විද්‍යාත්මක යාන්ත්‍රණයක් 2017 දී පර්යේෂකයන් විසින් සොයා ගන්නා ලදී. ඔවුන් සිතන්නේ නියුරොලිජින් 4 වයි-සම්බන්ධිත ප්‍රෝටීන් පසුකාලීන පුතෙකු සමලිංගිකයෙකු වීමට වගකිව යුතු බවයි. කාන්තාවන්ට පිරිමින්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ප්‍රති-NLGN4Y මට්ටම් ඇති බව ඔවුන් සොයා ගත්හ. ප්‍රතිඵලයෙන් පෙන්නුම් කරන්නේ සමලිංගික පුතුන්ගේ මව්වරුන්, විශේෂයෙන් වැඩිමහල් සහෝදරයන් සිටින දරුවන්, විෂමලිංගික පුතුන්ගේ මව්වරුන් ඇතුළු කාන්තාවන්ගේ පාලන සාම්පලවලට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස ප්‍රති-NLGN4Y මට්ටම් ඇති බවයි. <ref>{{Cite journal|last=Bogaert|first=Anthony F.|last2=Skorska|first2=Malvina N.|last3=Wang|first3=Chao|last4=Gabrie|first4=José|last5=MacNeil|first5=Adam J.|last6=Hoffarth|first6=Mark R.|last7=VanderLaan|first7=Doug P.|last8=Zucker|first8=Kenneth J.|last9=Blanchard|first9=Ray|date=9 January 2018|title=Male homosexuality and maternal immune responsivity to the Y-linked protein NLGN4Y|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|language=en|volume=115|issue=2|pages=302–306|doi=10.1073/pnas.1705895114|issn=0027-8424|pmc=5777026|pmid=29229842}}</ref> === ස්ත්‍රී සරුභාවය === 2004 දී ඉතාලි පර්යේෂකයන් විසින් සමලිංගිකයින් 98 දෙනෙකුගේ සහ විෂමලිංගික පුරුෂයින් 100 දෙනෙකුගේ ඥාතීන් වූ පුද්ගලයින් 4,600 ක් පිළිබඳව අධ්‍යයනයක් කරන ලදී. සමලිංගික පිරිමින්ගේ ගැහැණු ඥාතීන් විෂමලිංගික පිරිමින්ට වඩා දරුවන් ඇති කර ගත්හ. මවගේ පැත්තේ සිටින සමලිංගික පුරුෂයන්ගේ ගැහැණු ඥාතීන් පියාගේ පැත්තේ සිටින දරුවන්ට වඩා දරුවන් ඇති කර ගත්හ. පර්යේෂකයන්ගේ නිගමනය වූයේ එක්ස් වර්ණදේහය මත ජානමය ද්‍රව්‍ය සම්ප්‍රේෂණය වන අතර එමඟින් මවගේ සාරවත් බව සහ ඇගේ පිරිමි දරුවන් තුළ සමලිංගිකත්වය ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. සොයාගත් සම්බන්ධතා මගින් අධ්‍යයනය කරන ලද සිද්ධීන්ගෙන් 20% ක් පමණ පැහැදිලි කරනු ඇත, මෙය ඉතා වැදගත් නමුත් ලිංගික දිශානතිය තීරණය කරන එකම ජානමය සාධකය නොවන බව පෙන්නුම් කරයි. <ref name="Camperio-Ciani et al. 2004">{{Cite journal|date=November 2004|title=Evidence for maternally inherited factors favouring male homosexuality and promoting female fecundity|journal=Proc. Biol. Sci.|volume=271|issue=1554|pages=2217–21|doi=10.1098/rspb.2004.2872|pmc=1691850|pmid=15539346}}</ref> <ref name="camperio08">{{Cite journal|last=A. Camperio Ciani|last2=P. Cermelli|last3=G. Zanzotto|year=2008|title=Sexually Antagonistic Selection in Human Male Homosexuality|journal=PLOS ONE|volume=3|issue=6|pages=e2282|doi=10.1371/journal.pone.0002282|pmc=2427196|pmid=18560521}}</ref> === ෆෙරමෝන අධ්‍යයන === පර්යේෂණ ස්වීඩනයේ සිදු <ref name="pmid15883379">{{Cite journal|date=May 2005|title=Brain response to putative pheromones in homosexual men|url=|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=102|issue=20|pages=7356–61|doi=10.1073/pnas.0407998102|pmc=1129091|pmid=15883379}}</ref> සමලිංගික සහ කෙළින්ම මිනිසුන් සම්බන්ධ බව විශ්වාස කරන බව මැලව දෙකක් වෙනස් ප්රතිචාර බවට ද යෝජනා කර තිබේ ලිංගික නොවීම . පර්යේෂණයෙන් පෙන්නුම් කළේ විෂමලිංගික කාන්තාවන් සහ සමලිංගික පිරිමින් පිරිමින්ගේ දහඩියෙහි ඇති ටෙස්ටොස්ටෙරෝන් ව්‍යුත්පන්නයකට නිරාවරණය වන විට, හයිපොතලමස් හි කලාපයක් සක්‍රීය වන බවයි. අනෙක් අතට, සමලිංගික පුරුෂයින් කාන්තාවන්ගේ මුත්රා වල ඇති ඊස්ට්‍රජන් වැනි සංයෝගයකට සමාන ප්‍රතිචාරයක් දක්වයි. <ref>Wade, Nicholas. (May 9, 2005). "[https://www.nytimes.com/2005/05/09/science/09cnd-smell.html Gay Men Are Found to Have Different Scent of Attraction]." ''New York Times''.</ref> නිගමනය වන්නේ ලිංගික ආකර්ෂණය සමලිංගික හෝ විරුද්ධ ලිංගයේ අය වේවා ජීව විද්‍යාත්මක මට්ටමින් ක්‍රියාත්මක වන බවයි. පර්යේෂකයන් යෝජනා කර ඇත්තේ තරුණ විෂයයන් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් හයිපොතලමස් හි සමාන ප්‍රතිචාර සොයාගත හැකිදැයි සොයා බලා වැඩිහිටි ලිංගික දිශානතිය සමඟ මෙම දත්ත සහසම්බන්ධ වන බවයි. {{තහවුරු​ කරන්න|date=March 2007}} === මොළයේ ව්‍යුහයේ අධ්‍යයනයන් === [[මිනිස් මොළය|මොළයේ]] කොටස් ගණනාවක් ලිංගික අපිරිසිදු බව වාර්තා වී ඇත; එනම්, ඔවුන් පිරිමින් සහ කාන්තාවන් අතර වෙනස් වේ. ලිංගික දිශානතියට අනුරූප මොළයේ ව්‍යුහයේ වෙනස්කම් ද වාර්තා වී තිබේ. 1990 දී ඩික් ස්වාබ් සහ මයිකල් ඒ. හොෆ්මන් සමලිංගික හා විෂමලිංගික පිරිමින් අතර අතිධ්වනි න්‍යෂ්ටියේ ප්‍රමාණයෙහි වෙනසක් වාර්තා කළහ. <ref>{{Cite journal|date=December 1990|title=An enlarged suprachiasmatic nucleus in homosexual men|url=https://pure.knaw.nl/portal/files/488706/14928_285_swaab.pdf|journal=Brain Res.|volume=537|issue=1–2|pages=141–8|doi=10.1016/0006-8993(90)90350-K|pmid=2085769}}</ref> 1992 දී, ඇලන් හා Gorski පූූූූූර්ව ‌යෝනියහි ප්‍රමාණය ලිංගික දිශානතිය හා සම්බන්ධව වෙනස් වන බව වාර්තා කළ‌<ref name="pmid1496013">{{Cite journal|last=Allen|first=L. S.|last2=Gorski|first2=R. A.|year=1992|title=Sexual orientation and the size of the anterior commissure in the human brain|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=89|issue=15|pages=7199–7202|doi=10.1073/pnas.89.15.7199|issn=0027-8424|pmc=49673|pmid=1496013}}</ref>නමුත්, මෙම පර්යේෂණයෙහි පූර්ණ විචල්‍යතාව එක් බහිඃස්ථිතයක් මඟින් තීරණය වන බව සොයා ගැනීමෙන් පසුව නිෂ්ප්රභා කරන ලදී. <ref>{{Cite journal|last=Byne W.|last2=Parsons B.|year=1993|title=Human sexual orientation: The biological theories reappraised|url=|journal=Archives of General Psychiatry|volume=50|issue=3|pages=228–239|doi=10.1001/archpsyc.1993.01820150078009|pmid=8439245}}</ref> <ref>{{Cite journal|date=May 2002|title=A lack of dimorphism of sex or sexual orientation in the human anterior commissure|url=https://archive.org/details/sim_brain-research_2002-05-17_936_1-2/page/95|journal=Brain Res.|volume=936|issue=1–2|pages=95–8|doi=10.1016/s0006-8993(02)02590-8|pmid=11988236}}</ref> පිරිමි සහ ගැහැණු මොළ අතර භෞතික විද්‍යාත්මක වෙනස්කම් පිළිබඳ පර්යේෂණ පදනම් වී ඇත්තේ මිනිසුන්ට පිරිමි හෝ ගැහැණු මොළයක් ඇතැයි යන අදහස මත වන අතර, මෙය ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශ්වය අතර චර්යාත්මක වෙනස්කම් පිළිබිඹු කරයි. සමහර පර්යේෂකයන් පවසන්නේ මේ සඳහා ස්ථිර විද්‍යාත්මක සහයෝගයක් නොමැති බවයි. මොළයේ විශාලත්වය සහ විශේෂිත මොළයේ ප්‍රදේශ ඇතුළුව ස්ථාවර වෙනස්කම් හඳුනාගෙන ඇතත්, පිරිමි සහ ගැහැණු මොළය බෙහෙවින් සමාන ය. <ref>Cahill, 2006; Lenroot and Giedd, 2010; McCarthy et al., 2009; Sakuma, 2009</ref> <ref>Berenbaum and Beltz, 2016.</ref> ==== පූර්ව හයිපොතලමසයෙහි ලිංගික ද්විමාන න්යෂ්ටීන් ==== ලෙවේ විසින් මෙම මුල් පර්යේෂණ කිහිපයක් ද පවත්වන ලදී. හයිපොතලමස් හි නියුරෝන කාණ්ඩ හතරක් ඔහු අධ්‍යයනය කළේය. මෙය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා මොළයේ අදාළ ක්ෂේත්‍රයක් විය, එය සතුන්ගේ ලිංගික හැසිරීම් නියාමනය කිරීමේ කාර්යභාරයක් ඉටු කළ බවට සාක්ෂි සහ INAH2 සහ INAH3 මීට පෙර පිරිමින් සහ කාන්තාවන් අතර ප්‍රමාණයෙන් වෙනස් බව වාර්තා වී තිබීම නිසා ය. <ref name="LeVay 1991"/> ඔහු මියගිය රෝහල් රෝගීන් 41 දෙනෙකුගෙන් මොළ ලබා ගත්තේය. මේවා කාණ්ඩ තුනකට වර්ග කරන ලදී. පළමු කණ්ඩායම [[ඒඩ්ස්]] රෝගාශ්‍රිත ව්‍යාධි නිසා මිය ගිය සමලිංගික පිරිමි 19ගෙන් සමන්විත විය. දෙවන කණ්ඩායමට පුරුෂයින් 16 දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ අතර ඔවුන්ගේ ලිංගික දිශානතිය නොදන්නා නමුත් පර්යේෂකයන් විෂමලිංගික යැයි අනුමාන කළහ. මෙම පුද්ගලයින් හය දෙනා ඒඩ්ස් ආශ්‍රිත රෝගවලින් මිය ගොස් ඇත. තෙවන කණ්ඩායම කාන්තාවන් හය දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ අතර පර්යේෂකයන් විෂමලිංගික යැයි අනුමාන කළහ. එක් කාන්තාවක් ඒඩ්ස් ආශ්‍රිත රෝගයකින් මිය ගොස් ඇත. <ref name="LeVay 1991"/> එච්.අයි.වී ආසාදිත පුද්ගලයින් අනුමාන වශයෙන් විෂමලිංගික රෝගී කණ්ඩායම් වෛද්‍ය වාර්තා වලින් හඳුනාගෙන ඇත්තේ එක්කෝ මත්ද්‍රව්‍ය අනිසි ලෙස භාවිතා කරන්නන් හෝ රුධිර පාරවිලයනය කළ අය ලෙස ය . විෂමලිංගිකයන් ලෙස හඳුනාගත් පිරිමින් දෙදෙනෙකු සමලිංගික ලිංගික ක්‍රියාවක නිරත වීම කිසිසේත් ප්‍රතික්ෂේප කළහ. ඉතිරි විෂමලිංගික විෂයයන්හි වාර්තාවල ඔවුන්ගේ ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු නොවීය. ඔවුන් මූලික වශයෙන් හෝ තනිකරම විෂමලිංගිකයන් යැයි උපකල්පනය කරන ලද්දේ “ජනගහනයේ විෂමලිංගික පිරිමින්ගේ සංඛ්‍යාත්මක පෙර සූදානම මත” ය. <ref name="LeVay 1991">{{Cite journal|last=LeVay|first=Simon|year=1991|title=A difference in hypothalamic structure between heterosexual and homosexual men|url=https://archive.org/details/sim_science_1991-08-30_253_5023/page/1034|journal=Science|volume=253|issue=5023|pages=1034–1037|doi=10.1126/science.1887219|issn=0036-8075|pmid=1887219}}</ref> INAH1, INAH2 හෝ INAH4 ප්‍රමාණයෙන් කණ්ඩායම් අතර වෙනසක් ඇති බවට කිසිදු සාක්ෂියක් LeVay විසින් සොයාගෙන නොමැත. කෙසේ වෙතත්, INAH3 කණ්ඩායම සමලිංගික පිරිමි කණ්ඩායමට වඩා විෂමලිංගික පිරිමි කණ්ඩායමට වඩා දෙගුණයක් විශාල බව පෙනෙන්නට තිබුණි; වෙනස බෙහෙවින් වැදගත් වූ අතර විෂමලිංගික කණ්ඩායමට ඒඩ්ස් රෝගීන් හය දෙනා පමණක් ඇතුළත් වූ විට එය සැලකිය යුතු මට්ටමක පැවතුනි. සමලිංගික පිරිමි මොළයේ INAH3 හි ප්‍රමාණය විෂමලිංගික කාන්තාවන්ගේ මොළයේ INAH3 ප්‍රමාණය හා සැසඳිය. {{තහවුරු​ කරන්න|date=March 2019}} කෙසේ වෙතත්, වෙනත් අධ්‍යයනවලින් හෙළි වී ඇත්තේ පූර්ව ප්‍රසව කලාපයේ ලිංගික ද්විමාන න්‍යෂ්ටිය, අයිඑන්ඒඑච් 3 ද ඇතුළුව, සමලිංගික පුරුෂයින් අතර ඒඩ්ස් රෝගයෙන් මියගිය විෂමලිංගික පිරිමින්ට සමාන ප්‍රමාණයක් ඇති බවත්, එම නිසා ගැහැණුන්ට වඩා විශාල බවත් ය. සමලිංගික පිරිමින්ට ගැහැණු හයිපොතලමස් ඇති බවට උපකල්පනයට මෙය පැහැදිලිවම පටහැනිය. තවද, සමලිංගික පිරිමින්ගේ SCN අතිශයින් විශාලය (පරිමාව හා නියුරෝන සංඛ්‍යාව විෂමලිංගික පිරිමින්ට වඩා දෙගුණයක් වේ). හයිපොතලමස් හි මෙම ප්‍රදේශ තවමත් සමලිංගික කාන්තාවන් හෝ ද්වීලිංගික පිරිමි හෝ ගැහැණු සතුන් තුළ ගවේෂණය කර නොමැත. එවැනි සොයාගැනීම්වල ක්‍රියාකාරී ඇඟවුම් තවමත් සවිස්තරාත්මකව විමසා බැලුවේ නැතත්, සමලිංගික පිරිමින්ට “ගැහැණු හයිපොතලමස්” ඇති බවට පුළුල් ලෙස පිළිගත් ඩර්නර් උපකල්පනය පිළිබඳව ඔවුන් බරපතල සැක පහළ කරයි. "යනු ප්‍රසව අවධියේදී ටෙස්ටොස්ටෙරෝන් වල එපජෙනෙටික් බලපෑමයි. <ref>{{Cite journal|last=Swaab|first=D. F.|last2=Gooren|first2=L. J.|last3=Hofman|first3=M. A.|year=1992|title=Gender and sexual orientation in relation to hypothalamic structures|url=https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/gender-and-sexual-orientation-in-relation-to-hypothalamic-structures(7cb8b769-4329-407a-b0ee-13e011017f68).html|journal=Horm Res|type=Submitted manuscript|volume=38 Suppl 2|issue=2|pages=51–61|doi=10.1159/000182597|pmid=1292983|hdl-access=free|access-date=2020-08-05|archive-date=2018-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20181010134954/https://pure.knaw.nl/portal/en/publications/gender-and-sexual-orientation-in-relation-to-hypothalamic-structures(7cb8b769-4329-407a-b0ee-13e011017f68).html|url-status=dead}}</ref> විලියම් බයින් සහ පිරිස INAH 1-4 හි වාර්තා වී ඇති ප්‍රමාණයේ වෙනස්කම් හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ කළේ වෙනත් විෂයයන්ගෙන් මොළයේ නියැදියක් භාවිතා කරමින් ය. (9 එච්.අයි.වී. විෂමලිංගික පිරිමින් සහ විෂමලිංගික කාන්තාවන් අතර INAH3 ප්‍රමාණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් පර්යේෂකයන් විසින් සොයා ගන්නා ලදී. සමලිංගික පිරිමින්ගේ INAH3 ප්‍රමාණය විෂමලිංගික පිරිමින්ට වඩා කුඩා වන අතර විෂමලිංගික කාන්තාවන්ට වඩා විශාල විය. <ref name="Byne 2001">{{Cite journal|displayauthors=etal|date=September 2001|title=The interstitial nuclei of the human anterior hypothalamus: an investigation of variation with sex, sexual orientation, and HIV status|journal=Horm Behav|volume=40|issue=2|pages=86–92|doi=10.1006/hbeh.2001.1680|pmid=11534967}}{{Dead link|date=March 2020}}</ref> බයින් සහ සගයන් ද ලෙවේ විසින් සිදු නොකරන ලද අයිඑන්ඒඑච් 3 පරීක්ෂණවල නියුරෝන ගණන කිරා මැන බැලූහ. INAH3 බර සඳහා වූ ප්‍රති results ල INAH3 ප්‍රමාණයට සමාන විය; එනම්, විෂමලිංගික පිරිමි මොළ සඳහා වන INAH3 බර විෂමලිංගික කාන්තා මොළයට වඩා සැලකිය යුතු තරම් විශාල වූ අතර සමලිංගික පිරිමි කණ්ඩායමේ ප්‍රති results ල අනෙක් කණ්ඩායම් දෙක අතර වූ නමුත් ඒවායින් සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් නොවේ. නියුරෝන ගණනය කිරීම INAH3 හි පිරිමි-ගැහැණු වෙනසක් ද සොයා ගත් නමුත් ලිංගික දිශානතිය හා සම්බන්ධ ප්‍රවණතාවක් හමු නොවීය. ගාර්ෂියා-ෆල්ගුරස් සහ ස්වාබ් විසින් 2010 දී කරන ලද අධ්‍යයනයකින් කියැවුණේ “වර්ධනය වන ස්නායු සෛල මත ටෙස්ටොස්ටෙරෝන් සෘජු ක්‍රියාමාර්ගයක් මගින් හෝ ගැහැණු දිශාවට මෙම හෝමෝන නැගීම නොමැතිවීම තුළින් භ්‍රෑණ මොළය පිරිමි දිශාවට අභ්‍යන්තර ගර්භාෂ කාලය තුළ වර්ධනය වන බවයි. මේ ආකාරයට, අපගේ ස්ත්‍රී පුරුෂ අනන්‍යතාවය (පිරිමි හෝ ගැහැණු ලිංගභේදයට අයත් බවට ඒත්තු ගැන්වීම) සහ ලිංගික දිශානතිය අප ගර්භාෂයේ සිටින විට අපගේ මොළයේ ව්‍යුහයන් තුළට වැඩසටහන්ගත කර හෝ සංවිධානය කර ඇත. උපතින් පසු සමාජ පරිසරය ස්ත්‍රී පුරුෂභාවය හෝ ලිංගික දිශානතිය කෙරෙහි බලපෑමක් ඇති කරන බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැත. ” <ref>{{Cite book|title=Sexual Hormones and the Brain: An Essential Alliance for Sexual Identity and Sexual Orientation|journal=Endocr Dev|volume=17|issue=|pages=22–35|pmid=19955753|doi=10.1159/000262525}}</ref> ==== ඩිම්බ මෝචනය ==== [[බැටළුවා|ගෘහස්ථ බැටළුවා]] සමලිංගිකත්වයට යටත් වන ස්නායුක යාන්ත්‍රණයන්හි මුල් වැඩසටහන් අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා පර්යේෂණාත්මක ආකෘතියක් ලෙස භාවිතා කරයි, ගෘහස්ථ බැටළුවන්ගෙන් 8% ක් පමණ වෙනත් බැටළුවන් (පිරිමි-නැඹුරු) වෙත ලිංගික ආකර්ෂණය ලබා ගන්නා බව නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් වර්ධනය වේ. ගැහැණු-නැඹුරු. බොහෝ විශේෂ වල, ලිංගික අවකලනයෙහි කැපී පෙනෙන ලක්‍ෂණයක් වන්නේ පූර්ව ද්වි-හයිපොතලමස් තුළ ලිංගික ද්විමාන න්‍යෂ්ටියක් (එස්ඩීඑන්) තිබීම, එය කාන්තාවන්ට වඩා පිරිමින්ට වඩා විශාල වීමයි. රොසෙලි සහ වෙනත් අය. ප්‍රෙපොප්ටික් හයිපොතලමස් හි ඩිම්බකෝෂ එස්ඩීඑන් (ඕඑස්ඩීඑන්) සොයා ගන්නා ලද්දේ ගැහැණු-නැඹුරු බැටළුවන්ට වඩා පිරිමි-නැඹුරු බැටළුවන්ට වඩා කුඩා නමුත් කාන්තාවන්ගේ ඕඑස්ඩීඑන් ප්‍රමාණයට සමාන ය. ඕඑස්ඩීඑන් හි නියුරෝන ඇරෝමැටේස් ප්‍රකාශනය පෙන්වන අතර එය පිරිමි-නැඹුරු බැටළුවන් හා ගැහැණු-නැඹුරු බැටළුවන් අතර කුඩා වන අතර, ලිංගික දිශානතිය ස්නායු විද්‍යාත්මකව දෘඩ වයර් ඇති බවත් හෝමෝන මගින් බලපෑම් ඇති කළ හැකි බවත් යෝජනා කරයි. කෙසේ වෙතත්, කලලරූපයෙහි මොළයේ ඇරෝමැටේස් ක්‍රියාකාරිත්වයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වැඩිහිටි ලිංගික සහකරුගේ මනාපයන් හෝ ඕඑස්ඩීඑන් පරිමාව නිර්වචනය නොකිරීම හේතුවෙන් බැටළුවන්ගේ මොළයේ හා හැසිරීම් වල ලිංගික අවකලනයෙහි ස්නායුක ඇරෝමැටේස්ගේ භූමිකාව සම්බන්ධ කිරීමට ප්‍රතිඵල අසමත් විය. තීරණාත්මක කාල පරිච්ඡේදය. මෙය පවසා තිබෙන අතර, එය වැඩි oSDN ඵලයේ සමලිංගික සේවනය සහ ඇතුළත් නොවේ බව androgen ධාරකෙය් හරහා වැඩසටහන්ගත කළ හැකි බව ය aromatisation . බොහෝ දත්ත වලට අනුව, ගැහැණු-නැඹුරු බැටළුවන් මෙන් සමලිංගික බැටළුවන්, සවි කිරීම, ප්‍රතිග්‍රාහකත්වය සහ ගොනඩොට්‍රොෆින් ස්‍රාවය සම්බන්ධයෙන් පුරුෂාධිපත්‍යය හා නිර්වචනය කර ඇති නමුත් ලිංගික සහකරුගේ මනාපයන් සඳහා නිර්වචනය කර නොමැති අතර එවැනි හැසිරීම් වෙනස් ආකාරයකින් වැඩසටහන්ගත කළ හැකි යැයි යෝජනා කරයි. ඕඑස්ඩීඑන් හි නිශ්චිත ක්‍රියාකාරිත්වය සම්පූර්ණයෙන් නොදන්නා නමුත්, එහි පරිමාව, දිග සහ සෛල අංකය ලිංගික දිශානතිය සමඟ සහසම්බන්ධ වන බව පෙනේ. එහි පරිමාව හා සෛලවල ද්විමානකරණය හවුල්කරුවන් තෝරා ගැනීමේදී සැකසුම් ඉඟි වලට නැඹුරු විය හැකිය. oSDN හි සංවර්ධනයේ අවශ්‍යතා සහ වේලාවන් සහ වැඩිහිටි වියේදී සහකරු හෝ සහකාරියගේ තේරීම ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට ප්‍රසව වැඩසටහන්කරණය බලපාන්නේ කෙසේද යන්න අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා වැඩි පර්යේෂණ අවශ්‍ය වේ. <ref>{{Cite journal|last=C. E. Roselli|author-link=C. E. Roselli|last2=F. Stormshak|author-link2=F. Stormshak|last-author-amp=yes|date=March 2009|title=Prenatal programming of sexual partner preference: the ram model|journal=[[Journal of Neuroendocrinology]]|volume=21|issue=4|pages=359–364|doi=10.1111/j.1365-2826.2009.01828.x|pmc=2668810|pmid=19207819}}</ref> === සැත්කම් මගින් ස්ත්‍රීලිංග ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන ලද පිරිමි ළමයින් === 1960 සහ 2000 අතර වකවානුවේ බොහෝ අලුත උපන් ළදරු පිරිමි ළමුන් ශල්‍යකර්මයෙන් ගැහැණු ලෙස ලිංග නිර්ණය කරනු ලැබුවේ ඔවුන් විකෘත වූ ශිෂ්ණයක් සහිත ව උපත ලැබුවහොත් හෝ හදිසි අනතුරු වලදී ශිෂ්ණය අහිමි වුවහොත් ය. <ref name="Bailey1"/> {{Rp|72-73}} බොහෝ ශල්‍ය වෛද්‍යවරුන් විශ්වාස කළේ එවැනි පිරිමින් හට සමාජයීය ව හා ශල්‍ය විද්‍යාත්මක ව ගැහැණු ළමයින් වීම සතුටක් වනු ඇති බවයි. නමුත් ඔවුන්ගේ ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ තොරතුරු සපයා ඇති ප්‍රකාශිත අවස්ථා හතෙහිම, ඔවුන් කාන්තාවන් වෙත ආකර්ෂණයත් සමඟ වර්ධනය වූහ. හතෙන් හය දෙනෙකු කාන්තාවන් සඳහා පමණක් ආකර්ෂණය වූ අතර එක් අයෙක් 'ප්‍රධාන වශයෙන්' කාන්තාවන් වෙත ආකර්ෂණය විය. ජේ. මයිකල් බේලි ඇතුළු පර්යේෂකයන් හයදෙනෙකු ''ජනහිතකාමී මනෝවිද්‍යාත්මක විද්‍යාව'' සඟරාවේ සමාලෝචන ලිපියක සඳහන් කරන්නේ මෙය උපත ලැබීමට පෙර සිටම පිරිමින්ගේ ලිංගික දිශානතිය අර්ධ වශයෙන් හෝ ස්ථිර ව පවතින බවට ප්‍රබල අවස්ථාවක් බවයි: "මෙම පරීක්ෂණය මඟින් අපට ලැබෙන ප්‍රතිඵලය සම්පූර්ණ වශයෙන්ම ප්‍රකෘති ස්වාභාවයෙන් හටගන්නා සංසිද්ධියකින් අපේක්ෂා කරන ප්‍රතිඵලය හා සමාන වන අතර ලිංගික දිශානතිය මනුෂ්‍යයෙකුගේ ඇති දැඩි වන වටපිටාවෙන් තීරණය වන්නේ නම් මෙවැනි ප්‍රතිඵලයක් නො ලැබෙනු ඇත. මන්ද එලෙස මානුෂ වර්ධනය සාධක වූයේ නම් මෙම පරීක්ෂණය‌ට අදාල කිසිදු පුද්ගල පාර්ශවයක් ප්‍රධාන වශයෙන් කාන්තාවන් කෙරේ ආකර්ෂණය විය නොහැක." ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ සමාජ පරිසරයේ ඇති වැදගත්කම පිළිබඳව මෙය ප්‍රශ්න මතු කරන බව ඔවුන් තවදුරටත් තර්ක කරමින්, “ළදරු අවධියේදී ශිෂ්ණය කපා ගැහැණු ළමයෙකු ලෙස ඇති දැඩි කිරීමෙන් පිරිමි මිනිසෙකු අනෙක් පිරිමින් වෙත ආකර්ෂණය වීමට විශ්වාසදායක ලෙස නොහැකි නම්, කුමක් ද? වෙනත් මනෝ සමාජීය මැදිහත්වීමකින් එම බලපෑම ඇති විය හැකිද? තව දුරටත් සඳහන් කර ඇත්තේ ක්ලෝකාල් එක්ස්ට්‍රොෆි (ශිෂ්ණ විකෘතතාවක් ) හෝ ශල්‍යකර්ම අනතුරු, ප්‍රසව ඇන්ඩ්‍රොජන් වල අසාමාන්‍යතා සමඟ සම්බන්ධ නොවන බවයි. මේ අනුව, මෙම පුද්ගලයන්ගේ මොළය උපතේදීම පිරිමි සංවිධානාත්මක විය. පසු විපරම් කිරීමේදී විෂමලිංගික පිරිමින් ලෙස හත්දෙනෙකු හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඔවුන් ශල්‍යකර්මයෙන් වෙනස් කොට කාන්තාවන් ලෙස හදා වඩා ගෙන ඇතත්, පර්යේෂකයන් තවදුරටත් මෙසේ පැවසීය: “පවතින අවස්ථා වලදී, මෙම දරුවන් ගැහැණු ළමයින් ලෙස හා ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අනුව හැදී වැඩීමට දෙමාපියන් දැඩි කැපවීමකින් සිටින බව පෙන්නුම් කරයි. හැකි ආකාරයකින්. ” බේලි සහ වෙනත් අය. පිරිමි සමලිංගික සේවනය සම්බන්ධයෙන් 'ස්වභාව ධර්මය' හා 'පෝෂණය' හා 'පෝෂණය' අතර බලපෑම මැනීම සඳහා මෙම ලිංගික නැවත පැවරුම් සිදුවීම "ආසන්නතම අර්ධ-අත්හදා බැලීමක්" ලෙස විස්තර කරන්න. <ref name="Bailey1"/> === ළමාවිය ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවයේ නොගැලපීම් === සමලිංගික පුරුෂයින් හා සමලිංගිකයන් බහුතරයක් ඔවුන්ගේ ළමා කාලය තුළ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අනුව වෙනස් නොවන බව අධ්‍යයනවලින් නිතර සොයාගෙන ඇත. අධ්‍යයන 48 ක මෙටා විශ්ලේෂණයකින් පෙන්නුම් කළේ පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙපක්ෂයටම සමලිංගික දිශානතියක ප්‍රබලම පුරෝකථනය ළමා වියේ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය නොගැලපීමයි. <ref>{{Cite journal|last=Bailey|first=J.M.|last2=Zucker|first2=K.J.|year=1995|title=Childhood sex-typed behavior and sexual orientation: A conceptual analysis and quantitative review|url=https://www.researchgate.net/profile/Kenneth_Zucker3/publication/232563268_Childhood_Sex-Typed_Behavior_and_Sexual_Orientation_A_Conceptual_Analysis_and_Quantitative_Review/links/56c92abf08aee3cee53d83c7/Childhood-Sex-Typed-Behavior-and-Sexual-Orientation-A-Conceptual-Analysis-and-Quantitative-Review.pdf|journal=Developmental Psychology|volume=31|issue=1|pages=43–55|doi=10.1037/0012-1649.31.1.43}}</ref> “අනාගත” අධ්‍යයන හයකදී, එනම්, වයස අවුරුදු 7 දී පමණ ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය අනුව හැඩගස්වා නොගත් පිරිමි ළමයින්ගෙන් ආරම්භ වී ඔවුන් නව යොවුන් වියට හා වැඩිහිටිභාවයට පත්විය. <ref>Zucker, K.J. (1990) [https://www.researchgate.net/profile/Kenneth_Zucker3/publication/232592931_Gender_identity_disorders_in_children_Clinical_descriptions_and_natural_history/links/56d5ba2a08aebabdb4004d13/Gender-identity-disorders-in-children-Clinical-descriptions-and-natural-history.pdf Gender identity disorders in children: clinical descriptions and natural history.] p.1–23 in R. Blanchard & B.W. Steiner (eds) Clinical management of gender identity disorders in children and adults. Washington DC, American Psychiatric Press.</ref> == ලිංගික දිශානතියට හේතුව පිළිබඳ ජීව විද්‍යාත්මක න්‍යායයන් == === පූර්ව ප්‍රතිෂ්ඨාපන උපකල්පනය === පූර්ව සවි කිරීම් උපකල්පනයට පූර්ව ප්‍රසව සංවර්ධනය පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ මොළයේ පුරුෂාධිපත්‍යය පාලනය කරන පාරිසරික සාධක ඇතුළත් වේ. සමහර අධ්‍යයනයන් ලිංගික දිශානතිය තීරණය කිරීමේ මූලික සාධකය ලෙස පූර්ව-උපත් හෝමෝන නිරාවරණ දැක ඇත. <ref>Wilson, G.D. & Rahman, Q (2005) Born Gay: The Psychobiology of Sex Orientation, Peter Owen, London</ref> <ref>{{Cite journal|date=January 1974|title=Plasma testosterone levels in heterosexual and homosexual men|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-psychiatry_1974-01_131_1/page/82|journal=Am J Psychiatry|volume=131|issue=1|pages=82–3|doi=10.1176/ajp.131.1.82|pmid=4808435}}</ref> මෙම උපකල්පනයට සමලිංගික හා විෂමලිංගික පිරිමින් අතර මොළයේ ව්‍යුහයේ සහ සංජානන සැකසුම්වල දක්නට ලැබෙන වෙනස්කම් දෙකම සහාය වේ. මෙම වෙනස්කම් සඳහා එක් පැහැදිලි කිරීමක් නම්, කලලරූපී වර්ධනයේදී ගර්භාෂයේ හෝමෝන මට්ටමට අවකලනය නිරාවරණය වීම සමලිංගික පුරුෂයින් තුළ මොළයේ පුරුෂාධිපත්‍යය වෙනස් කළ හැකි බවයි. මෙම රසායනික ද්‍රව්‍යවල සාන්ද්‍රණය භ්‍රෑණ හා මාතෘ ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය, ඇතැම් ඖෂධවල මාතෘ පරිභෝජනය, මාතෘ ආතතිය සහ සෘජු එන්නත් කිරීම කෙරෙහි බලපෑම් ඇති කරයි. මෙම උපකල්පනය ලිංගික දිශානතිය කෙරෙහි සහෝදර උපත් පිළිවෙල මනාව මනින ලද බලපෑමට සම්බන්ධ වේ. {{තහවුරු​ කරන්න|date=March 2019}} === අනිජයෙන් ශෘංගාරයට === කෝර්නෙල් විශ්ව විද්‍යාලයේ සමාජ මනෝ විද්‍යාඥ ඩැරල් බෙම් න්‍යායාත්මක කර ඇත්තේ ලිංගික දිශානතිය කෙරෙහි ජීව විද්‍යාත්මක සාධකවල බලපෑම ළමා වියේ අත්දැකීම් මගින් මැදිහත් විය හැකි බවයි. දරුවෙකුගේ ස්වභාවය, දරුවාට අනෙක් ක්‍රියාකාරකම්වලට වඩා යම් ක්‍රියාකාරකම් වලට වැඩි කැමැත්තක් දක්වයි. ජානමය සාධක වැනි ජෛව විද්‍යාත්මක විචල්‍යයන්ගෙන් බලපෑමට ලක්වන ඔවුන්ගේ ස්වභාවය නිසා, සමහර දරුවන් එකම ලිංගයේ අනෙක් ළමයින් විසින් පොදුවේ භුක්ති විඳින ක්‍රියාකාරකම් වෙත ආකර්ෂණය වනු ඇත. තවත් අය වෙනත් ලිංගභේදයකට සමාන ක්‍රියාකාරකම් වලට වැඩි කැමැත්තක් දක්වනු ඇත. මෙමඟින් ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අනුව කටයුතු කරන දරුවෙකුට විරුද්ධ ලිංගයේ ළමයින්ට වඩා වෙනස් හැඟීමක් ඇති වන අතර ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අනුව හැඩගස්වා නොගන්නා දරුවන්ට ඔවුන්ගේම ලිංගයේ දරුවන්ට වඩා වෙනස් හැඟීමක් දැනෙනු ඇත. බෙම්ට අනුව, මෙම වෙනස පිළිබඳ හැඟීම දරුවා 'වෙනස්' යැයි සලකන ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවයේ සාමාජිකයන් අසල සිටින විට මානසික උද්දීපනයක් ඇති කරයි. මෙම මානසික උද්දීපනය පසුකාලීනව ලිංගික උද්දීපනයක් බවට පරිවර්තනය වනු ඇතැයි බෙම් න්‍යාය කරයි: ළමයින් වෙනස් ලෙස පෙනෙන ("විදේශීය") ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය කෙරෙහි ලිංගික ආකර්ෂණයට පත්වනු ඇත. මෙම යෝජනාව "විදේශීය කාමුක බවට පත්වේ" න්‍යාය ලෙස හැඳින්වේ. බෙම් ප්‍රකාශිත සාහිත්‍යයෙන් සහය පැතූ නමුත් ඔහුගේ න්‍යාය පරීක්ෂා කරමින් නව දත්ත ඉදිරිපත් කළේ නැත. <ref name=":12">{{Cite journal|last=Peplau|first=Letitia A.|last2=Garnets|first2=Linda D.|last3=Spalding|first3=Leah R|last4=Conley|first4=Terri D.|last5=Veniegas|first5=Rosemary C.|date=May 1998|title=A Critique of Bern's "Exotic Becomes Erotic" Theory of Sexual Orientation|url=https://www.researchgate.net/publication/13707155|format=PDF|journal=Psychological Review|volume=105|issue=2|pages=387–394|doi=10.1037/0033-295X.105.2.387|pmid=9577243|via=PubMed}}</ref> “විදේශීය කාමුක බවට පත්වේ” න්‍යායට සාක්ෂි ලෙස ඔහු විසින් කරන ලද පර්යේෂණයන්ට බෙල් සහ වෙනත් අය විසින් ''ලිංගික මනාපයන්'' අධ්‍යයනය කිරීම ඇතුළත් වේ. (1981) සහ සමලිංගික පුරුෂයින් හා සමලිංගිකයන් බහුතරයක් ඔවුන්ගේ ළමා කාලය තුළ ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය අනුව වෙනස් නොවන බව නිරන්තරයෙන් සොයා ගන්නා අධ්‍යයන පෙන්නුම් කරයි. ''මනෝවිද්‍යාත්මක සමාලෝචන'' සඟරාවේ බෙම්ගේ න්‍යාය විවේචනයට ලක් වූයේ 1970 ගණන්වල සිට සමලිංගිකයින්ගේ අහඹු නොවන නියැදියක් මත විශ්වාසය තැබීම සහ මුල් අධ්‍යයනයට පටහැනි නිගමනවලට එළඹීම නිසාය. <ref name=":12"/> “මුල් දත්ත පරීක්ෂා කිරීමෙන් පෙනී ගියේ ප්‍රතිචාර දැක්වූ සියල්ලන්ම පාහේ ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයේම දරුවන් ගැන හුරුපුරුදු” බවත්, සමලිංගික පුරුෂයින්ගෙන් 9% ක් පමණක් කියා සිටියේ ඔවුන්ගේ මිතුරන්ගෙන් කිසිවෙකු හෝ ස්වල්ප දෙනෙක් පමණක් පිරිමි බවත් බොහෝ සමලිංගික පිරිමින් (74%) ) ශ්‍රේණියේ පාසැලේදී “එකම ලිංගයේ විශේෂයෙන් කිට්ටු මිතුරෙකු” සිටින බව වාර්තා විය. සමලිංගික පුරුෂයින්ගෙන් 71% ක් අනෙක් පිරිමි ළමයින්ට වඩා වෙනස් යැයි හැඟෙන බව වාර්තා වන නමුත් විෂමලිංගික පිරිමින්ගෙන් 38% ක් එසේ විය. සමලිංගික පුරුෂයින් සඳහා වෙනස විශාල වන නමුත් සමලිංගික සම වයසේ මිතුරන්ට වඩා වෙනස් හැඟීමක් විෂමලිංගික පිරිමින්ට පොදු වූ බව තවමත් පෙන්නුම් කරයි. "ඊබීඊ න්‍යාය ප්‍රකාශයට පටහැනි බව පෙනෙන" හරස් සංස්කෘතික අධ්‍යයනයන් උපුටා දැක්වීම ගැන ද එය විවේචනයට ලක් විය. == ලිංගික දිශානතිය හා පරිණාමය == === පොදු === විෂමලිංගික සංසර්ගයේ සංඛ්‍යාතය සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරන ලිංගික භාවිතයන් ද සාර්ථක ප්‍රතිනිෂ්පාදනය කිරීමේ සම්භාවිතාව සැලකිය යුතු ලෙස අඩු කරයි. මේ හේතුව නිසා ස්වාභාවික වරණය පිළිබඳ සරල ඩාවින් ආකෘතියක් (පුද්ගලයන් අතර තරඟය) අනුගමනය කරමින් [[පරිණාමය|පරිණාමීය]] සන්දර්භයක් තුළ ඒවා අක්‍රමික බව පෙනේ. සමලිංගිකත්වය මෙම සංඛ්‍යාතය අඩු කරයි යැයි උපකල්පනය කිරීම. මෙම පරස්පරතාව පැහැදිලි කිරීම සඳහා න්‍යායන් කිහිපයක් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර නව පර්යේෂණාත්මක සාක්ෂි මගින් ඒවායේ ශක්‍යතාව පෙන්නුම් කර ඇත. <ref name="MacIntyre F, Estep KW 1993 223-33">{{Cite journal|year=1993|title=Sperm competition and the persistence of genes for male homosexuality|url=https://archive.org/details/sim_bio-systems_1993_31_2-3/page/223|journal=BioSystems|volume=31|issue=2–3|pages=223–33|doi=10.1016/0303-2647(93)90051-D|pmid=8155854}}</ref> සමහර විද්වතුන් <ref name="MacIntyre F, Estep KW 1993 223-33"/> සමලිංගිකත්වය වක්‍රව අනුවර්තනය වන බව යෝජනා කර ඇත්තේ, විෂමලිංගික සහෝදර සහෝදරියන්ට හෝ ඔවුන්ගේ දරුවන්ට පැහැදිලි නොවන ආකාරයෙන් ප්‍රජනන වාසියක් ලබා දීමෙන්, in ාතීන් තෝරා ගැනීමේ උපකල්පිත අවස්ථාවකි. ප්‍රතිසමයන් අනුව, පිටපත් දෙකක් ඇති විට දෑකැති සෛල රක්තහීනතාවයට හේතු වන ඇලිලේ (ජානයක විශේෂිත අනුවාදයක්), එක් පිටපතක් ඇති විට අඩු රක්තහීනතාවයකින් [[මැලේරියාව|මැලේරියාවට]] ප්‍රතිරෝධය දක්වයි (මෙය විෂමජාතීය වාසිය ලෙස හැඳින්වේ) . <ref name="swars">Baker, Robin (1996) Sperm Wars: The Science of Sex, p.241 ff.</ref> ක්වීන්ස්ලන්ත වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනයේ බ්‍රෙන්ඩන් සියෙට්ෂ් යෝජනා කරන්නේ ස්ත්‍රී ගති ලක්ෂණ ප්‍රදර්ශනය කරන පිරිමින් කාන්තාවන්ට වඩා ආකර්ෂණීය වන අතර එමඟින් සංසර්ගයේ යෙදීමට වැඩි ඉඩක් ඇති බවයි. <ref>{{Cite journal|date=2008-10-23|title=Gender bending|url=http://www.economist.com/science/displaystory.cfm?story_id=12465295|journal=The Economist}}</ref> 2008 දී කරන ලද අධ්‍යයනයක දී එහි කතුවරුන් ප්‍රකාශ කළේ "මානව ලිංගික දිශානතිය ජානමය වශයෙන් බලපා ඇති බවට සැලකිය යුතු සාක්ෂි ඇති බැවින් ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය අඩු කිරීමට නැඹුරු වන සමලිංගිකත්වය ජනගහනය තුළ සාපේක්ෂව ඉහළ සංඛ්‍යාතයකින් පවත්වා ගෙන යන්නේ කෙසේද යන්න නොදනී." ඔවුන් උපකල්පනය කළේ "සමලිංගිකත්වයට නැඹුරු ජාන මගින් සමලිංගිකයින්ගේ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය අඩු කරන අතරම, ඔවුන් රැගෙන යන විෂමලිංගිකයන්ට යම් වාසියක් ලබා දිය හැකිය". ඔවුන්ගේ ප්‍රති results ල අනුව "සමලිංගිකත්වයට නැඹුරු ජාන මගින් විෂමලිංගිකයන් තුළ සංසර්ගයේ වාසියක් ලබා ගත හැකි අතර එය ජනගහනයේ සමලිංගිකත්වයේ පරිණාමය හා නඩත්තුව පැහැදිලි කිරීමට උපකාරී වේ". <ref name="Zietsch 2008">{{Cite journal|last=Zietsch, B.|last2=Morley, K.|last3=Shekar, S.|last4=Verweij, K.|last5=Keller, M.|last6=Macgregor, S.|displayauthors=etal|date=November 2008|title=Genetic factors predisposing to homosexuality may increase mating success in heterosexuals|url=https://archive.org/details/sim_evolution-and-human-behavior_2008-11_29_6/page/424|journal=Evolution and Human Behavior|volume=29|issue=6|pages=424–433|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2008.07.002}}</ref> කෙසේ වෙතත්, එම අධ්‍යයනයේම, කතුවරුන් සඳහන් කළේ සමලිංගික-විෂමලිංගික නිවුන් යුගලයේ විෂමලිංගිකයින්ට වැඩි හවුල්කරුවන් ඇති වීමට හේතුවක් ලෙස “නොන්ජෙනටික් විකල්ප පැහැදිලි කිරීම් බැහැර කළ නොහැකි” බවයි. එක් විකල්ප පැහැදිලි කිරීමකට උදාහරණයක් ලෙස වඩාත් විෂමලිංගික මාර්ගයක් ”(සහ ඒ අනුව වැඩි ලිංගික සහකරුවන් සංඛ්‍යාවක් සොයා ගන්න). ලිංගික හවුල්කරුවන් විශාල සංඛ්‍යාවක් වැඩි ප්‍රජනන සාර්ථකත්වයක් කරා නොයන බව අධ්‍යයනය පිළිගනී, විශේෂයෙන් සඳහන් කරන්නේ “වර්තමාන හෝ අපගේ පරිණාමීය අතීතයේ දී ලිංගික හවුල්කරුවන්ගේ සංඛ්‍යාව සහ සැබෑ ප්‍රජනන සාර්ථකත්වය පිළිබඳ සාක්ෂි නොමැති” බවයි. සමලිංගික පුරුෂයින්ගේ කාන්තා විවාහක relatives ාතීන් තුළ වැඩි මූල්‍යමය බවක් පෙන්නුම් කරන 2004 ඉතාලි අධ්‍යයනය මගින් විෂමලිංගික වාසි උපකල්පනයට ප්‍රබල සහයෝගයක් ලබා දෙන ලදී. <ref name="Camperio-Ciani et al. 2004"/> <ref name="camperio08"/> හාමර් විසින් මුලින් පෙන්වා දුන් පරිදි, <ref>Hamer, D., Copeland, P. The Science of Desire: The Search for the Gay Gene and the Biology of Behavior (Simon and Schuster, 1994) {{ISBN|0-684-80446-8}}</ref> “සමලිංගික ජානයක්” රැගෙන යන කාන්තාවන්ගේ ප්‍රජනන ධාරිතාවයේ සුළු වැඩිවීමක් පවා ජනගහනයේ ඉහළ මට්ටම්වල නඩත්තු කිරීම සඳහා පහසුවෙන්ම හේතු වේ. === සමලිංගික මාමණ්ඩියගේ උපකල්පනය === "සමලිංගික මාමා උපකල්පනය" මඟින් කියා සිටින්නේ තමන්ටම දරුවන් නොමැති පුද්ගලයින් අනාගත පරම්පරාවල තම පවුලේ ජානවල ව්‍යාප්තිය වැඩි කළ හැකි බවයි. ඔවුන්ගේ සමීපතම ඥාතීන්ගේ දරුවන්ට සම්පත් (උදා: ආහාර, අධීක්ෂණය, ආරක්ෂාව, නවාතැන්) ලබා දීමෙන්. {{තහවුරු​ කරන්න|date=March 2019}} මෙම උපකල්පනය ඥාතීන් තෝරා ගැනීමේ න්‍යායේ දිගුවක් වන අතර එය මුලින් වර්ධනය වූයේ අක්‍රමික යැයි පෙනෙන පරාර්ථකාමී ක්‍රියාවන් පැහැදිලි කිරීම සඳහා ය. මූලික සංකල්පය විසින් යෝජනා කරන ලදී JBS Haldane 1932 දී සහ පසුව ද ඇතුලු වෙනත් බොහෝ අය විසින් විස්තාරනය ජෝන් මේනාඩ් ස්මිත්, ඩබ්ලිව් හැමිල්ටන් හා Mary Jane West-Eberhard . <ref name="Mayr 1982">Mayr, E. (1982). ''The Growth of Biological Thought: Diversity, Evolution, and Inheritance''. Cambridge: Harvard University Press. p 598.</ref> මෙම සංකල්පය බොහෝ සාමාජිකයින් ප්‍රජනනය නොවන සමාජ කෘමීන්ගේ රටාවන් පැහැදිලි කිරීමට ද භාවිතා කරන ලදී. වාසී සහ වැන්ඩර්ලන් (2010) පැසිෆික් දූපත වන සමෝවා හි දී න්‍යාය අත්හදා බැලූ අතර එහිදී ඔවුන් කාන්තාවන්, විසමලිංගික පිරිමින් සහ ෆැෆෆයින් අධ්‍යයනය කළහ, අනෙක් පිරිමින්ට ලිංගික හවුල්කරුවන් ලෙස කැමති සහ සංස්කෘතිය තුළ පිළිගත් තුන්වන ස්ත්‍රී පුරුෂ සමාජභාවය . වාසී සහ වැන්ඩර්ලාන් සොයා ගත් පරිදි ෆාෆෆයින් කියා සිටියේ ඔවුන් ඥාතීන්ට උදව් කිරීමට වඩා වැඩි කැමැත්තක් දක්වන නමුත් පවුලේ නොවන දරුවන්ට උපකාර කිරීමට එතරම් උනන්දුවක් නොදක්වන බවත් ඥාතීන් තෝරා ගැනීමේ උපකල්පනයට සහාය දැක්වීමට පළමු සාක්ෂි සපයන බවත්ය. මෙම උපකල්පනය සමලිංගිකත්වය පිළිබඳ වෙනත් අධ්‍යයනයන්ට අනුකූල වන අතර එයින් පෙන්නුම් කරන්නේ එය සහෝදර සහෝදරියන් සහ නිවුන් දරුවන් අතර වඩාත් ප්‍රචලිත බවයි. අනුවර්තීව නිර්මාණය කරන ලද පිරිමි පිරිමි ඇන්ඩ්‍රොෆිලික් ෆීනෝටයිපයක් පවතින්නේ නම් සහ එහි සංවර්ධනය විශේෂිත සමාජ පරිසරයක් මත අඛණ්ඩව පවතී නම්, සාමූහික සංස්කෘතික සන්දර්භයක් එවැනි සංසිද්ධියක් ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවන බවට වාසී සහ වැන්ඩර්ලන් (2011) සාක්ෂි සපයයි. <ref>{{Cite journal|last=Vasey|first=Paul L|last2=Vanderlaan|first2=Doug P|year=2011|title=Sexual Orientation in Men and Avuncularity in Japan: Implications for the Kin Selection Hypothesis|journal=Archives of Sexual Behavior|volume=41|issue=1|pages=209–215|doi=10.1007/s10508-011-9763-z|pmid=21656333}}</ref> == සමලිංගික පිරිමි සහ සමලිංගික කාන්තාවන් අතර ජීව විද්‍යාත්මක වෙනස්කම් == === කායික === සමහර අධ්‍යයනයන් මගින් මිනිසුන්ගේ කායික විද්‍යාව සහ ඔවුන්ගේ ලිංගිකත්වය අතර සහසම්බන්ධතා සොයාගෙන ඇත; මෙම අධ්‍යයනයන් මෙයින් ඇඟවෙන සාක්ෂි සපයයි: * සමලිංගික පිරිමින් සහ විසමලිංගික කාන්තාවන් සාමාන්‍යයෙන් සමානව සමානුපාතික මොළයේ අර්ධගෝල ඇත. සමලිංගික කාන්තාවන් සහ විසමලිංගික පිරිමින්ට සාමාන්‍යයෙන් තරමක් විශාල දකුණු මොළයේ අර්ධගෝල ඇත. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/health/7456588.stm|title=BBC NEWS - Health - Scans see 'gay brain differences'|date=2008-06-16}}</ref> * මෙම suprachiasmatic න්යෂ්ටිය පිලිබඳ hypothalamus සමලිංගික නොවන මිනිසුන් වඩා සමලිංගික මිනිසුන් විශාල විය Swaab හා Hopffman විසින් සොයා ගත්, <ref>http://www.dafml.unito.it/anatomy/panzica/pubblicazioni/pdf/1995PanzicaJEI.pdf{{dead link|date=May 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> මෙම suprachiasmatic න්යෂ්ටිය ද කාන්තාවන් වඩා මිනිසුන් විශාල විය ඇතැයි දැන ගැනීමට තිබේ. <ref>{{Cite journal|year=1994|title=Development of vasoactive intestinal polypeptide neurons in the human suprachiasmatic nucleus in relation to birth and sex|url=https://archive.org/details/sim_developmental-brain-research_1994-06-17_79_2/page/249|journal=Brain Res. Dev. Brain Res.|volume=79|issue=2|pages=249–59|doi=10.1016/0165-3806(94)90129-5|pmid=7955323}}</ref> <ref>{{Cite book|author=Roughgarden|title=Evolution's Rainbow: Diversity, Gender, and Sexuality in Nature and People|year=2005|url=https://archive.org/details/evolutionsrainbo0000joan}}</ref> * සමලිංගික පිරිමින්ට සමලිංගික නොවන පිරිමින්ට වඩා තරමක් දිගු පුළුල් ශිෂ්ණයන් වර්ධනය බව වාර්තා කරයි. <ref>{{Cite journal|year=1999|title=The relation between sexual orientation and penile size|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_1999-06_28_3/page/213|journal=Arch Sex Behav|volume=28|issue=3|pages=213–21|doi=10.1023/A:1018780108597|pmid=10410197}}</ref> * සමලිංගික පුරුෂයින්ගේ මොළයේ ඇති INAH 3 හි සාමාන්‍ය ප්‍රමාණය කාන්තාවන්ගේ INAH 3 ට සමාන ප්‍රමාණයකි. එය සැලකිය යුතු තරම් කුඩා වන අතර සෛල විෂමලිංගික පිරිමින්ගේ මොළවලට වඩා ඝනත්වයෙන් පිරී ඇත. <ref name="LeVay 1991"/> * anterior commissureය පිරිමින්ට වඩා කාන්තාවන් තුළ විශාල වන අතර සමලිංගික නොවන පිරිමින්ට වඩා සමලිංගික පුරුෂයින් අතර විශාල බව වාර්තා විය, <ref name="pmid1496013"/> නමුත් පසුව කරන ලද අධ්‍යයනයකින් එවැනි වෙනසක් දක්නට නොලැබුණි. <ref>{{Cite journal|last=Lasco|first=M. S.|last2=Jordan|first2=T. J.|last3=Edgar|first3=M. A.|last4=Petito|first4=C. K.|last5=Byne|first5=W.|year=2002|title=A lack of dimorphism of sex or sexual orientation in the human anterior commissure|url=https://archive.org/details/sim_brain-research_2002-05-17_936_1-2/page/95|journal=Brain Research|volume=936|issue=1–2|pages=95–98|doi=10.1016/S0006-8993(02)02590-8|pmid=11988236}}</ref> * සමලිංගිකයන් හා ද්වීලිංගික කාන්තාවන් තුළ අභ්‍යන්තර කණ හා මධ්‍යම ශ්‍රවණ පද්ධතියේ ක්‍රියාකාරිත්වය සමලිංගික නොවන කාන්තාවන්ට වඩා පිරිමින් තුළ දක්නට ලැබෙන ක්‍රියාකාරී ගුණාංගවලට සමාන ය (පර්යේෂකයන් තර්ක කළේ මෙම සොයා ගැනීම ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ පූර්ව හෝමෝන න්‍යායට අනුකූල බවයි). <ref name="mcf">{{Cite journal|last=McFadden D|year=2002|title=Masculinization effects in the auditory system|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2002-02_31_1/page/99|journal=Arch Sex Behav|volume=31|issue=1|pages=99–111|doi=10.1023/A:1014087319682|pmid=11910797}}</ref> * ආරම්භක ප්‍රතිචාරය (විශාල ශබ්දයකින් පසුව ඇහිබැම චලනය) සමලිංගික හා ද්වීලිංගික කාන්තාවන් තුළද පුරුෂාධිපත්‍යය දරයි. <ref>{{Cite journal|year=2003|title=Sexual orientation-related differences in prepulse inhibition of the human startle response|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-neuroscience_2003-10_117_5/page/1096|journal=Behav. Neurosci.|volume=117|issue=5|pages=1096–102|doi=10.1037/0735-7044.117.5.1096|pmid=14570558}}</ref> * සමලිංගික හා සමලිංගික නොවන අයගේ මොළය ලිංගික ලිංගික ෆෙරමෝන් දෙකකට වෙනස් ලෙස ප්‍රතිචාර දක්වයි (සහ, පිරිමි කකුල් ස්‍රාවයන්ගෙන් සොයා ගන්නා අතර ගැහැණු මුත්රා වල ඇති EST). <ref name="pmid15883379"/> <ref>{{Cite journal|year=2001|title=Smelling of odorous sex hormone-like compounds causes sex-differentiated hypothalamic activations in humans|journal=Neuron|volume=31|issue=4|pages=661–8|doi=10.1016/S0896-6273(01)00390-7|pmid=11545724}}</ref> <ref>{{Cite journal|year=2006|title=Brain response to putative pheromones in lesbian women|journal=Proc. Natl. Acad. Sci. U.S.A.|volume=103|issue=21|pages=8269–74|doi=10.1073/pnas.0600331103|pmc=1570103|pmid=16705035}}</ref> * මොළයේ කලාපයක් වන ඇමිග්ඩලා සමලිංගික නොවන පිරිමින්ට වඩා ක්‍රියාශීලී වන්නේ ලිංගික කාරණා වලට නිරාවරණය වන විටය. <ref>{{Cite journal|year=2007|title=Neural correlates of sexual arousal in homosexual and heterosexual men|url=https://archive.org/details/sim_behavioral-neuroscience_2007-04_121_2/page/237|journal=Behav. Neurosci.|volume=121|issue=2|pages=237–48|doi=10.1037/0735-7044.121.2.237|pmid=17469913}}. The authors of the study caution that any interpretation of this finding must take into account that the group difference in brain activation between heterosexual men and homosexual men in the amygdala region is not large and that the most robust finding is that both heterosexual and homosexual men used the same areas when they reacted to sexually preferred stimuli. "For the most part, homosexual and heterosexual men showed very similar patterns of activation (albeit to different erotic stimuli). One possible exception was the amygdala, in which homosexual men showed greater activational differences between preferred and nonpreferred erotic stimuli compared with heterosexual men. However, this difference was not hypothesized a priori, was not large, and was the only group difference found out of many tested. Thus, this finding needs replication."(Debra A. Hope (editor), ''What is Sexual Orientation and Do Women Have One?'' (presentation by J.M. Bailey), Nebraska Symposium on Motivation, Volume 54 p. 47, Springer Science, 2009.)</ref> * දර්ශකය සහ මුදු ඇඟිලි අතර ඇඟිලි දිග අනුපාත සාමාන්‍යයෙන් සමලිංගික නොවන හා සමලිංගික කාන්තාවන් අතර වෙනස් බව වාර්තා වේ. <ref name="Williams, T.J. et al. (2000)">{{Cite journal|last=Williams TJ|last2=Pepitone ME|last3=Christensen SE|last4=Cooke|first4=Bradley M.|last5=Huberman|first5=Andrew D.|last6=Breedlove|first6=Nicholas J.|last7=Breedlove|first7=Tessa J.|last8=Jordan|first8=Cynthia L.|last9=Breedlove|first9=S. Marc|displayauthors=3|date=March 2000|title=Finger-length ratios and sexual orientation|url=http://msu.edu/~breedsm/pdf/breedlove2000.pdf|journal=Nature|volume=404|issue=6777|pages=455–6|doi=10.1038/35006555|pmid=10761903|archive-url=https://web.archive.org/web/20150626212809/https://www.msu.edu/~breedsm/pdf/breedlove2000.pdf|archive-date=2015-06-26|access-date=2014-04-23}}</ref> <ref name="Tortorice, J.L. (2002)">{{Cite journal|last=Tortorice JL|year=2002|title=Written on the body: butch vs. femme lesbian gender identity and biological correlates of low digit ratio|publisher=Rutgers University|oclc=80234273}}</ref> <ref name="Hall and Love (2003)">{{Cite journal|date=February 2003|title=Finger-length ratios in female monozygotic twins discordant for sexual orientation|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2003-02_32_1/page/23|journal=Archives of Sexual Behavior|volume=32|issue=1|pages=23–8|doi=10.1023/A:1021837211630|pmid=12597269}}</ref> <ref name="Rahman and Wilson (2003)">{{Cite journal|date=April 2003|title=Sexual orientation and the 2nd to 4th finger length ratio: evidence for organising effects of sex hormones or developmental instability?|url=https://archive.org/details/sim_psychoneuroendocrinology_2003-04_28_3/page/288|journal=Psychoneuroendocrinology|volume=28|issue=3|pages=288–303|doi=10.1016/S0306-4530(02)00022-7|pmid=12573297}}</ref> <ref name="Putz, D.A. et al. (2004)">{{Cite journal|last=Putz|first=David A.|last2=Gaulin|first2=Steven J. C.|last3=Sporter|first3=Robert J.|last4=McBurney|first4=Donald H.|date=May 2004|title=Sex hormones and finger length: What does 2D:4D indicate?|url=http://www.anth.ucsb.edu/faculty/gaulin/page1/Puts_et_al_2004.pdf|journal=Evolution and Human Behavior|volume=25|issue=3|pages=182–99|doi=10.1016/j.evolhumbehav.2004.03.005|archive-url=https://web.archive.org/web/20100107082947/http://www.anth.ucsb.edu/faculty/gaulin/page1/Puts_et_al_2004.pdf|archive-date=2010-01-07}}</ref> <ref name="Rahman, Q. (2005)">{{Cite journal|last=Rahman Q|date=May 2005|title=Fluctuating asymmetry, second to fourth finger length ratios and human sexual orientation|url=https://archive.org/details/sim_psychoneuroendocrinology_2005-05_30_4/page/382|journal=Psychoneuroendocrinology|volume=30|issue=4|pages=382–91|doi=10.1016/j.psyneuen.2004.10.006|pmid=15694118}}</ref> <ref name="Kraemer et al. (2006)">{{Cite journal|year=2006|title=Finger length ratio (2D:4D) and dimensions of sexual orientation|journal=Neuropsychobiology|volume=53|issue=4|pages=210–4|doi=10.1159/000094730|pmid=16874008}}</ref> <ref name="Wallien et al. (2008)">{{Cite journal|date=August 2008|title=2D:4D finger-length ratios in children and adults with gender identity disorder|journal=Hormones and Behavior|volume=54|issue=3|pages=450–4|doi=10.1016/j.yhbeh.2008.05.002|pmid=18585715}}</ref> <ref name="Hiraishi, K. (2012)">{{Cite journal|date=Jun 2012|title=The second to fourth digit ratio (2D:4D) in a Japanese twin sample: heritability, prenatal hormone transfer, and association with sexual orientation|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2012-06_41_3/page/711|journal=Arch Sex Behav|volume=41|issue=3|pages=711–24|doi=10.1007/s10508-011-9889-z|pmid=22270254}}</ref> * සමලිංගික පුරුෂයින් හා සමලිංගිකයන් සමලිංගික නොවන පිරිමින්ට හා කාන්තාවන්ට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වම් අත හෝ වික්ෂිප්ත විය හැකිය ; <ref>{{Cite journal|year=2000|title=Sexual orientation and handedness in men and women: a meta-analysis|url=https://archive.org/details/sim_psychological-bulletin_2000-07_126_4/page/575|journal=Psychol Bull|volume=126|issue=4|pages=575–92|doi=10.1037/0033-2909.126.4.575|pmid=10900997}}</ref> <ref>{{Cite journal|year=2002|title=Dermatoglyphics, handedness, sex, and sexual orientation|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2002-02_31_1/page/113|journal=Arch Sex Behav|volume=31|issue=1|pages=113–22|doi=10.1023/A:1014039403752|pmid=11910784}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Lippa RA|year=2003|title=Handedness, sexual orientation, and gender-related personality traits in men and women|url=https://archive.org/details/sim_archives-of-sexual-behavior_2003-04_32_2/page/103|journal=Arch Sex Behav|volume=32|issue=2|pages=103–14|doi=10.1023/A:1022444223812|pmid=12710825}}</ref> සයිමන් ලෙවේ තර්ක කරන්නේ, "මනාපයන් උපතට පෙර නිරීක්ෂණය කළ හැකි බැවිනි ... <ref>{{Cite journal|year=1991|title=Handedness in the human fetus|url=https://archive.org/details/sim_neuropsychologia_1991_29_11/page/1107|journal=Neuropsychologia|volume=29|issue=11|pages=1107–11|doi=10.1016/0028-3932(91)90080-R|pmid=1775228}}</ref> [t] සමලිංගිකයන් තුළ දකුණත නොවන බව වැඩිවීම පිළිබඳව ඔහු නිරීක්ෂණය කිරීම එබැවින් අනුකූල වේ. ලිංගික දිශානතිය ප්‍රසව ක්‍රියාවලියට බලපෑම් ඇති කරයි යන අදහස, “සමහර විට පරම්පරාව. * සමලිංගික පුරුෂයින් 50 කට වැඩි පිරිසක කළ අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ සාමාන්‍ය ජනගහනයෙන් 8% ට සාපේක්ෂව 23% ක් පමණ ප්‍රතිවිරුද්ධ කෙස් වර්ල් ඇති බවයි. මෙය වම් අත සමග සම්බන්ධ විය හැකිය. <ref name="nymag">[http://nymag.com/news/features/33520/ The Science of Gaydar] by David France. New York Magazine. 18 June 2007.</ref> * සමලිංගික පුරුෂයින්ගේ වම් මාපටැඟිලි සහ කුඩා ඇඟිලි වල ඇඟිලි සලකුණු වල රිජ් dens නත්වය වැඩි වී ඇත. * සාමාන්‍ය ජනගහනයට වඩා උස හා සසඳන විට සමලිංගික පුරුෂයින්ගේ අත් සහ අත් වල දිග කුඩා වන නමුත් සුදු මිනිසුන් අතර පමණි. == දේශපාලනික පැතිකඩ == ලිංගික දිශානතියේ පදනම ජාන හෝ වෙනත් භෞතික විද්‍යාත්මක නිර්ණායකයන් වේ ද යන්න අතිශයින් දේශපාලනීකරණය වූ කරුණකි. එක්සත් ජනපදයේ සමලිංගික ප්‍රවෘත්ති සඟරාවක් වන ''ඇඩ්වොකේට්'' 1996 දී වාර්තා කළේ 61% ක් පාඨකයින් විශ්වාස කළේ “සමලිංගිකත්වය ජීව විද්‍යාත්මකව තීරණය වුවහොත් එය බොහෝ දුරට සමලිංගික හා සමලිංගික අයිතිවාසිකම් සඳහා උපකාරී වනු ඇති” බවයි. <ref>The Advocate (1996, February 6). Advocate Poll Results. p. 8.</ref> [[එක්සත් ජනපදය]], [[පිලිපීනය]] සහ [[ස්වීඩනය|ස්වීඩනය යන රටවල]] හරස් ජාතික අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ “සමලිංගිකයන් ඒ ආකාරයෙන් උපත ලබයි” යැයි විශ්වාස කළ අය “සමලිංගිකයන් ඒ ආකාරයෙන් තෝරා ගනී” හෝ “එයාකාරය ඉගෙන ගනී" යන මත දරන්නන්ට වඩා වැඩි බව යි. <ref>{{Cite journal|date=December 1989|title=Biological explanation, psychological explanation, and tolerance of homosexuals: a cross-national analysis of beliefs and attitudes|url=|journal=Psychol Rep|volume=65|issue=3 Pt 1|pages=1003–10|doi=10.2466/pr0.1989.65.3.1003|pmid=2608821}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Whitley B. E. Jr|year=1990|title=The relationship of heterosexuals' attributions for the causes of homosexuality to attitudes toward lesbians and gay men|url=https://archive.org/details/sim_personality-and-social-psychology-bulletin_1990-06_16_2/page/369|journal=[[Personality and Social Psychology Bulletin]]|volume=16|issue=2|pages=369–377|doi=10.1177/0146167290162016}}</ref> සමාන ආරක්ෂාව රජය අවශ්යතා කණ්ඩායම් "සැකකරු වර්ගීකරණය" නිර්මාණය හා ඒ නිසා උත්සන්න සඳහා සුදුසුකම් විට එක්සත් ජනපද නීතිය විශ්ලේෂණය තීරණය පරීක්ෂාවට වේ එයින් එකක් කිහිපයක් සාධක මත පදනම් පිළිම්ඹු . <ref>{{Cite journal|last=Leslie|first=Christopher R.|date=2017|title=The Geography of Equal Protection|url=https://www.minnesotalawreview.org/wp-content/uploads/2017/04/Leslie.pdf|journal=[[Minnesota Law Review]]|volume=101|issue=4|pages=1580|archive-url=https://web.archive.org/web/20181223052607/http://www.minnesotalawreview.org/wp-content/uploads/2017/04/Leslie.pdf|archive-date=2018-12-23|access-date=2019-12-22|quote=Thus, because the level of scrutiny is often outcome determinative, the probability of courts protecting gay Americans from discrimination is often a function of whether judges conclude that sexual orientation is a suspect classification. To determine this, courts generally consider four factors: whether the members of the group: (1) have historically been subjected to discrimination; (2) share a defining characteristic unrelated to their ability to perform or contribute to society; (3) share a defining immutable characteristic; and (4) lack political power.|via=}}</ref> ලිංගික දිශානතිය ජීව විද්‍යාත්මකව තීරණය කර ඇති බවට සාක්ෂි (එම නිසා නෛතික අර්ථයෙන් වෙනස් කළ නොහැකි) එම පදනම මත වෙනස් කොට සැලකෙන නීති දැඩි ලෙස සෝදිසි කිරීම සඳහා නීතිමය නඩුව ශක්තිමත් කරනු ඇත. <ref>Balog, Kari (2005–2006) "Equal Protection for Homosexuals: Why the Immutability Argument is Necessary and How it is Met.", Cleveland St. L. Rev. 545–573.</ref> <ref>"Is Sexuality Immutable?", Margaret Talbot, The New Yorker, January 25, 2010.</ref> <ref>{{Cite journal|date=2010-01-26|title=Prop. 8 trial: defenders of gay-marriage ban make their case|url=http://www.csmonitor.com/USA/Justice/2010/0125/Prop.-8-trial-defenders-of-gay-marriage-ban-make-their-case|journal=Christian Science Monitor|access-date=27 January 2010}}</ref> ලිංගික දිශානතියේ ප්‍රත්‍යක්ෂ හේතුන් සමාජ කොන්සර්වේටිව්වරුන්ගේ ඇස් හමුවේ ලිංගික සුලුතරයේ තත්වය කෙරෙහි සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කරයි. වොෂිංටන් ඩී.සී. හි ගතානුගතික ක්‍රිස්තියානි චින්තන ටැංකියක් වන ෆැමිලි රිසර්ච් කවුන්සිලය, ''ගැටිං ඉට් කෙලින්ම'' පොතේ තර්ක කරන්නේ මිනිසුන් සමලිංගිකයන් ලෙස උපත ලැබීම “ලිංගික දිශානතිය ජාතිය වැනි සහජ ලක්ෂණයකි; අප්‍රිකානු වැනි සමලිංගිකයන් ය යන අදහස ඉදිරියට ගෙන යනු ඇත. ඇමරිකානුවන්, 'වෙනස් කොට සැලකීමට' එරෙහිව නීත්‍යානුකූලව ආරක්ෂා කළ යුතුය. සමලිංගිකත්වය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම ජාතිවාදය තරම් සමාජීය වශයෙන් අපකීර්තියට පත්විය යුතුය. කෙසේ වෙතත්, එය සත්යයක් නොවේ. ” අනෙක් අතට, පූජක රොබට් ෂෙන්ක් වැනි සමහර සමාජ කොන්සර්වේටිව්වරු සමලිංගික සේවනයට සදාචාරාත්මකව විරුද්ධ වන අතරම ඕනෑම විද්‍යාත්මක සාක්ෂි පිළිගත හැකි යැයි තර්ක කරති. <ref name="neil">[http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2005/08/14/what_makes_people_gay/ What Makes People Gay?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120102070427/http://www.boston.com/news/globe/magazine/articles/2005/08/14/what_makes_people_gay/ |date=2012-01-02 }} By Neil Swidey. ''[[The Boston Globe]]''. Published August 14, 2005. Accessed June 18, 2009.</ref> විවාහ මණ්ඩලයේ ජාතික සංවිධානයේ සහ ප්‍රබන්ධ ලේඛක ඕර්සන් ස්කොට් කාඩ් සමලිංගිකත්වය පිළිබඳ ජෛව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා සහාය ලබා දී ඇති අතර, “සමලිංගිකත්වය සම්බන්ධයෙන් අපගේ විද්‍යාත්මක උත්සාහයන් විය යුත්තේ ජාන හා ගර්භාෂ හේතු හඳුනා ගැනීමයි ... එවිට මෙම අක්‍රියතාව අවම කර ගත හැකිය. . . . . [කෙසේ වෙතත්, මෙය සමලිංගිකයන්ට එරෙහි ප්‍රහාරයක් ලෙස සමලිංගික ප්‍රජාවට එරෙහිව 'ජන සංහාරයක්' කිරීමට ඇති ආශාව ලෙස සැලකිය යුතු නොවේ. . . . සමලිංගික සේවනය සඳහා 'ප්‍රතිකාරයක්' නොමැති බැවින් එය රෝගයක් නොවේ. කෙසේ වෙතත්, සමලිංගික ආශාවන් සමඟ ජීවත් වීමට විවිධ ක්‍රම තිබේ. ” <ref name="choice">{{Cite news|url=http://www.mormontimes.com/content/single/10235|title=Science on gays falls short|last=Card|first=Orson Scott|date=August 7, 2008|work=[[Deseret Morning News]]|access-date=June 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101204234621/http://www.mormontimes.com/content/single/10235|archive-date=December 4, 2010}}</ref> ලිංගික සුලුතරයන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සමහර අය, 'විකෘති' ලිංගිකත්වය ව්යාධි විද්යාව හෝ වෛද්යකරණය කිරීමට දරන උත්සාහයන් ලෙස ඔවුන් සලකන දේට විරුද්ධ වන අතර සදාචාරාත්මක හෝ සමාජ ක්ෂේත්රයක පිළිගැනීම සඳහා සටන් කිරීමට තෝරා ගනී. <ref name="neil"/> මාධ්‍යවේදී චැන්ඩ්ලර් බර් ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ සමලිංගික සේවනය සඳහා කලින් කළ මනෝචිකිත්සක ප්‍රතිකාරයන් සිහිපත් කරමින් ජන සංහාරයේ බීජ ජෛව විද්‍යාත්මක ගවේෂණයෙන් වටහා ගන්නා බවයි. ඔවුන් සමලිංගිකයින්ගේ ශල්‍ය හෝ රසායනික “පුනර්ජීවනය” හෝ ගර්භාෂයේ දඩයම් කරන ලද භ්‍රෑණ සමලිංගිකයන් ගබ්සා කිරීම පිළිබඳ අවතාරය හුවා දක්වයි. <ref>[https://www.theatlantic.com/doc/199706/homosexuality-biology/4 Homosexuality and Biology]. By Chandler Burr. ''[[The Atlantic Monthly]]''. June 2007.</ref> සමලිංගිකයන් හා සමලිංගිකයන් විසින් එවැනි විවේචන එල්ල කරන ලිපි වලට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ලෙවේ පවසා ඇත්තේ මෙම පර්යේෂණය “සමාජයේ සමලිංගිකයින්ගේ තත්වයට හේතු වී ඇති” බවයි. == මෙයද බලන්න == * ''සොබාදහමට එරෙහිද?'' * පරිසරය සහ ලිංගික දිශානතිය * සමලිංගිකත්වයේ එපජෙනෙටික් න්‍යායන් * සමලිංගික බෝම්බය * සතුන් තුළ සමලිංගික හැසිරීම * ස්නායු විද්‍යාව සහ ලිංගික දිශානතිය * ප්‍රතික්‍රියා වල සම්මතයන් * සමලිංගිකත්වයට හේතු == සටහන් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == යොමු == * බීබීසී (අප්රේල් 23, 1999). [http://news.bbc.co.uk/hi/english/sci/tech/newsid_325000/325979.stm 'සමලිංගික ජානය' පිළිබඳ සැකයක්] . ''බීබීසී ප්‍රවෘත්ති'' . * ආචාර්ය ඩැරල් බෙම්ගේ ලිපි [https://web.archive.org/web/20051229173501/http://dbem.ws/online_pubs.html] හි සොයාගත හැකිය * {{Cite journal|last=Byne|first=William|year=1994|title=The Biological Evidence Challenged|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/shows/assault/genetics/biochallenge.html|journal=Scientific American|volume=270|issue=5|pages=50–55|doi=10.1038/scientificamerican0594-50|pmid=8197445}} * ත්‍රිෂා මැක්නෙයාර් (යාවත්කාලීන නොකළ). [https://web.archive.org/web/20040407160810/http://www.bbc.co.uk/health/features/genes_behaviour.shtml ජාන විද්‍යාව සහ මිනිස් හැසිරීම] . ''බීබීසී සෞඛ්‍යය'' . * තිමෝති එෆ්. මර්ෆි (වැටීම 2000). [https://web.archive.org/web/20030626223153/http://www.apa.udel.edu/apa/publications/newsletters/v00n1/lgbt/04.asp දැන් මොකක්ද?] [https://web.archive.org/web/20030626223153/http://www.apa.udel.edu/apa/publications/newsletters/v00n1/lgbt/04.asp සමලිංගිකත්වයේ නවතම න්‍යාය] . ''දර්ශනය සහ සමලිංගික, සමලිංගික, ද්වීලිංගික සහ සංක්‍රාන්ති ලිංගික ගැටළු පිළිබඳ APA පුවත් පත්‍රිකාව'' . * {{Cite journal|last=Muscarella|first=F.|last2=Fink|first2=B.|last3=Grammer|first3=K.|last4=Kirk-Smith|first4=M.|year=2001|title=Homosexual Orientation in Males: Evolutionary and Ethological Aspects|url=http://evolution.anthro.univie.ac.at/institutes/urbanethology/resources/pdf/NEL220601R01_Muscarella_.pdf|journal=Neuroendocrinology Letters|volume=22|issue=6|pages=393–400|pmid=11781535}} * ජෛව විද්‍යාව පිළිබඳ නෆීල්ඩ් කවුන්සිලය (2002). ''[https://web.archive.org/web/20101017145337/http://www.nuffieldbioethics.org/publications/geneticsandhb/rep0000001098.asp ජාන විද්‍යාව සහ මිනිස් හැසිරීම]'' . ලන්ඩන්: කර්තෘ. [https://web.archive.org/web/20101017145332/http://www.nuffieldbioethics.org/publications/geneticsandhb/rep0000001031.asp 10 වන පරිච්ඡේදය] ලිංගික දිශානතිය ගැන සාකච්ඡා කරයි. * [https://www.imdb.com/title/tt0422898 අවුට් ඉන් නේචර්: සමලිංගික හැසිරීම සත්ව රාජධානියේ], ස්ටෙෆාන් ඇලෙක්සැන්ඩ්‍රෙස්කෝ, බර්ට්‍රන්ඩ් ලොයර් සහ ජෙසිකා මෙන්ඩෙස්ගේ වාර්තා චිත්‍රපටයකි * රහ්මාන් Q. (2005). මානව ලිංගික දිශානතියේ ස්නායු සංවර්ධනය. ''ස්නායු විද්‍යාව සහ ජෛව චර්යා සමාලෝචන'' '''29''' : 1057-1066. * {{Cite journal|date=June 1984|title=Fetal effects on sexual behavior and aggression in young and old female mice treated with estrogen and testosterone|url=https://archive.org/details/hormones-and-behavior_1984-06_18_2/page/117|journal=Horm Behav|volume=18|issue=2|pages=117–29|doi=10.1016/0018-506X(84)90037-0|pmid=6539747}} * {{Cite journal|last=Veniegas|first=Rosemary C.|last2=Conley|first2=Terri D.|year=2000|title=Biological Research on Women's Sexual Orientations: Evaluating the Scientific Evidence|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-social-issues_summer-2000_56_2/page/267|journal=Journal of Social Issues|volume=56|issue=2|pages=267–282|doi=10.1111/0022-4537.00165}} * {{Cite journal|date=October 2002|title=Intrauterine position effects|url=https://archive.org/details/sim_neuroscience-and-biobehavioral-reviews_2002-10_26_6/page/665|journal=Neurosci Biobehav Rev|volume=26|issue=6|pages=665–78|doi=10.1016/S0149-7634(02)00038-6|pmid=12479841}} * {{Cite journal|last=LeVay|first=Simon|author-link=Simon LeVay|last2=Hamer|first2=Dean H.|year=1994|title=Evidence for a Biological Influence in Male Homosexuality|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1994-05_270_5/page/n47|journal=Scientific American|volume=270|issue=5|pages=44–49|doi=10.1038/scientificamerican0594-44|pmid=8197444}} * ටී. ජේ. ටේලර් (1992). ''[http://www.tim-taylor.com/papers/twin_studies/ සමලිංගිකත්වය පිළිබඳ ද්විත්ව අධ්‍යයන]'' . දෙවන කොටස පර්යේෂණාත්මක මනෝවිද්‍යාත්මක ප්‍රකාශනය (ප්‍රකාශයට පත් නොකල), එක්සත් රාජධානියේ කේම්බ්‍රිජ් විශ්ව විද්‍යාලය. * {{Cite journal|last=vom Saal FS|date=July 1989|title=Sexual differentiation in litter-bearing mammals: influence of sex of adjacent fetuses in utero|url=http://jas.fass.org/cgi/pmidlookup?view=long&pmid=2670873|journal=J. Anim. Sci.|volume=67|issue=7|pages=1824–40|doi=10.2527/jas1989.6771824x|pmid=2670873}}   * {{Cite journal|date=May 1980|title=Sexual characteristics of adult female mice are correlated with their blood testosterone levels during prenatal development|url=https://archive.org/details/sim_science_1980-05-09_208_4444/page/597|journal=Science|volume=208|issue=4444|pages=597–9|doi=10.1126/science.7367881|pmid=7367881}} * මැකාර්ටි, ලින්ඩා. "මගේ අනන්‍යතාවය පළඳින්න: පන්ති කාමරයේ සංක්‍රාන්ති ලිංගික ගුරුවරයෙක්." අධ්‍යාපනයේ සමානාත්මතාවය සහ විශිෂ්ටත්වය 36.2 (2003 ජූනි): 170–183. පුළුල් කරන ලද ශාස්ත්‍රීය ASAP. ගේල්. යූසී සැන්ටා බාබරා. 2007 දෙසැම්බර් 10 [https://web.archive.org/web/20070119072327/http://find.galegroup.com/itx/start.do?prodId=EAIM] . * බෙග්ලි, ෂැරොන්. "සොබාදහම සහ පෝෂණය." නිව්ස්වීක් 126.n20 (1995 නොවැම්බර් 13): 72 (1). පුළුල් කරන ලද ශාස්ත්‍රීය ASAP. ගේල්. යූසී සැන්ටා බාබරා. 2007 දෙසැම්බර් 10 [https://web.archive.org/web/20071011021736/http://find.galegroup.com/ips/start.do?prodId=IPS] . * ජෝන්ස්, ස්ටීව්. "ඔව් සහ ඒ නිසා." නිව් ස්ටේට්ස්මන් ඇන්ඩ් සොසයිටි 6.n256 (1993 ජූනි 11): 30 (2). පුළුල් කරන ලද ශාස්ත්‍රීය ASAP. ගේල්. යූසී සැන්ටා බාබරා. 2007 දෙසැම්බර් 10 [https://web.archive.org/web/20071011021736/http://find.galegroup.com/ips/start.do?prodId=IPS] . * ලෙවේ, සයිමන් (2011). ''සමලිංගික, සෘජු සහ හේතුව ඇයි: ලිංගික දිශානතිය පිළිබඳ විද්‍යාව'' . ඔක්ස්ෆර්ඩ් විශ්ව විද්‍යාල මුද්‍රණාලය. [[ප්‍රවර්ගය:ජාන]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීව විද්‍යාව]] [[ප්‍රවර්ගය:ලිංගිකත්වය]] [[ප්‍රවර්ගය:ලිංගික ආකර්ෂණය]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] laixowg1av3gy3ka35775fjg4mdk47i මිනිසුන් නොවන ප්‍රිමේටාවුන් පිළිබඳව කෙරෙන පරීක්ෂණ 0 86282 800235 798125 2026-09-25T08:25:22Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800235 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:77-cm_primate_cage.jpg|thumb| රසායනාගාර කූඩුවක රැඳවූ ප්‍රිමේටාවුන් දෙදෙනෙක් ]] වෛද්‍ය හා වෛද්‍ය නොවන ද්‍රව්‍ය වල විෂ පරීක්ෂාවට;එච්.අයි.වී සහ හෙපටයිටිස් වැනි බෝවන රෝග පිළිබඳ අධ්‍යයන;  ස්නායු පිළිබඳ අධ්‍යයන;  හැසිරීම සහ සංජානනය;  ප්‍රජනනය ;  ජාන විද්‍යාව;  සහ xenotransplantation වැනි පර්යේෂණ සඳහා අත්හදා බැලීම් වලට මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් Non-Human Primates (NHPs) යොදා ගනු ලැබේ . එක්සත් ජනපදයේ සෑම වසරකම NHPs 65,000 ක් පමණ භාවිතා වන අතර යුරෝපා සංගමයට  අයත් රටවල් පුරා සතුන් 7,000 ක් පමණ භාවිතා වේ.<ref name="EUUSnumbers">{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2013:0859:FIN:EN:PDF|title=EU Seventh Report on the Statistics on the Number of Animals used for Experimental and Scientific Purposes in the Member States of the European Union|p=4|publisher=EU|date=|website=europa.eu|accessdate=2 April 2018}}</ref><ref>[http://speakingofresearch.com/facts/statistics/ "US 2012 Statistics"], [[Speaking of Research]]</ref> බොහෝමයක් මේ සඳහා හිතාමතාම අභිජනනය කරන අතර සමහර සතුන් කැලයෙන් හසුකර ගනී.<ref name="EUUSnumbers2">{{cite web|url=http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2013:0859:FIN:EN:PDF|title=EU Seventh Report on the Statistics on the Number of Animals used for Experimental and Scientific Purposes in the Member States of the European Union|p=4|publisher=EU|date=|website=europa.eu|accessdate=2 April 2018}}</ref>      එම භාවිතය මතභේදාත්මක ය.  ජෛව විද්‍යාව පිළිබඳ නෆීල්ඩ් කවුන්සිලයට(Nuffield Council on Bioethics) අනුව, මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතා කරනුයේ ඔවුන්ගේ මොළය මිනිස් මොළය සමඟ ව්‍යුහාත්මක හා ක්‍රියාකාරී ලක්ෂණ බෙදා හදා ගන්නා බැවිනි, නමුත් “මෙම සමානතාවයට විද්‍යාත්මක වාසි ඇති අතර, එය දුෂ්කර ආචාරධාර්මික ගැටලු කිහිපයක් ඇති කරයි. මන්ද යත් ඔවුන්ට ද මිනිසුන්ට මෙන්ම වේදනාව දැනෙන බැවිනි."<ref name="Nuffield">{{cite book|title=The ethics of research involving animals|publisher=Nuffield Council on Bioethics|url=http://www.nuffieldbioethics.org/go/browseablepublications/ethicsofresearchanimals/report_230.html|accessdate=2008-07-16|year=2005|archive-url=https://web.archive.org/web/20080807164649/http://www.nuffieldbioethics.org/go/browseablepublications/ethicsofresearchanimals/report_230.html|archive-date=2008-08-07|url-status=dead}}</ref>සත්ව අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් හඩ නගන කන්ඩායම් විසින් සත්ව පර්යේෂණ සඳහා ඇති පහසුකම් වලට විරුද්ධව ප්‍රසිද්ධියේ ප්‍රහාර එල්ල කරන ලද්දේ මෙම හේතුව පදනම් කර ගෙනයි. ප්‍රිමේටාවුන් පිළිබඳ පර්යේෂණ කරන සමහර පර්යේෂකයන් තර්ජන හෝ පහරදීම් හේතුවෙන් සිය පර්යේෂණ කටයුතු අතරමග අතහැර දමා ඇත. 2006 දෙසැම්බරයේදී ඔක්ස්ෆර්ඩ් සරසවියේ වෛද්‍ය විද්‍යාව පිළිබඳ මහාචාර්යවරයෙකු වන ශ්‍රීමත් ඩේවිඩ් වෙතරෝල්ගේ (Sir David Weatherall) සභාපතිත්වයෙන් කරන ලද පරීක්ෂණයකින් නිගමනය වූයේ ඇතැම් පර්යේෂණයන් සඳහා ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතා කිරීමට “ශක්තිමත් විද්‍යාත්මක හා සදාචාරාත්මක පදනමක්” පවතින බවයි.<ref name="Morelle2">Morelle, Rebecca. [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6161317.stm "UK experts back primate research"], BBC News, December 12, 2006.</ref> නමුත් The British Union for the Abolition of Vivisection තර්ක කරන්නේ, “මෙම සංවේදී බුද්ධිමත් ජීවීන් එක්සත් රාජධානියේ විද්‍යාගාරවල ජීවිත කාලය පුරාම දුක් විඳීමට යටත් කිරීම සඳහා වන සුභසාධන අවශ්‍යතා සහ සදාචාරාත්මක නඩුව” විසඳීමට වෙතරල් වාර්තාව අසමත් වූ බවයි. == නෛතික තත්ත්වය == එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ විශ්ව ප්‍රකාශනය [United Nations Universal Declaration of Human Rights]<ref name="UN">{{cite web|url=https://www.un.org/Overview/rights.html|title=UN Declaration of Human Rights|author=|date=|website=un.org|accessdate=2 April 2018}}</ref> සහ සියලු රජයන් විසින් විවිධාකාරයෙන් මානවයන් පුද්ගලයන් ලෙස හඳුනාගෙන නීතියෙන් ආරක්ෂා කරනු ලැබේ.  මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් බොහෝ අධිකරණ බල ප්‍රදේශවල පුද්ගලයන් ලෙස වර්ගීකරණය නොකෙරේ<ref name="UN2">{{cite web|url=https://www.un.org/Overview/rights.html|title=UN Declaration of Human Rights|author=|date=|website=un.org|accessdate=2 April 2018}}</ref>, එයින් බොහෝ දුරට අදහස් කරන්නේ ඔවුන්ගේ පුද්ගලික අවශ්‍යතා සඳහා විධිමත් පිළිගැනීමක් හෝ ආරක්ෂාවක් නොමැති බවයි.  මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන්ගේ තත්වය බොහෝ විවාදයන්ට හේතු වී ඇත.විශේෂයෙන් මහා වානර ව්‍යාපෘතිය (Great Ape Project, GAP) හරහා, මහා වානරයින්ට (ගෝරිල්ලන්, ඔරංඔටන්, චිම්පන්සි, බොනොබෝස්) සීමිත නීතිමය තත්ත්වයක් ලබා දිය යුතු බවත් මූලික අවශ්‍යතා තුනක් ආරක්ෂා කළ යුතු බවත් පහදා දෙයි.ජීවත්වීමේ අයිතිය, පුද්ගල නිදහස ආරක්ෂා කිරීම සහ වධහිංසා කිරීම තහනම් කිරීම යනාදිය අවශ්‍යතා තුන ලෙස දැක්විය හැකිය.<ref name="GA">[http://www.greatapeproject.org/declaration.php "Declaration on Great Apes"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080820011354/http://www.greatapeproject.org/declaration.php|date=2008-08-20}}, Great Ape Project.</ref> මහා වානරයන් සම්බන්ධ පර්යේෂණ සඳහා තවදුරටත් බලපත්‍ර ලබා නොදෙන ප්‍රතිපත්තියක් එක්සත් රාජධානිය 1997 දී ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙය පර්යේෂණ සඳහා ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතය තහනම් කිරීමේ පළමු පියවරයි.  එක්සත් රාජධානියේ මෙම තහනම නිවේදනය කරමින් බ්‍රිතාන්‍ය ස්වදේශ කටයුතු පිළිබඳ ලේකම්වරයා මෙසේ පැවසීය: " මෙය සදාචාරාත්මක කාරණයක්. මෙම සතුන්ගේ සංජානන හා චර්යාත්මක ලක්ෂණ සහ ගුණාංගවලින් අදහස් වන්නේ ඔවුන් පර්යේෂණ සඳහා යොදාගත හැකි යැයි සැලකීම සදාචාර විරෝධී බවයි."  මැකෙක්ස් සහ මාමොසෙට් වැනි ප්‍රිමේටාවුන් බ්‍රිතාන්‍ය රසායනාගාරවල පර්යේෂණ සඳහා යොදා ගනී. 2006 දී මෙම තහනමේ ස්ථීරභාවය වෛද්‍ය පර්යේෂණ කවුන්සිලයේ ප්‍රධානී කොලින් බ්ලැක්මෝර් විසින් ප්‍රශ්න කරන ලදී.  තහනම ඉවත් කිරීම සඳහා "ක්ෂණික අවශ්‍යතාවයක්" නොමැති බව අවධාරණය කරමින් බ්ලැක්මෝර් තර්ක කළේ, "මිනිසා ඇතුළු මහා වානරයන්ට පමණක් බලපාන මාරාන්තික වසංගත වෛරසයක් මතුවීම වැනි තත්වයන් යටතේ චිම්පන්සීන්, ඔරං-උටාන් හා ඇතැම්විට ගෝරිල්ලන් පවා අත්හදා බැලීම් සඳහා අවශ්‍ය විය හැකිය" යන්නයි. The British Union for the Abolition සංගමය බ්ලැක්මෝර්ගේ ස්ථාවරයට “පසුගාමී පෙනුමක්”<ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/science/scientists-should-be-allowed-to-test-on-apes-480902.html|title=Scientists 'should be allowed to test on apes'|author=Steve Connor|date=June 3, 2006|publisher=The Independent}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/opinion/leading-articles/ban-all-experiments-on-the-higher-primates-689212.html|title=Ban all experiments on the higher primates|date=March 28, 2001|publisher=The Independent}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.spiked-online.com/Articles/000000005549.htm|title=The great ape debate|author=Helene Guldberg|date=March 29, 2001|publisher=Spiked online|access-date=August 7, 2020|archive-date=May 21, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521070438/http://www.spiked-online.com/Articles/000000005549.htm|url-status=dead}}</ref> ඇති බව පැවසීය. නීතියෙන් මහා වානරයන් පිළිබඳ අත්හදා බැලීම් තහනම් කළ පළමු රට බවට 1999 දී නවසීලන්තය පත්විය.<ref>{{Cite web|url=https://releasechimps.org/laws/international-bans|title=International Bans {{!}} Laws {{!}} Release & Restitution for Chimpanzees|website=releasechimps.org|access-date=2019-11-08}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.legislation.govt.nz/act/public/1999/0142/latest/DLM51206.html|title=Animal Welfare Act 1999 No 142 (as at 08 September 2018), Public Act 85 Restrictions on use of non-human hominids – New Zealand Legislation|website=www.legislation.govt.nz|access-date=2019-11-07}}</ref> 2008 ජුනි 25 වන දින ස්පාඤ්ඤය GAP සංවිධානයේ යෝජනා වලට අනුකූලව මහා වානරයන් සඳහා වන අයිතිවාසිකම් පුළුල් කරන බව නිවේදනය කළ පළමු රට බවට පත්විය.  චිම්පන්සියන්, බොනොබෝස්, ගෝරිල්ලන් සහ ඔරංඔටන්වරුන්ට ජීවත්වීමේ අයිතිය, නිදහස සහ අත්හදා බැලීම් සඳහා භාවිතා නොකිරීමේ අයිතිය ලබා දෙන නීති ලිවීමට සර්ව පාක්ෂික පාර්ලිමේන්තු කණ්ඩායමක් විසින් රජයට  උපදෙස් දෙන ලදී.නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස් වාර්තා කළේ ආත්මාරක්ෂාවට  හැර වානරයන් ඝාතනය කිරීම නීති විරෝධී වන බවයි.සර්කස් හෝ චිත්‍රපට වැනි දෑ සඳහා අත්තනෝමතික ලෙස සතුන් සිරගත කිරීම හා වෛද්‍ය අත්හදා බැලීම් සඳහා සතුන් යොදා ගැනීම යනාදිය වධහිංසාව යන්නට ඇතුළත් වේ.<ref>McNeil, Donald G. [https://www.nytimes.com/2008/07/13/weekinreview/13mcneil.html?_r=1&ref=science&oref=slogin When Human Rights Extend to Nonhumans], ''The New York Times'', July 13, 2008; Roberts, Martin. [https://www.reuters.com/article/scienceNews/idUSL256586320080625 Spanish parliament to extend rights to apes], Reuters, June 25, 2008; Glendinning, Lee. [https://www.theguardian.com/world/2008/jun/26/humanrights.animalwelfare?gusrc=rss&feed=networkfront Spanish parliament approves 'human rights' for apes], ''The Guardian'', June 26, 2008; Singer, Peter. [https://www.theguardian.com/commentisfree/2008/jul/18/animalwelfare.animalbehaviour Of great apes and men], ''The Guardian'', July 18, 2008.</ref> මේ වන විට වෙනත් රජයන් ද වැඩි වැඩියෙන් තහනම් පැනවීම සිදු කරයි.<ref>Guldberg, Helen. [http://www.spiked-online.com/Articles/000000005549.htm The great ape debate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110521070438/http://www.spiked-online.com/Articles/000000005549.htm|date=2011-05-21}}, ''Spiked online'', March 29, 2001. Retrieved August 12, 2007.</ref>  2006 වන විට ඔස්ට්‍රියාව, නවසීලන්තය (මහා වානරයින් සඳහා පමණක් පැණවූ තහනමක් වන අතර එය සම්පූර්ණ තහනමක් නොවේ), නෙදර්ලන්තය, ස්වීඩනය සහ එක්සත් රාජධානිය විසින් de jury හා  de facto තහනම හඳුන්වා දී ඇත.<ref name="Langley12">Langley, Gill. [http://www.eceae.org/english/documents/NoKReport.pdf Next of Kin: A Report on the Use of Primates in Experiments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128121456/http://www.eceae.org/english/documents/NoKReport.pdf|date=2007-11-28}}, British Union for the Abolition of Vivisection, p. 12.</ref>  ස්වීඩනයේ තහනම ආක්‍රමණශීලී නොවන චර්යාත්මක අධ්‍යයනයන් දක්වා විහිදෙන්නේ නැති අතර ස්වීඩනයේ මහා වානරයින් පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයන කටයුතු සත්වෝද්‍යාන ගෝරිල්ලන් යොදාගනිමින් අඛණ්ඩව සිදු කෙරෙන අතර එක්සත් ජනපදයේ පවත්වනු ලබන චිම්පන්සියන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයන්ගෙන් පරිපූර්‍ණය වේ.<ref>{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/releases/2008/02/080221120201.htm|title=Inside The Head Of An Ape|author=|date=|website=sciencedaily.com|accessdate=2 April 2018}}</ref>  ස්වීඩනයේ ව්‍යවස්ථාවෙන් ගිබන් සතුන් යොදාගනිමින් කරන ආක්‍රමණශීලී අත්හදා බැලීම් ද  තහනම් කර ඇත. 2005 දෙසැම්බරයේදී ඔස්ට්‍රියාව ඕනෑම වානරයක්‌ යොදාගනිමින් කරන අත්හදා බැලීම් තහනම් කර ඇත.  2002 දී බෙල්ජියම සියළුම ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතය තහනම් කිරීම සඳහා කටයුතු කරන බව නිවේදනය කළ අතර එක්සත් රාජධානියේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් 103 දෙනෙකු ප්‍රිමේටාවුන් යොදාගනිමින් කරන අත්හදා බැලීම් නතර කරන ලෙස ඉල්ලා ඉදිරිපත් වූ මුල් දින යෝජනාවට අත්සන් තැබූහ.මහා වානරයන් පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා 1998 සිට එක්සත් රාජධානියේ කිසිදු බලපත්‍රයක් නිකුත් කර නොමැත.<ref name="Testing on apes 'might be needed'">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/5043328.stm "Testing on apes 'might be needed'"], BBC News, June 3, 2006.</ref> සත්ව පර්යේෂකයින්, දාර්ශනිකයන්, ප්‍රිමේට විද්‍යාඥයින් සහ සත්ව උපදේශකයින්ගෙන් සමන්විත බ්‍රිතාන්‍ය කණ්ඩායමක් වන බොයිඩ් සමූහය (Boyd Group) මහා වානරයන් භාවිතා කිරීම ගෝලීය වශයෙන් තහනම් කිරීමට නිර්දේශ කර ඇත.<ref name="Boyd">"The Boyd Group Papers on the use of Non-Human Primates in research and testing", The Boyd Group, British Psychological Society, 2002.</ref> යුරෝපා සංගමය විසින්  මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතය 2010/63 / EU විධානය යටතේ නියාමනය කරනු ලැබේ.<ref>http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=OJ:L:2010:276:0033:0079:en:PDF</ref> මෙම නියෝගය 2013 ජනවාරි 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක විය. වෙනත් විකල්ප ක්‍රම නොමැති නම් මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතා කිරීමට මෙම නියෝගය අවසර දෙයි.  ඖෂධ, ආහාර සහ වෙනත් නිෂ්පාදනවල මූලික හා ව්‍යවහාරික පර්යේෂණ, ගුණාත්මකභාවය සහ ආරක්ෂාව පරීක්ෂා කිරීම සහ විශේෂය සංරක්ෂණය කිරීම අරමුණු කරගත් පර්යේෂණ සඳහා මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් යොදාගනිමින් පර්යේෂණ කිරීමට අවසර ඇත.  මිනිසුන්ගේ ජීවිතවලට තර්ජනයක් වන රෝගයක් අනපේක්ෂිත ලෙස සොයාගතහොත් එය වැලැක්වීම සම්බන්ධයෙන් මෙම ක්‍රියාමාර්ග අත්‍යවශ්‍ය යැයි විශ්වාස නොකරන්නේ නම් මහා වානරයන් භාවිතා කිරීමට සාමාන්‍යයෙන් අවසර නැත.  මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් සතුන් පිළිබඳ සත්ව පරීක්ෂණ සිදු කිරීමේදී 3R මූලධර්මය (ප්‍රතිස්ථාපනය, පිරිපහදු කිරීම, අඩු කිරීම) සහ සත්ව සුභසාධනය භාවිතා කිරීම මෙම නියෝගයෙන් අවධාරණය කෙරේ.<ref>{{cite web|url=http://www.nc3rs.org.uk/page.asp?id=7|title=The 3Rs - NC3Rs|website=www.nc3rs.org.uk|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20140801110031/http://www.nc3rs.org.uk/page.asp?id=7|archive-date=1 August 2014|url-status=dead}}</ref> වඳුරන් සඳහා විශේෂ රෙගුලාසි සහිතව 2013 ජර්මානු සත්ව සුභසාධන පනත සංශෝධනය කිරීමෙන් මහා වානරයන් රසායනාගාර සතුන් ලෙස භාවිතා කිරීම සම්පූර්ණයෙන්ම තහනම් කරන ලදී.<ref name="GermanMinistry">{{Cite web|url=http://www.bmel.de/EN/Animals/AnimalWelfare/_Texte/Versuchtierrichtline_Tierschutzgesetz.html|title=BMEL - German Federal Ministry of Food and Agriculture - Improving animal welfare in Germany|website=www.bmel.de|language=en|access-date=2017-03-28}}"One key element in this regard is the near total ban on the use of apes as laboratory animals." (more precisely great apes, according to the German version)</ref> ජර්මනියේ රසායනාගාර පරීක්ෂණ සඳහා අවසන් වරට මහා වානරයන් භාවිතා කරන ලද්දේ 1991 ය.<ref>[https://www.mpg.de/10973426/primates Research on primates - Max Planck Institutes] - Research on great apes is not permitted; it has not been performed in Germany since 1991.</ref><ref>[https://www.bmel.de/DE/Tier/Tierschutz/_texte/TierschutzTierforschung.html?notFirst=false&docId=8596776#doc8596776bodyText8 German Ministry of Food and Agriculture - Use of laboratory animals 2015 (German)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180324223842/https://www.bmel.de/DE/Tier/Tierschutz/_texte/TierschutzTierforschung.html?notFirst=false&docId=8596776#doc8596776bodyText8 |date=2018-03-24 }}"Menschenaffen wurden in Deutschland zuletzt 1991 für wissenschaftliche Zwecke verwendet."</ref> == භාවිතා කරන විශේෂ සහ භාවිතා වන ප්‍රමාණය == [[ගොනුව:AnimaltestingMonkeyCovance2.jpg|දකුණ|thumb|196x196පික්| කෝවන්ස් ප්‍රිමේට-පරීක්ෂණ විද්‍යාගාරය, වියානා, වර්ජිනියා, 2004–05<ref name="covance2">{{cite web|url=http://www.covancecruelty.com/photos.asp|title=Covance Cruelty|archive-url=https://web.archive.org/web/20061203032234/http://www.covancecruelty.com/photos.asp|archive-date=2006-12-03|publisher=[[People for the Ethical Treatment of Animals|PETA]]}}</ref> ]] භාවිතා කරන බොහෝ NHP සතුන් මැකෙක්(macaques) විශේෂ තුනෙන් එකක් වන අතර එක්සත් රාජධානියේ පර්යේෂණ සඳහා භාවිතා කරන සියලුම ප්‍රිමේටාවුන් ගෙන් 79% ක් ද එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතා කරන ව්‍යාපෘති සඳහා ෆෙඩරල් අරමුදල් සපයන පර්යේෂණ සඳහා වලින් 63% ක් ද වශයෙන් ඔවුන් භාවිත වේ.<ref name="Conlee2004">{{cite journal|author1=Conlee, Kathleen M|author2=Hoffeld, Erika H|author3=Stephens, Martin L|year=2004|title=A Demographic Analysis of Primate Research in the United States|url=http://www.worldcongress.net/2002/proceedings/C2%20Conlee.pdf|journal=ATLA (Alternatives to Laboratory Animals)|volume=32|issue=Sup 1|pages=315–322|doi=10.1177/026119290403201s52|pmid=23577480|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625161118/http://www.worldcongress.net/2002/proceedings/C2%20Conlee.pdf|archivedate=2008-06-25|url-status=dead}}</ref>  මාර්මොසෙට්(marmosets), tamarins, මකුළු වඳුරන්(spider monkeys),  බකමූණ වඳුරන්(owl monkeys), වර්වට් වඳුරන්(vervet monkeys),  ලේන වඳුරන්(squirrel monkeys) සහ බබූන්(baboons) සතුන් අඩු සංඛ්‍යාවක් එක්සත් රාජධානියේ භාවිතා කරන අතර එක්සත් ජනපද මහා වානරයන්(U.S. Great apes) 1998 රජයේ ප්‍රතිපත්ති තහනමෙන් පසු එක්සත් රාජධානියේ භාවිතා කර නොමැත.<ref>[https://www.rspca.org.uk/adviceandwelfare/laboratory/primates RSPCA Primates]</ref> 2006 ඔක්තෝබර් වන විට එක්සත් ජනපදයේ, පර්යේෂණාගාරවල චිම්පන්සි 1,133 ක් භාවිතා කරයි.<ref name="Conlee20043">{{cite journal|author1=Conlee, Kathleen M|author2=Hoffeld, Erika H|author3=Stephens, Martin L|year=2004|title=A Demographic Analysis of Primate Research in the United States|url=http://www.worldcongress.net/2002/proceedings/C2%20Conlee.pdf|journal=ATLA (Alternatives to Laboratory Animals)|volume=32|issue=Sup 1|pages=315–322|doi=10.1177/026119290403201s52|pmid=23577480|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080625161118/http://www.worldcongress.net/2002/proceedings/C2%20Conlee.pdf|archivedate=2008-06-25|url-status=dead}}</ref> {| class="wikitable sortable" |+ style="text-align: left;" |Data reported by region<ref name="WorldStats2">[https://speakingofresearch.com/facts/animal-research-statistics/historical-animal-research-statistics/ "Worldwide Historical Animal Research Statistics"] https://speakingofresearch.com/facts/animal-research-statistics/historical-animal-research-statistics/, Speaking of Research.</ref> !Country !Total !Reporting Year !Procedures/Animals |- |Austria |0 |2017 |Procedures |- |Belgium |40 |2016 |Procedures |- |Bulgaria |0 |2017 |Procedures |- |Canada |7556 |2016 |Animals |- |Croatia |0 |2016 |Procedures |- |Cyprus |0 |2016 |Procedures |- |Czech Republic |36 |2017 |Animals |- |Denmark |0 |2016 |Procedures |- |Estonia |0 |2016 |Procedures |- |Finland |0 |2016 |Procedures |- |France |3508 |2016 |Procedures |- |Germany |2418 |2016 |Procedures |- |Greece |3 |2016 |Procedures |- |Hungary |0 |2016 |Procedures |- |Ireland |0 |2016 |Procedures |- |Israel |35 |2017 |Animals |- |Italy |511 |2016 |Procedures |- |Latvia |0 |2016 |Procedures |- |Lithuania |0 |2015 |Procedures |- |Luxembourg |0 |2017 |Animals |- |Malta |0 |2016 |Procedures |- |Netherlands |120 |2016 |Procedures |- |New Zealand |0 |2015 |Animals |- |Poland |0 |2016 |Procedures |- |Portugal |0 |2014 |Procedures |- |Romania |0 |2015 |Procedures |- |Slovakia |0 |2017 |Procedures |- |Slovenia |0 |2016 |Procedures |- |Spain |228 |2016 |Procedures |- |South Korea |2403 |2017 |Animals |- |Sweden |38 |2016 |Procedures |- |Switzerland |181 |2017 |Animals |- |United Kingdom |2960 |2017 |Procedures |- |United States |71188 |2016 |Animals |} බොහෝ ප්‍රිමේටාවුන් උවමනාවෙන්ම අභිජනනය කරන අතර සමහර ඒවා කැලෑවේදී හසු වේ.2011 දී යුරෝපා සංගමයේ සත්ව පරීක්ෂණ ක්‍රමවේදයන් සඳහා භාවිතා කරන සතුන්ගෙන් 0.05% ක් මානව නොවන ප්‍රයිමේට් ය.<ref>{{cite web|url=http://speakingofresearch.com/facts/eu-statistics-animal-research/|title=EU statistics|author=|date=24 April 2014|website=speakingofresearch.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> 1996 දී බ්‍රිතාන්‍ය සත්ව ක්‍රියා පටිපාටි කමිටුව(British Animal Procedures Committee) NHP සතුන් සමඟ කටයුතු කිරීම සඳහා නව ක්‍රියාමාර්ග නිර්දේශ කළේය.  “සුවිශේෂී හා නිශ්චිත යුක්ති සහගත හේතුවක් ඉදිරිපත් කළ හැකි” අවස්ථාවන්හිදී හැර, කැලයේදී අල්ලා ගන්නා ලද ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතය තහනම් කරන ලදි;  පැරණි ලෝක ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතය සඳහා නිශ්චිත ලෙස එය සාධාරණීකරණය කළ යුතුය (නමුත් එය නව ලෝක ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතය සඳහා අවශ්‍ය නොවේ);  ප්‍රිමේටාවුන් වර්ගය හා ඔවුන් සැපයුම් මධ්‍යස්ථානය විදේශ කටයුතු කාර්යාලය විසින් අනුමත කිරීම යන කරුණු මත විදේශයන්ගෙන් ප්‍රිමේටාවුන් ලබා ගැනීමට  අනුමැතිය ලබාගැනීම කොන්දේසි සහිත වේ;  විදේශයන්ගෙන් ලබාගත් සෑම ප්‍රිමේටාවුන් කාණ්ඩයකටම වෙන වෙනම අවසර දිය යුතු වේ.<ref name="GB87">[http://www.official-documents.gov.uk/document/cm67/6713/6713.pdf "Statistics of Scientific Procedures on Living Animals"], Great Britain, 2004, p. 87.</ref> === ව්‍යාප්තිය === සමහර රටවල NHP සතුන් භාවිතය ඉහළ යන බවට ඇඟවුම් තිබේ, එයට හේතුව එක්සත් ජනපදයේ ජෛව වෛද්‍ය පර්යේෂණ සඳහා ලබාදෙන අරමුදල් 1990 දශකයේ සිට දෙගුණයකට වඩා වැඩි වීමයි.<ref>{{cite web|url=http://www.aaas.org/spp/rd/hhs03s.pdf|title=Senate completes NIH doubling in 2003|author=|date=|website=aaas.org|accessdate=2 April 2018}}</ref>2000 දී NIH (National Institutes of Health) විසින් වාර්තාවක් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>Full Scale Evaluation of the Regional Primate Research Centers Program—Final Report (Office of Science Policy and Public Liaison, National Center for Research Resources/NIH. 2000)</ref> එම වාර්තාවේ කලාපීය ප්‍රිමේට් පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන පද්ධතිය(Regional Primate Research Center System) ජාතික ප්‍රිමේට් පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන පද්ධතිය(National Primate Research Center System) ලෙස නම් කරන ලෙසත් පර්යේෂකයන්ට ලබා ගත හැකි NHP සතුන් සංඛ්‍යාව වැඩි කරන ලෙසත් නිර්දේශ කර ඇති අතර “ඇතැම් ජෛව වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක හා චර්යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතය අත්‍යවශ්‍ය වේ" යන කරුණ ද එම වාර්තාවේ සදහන් වී ඇත.මෙම ප්‍රකාශය අභියෝගයට ලක් වී ඇත.<ref>{{Cite web|url=http://www.curedisease.com/Pathways/PathwaysFall03.pdf|title="Is Primate-Modeled Research ''Crucial''? ''Pathways to Progress'' Autumn, 2003. Americans For Medical Advancement|access-date=2007-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927051409/http://www.curedisease.com/Pathways/PathwaysFall03.pdf|archive-date=2007-09-27|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.curedisease.com/Pathways/Fallnewslettersupliment.html|title=Background and References for Pathways to Progress, Autumn 2003.|website=curedisease.com|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20070814084022/http://www.curedisease.com/Pathways/Fallnewslettersupliment.html|archive-date=14 August 2007|url-status=dead}}</ref>එක්සත් ජනපදයේ, ඔරිගන් සහ කැලිෆෝනියාවේ ජාතික ප්‍රිමේට් පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන සහ නිව් අයිබීරියා පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය ඔවුන්ගේ පහසුකම් පුළුල් කර ඇත.<ref>{{cite web|url=http://onprc.ohsu.edu/animals/index.cfm?doc_id=84|title=ONPRC Outdoor shelters|website=ohsu.edu|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://archive.today/20030623165730/http://onprc.ohsu.edu/animals/index.cfm?doc_id=84|archive-date=23 June 2003|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.cnprc.ucdavis.edu/pages/news/news.html#expanding|title=CNPRC expanding|author=|date=|website=ucdavis.edu|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20070622224240/http://www.cnprc.ucdavis.edu/pages/news/news.html#expanding|archive-date=22 June 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nirc.louisiana.edu/search/google/about%20facility|title=Search|author=|date=|website=New Iberia Research Center|accessdate=2 April 2018}}</ref> 2000 දී ජාතික සෞඛ්‍ය ආයතනය(NIH (National Institutes of Health)) විසින් නව අභිජනන විශේෂිත රෝගකාරක නිදහස් ජනපද පිහිටුවීම සඳහා අයදුම්පත් කැඳවනු ලැබූ අතර<ref>{{cite web|url=http://grants.nih.gov/grants/guide/rfa-files/RFA-RR-00-004.html|title=NIH Guide: ESTABLISHMENT OF SPECIFIC PATHOGEN FREE RHESUS MACAQUE COLONIES|author=|date=|website=grants.nih.gov|accessdate=2 April 2018}}</ref> NHP සතුන් 3,000 කට වාසස්ථාන සැපයීමට අපේක්‍ෂා කරන නව අභිජනන ජනපදයක් ෆ්ලොරිඩාවේ පිහිටුවන ලදී.<ref>{{cite web|url=http://www.primateproducts.com/cms.php?top=12|title=Panther Tracts at Primate Products|author=|date=|website=primateproducts.com|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20111003064442/http://www.primateproducts.com/cms.php?top=12|archive-date=3 October 2011|url-status=dead}}</ref>NIH හි පර්යේෂණ සම්පත් පිළිබඳ ජාතික මධ්‍යස්ථානයේ 2004-2008 උපායමාර්ගික සැලැස්ම තුළින් අභිජනන ජනපද ගණන වැඩි කිරීම මෙන්ම ජාතික ප්‍රිමේට් පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථාන ජාලයන් ම‍ගින් සපයන තොරතුරු භාවිතා කරමින් දත්ත සමුදායක් සකස් කිරීම අවශ්‍ය බව ප්‍රකාශ කළේ විශේෂිත ලක්ෂණ සහිත NHP සතුන් පර්යේෂකයින්ට සොයා ගැනීමටයි.<ref>[http://www.ncrr.nih.gov/about_us/StrategicPlan2004-08.pdf "2004–2008 Strategic Plan: Challenges and Critical Choices"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080916070242/http://www.ncrr.nih.gov/about_us/StrategicPlan2004-08.pdf|date=2008-09-16}}, National Center for Research Resources, National Institutes of Health.</ref> චීනය ද සිය NHP සතුන් භාවිතය වැඩි කරමින් සිටින අතර එය බටහිර සමාගම් කෙරෙහි ආකර්ශනීය ලෙස සලකනු ලබන්නේ අඩු පර්යේෂණ පිරිවැය, සාපේක්ෂව ලිහිල් රෙගුලාසි සහ බටහිර රටවල සත්ව අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරිත්වය වැඩි වීම නිසා ය. 2013 දී බ්‍රිතාන්‍ය ස්වදේශ කාර්යාල සංඛ්‍යාලේඛන වලට අනුව එක්සත් රාජධානියේ භාවිතා කරන ප්‍රයිමේට් සංඛ්‍යාව 2,440 ක් වූ අතර එය 1993 දී එන්එච්පී 3,604 සිට 32% කින් අඩු විය. එම කාල පරිච්ෙඡ්දය තුළදී, ජාතික නිවාස සංවර්ධන අධිකාරිය සම්බන්ධ ක්‍රියා පටිපාටි 4,994 සිට ක්‍රියා පටිපාටි 3,569 දක්වා 29% කින් පහත වැටුණි. <ref>[https://www.gov.uk/government/statistics/statistics-of-scientific-procedures-on-living-animals-great-britain-2016 "Annual Statistics of Scientific Procedures on Living Animals, Great Britain, 2016] Home Office; Statistics of Scientific Procedures on Living Animals, Great Britain, 2016, Table 1a and 1b</ref> === මුලාශ්‍ර === ඇමරිකානු ප්‍රිමේට විද්‍යාඥයින්ගේ(Primatologists) සංගමය පවසන්නේ එක්සත් ජනපදයේ රසායනාගාරවල බොහෝ NHP සතුන් දේශීයව බෝ කරන බවයි. සෑම වසරකම 12,000–15,000 අතර ප්‍රමාණයක් සතුන්,  විශේෂයෙන් rhesus macaque monkeys, cynomolgus (crab-eating) macaque monkeys, squirrel monkeys, owl monkeys  සහ baboons ආනයනය කරනු ලැබේ.  චීනය, මොරිෂස්, ඊශ්‍රායලය, පිලිපීනය සහ පේරු යන රටවලින් වඳුරන් ආනයනය කෙරේ.<ref>[http://www.asp.org/research/faq.html#q4 "Where do primates used for research purposes come from?"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071124052354/http://www.asp.org/research/faq.html#q4|date=2007-11-24}}, American Society of Primatologists.</ref><ref>{{cite book|url=http://www.nap.edu/catalog/10774.html|title=International Perspectives: The Future of Nonhuman Primate Resources: Proceedings of the Workshop Held April 17-19, 2002|first=National Research|last=Council|date=29 July 2003|website=nap.edu|accessdate=2 April 2018|doi=10.17226/10774|pmid=25057671|isbn=978-0-309-08945-6}}</ref> ස්වයංපෝෂිත අරමුණු සඳහා අභිජනනය කරන ලද ජනපද වලින් චීනය 2001 දී පර්යේෂණ සඳහා මැකෙක් වඳුරන් 12,000 කට වඩා අපනයනය කළේය (4,500 ක්‌  එක්සත් ජනපදයට).<ref>{{cite book|url=http://www.nap.edu/catalog/10774.html|title=International Perspectives: The Future of Nonhuman Primate Resources: Proceedings of the Workshop Held April 17-19, 2002|first=National Research|last=Council|date=29 July 2003|website=nap.edu|accessdate=2 April 2018|doi=10.17226/10774|pmid=25057671|isbn=978-0-309-08945-6}}</ref>දෙවන විශාලතම ප්‍රභවය වන්නේ මොරිෂස් රාජ්‍යයෙන් වන අතර, එයින් අභිජනනය කරන ලද සයිනොමොල්ගස් මැකෙක් වඳුරන්(cynomolgus macaques)3,440 ක් 2001 දී එක්සත් ජනපදයට අපනයනය කරන ලදී.<ref>{{cite book|url=http://www.nap.edu/catalog/10774.html|title=International Perspectives: The Future of Nonhuman Primate Resources: Proceedings of the Workshop Held April 17-19, 2002|first=National Research|last=Council|date=29 July 2003|website=nap.edu|accessdate=2 April 2018|doi=10.17226/10774|pmid=25057671|isbn=978-0-309-08945-6}}</ref> යුරෝපයේ, ඇස්තමේන්තුගත පර්යේෂණ සඳහා අවශ්‍ය වන ප්‍රිමේටාවුන් ගෙන් 70% ක් ආනයනය කරනු ලබන අතර, ඉතිරි ඒවා යුරෝපයේ අභිජනනය කරයි.  මෙම ආනයනයන්ගෙන් 74% ක් පමණ පැමිණෙන්නේ චීනයෙන් වන අතර ඉතිරි ඒවා බොහොමයක් මොරිෂස් සහ ඊශ්‍රායලයෙන් පැමිණේ.<ref>[http://www.nap.edu/catalog/10774.html International Perspectives: The Future of Nonhuman Primate Resources, Proceedings of the Workshop Held April 17–19, pp. 63–68].</ref> == භාවිතය == === සාමාන්‍ය භාවිතය === The Humane Society of the United States නම් සංවිධානයට අනුව, චිම්පන්සීන් බොහෝ විට හෙපටයිටිස් පර්යේෂණ සඳහා ද, වඳුරන් SIV පර්යේෂණ සඳහා ද භාවිතා කරයි.  හෙපටයිටිස් සහ SIV අධ්‍යයනයන් සඳහා භාවිතා කරන සතුන් බොහෝ විට තනිවම කූඩුවල තබා ඇත. 2006 දී එක්සත් රාජධානියේ ප්‍රිමේටාවුන් සම්බන්ධ ක්‍රියා පටිපාටිවලින් 82% ක්‌  ව්‍යවහාරික අධ්‍යයනයන්හි යෙදී ඇති අතර එය වාණිජ නිෂ්පාදන සංවර්ධනය කිරීම හෝ පරීක්ෂා කිරීම සඳහා කරන ලද පර්යේෂණ ලෙස ස්වදේශ කටයුතු කාර්යාලය අර්ථ දක්වයි.<ref>{{cite web|url=http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/spanimals06.pdf|title=Home Office Statistics 2006|website=homeoffice.gov.uk|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927123559/http://www.homeoffice.gov.uk/rds/pdfs07/spanimals06.pdf|archive-date=27 September 2007|url-status=dead}}</ref>  විෂ වේදය පරීක්ෂා කිරීම සඳහා භාවිතා කිරීම විශාලතම භාවිතය වන අතර එයට ව්‍යවස්ථානුකූලව ඖෂධ පරීක්ෂා කිරීමද  ඇතුළත් වේ.<ref name="Langley33">Langley, Gill. [http://www.buav.org/campaigns/primates/report.html "Next of Kin: A Report on the Use of Primates in Experiments"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704014623/http://www.buav.org/campaigns/primates/report.html|date=2007-07-04}}, British Union for the Abolition of Vivisection, June 2006, p.33-34.</ref>  ප්‍රිමේටාවුන් භාවිතා කරන දෙවන විශාලතම කාණ්ඩය වන්නේ 2006 දී සිදු කරන ලද සියලුම ක්‍රියා පටිපාටිවලින් 8.9% ක් වන “මිනිසා, සතුන් හෝ පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම” ය. තෙවන විශාලතම කාණ්ඩය වන්නේ 4.9% ක්‌ වන “මූලික ජීව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ” ය.  දෘශ්‍ය පද්ධතිය, සංජානනය සහ පාකින්සන්<ref name="Langley37">Langley, Gill. [http://www.buav.org/campaigns/primates/report.html "Next of Kin: A Report on the Use of Primates in Experiments"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070704014623/http://www.buav.org/campaigns/primates/report.html|date=2007-07-04}}, British Union for the Abolition of Vivisection, June 2006, p.37.</ref> වැනි රෝග පිළිබඳ ස්නායු විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයන් මෙයට ඇතුළත් වේ. මොළයෙන් වාර්තා කිරීමට හෝ උත්තේජනය කිරීමට ඉලෙක්ට්‍රෝඩ ඇතුළු කිරීම සහ පටක වල ප්‍රදේශ තාවකාලිකව හෝ ස්ථිරව අක්‍රිය කිරීම වැනි ශිල්පීය ක්‍රමද ඇතුළත් වේ. ප්‍රිමේටාවුන් යනු අත්හදා බැලීම් වලදී නැවත භාවිතා කිරීමට බොහෝ දුරට ඉඩ ඇති සත්ව විශේෂ වේ.  කල් පවත්නා අතුරු ආබාධ නොමැති මෘදු ක්‍රියා පටිපාටිවල සතුන් භාවිතා කර ඇත්නම් නැවත භාවිතා කිරීමට අවසර දෙන බව පර්යේෂණ ආරක්ෂක සංගමය(The Research Defence Society) ලියයි.<ref>[http://www.rds-online.org.uk/pages/news.asp?i_ToolbarID=6&i_PageID=1784 "Scientific study of primate research – call for evidence] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061002111256/http://www.rds-online.org.uk/pages/news.asp?i_ToolbarID=6&i_PageID=1784|date=2006-10-02}}, Research Defence Society, March 24, 2005.</ref> මෙම නීතිය උල්ලංඝනය කිරීම පිළිබඳව උදාහරණයක් ලෙස මාර්මොසෙට්(marmosets) වඳුරන් පිළිබඳ මොළයේ අත්හදා බැලීම් සිදු කිරීම සඳහා කේම්බ්‍රිජ් විශ්ව විද්‍යාලයට ලබා දී ඇති බලපත්‍රය නැවත භාවිතා කළ British Union for the Abolition of Vivisection හි  වෛද්‍ය ගිල් ලැන්ග්ලි(Dr. Gill Langley) සඳහන් කළ හැකිය. එම නීති පත්‍රයේ සඳහන් වූයේ සතුන්ට “සම්පූර්ණ තුවාල / බද්ධ අලුත්වැඩියා කිරීමේ ක්‍රියා පටිපාටියේ කොටසක් ලෙස බහුවිධ මැදිහත්වීම්” ලැබෙනු ඇති බවයි. නීති පත්‍රයට අනුව, සාමාන්‍ය නිර්වින්දනයක් යටතේ මාමොසෙට් වඳුරෙකුට මොළයේ උග්‍ර තුවාල ලබා දිය හැකි අතර, දෙවන සාමාන්‍ය නිර්වින්දනයක් යටතේ පටක බද්ධ කිරීම හා තෙවන වරටත් මධ්‍යම කැනියුලා බද්ධ කිරීම සිදු කළ හැකිය.  විද්‍යාත්මක අරමුණු සපුරාලීම සඳහා අවශ්‍ය වූ විට නැවත භාවිතා කිරීම අවසර දෙනු ලබන අතර ඉහත අවස්ථාව වැනි සමහර ක්‍රියා පටිපාටි අනෙක් ඒවාට පෙර සූදානමක් ලෙස අවශ්‍ය වේ.<ref name="Langley32">Langley, Gill. "Next of Kin: A Report on the Use of Primates in Experiments," British Union for the Abolition of Vivisection, June 2006, p. 32.</ref> === ප්‍රිමේටාවුන් හික්මවීමේ ක්‍රම === [[File:Primate-in-cage-restraint.jpeg|thumb|162x162පික්| ඔහුගේ කූඩුවේ ඉදිරිපස සිදුරු වල හිස සහ අත් තැබීමට ප්‍රිමේටවෙකු පුහුණු කරමින් . මෙම සිදුරු සාදා ඇත්තේ අත්හදා බැලීම සඳහා ඔහුගේ හිස ඉදිරිපත් කරන අතරතුර ප්‍රිමේටාවාට ආහාර සඳහා ළඟා වීමට ඉඩ සැලසෙන අයුරිනි.<ref>Reinhardt, Viktor and Cowley, Doug. [http://www.brown.edu/Research/Primate/lpn29-4.html Training Stumptailed Monkeys (Macaca arctoides) to Cooperate during In-Homecage Treatment], Laboratory Primate Newsletter, Volume 29, number 4, October 4, 1990.</ref> ]] NHP සතුන් භාවිතා කිරීමේ එක් අවාසියක් නම්  ඔවුන් හැසිරවීමට අපහසු වීමයි.  විස්කොන්සින් කලාපීය ප්‍රිමේට පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ වික්ටර් රයින්හාර්ඩ් පවසන්නේ ඔවුන්ගේ පර්යේෂණ සඳහා සතුන් හසුරුවන ආකාරය පිළිබඳව විද්‍යාඥයින් නොදැන සිටිය හැකි බවත්, එම නිසා ඔවුන්ගේ හැසිරවීම සතුන්ගේ සෞඛ්‍යයට ඇතිවිය හැකි බලපෑම සැලකිල්ලට ගැනීමට අසමත් වන බවත්, එම නිසා එකතු කරන ලද දත්ත නිවැරදි නොවන බවත් ය. රයින්හාර්ඩ් තවදුරටත් පවසන්නේ සත්වයා තුළ ප්‍රතිරෝධය සහ භීතිය ඇති කිරීමෙන් සංයමයකින් යුත් ක්‍රම මගින් “පාලනය කළ නොහැකි ක්‍රමෝපායික විචල්‍යයක්” හඳුන්වා දිය හැකි බව ප්‍රිමේට විද්‍යාඥයින්(Primatologists) දිගු කලක් තිස්සේ හඳුනාගෙන ඇති බවයි.  "අල්ලා ගැනීම, සනීපාරක්ෂාව, එන්නත් කිරීම සහ පශු වෛද්‍ය පරීක්ෂණය වැනි පොදු හැසිරවීමේ ක්‍රියා පටිපාටිවලදී ප්‍රතිරෝධය දැක්වීමට වඩා සහයෝගයෙන් කටයුතු කිරීමට මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන්ට පහසුවෙන් පුහුණුව ලබා දිය හැකි බව පෙන්නුම් කරන බොහෝ වාර්තා ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.<ref name="Reinhardt">Reinhardt, V. et al. [http://www.awionline.org/Lab_animals/biblio/aw6metho.htm "Restraint methods of laboratory non-human primates: a critical review"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071216022145/http://www.awionline.org/Lab_animals/biblio/aw6metho.htm|date=2007-12-16}}, ''Animal Welfare'' 1995, 4: 221–238.</ref> මෙම සතුන් හික්මවීමේ පොදු ක්‍රම රයින්හාර්ඩ් ලැයිස්තුගත කරයි: squeeze-back cages, අතින් සංයමයෙන්, පුවරු යොදා ගෙන හික්මවීම, සංයෝජන පුටු, සංයමයෙන් යුත් කුට්ටි, දිගේලි කිරිම සහ දැන් යොදා ගැනීම.විකල්ප වලට ඇතුළත් වන්නේ: * රසායනික ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් හික්මවීම;  නිදසුනක් ලෙස, ආතති-හෝමෝන නිෂ්පාදනය අඩු කරමින්, සහනය ගෙන දෙන කැටමින්,  එම සත්ත්වයාට ලබාදීම * හික්ම වීමකට ලක් කර සිටින සතෙකුට එම කූඩුවේ ම සිටින අනෙක් සත්වයා සමඟ දෘශ්‍ය හා ශ්‍රවණ සම්බන්ධතා ඇතිකර ගැනීමට සැලැස්වීම මගින් මානසික සහාය ලබා දීම. කූඩු කර සිටින සතුන්ගේ රුධිර පීඩනය සහ හෘද ස්පන්දන වේගය මෙමගින් අඩු වන බව සොයාගෙන ඇත. * සංයමයෙන් කටයුතු කිරීමට සතුන් පුහුණු කිරීම.  එවැනි ක්‍රම භාවිතා කර ඇති අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වෙනිපන්චර් සඳහා අසීමිත ලෙස ආතති හෝමෝන ප්‍රතිචාර දක්වා ඇති අතර ප්‍රවාහන පෙට්ටියක අල්ලා ගැනීම එම සතුන්ට සැලකිය යුතු ආතතියක් ලබා නොදේ. === එක්සත් ජනපදයේ චිම්පන්සියන් === [[ගොනුව:Chimpanzee_Enos_before_the_flight_of_Mercury-Atlas_5.jpg|දකුණ|thumb|200x200පික්| 1961 දී ඉනොස් නම් අභ්‍යවකාශ චිම්පන්සියා මර්කරි-ඇට්ලස් 5 කැප්සියුලයට ඇතුළත් කිරීමට පෙර ]] 2013 වන විට, චිම්පන්සියන් වෛද්‍ය පරීක්ෂණ සඳහා භාවිතා කිරීමට තවමත් ඉඩ දී ඇති එකම රටවල් වන්නේ එක්සත් ජනපදය සහ ගැබොන් ය.<ref>https://www.nytimes.com/2013/07/09/science/unlikely-partners-freeing-chimps-from-the-lab.html</ref><ref name="sciencemag2">{{cite journal|last=Cohen|first=Jon|date=26 January 2007|title=The Endangered Lab Chimp|url=https://archive.org/details/sim_science_2007-01-26_315_5811/page/450|journal=Science|volume=315|issue=5811|pages=450–452|doi=10.1126/science.315.5811.450|pmid=17255486}}</ref>ජෛව වෛද්‍ය පර්යේෂණ සඳහා ලොව වැඩියෙන්ම චිම්පන්සියන් භාවිතා කරන එක්සත් ජනපදයේ , 2011<ref>{{Cite web|url=http://www.releasechimps.org/2008/04/17/federal-bill-introduced-to-end-invasive-research-on-chimpanzees/|title=Federal Bill Introduced to End Invasive Research on Chimpanzees|access-date=2019-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20110718095130/http://www.releasechimps.org/2008/04/17/federal-bill-introduced-to-end-invasive-research-on-chimpanzees/|archive-date=2011-07-18|url-status=dead}}</ref><sup>deadlink</sup><ref name="R&R:F&N">{{cite web|url=http://www.releasechimps.org/2011/03/07/facilities-and-numbers/|title=Release and Restitution for Chimpanzees in U.S. Laboratories: Facilities and Numbers|website=releasechimps.org|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20120423190439/http://www.releasechimps.org/2011/03/07/facilities-and-numbers/|archive-date=23 April 2012|url-status=dead}}</ref> මැද භාගය වන විට විද්‍යාගාරවල සතුන් 1,200 ක් පමණ සිටි අතර එය 2016 වන විට 700 කට පමණ අඩු වී ඇත.<ref>{{cite journal|last=Grimm|first=David|date=29 July 2016|title=Chimpanzee sanctuaries open door to more research|url=https://archive.org/details/sim_science_science_2016-07-29_353_6298/page/433|journal=Science|volume=353|issue=6298|pages=433–434|doi=10.1126/science.353.6298.433|pmid=27471286}}</ref>ජපානය තවමත් චිම්පන්සි සංජානනය සම්බන්ධ පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතියක්‌ සදහා චිම්පන්සියන් දුසිමක් තබා ගනී.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://langint.pri.kyoto-u.ac.jp/ai/ |access-date=2020-08-07 |archive-date=2020-07-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200726045808/http://langint.pri.kyoto-u.ac.jp/ai/ }}</ref> * චිම්පන්සියන් අවුරුදු 30 ක් පමණ සිරගතව ජීවත් වන අතර ඔවුන්ගේ ආයු කාලය වයස අවුරුදු 60 ක්‌  පමණ වේ. බොහෝ විද්‍යාගාර ආක්‍රමණික පර්යේෂණ සිදු කිරීම සඳහා චිම්පන්සියන් යොදා ගනියි,<ref name="HSUSmap">[http://www.hsus.org/animals_in_research/chimps_deserve_better/research/chimpanzee-lab-and-sanctuary-map.html Chimpanzee lab and sanctuary map] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307055400/http://www.hsus.org/animals_in_research/chimps_deserve_better/research/chimpanzee-lab-and-sanctuary-map.html|date=March 7, 2008}}, Humane Society of the United States.</ref> අර්ථ දැක්වෙන්නේ “ආසාදිත කාරකයක් සමඟ එන්නත් කිරීම, සැත්කම් හෝ බයොප්සි පර්යේෂණ සඳහා මිස චිම්පන්සි වෙනුවෙන් සහ/හෝ ඖෂධ වෙනුවෙන් වන පරීක්ෂාවක් සඳහා නොවේ." යනුවෙනි.<ref name="HSUSresearch">[http://www.hsus.org/animals_in_research/chimps_deserve_better/research/overview_of_research_uses_and.html Chimpanzee Research: Overview of Research Uses and Costs] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080307055406/http://www.hsus.org/animals_in_research/chimps_deserve_better/research/overview_of_research_uses_and.html|date=2008-03-07}}, Humane Society of the United States.</ref>ෆෙඩරල් අරමුදල් ලැබෙන රසායනාගාර දෙකක් චිම්පන්සින් භාවිතා කර ඇත: ජෝර්ජියාවේ ඇට්ලන්ටා හි එමරි විශ්ව විද්‍යාලයේ යෙර්ක්ස් ජාතික ප්‍රිමේට පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය සහ ටෙක්සාස් හි සැන් ඇන්ටෝනියෝහි නිරිතදිග ජාතික ප්‍රිමේට පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය.<ref name="Lovgren">Lovgren, Stefan. [http://news.nationalgeographic.com/news/2005/09/0906_050906_chimplabs.html Should Labs Treat Chimps More Like Humans?], ''National Geographic News'', September 6, 2005.</ref> 2008 වන විට එක්සත් ජනපදයේ රසායනාගාර වලින් චිම්පන්සීන් පන්සියයක් විශ්‍රාම යවා එක්සත් ජනපදයේ හෝ කැනඩාවේ අභයභූමිවල වාසය කර ඇත. 1973 දී ඔවුන් වනාන්තරයෙන් ආනයනය කිරීම තහනම් කරන ලදී. එතැන් සිට 1996 දක්වා එක්සත් ජනපද පහසුකම්වල චිම්පන්සියන් දේශීයව බෝ කරන ලදී.  තවත් සමහරු 1983 තරම් මෑතදී විනෝදාස්වාද ක්‍ෂේත්‍රයේ සිට සත්ව පරීක්ෂණ ක්ෂේත්‍රයට වෙත මාරු කරන ලදි, නමුත් විනෝදාස්වාද කර්මාන්තයෙන් මාරු කරන ලද සතුන් තවමත් පරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානවල සිටීදැයි නොදනී.<ref>{{cite web|url=http://www.neavs.org/programs/brochures/brochures_chimp.htm|title=See Sue Ellen (#440) and Billy Jo (#447)|author=|date=|website=neavs.org|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927221020/http://www.neavs.org/programs/brochures/brochures_chimp.htm|archive-date=27 September 2011|url-status=dead}}</ref>1976 දී චිම්පන්සියන් පිළිගත් පළමු අභයභූමිය වන උතුරු ඇමරිකානු අභයභූමිය වන තෙක් සත්ව අභයභූමික්‌ නොවීය.<ref>{{cite web|url=http://www.wildlifewaystation.org/wws/about/item.php?id=3|title=Wildlife Waystation Fact Sheet|website=wildlifewaystation.org|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20040405192037/http://www.wildlifewaystation.org/wws/about/item.php?id=3|archive-date=5 April 2004|url-status=dead}}</ref> 1986 දී, ඒඩ්ස් පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා සූදානම් වීම සඳහා එක්සත් ජනපදය ආක්‍රමණශීලී ලෙස බෝ කළ අතර, පැටවුන් 400 ක් බිහි කිරීම සඳහා චිම්පන්සි 315 ක් භාවිතා කරන ලදී.  1996 වන විට මැකේක් වඳුරන්ගේ SIV / HIV-2 / SHIV චිම්පන්සියන්ට වඩාත් කැමති විද්‍යාත්මක ඒඩ්ස් ආකෘතියක් බව පැහැදිලි විය, එයින් අදහස් කළේ අතිරික්තයක් ඇති බවය.  එම නිසා එක්සත් ජනපදයේ ජාතික සෞඛ්‍ය ආයතනය (NIH) විසින් බෝ කිරීම සඳහා පස් අවුරුදු තහනමක් පැනවූ අතර එය 2001 සිට වාර්ෂිකව දීර්ඝ කර ඇත. 2006 ඔක්තෝබර් වන විට එක්සත් ජනපද රසායනාගාරවල චිම්පන්සි ජනගහනය 1996 දී තිබූ ජනගහනය වන 1500 සිට 1133 දක්වා අඩු වී තිබේ.   බොහෝ රසායනාගාර සතුන් මෙන් චිම්පන්සීන් දශක ගණනාවක් තිස්සේ නැවත නැවත භාවිතා කරනු ලැබේ.  දැනට එක්සත් ජනපද රසායනාගාරවල සිටින සමහර තනි චිම්පන්සියන් වසර 40 කට වැඩි කාලයක් තිස්සේ අත්හදා බැලීම් සඳහා භාවිතා කර ඇත.<ref name="HSUSbetter">[http://www.hsus.org/animals_in_research/chimps_deserve_better/ Chimps Deserve Better] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080215112131/http://www.hsus.org/animals_in_research/chimps_deserve_better/|date=February 15, 2008}}, Humane Society of the United States.</ref>  එක්සත් ජනපද විද්‍යාගාරයක පර්යේෂණ සඳහා යොදාගත් පැරණිතම චිම්පන්සියා වන්නේ 1954 මැයි 21 වන දින ෆ්ලොරිඩාවේ රසායනාගාරයක උපත ලැබූ වෙන්කා ය. ඇය උපන් දිනයේදී ම මවගෙන් වෙන් කරනු ලැබුවේ මාස 17 ක් පුරා පැවති දර්ශන පරීක්ෂණයකට යොදා ගැනීම සඳහා ය. ඉන්පසු උතුරු කැරොලිනාවේ පවුලකට සුරතල් සතෙකු ලෙස ඇයව විකිණී ය.ඇයව හැසිරවිය නොහැකි තරමට විශාල වූ විට 1957 දී ඇයව යර්ක්ස් ජාතික ප්‍රිමේට පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයට නැවත ගෙන එන ලදි.  එතැන් සිට ඇය හය වතාවක් දරු ප්‍රසූතීන් සිදු කර ඇති අතර, මත්පැන් භාවිතය, මුඛ ප්‍රතිංධිසරාේධක, වයස්ගත වීම සහ සංජානන අධ්‍යයන පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා යොදා ගෙන ඇත.<ref name="R&RWenka">[http://www.releasechimps.org/chimpanzees/their-stories/wenka/ Wenka], Project R&R, New England Anti-Vivisection Society.</ref> චිම්පන්සි ජෙනෝමය(chimpanzee genome) ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත් සමඟ විද්‍යාගාරවල චිම්පන්සි භාවිතය වැඩි කිරීමට සැලසුම් කර ඇති බව වාර්තා වන අතර විද්‍යාඥයින් තර්ක කරන්නේ පර්යේෂණ සඳහා චිම්පන්සි බෝ කිරීම පිළිබඳ ෆෙඩරල් තහනම ඉවත් කළ යුතු බවයි.<ref name="Langley15">Langley, Gill. [http://www.eceae.org/english/documents/NoKReport.pdf Next of Kin: A Report on the Use of Primates in Experiments] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071128121456/http://www.eceae.org/english/documents/NoKReport.pdf|date=2007-11-28}}, British Union for the Abolition of Vivisection, p. 15, citing VandeBerg, JL et al. "A unique biomedical resource at risk," Nature 437:30–32.</ref>වෙනත් පර්යේෂකයන් තර්ක කරන්නේ චිම්පන්සියන් අද්විතීය සතුන් වන අතර ඔවුන් පර්යේෂණ සඳහා භාවිතා නොකළ යුතු අතර වෙනස් ආකාරයකින් සැලකිය යුතු බවයි.  සැන් ඩියාගෝ හි කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලයේ පරිණාමීය ජීව විද්‍යාඥයෙකු හා ප්‍රිමේට විශේෂඥයෙකු වන පැස්කල් ගැග්නියුක්ස් තර්ක කරන්නේ, චිම්පන්සියන්ගේ ස්වයං හැඟීම, මෙවලම් භාවිතය සහ මිනිසුන්ට ජානමය සමානකම් ලබා දී ඇති විට, චිම්පන්සියන් භාවිතා කරන අධ්‍යයනයන් සඳහා භාවිතා කරන ආචාර ධර්ම මාර්ගෝපදේශ අනුගමනය කළ යුතු බවයි.  යර්ක්ස් ජාතික ප්‍රාථමික පර්යේෂණාගාරයේ අධ්‍යක්ෂ ස්ටුවර්ට් සෝලා ඊට එකඟ නොවේ.  ඔහු නැෂනල් ජෝග්‍රැෆික් පුවත්පතට මෙසේ පැවසීය: "මීයන් හෝ වඳුරෙකු හෝ චිම්පන්සියක් වේවා, ඕනෑම විශේෂයකට මානුෂිකව සැලකීමේ අපගේ වගකීමෙහි වෙනසක් කළ යුතු යැයි මම නොසිතමි. අප කොතරම් කැමති වුවත්, චිම්පන්සීන් මිනිසුන් නොවේ.  " චිම්පන්සියන් පිළිබඳ ජෛව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා රජය දිගින් දිගටම සහාය දිය යුතුද යන්න පරීක්ෂා කරන ලෙස 2011 ජනවාරි මාසයේදී වෛද්‍ය ආයතනය, NIH ආයතනයෙන් විමසීය.අර්ධ විශ්‍රාමික චිම්පන්සියන් 186 ක් නැවත සක්‍රීය පර්යේෂණ සඳහා ගෙනයාමට සැලසුම් කර ඇති බව නිවේදනය කළ එක්සත් ජනපදයේ හියුමන් සමිතිය(Humane Society of the United States), ප්‍රිමේට විද්‍යාඥ ජේන් ගුඩාල් සහ තවත් අයගේ විරෝධතාවයෙන් පසුව NIH ආයතනය මෙම අධ්‍යයනය සඳහා කැඳවුම් කළේය.<ref>{{cite journal|last=Wadman|first=Meredith|date=15 June 2011|title=Animal rights: Chimpanzee research on trial|url=http://www.nature.com/news/2011/110615/full/474268a.html|journal=Nature|volume=474|issue=7351|pages=268–271|doi=10.1038/474268a|pmid=21677722|accessdate=2 April 2018|doi-access=free}}</ref> 2011 දෙසැම්බර් 15 වන දින වෛද්‍ය විද්‍යා කමිටුව ඔවුන්ගේ "ජෛව වෛද්‍ය හා චර්යාත්මක පර්යේෂණවල චිම්පන්සියන්: අවශ්‍යතාවය තක්සේරු කිරීම"(Chimpanzees in Biomedical and Behavioral Research: Assessing the Necessity) යන වාර්තාවෙන් නිගමනය කළේ, "චිම්පන්සි අතීත පර්යේෂණයන්හි වටිනා සත්ව ආකෘතියක් වී ඇති අතර, වර්තමානයේ බොහෝමයක් ජෛව වෛද්‍ය විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා චිම්පන්සි භාවිතය  අනවශ්‍ය ය" යන්නයි.<ref>{{cite web|url=http://www.iom.edu/Reports/2011/Chimpanzees-in-Biomedical-and-Behavioral-Research-Assessing-the-Necessity/Report-Brief.aspx?page=2|title=Chimpanzees in Biomedical and Behavioral Research: Assessing the Necessity|website=iom.edu|url-status=dead|archive-url=https://archive.today/20120802153719/http://www.iom.edu/Reports/2011/Chimpanzees-in-Biomedical-and-Behavioral-Research-Assessing-the-Necessity/Report-Brief.aspx?page=2|archive-date=2 August 2012|accessdate=2 April 2018}}</ref>චිම්පන්සි නොවන ආකෘති මතුවීම නිසා චිම්පන්සි භාවිතය අඩු වන බව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් හෙළි වී තිබේ.  එදිනම එන්අයිඑච් හි ප්‍රධානී ෆ්‍රැන්සිස් කොලින්ස් පැවසුවේ IOM විසින් සකස් කරන ලද නිර්දේශ ක්‍රියාත්මක වන තෙක් චිම්පන්සියන් සම්බන්ධ පර්යේෂණ සඳහා නව සම්මාන නිකුත් කිරීම ඒජන්සිය විසින් නතර කරන බවයි.<ref>{{cite web|url=http://www.nih.gov/news/health/dec2011/od-15.htm|title=Statement by NIH Director Dr. Francis Collins on the Institute of Medicine report addressing the scientific need for the use of chimpanzees in research|author=|date=18 September 2015|website=nih.gov|accessdate=2 April 2018}}</ref><ref name="nih">{{cite web|url=http://www.nih.gov/news/health/dec2011/od-15.htm|title=Statement by NIH Director Dr. Francis Collins on the Institute of Medicine report addressing the scientific need for the use of chimpanzees in research|date=December 15, 2011|work=National Institutes of Health|accessdate=December 19, 2011}}</ref><ref name="nature">{{cite web|url=http://www.nature.com/news/us-chimpanzee-research-to-be-curtailed-1.9663|title=US Chimpanzee Research to be Curtailed|author=Wadman, Meredity|date=December 16, 2011|work=Nature.com|accessdate=December 19, 2011}}</ref><ref name="nih" /> 2012 සැප්තැම්බර් 21 වන දින NIH නිවේදනය කළේ රජයට අයත් චිම්පන්සි 110 ක් විශ්‍රාම ගත යුතු බවයි.  පර්යේෂණ සඳහා චිම්පන්සි 500 ක් පමණ NIH සතුව තිබූ අතර, මෙම පියවර මගින් චිම්පන්සි පර්යේෂණ සඳහා වන ආයෝජනය අවසන් කිරීමේ පළමු පියවර සනිටුහන් කළ බව කොලින්ස් පවසයි.  ලුසියානා හි නිව් අයිබීරියා පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානයේ පිහිටා ඇති විශ්‍රාමික චිම්පන්සියන් 10 දෙනෙකු චිම්පන්සි අභයභූමිය වන චිම්ප් හේවන් වෙත යාමට නියමිතව තිබූ අතර සෙසු අය සැන් ඇන්ටෝනියෝහි ටෙක්සාස් ජෛව වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනයට යාමට නියමිතව තිබුණි. <ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/blogs/health/2012/09/21/161556143/government-officials-retire-chimpanzees-from-research?ft=1&f=1001|title=Government Officials Retire Chimpanzees From Research|author=Greenfieldboyce, Nell|date=21 September 2012|publisher=[[NPR]]|accessdate=24 September 2012}}</ref> කෙසේ වෙතත්, ටෙක්සාස් ජෛව වෛද්‍ය පර්යේෂණ ආයතනයේ චිම්පන්සිවරුන්ගේ තත්වය ‘විශ්‍රාමික’ නොව ‘නුසුදුසු’ යැයි සැලකීම නිසා සැලැස්ම නැවත සලකා බැලීමට NIH ආයතනයට සිදු විය.2012 ඔක්තෝබර් 17 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද්දේ හැකි තරම් චිම්පන්සියන් 2013 අගෝස්තු වන විට චිම්ප් හේවන් වෙත ගෙන යන බවත්, අවසානයේදී 110 දෙනාම එහි යන බවත්ය.<ref>{{cite web|url=http://usnews.nbcnews.com/_news/2012/10/17/14125394-goodall-praises-nih-decision-to-remove-some-chimps-from-research-but-controversy-erupts-over-their-next-home?lite|title=Goodall praises NIH decision to remove some chimps from research, but controversy erupts over their next home|author1=Lisa Myers|author2=Diane Beasley|date=17 October 2012|publisher=nbcnews.com|accessdate=22 October 2012}}</ref> චිම්පන්සියන් පිළිබඳ අත්හදා බැලීම් අනවශ්‍ය බවත්, බෝවන රෝග සඳහා මානව සෞඛ්‍යය නංවාලීමට කලාතුරකින් උපකාරී වන බවත්, චිම්පන්සියන් සඳහා රජය විසින් අරමුදල් සපයන බොහෝ අත්හදා බැලීම් NIH විසින් සිදුකරන බවත් 2013 දී IOM හි නිර්දේශයන්ට<ref>{{cite web|url=http://dpcpsi.nih.gov/council/chimpanzee_research|title=Council of Councils > Use of Chimpanzees in NIH-Supported Research - DPCPSI|author=|date=|website=dpcpsi.nih.gov|accessdate=2 April 2018}}</ref> NIH ආයතනය එකඟ විය.<ref>{{cite web|url=https://www.nih.gov/news-events/news-releases/nih-reduce-significantly-use-chimpanzees-research|title=NIH to reduce significantly the use of chimpanzees in research|author=|date=28 July 2015|website=nih.gov|accessdate=2 April 2018}}</ref>  2013 ජනවාරි 22 වන දින NIH කාර්ය සාධක බලකාය විසින් එක්සත් ජනපද රජයේ සහාය යටතේ බොහෝ චිම්පන්සියන් විශ්‍රාම යවන ලෙස රජයෙන් ඉල්ලා වාර්තාවක් නිකුත් කළේය.  අනාගත පර්යේෂණ සඳහා ප්‍රිමේටාවුන් 50 ක කුඩා ජනගහනයකට සහාය විය හැකි රෝග අවස්ථා කිහිපයක් හැරුණු විට සතුන් ජෛව වෛද්‍ය සොයාගැනීම්වලින් සුළු ප්‍රතිලාභයක් ලබා දෙන බව මණ්ඩලය නිගමනය කළේය.  ජානමය වශයෙන් වෙනස් කරන ලද මීයන් වැනි වෙනත් ප්‍රවේශයන් ඒ වෙනුවට සංවර්ධනය කර පිරිපහදු කළ යුතු බව එයින් යෝජනා විය..<ref>{{cite web|url=https://www.bloomberg.com/news/2013-01-22/u-s-panel-calls-for-limits-on-medical-use-of-chimpanzees.html|title=U.S. Panel Calls for Limits on Medical Use of Chimpanzees|author=Flinn, Ryan|date=23 January 2013|publisher=Bloomberg.com|accessdate=15 February 2013}}</ref><ref>{{cite web|url=http://dpcpsi.nih.gov/council/pdf/FNL_Report_WG_Chimpanzees.pdf|title=Council of Councils Working Group on the Use of Chimpanzees in NIH-Supported Research Report|author=Working Group on the Use of Chimpanzees in National Institutes of Health (NIH)-Supported Research|date=22 January 2013|publisher=NIH}}</ref>2013 නොවැම්බර් 13 වන දින කොන්ග්‍රසය සහ සෙනෙට් සභාව විසින් 'චිම්පන්සි සෞඛ්‍ය වැඩිදියුණු කිරීම, නඩත්තු කිරීම සහ ආරක්ෂණ පනත' සම්මත කරන ලද අතර එය චිම්ප් හේවන් සහ අනෙකුත් චිම්පන්සි අභයභූමිවල ධාරිතාවය පුළුල් කිරීම සඳහා අරමුදල් අනුමත කළ අතර එමඟින් වානරයන් සියල්ලම පාහේ මාරු කිරීමට ඉඩ ලබා දෙන ලදී.ස්ථාන මාරුව සඳහා වසර පහක් පමණ ගතවනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලද අතර, එම අවස්ථාවේදී චිම්පන්සියන් 50 ක් හැර අනෙක් සියල්ල සාර්ථකව ‘විශ්‍රාම’ ගත යුතුව තිබුණි.<ref>{{cite news|url=http://america.aljazeera.com/articles/2013/11/15/federal-governmenttofreecagedchimps.html|title=Federal government to transfer laboratory chimps to sanctuaries|author=Dizard, Wilson|date=15 November 2013|newspaper=Aljazeera America|accessdate=3 December 2013}}</ref> 2013 ජුනි 11 වන දින එක්සත් ජනපද මත්ස්‍ය හා වනජීවී සේවය (USFWS) වහල් චිම්පන්සියන් සඳහා දැනට පවතින වර්ගීකරණයට ගැලපෙන පරිදි වහල්භාවයේ සිටින චිම්පන්සියන් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති අය ලෙස ලැයිස්තුගත කිරීමට යෝජනා කළේය.USFWS යෝජනාව තෙක්, බෙදීම් ලැයිස්තුවක් ඇති එකම විශේෂය චිම්පන්සියන් වන අතර, එම විශේෂයේ වහලුන් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්වූවන් ලෙස වර්ගීකරණය නොකළේය.<ref name="FWS">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/fish-and-wildlife-proposes-endangered-listing-for-chimpanzees/2013/06/11/1f3382f4-d216-11e2-a73e-826d299ff459_story.html|title=Fish and Wildlife proposes endangered listing for captive chimpanzees|author=Fears, Darryl|date=11 June 2013|newspaper=[[The Washington Post]]|accessdate=12 June 2013}}</ref>  මෙම යෝජනාවට අවසාන අනුමැතිය ලැබීමට පෙර, රසායනාගාර පර්යේෂණ සඳහා එය කෙසේ බලපානු ඇත්ද යන්න පැහැදිලි නැත. ඉන් වසර දෙකකට පසු, 2015 ජුනි 16 වන දින USFWS විසින් වහල්භාවයේ සහ වල් චිම්පන්සියන් වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති බව ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite web|url=https://www.fws.gov/endangered/what-we-do/chimpanzee.html|title=Endangered Species Program - What We Do - Foreign Species - Overview|first=U.S. Fish and Wildlife|last=Service|date=|website=www.fws.gov|accessdate=2 April 2018}}</ref>  2015 නොවැම්බරයේදී NIH නිවේදනය කළේ චිම්පන්සියන් පිළිබඳ ජෛව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සඳහා තවදුරටත් සහාය නොදක්වන බවත් එහි ඉතිරි චිම්පන්සි 50 අභයභූමිවලට මුදා හරින බවත් ය.<ref>{{cite web|url=https://www.nih.gov/about-nih/who-we-are/nih-director/statements/nih-will-no-longer-support-biomedical-research-chimpanzees|title=NIH Will No Longer Support Biomedical Research on Chimpanzees|author=|date=18 November 2015|website=nih.gov|accessdate=2 April 2018}}</ref> <ref>{{cite journal|last=Reardon|first=Sara|year=2015|title=NIH to retire all research chimpanzees|url=http://www.nature.com/news/nih-to-retire-all-research-chimpanzees-1.18817|journal=Nature|doi=10.1038/nature.2015.18817|accessdate=2 April 2018}}</ref>  2014 ජනවාරි මාසයේදී මර්ක් සහ සමාගම නිවේදනය කළේ තම සමාගම පර්යේෂණ සඳහා චිම්පන්සි භාවිතා නොකරන බවත්, මෙම කැපවීම කළ ඖෂධ සමාගම් 20 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සහ රසායනාගාර ලැයිස්තුවට එක්වන බවත්ය.  මෙම ප්‍රවණතාවය අඛණ්ඩව පවතින බැවින් 2020 දී පමණ ඉතිරි රාජ්‍ය නොවන චිම්පන්සි 1,000 ක් පමණ විශ්‍රාම යවනු ඇතැයි ගණන් බලා තිබේ.<ref>{{cite web|url=https://happyandpolly.com/blogs/news/pet-grocery-market-2020|title=Pet Grocery Market 2020 - Challenges and Opportunities Under COVID-19 Pandemic|author=Press Release|date=24 June 2020|publisher=Happy & Polly|accessdate=24 June 2020}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.humanesociety.org/news/press_releases/2014/01/merck-stops-chimp-research-013014.html#.UwZzJpCYZEY|title=Top Pharmaceutical Company Stops Chimpanzee Use in Research|author=Press Release|date=30 January 2014|publisher=The Humane Society of the United States|accessdate=20 February 2014}}</ref> == සැලකිය යුතු අධ්‍යයන == === පෝලියෝ === 1940 ගණන් වලදී, ජොනස් සල්ක් විසින් රීසස් වඳුරන්ගේ හරස් දූෂණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් සිදු කරන ලද අතර, ඒ වන විට ලොව පුරා වාර්ෂිකව ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජනයා අක්‍රීය කළ පෝලියෝ වෛරසයේ ආකාර තුන හුදකලා කිරීමට කටයුතු කරන ලදී.<ref>[http://www.post-gazette.com/pg/05093/481117.stm Virus-typing of polio by Salk] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100311191427/http://www.post-gazette.com/pg/05093/481117.stm |date=2010-03-11 }}.</ref>  සල්ක්ගේ කණ්ඩායම හරිත වඳුරු වකුගඩු සෛල වල සෛල සංස්කෘතීන් තුළ පෝලියෝ රෝගයට එරෙහිව එන්නතක් නිර්මාණය කළේය.  මෙම එන්නත 1955 දී ප්‍රසිද්ධියේ ලබා දුන් අතර ඊළඟ වසර පහ තුළ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පෝලියෝ රෝගය 15 ගුණයකින් අඩු විය.<ref>{{cite web|url=http://www.post-gazette.com/pg/05094/482468.stm|title=Tireless polio research effort bears fruit and indignation|author=|date=|website=www.post-gazette.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> පෝලියෝ වෛරසය වඳුරන් ඇතුළු සත්ව ධාරකයන් හරහා යැවීමෙන් ඇල්බට් සබින් උසස් “සජීවී” එන්නතක් නිපදවීය. මෙම එන්නත 1963 දී මහා පරිභෝජනය සඳහා නිපදවන ලද අතර එය අදටත් භාවිතයේ පවතී. එය 1965 වන විට එක්සත් ජනපදයේ පෝලියෝ මුලුමනින්ම පාහේ තුරන් කර ඇත.<ref>{{cite web|url=http://americanhistory.si.edu/polio/virusvaccine/vacraces2.htm|title=NMAH - Polio: Two Vaccines|author=|date=|website=americanhistory.si.edu|accessdate=2 April 2018}}</ref> === බෙදීම්-මොළයේ අත්හදා බැලීම් === 1950 දශකයේ දී රොජර් ස්පෙරි විසින් මානව නොවන ප්‍රයිමේට් වල බෙදීම්-මොළයේ සූදානම වර්ධනය කරන ලද අතර එමඟින් මෙම නවෝකාටික සම්බන්ධතා වල තොරතුරු හුවමාරුවේ වැදගත්කම අවධාරණය කෙරිණි.  නිදසුනක් ලෙස, සරල කාර්යයන් පිළිබඳ ඉගෙනීම, සංවේදක ආදානය සහ මෝටර් ප්‍රතිදානය බෙදී-මොළයේ සතෙකුගේ එක් අර්ධගෝලයකට සීමා කළ හොත්, අනෙක් අර්ධගෝලයට මාරු නොවේ.  මෙම විශේෂිත සම්බන්ධතා කපා හැරියහොත් දකුණු මොළයට වම් මොළයෙන් කුමක් වේදැයි නොදැනේ.  එම අත්හදා බැලීම් වලින් පසුව, අපස්මාරය ඇති මිනිසුන්ගේ භේදය-මොළයේ සැත්කම් වලට භාජනය කරන ලද පරීක්ෂණ මගින්, අර්ධගෝල අතර නවෝකාටික සම්බන්ධතා මොළයේ එක් පැත්තක සිට තවත් පැත්තකට මාරුවීමේ ප්‍රධාන මාර්ගය බව තහවුරු විය.  මෙම අත්හදා බැලීම් මිනිස් මොළයේ ක්‍රියාකාරිත්වය පාර්ශ්වීයකරණය කිරීම සඳහා නවීන පදනමක් ද විය. === දැක්ම අත්හදා බැලීම් === 1960 දශකයේ දී ඩේවිඩ් හියුබෙල් සහ ටෝර්ස්ටන් වීසල් බළලුන් හා වඳුරන් තුළ දෘශ්‍ය ප්‍රදේශවල සාර්ව වර්ණාවලි සංවිධානය නිරූපණය කළ අතර දර්ශනයේ විෂමතා සංවේදීතාව වර්ධනය කිරීම සඳහා තීරණාත්මක කාල පරිච්ඡේදය සඳහා භෞතික විද්‍යාත්මක සාක්ෂි සපයන ලදී (එනම් ගැඹුර සංජානනය සඳහා ප්‍රධාන ඉඟිය).  ඔවුන්ගේ සේවය වෙනුවෙන් ඔවුන්ට නොබෙල් ත්‍යාගයක් හිමි විය. === ගැඹුරු මොළයේ උත්තේජනය === 1983 දී ඖෂධ භාවිතා කරන්නන් MPTP ලබා ගත් අතර එය පාකින්සන් සින්ඩ්‍රෝමය නිර්මාණය කළේය.  එම වර්ෂයේම පසුව, පර්යේෂකයන් විසින් මානව නොවන ප්‍රයිමේටාවුන්  යොදාගෙන එම බලපෑම ප්‍රතිනිෂ්පාදනය කළේය.  ඊළඟ අවුරුදු හත තුළ,MPTP ප්‍රතිකාර කළ මැකේක් වඳුරන් යොදාගනිමින් පාකින්සන් හි වැඩිපුර හා ක්‍රියාකාරී නොවූ මොළයේ ප්‍රදේශ සාමාන්‍යයෙන් සිතියම් ගත කරන ලද අතර එයට පරිවෘත්තීය ලේබල් කිරීම සහ ක්ෂුද්‍ර ඉලෙක්ට්‍රෝඩ අධ්‍යයනයන් භාවිතා කළේය.  1990 දී, MPTP සමඟ ප්‍රතිකාර කළ මැකේක් වඳුරන් තුළ පාකින්සෝනියානු රෝග ලක්ෂණ වලට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා ගැඹුරු මොළයේ තුවාල පෙන්නුම් කරන ලද අතර, මෙය මිනිසුන් තුළ ද නිරීක්ෂණය විය.1993 වන විට ගැඹුරු මොළයේ උත්තේජනය එකම විශාලත්වයේ ස්ථීර තුවාලයක් ඇති නොකර එකම ප්‍රතිකාරයට බලපෑම් කළ හැකි බව පෙන්වන ලදී.<ref>[http://www.parkinsonsappeal.com/pdfs/The%20History%20of%20Deep%20Brain%20Stimulation.pdf "The History of Deep Brain Simulation"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170331165911/http://www.parkinsonsappeal.com/pdfs/The%20History%20of%20Deep%20Brain%20Stimulation.pdf|date=2017-03-31}} (Overview of development of DBS in Parkinson's) at "The Parkinson's Appeal for Deep Brain Simulation."</ref>  ස්නායු ශල්‍යමය මැදිහත් වීමක් අවශ්‍ය වන පාකින්සන් රෝගීන්ට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා ගැඹුරු මොළයේ උත්තේජනය බොහෝ දුරට පලිඩෝටෝමි වෙනුවට ආදේශ කර ඇත.  වර්තමාන ඇස්තමේන්තු අනුව පාකින්සන් රෝගීන් 20,000 ක් මෙම ප්‍රතිකාර ලබාගෙන ඇත. === ඒඩ්ස් === වෛරස් වලට එරෙහි අඛණ්ඩ පර්යේෂණ ප්‍රයත්නයන් සඳහා අනුපූරකයක් ලෙස ඒඩ්ස් හි මානව නොවන ප්‍රිමේට ආකෘති සඳහා මැකේක් වඳුරන් තුළ ඇති HIV-2, SHIV, සහ SIV වෛරස භාවිතා කර ඇත.  ටෙනොෆොවිර්(tenofovir) නමැති ඖෂධයේ කාර්යක්ෂමතාව හා විෂවේදය මැකෙක් වදුරන් භාවිතයෙන් ඇගයීමට ලක් කර ඇති අතර එම ඖෂධයේ අධි මාත්‍රාවක්‌  දිගු කාලයක් ලබාදීම මගින් අහිතකර බලපෑම් ඇති විය හැකි බව සොයාගෙන ඇත.එම නිසා මැකෙක් වඳුරන් භාවිතයෙන් සොයාගත් මෙම ඖෂදය මිනිසුන්ට හිතකර මාත්‍රාවකට පරිවර්තනය කරන ලදි.  වෛරසය හඳුන්වාදීම කළ හැක්කේ සත්ව ආකෘතියක් යොදාගෙන පමණක් බැවින් ප්‍රති-වයිරස සමඟ රෝග නිවාරණ අත්හදා බැලීම් වලට මැකෙක් වඳුරන් යොදාගෙන ඇත.ආසාදනය අවහිර කිරීමේදී රෝග නිවාරණය ඵලදායි විය හැකි බව සොයා ගැනීම මගින් ඉඳිකටු නිරාවරණ වැනි වෘත්තීය නිරාවරණ සඳහා ප්‍රතිකාර වෙනස් කර ඇත.  එවැනි නිරාවරණ දැන් HIV විරෝධී ඖෂධ සමඟ වේගයෙන් අනුගමනය කරනු ලබන අතර, මෙම ක්‍රියාව නිසා මැනිය හැකි NHP ආකෘතියට සමාන  අස්ථිර වෛරස් ආසාදන ඇති වී තිබේ.  ඒ හා සමානව, මවගෙන් කලලරූපය සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ ටෙනොෆොවිර් සහ AZT වැනි ප්‍රතිවෛරස් සහිත භ්‍රෑණ ප්‍රෝෆිලැක්සිස්, මිනිසුන්ට කළ නොහැකි මැකේක් වල පාලිත පරීක්ෂණ වලදී ඇගයීමට ලක් කර ඇති අතර, මෙම දැනුම මගින් එච්.අයි.වී ආසාදිත ගර්භනී මව්වරුන්ට ප්‍රතිවෛරස් ප්‍රතිකාර සඳහා මග පෙන්වනු ලැබේ.  "වඳුරන් හා මානව අධ්‍යයනයන්ගෙන් ලබාගත් ප්‍රතිඵල සංසන්දනය කිරීම හා සහසම්බන්ධය සත්ව ආකෘතියේ අදාළත්වය වැඩිවෙමින් පවතින වලංගු භාවයකට හා පිළිගැනීමට තුඩු දෙයි.<ref>[http://www.aidsreviews.com/files/2005_7_2_67_83.pdf AIDS Reviews 2005;7:67–83 Antiretroviral Drug Studies in Nonhuman Primates: a Valid Animal Model for Innovative Drug Efficacy and Pathogenesis Experiments] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081217131711/http://www.aidsreviews.com/files/2005_7_2_67_83.pdf|date=2008-12-17}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thebody.com/cdc/tb165.html|title=PMPA: Experimental Drug That Completely Protects Monkeys Exposed To SIV|author=|date=|website=thebody.com|accessdate=2 April 2018}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.thebody.com/bp/dec99/medical.html|title=Medical Roundup|author=|date=|website=thebody.com|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20070106235601/http://www.thebody.com/bp/dec99/medical.html|archive-date=6 January 2007|url-status=dead}}</ref>   === කාංසාව සහ මානසික අවපීඩනයට ප්‍රතිකාර කිරීම === ප්‍රිමේටාවුන් යොදා ගනිමින් මෙම අධ්‍යයනය කිරීමට හේතුව මිනිස් මොළයේ ඇති මස්තිෂ්ක ක්‍රියාවලියට සමාන ක්‍රියාවලියක්‌  ඔවුන්ගේ ද ඇති බැවින් නව ඖෂධීය ප්‍රතිකාර පරික්ෂා කිරීමට ඔවුන් ප්‍රයෝජනවත් විය හැකි බැවිනි.ස්නායු විද්‍යා හා ජෛව චර්යා සමාලෝචනවල පළ කරන ලද පරීක්ෂණයකින් විස්තර කර ඇත්තේ කළු පැහැති ටෆ්ටඩ් මාමොසෙට් පුරුදු අටක් maze ආකෘතියක බවයි. ඔවුන්ට ටැක්සිඩර්මීකරණය කරන ලද වල්-බළලෙකු, රැට්ල්ස්නේක්, උකුස්සෙකු මෙන්ම මේසයේ එක් පැත්තක පිරවූ සෙල්ලම් වලසෙකු ද පිරිනමන ලදී.  වඳුරන්ගේ ස්වභාවික හැසිරීම් අතර වෙනස නිරීක්ෂණය කිරීම සඳහා කැමරා දෙකක් සහ ද්වි-මාර්ග දර්පණයක් භාවිතා කරන ලදී. විද්‍යාඥ බැරෝස් සහ ඔහුගේ සගයන් මෙම ආකෘතිය නිර්මාණය කළේ වඳුරන්ට අඩු සීමිත පරිසරයක සැරිසැරීමට සහ ආතතියට හේතු විය හැකි බාහිර සාධක තරමක් තුරන් කිරීමට ය.<ref>[“Measuring Fear and Anxiety in the Marmoset (Callithrix Penicillata) with a Novel Predator Confrontation Model: Effects of Diazepam.” Behavioural Brain Research, 108, 205–11. Retrieved from: 10.1016/S0166-4328(99)00153-9.]</ref> == චෝදනා == සත්ව පරික්‍ෂා කිරීමේ පහසුකම්වලට එරෙහිව සත්ව ආරක්ෂණ හෝ සත්ව අයිතිවාසිකම් කණ්ඩායම් මගින් කරන ලද අපයෝජනය පිළිබඳ වඩාත් ප්‍රචලිත චෝදනාවලට මානව නොවන ප්‍රිමේටාවුන් සම්බන්ධ වේ. === විස්කොන්සින් විශ්ව විද්‍යාලය - මැඩිසන් === ඇමරිකානු සංසන්දනාත්මක මනෝ විද්‍යාඥයා හැරී හාර්ලෝ විසින් විස්කොන්සින්-මැඩිසන් විශ්ව විද්‍යාලයේ 1970 ගණන්වලදී රීසස් මැකෙක් වඳුරන් පිළිබඳව කරන ලද අත්හදා බැලීම් වලදී ඊනියා "බලාපොරොත්තු සුන්වීමේ වළ" භාවිතා කරන ලදී.<ref name="Blum1994/95">{{Cite book|url=https://archive.org/details/monkeywars00blum|url-access=registration|quote=The Monkey Wars.|title=The Monkey Wars|last=Blum|first=Deborah|publisher=Oxford University Press|year=1994|isbn=9780198025405|location=|pages=[https://archive.org/details/monkeywars00blum/page/95 95]|author-link=Deborah Blum|via=Internet Archive (preview)}}</ref>  පර්යේෂණයේ අරමුණ වූයේ සායනික අවපාතය ඇති කිරීමයි.  සිරස් කුටිය  ලිස්සන පැති සහිත වටකුරු බෑවුමක් සහිත වානේ කිටීරයකි.. කුටියේ පතුලේ අඟල් 3/8 ක කම්බි දැලක් ඇති අතර අපද්‍රව්‍ය එම සිදුරු වලින් ඉවතට විසිවී යා හැකි පරිදි සකස් කර තිබුනි. කුටියේ ආහාර පෙට්ටියක් සහ වතුර බෝතල් රඳවනයක් තිබූ අතර වඳුරන්ට පැන යාමට නොහැකි වන පරිදි පිරමිඩයක් බදු මුදුනකින් ආවරණය කර තිබුණි.<ref name="Suomi1971/33">Suomi, Stephen John. ''Experimental Production of Depressive Behavior in Young Rhesus Monkeys: A thesis submitted in partial fulfillment of the requirements for the degree of Doctor of Philosophy (Psychology) at the University of Wisconsin–Madison''. University of Wisconsin–Madison, 1971, p.&nbsp;33. Thesis available in physical form on request; see https://search.library.wisc.edu/catalog/999575603502121</ref> හාර්ලෝ,  ළදරු වඳුරන් සති හයක් දක්වා තනිවම මෙම කුටිවල තැබුවේය.දින කිහිපයක් තුළදී ඔවුහු එහා මෙහා යාම නතර කර කුටියේ කෙළවරක සැඟවී සිටිනු දැකිය හැකි විය.වඳුරන්  කුටියෙන් ඉවත් කරන විට කැපී පෙනෙන සමාජ දුර්වලතා සහ සම වයසේ සතුන් අතර සතුරුකම ප්‍රදර්ශනය කළහ;බොහෝමයක් නැවත සුවය ලැබුවේ නැත. === කැලිෆෝනියා විශ්ව විද්‍යාලය, රිවර්සයිඩ් === 1985 අප්‍රේල් 21 වන දින සත්ව විමුක්ති පෙරමුණේ (ALF) ක්‍රියාකාරීන් UC රිවර්සයිඩ් රසායනාගාරවලට කඩා වැදී සතුන් සිය ගණනක් ඉවත් කිරීමට කටයුතු කළහ.ප්‍රවෘත්ති සේවාවලට වැටලීම වාර්තා කළ පීටා හි විකී මිලර්ට අනුව, UC-රිවර්සයිඩ් පසුගිය වසර දෙකක කාලය තුළ ඇස් පෙනීම නැතිවීම සහ හුදකලා වීම පිළිබඳ අත්හදා බැලීම් සඳහා සතුන් භාවිතා කල අතර ඔවුන් දිගටම සතුන්ට වධහිංසා පමුණුවා ඇති බව කියවුනි.UCR නිලධාරීන්ට අනුව, සත්ව හිංසනය පිළිබඳ ALF ප්‍රකාශයන් “මුළුමනින්ම අසත්‍යය” වන අතර, මෙම වැටලීම මඟින් උපකරණ සංවර්ධනය කිරීම සහ අන්ධභාවයට ප්‍රතිකාර කිරීම ඇතුළු සමහර පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතිවලට දිගුකාලීන හානියක් සිදුවී ඇත. මෙම වැටලීමේදී උපකරණ විශාල ප්‍රමාණයක් ද බිඳ දැමූ අතර එයින් ඩොලර් ලක්ෂ ගණනක පාඩුවක් සිදුවිය. === කෝවන්ස් === 2004 දී ජර්මනියේ දී, මාධ්‍යවේදී ෆ්‍රෙඩ්රික් මෝල්න් යුරෝපයේ විශාලතම ප්‍රිමේට පරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය වන මුන්ස්ටර් හි කොවෙන්ස් හි කාර්ය මණ්ඩලයේ රහසිගත දර්ශන ලබා ගත්තේය. වඳුරන් දරුණු ලෙස හැසිරවීම, ඔවුන්ට කෑගැසීම සහ සංගීතයට නටන ලෙස කාර්ය මණ්ඩලය විසින් උපදෙස් දීම වැනි දෑ මෙහිදී රූගත විය. කුඩා කම්බි කූඩුවල වඳුරන් හුදකලා වී සිටි අතර ස්වාභාවික ආලෝකයක් හෝ පාරිසරික සාරවත් බවක් එම සතුන්ට නොලැබුන අතර කාර්ය මණ්ඩලයේ කෑගැසීම් සහ ගුවන් විදුලියෙන් ඉහළ ශබ්ද මට්ටම් වලට එම සතුන් භාජනය විය.<ref name="Munstervideo">[http://www.petatv.com/tvpopup/Prefs.asp?video=covance Undercover footage of staff in Covance screaming at and mocking monkeys], video.</ref>ප්‍රිමේට විද්‍යාඥ ජේන් ගුඩාල් ඔවුන්ගේ ජීවන තත්ත්වය විස්තර කළේ “ භයානක” ලෙසයි. වර්ජිනියාවේ වියානා හි කොවෙන්ස් හි අධ්‍යයන අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු ලෙස සේවය කරන පශු වෛද්‍ය විෂ විද්‍යාඥයෙක් ඇරිසෝනා හි චැන්ඩ්ලර්හි නගර නිලධාරීන්ට පැවසුවේ කෝවන්ස් වඳුරන් විසුරුවා හරින බවත් සතුන් ජීවත්ව සිටියදීත් වේදනාව දැනෙන බවත්ය.  කොවෙන්ස් චැන්ඩ්ලර් හි නව විද්‍යාගාරයක් ඉදිකිරීමට සැලසුම් කර ඇති බව දැනගත් ඔහුගේ සේවිකාව කනස්සල්ලෙන් එම නගරයට පැමිණියාය.<ref name="studydirector">[http://www.peta.org/Automation/NewsItem.asp?id=9261 "Former Study Director Reports Hideous, Systematic Cruelty at Covance; PETA Calls For Federal Investigation of Alleged Atrocities"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111100814/http://www.peta.org/Automation/NewsItem.asp?id=9261 |date=2012-01-11 }}, People for the Ethical Treatment of Animals, November 28, 2006.</ref> වියානා රසායනාගාරයේ වඳුරන් තිදෙනෙකු වැලමිට මතට තල්ලු වී ඇති අතර ඇස් ඉවත් කිරීමෙන් පසු හුස්ම ගැනීමට උත්සහ දැරූ බවත්, ඔවුන්ගේ බඩවැල් මරණ පරීක්ෂණයේදී ඉවත් කරන බවත් ඇය චෝදනා කළාය.මීළඟ අධ්‍යයන අධ්‍යක්ෂවරුන්ගේ රැස්වීමේදී ඇය මේ පිළිබඳව අදහස් පළ කරන විට, ඇය පවසන්නේ එය ප්‍රතීකයක් පමණක් බවයි.  එවැනි චලනයන් ප්‍රත්‍යාවර්ත නොවන බව තමා විශ්වාස කරන නමුත් “ප්‍රමාණවත් පුහුණුව ලත් පිරිස් විසින් සිදු කරන ලද දයානුකම්පාව” යෝජනා කළ බව ඇය නගර නිලධාරීන්ට පැවසුවාය.ඇය මේ පිළිබඳව තම අධීක්ෂකවරුන් සම්බන්ධ කර ගත් විට සමච්චලයට ලක් වූ බවත්, ඔවුන් ඇයට තර්ජනය කළ බවත් ඇය චෝදනා කළාය. === කේම්බ්‍රිජ් විශ්ව විද්‍යාලය === [[File:BUAVCambridge2.jpg|thumb|131x131පික්| ආඝාතය ඇති කිරීම සඳහා වඳුරන්ගේ මොළයේ කොටස් ඉවත් කිරීමෙන් පසු පැය 15 ක් පමණ වඳුරන් නොසලකා හැර ඇති බව BUAV චෝදනා කරයි. <ref name="Laville2">Laville, Sandra. [https://www.theguardian.com/uk_news/story/0,3604,1407818,00.html "Lab monkeys 'scream with fear' in tests"] ''The Guardian'', February 8, 2005.</ref> ]] එක්සත් රාජධානියේ, 1998 දී රහසිගත පරීක්ෂණයකින් පසුව, ලොබි කණ්ඩායමක් වන British Union for the Abolition of Vivisection (BUAV) වාර්තා කළේ කේම්බ්‍රිජ් විශ්ව විද්‍යාලයේ ප්‍රිමේට පරීක්ෂණාගාරවල පර්යේෂකයන් මාර්මොසෙට් වඳුරන්ගේ හිස සොලවා ආතතිය ඇතිකර, පසුව  පශු වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර නොමැතිව පර්යේෂණාගාරය තුළ දමා යන බවයි.මන්දයත් කාර්ය මණ්ඩලය වැඩ කළේ නවයේ සිට පහ දක්වා පමණි.<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/uk_news/story/0,3604,1407818,00.html|title=Lab monkeys 'scream with fear' in tests|last=Laville|first=Sandra|date=February 8, 2005|work=The Guardian|location=London}}</ref> මෙම අත්හදා බැලීම් වලදී යම් යම් චර්යාත්මක හා සංජානන කාර්යයන් ඉටු කිරීම සඳහා මුලින් පුහුණු කරන ලද මාමොසෙට් වඳුරන් භාවිතා කරන ලද අතර පසුව මොළයේ හානිවලින් පසුව නැවත පරීක්ෂා කර එම හානිය ඔවුන්ගේ කුසලතාවන්ට බලපා ඇත්තේ කෙසේද යන්න පරික්ෂා කර ඇත..එම කාර්යන් ඉටු කරගැනීම දිරිගැන්වීම සඳහා එම වඳුරන්ට ආහාර හා ජලය ලබා නොදුන් අතර සෑම පැය 24 කින්ම පැය 22 ක් ම ඔවුන්ට ජලය අහිමි විය.<ref>{{cite web|url=http://www.buav.org/undercover/cambridge.html|title=Cruelty Free International|website=www.buav.org|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20070607171257/http://www.buav.org/undercover/cambridge.html|archive-date=7 June 2007|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.buav.org/zerooption/video/lessi.mpg|title=Cruelty Free International|website=www.buav.org|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20061206225820/http://www.buav.org/zerooption/video/lessi.mpg|archive-date=6 December 2006|url-status=dead}}</ref> පර්යේෂණ ආරක්ෂක සංගමය(RDS) කේම්බ්‍රිජ් හි පර්යේෂණ ආරක්ෂා කළේය.  වඳුරන් සම්පූර්ණයෙන්ම නිර්වින්දනය කර ඇති බවත්, ශල්‍යකර්මයෙන් පසුව සුදුසු වේදනා නාශක ලබා දුන් බවත් RDS පැවසීය. ඔවුන් තව දුරටත් පවසන්නේ "නිර්වින්දනයෙන් සුවය ලැබීමෙන් පසු වඳුරන් ඉන්කියුබේටර් එකක තබා ආහාර හා ජලය ලබාදුන් අතර අලුයම සිට සවස් වන තුරුම නියමිත වේලාවට ඔවුන් නිරීක්ෂණය කල බවයි. පසුව ඔවුන්ට උදේ වන තුරු ඉන්කියුබේටර් වල නිදා ගැනීමට අවසර දුන් බවයි. රාත්‍රියේ ඇති වූ සංකූලතාවලින් කිසිම වඳුරෙක් මිය ගියේ නැති බවයි.<ref>{{Cite web|url=http://www.rds-online.org.uk/pages/news.asp?i_ToolbarID=6&i_PageID=1816|title=Archived copy|access-date=2006-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20061002111137/http://www.rds-online.org.uk/pages/news.asp?i_ToolbarID=6&i_PageID=1816|archive-date=2006-10-02|url-status=dead}}</ref> අධිකරණ සමාලෝචනයක් සඳහා BUAV ගේ ඉල්ලීම අධිකරණය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද අතර  ඉන් පසු BUAV අභියාචනයක් ඉදිරිපත් කළේය.<ref>{{Cite web|url=http://scienceandresearch.homeoffice.gov.uk/animal-research/publications/publications/reports-and-reviews/chief_insp_animals_review.pdf?view=Standard&pubID=236685|title=Archived copy|access-date=2006-11-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20060819001243/http://scienceandresearch.homeoffice.gov.uk/animal-research/publications/publications/reports-and-reviews/chief_insp_animals_review.pdf?view=Standard&pubID=236685|archive-date=2006-08-19|url-status=dead}}</ref><ref>http://www.bailii.org/cgi-bin/markup.cgi?doc=/ew/cases/EWHC/Admin/2005/530.html&query=buav&method=all</ref> === කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලය === 2003 දී CNN පුවත් සේවය වාර්තා කළේ කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේ පශ්චාත් ආචාර්ය පශු වෛද්‍යවරයෙක් වන ස්නායු ශල්‍ය වෛද්‍ය සහකාර මහාචාර්ය ඊ. සැන්ඩර් කොනොලි විසින්, බබූන් පිළිබඳ අත්හදා බැලීමේ නිරත වන, විශ්ව විද්‍යාලයේ ආයතනික සත්ව රැකවරණය හා භාවිතය පිළිබඳව ඇති කමිටුවට පැමිණිලි කළ බවයි.<ref>{{cite web|url=http://www.columbianeurosurgery.org/doctors/e-sander-connolly-jr/|title=E. Sander Connolly Jr. - Columbia Neurosurgery|author=|date=|website=columbianeurosurgery.org|accessdate=2 April 2018}}</ref> මෙම පරීක්ෂණයේදී වම් අභ්‍යන්තර කැරොටයිඩ් ධමනි නිරාවරණය කිරීමට වම් ට්‍රාන්ස්බෝර්බිටල් ක්‍රානෙක්ටොමීට සම්බන්ධ වී ඇති අතර මොළයට රුධිර සැපයුම අඩාල කර ඇත.<ref name="ahajournals20002">"A Modified Transorbital Baboon Model of Reperfused Stroke" Huang (2000)</ref>ආඝාතය ඇති වන තෙක් මෙම රුධිර නාලයට කලම්පයක් තබා ඇති අතර, පසුව neuroprotective ඖෂධයක්‌ පරීක්‍ෂා කර එය ලාභදායී නම් ආඝාතයෙන් පෙළෙන මිනිසුන්ට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා යොදා ගැනීමට තීරණය කර තිබුනි.<ref>"Collaboration may be the cure for what ails drug development" Erickson (2003)</ref> කොනොලි මෙම ක්‍රමවේදය වැඩි දියුණු කළේ ප්‍රයිමේටාවුන් ගේ ආඝාතයෙන් ඇතිවන ආසාදන ඇති කිරීම සදහා වන අතර එමඟින් ආඝාත ප්‍රතිකාර කණ්ඩායම්වල වෙනස්කම් හඳුනා ගැනීම වැඩිදියුණු කරමින්  කෘන්තක ආකෘතිවලින් ලබා ගත නොහැකි වැදගත් තොරතුරු සපයනු ඇත යන විශ්වාසයෙනි<ref>"A Modified Transorbital Baboon Model of Reperfused Stroke" Huang (2000)</ref>.ස්නායු විශේෂඥ වෛද්‍ය රොබට් හොෆ්මන් පවසන පරිදි, ශල්‍යකර්මයෙන් පසු දින තුනක් හෝ දහයක් තිස්සේ "භයානක" විය හැකි “ගැඹුරු ආබාධිත තත්වයක්” තුළ බබූන් ජීවත් වී ඇත.<ref>[http://www.columbiacruelty.com/letters/hoffman.pdf Hoffman (2003)] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107011142/http://www.columbiacruelty.com/letters/hoffman.pdf|date=November 7, 2006}}</ref>කොනොලිගේ ප්‍රකාශිත සත්ව ආකෘතිය සඳහන් කරන්නේ සතුන් දින තුනක් ජීවතුන් අතර සිටි බවත්, සාර්ථකව ස්වයං රැකවරණය ඇති සතුන් දින 10 ක් පණපිටින් සිටි බවත්ය.  සතුන්ට සදාචාරාත්මකව සැලකීම සම්බන්දව පුද්ගලයින් මෙම අත්හදා බැලීමට දැඩි විරෝධය පළ කර ඇති අතර කොලොම්බියාවේ බබූන් සහ අනෙකුත් සතුන්ට තවදුරටත් හිරිහැර කිරීම නැවැත්වීම සඳහා NIH සහ අනෙකුත් ෆෙඩරල් ආයතන වෙත ලිපි කිහිපයක් ලියා ඇත.<ref>{{cite web|url=http://www.columbiacruelty.com/letters/OLAW.pdf|title=Letter to the Office of Laboratory Animal Welfare|website=columbiacruelty.com|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20110708175817/http://www.columbiacruelty.com/letters/OLAW.pdf|archive-date=8 July 2011|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.columbiacruelty.com/letters/USDA0924.pdf|title=Letter to the USDA|website=columbiacruelty.com|accessdate=2 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20090902120837/http://www.columbiacruelty.com/letters/USDA0924.pdf|archive-date=2 September 2009|url-status=dead}}</ref>     එක්සත් ජනපද කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කරන ලද පරීක්ෂණයකින් සොයා ගැනුණේ"අත්හදා බැලීම් ... ෆෙඩරල් මාර්ගෝපදේශ උල්ලංඝනය කර ඇති බවට කිසිදු සාක්ෂියක් නොමැත." යන්නයි. කොලොම්බියා වෛද්‍ය විද්‍යාලයේ පර්යේෂණ පීඨාධිපති පැවසුවේ කොනොලි සත්ව අයිතිවාසිකම් ක්‍රියාකාරීන්ගේ තර්ජන හේතුවෙන් අත්හදා බැලීම් නතර කළ නමුත් ඔහුගේ වැඩ කටයුතු මානුෂීය වටිනාකමක් ඇති බව තමන් තවමත් විශ්වාස කරන බවයි. === පර්යේෂකයන්ට සිදුවූ පහර දීම් === 2006 දී, ක්‍රියාකාරීන් UCLA හි ප්‍රිමේට පර්යේෂකයෙකුට ඔහුගේ විද්‍යාගාරයේ අත්හදා බැලීම් නවත්වන ලෙස බල කළහ.  ඔහුගේ නම, දුරකථන අංකය සහ ලිපිනය UCLA Primate Freedom Project වෙබ් අඩවියේ පළ කරන ලද අතර, ඔහුගේ පර්යේෂණ පිළිබඳ විස්තරයක් ද සඳහන් කර තිබූ අතර එහි දැක්වෙන්නේ "දර්ශනය පිළිබඳ අත්හදා බැලීම් සඳහා මැකෙක් වඳුරන් 30 දෙනෙකු ඝාතනය කිරීමට ඔහුට ප්‍රදානයක් ලැබී ඇති බවයි.එහිදී සෑම වඳුරෙක්ම පළමුව  පණ නැති කර, පසුව පැය 120 ක් දක්වා වූ එක් සැසියක් සඳහා භාවිතා කරන ලද අතර අවසානයේ ඔවුන් මරණයට පත් වූ බවයි.<ref>{{cite web|url=http://www.uclaprimatefreedom.com/|title=HugeDomains.com - UclaPrimateFreedom.com is for sale (Ucla Primate Freedom)|author=|date=|website=www.uclaprimatefreedom.com|accessdate=2 April 2018}}</ref>ඔහුගේ නිවසින් පිටත මෙම උද්ඝෝෂණ පැවැත්වුනු අතර  තවත් UCLA ප්‍රිමේට පර්යේෂකයෙකුගේ නිවස යැයි විශ්වාස කෙරෙන ආලින්දයේ මොලොටොව් කොක්ටේල් එකක් තබා තිබුණි.  ඒ වෙනුවට, එය අහම්බෙන් විශ්ව විද්‍යාලයට සම්බන්ධ නැති වයෝවෘද්ධ කාන්තාවකගේ ආලින්දයේ ඉතිරි විය. සත්ව විමුක්ති පෙරමුණ ප්‍රහාරයේ වගකීම භාර ගත්තේය.<ref>{{Cite web|url=http://www.kxmb.com/getARticle.asp?ArticleId=36447|title=Archived copy|access-date=2007-10-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20071012153347/http://kxmb.com/getARticle.asp?ArticleId=36447|archive-date=2007-10-12|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.insidehighered.com/news/2006/08/22/animal|title=Inside Higher Ed's News|author=|date=|website=www.insidehighered.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> උද්ඝෝෂනයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පර්යේෂකයා ප්‍රිමේට් ෆ්‍රීඩම් ව්‍යාපෘතියට “ඔබ දිනුම්” සහ “කරුණාකර මගේ පවුලට කරදර නොකරන්න” යනුවෙන් ඊමේල් පණිවිඩයක් යවා ඇත.<ref>{{cite web|url=http://www.investors.com/editorial/editorialcontent.asp?secid%3D1501%26status%3Darticle%26id%3D241311597601024|title=Archived copy|accessdate=2008-05-17|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080517050122/http://www.investors.com/editorial/editorialcontent.asp?secid=1501&status=article&id=241311597601024|archivedate=2008-05-17}}</ref> 2007 ජුනි මාසයේදී UCLA හි තවත් සිදුවීමක දී, සත්ව විමුක්ති බලකාය විසින් බළලුන් සහ රීසස් වඳුරන් පිළිබඳ අත්හදා බැලීම් සිදු කරන යූසීඑල්ඒ ළමා අක්ෂි වෛද්‍යවරයෙකුගේ මෝටර් රථය යට බෝම්බයක් තබා තිබුනි.බෝම්බයේ දෝෂ සහිත ෆියුස් තිබූ අතර එය පුපුරා ගියේ නැත.<ref>{{cite web|url=http://www.laweekly.com/news/news/monkey-madness-at-ucla/16986/|title=Archived copy|accessdate=2008-02-15|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080215232132/http://www.laweekly.com/news/news/monkey-madness-at-ucla/16986/|archivedate=2008-02-15}} UCLA Monkey Madness</ref>කෙසේ වෙතත් UCLA දැන් සත්ව වෛද්‍ය වාර්තා සඳහා තොරතුරු දැන ගැනීමේ නිදහස පනත ප්‍රතික්ෂේප කරයි. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2019)">උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි</span>]]'' &#x5D;</sup> සත්ව විමුක්ති පෙරමුණ(ALF) විසින් කරන ලද ප්‍රහාරයක ප්‍රතිඵලයක් ලෙස UCLA පර්යේෂක එඩිත් ලන්ඩන්ගේ නිවස 2007 ඔක්තෝබර් 20 වන දින ජලයෙන් යටවිය.  මිනිසුන් නොවන ප්‍රිමේටාවුන් භාවිත කිරීමට ඇබ්බැහි වීම පිළිබඳව ලන්ඩන් විසින් පර්යේෂණ පවත්වනු ලැබූ අතර, පර්යේෂණ සඳහා සතුන් භාවිතා කිරීම සම්බන්ධයෙන් කිසිදු නීති රීති උල්ලංඝනය කිරීමක් පිළිබඳව ALF විසින් කිසිදු ප්‍රකාශයක් කර නොමැත.<ref>[http://www.dailybruin.ucla.edu/news/2007/nov/01/faculty-attack-case-goes/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080306101822/http://www.dailybruin.ucla.edu/news/2007/nov/01/faculty-attack-case-goes/|date=2008-03-06}} Daily Bruin, UCLA Paper, on London incident</ref><ref>[http://www.animalliberationpressoffice.org/communiques/2007-10-25_uclalondon.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031040036/http://www.animalliberationpressoffice.org/communiques/2007-10-25_uclalondon.htm|date=2007-10-31}} ALF Communique on London incident</ref>ලන්ඩන් මෙයට ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ LA ටයිම්ස් පුවත්පතේ “මම රසායනාගාර සතුන් භාවිතා කරන්නේ ඇයි” යන මාතෘකාව යටතේ විවෘත තීරුවක් ලිවීමෙනි.<ref>[https://www.latimes.com/news/printedition/asection/la-oe-london1nov01,1,4783367.story?coll=la-news-a_section] Why I use Animals, LA Times Op-Ed by Dr. London</ref> 2009 දී මත්ද්‍රව්‍යවලට ඇබ්බැහි වීම සහ වෙනත් මානසික ආබාධ පිළිබඳව පර්යේෂණ කළ UCLA ස්නායු ජීව විද්‍යාඥයෙකුගේ මෝටර් රථය දෙවන වතාවටත් ගිනි තැබීමට පියවර  ගෙන තිබුනි.<ref>{{cite web|url=http://latimesblogs.latimes.com/lanow/2009/03/the-fbi-federal.html|title=FBI probing arson attack on UCLA researcher's car [UPDATED]|author=|date=9 March 2009|website=latimes.com|accessdate=2 April 2018}}</ref> === චීනය === බෝවන රෝග පර්යේෂණ වලදී, චීනය මානව නොවන ප්‍රයිමේට් පිළිබඳ පර්යේෂණ පැවැත්වීම සඳහා එක්සත් ජනපදයට වඩා වැඩි මුදලක් ආයෝජනය කරයි.  “තෝරාගත් නියෝජිතයන් සහ විෂ ද්‍රව්‍ය” යනු මහජන සෞඛ්‍යයට විශාලතම අවදානමක් ඇති කරන ද්‍රව්‍ය 60 කට අධික සංඛ්‍යාවක් අන්තර්ගත ලැයිස්තුවකි.. චීනය එක්සත් ජනපදයට වඩා මෙම තෝරාගත් නියෝජිතයන් සහ විෂ ද්‍රව්‍ය සඳහා ප්‍රතිකාර කිරීමට මානව නොවන ප්‍රයිමේටාවුන් භාවිතා කරයි.<ref>{{Cite news|url=https://homelandprepnews.com/countermeasures/research/30818-china-ahead-of-united-states-in-non-human-primate-infectious-disease-research/|title=China ahead of United States in non-human primate infectious disease research|last=Adrien|first=Claudia|date=2018-10-10|work=Homeland Preparedness News|access-date=2018-10-25|language=en-US}}</ref> == මෙයද බලන්න == * යුරෝපයේ විශාලතම ප්‍රාථමික පරීක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය වන ජෛව වෛද්‍ය ප්‍රාථමික පර්යේෂණ මධ්‍යස්ථානය * මහා වානර ව්යාපෘතියක් * මහා වානර පර්යේෂණ තහනම * ජාත්‍යන්තර ප්‍රාථමික ආරක්ෂණ ලීගය * ජාතික ප්‍රාථමික පර්යේෂණ ප්‍රදර්ශන ශාලාව * ප්‍රිමයිට් නිදහස් ව්‍යාපෘතිය * ව්‍යාපෘති R&amp;amp;R: එක්සත් ජනපද රසායනාගාරවල චිම්පන්සියන් සඳහා මුදා හැරීම සහ ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම * විධායක වඳුරන්ගේ වණ == යොමුව == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == බාහිර සබැඳි == * [http://speakingofresearch.com/facts/statistics/ "එක්සත් ජනපද 2013 සංඛ්‍යාලේඛන"], පර්යේෂණ ගැන කතා කිරීම, 2014. * "Annual Statistics of Scientific Procedures on Living Animals 2013" (PDF) . , මහා බ්‍රිතාන්‍යය, 2013. * [http://eur-lex.europa.eu/LexUriServ/LexUriServ.do?uri=COM:2013:0859:FIN:EN:PDF "යුරෝපීය සංගමයේ සාමාජික රටවල පර්යේෂණාත්මක හා වෙනත් විද්‍යාත්මක අරමුණු සඳහා භාවිතා කරන සතුන් සංඛ්‍යාව පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන පිළිබඳ හත්වන වාර්තාව"], යුරෝපීය කොමිසම, 2013 * [http://www.releasechimps.org ReleaseChimps.org "එක්සත් ජනපදයේ චිම්පන්සියන් සඳහා මුදා හැරීම සහ ප්‍රතිස්ථාපනය කිරීම. රසායනාගාර"], ව්‍යාපෘති R&R. * සත්ව පර්යේෂණ ආයතන වලින් [http://www.creative-animodel.com/Non-Human-Primate/NHP-Disease-Models.html මානුෂික නොවන ප්‍රයිමේට් (එන්එච්පී) රෝග ආකෘති] . 49dmtg7h0w24apxvum3e70hyvvojci1 දකුණු ඇමරිකාවෙහි ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ පරායත්ත භූමිප්‍රදේශ ලැයිස්තුව 0 86746 800169 488656 2026-09-25T05:33:45Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800169 wikitext text/x-wiki {{කෙටි විස්තරය|විකිපීඩියා ලැයිස්තු ලිපියකි }} [[ගොනුව:South America (orthographic projection).svg|right|250px]] මෙය '''දකුණු ඇමරිකාවෙහි [[ස්වෛරී රාජ්‍යය| ස්වෛරී රාජ්‍ය]] සහ [[පරායත්ත භූමිප්‍රදේශය| පරායත්ත භූමිප්‍රදේශ]] ලැයිස්තුවකි'''. සම්පූර්ණයෙන් පිළිගත් රාජ්‍යයන් සහ දකුණු ඇමරිකානු සහ දකුණු ඇමරිකානු නොවන රාජ්‍යයන්හී පරායත්ත භූමිප්‍රදේශ මෙයට ඇතුළත් වෙති. මෙම ලිපිය විසින් ස්වෛරී රාජ්‍යයන් 12 ක් සහ ස්වෛරී-නොවන භූමිප්‍රදේශ 4 ක් ලැයිස්තුගත කෙරෙයි. [[දකුණු ඇමරිකාව]] මායිම් වන්නේ බටහිර දිශාවෙන් [[ශාන්තිකර සාගරය]] වෙතින් සහ උතුරු සහ නැගෙනහිර දිශාවෙන් [[අත්ලාන්තික් සාගරය]] වෙතිනි. [[උතුරු ඇමරිකාව]] සහ [[කැරිබියානු මුහුද]] වයඹ දිශාවෙන් පිහිටයි. [[පෘථිවිය|පෘථිවියෙහි]] පෘෂ්ඨයෙන් 3.5% පමණ හෝ දළ වශයෙන් වර්ග කිලෝමීටර 17,840,000 (සතරැස් සැතපුම් 6,890,000) වන [[සම්පූර්ණ භූමිප්‍රමාණය අනුව රටවල් සහ දුරින් පිහිටි භූමිප්‍රදේශ ලැයිස්තුව |භූමිප්‍රමාණයක්]] දකුණු ඇමරිකාව සතු වෙයි. ''[[ද වර්ල්ඩ් ෆැක්ට්බුක්]]'' විසින් දැක්වෙන ඇස්තමේන්තු පරිදී, 2018 වසර වන විට, එහි [[ජනගහණය]] මිලියන 430 කට වඩා වැඩි වෙයි. භූමිප්‍රමාණය අනුව සැලකූ විට සියළු මහාද්වීප අතරින් [[මහාද්වීපය#භූමිප්‍රමාණය|සතරවන අනුස්ථිතිය]] ( [[ආසියාව]], [[අප්‍රිකාව]], සහ උතුරු ඇමරිකාවට පසුපසින්) දකුණු ඇමරිකාවට හිමිවන අතර [[මහාද්වීපය#භූමිප්‍රමාණය|ජනගහණය අනුව පස්වන ස්ථානය]] (ආසියාව, අප්‍රිකාව, යුරෝපය, සහ උතුරු ඇමරිකාවට පසුපසින්) එයට හිමිවෙයි. <ref>{{උපහරණය|title=[[ද නිව්යෝර්ක් ටයිම්ස්]] ගයිඩ් ටු එසෙන්ෂල් නොලේජ්: අ ඩෙස්ක් රෙෆරන්ස් ෆො ද කියුරියස් මයින්ඩ් |publisher=[[සෙන්ට් මාර්ටින්ස් මුද්‍රණාලය]]|location=නිව්යෝර්ක්|year=2007|edition=2වන|page=[https://archive.org/details/newyorktimesguid00/page/598 598]|isbn=978-0-312-37659-8|oclc=173243876}}</ref> උතුරු සහ දකුණු ඇමරිකාව අතර දේශසීමාව පිහිටා ඇත්තේ [[පැනමා දේශසන්ධිය| පැනමා දේශසන්ධියෙහි]] කිසියම් ස්ථානයක වෙයි.සිතියම් පොත් සහ අනෙකුත් මූලාශ්‍ර තුල වඩාත් සුලභ ලෙසින් මෙම ස්ථානය ලෙසින් දැක්වෙන්නේ [[කොලොම්බියා–පැනමා දේශසීමාව]] ඔස්සේ දේශසන්ධිය හා දකුණු ඇමරිකා මහාද්වීපය හමුවන ස්ථානය වන ( [[ඩරියෙන් කපොල්ල]] බලන්න) [[සැරනියා ඩෙල් ඩරියෙන්|ඩරියෙන් කඳු]] ජලාධාර ප්‍රදේශය වෙයි. සියළුම සිතියම් පොත් පාහේ පැනමාව දක්වන්නේ සමස්ත වශයෙන් [[උතුරු ඇමරිකාව]] සහ/හෝ [[මධ්‍යම ඇමරිකාව]] තුල පිහිටන රාජ්‍යයක් ලෙසිනි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://education.nationalgeographic.com/education/mapping/outline-map/?map=Panama |title=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් එඩියුකේෂන් |publisher=[[ජාතික භූගෝලීය සංගමය]] |access-date=2011-05-12 }}<br>{{උපන්‍යාස පොත |title=නැෂනල් ජියෝග්‍රැෆික් ඇට්ලස් (ලිස්ට්)|publisher=ජාතික භූගෝලීය සංගමය |year=2010|page=4}}<br>{{උපන්‍යාස පොත|title=වෙබ්ස්ටර්ස් නිව් ජියෝග්‍රැෆිකල් ඩික්ෂනරි (ලිස්ට් ඇන්ඩ් මැප්)|publisher=මේරියම්-වෙබ්ස්ටර් ඉන්කෝපරේටඩ්|year=1984|pages=856, 859}}<br>[http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#americas "ඇමරිකාස්"] ''Standard Country and Area Codes Classifications (M49)'', United Nations Statistics Division<br>[http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/reference/international/north_america/referencemap_image_view "නෝර්ත් ඇමරිකා "] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080303233306/http://atlas.nrcan.gc.ca/site/english/maps/reference/international/north_america/referencemap_image_view |date=3 March 2008 }} ''Atlas of Canada''<br>[http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=nameri&Rootmap=&Mode=d&SubMode=w නෝර්ත් ඇමරිකා ඇට්ලස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20031024172731/http://www.nationalgeographic.com/xpeditions/atlas/index.html?Parent=nameri&Rootmap=&Mode=d&SubMode=w |date=2003-10-24 }} National Geographic</ref> ==ස්වෛරී රාජ්‍යයන්== {{තවදුරටත්|ස්වෛරී රාජ්‍යය}} ජාතික අභිරුචිය පරිදී එම ජන සමූහය අරභයා තීරණයන්ට එළඹෙමින් කිසියම් ජන සමූහයක් මත සඑල [[පරමාධිපත්‍යය|පරමාධිපත්‍යයක්]] දරන දේශපාලනමය සංගමයක් ස්වෛරී රාජ්‍යයක් ලෙසින් හැඳින්වෙයි.<ref>{{උපන්‍යාස ජර්නල් | last = ඇෂ්ලි | first = රිචඩ් කේ | title = අන්ටයිං ද සව්රින් ස්ටේට්: අ ඩබ්ල් රීඩිං ඔෆ් දි අනකී ප්‍රොබ්ලමටික් | journal = මිලේනියම්- ජර්නල් ඔෆ් ඉන්ටර්නැෂනල් ස්ටඩීස් | volume = 4 | issue = 2 | pages = 227–262 | publisher = සේජ් ජර්නල්ස් ඔන්ලයින් | date = 1 ජූනි 1988 | url = http://mil.sagepub.com/content/17/2/227.short | doi = 10.1177/03058298880170020901 | access-date = 15 පෙබරවාරි 2012}}</ref> [[මොන්ටිවිඩේයෝ සම්මුතිය]] පරිදී, ස්ථීර ජනගහණයක්, පැහැදිලි භූමිප්‍රදේශයක්, රජයක්, සහ අනෙකුත් රාජ්‍ය්‍යන් හා සබැඳියන්ට එළඹීමෙහි හැකියාවක් යන දේ රාජ්‍යයක් සඳහා තිබිය යුතු වෙයි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://www.cfr.org/sovereignty/montevideo-convention-rights-duties-states/p15897 |title= මොන්ටිවිඩේයෝ කන්වෙන්ෂන් ඔන් ද රයිට්ස් ඇන්ඩ් ඩියුටීස් ඔෆ් ස්ටේට්ස් |publisher=කවුන්සිල් ඔන් ෆොරීන් රිලේෂන්ස් |date=26 දෙසැම්බර් 1933 |access-date=15 පෙබරවාරි 2012}}</ref> මෙහි පහත දැක්වෙන රාජ්‍යයන් [[එක්සත් ජාතීන්|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජීක රාජ්‍ය්‍යන් |සාමාජීකයන්]] වන අතර <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.un.org/en/members/ |title=යුනයිටඩ් නේෂන්ස් මෙම්බර් ස්ටේට්ස් |publisher=එක්සත් ජාතීන් |access-date=15 පෙබරවාරි 2012}}</ref> [[දකුණු ඇමරිකානු රාජ්‍යයන්ගේ සංගමය| දකුණු ඇමරිකානු රාජ්‍යයන්ගේ සංගමයෙහි]] වර්තමාන හෝ පැරණි හෝ [[දකුණු ඇමරිකානු ජාතීන්ගේ සංගමයෙහි සාමාජික රාජ්‍යයන් |සාමාජිකයන්]] වෙති. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=397&Itemid=343 |title=එස්ටාඩොස් මියැම්බරොස්|publisher=සෙක්රටරියා ජෙනරාල් ඩ උනැසූර් |language=es |access-date=15 පෙබරවාරි 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120627123555/http://www.unasursg.org/index.php?option=com_content&view=article&id=397&Itemid=343 |archive-date=27 ජූනි 2012 |url-status=dead }}</ref> {| class="wikitable sortable" ! class="unsortable" | ධජය ! class="unsortable" | සිතියම ! කෙටි සහ විධිමත් නම් සහ, [[ISO 3166-1|අයිඑස්ඕ කේත]]<ref name="CIA_Names">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2142.html |title=‌ෆීල්ඩ් ලිස්ටිං :: නේම්ස්|publisher=මධ්‍යම තොරතුරු කාර්යාංශය |access-date=7 පෙබරවාරි 2012}}</ref><ref name="UN_Names">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/UNGEGN/docs/9th-uncsgn-docs/UNGEGN%20WG%20Country%20Names%20Document%20-%20August%202009.pdf |title=UNGEGN ලසිට් ඔෆ් කන්ට්‍රි නේම්ස් |publisher=එක්සත් ජාතීන්ගේ සංඛ්‍යාන අංශය |year=2007 |access-date=2011-02-24}}</ref><ref name="Europa">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://publications.europa.eu/code/en/en-5000500.htm |title=ලිස්ට් ඔෆ් කන්ට්‍රීස්, ටෙරිටරීස් ඇන්ඩ් කරන්සීස් |publisher=යුරෝපා|date=7 පෙබරවාරි 2012 |access-date=7 පෙබරවාරි 2012}}</ref> ! දේශීය කෙටි සහ විධිමත් නම් <br><ref name="CIA_Names"/><ref name="UN_Names"/> ! අගනුවර<br><ref name="Europa"/><ref name="Capital">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2057.html |title=‌ෙීල්ඩ් ලිස්ටිං :: කැපිටල්|publisher=මධ්‍යම තොරතුරු කාර්යාංශය |access-date=7 පෙබරවාරි 2012}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://unstats.un.org/unsd/geoinfo/geonames/ |title=UNGEGN වර්ල්ඩ් ජියෝග්‍රැෆිකල් නේම්ස් |publisher=United Nations Group of Experts on Geographical Names |date=9 දෙසැම්බර් 2011 |access-date=7 පෙබරවාරි 2012}}</ref> ! data-sort-type="number" | ජනගහණය<br><ref name="Population">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2119rank.html |title=කන්ට්‍රි කම්පැරිසන් :: පොපියුලේෂන්|publisher=මධ්‍යම තොරතුරු කාර්යාංශය |access-date=7 පෙබරවාරි 2012}}</ref> ! data-sort-type="number" | භූමිප්‍රමාණය<br><ref name="Area">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2147.html |title=ෆීල්ඩ් ලිස්ටිං :: ඒරියා|publisher=මධ්‍යම තොරතුරු කාර්යාංශය |access-date=7 පෙබරවාරි 2012}}</ref> |- | [[ගොනුව:Flag of Argentina.svg|border|centre|100px|link=ආර්ජන්ටිනාවෙහි ධජය |alt=ආර්ජනිටිනාවෙහි ධජය]] | [[ගොනුව:ARG orthographic.svg|centre|150px|alt=ආර්ජන්ටිනාව දැක්වෙන සිතියම]] | <section begin=countries/>[[ආර්ජන්ටිනාව]]&nbsp;<section end=countries/><br><br>ආර්ජන්ටිනා ජනරජය<br><br><section begin=ISO/>ARG&nbsp;<section end=ISO/> | {{lang-es|ආර්කෙන්ටීනා— රෙපූලිකා ආර්කෙන්ටීනා}} | [[බුවනොස් අයිරස්]]<br><br>{{lang-es|සිවුදර් දෙ බුවනස් අයිරෙස්}} | align=right | {{රටෙහි ජනගහණය|ARG}} | {{convert|2780400|km2|sqmi|0|abbr=on}} |- | [[ගොනුව:Flag of Bolivia (state).svg|border|centre|100px|link=බොලිවියාවෙහි ධජය |alt=බොලිවියාවෙහි ධජය]] | [[ගොනුව:BOL orthographic.svg|centre|150px|alt=බොලිවියාව දැක්වෙන සිතියම]] | <section begin=countries/>[[බොලිවියාව]]&nbsp;<section end=countries/><br><br> බොලිවියා බහුත්වජාතික රාජ්‍යය <br><br><section begin=ISO/>BOL&nbsp;<section end=ISO/> | {{lang-es|බොලීවියා— එස්ටාදෝ ප්ලුරිනැෂියොනල් ද බොලීවියා}}<br><br>{{lang-qu|බුලීවියා}}<br><br>{{lang-ay|වුලීවියා}} | [[සුක්රෙ]] (නිල)<br>සහ [[ලා පස්]] ([[රජයෙහි අධිකාරි කේන්ද්‍රය]])<br><br>{{lang-es|සුක්රෙ}}<ref group="n">[[සුක්රෙ]] යනු ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථානුකූල අගනුවර වන අතර, [[ලා පස්]] යනු රජයෙහි අධිකාරි කේන්ද්‍රය.</ref> | align=right | {{රටෙහි ජනගහණය|BOL}} | {{convert|1098581|km2|sqmi|0|abbr=on}} |} ==සටහන්== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|group=n}} ==ආශ්‍රිත== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} 7ynzs4wa1mo40n6iou7kqtyts0nxb4x දිස් ඉස් ඉට් (අවලංගු වූ ප්‍රසංගය) 0 86831 800184 790703 2026-09-25T05:42:56Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800184 wikitext text/x-wiki {{Infobox concert|concert_name=This Is It|number_of_legs=2|this_concert='''This Is It'''<br>(2009–10)|last_concert=[[Michael Jackson: Live at the Apollo 2002]]<br>(2002)|website={{URL|www.michaeljacksonlive.com|Official website}}|gross=|attendance=|support_act=|duration=|number_of_shows=50 (cancelled)|end_date=March 6, 2010|image=This Is It Michael Jackson banner.png|start_date=July 13, 2009|album=''[[Michael Jackson's This Is It (album)|This Is It]]''|tour=|location=[[London]], [[England]]|venue=[[The O2 Arena]]|type=residency|artist=[[Michael Jackson]]|caption=|image_size=220px|Misc=}}'''This is it''' ඇමරිකානු පොප් ගායක [[මයිකල් ජැක්සන්]] විසින් සැලසුම් කරන ලද ප්‍රසංගයක් වන අතර එය 2009 ජූලි 13 සිට 2010 මාර්තු 6 දක්වා [[ලන්ඩන්|ලන්ඩනයේ]] O2 අරීනා හිදී පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුනි. කෙසේ වෙතත්, 2009 ජුනි 25 වන දින ජැක්සන් මියගිය බැවින් ප්‍රසංග අවලංගු විය. ජැක්සන් ඕ 2 අරීනා හි පැවති මාධ්‍ය හමුවකදී මෙය ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර එය ලන්ඩනයේ පැවැත්වෙන ඔහුගේ අවසාන ප්‍රසංග මාලාව බව පැවසීය. ප්‍රසංග ප්‍රවර්ධකයන් වන ඒඊජී ලයිව්, අයිටීවී ඔස්සේ විකාශය වන විට සමස්ත වාණිජමය විවේකයක් භාවිතා කරමින් ප්‍රවර්ධන වීඩියෝවක් නිකුත් කළ අතර එම ජාලය සඳහා වාර්තාවක් තැබීය. මුලදී, ප්‍රසංග 10 ක් පමණක් ප්‍රකාශයට පත් කළ නමුත් මහජන ඉල්ලීම අනුව තවත් ප්‍රසංග 40 ක් එකතු කරන ලදී. ටිකට්පත් අලෙවිය වාර්තා කිහිපයක් බිඳ දැමූ අතර නිවේදනයෙන් පසුව ජැක්සන්ගේ ඇල්බම අලෙවිය වැඩි විය; AEG Live ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ පළමු 10 ය&nbsp;දිනයන් පමණක් ජැක්සන්ට දළ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 50 ක් උපයා ගත හැකිව තිබුණි. ප්‍රසංග මාලාව සඳහා සූදානම් වෙමින් ජැක්සන් මෝස්තර නිරූපණ ශිල්පී ක්‍රිස්ටියන් ඔඩිගියර්, නර්තන ශිල්පී කෙනී ඔර්ටෙගා සහ කායවර්ධන ශිල්පී ලූ ෆෙරිග්නෝ ඇතුළු පුද්ගලයින් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කර ඇත. 2009 දී ජැක්සන්ගේ මරණයට පෙර, ඇල්ගුඩ් එන්ටර්ටේන්මන්ට් විසින් ජැක්සන්ට එරෙහිව ඩොලර් මිලියන 40 ක් නඩු පවරා, ඔහු මෙය ප්‍රසංගවලට එකඟ වීමෙන් ඔවුන් සමඟ සුවිශේෂී ගිවිසුමක් කඩ කළ බව කියා සිටියේය; නඩුව නිෂ්ප්‍රභ කෙරිණි. ජැක්සන්ගේ මරණයෙන් පසු, AEG Live ටිකට්පත් හිමියන්ට මුදල් ආපසු ලබා දීම හෝ ජැක්සන් විසින් නිර්මාණය කරන ලද විශේෂ "සිහිවටන" ටිකට් පතක් ලබා දුන්නේය. අවලංගු කරන ලද සංදර්ශන, වාර්තාගත ප්‍රවේශපත්‍ර අලෙවිය <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7941221.stm|title=Michael Jackson announces comeback gigs|last=BBC staff|date=March 13, 2009|access-date=November 5, 2009|publisher=[[BBC]]|agency=BBC News}}</ref> සහ ලෝක සංචාරයක් සඳහා ඇති හැකියාව මෙය “කිසි විටෙකත් සිදු නොවූ ශ්‍රේෂ්ටතම ප්‍රසංගය” ලෙස හැඳින්වේ. කොලොම්බියා පික්චර්ස් පෙරහුරුවේ දර්ශන අත්පත් කර ගෙන ඇති හා නිකුත් ප්‍රසංගය චිත්‍රපට, ''michael jackson's this is it'' විසින් ''කැටුව,'' එම නම එම් සම්පාදනය ඇල්බමය . == නිවේදනය == ජැක්සන් ''මෙය'' ප්‍රකාශයට පත් කළේ 2009 මාර්තු 5 වන දින ලන්ඩන් ඕ 2 මධ්‍යස්ථානයේ පැවති මාධ්‍ය හමුවකදීය. <ref name="independent1"> {{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/jacko-on-tour-this-will-be-the-final-curtain-call-i-love-you-i-love-you-all-1638497.html|title=Jacko on tour: 'This will be the final curtain call. I love you, I love you all' – News, Music|last=Akbar|first=Arifa|date=March 6, 2009|work=[[The Independent]]|access-date=March 6, 2009|location=London}}</ref> මෙම සමුළුවට රටවල් කිහිපයක රසිකයින් සහ මාධ්‍යවේදීන් 350 ක් සහභාගී වූහ. ඔහු සමූහයාට මෙසේ කීවේය: “මේ එයයි (this is it). මම මෙය යැයි පැවසූ විට, එයින් අදහස් වන්නේ මෙයයි. මෙය අවසාන තිර ඇමතුම වනු ඇත. ” සමුළුව අවසන් වූ වහාම ප්‍රකාශයක් මගින් ජැක්සන් ලන්ඩන් ඕ 2 ක්‍රීඩාංගණයේ ප්‍රදර්ශන 10 ක් ක්‍රීඩා කරන බව තහවුරු විය. එම ප්‍රකාශයෙන් “ඉහළම මට්ටමේ සංගීත කණ්ඩායමක්, අති නවීන වේදිකා සංදර්ශනයක් සහ ඇදහිය නොහැකි විස්මිත ආධාරක ක්‍රියා සමඟ පුපුරන සුලු ප්‍රතිලාභයක්” පොරොන්දු විය. <ref name=":0">{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4944927/Michael-Jackson-announces-comeback-gigs.html|title=Michael Jackson announces comeback gigs|last=Khan|first=Urmee|date=March 6, 2009|work=[[The Daily Telegraph]]|access-date=March 6, 2009|location=London|archive-date=March 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310011251/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4944927/Michael-Jackson-announces-comeback-gigs.html|url-status=dead}}</ref> ජැක්සන් 1997 [[මයිකල් ජැක්සන් ඉතිහාස ලෝක සංචාරය|HIStory සංචාරයෙන්]] පසු සංචාරය කර නැත. <ref name=":0"/> 2005 දී ඔහු ළමා ලිංගික අපයෝජන චෝදනාවලින් නිදොස් කොට නිදහස් කරන ලද අතර ඊළඟ වසරවලදී ඔහු මහජන අවධානයෙන් ඉවත්ව සිටියේය. ඔහු මූල්‍ය ගැටලුවලට මුහුණ දී සිටින බවට වාර්තා පළ විය. ඔහු තම නෙවර්ලන්ඩ් රැන්ච් නිවස වසා දමා දේපළ 2,000 කට වඩා වෙන්දේසි කර තිබේ. ද ''ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්'' පුවත්පත වාර්තා කළේ, "වේදිකාවෙන් වසර 10 ක් නොපැමිණි මිනිසෙකු සඳහා, ළමා චෝදනාවන්, කීර්තිමත් මුදල් අර්බුදයක් සහ ඔහුගේ ගොවිපල අහිමි වීම වළක්වාලීම සඳහා වූ උසාවි සටනකින් පසුව, මයිකල් ජැක්සන් පුදුම සහගත ලෙස පුනරුත්ථාපනය කරන ලද බවක් පෙනෙන්නට තිබුණි". <ref name="independent1"/> ප්‍රවෘත්ති සාකච්ඡාවට පැය කිහිපයකට පෙර පදිංචිය සඳහා ප්‍රවර්ධන පෝස්ටර් ලන්ඩනය පුරා ප්‍රදර්ශනය විය. තව දුරටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීම අයිටීවී ලන්ඩනයේ ''ඩාන්සිං ඔන් අයිස්'' අතරතුර [[රූපවාහිනී වෙළද දැන්වීම්|වාණිජමය විවේක]] කාලයක් ගත කළ අතර මෙය සංගීත කලාකරුවෙකුට සිදු වූ පළමු අවස්ථාවයි. ගුවන් සේවය සඳහා ඩොලර් මිලියනයක් වැය වන මෙම දැන්වීම මිලියන 11 ක ජනතාවක් නරඹා ඇත. <ref> {{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/celebs/news/2009/03/04/michael-jackson-has-50-medical-tests-to-prove-he-can-manage-02-arena-dates-115875-21171604/|title=Michael Jackson has 50 medical tests to prove he can manage 02 Arena dates|last=Griffin|first=Zoe|date=March 5, 2009|work=[[Daily Mirror]]|access-date=March 5, 2009}}</ref> <ref> {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/7925388.stm|title='Final curtain call' for Jackson|last=Youngs|first=Ian|date=March 5, 2009|access-date=March 6, 2009|publisher=BBC}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/celebs/news/2009/03/09/michael-jackson-live-dates-ad-during-dancing-on-ice-seen-by-11m-fans-115875-21184002/|title=Michael Jackson live dates ad during Dancing On Ice seen by 11m fans|date=March 9, 2009|work=Daily Mirror|access-date=March 9, 2009}}</ref> 2001 දී මයිකල් ජැක්සන්: 30 වන සංවත්සර සැමරුමෙන් පසු ජැක්සන්ගේ පළමු වැදගත් ප්‍රසංගය මෙම සංදර්ශන වසරේ වඩාත්ම වැදගත් සංගීත ඉසව්වක් ලෙස සඳහන් කර ඇත. <ref name="Michael Jackson can't fail to sell out the O2 arena">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/musicblog/2009/mar/05/michael-jackson-o2-arena|title=Michael Jackson can't fail to sell out the O2 arena|last=Swash|first=Rosie|date=March 5, 2009|work=[[The Guardian]]|access-date=March 5, 2009|location=London}}</ref> AEG Live හි සභාපති සහ ප්‍රධාන විධායක රැන්ඩි ෆිලිප්ස් ප්‍රකාශ කළේ පළමු දින 10 තුළ ජැක්සන්ට දළ වශයෙන් ඩොලර් මිලියන 50 ක් (ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 80.1 ක් පමණ) උපයා ගත හැකි බවයි. <ref name="times 1 on press conference">{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5854735.ece|title=Michael Jackson grand finale curtain-raiser|last=Foster|first=Patrick|date=March 6, 2009|work=[[The Times]]|access-date=March 5, 2009|location=London|archive-date=August 11, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110811020431/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article5854735.ece|url-status=dead}}</ref> ''ගාඩියන් පුවත්පත'' මෙම ප්‍රසංගය "මෑත වසරවලදී මතභේදයට තුඩු දී ඇති මිනිසෙකුගේ විස්මිත නැවත පැමිණීම" ලෙස විස්තර කළ අතර ජැක්සන්ට තවමත් "දැවැන්ත වාණිජමය හැකියාවක්" ඇති බව පැවසීය. <ref name="guardian profile">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2009/mar/08/michael-jackson-profile-pop-culture|title=Off the wall but still invincible|last=Day|first=Elizabeth|date=March 8, 2009|work=The Guardian|access-date=March 8, 2009|location=London}}</ref> මෙම ගනුදෙනුව ඒඊජී ලයිව් සඳහා "දශකයේ ෂෝබිස් කුමන්ත්‍රණය" බව ''සන්ධ්‍යා ප්‍රමිතිය'' ප්‍රකාශ කළ අතර, ''ඉන්ඩිපෙන්ඩන්ට්'' ප්‍රකාශ කළේ අවසන් ප්‍රසංග 50 ලන්ඩනයට "බෙහෙවින් අවශ්‍ය" ආර්ථික උත්තේජනයක් ලබා දෙන බවයි. <ref>{{Cite news|url=http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23661911-details/Detoxing+brand+Jacko/article.do|title=Detoxing Brand Jacko|last=Singh|first=Amar|date=March 13, 2009|work=[[Evening Standard]]|access-date=March 24, 2009|archive-date=July 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090705015943/http://www.thisislondon.co.uk/standard/article-23661911-details/Detoxing+brand+Jacko/article.do|url-status=dead}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/features/the-barometer-michael-jackson-angela-gheorghiu-horne-and-corden-madonna-in-fancy-dress-1649091.html|title=The Barometer: Michael Jackson; Angela Gheorghiu; Horne and Corden; Madonna in fancy dress|date=March 20, 2009|work=The Independent|access-date=March 25, 2009|location=London}}</ref> සීට්වේව් හි ප්‍රධාන විධායක ජෝ කොහෙන් බීබීසී 6 මියුසික් වෙත පැවසුවේ මෙම සංදර්ශන මගින් ආර්ථිකයට ඩොලර් බිලියනයක් උපයා ගත හැකි බවයි. <ref>{{Cite news|url=http://www.metro.co.uk/metrolife/music/article.html?Michael_Jackson_in_billion_pound_boost_to_economy&in_article_id=652877&in_page_id=25|title=Michael Jackson in 'billion pound' boost to economy|date=May 8, 2009|work=[[Metro (Associated Metro Limited)|Metro]]|access-date=June 12, 2009}}</ref> == ප්‍රතිචාර == [[ගොනුව:O2_with_Canary_Wharf_and_City_of_London_(15007282651).jpg|දකුණ|thumb|250x250පික්|ප්‍රසංග පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ O2 Arena]] පුවත්පත් සාකච්ඡාවෙන් පසුව ජැක්සන්ගේ ඇල්බම අලෙවිය වැඩි විය. එක රැයකින් ''ඕෆ් ද වෝල්'' අලෙවිය 200% කින්, ''bad'' 110% කින්, ''dangerous'' 165% කින් සහ ''thriller 25'' 155% කින් ඉහළ ගියේය.{{තහවුරු​ කරන්න|date=December 2019}} <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" data-ve-ignore="true" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[විකිපීඩියා:තහවුරු කිරීමක් අවශ්‍යයි|<span title="This claim needs references to reliable sources. (December 2019)">උපුටා දැක්වීම අවශ්‍යයි</span>]]'' &#x5D;</sup> සමහර වෙබ් අඩවි මුල් ටිකට් පත් ලබා දුන් අතර ද්විතීයික ප්‍රවේශ පත්‍ර නියෝජිතයින්ගේ සංගමය අනතුරු ඇඟවීය. ජැක්සන්ගේ වෙබ් අඩවිය රසිකයන්ට "පෙර විකිණීම" සඳහා දිනුම් ඇදීම සඳහා කලින් ලියාපදිංචි වීමට ඉඩ ලබා දුන්නේය. ලියාපදිංචි වීමේ සංඛ්‍යාව සමඟ කටයුතු කිරීමට වෙබ් අඩවියට නොහැකි විය - වාර්තා වන්නේ තත්පරයට අයදුම්පත් 16,000 ක් දක්වා ය. <ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4945911/Michael-Jackson-O2-ticket-website-attracting-16000-visits-a-second.html|title=Michael Jackson O2 ticket website attracting 16,000 visits a second|last=Moore|first=Matthew|date=March 6, 2009|work=The Daily Telegraph|access-date=March 6, 2009|location=London|archive-date=March 10, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090310010223/http://www.telegraph.co.uk/news/newstopics/celebritynews/4945911/Michael-Jackson-O2-ticket-website-attracting-16000-visits-a-second.html|url-status=dead}}</ref> පැය 24 ක් තුළ, ලොව පුරා මිලියනයකට ආසන්න පිරිසක් පෙර විකිණීමේ ටිකට්පත් සඳහා ලියාපදිංචි වී ඇති අතර, එම ස්ථානය 50 ගුණයකින් පුරවා ගැනීමට ප්‍රමාණවත්ය. <ref>{{Cite news|url=https://www.mirror.co.uk/celebs/news/2009/03/06/michael-jackson-adds-10-more-dates-to-comeback-tour-115875-21177334/|title=Michael Jackson adds 10 more dates to comeback tour|date=March 6, 2009|work=Daily Mirror|access-date=March 6, 2009}}</ref> මුද්‍රණය කර නොතිබූ ටිකට්පත් වෙන්දේසි වෙබ් අඩවියක් වන ඊබේ හි ඩොලර් 300 කට අලෙවි විය. <ref name="guardian profile"/> දෙදින පූර්ව අලෙවිය මාර්තු 11 වන දින ආරම්භ වූ අතර ඉහළ ඉල්ලුමක් සපුරාලීම සඳහා අමතර දින 40 ක් එකතු කරන ලදී; දින පහක් මහජන විකිණීම සඳහා වෙන් කර ඇත. මිලියන 1.5 කට අධික රසිකයන් අන්තර්ජාලයට ගොස් මිනිත්තු කිහිපයක් ඇතුළත පෙර විකිණීමේ ප්‍රවේශ පත්‍ර ලබා දෙන අඩවි දෙකක් බිඳ වැටීමට හේතු විය. <ref>{{Cite news|url=http://www.thisislondon.co.uk/showbiz/article-23660868-details/1.5m+fans+crash+sites+in+rush+for+Jacko+gig/article.do|title=1.5m fans crash sites in rush for Jacko gig|date=March 11, 2009|work=Evening Standard|access-date=March 30, 2009|archive-date=June 6, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110606082110/http://www.thisislondon.co.uk/showbiz/article-23660868-15m-fans-crash-sites-in-rush-for-jacko-gig.do|url-status=dead}}</ref> පැය හතරක් තුළ ටිකට් පත් 750,000 ක් අලෙවි විය. <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/03/13/michael.jackson.concerts.tickets/index.html |access-date=2020-10-02 |archive-date=2023-06-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230627062239/https://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/03/13/michael.jackson.concerts.tickets/index.html }}</ref> මිලියන 18 ක ජනතාවක් පැය 18 ක කාලයක් තුළ පෙර විකිණීමේ ටිකට්පත් මිලදී ගැනීමට උත්සාහ කළහ. <ref>{{Cite news|url=http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,25175199-5006024,00.html|title=Michael Jackson doubles London shows after 2 million seek tickets|last=Miranda|first=David|date=March 12, 2009|work=[[Herald Sun]]|access-date=April 1, 2009|archive-date=March 15, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090315090054/http://www.news.com.au/heraldsun/story/0,21985,25175199-5006024,00.html|url-status=dead}}</ref> ක වෙරෝනිකා ෂ්මිට් ''[[ද ටයිම්ස්|ටයිම්ස්]]'' "මයිකල් ජැක්සන් තම විවේචකයන් පල්ලට ඇත" කියා සිටියේ, <ref>{{Cite news|url=http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/music/article5889522.ece|title=Michael Jackson sells out London concerts and adds more shows|last=Schmidt|first=Veronica|date=March 11, 2009|work=The Times|access-date=April 1, 2009}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> සංවිධායකයන් විසින් 'සංස්කෘතික ප්රපංචයක් "එය ප්රකාශ අතර. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/7940515.stm|title=Jackson to play 50 gigs at the O2|date=March 12, 2009|access-date=April 1, 2009|publisher=BBC}}</ref> ජැක්සන් එක් ස්ථානයක ගායකයකු විසින් කරන ලද සංදර්ශන ගණනාවක වාර්තාව බිඳ දැමීමට සූදානම් වූ අතර එය ප්‍රින්ස් විසින් ලන්ඩනයේ නයිට්ස් 21: ද අර්ත් ටුවර් ප්‍රසංග සඳහා එකම පිටියේ පදිංචිය සඳහා සත්කාරකත්වය සපයන ලදී. ජැක්සන්ගේ වෙබ් අඩවියට අනුව, පහත දැක්වෙන වාර්තා බිඳී හෝ බිඳී යනු ඇත: “එක් නගරයක ගායකයකු දැක ඇති විශාලතම ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාව”, “වේදිකා සංදර්ශන මාලාවචිත්‍කට සහභාගී වූ වැඩිම පිරිස”, “වේගවත්ම ටිකට් අලෙවිය ඉතිහාසය". රැන්ඩි ෆිලිප්ස් පිළිගත්තේ ජැක්සන්ට ඊටත් වඩා දිනයන් විකුණා දැමිය හැකි නමුත් මෙය වෙනත් වෘත්තීය සැලසුම් සමඟ ගැටෙනු ඇති බවයි. මාර්තු 13 වන දින, 1-45 දින සඳහා අනෙක් ආසන 50% සහ 46-50 දින සඳහා සියලුම ආසන සාමාන්‍ය ජනතාවට විකිණීමට ඇත. පැය හතරක් ඇතුළත, දින 50 ම විකුණා දමා ඇත. මෙම අවස්ථාවෙහිදී, ''පොප් රජුගේ'' විකුණුම් 400% කින් සහ ''ත්‍රාසජනක'' විකුණුම් 200% කින් ඉහළ ගියේය. <ref>{{Cite news|url=http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/03/13/michael.jackson.concerts.tickets/|title=750,000 tickets for Jackson concerts sell in 4 hours|date=March 13, 2009|access-date=April 1, 2009|publisher=CNN|archive-date=June 25, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170625144020/http://edition.cnn.com/2009/SHOWBIZ/Music/03/13/michael.jackson.concerts.tickets/|url-status=dead}}</ref> ඩොලර් 10,000 ක් වැනි මුදලකට ඊබේ හි ප්‍රවේශ පත්‍ර දර්ශනය විය. <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2009/mar/13/michael-jackson-o2-arena-residency-sells-out|title=Michael Jackson's 50 dates at London's O2 arena sell out|last=Swash|first=Rosie|date=March 13, 2009|work=The Guardian|access-date=April 1, 2009}}</ref> == සකස් කිරීම සහ ප්‍රසංග විස්තර == ප්‍රසංග 50 ක ධාවන තරඟය මුලින් 2009 ජූලි 8 වන දින ආරම්භ වී 2010 පෙබරවාරි 24 වන දින අවසන් කිරීමට නියමිතය. <ref name="new dates">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8060282.stm|title=Jackson delays opening tour dates|date=May 20, 2009|access-date=June 12, 2009|publisher=BBC}}</ref> සෑම ප්‍රදර්ශනයක්ම 23,000 ක ධාරිතාවයකින් යුත් ලන්ඩනයේ O2 ක්‍රීඩාංගණයේ දී සිදු කිරීමට තිබුණි. නිව්යෝර්ක්හි නිර්මාණකරුවෙකු වන සැල්ඩි ප්‍රධාන ඇඳුම් පැළඳුම් විය. ලා ක්‍රේෂියා ග්ලෝව්ස් හි ජේ රුකෙල් ජැක්සන්ගේ සුවිශේෂී තනි අත්වැසුම් ප්‍රතිනිර්මාණය කළේය. <ref>{{Cite news|url=http://www.nydailynews.com/money/2009/06/14/2009-06-14_theyre_still_proudly_making_it_in_nyc_manufacturing_alive__well_at_feisty_factor.html|title=Michael Jackson, Hubble Telescope draw from New York manufacturing|last=Sherman|first=William|date=June 14, 2009|work=[[New York Daily News]]|access-date=June 20, 2009}}</ref> ඇඳුම් 300,000 ක් ස්වාරොව්ස්කි වලින් සමන්විත විය . 2009 අප්‍රියෙල් මාසයේදී ජැක්සන් වෙනුවෙන් නර්තන ශිල්පීන් 700 කට වැඩි පිරිසක් 13 සිට 15 දක්වා විගණනයට පැමිණියහ. මීට පෙර ජැක්සන් සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කළ කෙනී ඔර්ටෙගා, ප්‍රසංගවල සමස්ත සැලසුම හා අධ්‍යක්ෂණය පිළිබඳව කටයුතු කිරීමට නියමිතව තිබුණි. ඔර්ටෙගා පැවසුවේ අවසාන නිෂ්පාදනය “නාට්‍යමය සංගීත අත්දැකීමක්” වනු ඇති බවයි. රැන්ඩි ෆිලිප්ස්ට අනුව, ප්‍රසංග නිෂ්පාදනය සඳහා ඩොලර් මිලියන 20 ක් වැය කිරීමට සිදු වූ අතර, එයට ගීත 18-22 ක් සහ විවිධ කට්ටල 22 ක් ඇතුළත් වනු ඇත. සර්කූ ඩු සොලෙයිල්ගේ චර්යාවන්ට සමාන ගුවන් නැටුම් ද තිබෙන්නට ඇත. කාර්ලා ෆෙරිග්නෝ රොයිටර් පුවත් සේවයට පැවසුවේ තම සැමියා ලූ විසින් ප්‍රදර්ශනවලට පෙර ජැක්සන් දුම්රියට උදව් කර ඇති බවයි. ජැක්සන් සහ ෆෙරිග්නෝ මීට පෙර එකට වැඩ කර ඇත. <ref>{{Cite news|url=http://blogs.reuters.com/fanfare/2009/06/19/the-hulk-trains-michael-jackson-ahead-of-london-concerts/|title=The Hulk trains Michael Jackson ahead of London concerts|last=Dobuzinskis|first=Alex|date=June 19, 2009|work=Reuters|access-date=June 19, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090621224923/http://blogs.reuters.com/fanfare/2009/06/19/the-hulk-trains-michael-jackson-ahead-of-london-concerts/|archive-date=June 21, 2009}}</ref> පළමු ප්‍රසංගය දින පහක් ජූලි 13 දක්වා තල්ලු කරන බවත් තවත් ජූලි දින තුනක් 2010 මාර්තු සඳහා නැවත සකස් කරන බවත් මැයි 20 දා නිවේදනය කරන ලදී. ඇඳුම් පෙරහුරුවලට වැඩි කාලයක් අවශ්‍ය බැවින් ප්‍රමාදය අවශ්‍ය බව ඒඊජී ලයිව් පැවසීය. ජනවාරි 7, මාර්තු 6, 2010 අතර වැඩි දර්ශන 23 සමග නව වසරේදී යළි ආරම්භ පෙර, මාස තුනක නිවාඩුවක් විසින් අනුගමනය ජූලි 13 සහ සැප්තැම්බර් 29, 2009, අතර සංදර්ශන 27 ක් ලෙස සංශෝධනය කරන කාලසටහන <ref name="new dates"/> සමහර රසිකයන් ඒඊජී ලයිව්ගේ තීරණය ආපසු හරවන ලෙස ඉල්ලා සිටියහ. ජුනි අග දී, එක් එක් දිනයන් සඳහා ආසන සිය ගණනක් විකිණීමට ඇත. නිෂ්පාදන සැපයුම් කටයුතු සිදුකරන තෙක් මෙම ආසන නැවතී තිබුණි. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/8115638.stm|title=More Jackson tickets up for sale|date=June 23, 2009|access-date=June 25, 2009|publisher=BBC}}</ref> ලන්ඩන් ප්‍රසංගයෙන් පසු ජැක්සන්ට උතුරු ඇමරිකාවට යාමට පෙර [[ඕස්ට්‍රේලියාව]], [[යුරෝපය]], [[භාරත ජනරජය|ඉන්දියාව]], [[චීනය]], [[හොංකොං]] සහ [[ජපානය]] බලා යා හැකි බවට යෝජනා විය. ඒඊජී ලයිව් හි ප්‍රධාන විධායක නිලධාරි රැන්ඩි ෆිලිප්ස් ''එල්ඒ ටයිම්ස් පුවත්පතට'' පැවසුවේ ඕස්ට්‍රේලියාව මයිකල් ජැක්සන්ගේ ජාත්‍යන්තර සංචාර සැලසුම් වල කොටසක් බවයි. == නඩු == 2009 ජුනි මාසයේදී ප්‍රසංග ප්‍රවර්ධකයෙකු වන ඇල්ගුඩ් එන්ටර්ටේන්මන්ට්, ඉරා මයිරොවිට්ස් සහ එම්. ජැක්සන් සිය කළමනාකරු ෆ්‍රෑන්ක් ඩිලියෝ හරහා ජැක්සන් 5 සහ ඔහුගේ සහෝදරිය වන ජැනට් ජැක්සන් සමඟ එක් හා ඩොලර් මිලියන 30 ක නැවත එක්වීමේ ප්‍රසංගයකට එකඟ වූ බව ඔහු කියා සිටියේය. ප්‍රසංග ප්‍රවර්ධකයාට අනුව, ගිවිසුම්ගත ගිවිසුමක් නිසා නැවත හමුවීමේ ප්‍රසංගයට පෙර ජැක්සන් වෙනත් තැනක රඟ දැක්වීම වළක්වා ඇති අතර ඉන් මාස තුනකට පසුව. මේ අනුව, O2 අරීනා හි දින 50 ක පදිංචිය සඳහා එකඟ වීම ඇල්ගුඩ් එන්ටර්ටේන්මන්ට් කොන්ත්‍රාත්තුව උල්ලං was නය කිරීමකි. ගොනු කිරීමේ සමාගම ප්‍රකාශ කළේ ජැක්සන් සමඟ ඇති කර ගත් ගිවිසුම ගැන ඒඊජී ලයිව් දැන සිටි බවත්, කර්මාන්තය තුළ ඔවුන්ගේ ආධිපත්‍යය උපයෝගී කර ගනිමින් ජැක්සන්ට පදිංචිය සඳහා එකඟ වීමට බල කළ බවත් ය. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8094537.stm|title=Jackson sued over reunion concert|date=June 11, 2009|access-date=June 12, 2009|publisher=BBC}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2009/jun/12/michael-jackson-sued-o2-arena|title=Michael Jackson sued for O2 arena residency|last=Michaels|first=Sean|date=June 12, 2009|work=The Guardian|access-date=June 12, 2009|location=London}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2009/may/12/michael-jackson-comeback-concerts|title=Michael Jackson comeback concerts in jeopardy?|last=Michaels|first=Sean|date=June 12, 2009|work=The Guardian|access-date=June 12, 2009|location=London}}</ref> 2010 අගෝස්තු මාසයේදී විනිසුරුවරයා නඩුව නිෂ්ප්‍රභ කළේ, බැඳුම්කර ගිවිසුමක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොමැති බවත්, ගිවිසුම් අත්සන් නොකළ බවත්ය. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-11038050|title=Judge dismisses Jackson reunion claim|date=August 20, 2010|work=BBC News}}</ref> මෙම නඩුව 2013 වන විට අවලංගු විය. == අවලංගු කිරීම == 2009 ජුනි 25 වන දින, “මෙය මෙයයි” යන පළමු ප්‍රසංගයට දින දහඅටකට පෙර, ප්‍රොපෝෆෝල් සහ [[Benzodiazepine|බෙන්සෝඩියසපයින්]] අධික ලෙස පානය කිරීම නිසා හෘදයාබාධයකින් ජැක්සන් මිය ගියේය . ප්‍රදර්ශන සඳහා ලියාපදිංචි වීමට ජැක්සන්ට ඒත්තු ගැන්වූ ඒඊජී ලයිව් , ඩොලර් මිලියන 300 ක් දක්වා වගකීමක් සහ ඉදිරි මාස නවය සඳහා හිස් ස්ථානයකට මුහුණ දුන්නේය. <ref>{{Cite news|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article6580748.ece|title=O2 arena counts cost as curtain closes on the greatest show of all|last=Sherwin|first=Adam|date=June 26, 2009|work=The Times|access-date=June 26, 2009|location=London|archive-date=April 22, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20100422173553/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/uk/article6580748.ece|url-status=dead}}</ref> O2 Arena ප්‍රකාශ කළේ බලයලත් නියෝජිතයින් හරහා ටිකට්පත් මිලදී ගත් අයට සියලු ටිකට් සේවා ගාස්තු ඇතුළුව සම්පූර්ණ මුදල් ආපසු ලබා ගත හැකි නමුත් “රසිකයින්ට ප්‍රදර්ශනවලට සහභාගී වීමට ලැබිය යුතු සැබෑ ටිකට්පත් යැවීමට අවස්ථාව තිබේ. පිරිනමනු ලබන සම්පූර්ණ මුදල් ආපසු ගෙවීම් වලින්. පුද්ගලික අලෙවිකරුවන්ගෙන් ටිකට්පත් මිලදී ගත් රසිකයන් ගැටළු වලට මුහුණ දිය හැකිය. ආපසු ගෙවීම් සඳහා ගැනුම්කරුවන් තම විකුණුම්කරුවන් සම්බන්ධ කර ගන්නා ලෙස ඊබේ නිර්දේශ කළ අතර, පසුගිය දින 45 තුළ මිලදී ගැනීම සිදු කළේ නම් පේපෑල් භාවිතා කළ අයට ඔවුන්ගේ මුදල් ආපසු ලබා ගත හැකි බව ප්‍රකාශ කළේය. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/business/8120412.stm|title=Refund issues over Jackson gigs|date=June 26, 2009|work=BBC News|access-date=June 26, 2009}}</ref> පේපෑල් පසුව නිවේදනය කළේ “වෙබ් අඩවියේ සිටින සියලුම ගැනුම්කරුවන්ට ඔවුන්ගේ ටිකට්පත් මිලදී ගැනීම සඳහා සම්පූර්ණ මුදල් ආපසු ලැබෙනු ඇති” බවයි. <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/8122580.stm|title=eBay will refund Jackson tickets|date=June 27, 2009|work=BBC News|access-date=June 27, 2009}}</ref> == වාර්තාමය හා ඇල්බමය == ජැක්සන්ගේ මරණයෙන් පසුව, ඒඊජී ප්‍රකාශ කළේ, “සංදර්ශන සඳහා පැය 100 කට වඩා වැඩි කාලයක් සූදානම් කිරීම් සහ පෙරහුරුවක් ඔවුන් සතුව ඇති” බවයි. <ref name="filmdeal2">{{Cite news|url=https://www.today.com/popculture/judge-oks-jackson-performance-film-deal-wbna32360110|title=Judge OKs Jackson performance film deal|date=August 10, 2009|work=[[Today.com|MSNBC.com]]|access-date=October 2, 2009|agency=Associated Press}}</ref> 2009 අගෝස්තු 10 වන දින ලොස් ඇන්ජලීස් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු මිචෙල් බෙක්ලොෆ් විසින් චිත්‍රපට නිෂ්පාදක කොලොම්බියා පික්චර්ස් සහ ඒඊජී ලයිව් අතර හිටපු සමාගමක් සඳහා ජැක්සන්ගේ පෙරහුරු දර්ශන මිල දී ගෙන බෙදා හැරීම සඳහා ''michael jackson's this is it'' <ref name="deal3">{{Cite news|url=https://www.latimes.com/business/la-fi-ct-jackson11-2009aug11,0,2938755.story|title=Sony Pictures to produce Michael Jackson film|last=Christopher Smith|date=August 11, 2009|work=[[LA Times|LA Times.com]]|access-date=September 21, 2009}}</ref> අධිකරණ ලේඛනවලට අනුව, පෙරහුරු දර්ශනවල අයිතිය සඳහා කොලොම්බියාව ඩොලර් මිලියන 60 ක් (ඩොලර් මිලියන 35 ක්) ගෙවා ඇත. උසාවියේ ගොනු කර ඇති ලිපිවල සඳහන් වූයේ ජැක්සන්ගේ වතුයායට 90% ක ලාභයක් ලැබෙනු ඇති බවත් චිත්‍රපටයේ ආදායමෙන් ඉතිරි 10% AEG Live ලබා ගන්නා බවත්ය. <ref name="deal4">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/music/2009/aug/11/michael-jackson-film-october-release|title=Michael Jackson film gets October release date|last=Rosie Swash|date=August 11, 2009|work=[[Guardian.co.uk]]|access-date=October 2, 2009|location=London}}</ref> චිත්‍රපටය අධ්‍යක්ෂණය කළේ සජීවී ප්‍රසංගයේ අධ්‍යක්ෂකවරයා වූ කෙනී ඔර්ටෙගා විසිනි. එය බොහෝ දුරට සම්පාදනය කරන ලද්දේ නිෂ්පාදන සාකච්ඡා සඳහා යොමු කරන ලද රූගත කිරීම් වලින් වන අතර එය කිසි විටෙකත් ප්‍රසිද්ධියේ පෙන්වීමට අදහස් නොකෙරුණි. චිත්‍රපටයේ සමහර සංගීතය සහ කටහ pre පෙර පටිගත කිරීම් වලින් එකතු කරන ලද නමුත් බොහෝ ඒවා සජීවී රංගනයෙන් විය.{{තහවුරු​ කරන්න|date=August 2019}} චිත්‍රපටය 2009 ඔක්තෝබර් 28 දින නිකුත් කරන ලදී. චිත්‍රපටයට සමගාමී ඇල්බමයක් ද නිකුත් විය. ''මෙය'' නම් කර ඇති ''මෙම'' සම්පාදනය ඔක්තෝබර් 26 වන දින ජාත්‍යන්තරව සහ පසුදා උතුරු ඇමරිකාවට බෙදා හරින ලදී. ද්වි-තැටි ඇල්බමයේ සංගීතය "එකම නමින් වාර්තා චිත්‍රපටයෙන් දේවානුභාවයෙන්" ඇතුළත් වේ. <ref name="latimes">{{Cite news|url=http://latimesblogs.latimes.com/music_blog/2009/09/the-michael-jackson-new-musical-onslaught-begins.html|title=The Michael Jackson new-music onslaught begins [Updated]|last=Chris Lee|date=September 23, 2009|work=[[The LA Times|TheLATimes.com]]|access-date=September 24, 2009}}</ref> ඇල්බමය ගැන සෝනි පැවසුවේ, “ඩිස්ක් වන් මයිකල්ගේ විශාලතම පහරවල් කිහිපයක මුල් ඇල්බමයේ මාස්ටර්ස් චිත්‍රපටයේ දර්ශනය වන ආකාරයටම පිළිවෙලට සකස් කර ඇති” බවයි. “තැටිය අවසන් වන්නේ කිසි විටෙකත් නිකුත් නොවූ අනුවාද දෙකකින්” <nowiki>''</nowiki> මේ එයයි '[. . . ] මෙම ගීතය චිත්‍රපටයේ අවසාන අනුපිළිවෙලට ඇතුළත් වන අතර මයිකල්ගේ සහෝදරයන් වන ජැක්සන් සහ ටේක් 6 හි ඇල්වින් චේගේ පසුබිම් කටහඩද ඇතුළත් වේ. දෙවන තැටියේ ජැක්සන්ගේ "ජනප්‍රිය නාමාවලියෙන්" කලින් නිකුත් නොකළ අනුවාදයන් ඇතුළත් වන අතර "ප්ලැනට් අර්ත්" නම් වූ කථන වචන [[කාව්‍යය|කාව්‍යයක්]] සහ පිටු 36 කින් යුත් අනුස්මරණ පොත් පිංචක් "මයිකල්ගේ අවසාන පෙරහුරුවෙන් ලබාගත් ඡායාරූප" ඇතුළත් වේ. == මෙයද බලන්න == * මයිකල් ජැක්සන්ගේ මරණය * මරණින් පසු ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද කෘති ලැයිස්තුව == යොමුව == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|30em}} == බාහිර සබැඳි == * [http://www.michaeljacksonlive.com/ මෙය නිල වෙබ් අඩවියයි] * [https://web.archive.org/web/20090709232054/http://www.michaeljacksonlive.com/refunds.php නිල ටිකට් මුදල් ආපසු ගෙවීමේ වෙබ් අඩවිය] [[ප්‍රවර්ගය:Category:මයිකල් ජැක්සන් ප්‍රසංග එක්සත් රාජධානියේ 2010 ලන්ඩනයේ ලන්ඩන් හි සිදුවීම් අවලංගු කරන ලදි]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] 82w3mh20b8wamdod37pwmaf8osix706 මැසිඩෝනියාවේ තෙවන පිලිප් 0 87364 800234 682778 2026-09-25T08:22:42Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800234 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty | name = මැසිඩෝනියාවේ තෙවන පිලිප් | succession = [[මැසිඩෝනියාවේ රජ]] | image = Macedonia, dinastia degli antigonidi, tetradracma di filippo III, 323-316 ac ca.JPG | caption = තෙවන පිලිප් ඇරිඩියස්ගේ [[ටෙට්‍රාඩැක්මා]] කාසිය | reign = සම්ප්‍රදායික: ක්‍රි.පූ. 323–317 | full name = | predecessor = [[මැසිඩෝනියාවේ තෙවන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් III]] | successor = [[මැසිඩෝනියාවේ සිව්වන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් IV]] | dynasty = [[ආර්ගේඩ් ‍රාජවංශය]] | father = [[මැසිඩෝනියාවේ දෙවන පිලිප්|පිලිප් II]] | mother = [[ලැරිසා]] හි ෆිලිනා | spouse = [[මැසිඩෝනියාවේ තෙවන යුරිඩීස්|යුරිඩීස්]] | succession1 = [[ඊජිප්තුවේ පාරාවෝ]] | reign1 = සම්ප්‍රදායික: ක්‍රි.පූ. 323–317 | predecessor1 = [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් III]] | successor1 = [[මැසිඩෝනියාවේ සිව්වන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් IV]]<br />{{Ancient Egyptian royal titulary case|horus=''kꜢ-nḫt mrj-mꜢꜤt''<br>''Kanakht merymaat''<br>ශක්තිමත් ගවයා, [[මාට්]]ගේ ප්‍රියයා|horus_hiero=<hiero>E1:D40-mAat-mr</hiero>|nebty=''ḥḳꜢ-ḫꜢswt''<br>''Heqakhasut''<br>විදෙස් රටවල පාලකයා|nebty_hiero=<hiero>HqA-q:Y1-N25:N25:N25</hiero>|golden=''mrjw''<br>''Meriu''<br>ආදරණීයයා|golden_hiero=<hiero>mr\-i-w-Z2ss:</hiero>|nomen=''plwypwsꜣ''<br>''Pelupuisa''<Br>Philippos|nomen_hiero=<hiero>p:E23-p:Z7-i-i-Aa18</hiero>}} | birth_date = | birth_place = | death_date = | death_place = | religion = [[පුරාතන ග්‍රීක ආගම]] }} '''තෙවන පිලිප් ඇරිඩියස්''' ({{lang-grc|Φίλιππος Γ΄ ὁ Ἀρριδαῖος}}; ක්‍රි.පූ. 359 පමණ &ndash; ක්‍රි.පූ. 317 දෙසැම්බර් 25) යනු ක්‍රි.පූ. 323 ජූනි 11 සිට සිය මරණය තෙක් [[මැසිඩෝනියාව (පුරාතන රාජධානිය)|මැසිඩෝනියාව]] පාලනය කළ රජකෙනෙකි. ඔහු [[ලැරිසා]] හි [[ෆිලිනා]]ට උපන් [[මැසිඩෝනියාවේ දෙවන පිලිප්]] රජුගේ පුත්‍රයායි. ඒ අනුව ඔහු [[මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්]] රජුගේ වැඩිමහල් සුළු-සොයුරකු වේ. උපතේ දී ඇරිඩියස් ලෙස නම් ලද ඔහු සිහසුනට පත්වීමෙන් පසු පිලිප් යන නාමය භාවිතා කළේ ය. ==ආශ්‍රේයයන්== * {{cite book |first=Christian |last=Habicht |title=Ελληνιστική Αθήνα |trans-title=Hellenistic Athens |language=el |publisher=Odysseas |location=Athens |year=1998|isbn=960-210-310-8}} *[[William Smith (lexicographer)|Smith, William]] (editor); ''[[ඩික්ෂනරි ඔෆ් ග්‍රීක් ඇන්ඩ් රෝමන් බයෝග්‍රැෆි ඇන්ඩ් මිතොලොජි|Dictionary of Greek and Roman Biography and Mythology]]'', [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0359.html "Arrhidaeus (1)"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051026153241/http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/0359.html |date=2005-10-26 }}, [http://www.ancientlibrary.com/smith-bio/1217.html "Eurydice (3)"], [[බොස්ටන්|Boston]], (1867) {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== {{Commons category|Philip III of Macedon|මැසිඩෝනියාවේ තෙවන පිලිප්}} *[http://www.ancientlibrary.com/wcd/Arrhidaeus Wiki Classical Dictionary: Arrhidaeus] *[http://worldcoincatalog.com/AC/C2/Greece/AG/GE/PhilipIII/PhilipIII.htm Page about coinage during his reign] *[http://www.archaeology.org/online/features/macedon/ An archaeological report about his grave and remains] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101021045403/http://www.archaeology.org/online/features/macedon/ |date=2010-10-21 }} *[https://web.archive.org/web/20080430193446/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/04/080423-alexander-great.html A National Geographic article about the group of tombs, one of which is now said to be his (April 2008)] {{S-start}} {{s-hou|[[ආර්ගේඩ් රාජවංශය]]||ක්‍රි.පූ. 359||ක්‍රි.පූ. 317}} {{s-reg}} {{s-bef|before=[[මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්]]}} {{s-ttl|title=[[මැසිඩෝනියාවේ රජ]]<br>[[ආසියාවේ රජ]]<br>[[ඊජිප්තුවේ පාරාවෝ]]|years=ක්‍රි.පූ. 323 – ක්‍රි.පූ. 317}} {{s-aft|after=[[මැසිඩෝනියාවේ සිව්වන ඇලෙක්සැන්ඩර්|ඇලෙක්සැන්ඩර් IV]]}} {{s-end}} {{MacedonKings}} {{Hellenistic rulers}} {{Pharaohs}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:පිලිප්, මැසිඩෝනියාවේ තෙවන}} [[Category:ක්‍රි.පූ. 350 දශකයේ උපත්]] [[Category:ක්‍රි.පූ. 317 මරණ]] [[Category:මහා ඇලෙක්සැන්ඩර්ගේ පවුල]] [[Category:Year of birth uncertain]] [[Category:4th-century BC Macedonian monarchs]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිස්තු පූර්ව 4 වන සියවස තුළ පාරාවෝවරු]] [[Category:Argead kings of Macedonia]] [[Category:Monarchs of Persia]] [[Category:Pharaohs of the Argead dynasty]] [[Category:Executed monarchs]] [[Category:People who died under the regency of Polyperchon]] ehkje54jcqil75nbfff1lb8m1ca7tjw මදුරෛ නායක් රාජවංශය 0 87703 800229 592796 2026-09-25T08:01:55Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800229 wikitext text/x-wiki {{Infobox country |conventional_long_name = මදුරෛ නායක් ‍රාජවංශය |common_name = මදුරෛ නායක් ‍රාජධානිය |government_type = ආණ්ඩුකාරවරු, අනතුරුව රාජාණ්ඩුව |year_start = 1529 |year_end = 1736 |image_map = Madurai Nayak Kingdom.jpg |image_map_alt = මදුරෛ |image_map_caption = ක්‍රි.ව. 1570 පමණ '''මදුරෛ නායක් ‍රාජධානියේ''' ව්‍යාප්තිය. |capital = [[මදුරෛ]]<br /><small>(1529–1616)</small><br /> [[තිරුචිරපල්ලි]]<br /><small>(1616–1634)</small><br /> [[මදුරෛ]]<br /><small>(1634–1695)</small><br /> [[තිරුචිරපල්ලි]]<br /><small>(1695–1716)</small><br /> [[මදුරෛ]]<br /><small>(1716–1736)</small> |common_languages = [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] }} {| class="infobox" style="width: 22em" |පූර්වප්‍රාප්තික රාජ්‍ය <small> * [[පාණ්ඩියන් රාජවංශය]] * [[දිල්ලි සුල්තානේටය]] * [[මදුරෛ සුල්තානේටය]] * [[විජයනගර අධිරාජ්‍යය]] </small> |අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය <small> * [[කර්ණාටික නවාබ්]] * [[මයිසූර් රාජධානිය]] (දින්දිගුල්, <br />කොයිමබතෝර්, <br />සාලෙම් පළාත් සඳහා) </small> |කැඩීගිය රාජ්‍ය <small> * [[රාම්නාඩ් ‍රාජ්‍යය|රාම්නාඩ්]] (1702 පමණැ) * [[පුදුකෝට්ටෛ රාජ්‍යය|පුදුකෝට්ටෛ]] සහ <br />[[සිවගංගා රාජ්‍යය|සිවගංගා]] (රාම්නාඩ්වලින්) </small> |} {{TNhistory}} {{Madurai Nayak Dynasty}} '''මදුරෛ නායක්වරුන්''' ‍යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 1529 සිට 1736 පමණ දක්වා වර්තමාන ඉන්දියාවේ [[තමිල් නාඩු]] ප්‍රාන්තයේ වැඩි ප්‍රදේශයක පාලනය ගෙනගිය [[දෙමළකරණය]] වූ [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] සම්භවයක් සහිත පාලකයන් පිරිසකි.<ref>{{cite book |last=Howes |first=Jennifer |title=The Courts of Pre-colonial South India: Material Culture and Kingship |publisher=Psychology Press |date=1 January 1998 |page=28 |isbn=07-0071-585-1}}</ref><ref name=":2" /> මොවුන්ගේ අගනගරය වූයේ [[මදුරෛ]] ය. නායක් රාජ්‍ය සමය තුළ කලාවන් දියුණු වූ අතර, සංස්කෘතික සහ පරිපාලනමය ප්‍රතිසංස්කරණ රැසක් ද ක්‍රියාත්මක විය. එසේම [[දිල්ලි සුල්තානේටය|දිල්ලි සුල්තාන්වරුන්]] විසින් විනාශ කොට තිබූ දේවාල ගණනාවක් යළි ජීවමාන කරවූ මොවුහු අනන්‍ය ගෘහනිර්මාණ ශෛලියක් ද හඳුන්වා දුන්හ. මදුරෛ නායක්වරුන්ගේ සම්භවය ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ් සහ තමිල් නාඩුවේ [[බලීජා]] හි යුධමය වෙළඳ ප්‍රජාවකින් ආරම්භ වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.<ref name=":2">{{cite book |first1=Velcheru Narayana |last1=Rao |first2=David |last2=Shulman |first3=Sanjay |last3=Subrahmanyam |title=Symbols of substance : court and state in Nayaka period Tamil Nadu |publisher=Oxford University Press |year=1998 |page=10 |quote=Originally part of the great Telugu migrations southward into the Tamil country in the 15th and 16th centuries, the Balija merchant- warriors reveal the rise of hitherto marginal, and only recently politicized.. These mobile, aggressive, land-hungry, Telugu-speaking warriors....helped to build the Nāyaka state-system and to impregnate it with their particular cultural vision; strong surviving traditions; supported by contemporary evidence, assert Balija origins and / or marital connections for the major Nāyaka dynasties in the Tamil country quite apart from the well-known Balija role in restructuring the revenue systems of Nāyaka Tanjavur and Madurai}}</ref><ref name=":1">Religion in Vijayanagara Empire, by Konduri Sarojini Devi, p.100 mentions: ''"Granting that Acyuta conferred on Visvanatha the kingship of the Pandya Mandalam as Father Heras believes, it is possible that Visvanatha changed his faith to Vaishnavism to suit the exigencies. According to the Kaifiyat of the Karnata Kotikam Kings, "Acyutadeva Maharaya formally crowned Visvanatha Nayadu of the Garikepati family of the Balija caste as the King of Pandya country yielding a revenue of 2 and 1/2 crores of varahas..''</ref><ref name=":3">Irschick, Eugene F. ''Politics and Social Conflict in South India'', p. 8: "The successors of the Vijayanagar empire, the Nayaks of Madura and Tanjore, were Balija Naidus."</ref> මෙම රාජවංශයට පාලකයින් 13 දෙනකු ඇතුළත් වූ අතර, ඉන් 9 දෙනකු රජවරුන් ද, දෙදෙනකු රැජිනියන් ද වූ අතර, දෙදෙනකු හවුල් පාලනයක් ගෙනගොස් තිබේ. මෙහි වඩාත්ම වැදගත් පාලකයන් වන්නේ [[තිරුමල නායක]] රජ සහ [[මංගම්මාල් රැජින]]යි. මෙකල විදේශ වෙළඳාම ප්‍රධාන වශයෙන් ලන්දේසීන් සහ [[පෘතුගාලය|පෘතුගීසීන්]] විසින් මෙහෙයවූ අතර, බ්‍රිතාන්‍යයන් සහ ප්‍රංශවරුන් මේ වන විට එම ප්‍රදේශයට පැමිණ නොතිබිණි. ==ඉතිහාසය== ===විශ්වනාථ නායක=== විශ්වනාථගේ ප්‍රධාන අමාත්‍යවරයා වූ [[ආරියනාථ මුදලියාර්]] ''පාලයම්'' හෙවත් [[පොලිගාර්]] ක්‍රමය අනුව නායක් රාජධානිය පාලනය කිරීමට සහාය දැක්වී ය. මෙම ක්‍රමය අර්ධ-වැඩවසම් ක්‍රමයක් වූ අතට, එහි දී රට ''පාලයම්'' හෙවත් කුඩා පළාත් ගණනාවකට බෙදන ලදී; මෙම සෑම පාලයම් ඒකකයක් සඳහාම ''පාලයක්කාරර්'' නම් ප්‍රධානියකු පත්කෙරිණි. ආරියනාථ විසින් [[පාණ්ඩ්‍ය]] රාජධානිය ''පාලයම්'' 72කට වෙන් කළ අතර, එහි ප්‍රධානීන් වූ වියළි කලාපීය පොලිගාර් ප්‍රධානීන් 72 දෙනාව මෙහෙයවීම සිදුකරන ලදී.<ref>{{cite book |title=Saints, Goddesses and Kings: Muslims and Christians in South Indian Society, 1700–1900 |first=Susan |last=Bayly |edition=Reprinted |publisher=Cambridge University Press |year=2004 |isbn=978-0-52189-103-5 |page=48}}</ref> මහමදිකයන් විසින් විනාශ කරන ලද [[මීනාක්ෂි කෝවිල]] 1569දී යළි ඉදිකෙරිණි. දේවාල පිවිසුමෙහි පසෙකින් සහස්‍ර ස්තම්භ මණ්ඩපයේ අදටත් අසකු මත හිඳගත් ආරියනාථ මුදලියාර්ගේ ප්‍රතිමාව දක්නට ලැබේ. නූතන බැතිමතුන් විසින් එම ප්‍රතිමාවට මල් මාලා පළඳවනු දක්නට ලැබෙයි. 1600 තෙක් ජීවත් වූ ඔහු සිය මරණය තෙක්ම නායක් රාජවංශය කෙරෙහි සිය බලපෑම පැතිරවීමට සමත් විය.<ref name="History&DescriptionofSriMeenakshiTemple">History&Description of Sri Meenakshi Temple, by T. G. S. Balaram Iyer, T. R. Rajagopalan</ref>{{full|date=June 2020}} {{HistoryOfSouthAsia}} ===කුමාර ක්‍රිෂ්ණප්පා නායක (1563–1573)=== විශ්වනාථ නායක්ගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් ක්‍රිෂ්ණප්පා නායක් රාජ්‍යත්වයට පත්වූ අතර, ඔහු සිය පියාගේ කාර්‍යශූර අමාත්‍යවරයකු වූ ආරියනාථ සමඟ එක්ව [[මදුරෛ]] රාජධානිය පුළුල් කළ අතර, පුරාතන [[පාණ්ඩ්‍ය]] භූමිය ද සිය පාලනයට නතුකර ගැනීමට සමත් විය.<ref name="TheNewCambridgeHistoryofIndia">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=aHcfv6zkJgQC |title=https://books.google.com/books?id=aHcfv6zkJgQC |publisher=Cambridge University Press |author=Gordon Johnson, [[ජෝන් එෆ්. රිචර්ඩ්ස්|John F. Richards]], [[ක්‍රිස්ටෝෆර් බේලි|Christopher Alan Bayly]] |year=1987 | isbn=9780521563215}}</ref> ===තිරුමල නායක (1623–1659)=== [[Image:Goddess Meenakshi Wedding.JPG|thumb|left|320px|[[විෂ්ණු]] දෙවියන් ශිව වෙත සිය සොයුරිය භාර කරන අයුරු]] ''රාමප්පෛයන් අම්මනෛ'' නම් ඓතිහාසික ලේඛනය අනුව,1639 සහ 1641 අතර කාලයේ දලවෝයි රාමප්පයන් නම් [[බ්‍රාහ්මණ]]යා රාන්දෞලා ඛාන් සහ තෙවන ශ්‍රීරංගට එරෙහි යුද්ධයේ දී සිය ශූරත්වය පෙන්වා ඇත.<ref>History of Tirumala Nayaka, by K.Rajaram, p.27-31</ref><ref>History of Tamilnad, Volume 2, by N. Subrahmanian, p.282.</ref> ==වංගාරු තිරුමලෛගෙන් පැවත එන්නන්== {{See also|වංගාරු තිරුමලෛ}} ===මහනුවර නායක්වරු=== {{main|මහනුවර නායක්කාරවරු}} වංගාරු තිරුමලෛගේ පවුලේ ඇතැම් සාමාජිකයින් විසින් [[ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ නායක් රාජවංශයක් ආරම්භ කළ අතර, එය [[මහනුවර නායක්වරු|මහනුවර නායක්වරුන්]] ලෙස හැඳින්වේ. 1815 තෙක්ම ඔවුහු [[මහනුවර]] සිය අගනගරය කර ගනිමින් ශ්‍රී ලංකාව පාලනය කළහ. අතීතයේ සිටම මහනුවර රජවරු මදුරෛ වෙතින් බිසෝවරුන් ගෙන්වා ගැනීම සිදුකළහ. මේ නිසා පෘතුගීසීන් සමඟ සටනේ දී මහනුවර නායක්වරුනට මදුරෛ නායක්වරුන්ගේ යුධ සහාය හිමි විය. මේ අනුව, 17වන සහ 18වන සියවස් වන විට, මහනුවර රජවරුන් සහ නායක් කුමරියන් අතර විවාහය සම්ප්‍රදායයක්ව තිබිණි.<ref>{{cite book |title=Enemy lines: childhood, warfare, and play in Batticaloa |first1=Margaret |last1=Trawick |page=40 |publisher=University of California Press |year=2007 |url=https://books.google.com/books?id=5A8FQzSAlnwC&pg=PA40 |isbn=978-0-52093-887-8}}</ref> == නායක කාසි == ඇතැම් මුල්කාලීන මදුරෛ නායක කාසිවල රජුන්ගේ රුව ඇතුළත් විය. එසේම එම කාසි බොහෝමයක ගව රුව ද දක්නට ලැබේ. රාජවංශයේ අවසන් පාලකයන් කිහිපදෙනාගෙන් අයකු වන චොක්කනාථ නායක් වලසුන්, හස්තීන්, සහ සිංහ රූ ඇතුළත් කාසි නිකුත් කොට තිබේ. එසේම ඔහුගේ [[හනුමාන්]] සහ [[ගරුඩා]] නිරූපිත කාසියක් ද හමුව තිබේ. නායක කාසිවල වන අභිලේඛන [[දෙමළ අක්ෂර|දෙමළ]], [[තෙලිඟු අක්ෂර|තෙලිඟු]], [[කන්නඩ අක්ෂර|කන්නඩ]], සහ [[දේවනාගරී|නාගරී]] අක්ෂරවලින් සටහන් කොට තිබේ.<ref>{{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/yw/2002/01/05/stories/2002010500050200.htm |title=The Hindu : Crafted coins |work=The Hindu |location=India |access-date=14 June 2008}}</ref> ==මේවාත් බලන්න== * [[තිරුමලෛ නායක්කර් මහල්]] * [[තන්ජාවූර් නායක් ‍රාජධානිය]] * [[ගින්ගී නායක්වරු]] == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} ==බාහිර සබැඳි== {{Commons category|Madurai Nayak Dynasty|මදුරෛ නායක් රාජවංශය}} * [http://www.hindu.com/2007/06/06/stories/2007060612260300.htm Images of Nayak kings ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080129021948/http://www.hindu.com/2007/06/06/stories/2007060612260300.htm |date=2008-01-29 }} * [https://web.archive.org/web/20030517150138/http://thehindu.com/thehindu/yw/2002/01/05/stories/2002010500050200.htm The Hindu : Crafted coins] * [http://www.thehindu.com/features/friday-review/history-and-culture/namma-madurai-from-vedas-to-military-strategies/article3376882.ece Namma Madurai: From Vedas to military strategies – The Hindu] * [http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-tamilnadu/images-of-nayak-kings-found-in-sri-nellaiyappar-temple/article1852617.ece Images of Nayak kings found in Sri Nellaiyappar Temple – TAMIL NADU – The Hindu] * [http://www.thehindu.com/news/cities/Madurai/thirumalai-nayak-period-inscription-found-at-temple/article6798646.ece Thirumalai Nayak period inscription found at temple – The Hindu] * {{cite news |url=http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/08/04/stories/2007080450090400.htm |title=Madurai City Chronicles : Unique in its own way |work=The Hindu |access-date=14 June 2008 |location=Chennai, India |date=4 August 2007 |archive-date=7 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121107213930/http://www.hindu.com/thehindu/mp/2007/08/04/stories/2007080450090400.htm |url-status=dead }} * {{cite web |url=http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006040200110200.htm&date=2006/04/02/&prd=mag& |title=Vanishing wall paintings |work=The Hindu |location=India |access-date=14 June 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090916081656/http://www.hinduonnet.com/thehindu/thscrip/print.pl?file=2006040200110200.htm&date=2006%2F04%2F02%2F&prd=mag& |archive-date=16 September 2009 |url-status=dead }} [[Category:1529දී ස්ථාපිත රාජ්‍ය සහ භූමි]] [[Category:1736දී අහෝසි කළ රාජ්‍ය සහ භූමි]] [[Category:මදුරෛ නායක් ‍රාජවංශය| ]] [[Category:තෙලිඟු ජනයා]] [[Category:ඉන්දියාවේ රාජවංශ]] [[Category:හින්දු රජවරු]] [[Category:තෙලිඟු රජවරු]] [[Category:තිරුචිරපල්ලියෙහි ඉතිහාසය]] [[Category:තමිල් නාඩුවේ ඉතිහාසය]] 1gxazlpexlc8jaf41aqj2keg2s0nrxu පර්සිවල් ලොවෙල් 0 88114 800211 798734 2026-09-25T06:42:39Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800211 wikitext text/x-wiki {{Infobox scientist |name = පර්සිවල් ලොවෙල් |image = Percival Lowell 1900s2.jpg |image_size = |caption = පර්සිවල් ලොවෙල් මුල්කාලීන 20වන සියවසේ දී |birth_date = {{birth date|1855|3|13}} |birth_place = [[බොස්ටන්]], [[මැසචුසෙට්ස්]], එ.ජ. |death_date = {{death date and age|1916|11|12|1855|3|13}} |death_place = [[ෆ්ලැග්ස්ටාෆ්, ඇරිසෝනා]], එ.ජ. |resting_place = මාර්ස් හිල්, [[ලොවෙල් නිරීක්ෂණාගාරය]] |residence = |citizenship = |nationality = ඇමරිකානු |field = [[තාරකා විද්‍යාව]] |education = [[නෝබල් ඇන්ඩ් ග්‍රීනෆ් පාසල]] |work_institutions = |alma_mater = [[හාවර්ඩ් විශ්වවිද්‍යාලය]] |doctoral_advisor = |doctoral_students = |known_for = [[Martian canal]]s, [[ඇස්ටරොයිඩ]] සොයාගැනීම: [[793 ඇරිසෝනා]] (අප්‍රේල් 9, 1907) |influences = |influenced = |prizes = |footnotes = |signature = }} '''පර්සිවල් ලෝරන්ස් ලොවෙල්''' ({{IPAc-en|ˈ|l|oʊ|əl}}; මාර්තු 13, 1855 – නොවැම්බර් 12, 1916) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඇමරිකානු ව්‍යාපාරිකයකු, කතුවරයකු, ගණිතඥයකු, සහ [[තාරකා විද්‍යාඥ|තාරකා විද්‍යාඥ]]යෙකි. [[අඟහරු]] ග්‍රහයාගේ ඇල මාර්ග ඇති බවට ඔහු සැකපහළ කළේ ය. ඔහු විසින් [[ෆ්ලැග්ස්ටාෆ්, ඇරිසෝනා|ඇරිසෝනාවේ ෆ්ලැග්ස්ටාෆ්]] හි [[ලොවෙල් නිරීක්ෂණාගාරය]] ස්ථාපිත කළ අතර, ඔහුගේ මරණින් වර්ෂ 14කට පසුව [[ප්ලූටෝ]] සොයාගැනීමට එය අඩිතාලම දැමී ය. == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist|30em|refs= <ref name="MoMP">{{cite book |title = Dictionary of Minor Planet Names – (1886) Lowell |url = https://archive.org/details/dictionaryofmino0000schm_k0v7 |chapter = (1886) Lowell |last = Schmadel | first = Lutz D. |publisher = Springer Berlin Heidelberg |page = [https://archive.org/details/dictionaryofmino0000schm_k0v7/page/151 151] |date = 2007 |isbn = 978-3-540-00238-3 |doi = 10.1007/978-3-540-29925-7_1887 }}</ref> }} <!-- end of reflist --> ==බාහිර සබැඳි== {{wikisource-author|Percival Lowell}} * {{wikiquote-inline|Percival Lowell}} * {{commons category-inline|Percival Lowell}} * {{Gutenberg author |id=Lowell,+Percival | name=Percival Lowell}} * {{Internet Archive author |sname=Percival Lawrence Lowell}} * {{Librivox author |id=11632}} * [http://www.lowell.edu/ Lowell Observatory] * [https://web.archive.org/web/20170307154442/http://www.bbc.co.uk/science/space/solarsystem/scientists/percival_lowell BBC Science: Percival Lowell] * {{LCAuth|n86865348|Percival Lowell|17|}} {{Pluto|state=collapsed}} {{Authority control}} {{clear}} {{DEFAULTSORT:ලොවෙල්, පර්සිවල්}} [[Category:1855 උපත්]] [[Category:1916 මරණ]] [[Category:ඇමරිකානු තාරකා විද්‍යාඥයෝ]] [[Category:ඉංග්‍රීසි සම්භවයක් සහිත ඇමරිකානු ජනයා]] tm78o246jtc98lnqk0gg1yndcocvaai තුන් රාජධානි 0 88172 800148 611911 2026-09-25T05:23:53Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800148 wikitext text/x-wiki {{About|චීනයේ ඓතිහාසික යුගය|වෙනත් භාවිතා|තුන් රාජධානි (වක්‍රෝක්තිහරණය)}} [[File:Three Kingdoms timelapse.gif|320x320px|thumb|තුන් රාජධානි සමයේ කාලය වෙනස් වූ අයුරු|alt=]] {{short description|චීන ඉතිහාසයේ යුගය (ක්‍රි.ව. 220–280 AD), මෙහි දී චීනයේ විශාල ප්‍රදේශයක් වෙයු, ෂූ-හන් සහ වූ ලෙස රාජධානි තුනකට බෙදිණි}} {{Infobox Chinese |title = '''තුන් ‍රාජධානි''' |t = {{linktext|三國}} |s = {{linktext|三国}} |l = "තුන් රාජධානි" |p = Sānguó |bpmf = ㄙㄢ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄍㄨㄛˊ |mi = {{IPAc-cmn|s|an|1|.|g|wo|2}} |w = San<sup>1</sup>-kuo<sup>2</sup> |gr = Sangwo |tp = Sanguó |myr = Sāngwó |j = Saam1gwok3 |ci = {{IPAc-yue|s|aam|1|.|gw|ok|3}} |y = Sāamgwok |wuu = Sẽ-kueʔ |showflag= p |shinjitai=三国 |hiragana=さんごく |kyujitai=三國 |romaji=Sangoku |hangul=삼국 |hanja={{lang|ko|三國}} |rr=Samguk |vie=Tam Quốc |hn=三國 }} {{Infobox Chinese |title = '''තුන් රාජධානි යුගය''' |altname = චීන නාමය |t2 = {{linktext|三國|時代}} |s2 = {{linktext|三国|时代}} |p2 = Sānguó Shídài |w2 = San<sup>1</sup>-kuo<sup>2</sup> Shih<sup>2</sup>-tai<sup>4</sup> |mi2 = {{IPAc-cmn|s|an|1|.|g|wo|2|-|shi|2|.|d|ai|4}} |gr2 = Sangwo Shyrday |tp2 = Sanguó Shíhdài |myr2 = Sāngwó Shŕdài |bpmf2 = ㄙㄢ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄍㄨㄛˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄕˊ&nbsp;&nbsp;&nbsp;ㄉㄞˋ |j2 = Saam1gwok3 Si4doi6 |ci2 = {{IPAc-yue|s|aam|1|.|gw|ok|3|-|s|i|4|.|d|oi|6}} |y2 = Sāamgwok Sìhdoih |wuu2 = Sẽ-kueʔ sy-de |shinjitai = 三国時代 |kyujitai = 三國時代 |hiragana = さんごくじだい |romaji = Sangokujidai |vie = Tam Quốc thời đại |hn = 三國時代 |hangul = 삼국 시대 |hanja = 三國時代 |romaja = Samgug sidae }} {{History of China}} '''තුන් ‍රාජධානි''' ({{zh|s={{linktext|三国时代}}|t={{linktext|三國時代}}|p=Sānguó Shídài}}) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ක්‍රි.ව. 220 සිට 280 දක්වා චීනය [[චාඕ වෙයි|වෙයි]], [[ෂූ හන්|ෂූ]], සහ [[නැගෙනහිර වූ|වූ]] යන රාජ්‍ය ත්‍රිත්වය අතර බෙදී පැවති කාලයයි.{{sfnp|Theobald|2000}} මෙම තුන් රාජධානි යුගය ආරම්භ වන්නේ [[හන් රාජවංශය|හන් රාජවංශයේ]] අවසානය සමඟ වන අතර, [[ජින් ‍රාජවංශය (266–420)|ජින් ‍රාජවංශය]] මෙහි අවසානය සනිටුහන් කළේ ය. [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය|ලියාඕදොං අර්ධද්වීපයේ]] ක්‍රි.ව. 237 සිට 238 දක්වා පැවති කෙටි කාලීන [[යැන් ‍රාජධානිය (තුන් ‍රාජධානි)|යැන් ‍රාජධානිය]] ඇතැම් අවස්ථාවලදී "4වන රාජධානිය" ලෙස හඳුන්වනු ලබයි.<ref>{{Cite book|last=Kang|first=Youwei|url=https://books.google.com/books?id=9rN7DwAAQBAJ&pg=PT98|title=歐洲十一國遊記二種|date=2013-10-21|publisher=群出版|pages=98|language=zh-TW}}</ref> == සටහන් == {{Notelist}} == ආශ්‍රේයයන් == {{Reflist}} ==ග්‍රන්ථාවලිය== *{{citation |last=Bielenstein |first=Hans |year=1947 |author-link=හෑන්ස් බියලෙන්ස්ටයින් |title=The census of China during the period 2–742 A.D. |journal=Bulletin of the Museum of Far Eastern Antiquities |volume=19 |pages=125–163 }} *{{Cite book|last1=Cutter|first1=Robert Joe|url=https://www.worldcat.org/oclc/45843016|title=Empresses and consorts : selections from Chen Shou's Records of the Three States with Pei Songzhi's commentary|last2=Crowell|first2=William Gordon|date=1999|publisher=University of Hawaiì Press|isbn=0-585-32007-1|location=Honolulu|oclc=45843016}} * {{cite journal | last=de Crespigny | first=Rafe | author-link=Rafe de Crespigny | title=The Three Kingdoms and Western Jin: A History of China in the Third Century AD ~ I | url=http://www.eastasianhistory.org/sites/default/files/article-content/01/EAH01_01.pdf | journal=East Asian History | year=1991 | volume=1 | issue=1 | access-date=2021-01-12 | archive-date=2016-10-20 | archive-url=https://web.archive.org/web/20161020133334/http://www.eastasianhistory.org/sites/default/files/article-content/01/EAH01_01.pdf | url-status=dead}} *{{citation|last=de Crespigny|first=Rafe|year=2007|title=A Biographical Dictionary of Later Han to the Three Kingdoms|publisher=Brill}} *{{Cite book|last=de Crespigny|first=Rafe|url=https://openresearch-repository.anu.edu.au/handle/1885/148674|title=Generals of the South: the foundation and early history of the Three Kingdoms state of Wu|publisher=Faculty of Asian Studies, The Australian National University|year=2018|edition=Internet|language=en-AU|orig-year=1990|access-date=2021-01-12|archive-date=2023-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230515091311/https://openresearch-repository.anu.edu.au/handle/1885/148674|url-status=dead}} *{{cite book |last1=de Crespigny |first1=Rafe |title=To Establish Peace: being the Chronicle of the Later Han dynasty for the years 189 to 200 AD as recorded in Chapters 59 to 63 of the Zizhi tongjian of Sima Guang |date=2020 |publisher=Australia Centre on China in the World, The Australian National University |hdl=1885/212581 |isbn=978-0-7315-2537-9 |edition=Internet |url=http://hdl.handle.net/1885/212581 |language=en-AU|orig-year=1996}} * [[ගේ ජියාන්ෂියොං|Ge Jianxiong]], 中国人口史 (''History of the Population of China'') vol '''1'''. Shanghai: Fudan University Press, 2002. {{ISBN|7-309-03520-8}} * {{cite encyclopedia|editor1 = Kang-yi Sun Chang|editor2=Stephen Owen|author-first = David R.|author-last = Knechtges|article = From the Eastern Han Through the Western Jin (AD 25-317)|title = The Cambridge History of Chinese Literature|publisher = Cambridge University Press| place = New York | pages = 116–198|url = https://books.google.com/books?id=qY32-zfTU9AC|isbn = 9780521855587|year = 2010}} *{{Citation|last=Mansvelt Beck|first=B. J.|title=The fall of Han|date=1986|url=https://www.cambridge.org/core/books/cambridge-history-of-china/fall-of-han/CFB7AEDDD40ACD9BB0A76CFE4ADA3318|work=The Cambridge History of China: Volume 1: The Ch'in and Han Empires, 221 BC–AD 220|volume=1|pages=317–376|editor-last=Twitchett|editor-first=Denis|series=The Cambridge History of China|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|doi=10.1017/chol9780521243278.007|isbn=978-0-521-24327-8|access-date=2020-11-17|editor2-last=Loewe|editor2-first=Michael}} *{{Cite journal|last=McLaren|first=Anne E.|date=2006|title=History Repackaged in the Age of Print: The "Sanguozhi" and "Sanguo yanyi"|url=https://www.jstor.org/stable/20182040|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London|volume=69|issue=2|pages=293–313|doi=10.1017/S0041977X06000139|jstor=20182040|issn=0041-977X}} *{{Cite journal|last=McLaren|first=Anne E.|date=2012|title=Writing History, Writing Fiction: The Remaking of Cao Cao in Song Historiography|url=https://doi.org/10.1179/mon.2012.60.1.003|journal=Monumenta Serica|volume=60|issue=1|pages=45–69|doi=10.1179/mon.2012.60.1.003|s2cid=193917398|issn=0254-9948}} *{{citation |last=San |first=Tan Koon |year=2014 |title=Dynastic China: An Elemental History |publisher=The Other Press |isbn=978-9839541885 }} *{{citation|last=Taylor|first=Jay|year=1983|title=The Birth of the Vietnamese|publisher=University of California Press}} *{{citation |last=Theobald |first=Ulrich |year=2000 |title=Chinese History – Three Kingdoms 三國 (220–280) |url=http://www.chinaknowledge.de/History/Division/sanguo.html |website=Chinaknowledge |access-date=7 July 2015 }} ==වැඩිදුර කියවීමට== {{refbegin}} * {{cite book |last = Sima |first = Guang |others = translated by [[ඇකිලිස් ෆැං|Achilles Fang]], Glen William Baxter and Bernard S. Solomon |year = 1952 |title = The Chronicle of the Three Kingdoms (220–265) Chapters 69–78 from the Tz*U Chih T'ung Chien |publisher = Harvard University Press| location = Cambridge, MA |ref = none}} * Hill, John E. 2004. ''The Peoples of the West from the Weilue'' 魏略 ''by Yu Huan'' 魚豢'': A Third Century Chinese Account Composed between 239 and 265''. [http://depts.washington.edu/silkroad/texts/weilue/weilue.html University of Washington, Draft annotated English translation]. {{refend}} == බාහිර සබැඳි == {{Commons category}} * [https://web.archive.org/web/20040823090252/http://eprints.anu.edu.au/archive/00002632/01/ Online Three Kingdoms publications of Dr Rafe de Crespigny, Australian National University] {{S-start}} {{s-bef|before=[[හන් ‍රාජවංශය]]}} {{s-ttl|title=[[චීන ඉතිහාසයේ රාජවංශ]]|years=220–280}} {{s-aft|after=[[ජින් රාජවංශය (265–420)|ජින් ‍රාජවංශය]]}} {{S-end}} {{Three Kingdoms}} {{Portal bar|චීනය|ඉතිහාසය}} [[Category:තුන් රාජධානි| ]] [[Category:චීන ඉතිහාසයේ රාජවංශ]] hatq5b2v8rxvm3o7vr2xupw9vrah1et වෝටර් (2005 චිත්‍රපටය) 0 89076 800262 659853 2026-09-25T10:43:44Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800262 wikitext text/x-wiki {{short description|දීපා මේහ්තාගේ 2005 චිත්‍රපටය}} {{Infobox film | name = වෝටර් | image = Water (2005 film) cover art.jpg | caption = චිත්‍රපට පෝස්ටරයක් | director = [[දීපා මේහ්තා]] | producer = [[David Hamilton (Canadian producer)|David Hamilton]] | screenplay = [[අනුරාග් කාශ්‍යප්]] | story = දීපා මේහ්තා | starring = [[සීමා බිස්වාස්]]<br />[[ලීසා රේ]]<br />[[ජෝන් ඒබ්‍රහම් (නළුවා)|ජෝම් ඒබ්‍රහම්]]<br />[[සරලා කාරියවසම්]]<br />[[මනෝරමා (හින්දි නිළිය)|මනෝරමා]] | music = '''Score:'''<br />[[Mychael Danna]]<br />'''Songs:'''<br />[[A. R. Rahman]] | cinematography = [[Giles Nuttgens]] | editing = Colin Monie | studio = [[David Hamilton (Canadian producer)|David Hamilton Productions]] | distributor = [[Fox Searchlight]] Pictures (US)<br />[[Mongrel Media]] (Canada)<br />B.R. Films ([[India]]) | released = {{Film date|2005|9|9|Toronto Film Festival|df=y}} | runtime = 114 minutes | country = Canada<br />United States<br />India | language = Hindi<ref>The film was shot twice with the same (bilingual) actors, once in Hindi, once in English.</ref><br />English | budget = | gross = $10,422,387<ref name="mojo">{{mojo title|id=water06|title=Water}}. {{Retrieved|access-date=31 October 2009}}</ref> }} '''''වෝටර්''''' is a 2005 [[Drama (film and television)|drama film]] written and directed by [[Deepa Mehta]], with screenplay by [[Anurag Kashyap]]. It is set in 1938 and explores the lives of [[widow]]s at an [[ashram]] in [[Varanasi]], India. The film is also the third and final instalment of Mehta's ''[[Elements trilogy]]''. It was preceded by ''[[Fire (1996 film)|Fire]]'' (1996) and ''[[Earth (1998 film)|Earth]]'' (1998). Author [[Bapsi Sidhwa]] wrote the 2006 novel based upon the film, ''[[Water (novel)|Water: A Novel]]'', published by Milkweed Press. Sidhwa's earlier novel, ''[[Cracking India]]'' was the basis for ''[[Earth (1998 film)|Earth]]'', the second film in the trilogy. ''Water'' is a dark introspect into the tales of rural Indian widows in the 1940s and covers controversial subjects such as misogyny and ostracism.<ref>{{Cite web |title=‘Water’ at Majestic Cinema |url=http://www.sundaytimes.lk/060604/tv/WateratMC.html |access-date=30 November 2019 |publisher=Sarasaviya}}</ref> The film premiered at the 2005 [[Toronto International Film Festival]], where it was honoured with the Opening Night Gala, and was released across Canada in November of that year.<ref>{{Cite news |date=2005-09-09 |title=Water opens Toronto Film Festival |language=en-GB |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4228552.stm |access-date=2018-09-30}}</ref> It was first released in India on 9 March 2007.<ref>[http://www.iht.com/articles/ap/2007/03/09/arts/AS-A-E-MOV-India-Widow-Film.php Oscar-nominated film "Water" released in India 7 years after protests shut down filming – International Herald Tribune<!-- Bot generated title -->]</ref> The film stars [[Seema Biswas]], [[Lisa Ray]], [[John Abraham (actor)|John Abraham]], and [[Sarala Kariyawasam]] in pivotal roles and [[Manorama (Hindi actress)|Manorama]], [[Kulbhushan Kharbanda]], [[Waheeda Rehman]], [[Raghuvir Yadav]], and [[Vinay Pathak]] in supporting roles. Featured songs for the film were composed by [[A. R. Rahman]], with lyrics by [[Sukhwinder Singh]] and Raqeeb Alam. After Rahman quit the film following nationwide controversy associated with the film<ref>https://www.rediff.com/movies/2006/jan/30rahman.htm</ref> the background score was composed by [[Mychael Danna]]. Cinematography is by [[Giles Nuttgens]], who has worked with Deepa Mehta on several of her films. In 2008, inspired by the film, [[Dilip Mehta]] directed a documentary, ''[[The Forgotten Woman]]'' about widows in India. The film was also written by Deepa Mehta.<ref>{{Cite news |last=Nathan Lee |date=7 August 2008 |title=Stigmatized by Society |work=[[The New York Times]] |url=https://www.nytimes.com/2008/08/08/movies/08forg.html?_r=0 |access-date=11 February 2014}}</ref> Composer [[A. R. Rahman]] opted out of the project following the controversy,<ref>https://www.rediff.com/movies/2006/jan/30rahman.htm</ref> following which American composer [[Mychael Danna]] stepped in to compose the background score. The songs which Rahman had composed before opting out were retained in the film. == Plot == The film is set in 1938 when India was still [[British Empire in India|under British occupation]]. [[Child marriage]] was common practice, and widows had a diminished position in society. Chuyia ([[Sarala Kariyawasam]]) is an eight-year-old girl, whose husband suddenly dies. In keeping with traditions of widowhood, she is dressed in a white [[sari]], her head is shaven and she is left in an [[ashram]], to spend the rest of her life in renunciation. There are fourteen women who live in the dilapidated house, sent there to expiate bad [[karma]], as well as to relieve their families of the financial and emotional burdens of caring for widows. The ashram is ruled by Madhumati ([[Manorama (Hindi actress)|Manorama]]), a pompous lady in her 70s. Her only friend is the pimp, Gulabi ([[Raghuvir Yadav]]), a [[Hijra (South Asia)|hijra]] who keeps Madhumati supplied with [[cannabis (drug)|cannabis]]. The two also have a side business: Gulabi helps Madhumati prostitute Kalyani ([[Lisa Ray]]), a beautiful young widow, by ferrying her across [[the Ganges]] to customers. Kalyani was forced into prostitution as a teenager to support the ashram. Shakuntala ([[Seema Biswas]]) is perhaps the most enigmatic of the women. Attractive, witty and sharp, she is also one of the few widows who can read. She exudes enough anger that even Madhumati leaves her alone. Shakuntala is caught between being a God-fearing, devout Hindu, and her hatred of being a widow. She seeks the counsel of Sadananda ([[Kulbhushan Kharbanda]]), a priest, who makes her aware of her unjust and unholy situation. She becomes attached to Chuyia upon her arrival at the ashram. Chuyia is convinced that her stay is a temporary one and that her mother will come to take her away but quickly adapts to her new life. She befriends Kalyani, and witnesses Kalyani's budding romance with Narayan ([[John Abraham (actor)|John Abraham]]), a charming upper-class follower of [[Mahatma Gandhi]]. Despite her initial reluctance, Kalyani eventually buys into his dream of marriage and a new life in [[Kolkata|Calcutta]]. She agrees to go away with him. Her plan is disrupted when Chuyia accidentally reveals their affair to Madhumati. Enraged at losing a source of income and afraid of the social disgrace, Madhumati locks Kalyani up. Much to everyone's surprise, the God-fearing Shakuntala lets Kalyani out to go meet Narayan, who ferries her across the river to take her to his home. However, when Kalyani recognizes Narayan's bungalow, she realizes that Narayan is the son of one of the men whom she has been pimped out to. In shock, she demands that he take her back. Narayan confronts his father, learning the reason for Kalyani's actions. Disgusted, he decides to walk out on his father and join [[Mahatma Gandhi]] ([[Mohan Jhangiani]]). He arrives at the ashram to take Kalyani with him, only to find that Kalyani has fatally drowned herself. Madhumati sends Chuyia away to be prostituted as a replacement for Kalyani. Shakuntala finds out and tries to prevent the worst, but she is too late. When Shakuntala finds Chuyia, Chuyia is deeply traumatized and catatonic. Cradling Chuyia, Shakuntala spends the night on the shores of the river. Walking through town with Chuyia in her arms, she hears talk of Gandhi speaking at the train station, ready to leave town. She follows the crowd to receive his blessing. As the train departs, in an act of desperation Shakuntala runs alongside the train, asking people to take Chuyia with them. She spots Narayan on the train and hands Chuyia over to him. The train departs, carrying Chuyia away while leaving the teary-eyed Shakuntala behind. == Cast == * [[Seema Biswas]] as Shakuntala/Gyanvati Twins double role * [[Lisa Ray]] as Kalyani * [[John Abraham (actor)|John Abraham]] as Narayan * [[Waheeda Rehman]] as Bhagavati, Narayan's Mother * [[Sarala Kariyawasam]] as Chuyia <ref>{{Cite web |title='Water' takes Sarala to international heights |url=http://www.sundaytimes.lk/060604/tv/WatertakesSarala.html |access-date=30 November 2019 |publisher=Sarasaviya}}</ref> * Buddhi Wickrama as Baba * Ronica Sajnani as Kunti * [[Manorama (Hindi actress)|Manorama]] as Madhumati * Rishma Malik as Snehalata * Vidula Javalgekar as Patiraji (auntie) * [[Daya Alwis]] as Saduram * [[Raghuvir Yadav]] as Gulabi * Vinay Pathak as Rabindra * [[Kulbhushan Kharbanda]] as Sadananda * [[Gerson Da Cunha]] as Seth Dwarkanath * Mohan Jhangiani as [[Mahatma Gandhi]] * [[Sanoja Bibile]] as Woman Bather == Production == ''Water'' is a co-production between Canada, India<ref>{{Cite web |title=Water |url=https://www.metacritic.com/movie/water/details |access-date=13 June 2019 |website=[[Metacritic]]}}</ref> and the United States.<ref>{{Cite web |title=Water (2005) |url=http://explore.bfi.org.uk/4ce2b84002117 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120713033621/http://explore.bfi.org.uk/4ce2b84002117 |archive-date=13 July 2012 |access-date=10 January 2016 |website=[[British Film Institute]]}}</ref> The film was shot twice with the same (bilingual) actors, once in Hindi, once in English. == Release == The film debuted on 8 September 2005 at the [[Toronto International Film Festival]] and opened in other theatres at the dates given below. After several controversies surrounding the film in India, the Indian censor boards cleared the film with a "U" certificate. It was released in [[India]] on 9 March 2007.<ref>{{Cite web |date=9 March 2007 |title=Deepa Mehta impresses with Water |url=http://inhome.rediff.com/movies/2007/mar/09water.htm |website=[[Rediff.com]]}}</ref> During Sri Lanka screening, the film collected Rs. 42 million for its 38 days screening.<ref>{{Cite web |title='Water' in a record flow |url=http://www.sundaytimes.lk/060716/tv/tvp9.html |access-date=7 December 2017 |publisher=Sunday times}}</ref> == Reception == === Accolades === {{Clear}} {|class="wikitable plainrowheaders sortable" |- ! scope="col" | Date of ceremony ! scope="col" | Award ! scope="col" | Category ! scope="col" | Recipients ! scope="col" | Result |- | [[79th Academy Awards|25 February 2007]] || [[79th Academy Awards]] || [[List of Academy Award winners and nominees for Best Foreign Language Film|Best Foreign Language Film (Canada)]] || [[Deepa Mehta]] || {{nom}} |- | rowspan="8"|[[26th Genie Awards|13 March 2006]] | rowspan="8"|[[Genie Awards]] or [[Canadian Screen Awards]] | [[Canadian Screen Award for Best Motion Picture|Best Motion Picture]] || [[David Hamilton (Canadian producer)|David Hamilton]] || {{nom}} |- | [[Academy of Canadian Cinema and Television Award for Best Achievement in Direction|Best Director]] || [[Deepa Mehta]] || {{nom}} |- | [[Canadian Screen Award for Best Actress|Best Actress]] || [[Seema Biswas]]<ref name="note4">{{Cite web |last=Utpal Borpujari |year=2005 |title=Seema Biswas wins top Canadian film award for Water |url=http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar172006/update134002006317.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20060317185740/http://www.deccanherald.com/deccanherald/mar172006/update134002006317.asp |archive-date=17 March 2006 |access-date=23 March 2006 |website=[[Deccan Herald]] |df=dmy}}</ref> || {{won}} |- | [[Academy of Canadian Cinema and Television Award for Best Achievement in Art Direction/Production Design|Best Art and Production Design]] || [[Dilip Mehta]] || {{nom}} |- | [[Academy of Canadian Cinema and Television Award for Best Achievement in Cinematography|Best Cinematography]] || [[Giles Nuttgens]] ||{{won}} |- | [[Academy of Canadian Cinema and Television Award for Best Screenplay|Best Screenplay]] || Deepa Mehta || {{nom}} |- | [[Academy of Canadian Cinema and Television Award for Best Achievement in Editing|Best Film Editing]] || Colin Monie || {{nom}} |- | [[Academy of Canadian Cinema and Television Award for Best Achievement in Music – Original Score|Best Original Score]] || [[Mychael Danna]] || {{won}} |- | [[2006 Bangkok International Film Festival|17 February 2006]] || [[Bangkok International Film Festival]] || [[Bangkok International Film Festival#Golden Kinnaree Awards|Best Golden Kinnaree Film]]<ref name="note5">{{Cite news |last=Patrick Frater |date=26 February 2006 |title=Water' sweeps over Bangkok fest |work=Variety |url=https://www.variety.com/article/VR1117938881?categoryId=1061&cs=1 |access-date=17 June 2014 |archive-date=3 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121103073613/http://www.variety.com/article/VR1117938881?categoryId=1061&cs=1 |url-status=dead}}</ref> || Deepa Mehta || {{won}} |- | [[12th Critics' Choice Awards|20 January 2007]] || [[Broadcast Film Critics Association|Broadcast Film Critics]] || Best Foreign Language Film || Deepa Mehta ||{{nom}} |- | [[Dallas–Fort Worth Film Critics Association Awards 2006|December 17, 2007]] || [[Dallas-Fort Worth Film Critics Association]] || [[Dallas–Fort Worth Film Critics Association Award for Best Foreign Language Film|Best Foreign Language Film]] || Deepa Mehta || {{nom}} |- | [[:fr:Nastri d'argento 2007|23 June 2007]] || [[Italian National Syndicate of Film Journalists]] || [[Nastro d'Argento|Best Non-European Director]] || Deepa Mehta || {{nom}} |- | rowspan="2"| [[National Board of Review Awards 2006|January 9, 2007]] | rowspan="2"| [[National Board of Review]] | [[National Board of Review Award for Best Foreign Language Film|Top 5 Foreign Language Films]] | Deepa Mehta || {{won}} |- | [[National Board of Review#Award categories|NBR Freedom of Expression Awards]] | Deepa Mehta<small> (shared with [[Oliver Stone]] for [[World Trade Center (film)|World Trade Center]])</small>||{{won}} |- | rowspan="2"| [[New York Film Critics Online Awards 2006|December 11, 2006]] | rowspan="2"| [[New York Film Critics Online]] | Top 10 Films | Deepa Mehta || {{won}} |- | NYFCO Humanitarian Award | Deepa Mehta || {{won}} |- | [[Oslo Films from the South Festival|14 October 2006]]|| [[Oslo Films from the South Festival]] || [[Oslo Films from the South Festival|Best Silver Mirror Feature Film]] || Deepa Mehta || {{won}} |- | 20 March 2006|| [[San Francisco International Asian American Film Festival]] || Best Narrative Audience Award || Deepa Mehta || {{won}} |- | [[11th Satellite Awards|17 December 2006]] || [[Satellite Awards]] || [[Satellite Award for Best Foreign Language Film|Best Foreign Language Film]]||Deepa Mehta || {{nom}} |- | rowspan="2"| [[Valladolid International Film Festival|21 October 2005]] | rowspan="2"| [[Valladolid International Film Festival]] | Best Youth Jury Film – In Competition | Deepa Mehta || {{won}} |- | Best Golden Spike Film – In Competition | Deepa Mehta || {{nom}} |- | rowspan="2"| [[Vancouver Film Critics Circle Awards 2005|February 7, 2006]] | rowspan="2"| [[Vancouver Film Critics Circle]] | [[Vancouver Film Critics Circle Award for Best Director|Best Canadian director]] || Deepa Mehta || {{won}} |- | [[Vancouver Film Critics Circle Award for Best Actress in a Canadian Film|Best Canadian Actress]] || [[Lisa Ray]] || {{won}} |- | rowspan="2"| [[28th Young Artist Awards|10 March 2007]] | rowspan="2"| [[Young Artist Awards]] | [[Young Artist Award for Best Leading Young Actress in a Feature Film|Best Leading Young Actress in a Feature Film]] || [[Sarala Kariyawasam]] || {{won}} |- | [[Young Artist Award|Best International Family Feature Film]] || Deepa Mehta || {{won}} |} === Critical response === The film received high praise from Kevin Thomas, writing in the ''[[Los Angeles Times]]'': <blockquote> For all her impassioned commitment as a filmmaker, Mehta never preaches but instead tells a story of intertwining strands in a wholly compelling manner. "Water," set in British occupied India of 1938, is as beautiful as it is harrowing, its idyllic setting beside the sacred Ganges River contrasting with the widows' oppressive existence as outcasts. The film seethes with anger over their plight yet never judges, and possesses a lyrical, poetical quality. Just like the Ganges, life goes on flowing, no matter what. Mehta sees her people in the round, entrapped and blinded by a cruel and outmoded custom dictated by ancient religious texts but sustained more often by a family's desire to relieve itself of the economic burden of supporting widows. As a result, she is able to inject considerable humour in her stunningly perceptive and beautifully structured narrative. "Water" emerges as a film of extraordinary richness and complexity.<ref>Thomas, Kevin (2006). [http://www.calendarlive.com/movies/reviews/cl-et-water28apr28,0,2880216.story "Movie Review: 'Water'"], ''[[Los Angeles Times]]'', 28 April 2006. Retrieved 27 February 2010. {{dead link|date=October 2019}}</ref> </blockquote> Jeannette Catsoulis of ''[[The New York Times]]'' selected ''Water'' as NYT Critics' Pick, calling it "exquisite": "Serene on the surface yet roiling underneath, the film neatly parallels the plight of widows under Hindu fundamentalism to that of India under British colonialism."<ref>{{Cite news |last=Catsoulis |first=Jeannette |date=28 April 2006 |title=Movie Review: Water (2005): NYT Critics' Pick |work=New York Times |url=https://movies.nytimes.com/2006/04/28/movies/28wate.html}}</ref> ''Water'' received mostly positive reviews. On [[Rotten Tomatoes]] the film has an approval rating of 90% based on reviews from 94 critics, with an average rating of 7.63 out of 10.<ref>{{Cite web |date=25 September 2006 |title=Water |url=https://www.rottentomatoes.com/m/water |website=[[Rotten Tomatoes]]}}</ref> The site's consensus is that "This compassionate work of social criticism is also luminous, due to both its lyrical imagery and cast." On [[Metacritic]] the film has a [[weighted mean|weighted average]] score of 77 out of 100, based on 25 critics reviews, indicating "generally favorable reviews".<ref>https://www.metacritic.com/movie/water</ref> [[Roger Ebert]] of ''[[Chicago Sun-Times]]'' said "The film is lovely in the way [[Satyajit Ray]]'s films are lovely and the best elements of Water involve the young girl and the experiences seen through her eyes. I would have been content if the entire film had been her story" and gave it three stars out of four.<ref>{{Cite web |date=4 May 2006 |title=Water-2006 |url=https://www.rogerebert.com/reviews/water-2006 |access-date=31 May 2006 |website=Roger Ebert |publisher=[[Chicago Sun-Times]]}}</ref> [[Carrie Rickey]] of ''[[The Philadelphia Inquirer]]'' also praises Mehta's work on the trilogy saying that "Profound, passionate and overflowing with incomparable beauty, Water, like the prior two films in director Deepa Mehta's "Elements" trilogy, celebrates the lives of women who resist marginalisation by Indian society."{{Citation needed|date=October 2019}} In December 2005, it was named to the [[Toronto International Film Festival]]'s annual Canada's Top Ten list of the year's best Canadian films.<ref>"Topping the list: Canada's cinematic achievements". ''[[National Post]]'', December 14, 2005.</ref> == Soundtrack == {{Main|Water (Soundtrack)}} == Controversies == Mehta had originally intended to direct ''Water'' in February 2000, with the actors [[Shabana Azmi]], [[Nandita Das]] and [[Akshay Kumar]]. Her earlier film, ''[[Fire (1996 film)|Fire]]'', however, had previously attracted hostility from conservative right-wing organizations, which objected to her subject matter and portrayal of conservative households in a negative light. Protestors organised protests and attacks on cinemas that screened that film. The day before filming of ''Water'' was due to begin, the crew was informed that there were complications with their location permits for filming. The following day, they learned that 2,000 protesters had stormed the [[ghats]], destroying and burning the main film set and throwing the remnants into the [[Ganges]] in protest of what ultimately were revealed to be false accusations regarding the subject matter of the film.<ref name=note3 /> A right-wing politician [[Arun Pathak]] also organised a suicide protest to stop the film production.<ref>{{Cite web |date=6 February 2000 |title='Water' shooting stopped again, Mehta 'asked to leave Varanasi' |url=http://www.hindu.com/2000/02/07/stories/01070005.htm |access-date=20 October 2011 |website=[[The Hindu]] |publisher=[[The Hindu Group]]}}</ref> The resulting tensions and economic setbacks led to several years of struggle as Mehta was eventually forced to film ''Water'' in [[Sri Lanka]], rather than in India.<ref name="note3" /> Finally Mehta was able to make the film, but with a new cast and under a false title (''River Moon'') in 2003. The struggle to make the film was detailed by Mehta's daughter, [[Devyani Saltzman]], in a non-fiction book, ''Shooting Water: A Mother-Daughter Journey and the Making of the Film''.<ref name="note3">{{Cite web |last=Jasmine Yuen-Carrucan |title=The Politics of Deepa Mehta's Water |url=http://www.brightlightsfilm.com/28/water.html |access-date=8 May 2006}}</ref> == See also == * [[List of Canadian submissions for the Academy Award for Best Foreign Language Film]] == References == {{Reflist}} == Bibliography == * {{Cite book |last=Saltzman |first=Devyani |url=https://books.google.com/books?id=c75Uq0FbN-cC&pg=PA125 |title=Shooting Water: A Mother-daughter Journey and the Making of a Film |publisher=Penguin Books India |year=2006 |isbn=978-0-14-400102-6}} * [http://epress.lib.uts.edu.au/journals/index.php/mcs/article/view/2293/0 Displacing Androcracy: Cosmopolitan Partnerships in Bapsi Sidhwa’s Water] == External links == * {{Rotten-tomatoes|water}} * {{mojo title|water06}} * {{IMDb title|0240200}} * {{metacritic film|water|Water}} {{Deepa Mehta}} {{Anurag Kashyap}} {{Canadian submission for Academy Awards}} {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:2005 වසර තුළ චිත්‍රපට]] [[Category:2005 drama films]] [[Category:Canadian films]] [[Category:Canadian drama films]] [[Category:English-language films]] [[Category:2000s Hindi-language films]] [[Category:English-language Indian films]] [[Category:Cultural depictions of Mahatma Gandhi]] [[Category:Films about women in India]] [[Category:Films about widowhood in India]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ රූගත කල චිත්‍රපට]] [[Category:Films set in 1938]] [[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය ඉන්දියාව තුළ වන චිත්‍රපට]] [[Category:Films set in the British Raj]] [[Category:Films directed by Deepa Mehta]] [[Category:Films scored by Mychael Danna]] [[Category:Films with screenplays by Anurag Kashyap]] b6296i7xy2p1glhdajnc7ivsre204sr කේ. එස්. චිත්‍රා 0 89391 800102 478170 2026-09-25T02:59:50Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800102 wikitext text/x-wiki {{short description|ඉන්දියානු පිළිවැයුම් ගායිකාව}} {{Redirect|චිත්‍රා||චිත්‍රා (වක්‍රෝක්තිහරණය){{!}}චිත්‍රා}} {{Infobox person<!-- Please do not change this "infobox person" because changing this infobox causes other info not appearing in it. ---> | honorific_prefix = | name = කේ. එස්. චිත්‍රා | image = KS Chithra.jpg | caption = | birth_name = ක්‍රිෂ්ණන් නායර් ශාන්තකුමාරී චිත්‍රා | birth_date = {{birth date and age|df=y|1963|07|27}} | birth_place = [[ත්‍රිවන්දෘම්, කේරළ]], ඉන්දියාව | alias = [[දකුණු ඉන්දියාව|දකුණු ඉන්දියාවේ]] ගීත කෝකිලාවිය<ref name="Telugu Filmnagar">{{cite web|title=Wishing "Nightingale of South India" – Chitra a Very Happy Birthday |publisher=Telugu Film Nagar|url=https://www.thetelugufilmnagar.com/2016/07/27/wishing-nightingale-of-south-india-chitra-a-very-happy-birthday/|access-date=27 July 2016}}</ref><br /> [[උතුරු ඉන්දියාව|උතුරු ඉන්දියාවේ]] [[පියා බසන්තී]]<ref name="Telugu Filmnagar">{{cite web|title=Wishing "Nightingale of South India" – Chitra a Very Happy Birthday |publisher=Telugu Film Nagar|url=https://www.thetelugufilmnagar.com/2016/07/27/wishing-nightingale-of-south-india-chitra-a-very-happy-birthday/|access-date=27 July 2016}}</ref><br /> [[කේරළ]]යේ '''වානම්බඩි'''<ref name="google">{{cite news|title=One more feather in her cap|newspaper=The Hindu|url=http://www.thehindu.com/2005/07/21/stories/2005072113740200.htm|access-date=21 July 2005|archive-date=10 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160110083901/http://www.thehindu.com/2005/07/21/stories/2005072113740200.htm|url-status=dead}}</ref><br />[[තමිල් නාඩු]]වේ '''චින්න කුයිල්'''<ref name="google"/><br />[[ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ්]] හි '''සංගීත සරස්වතී'''<ref name="Telugu Filmnagar">{{cite web|title=Wishing "Nightingale of South India" – Chitra a Very Happy Birthday |publisher=Telugu Film Nagar|url=https://www.thetelugufilmnagar.com/2016/07/27/wishing-nightingale-of-south-india-chitra-a-very-happy-birthday/|access-date=27 July 2016}}</ref><br />[[කර්ණාටක]]යේ '''කන්නඩ කෝගිලේ'''<ref name="Telugu Filmnagar">{{cite web|title=Wishing "Nightingale of South India" – Chitra a Very Happy Birthday |publisher=Telugu Film Nagar|url=https://www.thetelugufilmnagar.com/2016/07/27/wishing-nightingale-of-south-india-chitra-a-very-happy-birthday/|access-date=27 July 2016}}</ref><br /> | alma_mater = [[කේරළ විශ්වවිද්‍යාලය]] | occupation = {{hlist|ගායිකාව|සංගීත නිෂ්පාදිකාව}} | spouse = විජයශංකර් <br />(වි. 1988-වර්තමානය) | years_active = 1979–වර්තමානය | module = {{Infobox musical artist|embed=yes | background = solo_singer | genre = {{flat list| * [[හින්දුස්තානී ශාස්ත්‍රීය සංගීතය]] * [[පිළිවැයුම් ගායකයා|පිළිවැයුම් ගායනය]] * [[ෆිල්මි]] }} | instrument = [[හඬ]] | label = [https://www.facebook.com/Audiotracs Audiotracs] }} | honours = [[පද්ම ශ්‍රී]] (2005)<br />[[පද්ම භූෂණ]] (2021) | website = {{URL|www.kschithra.com}} }} '''ක්‍රිෂ්ණන් නායර් ශාන්තකුමාරී චිත්‍රා''' (උපත 1963 ජූලි 27) හෙවත් '''කේ. එස්. චිත්‍රා''' හෙවත් '''චිත්‍රා''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ ඉන්දියානු [[පිළිවැයුම් ගායිකාව]]ක සහ [[කර්ණාටක සංගීතය|කර්ණාටක]] සංගීතඥවරියකි. ඇය විසින් ගීත 25,000 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පටිගතකොට ඇති අතර, එහි දී ඇය [[මලයාලම් භාෂාව|මලයාලම්]], [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]], [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]], [[කන්නඩ භාෂාව|කන්නඩ]], [[හින්දි භාෂාව|හින්දි]], [[බෙංගාලි භාෂාව|බෙංගාලි]], [[ඔරියා භාෂාව|ඔරියා]], [[පන්ජාබි භාෂාව|පන්ජාබි]], [[ගුජරාටි භාෂාව|ගුජරාටි]], [[තුලු භාෂාව|තුලු]], [[රාජස්ථානී භාෂාව|රාජස්ථානී]], [[උර්දු භාෂාව|උර්දු]], [[සංස්කෘත භාෂාව|සංස්කෘත]], සහ [[බදාගා භාෂාව|බදාගා]] වැනි [[ඉන්දියාවේ භාෂා|භාරතීය භාෂා]] මෙන්ම [[මැලේ භාෂාව|මැලේ]], [[ලතින් භාෂාව|ලතින්]], [[අරාබි භාෂාව|අරාබි]], [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]], ඉංග්‍රීසි සහ [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]] වැනි විදෙස් භාෂාවන්ගෙන් ද ගීත ගායනාකොට තිබීම විශේෂත්වයකි.<ref name="The Hindu">{{cite news|url=https://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-metroplus/chithra-in-concert-and-workshop/article8315215.ece|title= Chithra in concert and workshop |author= Article |newspaper= The Hindu|date=5 March 2016}}</ref> ඇය වඩාත් කීර්තියට පත්ව ඇත්තේ යුග ගණනාවක සංගීතඥයක් සමග ඇය කටයුතු කොට ඇති නිසාවෙනො. මේ අතරට [[ඒ. ආර්. රහ්මන්]], [[ඉලෛයරාජා]], [[එම්. එම්. කීරවානි]] වැනි සංගීත අධ්‍යක්ෂකවරුන් සේම, [[එස්. පී. බාලසුබ්‍රමණියම්|එස්පී බාලසුබ්‍රමණියම්]] සහ [[කේ ජේ යේසුදාස්]] වැනි පිළිවැයුම් ගායකයින් ද ඇතුළත් වේ. ඇගේ මියුරු කටහඬ නිසාම ඇයව [[දකුණු ඉන්දියාව|දකුණු ඉන්දියාවේ]] ගීත කෝකිලාවිය ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. ==ආශ්‍රේයයන්== {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== {{commons category}} * {{IMDb name|id=0433889}} {{PadmaBhushanAwardRecipients 2020–2029}} {{Padma Shri Award Recipients in Art}} {{National Film Award Best Female Playback Singer}} {{K S Chithra}} {{Authority control}} {{DEFAULTSORT:චිත්‍රා, කේ. එස්.}} [[Category:1963 උපත්]] [[Category:ජීවත්වන්නෝ]] [[Category:කේරළයේ ගායන ශිල්පීන්]] 0d2au30ckqc6szw350tvf7t203f072p 1985 බෙන්සන් ඇන්ඩ් හෙජස් ලෝක ක්‍රිකට් තරගාවලිය 0 91020 800057 739243 2026-09-24T23:13:28Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800057 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් තරඟාවලි|name=බෙන්සන් ඇන්ඩ් හෙජස් ලෝක ක්‍රිකට් ශූරතාවය|host={{cr|AUS}}|imagesize=|fromdate={{Start date|1985|02|17|df=y}}|todate={{Start date|1985|03|10|df=y}}|caption=|administrator=[[ඕස්ට්‍රේලියානු ක්‍රිකට් පාලක මණ්ඩලය]]|cricket format=[[එක්දින ජාත්‍යන්තර]]|tournament format=මූලික වටය හා පිලිමළුන් පිටුදැකීම|image=|count=|champions={{cr|IND}}|participants=7|matches=13|attendance=|player of the series={{flagicon|IND}} [[රවී ශාස්ත්‍රි]]|most runs={{flagicon|IND}} [[ක්‍රිෂ්ණමාචාරි ශ්‍රීකාන්ත්]] (238)|most wickets={{flagicon|IND}} [[ලක්ෂ්මන් සිවාරාමක්‍රිෂ්ණන්]] (10)|officially opened by=|official song=}} බෙන්සන් ඇන්ඩ් හෙජස් ලෝක ක්‍රිකට් ශූරතාවය 1985 පෙබරවාරි 17 සිට මාර්තු 10 දක්වා ඕස්ට්‍රේලියාවේ පැවති එක්දින ජාත්‍යන්තර තරඟාවලියක් වන අතර එය ඉන්දියාව විසින් ජයග්‍රහණය කරන ලදී. මෙම තරඟාවලිය වික්ටෝරියා හි යුරෝපීය ජනාවාසයේ 150 වන සංවත්සරය සමරන සැමරුම්වල කොටසකි. එවකට ටෙස්ට් තරග ක්‍රීඩා කරන සියලුම කණ්ඩායම් මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණයේ සහ සිඩ්නි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණයේ පැවති තරඟ සමඟ සහභාගී වූහ. තරඟාවලිය මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණයේදී විදුලි පහන් යට ක්‍රීඩා කළ පළමු තරඟ විය. 1983 ලෝක කුසලාන අවසන් මහා තරඟයේදී බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්ව පරාජය කරමින් ඉන්දියාව ලෝක කුසලාන හිමිකරුවන් වූ නමුත් පොත් තබන්නන් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන් ප්‍රියතමයන් ලෙස ලැයිස්තු ගත කළහ. == තරඟ ආකෘතිය == සෑම කණ්ඩායමක්ම තරඟාවලිය සඳහා ක්‍රීඩකයින් 14 දෙනෙකුගෙන් යුත් සංචිතයක් නම් කළ යුතුව තිබුණි. වර්ණ ගැන්වූ ඇඳුම්, සුදු බෝල, පන්දු රැකීමේ සීමාවන් සහ ඕවර 50 කට සීමා වූ ඉනිම සමඟ තරග පැවැත්විණි. කණ්ඩායම් හත සුදුසුකම් ලැබීමේ කාණ්ඩ දෙකකට බෙදා ඇත. සෑම කෙනෙකුම රවුන්ඩ් රොබින් ක්‍රීඩා කරමින් ජයග්‍රහණය සඳහා ලකුණු දෙකක් සහ සම හෝ විසදුමක් නැති සඳහා ලකුණු බැගින් ලබා ගත්හ. සමාන ලකුණු මත කණ්ඩායම් ලකුණු අනුපාතය අනුව වෙන් කරන ලදී. අවසන් පූර්ව තරගය එක් එක් කාණ්ඩයේ ජයග්‍රාහකයා සමඟ අනෙක් කාණ්ඩයේ අනුශූරයා තරග වැදි අතර පරාජිතයන් තුන්වන ස්ථානයට තරඟයට ක්‍රීඩා කළ අතර ජයග්‍රාහකයින් අවසන් තරඟයට ඉදිරිපත් විය. == සංචිත == {| class="wikitable" |+ !{{cr|AUS}} !{{cr|ENG}} !{{cr|IND}} !{{cr|NZ}} !{{cr|PAK}} !{{cr|SL}} !{{cr|WIN}} |- | * ඇලන් බෝඩර් (නායක) * ටෙරී ඇල්ඩර්මන් * පීටර් ෆෝක්නර් * රොඩ්නි හොග් * කිම් හියුස් * ඩීන් ජෝන්ස් * රොබී කර්ර් * ජෙෆ් ලෝසන් * රොඩ් මැකර්ඩි * ක්‍රේග් මැක්ඩර්මොට් * සයිමන් ඕ ඩොනල් * වේන් බී. ෆිලිප්ස් * කෙප්ලර් වෙසල්ස් * ග්‍රේම් වුඩ් | * ඩේවිඩ් ගෝවර් (නායක) * ජොනතන් ඇග්නිව් * නෝමන් කෝවන්ස් * ක්‍රිස් කෞඩ්රි * පෝල් ඩව්න්ටන් * ෆිල් එඩ්මන්ඩ්ස් * රිචඩ් එලිසන් * නීල් ෆොස්ටර් * ග්‍රේම් ෆෝලර් * මයික් ගැටිං * ඇලන් ලෑම්බ් * වික් මාර්ක්ස් * මාටින් මොක්සන් * ටිම් රොබින්සන් | * සුනිල් ගවස්කාර් (නායක) * මොහින්දර් අමර්නාත් * මොහොමඩ් අෂරුදින් * රොජර් බිනි * කපිල් දේව් * මදන් ලාල් * චේතන් ෂර්මා * රවී ශාස්ත්‍රි * ලක්ෂ්මන් සිවාරාමක්‍රිෂ්ණන් * ක්‍රිෂ්ණමාචාරි ශ්‍රීකාන්ත් * දිලිප් වෙන්ග්සාර්කාර් * සදානන්ද විශ්වනාත් * මනෝජ් ප්‍රභාකරන් * අශෝක් මල්හෝත්‍රා | * ජෙෆ් හොවාර්ත් (නායක) * ජෝන් බ්‍රේස්වෙල් * ලාන්ස් කෙයාන්ස් * ඊවන් චැට්ෆීල්ඩ් * ජෙරමි කෝනි * ජෙෆ් ක්‍රෝ * මාටින් ක්‍රෝ * රිචඩ් හැඩ්ලි * පෝල් මැක්වාන් * ජෝන් රීඩ් * ඉයන් ස්මිත් * මාටින් ස්නෙඩන් * ජෝන් රයිට් | * ජාවෙඩ් මියාන්දාඩ් (නායක) * අනිල් දල්පත් * අසීම් ​​හෆීස් * ඉම්රාන් ඛාන් * මොහ්සින් ඛාන් * මුදසාර් නසාර් * කාසිම් ඕමාර් * රමීස් රාජා * රෂීඩ් ඛාන් * සලීම් මලික් * තාහීර් නකාෂ් * වසීම් අක්‍රම් * වසීම් රාජා * සහීර් අබ්බාස් | * දුලීප් මෙන්ඩිස් (නායක) * අශාන්ත ද මෙල් * සෝමචන්ද්‍ර ද සිල්වා * රෝයි ඩයස් * විනෝදන් ජෝන් * උවායිස් කර්නේන් * රන්ජන් මඩුගල * අර්ජුන රණතුංග * රූමේෂ් රත්නායක * රවී රත්නායක * අමල් සිල්වා | * ක්ලයිව් ලොයිඩ් (නායක) * වින්ස්ටන් ඩේවිස් * ජෙෆ් ඩුජොන් * ජොයෙල් ගාර්නර් * ලැරී ගෝමස් * රොජර් හාපර් * ඩෙස්මන්ඩ් හේන්ස් * මයිකල් හෝල්ඩින් * ගස් ලොජි * මැල්කම් මාෂල් * තෙල්ස්ටන් පේන් * විව් රිචර්ඩ්ස් * රිචී රිචඩ්සන් |} == ප්‍රථිඵල == === <nowiki>''ඒ''</nowiki> කාණ්ඩය === තරඟාවලිය ආරම්භ වූයේ ඕස්ට්‍රේලියාව සහ එංගලන්තය මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණයේදී විදුලි පහන් යටතේ පළමු තරගය ක්‍රීඩා කලේ 82,494 ක පිරිසක් ඉදිරියේ ය. ඔස්ට්‍රේලියාව තරගය කඩුලු 7 කින් ජය ගත් නමුත් ඔවුන් දෙදෙනාම අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසෙන්නේ නැත. සිය සෑම කණ්ඩායම් තරඟයකදීම පහසු ජයග්‍රහණ ලබා ගනිමින් ලෝක කුසලාන ජයග්‍රහණය නැවත නැවතත් අළුත් කිරීමට ඉන්දියාව සමත් වූ අතර 18 හැවිරිදි වමතින් වේග පන්දු යවන ක්‍රීඩක වසීම් අක්‍රම් පකිස්ථානයට හමුවූයේද මේ තරගාවලියෙනි. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="175" |රට ! style="width:20px;" abbr="Points" |ප්‍රල ! style="width:20px;" abbr="Played" |තරග ! style="width:20px;" abbr="Won" |ජය ! style="width:20px;" abbr="Lost" |පරාජ ! style="width:20px;" abbr="Run Rate" |ලවේ |- | style="text-align:left;" |{{cr|IND}} |'''6''' |3 |3 |0 |4.42 |- | style="text-align:left;" |{{cr|PAK}} |'''4''' |3 |2 |1 |4.39 |- | style="text-align:left;" |{{cr|AUS}} |'''2''' |3 |1 |2 |3.98 |- | style="text-align:left;" |{{cr|ENG}} |'''0''' |3 |0 |3 |3.41 |} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 පෙබරවාරි 17|time=|daynight=yes|team1={{cr-rt|ENG}}|team2={{cr|AUS}}|score1=214/8 (ඕවර 49)|runs1=[[ඇලන් ලෑම්බ්]] 53 (53)|wickets1=[[ජෙෆ් ලෝසන්]] 3/31 (ඕවර 10)|score2=215/3 (ඕවර 45.2)|runs2=[[රොබී කර්ර්]] 87 (126)|wickets2=[[වික් මාර්ක්ස්]] 1/33 (ඕවර 7.2)|result=ඕස්ට්‍රේලියාව කඩුලු 7 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65719 ලකුණුපත]|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ටෝනි ක්‍රාෆ්ටර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[රේ ඉෂර්වුඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් එංගලන්තය පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය.|motm={{flagicon|AUS}} [[රොබී කර්ර්]]|rain=|notes=මෙම ස්ථානයේ විදුලි පහන් යටතේ ක්‍රීඩා කළ පළමු තරගය මෙය විය. 82,494 දෙනෙක් සහභාගී වූහ. <ref>''[[Wisden Cricketers' Almanack|Wisden]]'' 1986, p. 978.</ref>}} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 පෙබරවාරි 20|time=|daynight=yes|team1={{cr-rt|PAK}}|team2={{cr|IND}}|score1=183 (ඕවර 49.2)|runs1=[[කාසිම් උමාර්]] 57 (102)|wickets1=[[රොජර් බිනි]] 4/35 (ඕවර 8.2)|score2=184/4 (ඕවර 45.5)|runs2=[[මොහොමඩ් අසාරුදීන්]] 93* (135)|wickets2=[[ඉම්රාන් ඛාන්]] 3/27 (ඕවර 10)|result=ඉන්දියාව කඩුලු 6 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65721 ලකුණුපත]|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[පීටර් මැක්කොනෙල්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ඩික් ෆ්‍රෙන්ච්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් පාකිස්තානය පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය.|motm={{flagicon|IND}} [[මොහොමඩ් අසාරුදීන්]]|rain=|notes={{flagicon|IND}} [[ලක්ෂ්මන් සිවාරාමක්‍රිෂ්ණන්]] මංගල එක්දින තරගයට පිවිසියේය.}} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 පෙබරවාරි 24|time=|daynight=|team1={{cr-rt|PAK}}|team2={{cr|AUS}}|score1=262/6 (ඕවර 50)|runs1=[[මොහ්සින් ඛාන්]] 81 (109)|wickets1=[[සයිමන් ඔ'ඩොනෙල්]] 2/42 (ඕවර 10)|score2=200 (ඕවර 42.3)|runs2=[[සයිමන් ඔ'ඩොනෙල්]] 74 (101)|wickets2=[[වසීම් අක්‍රම්]] 5/21 (ඕවර 8)|result=පාකිස්තානය ලකුණු 62 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65723 ලකුණුපත]|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[රේ ඉෂර්වුඩ්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[මෙල් ජොන්සන්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ඕස්ට්‍රේලියාව පන්දු රැකීමට තෝරා ගත්තේය.|motm={{flagicon|PAK}} [[වසීම් අක්‍රම්]]|rain=|notes=}} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 පෙබරවාරි 26|time=|daynight=yes|team1={{cr-rt|IND}}|team2={{cr|ENG}}|score1=235/9 (ඕවර 50)|runs1=[[ක්‍රිස් ශ්‍රීකාන්ත්]] 57 (53)|wickets1=[[නෝමන් කෝවන්ස්]] 3/59 (ඕවර 10)|score2=149 (ඕවර 41.4)|runs2=[[මාටින් මොක්සන්]] 48 (86)|wickets2=[[රවී ශාස්ත්‍රි]] 3/30 (ඕවර 10)|result=ඉන්දියාව ලකුණු 86 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65724 ලකුණුපත]|venue=[[සිඩ්නි ක්‍රිකට් පිටිය]], [[සිඩ්නි]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[බෲස් මාටින්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ඩික් ෆ්‍රෙන්ච්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් එංගලන්තය පන්දු රැකීමට පිටියට පිවිසියේය.|motm={{flagicon|IND}} [[ක්‍රිස් ශ්‍රීකාන්ත්]]|rain=|notes=}} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 මාර්තු 2|time=|daynight=yes|team1={{cr-rt|PAK}}|team2={{cr|ENG}}|score1=213/8 (ඕවර 50)|runs1=[[මුදසර් නසාර්]] 77 (102)|wickets1=[[රිචඩ් එලිසන්]] 3/42 (ඕවර 10)|score2=146 (ඕවර 24.2)|runs2=[[ඇලන් ලෑම්බ්]] 81 (69)|wickets2=[[තාහීර් නකාෂ්]] 3/24 (ඕවර 4.2)|result=පාකිස්තානය ලකුණු 67 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65726 ලකුණුපත]|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[රේ ඉෂර්වුඩ්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[මෙල් ජොන්සන්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් පාකිස්තානය පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය.|motm={{flagicon|ENG}} [[ඇලන් ලෑම්බ්]]|rain=|notes=}} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 මාර්තු 3|time=|daynight=|team1={{cr-rt|AUS}}|team2={{cr|IND}}|score1=163 (ඕවර 49.3)|runs1=[[වේන් ෆිලිප්ස්]] 60 (92)|wickets1=[[රොජර් බිනි]] 3/27 (ඕවර 7.3)|score2=165/2 (ඕවර 36.1)|runs2=[[ක්‍රිස් ශ්‍රීකාන්ත්]] 93 (115)|wickets2=[[ටෙරී ඇල්ඩර්මන්]] 1/38 (ඕවර 8)|result=ඉන්දියාව කඩුලු 8 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65727 ලකුණුපත]|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ටෝනි ක්‍රාෆ්ටර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[පීටර් මැක්කොනෙල්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ඉන්දියාව පන්දු රැකීමට පිටියට පිවිසියේය.|motm={{flagicon|IND}} [[රවී ශාස්ත්‍රි]]|rain=|notes=}} ---- === <nowiki>''බී''</nowiki> කාණ්ඩය === බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම ලෝක ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ අංක එකේ කණ්ඩායම වීමත්, ශ්‍රී ලංකාව ටෙස්ට් රටවල් ලැයිස්තුවේ පහලම ස්ථානයත් සමඟ බී කාණ්ඩය තරමක් විකාර සහගත විය. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සහ නවසීලන්තය අතර තරගය වැසි ඇද හැළුණු අතර තරගය අතහැර දැමීය. {| class="wikitable" style="text-align:center;" ! width="175" |රට ! style="width:20px;" abbr="Points" |ප්‍රල ! style="width:20px;" abbr="Played" |තරග ! style="width:20px;" abbr="Won" |ජය ! style="width:20px;" abbr="Lost" |පරාජ ! style="width:20px;" abbr="No Result" |විනැ ! style="width:20px;" abbr="Run Rate" |ලවේ |- | style="text-align:left;" |{{cr|WIN}} |'''3''' |2 |1 |0 |1 |5.87 |- | style="text-align:left;" |{{cr|NZL}} |'''3''' |2 |1 |0 |1 |4.07 |- | style="text-align:left;" |{{cr|SRI}} |'''0''' |2 |0 |2 |0 |3.16 |} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 පෙබරවාරි 19|time=|daynight=yes|team1={{cr-rt|NZ}}|team2={{cr|WIN}}|score1=57/2 (ඕවර 18.4)|runs1=[[ජෝන් රීඩ්]] 22 (30)|wickets1=[[ජොයෙල් ගාර්නර්]] 1/11 (ඕවර 6)|score2=|runs2=|wickets2=|result=විසදුමක් නොමැත|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65720 ලකුණුපත]|venue=[[සිඩ්නි ක්‍රිකට් පිටිය]], [[සිඩ්නි]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩෙල්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[මෙල් ජොන්සන්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් නවසීලන්තය පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය.|motm=|rain=වර්ෂාව හේතුවෙන් ක්‍රීඩා කළ නොහැකි විය.|notes=රූපවාහිනී කාලසටහන් අතර ගැටුමක් හේතුවෙන් පෙබරවාරි 20 සංචිත දිනය භාවිතා නොකළේය.}} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 පෙබරවාරි 23|time=|daynight=yes|night=|team1={{cr-rt|NZ}}|team2={{cr|SL}}|score1=223 (ඕවර 49.4)|runs1=[[ජෝන් රීඩ්]] 62 (108)|wickets1=[[විනෝදන් ජෝන්]] 3/29 (ඕවර 10)|score2=172 (ඕවර 42.4)|runs2=[[අර්ජුන රණතුංග]] 34 (40)|wickets2=[[ජෙරමි කෝනි]] 4/46 (ඕවර 10)|result=නවසීලන්තය ලකුණු 51 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65722 ලකුණුපත]|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[බෲස් මාටින්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[පීටර් මැක්කොනෙල්]]|motm={{flagicon|NZ}} [[ජෝන් රීඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකාව පන්දු රැකීමට පිටියට පිවිසියේය.|round=|rain=|notes=}} ---- {{Single-innings cricket match|date=1985 පෙබරවාරි 27|time=|daynight=yes|team1={{cr-rt|SL}}|team2={{cr|WIN}}|score1=135/7 (ඕවර 47)|runs1=[[රවී රත්නායක]] 50 (101)|wickets1=[[විව් රිචර්ඩ්ස්]] 3/27 (ඕවර 9)|score2=136/2 (ඕවර 23.1)|runs2=[[ඩෙස්මන්ඩ් හේන්ස්]] 36 (50)|wickets2=[[රූමේෂ් රත්නායක]] 1/29 (ඕවර 7)|result=බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල කඩුලු 8 කින් ජය ගත්තේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65725 ලකුණුපත]|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ටෝනි ක්‍රාෆ්ටර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩෙල්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකාව පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය.|motm={{flagicon|SL}} [[රවී රත්නායක]]|rain=වර්ෂාව හේතුවෙන් තරගය එක් පැත්තකට ඕවර 47 දක්වා අඩු විය.|notes=}} ---- === අවසාන පූර්ව === කණ්ඩායම් අදියරයන්ගෙන් පසුව, අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵලය වූයේ 1983 ලෝක කුසලාන අවසන් තරඟකරුවන් වන ඉන්දියාව සහ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම ලෝක ශූරතාවලියේ අවසන් තරඟයේදී නැවත හමුවීමයි. පළමු අවසන් පූර්ව තරගයේදී නවසීලන්තය පරාජය කරමින් ඉන්දියාව ඉදිරියට ආ අතර දෙවන තරගයෙන් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම පරාජය කිරීමට පාකිස්තානය සමත් විය. === 1වන අවසාන පූර්ව === {{Single-innings cricket match|date=1985 මාර්තු 5|time=|daynight=yes|team1={{cr-rt|NZ}}|team2={{cr|IND}}|score1=206 (ඕවර 50)|runs1=[[ජෝන් රීඩ්]] 55 (101)|wickets1=[[මදන් ලාල්]] 4/37 (ඕවර 8)|score2=207/3 (ඕවර 43.3)|runs2=[[දිලිප් වෙන්ග්සාර්කාර්]] 63 (59)|wickets2=[[ඊවන් චැට්ෆීල්ඩ්]] 1/38 (ඕවර 10)|result=ඉන්දියාව කඩුලු 7 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65728/india-vs-new-zealand-1st-sf-benson-&-hedges-world-championship-of-cricket-1984-85 ලකුණුපත] <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65728/india-vs-new-zealand-1st-sf-benson-&-hedges-world-championship-of-cricket-1984-85/|title=1st Semifinal, Benson & Hedges World Championship of Cricket at Sydney, March 5 1985 {{!}} Match Summary {{!}} ESPNCricinfo|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2020-11-28}}</ref>|venue=[[සිඩ්නි ක්‍රිකට් පිටිය]], [[සිඩ්නි]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[පීටර් මැක්කොනෙල්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[ඩික් ෆ්‍රෙන්ච්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ඉන්දියාව පන්දු රැකීමට පිටියට පිවිසියේය.|motm={{flagicon|IND}} [[රවී ශාස්ත්‍රි]]|rain=|notes=}} ---- === 2වන අවසාන පූර්ව === {{Single-innings cricket match|date=1985 මාර්තු 6|time=|daynight=yes|team1={{cr-rt|WIN}}|team2={{cr|PAK}}|score1=159 (ඕවර 44.3)|runs1=[[රොජර් හාපර්]] 25 (41)|wickets1=[[මුදසාර් නසාර්]] 5/28 (ඕවර 7.3)|score2=160/3 (ඕවර 46)|runs2=[[රමිස් රාජා]] 60 (88)|wickets2=[[ජොයෙල් ගාර්නර්]] 1/19 (ඕවර 8)|result=පාකිස්තානය කඩුලු 7 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65729/pakistan-vs-west-indies-2nd-sf-benson-&-hedges-world-championship-of-cricket-1984-85 ලකුණුපත] <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65729/pakistan-vs-west-indies-2nd-sf-benson-&-hedges-world-championship-of-cricket-1984-85/|title=2nd Semifinal, Benson & Hedges World Championship of Cricket at Melbourne, March 6 1985 {{!}} Match Summary {{!}} ESPNCricinfo|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2020-11-28}}</ref>|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් රැන්ඩෙල්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[රේ ඉෂර්වුඩ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය.|motm={{flagicon|PAK}} [[රමීස් රාජා]]|rain=|notes=}} ---- === තුන්වන ස්ථානය === මෙම තරඟාවලියේ තෙවැනි ස්ථානය ප්ලේට් වින්නර්ස් ෆයිනල් ලෙස හැඳින්වූ අතර බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිලට තරගය ජයග්‍රහණය කිරීම වෙනුවෙන් පිඟානක් ප්‍රදානය කෙරිණි. {{Single-innings cricket match|date=1985 මාර්තු 9|time=|daynight=|team1={{cr-rt|NZ}}|team2={{cr|WIN}}|score1=138/9 (ඕවර 50)|runs1=[[ජෙරමි කෝනි]] 35 (76)|wickets1=[[ජොයෙල් ගාර්නර්]] 3/29 (ඕවර 10)|score2=139/4 (ඕවර 37.2)|runs2=[[ශ්‍රීමත් විවියන් රිචඩ්ස්]] 51 (61)|wickets2=[[රිචඩ් හැඩ්ලි]] 3/23 (ඕවර 10)|result=බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල කඩුලු 6 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65730/new-zealand-vs-west-indies-cons-benson-&-hedges-world-championship-of-cricket-1984-85 ලකුණුපත] <ref>{{Cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/8533/scorecard/65730/new-zealand-vs-west-indies-cons-benson-&-hedges-world-championship-of-cricket-1984-85/|title=Consolation Final, Benson & Hedges World Championship of Cricket at Sydney, March 9 1985 {{!}} Match Summary {{!}} ESPNCricinfo|website=ESPNcricinfo|language=en|access-date=2020-11-28}}</ref>|venue=[[සිඩ්නි ක්‍රිකට් පිටිය]], [[සිඩ්නි]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ඩික් ෆ්‍රෙන්ච්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[මෙල් ජොන්සන්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රීඩකයෝ පන්දු රැකීමට තෝරා ගත්හ.|motm={{flagicon|WIN}} [[ශ්‍රීමත් විව් රිචර්ඩ්ස්]]|rain=|notes=}} ---- === අවසාන තරගය === {{Main|1985 බෙන්සන් ඇන්ඩ් හෙජස් ලෝක තරගාවලිය අවසන් තරගය}} අවසන් තරගය ආරම්භයේදීම ඉන්දියාවේ කපිල් දේව් ප්‍රමුඛ පන්දු යවන්නන් පාකිස්තානය ලකුණු 33 කට කඩුලු 4 ක් දවාගත්තේය. පාකිස්තානය අවසානයේ ලකුණු 176 කට කඩුලු 9 ක් ලබා ගත් අතර තරඟාවලියේදී ඉන්දියාවට ප්‍රතිවාදී කණ්ඩායමේ සියළු ක්‍රීඩකයින් දවා ගැනීමට නිහැකි වූ ප්‍රතම අවස්තාවද මෙය විය. තරගාවලියේදී ඉන්දියාව විසින් ගත හැකි උපරිම කඩුලු 50 න් 49 ක්ම ලබා ගත්තේය. ඉන්දීය ආරම්භක පිතිකරුවන් වන රවී ශාස්ත්‍රි සහ ක්‍රිෂ්ණමාචාරි ශ්‍රීකාන්ත් ගේ ආරම්භක ස්ථාවරය ඔවුන්ගේ ශක්තිමත් පිතිකරණ පෙළගැස්ම සඳහා බොහෝ කාර්යයන් ඉටු කළහ. තරගය අවසානයේ සෑම ක්‍රීඩකයෙකුටම ත්‍යාග පිරිනමන ලද අතර තරඟයේ ක්‍රීඩකයාට හිමි සම්මානය ශ්‍රීකාන්ත් දිනාගත් අතර ශාස්ත්‍රි තරගාවලියේ ක්‍රීඩකයා ලෙස නම් කෙරිණි. ඔහුට ඩොලර් 35,000 ක් වටිනා Audi 100 මෝටර් රථයක් සඳහා ත්‍යාගය පිරිනමන ලද අතර වහාම එය ඔහුගේ මුළු කණ්ඩායමම මෝටර් රථයේ හෝ වාඩි වී වාඩි වී MCG වටා ගෙන ගියේය. මෙම තරගයට ප්‍රේක්ෂකයන් 35,296 ක් පැමිණීම එකල ඕස්ට්‍රේලියාවේ වැඩිම ප්‍රේක්ෂක වාර්තාව විය.<ref name="Final">{{cite magazine|title=Benson & Hedges Final, Melbourne, March 10, 1985 India vs Pakistan|url=http://www.outlookindia.com/article.aspx?218817|access-date=21 October 2013|magazine=Outlook India|archive-date=21 October 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021165912/http://www.outlookindia.com/article.aspx?218817|url-status=dead}}</ref>{{Single-innings cricket match|date=1985 මාර්තු 10|wickets1=[[කපිල් දේව්]] 3/23 (ඕවර 9)|daynight=yes|team1={{cr-rt|PAK}}|team2={{cr|IND}}|score1=176/9 (ඕවර 50)|score2=177/2 (ඕවර 47.1)|runs1=[[ජාවෙඩ් මියන්ඩාඩ්]] 48 (92)|time=|wickets2=[[ඉම්රාන් ඛාන්]] 1/28 (ඕවර 10)|runs2=[[ක්‍රිෂ්ණමාචාරි ශ්‍රීකාන්ත්]] 67 (77)|result=ඉන්දියාව කඩුලු 8 කින් ජයග්‍රහණය කළේය|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65731.html ලකුණුපත]|venue=[[මෙල්බර්න් ක්‍රිකට් පිටිය]], [[මෙල්බර්න්]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ටෝනි ක්‍රාෆ්ටර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[රේ ඉෂර්වුඩ්]]|motm={{flagicon|IND}} [[ක්‍රිස් ශ්‍රීකාන්ත්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් පාකිස්තානය පන්දුවට පහරදීමට තෝරා ගත්තේය.|rain=}} ලෝක ක්‍රිකට් ශූරතාවලියේ ප්‍රථම හා අවසාන අවස්ථාව මෙයයි. කුසලානය දිනාගත් ඉන්දීය කණ්ඩායම විස්ඩන් විසින් 'සියවසේ ඉන්දියානු කණ්ඩායම' ලෙස නම් කරන ලදී. == යොමුව == {{reflist}} == බාහිර සබැදි == * [http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1980S/1984-85/OD_TOURNEYS/WCC/ World Championship of Cricket scorecards on Cricinfo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040406101358/http://aus.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1980S/1984-85/OD_TOURNEYS/WCC/ |date=2004-04-06 }} {{ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම තරගවැදි ජාත්‍යන්තර තරග}} [[ප්‍රවර්ගය:International cricket competitions from 1980–81 to 1985]] [[ප්‍රවර්ගය:One Day International cricket competitions]] [[ප්‍රවර්ගය:1985 in Australian cricket]] [[ප්‍රවර්ගය:International cricket competitions in Australia]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ක්‍රිකට්]] 9r66rtgrmn4q4pyyhtajkkkahory7ml පොදු වැරදි වැටහීම් ලැයිස්තුව 0 91952 800220 796319 2026-09-25T07:23:32Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800220 wikitext text/x-wiki {{ගතික ලැයිස්තුව}} සමාජය තුල ඇති '''පොදු වැරදි වැටහීම් ලැයිස්තුව'''ක් මෙහි දැක්වේ. ලැයිස්තුවේ සෑම අයිතමයක්ම එම වැරදි වැටහීමට නිවැරදි කිරීමක් ලෙස දක්වා ඇත. එනම් එක් එක් අයිතමය මගින් ඒ ඒ දුර්මතය වැරදි ඇයිදැයි පැහැදිළි කර ඇත. == කලාව සහ සංස්කෘතිය == == ඉතිහාසය == == විද්‍යාව, තාක්ෂණය සහ ගණිතය == [[ගොනුව:Great Wall of China, Satellite image.jpeg|thumb|[[චීන මහා ප්‍රාකාරය|චීන මහා ප්‍රාකාරයේ]] කොටසක [[චන්ද්‍රිකා ඡ‍ායාරෑප|චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපයක්]]. වම් පස යට කෙළවරේ සිට දකුණු පස ඉහළට විහිදී ඇත්තේ චීන මහා ප්‍රාකාරය යි. (වම් පස ඉහළ සිට දකුණු පස පහළ දෙසට විහිදී ඇති ගඟ සමග වරදවා වටහා ගැනීමෙන් වළකින්න.) මෙම ඡායාරූපිත ප්‍රදේශය වර්ග කි.මී. 12 කි.]] === තාරකා විද්‍යාව සහ අභ්‍යාවකාශය === * [[චීන මහා ප්‍රාකාරය]] අභ්‍යාවකාශයට හෝ සඳ මතුපිටට පෙනෙන එකම කෘතිම වස්තුව නොවේ. [[ඇපලෝ වැඩසටහන|ඇපලෝ]] අභ්‍යාවකාශගාමීන් කිසිවෙක් සඳ මතදී චීන මහා ප්‍රාකාරය දුටු බවට පවසා නැත. [[පහළ පෘථිවි කක්ෂය|පහළ පෘථිවි කක්ෂයෙහි]] සිටින අභ්‍යාවකාශගාමීන්ට වුවද එය දැකගත හැක්කේ දුරේක්ෂයකින් පමණි. කෙසේ නමුත් රාත්‍රියේදී නගරවල ආලෝකය නම් පහළ පෘථිවි කක්ෂයට පැහැදිළිව දිස්වෙයි.<ref>https://science.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2003/24mar_noseprints/</ref> * [[කළු කුහරය|කලු කුහර]] වලටද ඇත්තේ අනෙක් අභ්‍යාවකාශ වස්තූන් වලට සමාන වූ ගුරුත්ව බලපෑම් ය. ඕනෑම ග්‍රහ වස්තුවක් මෙන් ඒවා ද ආසන්නයේ ඇති අනෙක් වස්තූන් ඒ වෙත ඇදගනියි (ඉතාම ආසන්නයේදී හැර). උදාහරණයක් ලෙස, [[හිරු|සූර්යයා]] වෙනුවට සූර්යයා තරම් ස්කන්ධයකින් යුත් කලු කුහරයක් එහි ප්‍රතිස්ථාපනය කළොත් ග්‍රහලෝක වල කක්ෂයන්ට එයින් කිසිම වෙනසක් සිදු නොවනු ඇත.<ref>http://oyc.yale.edu/astronomy/astr-160/lecture-9#transcript</ref> * [[ඍතු]] ඇතිවන්නේ හිරු සහ පෘථිවිය අතර දුර වෙනස් වීමෙන් නොවේ. ඍතු විපර්යාසයට හේතුව පොළොවේ අංශක 23.4 ක අක්ෂීය ඇලවීම යි. එක් එක් අර්ධගෝලය එහි ගිම්හාන සමයේදී හිරු දෙසට නැඹුරුව ඇල වී පිහිටයි. මේ නිසා එයට වැඩි දවල් කාලයක් සහ කෙටි රාත්‍රී කාලයක් හිමි වෙයි. ශිශිර සමයේදී එම අර්ධගෝලය හිරුට විරුද්ධ පසට නැඹුරු වෙයි. එයින් කෙටි දවල් කාලයක් සහ දිගු රාත්‍රී කාලයක් ලැබෙයි.<ref>https://web.archive.org/web/20071216004548/http://www.adlerplanetarium.org/education/resources/sunearth/section06i.shtml</ref> * [[උල්කාපාත|උල්කාවක්]] හෝ අභ්‍යාවකාශ යානයක් අභ්‍යාවකාශයේ සිට වායුගෝලය තුලට ඇතුල් වෙද්දී තාපය නිපදවෙන්නේ [[ඝර්ෂණය]] නිසාම නොවේ. එයට ප්‍රධානම හේතුව එම වස්තුව ඉදිරිපස ඇති වාතය ඇඩියබටික් සම්පීඩනයට ලක් වීමයි.<ref>https://web.archive.org/web/20090709055746/http://www.nasa.gov/centers/ames/research/2007/faq-shuttleglass_prt.htm</ref> * සූර්යයාගේ වර්ණය ඇත්තෙන්ම [[කහ පාට|කහ]] නොවේ [[සුදු පාට|සුදු]] යි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://solar-center.stanford.edu/SID/activities/GreenSun.html |access-date=2021-09-24 |archive-date=2017-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171030154449/http://solar-center.stanford.edu/SID/activities/GreenSun.html }}</ref> කහ, [[තැඹිලි පා‍ට|තැඹිලි]] සහ [[රතු]] වැනි වර්ණයන්ගෙන් හිරු දිස්වීමට හේතුව [[වායුගෝලය]] මගින් ආලෝකය විසිරවීම යි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://solar-center.stanford.edu/SID/activities/GreenSun.html |access-date=2021-09-24 |archive-date=2017-10-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171030154449/http://solar-center.stanford.edu/SID/activities/GreenSun.html }}</ref> === ජීව විද්‍යාව === [[ගොනුව:10 - Cristina Sánchez.jpg|thumb|රතු වර්ණය ගවයින් කෝප ගන්වන්නේ නැත]] ==== පෘෂ්ඨවංශීන් ==== * වයස්ගත [[අලි|අලින්]] මරණාසන්න වූ විට තම රැළ අතහැර 'අලි සොහොන' නම් ස්ථානයකට යන්නේ නැත.<ref>https://www.newscientist.com/article/mg14519625.100-not-many-people-know-that.html</ref> * [[ගොනා|ගොනුන්]] රතු වර්ණය දුටු විට කෝප වන්නේ නැත. ගවයන් ද්වි-වර්ණ පෙනුම ඇති සත්ත්වයන් වන අතර ඔවුන්ට රතු වර්ණය අනෙක් වර්ණයන්ට වඩා කැපී පෙනෙන්නේ නැත. රතු පැහැති සළුවක් වනන විට ගවයන් එයට පහර දෙන්නේ ඒ සළුව වැනීමේ ක්‍රියාව ඔවුන්ට තර්ජනයක් හෝ අනතුරක් ලෙස දැනෙන නිසා ය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.itla.net/index.cfm?sec=Longhorn_Information&con=handling |access-date=2021-09-25 |archive-date=2010-05-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100511090201/http://www.itla.net/index.cfm?sec=Longhorn_Information&con=handling }}</ref> * [[බල්ලා|සුනඛයන්]] [[කෙළ|ඛේඨය]] මගින් [[දහඩිය]] පිට කරන්නේ නැත.<ref>http://www.pets.ca/dogs/tips/dog-noses-facts-and-myths-pet-tip-115/</ref> ඇත්තෙන්ම සුනඛයන්ට ද [[ස්වේද ග්‍රන්ථි]] පිහිටා ඇත. ඔවුන් ප්‍රධාන වශයෙන් දහඩිය පිට කරන්නේ යටි පතුල් තුළිනි. කේසේ වෙතත්, හති දැමීම මගින් සුනඛයන්ට ශරීර උෂ්නත්වය පාලනය කර ගැනීමට උදවු වේ.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.petplace.com/dogs/how-do-dogs-sweat/page1.aspx |access-date=2021-09-25 |archive-date=2013-12-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214113342/http://www.petplace.com/dogs/how-do-dogs-sweat/page1.aspx }}</ref> * සුනඛයන් මිනිසුන් තරම් හත් ගුණයක් වේගයෙන් වයසට යන්නේ නැත. වයස් ගතවීමේ වේගය සුනඛ වර්ගයා අනුව වෙනස් වේ.<ref>https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7484147</ref> *[[වවුලා|වවුලන්]] අන්ධ සත්වයන් නොවේ. 70% ක් පමණ වවුල් විශේෂයන් දෝංකාරය උපයෝගි කරගනිමින් ගමන් මග සොයාගන්නා නමුත්, සියලු වවුලන්ට පෙනීමේ හැකියාව ඇත.<ref>http://www.nwf.org/News-and-Magazines/National-Wildlife/Animals/Archives/2003/American-Heritage-Animal-Cliches.aspx</ref> * [[පැස්බරා|පැස්බරුන්]] සතුරන්ගෙන් බේරිමට හෝ නිදා ගැනීම සඳහා වැල්ලේ හිස සඟවාගන්නේ නැත.<ref>http://www.timesunion.com/opinion/article/Maybe-ostriches-are-smarter-1370503.php</ref> * [[ගෝල්ඩ්ෆිෂ්]] මත්සයෙකුගේ මතකය තත්පර කිහිපයක් නොවේ. ඔවුන්ට මාස ගණනක මතකයක් තිබිය හැකිය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.abc.net.au/news/stories/2008/02/19/2166204.htm |access-date=2021-09-25 |archive-date=2011-06-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110625100621/http://www.abc.net.au/news/stories/2008/02/19/2166204.htm}}</ref> * මෝරුන්ට පිළිකා වැළඳිය හැක. මෝරුන්ට පිළිකා නොවැළඳේ යන දුර්මතය ප්‍රසිද්ද වූයේ 1922 පළවූ ''Sharks Don't Get Cancer'' යන ග්‍රන්ථය නිසා ය. එය යොදාගැනුනේ මෝරුන්ගේ කාටිලේජ එකතු කර ඒවා පිළිකා වළක්වන ඖෂධ ලෙස විකිණිමේ ව්‍යාපාරයක් ප්‍රචාරය කිරීම සඳහා යි.<ref>https://doi.org/10.1158%2F0008-5472.CAN-04-2260</ref> * [[මහා සුදු මෝරා]] මිනිස් කිමිදුම්කරුවන් [[සීල් සත්වයා|සීල් සත්වයන්]] යැයි වරදවා වටහාගන්නේ නැත. සීල් සතුන්ට පහර දීමේදී මෝරා ඉක්මනින් ජලය මතුපිටට පැමිණ ඉතා ප්‍රචණ්ඩ ලෙස පහරදෙයි. මනුෂ්‍යයන්ට පහරදෙන විට ඊට වඩා සෙමින් සහ අඩු ප්‍රචණ්ඩත්වයකින් යුතුව පහර දෙයි. මහා සුදු මෝරන්ට ඉතා තියුණු ඇස් පෙනීමක් ඇති අතර, ඔවුන් මිනිසුන් සපා කන්නේ විලෝපිකයෙකු ලෙසින් නොව හුරුපුරුදු නැති වස්තුවක් හඳුනා ගැනීම පිණිස ය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://news.nationalgeographic.com/news/2004/01/0123_040123_tvgreatwhiteshark.html |access-date=2021-09-25 |archive-date=2004-01-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20040125025359/http://news.nationalgeographic.com/news/2004/01/0123_040123_tvgreatwhiteshark.html}}</ref> * [[ඉත්තෑවා|ඉත්තෑවන්ට]] ඔවුන්ගේ කූරු විදිමේ හැකියාවක් නැත. කූරු ගැලවිය හැකි වුවත් ඒවා විදීමට නොහැකිය.<ref>https://books.google.com/books?id=Is0nAAAAMAAJ&pg=PA501</ref> * [[මීයා|මීයන්]] හට [[කේජු]] (චීස්) වලට විශේෂ ප්‍රියතාවයක් නොමැත. ඔවුන් කේජු කන්නේ වෙනත් විකල්පයක් නොමැති විටක දීය. මීයන් වඩා ප්‍රිය කරන්නේ පැණිරස, සීනි සහිත ආහාර යි. මෙම දුර්මතය හට ගත්තේ කුමක් නිසාදැයි පැහැදිළි නැත.<ref>https://animals.howstuffworks.com/animal-facts/do-mice-really-love-cheese.htm</ref> * [[පිරානා මත්සයා|පිරානා]] මත්සයින් මාංශ භක්ෂකයින් නොවේ සර්ව භක්ෂකයන් ය. ඔවුන් රංචු වශයෙන් ගැවසෙන්නේ විලෝපිකයන්ගෙන් ආරක්ෂා වීමට මිස ඔවුන් ආක්‍රමණශීලි නිසා නොවේ. අනතුරක් ගැන ඉව වැටුනහොත් ඉතාම කලාතුරකින් ඔවුන් මිනිසුන්ට පහර දෙයි. නමුත් සපාකෑම් බොහෝවිට සිදු වන්නේ අත්වල සහ පාදවලයි.<ref>https://explorersweb.com/2020/04/07/killer-piranhas-myth-or-fact/</ref> ==== අපෘෂ්ඨවංශීන් ==== * [[ගැඩවිලා|ගැඩවිලෙකු]] දෙකට වෙන් කළ පසු ගැඩවිලන් දෙදෙනෙක් වන්නේ නැත. පූර්ව ප්‍රතිජනනය සිදු කළ හැක්කේ ගැඩවිල් වර්ග කිහිපයකට පමණි.<ref>https://doi.org/10.1002%2Fjez.1401170102</ref> එවැනි ගැඩවිලෙකු දෙකඩ කළ පසු ජීවත් විය හැක්කේ මුඛය පිහිටා ඇති ශරීරයේ ඉදිරිපස කොටසට පමණක් වන අතර පිටුපස කොටස මියයයි.<ref>https://www.bbc.co.uk/gardening/gardening_with_children/didyouknow_worms.shtml</ref> කේසේ නමුත් සමහර [[ප්ලැනේරියානු පැතලි පනුවන්]] විශේෂ නම් දෙකඩ කළ පසු පණුවන් දෙදෙනෙක් බවට පත්වේ.<ref>https://doi.org/10.1146%2Fannurev.cellbio.20.010403.095114</ref> * [[ගෙමැස්සා|ගෙමැස්සන්ගේ]] ආයු කාලය පැය විසි හතරකට පමණ සීමා නොවේ. ඔවුන්ට දින 20 ක 30 ක සාමාන්‍ය ආයු කාලයක් ඇත.<ref>http://www.newton.dep.anl.gov/natbltn/400-499/nb453.htm</ref> [[ගොනුව:Helianthus annuus sunflower.jpg|thumb|සූරියකාන්ත මල් පැහැදිළිවම හිරුට පිටුපා ඇති අවස්ථාවක්]] ==== ශාක ==== * [[මාංශ භක්ෂක ශාක]] වලට ගොදුරු නොමැතිව ජීවත් විය හැක. නමුත් කෘමීන් අල්ලා ගැනීම ඒවාගේ වර්ධනයට උපකාරී වෙයි.<ref>https://www.encyclopedia.com/plants-and-animals/plants/plants/carnivorous-plants#:~:text=Carnivorous%20plants%20catch%20mostly%20insects,referred%20to%20as%20insectivorous%20plants.&text=However,%20only%20true%20carnivorous%20plants,can%20survive%20without%20catching%20prey.</ref> * [[සූරියකාන්ත|සූරියකාන්ත මල්]] හිරු දෙසට හැරෙන්නේ නැත.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.botanicus.org/page/1956748 |access-date=2021-09-25 |archive-date=2014-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140427083100/http://www.botanicus.org/page/1956748 }}</ref> ඒවා දිනය පුරාම එක් දිශාවකට ස්ථිරව යොමු ව තිබේ (බොහෝවිට නැගෙනහිරට). කෙසේ නමුත් මුල් වර්ධන අවදියේදී නොමේරු පොහොට්ටුව හිරු දෙසට යොමු වෙයි. මේ හැසිරීම හඳුන්වන්නේ හීලියෝට්‍රොපවාදය ලෙසයි.<ref>http://www.sunflowernsa.com/all-about/faq/#11</ref> ==== පරිණාමය සහ පාෂාණීය ධාතු විද්‍යාව ==== * පරිණාමවාදයෙහි ඇති ''වාදය'' යන වචනයෙන් එහි විද්‍යාත්මක සත්‍යතාව පිළිබඳ සැකයක් ඉස්මතු නොකෙරෙයි. විද්‍යාත්මක වාදයක් (theory) හෝ සිද්ධාන්තයක් යනු "[[විද්‍යාත්මක ක්‍රමය|විද්‍යාත්මක ක්‍රමයට]] අනුකූලව නැවත නැවතත් පරීක්‍ෂා කර සත්‍යාපනය කර ඇති ස්වාභාවික ලෝකයේ සහ විශ්වයේ අංශයක් පැහැදිලි කිරීමක්"<ref>https://archive.org/details/sciencecreationi0000unse/page/2/mode/2up</ref> ය. * පරිණාමවාදය [[ජීවයේ ආරම්භය]] පැහැදිළි කිරීමට උත්සාහ කරන්නේ නැත.<ref>http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/misconceptions_faq.php#a1</ref> පරිණාමවාදය ප්‍රධාන වශයෙන් පැහැදිළි කරන්නේ ජීවය ආරම්භයට පසු ජීවින් පරම්පරා ගණනක් පුරා වෙනස්කම් වලට භාජනය වී ඇති බවයි.<ref>http://www.talkorigins.org/faqs/faq-misconceptions.html</ref> ජීවයේ ආරම්භය පැහැදිළි කිරීමට උත්සාහ කරන විද්‍යාත්මක න්‍යාය හැඳින්වෙන්නේ [[අජීවජ්නනය]] ලෙසය. * පරිණාමය යනු හැම විටම පහළ දියුණු මට්ටමක සිට ඉහළ දියුණු මට්ටමකට වෙනස් වීම නොවේ. එමෙන්ම පරිණාමය යනු සැමවිටම සංකීර්ණත්වයෙන් ඉහළ යාමක්ද නොවේ. යම් ජීවියෙකු කාලයත් සමග වඩා සරල බවට පත් විය හැකිය.<ref>http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=is-the-human-race-evolvin</ref><ref>https://doi.org/10.1016%2FS0092-8674%2802%2900665-7</ref> * පරිණාමය සිදුවන්නේ ජීවියෙකුගේ පැවැත්ම සඳහා උදවු වීමට නොවේ.<ref>http://evolution.berkeley.edu/evolibrary/misconceptions_faq.php#b1</ref> * [[ක්‍රිටේෂීය-පැලියොජීන් වඳවීයාමේ සිදුවීම|ක්‍රිටේෂීය-පැලියොජීන් වඳවීයාමේ සිදුවීමේදී]] සියලුම [[ඩයිනසෝරයෝ]] වඳ වී ගියේ නැත. සමහරක් පියාපත් සහිත කුඩා ඩයිනසෝරයන් පක්ෂීන් බවට පරිණාමය විය. * [[මිනිසා|මිනිසුන්]] සහ [[ඩයිනසෝරයෝ]] සමකාලයෙහි ජීවත් වූයේ නැත.<ref>https://www.sciencedaily.com/releases/2009/03/090312115133.htm</ref> අවසාන (පක්ෂී-නොවන) ඩයිනසෝරයා මියගොස් ඇත්තේ වසර මිලියන 66 කට පෙරය. මුල්ම හෝමෝ ගණයට අයත් සාමාජිකයින් (මිනිසුන්) ජීවත් වූයේ වසර මිලියන 2.3 - 2.4 කට පෙරය. ඩයිනසෝරයන් සහ මිනිසුන් ජීවත් වූ කාලය අතර වසර මිලියන 63 ක පරතරයක් ඇත. කෙසේ නමුත් [[වුලී මැමත්]] සහ වකුටු වූ දත් ඇති කොටියා මිනිසා සමග සමකාලීනව ජිවත්වූ සතුන් ය. * [[ඛනිජ තෙල්|ඛණිජ තෙල්]] බවට පත්වී වී ඇත්තේ ඩයිනසෝරයන්ට වඩා [[බැක්ටීරියා]] සහ [[ඇල්ගී]] ය.<ref>https://www.thoughtco.com/does-oil-come-from-dinosaurs-1092003</ref> * [[ක්‍ෂීරපායි සත්තු|ක්ෂීරපායීන්]] පරිණාමය වූයේ වර්තමානයේ සිටින [[උරගයන්|උරගයන්ගෙන්]] නොවේ. ක්ෂීරපායින් සහ උරගයන් දෙපිරිසම පරිණාමය වී ඇත්තේ එක් පොදු ආදිකල්පිකයෙක් ගෙනි.<ref>https://www.thoughtco.com/does-oil-come-from-dinosaurs-1092003</ref> * මිනිසුන් පරිණාමය වී ඇත්තේ වර්තමානයේ සිටින [[චිම්පන්සී|චිම්පන්සීන්ගෙන්]] හෝ [[වඳුරා|වඳුරන්ගෙන්]] නොවේ.<ref>https://www.jstor.org/stable/3738744</ref> මිනිසුන් සහ වර්තමානයේ සිටින චිම්පන්සීන් ද එක් පොදු ආදිකල්පික වානරයෙකුගෙන් පරිණාමය වී ඇත.<ref>https://books.google.com/books?id=LavQGJVq5ScC&pg=PA124</ref> මිනිසාගේ සහ චිම්පන්සීන්ගේ අවසාන පොදු නෑදෑයා ජීවත් වූයේ වසර මිලියන 5කටත් 8කටත් පෙරය.<ref>https://www.pbs.org/wgbh/evolution/library/faq/cat02.html#Q01</ref> === පරිගණක සහ අන්තර්ජාලය === * [[මැක් ඕඑස් එක්ස්|මැක්]] හෝ [[ලිනක්ස්]] [[පරිගණක මෙහෙයුම් පද්ධති|මෙහෙයුම් පද්ධති]] සහිත පරිගණක වලට ද [[පරිගණක වෛරස|වයිරස]], [[ට්‍රෝජන් හෝස්]] වැනි [[අනිෂ්ට මෘදුකාංග]] වලින් බලපෑම් ඇති විය හැකිය.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://arstechnica.com/apple/news/2011/05/fake-mac-defender-antivirus-app-scams-users-for-money-cc-numbers.ars |access-date=2011-05-26 |archive-date=2011-05-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110524151633/http://arstechnica.com/apple/news/2011/05/fake-mac-defender-antivirus-app-scams-users-for-money-cc-numbers.ars }}</ref> මැක් හා ලිනක්ස් සඳහා විශේෂයෙන්ම ඉලක්ක කර සෑදූ අනිෂ්ට මෘදුකාංග ඇත. කෙසේ නමුත්, පරිගණක වයිරස ඉතා විශාල ප්‍රමාණයක් නිර්මාණය කර ඇත්තේ [[මයික්‍රොසොෆ්ට් වින්ඩෝස්]] මෙහෙයුම් පද්ධතිය ඉලක්ක කරගෙන ය.<ref>https://books.google.com/books?id=-kD0sxQ0EkIC&pg=PA128</ref> * [[ගැඹුරු ජාලය]] (deep web) යනු අසභ්‍ය දර්ශන, [[නීති විරෝධී මත් ද්‍රව්‍ය වෙළඳාම]] හෝ සොරකම් කරන ලද බැංකු විස්තර ආදීයෙන් පිරුණු ජාලයක් නොවේ. නීති විරෝධි කටයුතු සිදුවෙන්නේ [[අඳුරු ජාලය]] නමින් හඳුන්වන ගැඹුරු ජාලයෙහි ඉතා කුඩා කොටසක පමණි. ගැඹුරු ජාලය මූලිකවම සමන්විත වන්නේ ශාස්ත්‍රීය පුස්තකාල සහ දත්ත සමුදායන් වැනි [[වෙබ් සෙවුම් යන්ත්‍රය|පිරික්සුම් යන්ත්‍ර]] වලට හසු නොවෙන දෑ ගෙනි.<ref>https://www.pandasecurity.com/mediacenter/news/deep-web-myths-truths-need-know/</ref> * [[වෙබ් බ්‍රව්සර]] වල ඇති Incognito mode වැනි පුද්ගලික සැරිසැරීමේ (Private browsing) ක්‍රමවේදයන්ගෙන් පරිශීලකයන්ව වෙබ් අඩවි වලින් හෝ [[අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නා|අන්තර්ජාල සේවා සපයන්නාගෙන්]] සඟවන්නේ නැත. [[අයි.පී. ලිපිනය|IP ලිපින]] හා පරිශීලක ගිනුම් වැනි දෑ මගින් ඔවුන්ට පරිශීලකයින් පැහැදිළිව වෙන් වෙන්ව හඳුනාගත හැකිය.<ref>https://www.fastcompany.com/90311396/incognito-mode-wont-keep-you-private-try-browser-compartmentalization</ref> === පරිසර විද්‍යාව === * [[ගෝලීය තාපනය|ගෝලිය උණුසුම]] ඇතිවන්නේ [[ඕ‍සෝන් වියන|ඕසෝන ස්ථරයේ]] ඇති සිදුරක් නිසා නොවේ. ඕසෝන ක්ෂය වීම යනු ක්ලෝරොෆ්ලෝරොකාබන් වායුගෝලයට නිකුත් වීම නිසා හටගන්නා වෙනම ගැටලුවකි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.ncdc.noaa.gov/monitoring-references/faq/greenhouse-gases.php?section=cfc |access-date=2021-09-25 |archive-date=2021-05-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210515122629/https://www.ncdc.noaa.gov/monitoring-references/faq/greenhouse-gases.php?section=cfc }}</ref> * "එකම තැනට දෙවරක් අකුණු වදින්නේ නැත" යන්න [[අකුණු]] පිළීබඳව ආදි කල්පිකව පැවතගෙන එන කිසිදු විද්‍යාත්මක පදනමක් නොමැති මිත්‍යා මතයකි. නිව් යෝක් හී [[එම්පයර් ස්ටේට් ගොඩනැගිල්ල|එම්පයර් ස්ටේට් ගොඩනැගිල්ලට]] වසරකට අකුණු සියයක් පමණ පතිත වේ.<ref>https://web.archive.org/web/20120325015918/http://www.sti.nasa.gov/tto/Spinoff2005/ps_3.html</ref><ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://weather.weatherbug.com/weather-news/weather-reports.html?story=6571 |access-date=2021-09-25 |archive-date=2014-01-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109065138/http://weather.weatherbug.com/weather-news/weather-reports.html?story=6571 }}</ref> === මනුෂ්‍ය ශරීරය සහ සෞඛ්‍යය === * [[නින්දෙන් ඇවිදීම|නින්දෙන් ඇවිදන]] අයෙක්ව අවදි කිරීම ඔවුන්ට හානිදායක නැත. අවදි වීමෙන් පසු ඔවුන් තාවකාලිකව ව්‍යාකූල තත්වයකට පත්විය හැකිය. නමුත් නින්දෙන් ඇවිදින අයට ඇතිවන සෞඛ්‍ය ගැටලු බොහෝවිට නින්ද මද වීම හා නින්දෙන් ඇවිදිද්දී සිදුවන අනතුරු නිසා වන ඒවා ය.<ref>http://www.medicinenet.com/sleepwalking/article.htm</ref> * යම් පුද්ගලයෙකු ජලයේ ගිලෙන බව වටපිටාවේ සිටින අයෙකුට පැහැදිළිව නොතේරීමට ඉඩ ඇත.<ref name=":0">http://www.uscg.mil/hq/cg5/cg534/On%20Scene/OSFall06.pdf</ref> පුද්ගලයෙක් ජලයේ ගිලීමේදී දක්වන සහජ ප්‍රතිචාරය නිසා අත් වැනීම හෝ කෑ ගැසීම සිදු කිරීම අපහසු ය.<ref name=":0" /> * මනුෂ්‍ය [[ශිරා]] වල ඇති [[ලේ|රුධිරය]] [[නිල්|නිල් පාට]] නොවේ. [[හිමොග්ලොබින්|හිමෝග්ලොබින්]] නිසා රුධිරයට [[රතු]] පැහැය ලැබී ඇත. ඔක්සිජන් රහිත රුධිරයට (ශිරා වල ඇති) තද රතු වර්ණයක් ඇති අතර ඔක්සිජන් මිශ්‍ර රුධිරයට ([[ධමනි]] වල ඇති) ලා රතු වර්ණයක් ඇත. සම හරහා බලන විට ශිරා නිල් හෝ [[කොළ පාට|කොළ]] පැහැයෙන් පෙනීමට ඉඩ ඇත්තේ සම හරහා ආලෝකය විසරණය වීම සහ මිනිස් වර්ණ සංජානනයේ වෙනස්කම් නිසා ‍ය. බොහොමයක් වෛද්‍ය රූප සටහන් වලද ශිරා නිල් පැහැයෙන් සහ ධමනි රතු පැහැයෙන් දැක්වීම මෙම දුර්මතය ව්‍යාප්ත වීමට හේතු වී ඇත.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.imt.liu.se/edu/courses/TBMT36/pdf/blue.pdf |access-date=2021-09-25 |archive-date=2012-02-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120210145120/https://www.imt.liu.se/edu/courses/TBMT36/pdf/blue.pdf }}</ref> * රික්තයකට නිරාවරණය වීම මගින් ශරීරය එක්වරම පුපුරා යන්නේ නැත (ඉතාම වේගවත් පාලනයකින් තොර අවපීඩනයකදී හැර).<ref>http://imagine.gsfc.nasa.gov/docs/ask_astro/answers/970603.html</ref> * පෙට්‍රල් පානය කළ පුද්ගලයෙක්ට විශේෂ හදිසි වෛද්‍යය ප්‍රතිකාර කිරීම අවශ්‍ය නැත. වමනය කිරීමට තැත් කිරීමෙන් තත්වය වඩාත් නරක බවට පත් විය හැක.<ref>https://healthcare.utah.edu/the-scope/shows.php?shows=0_g9tzppx4</ref> == මූලාශ්‍ර == <references responsive="" /> i5hbj5gnbma6aslz9exx89oilyngiy6 ආජ් ජානේ කී සිද් නා කරෝ 0 93025 800074 789362 2026-09-25T00:20:09Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800074 wikitext text/x-wiki {{Infobox song | name = ආජ් ජානේ කී සිද් නා කරෝ | cover = | alt = | type = | artist = [[හබීබ් වාලි මොහම්මද්]] | album = | released = | format = | recorded = | studio = | venue = | genre = [[ඝසල්]] ([[යමන් කල්‍යාණ් රාගය]]) | length = 7:11 | label = | composer = [[සොහේල් ‍රාණා]] | lyricist = [[ෆයාස් හාශ්මි]] | producer = }} '''ආජ් ජානේ කී සිද් නා කරෝ''' ({{Lang-ur| }} {{Translations|අද යන්න කියා බල නොකරන්න}}) යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[පාකිස්තානය|පාකිස්තානු]] කිවි [[ෆයාස් හාශ්මි]] විසින් රචිත [[ගීත|ගීයෙකි]].<ref>{{cite news| url=http://www.hindu.com/mp/2006/11/13/stories/2006111300340800.htm | archive-url=https://web.archive.org/web/20131203053307/http://www.hindu.com/mp/2006/11/13/stories/2006111300340800.htm | url-status=dead | archive-date=2013-12-03 | location=Chennai, India | work=[[ද හින්දු|The Hindu]] | title=When mood and melody merged | date=2006-11-13}}, Retrieved 31 October 2016</ref> මෙහි තනු සොහේල් රාණා නම් ප්‍රකට පාකිස්තානී සංගීතඥයා විසින් නිමැවිණි.<ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.sohailrana.com/biography.html |access-date=2022-02-03 |archive-date=2018-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180623225635/http://www.sohailrana.com/biography.html }}</ref> ශාස්ත්‍රීය ගායකයන් අතර මෙම ගීතය ජනප්‍රිය වූ අතර, [[හබීබ් වාලි මොහම්මද්]] විසින් එය ''බාදල් ඕර් බිජ්ලී'' (1973) නම් පාකිස්තානී චිත්‍රපටයේ ගීයක් ලෙස ගැයී තිබේ. සුප්‍රකට [[ඝසල්]] ගායිකා [[ෆරීදා ඛානුම්]] විසින් පීටීවී (පාකිස්තාන් ටෙලිවිෂන්) වෙනුවෙන් ගැයී තිබෙන මෙය ඇගේ බොහෝ මහජන ප්‍රසංගවල දී නිතර ගැයුණෙකි.<ref>{{cite news|url=http://www.hindu.com/2008/01/13/stories/2008011356990200.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080116163305/http://www.hindu.com/2008/01/13/stories/2008011356990200.htm |url-status=dead |archive-date=2008-01-16 |title=New Delhi News : Bollywood tales of stardom and the big bad world Cinema |date=2008-01-13 |accessdate=31 October 2016|work=[[ද හින්දු|The Hindu]] |location=Chennai, India}}</ref> මෙම ගීය [[යමන් කල්‍යාණ් රාගය|යමන් කල්‍යාණ් රාගයෙන්]] ගැයේ.<ref>{{cite news| url=http://www.thehindu.com/arts/music/article889941.ece | location=Chennai, India | work=The Hindu | first=Gowri | last=Ramnarayan | title=The romance of the verse | date=2010-11-16}}, Retrieved 31 October 2016</ref> මෙම ගීයෙහි වූ අලංකාර තනුවත් රෝමාන්තික පද මාලාවත් හේතුවෙන්, මෙය වෙනත් ගායක ගායිකාවන් විසිනුදු විවිධ අවස්ථාවල දී ගැයී තිබේ. ඒ අතර සුප්‍රකට භාරතීය ගායිකා [[ආශා භෝස්ලේ]] (''ආශා භෝස්ලේ: ලව් සුප්‍රීම්, 2006'')<ref>[https://itunes.apple.com/us/album/love-supreme/id288295545 Love Supreme- Asha Bhosle- View More by This Artist 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171127153209/https://itunes.apple.com/us/album/love-supreme/id288295545 |date=2017-11-27 }} [[අයිටියුන්ස්|iTunes]], Retrieved 31 October 2016</ref> ද වේ. [[මීරා නායර්]]ගේ [[ගෝල්ඩන් ලයන්]] සම්මානලාභී ''[[මොන්සූන් වෙඩිං]]'' (2001) චිත්‍රපටයෙහි ජවනිකාවක පසුබිම් සංගීතය ලෙස යොදාගැනුණු මෙම ගීයේ<ref>{{cite web |title=Soundtracks for Monsoon Wedding (2001) |url=https://www.imdb.com/title/tt0265343/soundtrack |date= |publisher=[[IMDb]] |accessdate=31 October 2016 }}</ref> [[හබීබ් වාලී මොහම්මද්]]ගේ මුල් ගායනය ද තවමත් ප්‍රචලිත ය. එ සේ ම මෙම ගීය [[ශංකර් ටකර්]]ගේ 'ද ශ්‍රැති බොක්ස්' නම් මාර්ගගත සංගීතමය වැඩසටහන් මාලාවෙහි ද යොදාගැනුණු අතර, එය ගැයුණේ රෝහිනී රාවඩා විසිනි. [[ඒ.ආර්. ‍රහ්මාන්]] විසින් ද මෙම ගීය [[එම්ටීවී අන්ප්ලග්ඩ් (ඉන්දියාව)|එම්ටීවී අන්ප්ලග්ඩ් සීසන් 2]]හි දී ගැයී තිබේ.<ref>[https://web.archive.org/web/20121107010226/http://mtv.in.com/unplugged/videos.php?cid=12598 ] Retrieved 31 October 2016</ref> මෙම ගීය 2016 පෙබරවාරි 9 දින විකාශය වූ [[සෝනි ටීවී]]හි ''[[ක්‍රයිම් පැට්‍රල් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ක්‍රයිම් පැට්‍රල්]]'' හි කථාංගයක ද භාවිතා විය. [[මහේෂ් භට්]] විසින් ද මෙම ගීය ''[[නාම්කරණ්]]'' නම් රූපවාහිනී කතාමාලාව සඳහා ප්‍රතිනිර්මාණය කෙරී ඇත්තේ තබ්ලා භාවිතයෙන් යශ් ව්‍යාස් කණ්ඩායම සමඟ යි. මෙය ගැයෙන්නේ [[අරිජිත් සිං]] විසින් වන අතර, එය 2016 අගෝස්තුවේ [[ස්ටාර් ප්ලස්]] නාලිකාවෙන් විකාශය විය. [[ප්‍රීතම්]] විසින් ද මෙය ප්‍රතිනිර්මාණය කොට, 2016 දී ''[[ඒ දිල් හේ මුෂ්කිල්]]'' චිත්‍රපටය සඳහා යොදාගැනුණේ [[ශිල්පා රාව්]]ගේ හඬිනි.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/gbG0SG9flmQ Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20161212010312/https://www.youtube.com/watch?v=gbG0SG9flmQ&feature=youtu.be Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=gbG0SG9flmQ| title = Aaj Jaane Ki Zid Na Karo - Lyric Video {{!}} Ae Dil Hai Mushkil {{!}} Ranbir {{!}} Aishwarya {{!}} Pritam {{!}} Shilpa | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> මෙම ගීයෙහි තවත් ප්‍රභේදයක් [[පපොන් (ඇසෑමි ගායකයා)|පපොන්]] විසින් [[එම්ටීවී අන්ප්ලග්ඩ් (ඉන්දියාව)|එම්ටීවී අන්ප්ලග්ඩ් සීසන් 7]] සඳහා ගැයී තිබේ.<ref>Archived at [https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211210/crQcAGNJQtc Ghostarchive]{{cbignore}} and the [https://web.archive.org/web/20191228102440/https://www.youtube.com/watch?v=crQcAGNJQtc Wayback Machine]{{cbignore}}: {{cite AV media| url = https://www.youtube.com/watch?v=crQcAGNJQtc| title = Aaj Jaane Ki Zidd Na Karo - Papon {{!}} MTV Unplugged | website=[[YouTube]]}}{{cbignore}}</ref> බොලිවුඩ් ගායිකාවක සහ [[ඉන්ඩියන් අයිඩල්|ඉන්ඩියන් අයිඩල් 2018]] හි විනිසුරුවරියක වූ [[නේහා කක්කර්]] ද මෙම ගීය සුපිරි නළු [[ජීතේන්ද්‍ර]]ගේ ඉල්ලීම මත 36 වන කොටසේ දී ගයා ඇත. ==ආශ්‍රේයයන්== {{reflist}} {{authority control}} [[Category:ඝසල් ගීත]] [[Category:උර්දු-භාෂා ගීත]] [[Category:පාකිස්තානී ගීත]] {{song-stub}} kt1eaupcwqno6qp85l2bqriqa2wuueo 2003 සාජා ක්‍රිකට් කුසලානය 0 93708 800058 758168 2026-09-24T23:14:56Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800058 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් තරඟාවලි|name=සාජා කුසලානය 2003|participants={{cr|PAK}}<br> {{cr|ZIM}}<br> {{cr|SL}}<br> {{cr|KEN}}|most wickets={{flagicon|PAK}} [[මොහොමඩ් සාමි]] (9)|most runs={{flagicon|SRI}} [[කුමාර් සංගක්කාර]] (228)|player of the series={{flagicon|SRI}} [[කුමාර් සංගක්කාර]]|attendance=|matches=7|count=|imagesize=100px|runner up={{cr|ZIM}}|champions={{cr|PAK}}|host={{cr|UAE}}|tournament format=[[රවුන්ඩ් රොබින්]] හා [[අවසාන තරගය]]|cricket format=[[එක්දින ජාත්‍යන්තර]]|administrator=සාජා ක්‍රිකට් සංගමය|caption=}} '''සාජා කුසලානය 2003 (අනුග්‍රාහක හේතු මත චෙරි බ්ලොසම් සාජා කුසලානය)''' යනු 2003 අප්‍රේල් මාසයේදී සාජා හි පැවති එක්දින ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තරඟාවලියකි.<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/series/61125.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup 2002/03|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref> තරග සියල්ල සාජා ක්‍රිකට් සංගම් ක්‍රීඩාංගණයේදී පැවැත්විණි.<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/series/61125.html?template=ground|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Grounds|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref> තරගාවලිය තුළ අවසන් මහා තරගය ද ඇතුළුව තරග හතක් පැවැත්විණි.<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/series/61125.html?template=fixtures|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Fixtures|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/61125.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Results|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref> තරඟාවලියේ අවසන් තරඟය [[පකිස්තානු ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|පකිස්ථානය]] සහ සිම්බාබ්වේ අතර පැවැත්විණි.<ref name="Summary2">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/219244.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002-03 &ndash; Tour Summary|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref> එයින් පකිස්ථානය කඩුලු 8 කින් ජය ගත්තේය.<ref name="Summary3">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/219244.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002-03 &ndash; Tour Summary|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref><ref name="Final2">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65809.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup &ndash; Final|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref> ශතක දෙකක් ලබා ගැනීමෙන් පසු තරගාවලියේ වීරයා ලෙස [[කුමාර් සංගක්කාර]] නම් කෙරුණා.<ref name="Final3">{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65809.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup &ndash; Final|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=866;type=tournament|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Statistics / Most runs|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref> එය [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ශ්‍රී ලංකා]] නායකයා ලෙස [[සනත් ජයසූරිය|සනත් ජයසූරියගේ]] අවසන් තරඟාවලිය විය.<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/story/123904.html|title=Jayasuriya confirms resignation after Sharjah|work=[[ESPNcricinfo]]|date=6 April 2003|accessdate=6 April 2012}}</ref> [[ගොනුව:Kumar_Sangakkara_bat_in_hand.JPG|thumb|තරගාවලියේ වීරයා - කුමාර් සංගක්කාර (ශ්‍රී ලංකාව)]] == සංචිත == {| class="wikitable" style="font-size:97%; text-align:center; background:#EFEFEF" ! style="background:#A3B9FF" width="20%" |{{ක්‍රිකට්|PAK}}<ref>{{Cite web|url=http://static.espncricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2002-03/OD_TOURNEYS/CBSC/CBSC_APR2003_PAK-SQUAD.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Pakistan Squad|publisher=CricketArchive|accessdate=6 April 2012}}</ref> ! style="background:#A3B9FF" width="20%" |{{ක්‍රිකට්|KEN}}<ref>{{Cite web|url=http://static.espncricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2002-03/OD_TOURNEYS/CBSC/CBSC_APR2003_KEN-SQUAD.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Kenya Squad|publisher=CricketArchive|accessdate=6 April 2012}}</ref> ! style="background:#A3B9FF" width="20%" |{{ක්‍රිකට්|SRI}}<ref>{{Cite web|url=http://static.espncricinfo.com/link_to_database/ARCHIVE/2002-03/OD_TOURNEYS/CBSC/CBSC_APR2003_SL-SQUAD.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Sri Lanka Squad|publisher=CricketArchive|accessdate=6 April 2012}}</ref> ! style="background:#A3B9FF" width="20%" |{{ක්‍රිකට්|ZIM}}<ref>{{Cite web|url=http://static.espncricinfo.com/db/ARCHIVE/2002-03/OD_TOURNEYS/CBSC/CBSC_APR2003_ZIM-SQUAD.html|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Zimbabawe Squad|publisher=CricketArchive|accessdate=6 April 2012}}</ref> |- valign="top" | * රෂීඩ් ලතීෆ් (නා) (කරැ) * යූසුෆ් යූහානා * අබ්දුල් රසාක් * ඩැනිෂ් කනේරියා * ෆයිසාල් ඉක්බාල් * මිස්බා උල් හක් * මොහොමඩ් හෆීස් * මොහොමඩ් සාමි * මොහොමඩ් සහිඩ් * නවේඩ් ලතීෆ් * නවේඩ්-උල්-හසන් * ෂොයිබ් මලික් * තවුෆීක් උමර් * උමර් ගුල් * යුනිස් ඛාන් | * ස්ටීව් ටිකෝලෝ (නා) * ජෝසප් අංගාර * ජිමී කමන්දේ * ඇල්ෆ්රඩ් ලුසෙනෝ * හිතේෂ් මෝඩි * කොලින්ස් ඔබ්යා * ඩේවිඩ් ඔබ්යා * තෝමස් ඔඩෝයෝ * මොරිස් ඔඩුම්බේ * පීටර් ඔන්ගොන්ඩෝ * කෙනඩි ඔටියේනෝ (කරැ) * මොරිස් ඕමා * බ්‍රිජල් පටෙල් * මාටින් සුජී * ටෝනි සුජී | * සනත් ජයසූරිය (නා) * මාවන් අතපත්තු * චරිත බුද්ධික * කුමාර ධර්මසේන * දිල්හාර ප්‍රනාන්දු * අවිශ්ක ගුණවර්ධන * ප්‍රසන්න ජයවර්ධන (කරැ) * කෞෂාල් ලොකුආරච්චි * ජෙහාන් මුබාරක් * මුත්තයියා මුරලිදරන් * ප්‍රභාත් නිශ්ශංක * කුමාර සංගක්කාර (කරැ) * හෂාන් තිලකරත්න * චමින්ද වාස් * මයිකල් වැන්ඩෝට් | * හීත් ස්ට්‍රීක් (නා) * ඇන්ඩි බ්ලිග්නාට් * ඩියොන් එබ්‍රහිම් * ෂෝන් අර්වින් * ඇන්ඩෲ ෆ්ලවර් (කරැ) * ග්‍රාන්ට් ෆ්ලවර් * ට්‍රැවිස් මිතුරා * ඩග්ලස් හොන්ඩෝ * ඩගී මැරිලියර් * ස්ටුවර්ට් මැට්සිකේන්යෙරි * මලුලෙකි න්කාලා * රේමන්ඩ් මිල * ගැවින් රෙනී * ටටෙන්ඩා ටයිබු (කරැ) * ක්‍රේග් විශාර්ට් |} == ප්‍රසාද ලකුණු වගුව == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="11" style="background:#A3B9FF" |ප්‍රසාද ලකුණු වගුව<ref>{{Cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/61125.html?view=pointstable|title=Cherry Blossom Sharjah Cup, 2002/03 / Points table|work=[[ESPNcricinfo]]|accessdate=6 April 2012}}</ref> |- style="background:#efefef;" ! width="30" | ස්ථා ! width="120" | කණ්ඩායම ! width="30" | ත ! width="30" | ජ ! width="30" | ප ! width="30" | සම ! width="30" | විනැ ! width="30" | ප්‍රසාද ! width="60" | ශුලවේ ! width="90" | ලබාගත් ! width="90" | එරෙහි |- style="background:#C0F0C0" | 1 | style="text-align:left" |{{ක්‍රිකට්|PAK}} | 3 | 3 | 0 | 0 | 0 | 17 | +1.515 | 789/147.2 | 576/150.0 |- style="background:#C0F0C0" | 2 | style="text-align:left;" |{{ක්‍රිකට්|ZIM}} | 3 | 2 | 1 | 0 | 0 | 10 | -0.347 | 634/147.4 | 696/150.0 |- | 3 | style="text-align:left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 3 | 1 | 2 | 0 | 0 | 8 | +0.740 | 672/150.0 | 546/146.0 |- | 4 | style="text-align:left;" |{{ක්‍රිකට්|KEN}} | 3 | 0 | 3 | 0 | 0 | 1 | -1.881 | 495/150.0 | 772/149.0 |} == රවුන්ඩ් රොබින් තරඟ == === තරගය 1 === {{Single-innings cricket match|date=2003 අප්‍රේල් 3|time=14:00|daynight=yes|team1={{cr-rt|PAK}}|score1=278/7 (ඕවර 50)|score2=210 (ඕවර 44.1)|team2={{cr|ZIM}}|runs1=[[අබ්දුල් රසාක්]] 76* (53)|wickets1=[[හීත් ස්ට්‍රීක්]] 2/31 (ඕවර 10)|runs2=[[ඩූගී මැරිලියර්]] 59 (73)|wickets2=[[උමාර් ගුල්]] 2/25 (ඕවර 7)|result=පාකිස්තානයට ලකුණු 68ක ජයක්.|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65803.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[සාජා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[සාජා]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එ.අ.එමීර්]]|umpires={{flagicon|WIN}} [[බිලී ඩොක්ට්‍රෝව්]] සහ {{flagicon|IND}} [[අරණි ජයප්‍රකාශ්]]|motm={{flagicon|PAK}} [[අබ්දුල් රසාක්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ පකිස්ථානය පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=|notes={{flagicon|PAK}} [[උමාර් ගුල්]] ඔහුගේ මංගල එදිජා තරගය ක්‍රීඩා කළේය.}} === තරගය 2 === {{Single-innings cricket match|date=2003 අප්‍රේල් 4|time=14:00|daynight=yes|team1={{cr-rt|SRI}}|score1=223/3 (ඕවර 50)|team2={{cr|PAK}}|score2=225/3 (ඕවර 47.2)|runs1=[[කුමාර් සංගක්කාර]] 100* (111)|wickets1=[[නවෙඩ්-උල්-හසන්]] 2/55 (ඕවර 10)|runs2=[[යූසුෆ් යූහානා]] 64* (64)|wickets2=[[දිල්හාර ප්‍රනාන්දු]] 1/34 (ඕවර 8)|result=පාකිස්තානයට කඩුලු 7ක ජයක් (පන්දු 16ක් ඉතිරිව තිබියදී)|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65804.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[සාජා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[සාජා]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එ.අ.එමීර්]]|umpires={{flagicon|ZIM}} [[කේවන් බාර්බර්]] සහ {{flagicon|WIN}} [[බිලී ඩොක්ට්‍රෝව්]]|motm={{flagicon|SL}} [[කුමාර් සංගක්කාර]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|notes={{flagicon|SL}} [[කුමාර් සංගක්කාර]] එක්දින තරගවලදී ඔහුගේ පළමු ශතකය වාර්තා කළේය.}} === තරගය 3 === {{Single-innings cricket match|date=2003 අප්‍රේල් 5|time=14:00|daynight=yes|team1={{cr-rt|KEN}}|score1=225/6 (ඕවර 50)|team2={{cr|ZIM}}|score2=230/5 (ඕවර 49)|runs1=[[ඩේවිඩ් ඔබුයා]] 57 (89)|wickets1=[[ඩග්ලස් හොන්ඩෝ]] 2/37 (ඕවර 8)|runs2=[[ඩූගී මැරිලියර්]] 100 (140)|wickets2=[[ටෝනි සුජි]] 2/30 (ඕවර 3)|result=සිම්බාබ්වේ පිලට කඩුලු 5ක ජයක් (පන්දු 6ක් ඉතිරිව තිබියදී)|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65805.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[සාජා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[සාජා]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එ.අ.එමීර්]]|umpires={{flagicon|WIN}} [[බිලී ඩොක්ට්‍රෝව්]] සහ {{flagicon|IND}} [[අරණි ජයප්‍රකාශ්]]|motm={{flagicon|ZIM}} [[ඩූගී මැරිලියර්]]|toss=තරගයේ කාසියේ වාසිය දිනූ කෙන්යාව පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=}} === තරගය 4 === {{Single-innings cricket match|date=2003 අප්‍රේල් 6|time=14:00|daynight=yes|team1={{cr-rt|SRI}}|score1=256/5 (ඕවර 50)|team2={{cr|KEN}}|score2=127 (ඕවර 37.5)|runs1=[[කුමාර් සංගක්කාර]] 103* (108)|wickets1=[[කොලින්ස් ඔබ්යා]] 2/38 (ඕවර 10)|runs2=[[මොරිස් ඔඩුම්බේ]] 42 (68)|wickets2=[[මුත්තයියා මුරලිදරන්]] 3/16 (ඕවර 6.5)|result=ශ්‍රී ලංකාවට ලකුණු 129ක ජයක් හිමිවිය|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65806.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[සාජා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[සාජා]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එ.අ.එමීර්]]|umpires={{flagicon|ZIM}} [[කේවන් බාර්බර්]] සහ {{flagicon|IND}} [[අරණි ජයප්‍රකාශ්]]|motm={{flagicon|SL}} [[කුමාර් සංගක්කාර]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=}} === තරගය 5 === {{Single-innings cricket match|date=2003 අප්‍රේල් 7|time=14:00|daynight=yes|team1={{cr-rt|SRI}}|score1=193 (ඕවර 49.1)|team2={{cr|ZIM}}|score2=194/6 (ඕවර 48.4)|runs1=[[හෂාන් තිලකරත්න]] 31 (52)|wickets1=[[හීත් ස්ට්‍රීක්]] 3/36 (ඕවර 7.1)|runs2=[[ග්‍රාන්ට් ෆ්ලවර්]] 61* (88)|wickets2=[[කෞෂාල් ලොකුආරච්චි]] 3/37 (ඕවර 10)|result=සිම්බාබ්වේ පිලට කඩුලු 4ක ජයක් (පන්දු 8ක් ඉතිරිව තිබියදී)|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65807.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[සාජා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[සාජා]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එ.අ.එමීර්]]|umpires={{flagicon|WIN}} [[බිලී ඩොක්ට්‍රෝව්]] සහ {{flagicon|IND}} [[අරණි ජයප්‍රකාශ්]]|motm={{flagicon|ZIM}} [[ග්‍රාන්ට් ෆ්ලවර්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=}} === තරඟය 6 === {{Single-innings cricket match|date=2003 අප්‍රේල් 8|time=14:00|daynight=yes|team1={{cr-rt|PAK}}|score1=286/8 (ඕවර 50)|team2={{cr|KEN}}|score2=143 (ඕවර 31.4)|runs1=[[ෂොයිබ් මලික්]] 76 (58)|wickets1=[[ස්ටීව් ටිකෝලෝ]] 3/42 (ඕවර 8)|runs2=[[මොරිස් ඔඩුම්බේ]] 54 (65)|wickets2=[[මොහොමඩ් සාමි]] 4/25 (ඕවර 6.4)|result=පාකිස්තානයට ලකුණු 143ක ජයක්|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65808.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[සාජා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[සාජා]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එ.අ.එමීර්]]|umpires={{flagicon|ZIM}} [[කේවන් බාර්බර්]] සහ {{flagicon|IND}} [[අරණි ජයප්‍රකාශ්]]|motm={{flagicon|PAK}} [[ෂොයිබ් මලික්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ පකිස්ථානය පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=}} == අවසාන තරගය == {{Single-innings cricket match|date=2003 අප්‍රේල් 10|time=14:00|daynight=yes|team1={{cr-rt|ZIM}}|score1=168 (ඕවර 49.1)|runs1=[[ටටෙන්ඩා ටයිබු]] 74* (113)|wickets1=[[ෂෝයිබ් මලික්]] 3/29 (ඕවර 9.1)|team2={{cr|PAK}}|score2=172/2 (ඕවර් 35.2)|runs2=[[තවුෆීක් උමාර්]] 81* (124)|wickets2=[[හීත් ස්ට්‍රීක්]] 2/35 (ඕවර 8)|result=පාකිස්තානයට කඩුලු 8ක ජයක් (පන්දු 88ක් ඉතිරිව තිබියදී)|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65809.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[සාජා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනය]], [[සාජා]], [[එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය|එ.අ.එමීර්]]|umpires={{flagicon|WIN}} [[බිලී ඩොක්ට්‍රෝව්]] සහ {{flagicon|IND}} [[අරණි ජයප්‍රකාශ්]]|motm={{flagicon|PAK}} [[තවුෆීක් උමාර්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් සිම්බාබ්වේ කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=}} == යොමු කිරීම් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == බාහිර සබැඳි == * [https://web.archive.org/web/20121001193555/http://www.cricketarchive.co.uk/Archive/Seasons/UAE/2002-03_UAE_Cherry_Blossom_Sharjah_Cup_2002-03.html Cherry Blossom Sharjah Cup 2002/03 &#x2013; Cricket Archive] * [https://web.archive.org/web/20131021191120/http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/series/61125.html Cherry Blossom Sharjah Cup 2002/03 &#x2013; ESPNCricinfo] {{ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම තරගවැදි ජාත්‍යන්තර තරග}} [[ප්‍රවර්ගය:සාජා ක්‍රිකට් කුසලානය]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්]] hcs1pvi1bwp5zwn2upa89731vfk8uuk 2004 පක්ටෙල් ක්‍රිකට් කුසලානය 0 93782 800059 758124 2026-09-24T23:14:58Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800059 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් තරඟාවලි|name=පක්ටෙල් කුසලානය 2004|participants={{Cr|PAK}}<br> {{Cr|SL}}<br> {{Cr|ZIM}}|most wickets={{flagicon|PAK}} [[ෂාහිඩ් අෆ්රිඩි]] (8)|most runs={{flagicon|PAK}} [[ෂොයිබ් මලික්]] (260)|player of the series={{flagicon|PAK}} [[ෂොයිබ් මලික්]]|attendance=|matches=7|count=|imagesize=200px|runner up={{Cr|PAK}}|champions={{Cr|SL}}|host={{Cr|PAK}}|tournament format=දෙවරක් [[රවුන්ඩ් රොබින්]] හා [[අවසාන තරගය]]|cricket format=[[එක්දින ජාත්‍යන්තර]]|administrator=පාකිස්ථාන ක්‍රිකට් පාලක මණ්ඩලය|caption=|image=}}'''2004-05 පක්ටෙල් කුසලානය''' යනු පාකිස්ථානය, [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ශ්‍රී ලංකාව]] සහ සිම්බාබ්වේ අතර 2004 සැප්තැම්බර් සහ ඔක්තෝබර් මාසවලදී [[පාකිස්ථානය|පකිස්ථානයේ]] පැවති කණ්ඩායම් තුනකින් යුත් එක්දින ජාත්‍යන්තර [[ක්‍රිකට්]] තරඟාවලියකි. <ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/series/61158.html|title=Paktel Cup, 2004–05|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=26 February 2012|archive-date=19 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140319063812/http://www.espncricinfo.com/ci/content/current/series/61158.html|url-status=dead}}</ref> කණ්ඩායම් එකිනෙකාට තරඟ දෙකක් ක්‍රීඩා කළහ. <ref>{{Cite news|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/61158.html|title=Paktel Cup, 2004–05 – Results|work=[[ESPNcricinfo]]|access-date=26 February 2012}}</ref> ප්‍රසාද ලකුණු සටහනේ පෙරමුණ ගත් කණ්ඩායම් දෙක අවසන් මහා තරගයට ක්‍රීඩා කිරීමට සමත් විය. [[ගොනුව:Shoaib_Malik,_Dunedin,_NZ,_2009.jpg|thumb|ෂොයිබ් මලික් (පාකිස්ථානය) - තරගාවලියේ වීරයා]] == කණ්ඩායම් අදියර වගුව == {| class="wikitable" style="width:60%" ! colspan="11" |කණ්ඩායම් අදියර<ref>{{cite web|url=https://www.espncricinfo.com/series/paktel-cup-2004-05-61158/points-table-standings|title=Point Table|publisher=ESPN Cricinfo|access-date=22 June 2022}}</ref> |- style="background:#efefef;" ! ස්ථා ! කණ්ඩායම ! ත ! ජ ! ප ! සම ! විනැ ! ශුලවේ ! ලබාගත් ! විරුද්ධව ! ප්‍රසාද |- style="background:#98F898; text-align:center;" | 1 | style="text-align:left" |{{ක්‍රිකට්|PAK}} | 4 | 4 | 0 | 0 | 0 | +0.895 | 1080/195.4 | 925/200.0 | 21 |- style="background:#98F898; text-align:center;" | 2 | style="text-align:left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 4 | 1 | 2 | 0 | 1 | +1.059 | 633/118.1 | 634/147.3 | 11 |- style="text-align:center;" | 3 | style="text-align:left" |{{ක්‍රිකට්|ZIM}} | 4 | 0 | 3 | 0 | 1 | -2.296 | 504/150.0 | 658/116.2 | 4 |} == කාලසටහන == {| class="wikitable" ! colspan="6" |කණ්ඩායම් අදියර |- ! තරගය ! දිනය ! කණ්ඩායම 1 ! කණ්ඩායම 2 ! ස්ථානය |- | 1 වැනි | 2004 සැප්තැම්බර් 30 |{{ක්‍රිකට්|Pakistan}} |{{Cr|ZIM}} | මුල්තාන් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය, මුල්තාන් |- | 2 වැනි | 2004 ඔක්තෝබර් 2 |{{ක්‍රිකට්|Pakistan}} |{{Cr|ZIM}} | අර්බාබ් නියාස් ක්‍රීඩාංගණය, පෙෂාවර් |- | 3 වැනි | 2004 ඔක්තෝබර් 6 |{{ක්‍රිකට්|Pakistan}} |{{ක්‍රිකට්|Sri Lanka}} | ජාතික ක්‍රීඩාංගනය, කරච්චි |- | 4 වැනි | 2004 ඔක්තෝබර් 9 |{{ක්‍රිකට්|Sri Lanka}} |{{Cr|ZIM}} | රාවල්පින්ඩි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය, රාවල්පින්ඩි |- | 5 වැනි | 2004 ඔක්තෝබර් 11 |{{ක්‍රිකට්|Sri Lanka}} |{{Cr|ZIM}} | රාවල්පින්ඩි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය, රාවල්පින්ඩි |- | 6 වැනි | 2004 ඔක්තෝබර් 14 |{{ක්‍රිකට්|Pakistan}} |{{ක්‍රිකට්|Sri Lanka}} | ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගණය, ලාහෝර් |- |- bgcolor="#efefef" ! colspan="6" | අවසාන |- | අවසාන | 2004 ඔක්තෝබර් 16 |{{ක්‍රිකට්|Pakistan}} |{{ක්‍රිකට්|Sri Lanka}} | ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගණය, ලාහෝර් |} == කණ්ඩායම් අදියර තරඟ == === 1 වන තරඟය === {{Single-innings cricket match|date=2004 සැප්තැම්බර් 30|team1={{cr-rt|PAK}}|score1=292/7 (ඕවර 50)|score2=148 (ඕවර 38.3)|team2={{cr|ZIM}}|runs1=[[අබ්දුල් රසාක්]] 107* (114)|wickets1=[[ඩග්ලස් හොන්ඩෝ]] 3/54 (ඕවර 10)|runs2=[[වුසි සිබණ්ඩා]] 57 (69)|wickets2=[[ෂාහිඩ් අෆ්රිඩි]] 3/18 (ඕවර 6.3)|result=පාකිස්තානයට ලකුණු 144ක ජයක්|report=|venue=[[මුල්තාන් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[මුල්තාන්]]|umpires={{flagicon|ENG}} [[මාර්ක් බෙන්සන්]] සහ {{flagicon|PAK}} [[නදීම් ගෞරි]]|motm={{flagicon|PAK}} [[අබ්දුල් රසාක්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ පකිස්ථානය පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය|rain=|scorecard=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66378.html ලකුණු පුවරුව]}} === 2 වන තරඟය === {{Single-innings cricket match|date=2004 ඔක්තෝබර් 3|team1={{cr-rt|ZIM}}|score1=252/4 (ඕවර 50)|score2=258/7 (ඕවර 48.1)|team2={{cr|PAK}}|runs1=[[බ්‍රෙන්ඩන් ටේලර්]] 73 (122)|wickets1=[[රානා නවේඩ්-උල්-හසන්]] 2/82 (ඕවර 10)|runs2=[[ෂොයිබ් මලික්]] 80 (104)|wickets2=[[ටිනාෂේ පන්යන්ගර]] 3/28 (ඕවර 9)|result=පාකිස්තානයට කඩුලු 3ක ජයක් (පන්දු 11ක් ඉතිරිව තිබියදී)|report=|venue=[[අර්බාබ් නියාස් ක්‍රීඩාංගණය]], [[පෙෂාවර්]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[අසාද් රවුෆ්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[මාර්ක් බෙන්සන්]]|motm={{flagicon|PAK}} [[යුනිස් ඛාන්]]|toss=පකිස්තානය කාසියේ වාසිය දිනා පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.|rain=|scorecard=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66379.html ලකුණු පුවරුව]}} === 3 වන තරඟය === {{Single-innings cricket match|date=2004 ඔක්තෝබර් 6|team1={{cr-rt|SRI}}|score1=232/9 (ඕවර 50)|score2=233/2 (ඕවර 48.4)|team2={{cr|PAK}}|runs1=[[සනත් ජයසූරිය]] 53 (85)|wickets1=[[ෂොයිබ් මලික්]] 3/32 (ඕවර 10)|runs2=[[යූසුෆ් යූහානා]] 107* (121)|wickets2=[[චමින්ද වාස්]] 1/24 (ඕවර 10)|result=පාකිස්තානයට කඩුලු 8ක ජයක් (පන්දු 8ක් ඉතිරිව තිබියදී)|report=|venue=[[කරච්චි ජාතික ක්‍රීඩාංගනය]], [[කරච්චි]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[අසාද් රවුෆ්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[මාර්ක් බෙන්සන්]]|motm={{flagicon|PAK}} [[ෂොයිබ් මලික්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය|rain=|scorecard=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66380.html ලකුණු පුවරුව]}} === 4 වන තරඟය === {{Single-innings cricket match|date=2004 ඔක්තෝබර් 9|team1={{cr-rt|ZIM}}|score1=104 (ඕවර 33)|score2=108/3 (ඕවර 18.1)|team2={{cr|SRI}}|runs1=[[ස්ටුවර්ට් මැට්සිකේන්යෙරි]] 37 (46)|wickets1=[[උපුල් චන්දන]] 3/15 (ඕවර 6)|runs2=[[සනත් ජයසූරිය]] 40 (30)|wickets2=[[එල්ටන් චිගුම්බුර]] 2/18 (ඕවර 3)|result=ශ්‍රී ලංකාවට කඩුලු 7ක ජයක් (පන්දු 191ක් ඉතිරිව තිබියදී)|report=|venue=[[රාවල්පින්ඩි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[රාවල්පින්ඩි]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[අලීම් ඩාර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ටවුෆෙල්]]|motm={{flagicon|SL}} [[ෆර්වීස් මහරූෆ්]]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.|rain=|scorecard=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66381.html ලකුණු පුවරුව]}} === 5 වන තරඟය === {{Single-innings cricket match|date=2004 ඔක්තෝබර් 11|team1={{cr-rt|SRI}}|score1=|score2=|team2={{cr|ZIM}}|runs1=|wickets1=|runs2=|wickets2=|result=පන්දුවක් හෝ නොදැමීමෙන් තරගය අතහැර දමා ඇත|report=|venue=[[රාවල්පින්ඩි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[රාවල්පින්ඩි]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[අලීම් ඩාර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ටවුෆෙල්]]|motm=|toss=කාසියේ වාසිය බැලුවේ නැත|rain=වර්ෂාව නිසා තරගයක් පැවැත්වීමට නොහැකි විය.|scorecard=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66439.html ලකුණු පුවරුව]}} === 6 වන තරඟය === {{Single-innings cricket match|date=2004 ඔක්තෝබර් 14|team1={{cr-rt|SRI}}|score1=293/6 (ඕවර 50)|score2=297/4 (ඕවර 48.5)|team2={{cr|PAK}}|runs1=[[මාවන් අතපත්තු]] 111 (114)|wickets1=[[රානා නවේඩ්-උල්-හසන්]] 2/65 (ඕවර 10)|runs2=[[ඉන්සමාම්-උල්-හක්]] 76* (59)|wickets2=[[චමින්ද වාස්]] 2/62 (ඕවර 9.5)|result=පාකිස්තානයට කඩුලු 6ක ජයක් (පන්දු 7ක් ඉතිරිව තිබියදී)|report=|venue=[[ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගනය]], [[ලාහෝර්]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[නදීම් ගෞරි]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ටවුෆෙල්]]|motm=[[මාවන් අතපත්තු]]|toss=පකිස්තානය කාසියේ වාසිය දිනා පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.|rain=|scorecard=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66382.html ලකුණු පුවරුව]}} == අවසාන තරගය == {{Single-innings cricket match|date=2004 ඔක්තෝබර් 16|team1={{cr-rt|SRI}}|score1=287/7 (ඕවර 50)|score2=168 (ඕවර 38)|team2={{cr|PAK}}|runs1=[[කුමාර් සංගක්කාර]] 68 (69)|wickets1=[[ෂාහිඩ් අෆ්රිඩි]] 2/60 (ඕවර 10)|runs2=[[සල්මන් බට්]] 40 (61)|wickets2=[[සනත් ජයසූරිය]] 5/17 (ඕවර 8)|result=ශ්‍රී ලංකාවට ලකුණු 119ක ජයක් හිමිවිය|venue=[[ගඩාෆි ක්‍රීඩාංගනය]], [[ලාහෝර්]]|umpires={{flagicon|PAK}} [[අලීම් ඩාර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ටවුෆෙල්]]|motm={{flagicon|SL}} [[කුමාර් සංගක්කාර]]|toss=පකිස්තානය කාසියේ වාසිය දිනා පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.|rain=|scorecard=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/66383.html ලකුණු පුවරුව]|notes={{color|blue|පක්ටෙල් කුසලානය 2004 ශ්‍රී ලංකාවට හිමිවිය}}}} == යොමු කිරීම් == <references /> == බාහිර සබැඳි == * [http://www.espncricinfo.com/ci/content/series/61158.html?template=fixtures පැක්ටෙල් කුසලාන, 2004-05 - සවි කිරීම්] {{ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම තරගවැදි ජාත්‍යන්තර තරග}} [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්]] [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට් කුසලාන]] djd9oqlx0um4cap98vd5vyi9bz3ycz8 Ordovician 0 95040 800065 798060 2026-09-24T23:35:48Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800065 wikitext text/x-wiki {{Infobox geologic timespan | name = Ordovician | color = Ordovician | top_bar = | time_start = 485.4 | time_start_uncertainty = 1.9 | time_end = 443.8 | time_end_uncertainty = 1.5 | image_map = | caption_map = <!--Chronology--> | timeline = Ordovician <!--Etymology--> | name_formality = Formal | name_accept_date = 1960 | alternate_spellings = | synonym1 = | synonym1_coined = | synonym2 = | synonym2_coined = | synonym3 = | synonym3_coined = | nicknames = | former_names = | proposed_names = <!--Usage Information--> | celestial_body = earth | usage = Global ([[International Commission on Stratigraphy|ICS]]) | timescales_used = ICS Time Scale <!--Definition--> | chrono_unit = Period | strat_unit = System | proposed_by = [[Charles Lapworth]], 1879 | timespan_formality = Formal | lower_boundary_def = [[First appearance datum|FAD]] of the [[Conodont]] ''[[Iapetognathus fluctivagus]]'' | lower_gssp_location = Greenpoint section, [[Green Point, Newfoundland|Green Point]], [[Newfoundland]], [[Canada]] | lower_gssp_coords = {{Coord|49.6829|N|57.9653|W|display=inline}} | lower_gssp_accept_date = 2000<ref>{{cite journal |last1=Cooper |first1=Roger |last2=Nowlan |first2=Godfrey |last3=Williams |first3=S. H. |title=Global Stratotype Section and Point for base of the Ordovician System |journal=Episodes |date=March 2001 |volume=24 |issue=1 |pages=19–28 |doi=10.18814/epiiugs/2001/v24i1/005 |url=https://stratigraphy.org/gssps/files/tremadocian.pdf |access-date=6 December 2020}}</ref> | upper_boundary_def = FAD of the [[Graptolite]] ''[[Akidograptus ascensus]]'' | upper_gssp_location = [[Dob's Linn]], [[Moffat]], [[United Kingdom|U.K.]] | upper_gssp_coords = {{Coord|55.4400|N|3.2700|W|display=inline}} | upper_gssp_accept_date = 1984<ref>{{cite journal |last1=Lucas |first1=Sepncer |title=The GSSP Method of Chronostratigraphy: A Critical Review |journal=Frontiers in Earth Science |date=6 November 2018 |volume=6 |page=191 |doi=10.3389/feart.2018.00191 |bibcode=2018FrEaS...6..191L |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite journal |last1=Holland |first1=C. |title=Series and Stages of the Silurian System |journal=Episodes |date=June 1985 |volume=8 |issue=2 |pages=101–103 |doi=10.18814/epiiugs/1985/v8i2/005 |url=https://timescalefoundation.org/references/Silurian1.pdf |access-date=11 December 2020|doi-access=free }}</ref> <!--Atmospheric and Climatic Data--> | sea_level = 180 m; rising to 220 m in Caradoc and falling sharply to 140 m in end-Ordovician glaciations<ref>{{cite journal | author = Haq, B. U.| year = 2008| doi = 10.1126/science.1161648 | title = A Chronology of Paleozoic Sea-Level Changes | url = https://archive.org/details/sim_science_2008-10-03_322_5898/page/64| journal = Science | volume = 322 | pages = 64–68 | pmid = 18832639 | last2 = Schutter | first2 = SR | issue = 5898 |bibcode = 2008Sci...322...64H | s2cid = 206514545}}</ref> }} '''Ordovician''' යනු වසර මිලියන 485-444 කට පෙර Paleozoic යුගයේ දෙවන කාල පරිච්ඡේදය වේ, ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == {{Wikisource portal|Paleozoic#Ordovician}} {{Commons category|Ordovician}} *{{cite web |url=http://www.stratigraphy.org/gssp.htm |title=Overview of Global Boundary Stratotype Sections and Points (GSSP's) |access-date=2006-04-30 |last=Ogg |first=Jim |date=June 2004 |archive-url = https://web.archive.org/web/20060423084018/http://www.stratigraphy.org/gssp.htm |archive-date = 2006-04-23}} *{{cite web |url=http://www.anr.state.vt.us/dec/geo/chazytxt.htm |title=Chazy Reef at Isle La Motte |last=Mehrtens |first=Charlotte }} An Ordovician reef in Vermont. *[https://web.archive.org/web/20090103233229/http://members.wri.com/jeffb/Fossils/ Ordovician fossils of the famous Cincinnatian Group] *[https://ghkclass.com/ghkC.html?ordovician Ordovician (chronostratigraphy scale)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221006184657/https://ghkclass.com/ghkC.html?ordovician |date=2022-10-06 }} {{Geological history|p|p|state=collapsed}} {{Authority control}} [[Category:Ordovician| ]] [[Category:Geological periods]] [[Category:1879 in paleontology]] n99nbzqd5ilh80kc9vdh6el8xn3717o වික්ටෝරියාව, සෙචිලිස් (සීෂෙල්ස්) 0 100284 800176 545883 2026-09-25T05:40:15Z WrdSrchSi 55524 Fixed (grammar, spelling). 800176 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ජනාවාසය | official_name = Victoria | nickname = | motto = | image_skyline = {{multiple image | border = infobox | total_width = 240 | image_style = border:1; | perrow = 1/2/2/2 | image1 = Victoria clock tower.jpg | image2 = State House Seychelles.jpg | image3 = Victoria Seychelles cathedral.jpg | image4 = Port Victoria, Seychelles - panoramio.jpg }} | image_caption = '''Clockwise from top:''' Victoria clock tower, [[State House, Seychelles|Seychelles State House]], [[Immaculate Conception Cathedral, Seychelles|Cathedral of Victoria]], Port Victoria. | image_flag = | image_seal = | image_map = Seychelles large map.jpg | map_caption = Location of Victoria on Mahé Island | pushpin_map = <!-- Seychelles --><!-- the name of a location map as per http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map --> | pushpin_label_position = <!-- left --> | pushpin_mapsize = <!-- 250 --> | pushpin_map_caption = <!-- Location in Seychelles --> | subdivision_type = Country | subdivision_name = {{SYC}} | subdivision_type1 = Island | subdivision_name1 = [[Mahé, Seychelles|Mahé]] | subdivision_type2 = | subdivision_name2 = | established_title = | established_date = | government_type = | leader_title = Mayor | leader_name = [[David André]] | area_total_km2 = 20.1 | population_as_of = 2010 | population_footnotes = <ref name=citypop>{{cite web|title=SEYCHELLES|url=http://www.citypopulation.de/Seychelles.html|website=citypopulation.de|publisher=City Population|access-date=15 June 2015}}</ref> | population_total = 26,450 | population_urban = | population_metro = | population_density_sq_mi = | population_density_km2 = 1,315.9<ref name=citypop /> | utc_offset = | timezone_DST = | utc_offset_DST = | coordinates = {{coord|4|37|S|55|27|E|display=inline}} | elevation_ft = | elevation_m = | website = | footnotes = }} '''වික්ටෝරියාව''' (ඉංගිරිසි ඉසිරැවීම: //වික්ටෝරියා//''';''' ප්රන්ස ඉසිරැවීම: //වීක්තොහියා//, //viktɔʁja//) යනු [[සීෂෙල්ස්|සෙචිලිස්]] ජනරජයේ අගනුවර ද විසල්තම නගරය ද වන අතර එය කොදිව් පෙළේ (''archipelago'') ප්‍රධාන දූව වන මාඒ දූවෙහි ඊසානදිගු පසැ පිහිටා ඇති. නගරය මුලින් මැ පිහිටැවුණේ [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය|බ්‍රිතාන්‍ය යටත් විජිත]] රජයේ නිවහන (''seat'') ලෙසයි. 2010 දී, මහ වික්ටෝරියාවේ (''Greater Victoria'') ජනගහනය තදාසන්න පෙදෙසුදු ඇතුළු වැ, රටේ මුළු ජනගහනය වන 99,202 න් 26,450ක් (26.66%) විය. <ref name="Inc.2014">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LccRAwAAQBAJ&pg=PA716|date=1 March 2014|page=716}}</ref> ==ඉතිහස== ප්‍රංශ යටත් විජිතවාදීහු 1756 දී දූපතට හිමිකම් කී පසු, මතු වික්ටෝරියාව බවට පත්වන පෙදෙසෙහි 1778 දී විසුම් ගතු. 1841 දී බ්‍රිතාන්‍යයන් විසින් [[වික්ටෝරියා රැජිණ|වික්ටෝරියා රැජින ගේ]] නමින් වික්ටෝරියාව ලෙස නම් කෙරෙන තෙක් නගරය ලෙතබ්ලීස්මෝ (''L'Établissement'') නමින් හැඳින්විණ. <ref>Roman Adrian Cybriwsky, ''Capital Cities around the World: An Encyclopedia of Geography, History, and Culture'', ABC-CLIO, USA, 2013, p. 321</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=History |url=http://www.seychelles.travel/discover/history |access-date=16 June 2015 |website=seychelles.travel |publisher=Seychelles Tourism Board}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=History of the Seychelles |url=http://www.stgt.com/seychelles/html/history.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501193645/http://www.stgt.com/seychelles/html/history.htm |archive-date=1 May 2017 |access-date=16 June 2015 |website=stgt.com}}</ref> ==ආර්ථිකය== දසුන්සැරියාව ආර්ථිකයෙහි වැදැගත් අංශයකි. වික්ටෝරියාවේ මුලට මැ එන අපනයන වනුයේ වැනිලා, [[පොල්]], [[පොල් තෙල්]], මාළු හා ගුවානෝ හා යැ. <ref name="CC">{{Cite book|page=321|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA321}}</ref> ==අදියෙවුම (අධ්‍යාපනය)== සෙචිලිස් සරසවියේ ම්ං ෆ්ලුහී මණ්ඩපය වික්ටෝරියාවේ වෙයි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mont Fleuri Campus |url=https://unisey.ac.sc/about-us/introducing-unisey/campuses/mont-fleuri-campus/ |access-date=24 August 2019 |website=University of Seychelles}}</ref> ==හැදියාව== [[ගොනුව:Victoria_Clock_Tower_-_Seychelles.JPG|දකුණ|thumb|250x250පික්|වික්ටෝරියා ඔරලෝසු කණුව]] ලන්ඩනයේ ලිට්ල් බෙන් ආදර්ශයට ගත් ඔරලෝසු කණුව, <ref name="CC">{{Cite book|page=321|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA321}}</ref> <ref name="EoA">{{Cite book|page=530|url=https://books.google.com/books?id=A0XNvklcqbwC&q=Victoria%2C+Seychelles+bridges+earthquake&pg=RA1-PA530}}</ref> විනිසිහල, තුරුවිදු (උද්භිද) උයන, [[Victoria National Museum of History|දෑ ඉතිහස් කටුගෙය]], සහදා ඉතිහස් කටුගෙය හා සුරු සෙල්වින් සෙල්වින්-ක්ලාක් වෙළෙඳ පොළ ආදිය නගරයේ ඇති ආකර්ෂණීය තැන් අතර වේ. <ref name="CC" /> වික්ටෝරියා වෙළෙඳ පොළත් උදුල පැහැති (''brightly coloured'') මාළු හා පළතුරු වෙළෙඳ පොළත් සෙචිලිසියනට දේසීය වැදැගත් තැන් වෙයි. ==ආගමික තැන්== [[ගොනුව:Cathedral_of_the_Immaculate_Conception,_Victoria,_Seychelles.jpg|thumb| නිමල පිළිසිඳ ගැන්මේ ආසන දෙව්මැදුර]] [[ගොනුව:Hindu_Temple_Victoria_Seychelles_Islands_of_Africa.jpg|thumb|අරුල්මිගු නවශක්ති විනායගර් කෝවිල]] නිමල පිළිසිඳ ගැන්මේ ආසන දෙව්මැදුර ([[කතෝලික සභාව|රෝමානු කතෝලික]]) හා [[St Paul's Cathedral, Victoria|සාන්ත පාවුළු ආසන දෙව්මැදුර]] (ඇංග්ලිකන්) හා විසින් ආසන දෙව්මැදුරු දෙකක් වික්ටෝරියාවේ වෙයි. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2 March 2017 |title=6 buildings in the capital highlighting Seychelles' history |url=http://www.seychellesnewsagency.com/articles/6861/+buildings+in+the+capital+highlighting+Seychelles+history |access-date=24 August 2019 |website=Seychelles News Agency}}</ref> තවද එහි බැප්ටිස්ට් හා පෙන්තකොස්ත හා දෙව්මැදුරු ද <ref>J. Gordon Melton, Martin Baumann, "Religions of the World: A Comprehensive Encyclopedia of Beliefs and Practices", ABC-CLIO, USA, 2010, p. 2591</ref> මුස්ලිම් පල්ලි ද හින්දු කෝවිල් ද වෙයි. ==කෙළි== දෑ කෙළි පිටිය වන ස්තාද් ලිනීතේ වික්ටෝරියාවේ වෙයි. එය බොහෝ විටැ පාපන්දු තරඟවලට ගැනෙයි. ==ගමනාගමනය== වික්ටෝරියාවට සේවා සැපැයෙනුයේ 1971 ඉදිකැරුම් නිමහම් දුටු සෙචිලිස් දෑබැඳි ගුවන්තොටිනි. <ref name="CC">{{Cite book|page=321|url=https://books.google.com/books?id=qb6NAQAAQBAJ&pg=PA321}}</ref> ටූනා මසුන් ඇල්ලීමත් ටින් කැරුමත් මහ කම්යුරුවක් (''a'' ''major industry'') වන නගරයට ඉක්බිති නැගෙනහිරින් ඇතුළු වරාය වෙයි. <ref name="CC" /> [[2004 සුනාමිය|2004 ඉන්දු සයුරු බිම් සැලුමෙන්]] ඇති වූ සුනාමි රළ පහරින් වික්ටෝරියාවේ විසල්තම පාලම්වලින් එකක් වැනැසිණි. <ref name="EoA">{{Cite book|page=530|url=https://books.google.com/books?id=A0XNvklcqbwC&q=Victoria%2C+Seychelles+bridges+earthquake&pg=RA1-PA530}}</ref> ==දෙසිති (දිස්ත්රික්ක)== සෙචිලිස් දෙසිති හතරක් වික්ටෝරියාවේ වෙයි. * මහ වික්ටෝරියාව ** මැදි දෙසිත්ත - ඉංගිරිසි ගඟ (//''ලා හීව්යේ හෝංලේස්'' //) ** සා ලුයී (සාන්ත ලුවී) ** ම්ං ෆ්ලුහී ** බෙල් ඒහ් == නිවුන් නගර හා සොහොවිරි නගර == වික්ටෝරියා නිවුන් ය: {| class="wikitable" ! style="background:#39e; color:white; height:17px; width:120px;" |රට ! style="background:#39e; color:white; width:140px;" | නගරය |- style="color:black; background:white;" |{{ධජය|Djibouti}}</img>{{ධජය|Djibouti}} |[[ගොනුව:Emblem_of_Djibouti.svg|27x27පික්]]</img> ජිබුටි |- style="color:black; background:white;" |{{ධජය|Israel}}</img>{{ධජය|Israel}} |දලියට් අල්-කර්මෙල් |- style="color:black; background:white;" |{{ධජය|China}}</img>{{ධජය|China}} |හයිකූ |} ==දේශගුණය== වික්ටෝරියාව වසර පුරා ඉහළ උණුසුමකින් යුත් නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණයක් (Köppen දේශගුණය වර්ගීකරණය ''Af'' ) දක්වයි. අගනුවර වසර තුළැ සැලකියැ යුතු ලෙස තෙත් හා වියළි කාලසීමාවන් ඇති අතර ජුනිය හා ජූලිය හා එහි වියළිතම මාස ද දෙසැම්බරයේ සිටැ පෙබරවාරිය දක්වා තෙත්ම මාස ද වේ. කෙසේ වතදු, කිසිදු මසක දී සැමැනි මාසික වැසි වැටුම වික්ටෝරියා හි {{Convert|60|mm|in|1|disp=or}} ට වඩා පහත නො වැටෙනුයෙන්, නගරයට සැබෑ [[වියළි ඍතුව|වියළි කාල]] මසක් නොමැති යි. මෙම සැබෑ වියළි කාල මසක් නොමැතිකම දේශගුණය නිවර්තන වැසි වනාන්තර දේශගුණික කාණ්ඩයට අයත් වීමට මූලික හෙයකි. අගනුවර සැමැනියෙන් වාර්ෂිකව {{Convert|2,300|mm|in|0|disp=or}} වැසි වැටුමක් ලබයි. ඉතා වැසි සහිත වුවද, අහස සැමැනියෙන් පැහැදිලි සිටැ අඩ පැහැදිලි තෙක් වන අතර සපුරා වළාකුළු සහිත දින වැසි සහිත මාස්වල දී පවා වසර පුරා හිඟ වේ.{{climate chart|Victoria, Seychelles|24.3|29.9|401.3|24.9|30.5|270.2|25.1|31.1|195.5|25.3|31.5|188.1|25.6|30.7|146.0|24.8|29.2|102.9|24.1|28.4|80.3|24.1|28.6|114.2|24.4|29.2|150.0|24.6|29.9|192.8|24.3|30.2|205.0|24.2|30.2|303.2|float=right|clear=right}}{{Weather box|width=auto|location=Victoria ([[Seychelles International Airport]]) 1972–2011|single line=Yes|metric first=Yes|Jan record high C=33.3|Feb record high C=33.4|Mar record high C=33.5|Apr record high C=34.1|May record high C=33.5|Jun record high C=32.6|Jul record high C=31.1|Aug record high C=31.4|Sep record high C=31.6|Oct record high C=32.4|Nov record high C=34.4|Dec record high C=33.4|year record high C=34.4|Jan high C=29.9|Feb high C=30.5|Mar high C=31.1|Apr high C=31.5|May high C=30.7|Jun high C=29.2|Jul high C=28.4|Aug high C=28.6|Sep high C=29.2|Oct high C=29.9|Nov high C=30.2|Dec high C=30.2|year high C=30.0|Jan mean C=26.9|Feb mean C=27.5|Mar mean C=27.9|Apr mean C=28.1|May mean C=27.9|Jun mean C=26.8|Jul mean C=26.0|Aug mean C=26.1|Sep mean C=26.5|Oct mean C=26.9|Nov mean C=27.0|Dec mean C=27.0|year mean C=27.1|Jan low C=24.3|Feb low C=24.9|Mar low C=25.1|Apr low C=25.3|May low C=25.6|Jun low C=24.8|Jul low C=24.1|Aug low C=24.1|Sep low C=24.4|Oct low C=24.6|Nov low C=24.3|Dec low C=24.2|year low C=24.6|Jan record low C=24.1|Feb record low C=21.1|Mar record low C=22.1|Apr record low C=22.3|May record low C=21.6|Jun record low C=20.9|Jul record low C=20.4|Aug record low C=19.6|Sep record low C=20.2|Oct record low C=20.5|Nov record low C=21.5|Dec record low C=20.0|year record low C=19.6|rain colour=green|Jan rain mm=401.3|Feb rain mm=270.2|Mar rain mm=195.5|Apr rain mm=188.1|May rain mm=146.0|Jun rain mm=102.9|Jul rain mm=80.3|Aug rain mm=114.2|Sep rain mm=150.0|Oct rain mm=192.8|Nov rain mm=205.0|Dec rain mm=303.2|year rain mm=2349.5|Jan humidity=83|Feb humidity=80|Mar humidity=80|Apr humidity=80|May humidity=79|Jun humidity=79|Jul humidity=80|Aug humidity=79|Sep humidity=79|Oct humidity=79|Nov humidity=80|Dec humidity=82|year humidity=80|Jan sun=155.0|Feb sun=175.2|Mar sun=213.9|Apr sun=231.0|May sun=254.2|Jun sun=225.0|Jul sun=232.5|Aug sun=232.5|Sep sun=219.0|Oct sun=226.3|Nov sun=204.0|Dec sun=176.7|Jand sun=5.0|Febd sun=6.2|Mard sun=6.9|Aprd sun=7.7|Mayd sun=8.2|Jund sun=7.5|Juld sun=7.5|Augd sun=7.5|Sepd sun=7.3|Octd sun=7.3|Novd sun=6.8|Decd sun=5.7|yeard sun=6.97|source 1=Seychelles National Meteorological Services<ref name=SNMSjan> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20january.pdf |title=Climatic Averages for January |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSfeb> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20february.pdf |title=Climatic Averages for February |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSmar> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20march.pdf |title=Climatic Averages for March |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSapr> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20april.pdf |title=Climatic Averages for April |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSmay> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20may.pdf |title=Climatic Averages for May |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSjun> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20june.pdf |title=Climatic Averages for June |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSjul> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20july.pdf |title=Climatic Averages for July |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSaug> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20august.pdf |title=Climatic Averages for August |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSsep> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20september.pdf |title=Climatic Averages for September |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSoct> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20october.pdf |title=Climatic Averages for October |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSnov> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20november.pdf |title=Climatic Averages for November |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref><ref name=SNMSdec> {{cite web |url=http://www.meteo.gov.sc/images/Climatic_Means_and_Extremes/climatic%20averages%20for%20december.pdf |title=Climatic Averages for December |publisher=Seychelles National Meteorological Services |work=Seychelles Climate Guide |access-date=20 July 2016}}</ref>|date=March 2012}} ==මේකත් බලන්නැ== * හෝමාවීල දූව, සෙචිලිස් ==යොමු කැරුම්== <references group="" responsive="1"></references> ==බැහැරි ඈඳි== * {{Wikivoyage-inline|Victoria (Seychelles)|Victoria, Seychelles}} {{Seychelles topics}}{{List of African capitals}} [[ප්‍රවර්ගය:Pages using multiple image with auto scaled images]] fx9mhtbibhxavxasxles90h9e6brqdx දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය විසින් ඝාතනය කරන ලද පුද්ගලයින්ගේ ලැයිස්තුව 0 100884 800199 774020 2026-09-25T05:54:12Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800199 wikitext text/x-wiki පහත දැක්වෙන්නේ දෙමළ කොටි ලෙස හෝ එල්ටීටීඊ ලෙස පොදුවේ හඳුන්වන '''[[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය]] විසින් ඝාතනය කරන ලද කැපී පෙනෙන පුද්ගලයින්ගේ ලැයිස්තුවකි''' . <ref>{{Cite news|url=http://www.janes.com/security/international_security/news/jir/jir010903_1_n.shtml|title=Intelligence failures exposed by Tamil Tiger airport attack|last=Gunaratna|first=Rohan|date=2001-11-03|work=Jane's Information Group|access-date=2007-04-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20070303021604/http://www.janes.com/security/international_security/news/jir/jir010903_1_n.shtml <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2007-03-03}}</ref> <ref>{{Cite news|url=https://fas.org/irp/crs/RL32223.pdf|title=CRS Report for Congress, Foreign Terrorist Organizations|last=Audrey Kurth Cronin|date=2004-02-06|work=Bureau of Consular Affairs|access-date=2015-04-29|publisher=The Library of Congress|last2=Huda Aden|last3=Adam Frost|last4=Benjamin Jones|archive-date=2009-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20090304065259/http://www.fas.org/irp/crs/RL32223.pdf|url-status=dead}}</ref> එල්ටීටීඊය යනු 1983 සහ 2009 අතර [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු]] සහ [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර]] වෙනම [[දෙමළ ඊළම|දෙමළ රාජ්‍යයක්]] සඳහා [[ශ්‍රී ලංකානු සිවිල් යුද්ධය|සටන් කළ]] උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ පදනම් වූ දැනට අභාවයට ගිය සටන්කාමී සංවිධානයකි <ref>[http://www.irinnews.org/report/84146/sri-lanka-conflict-timeline Sri Lanka Conflict timeline], IRIN Asia</ref> එල්ටීටීඊ සංවිධානය 2009 මැයි මාසයේදී [[ශ්‍රී ලංකා සන්නද්ධ හමුදා|ශ්‍රී ලංකා හමුදාව]] විසින් තීරණාත්මක ලෙස පරාජය කරන ලද අතර එය [[එක්සත් ජනපදය]], [[එක්සත් රාජධානිය]], [[කැනඩාව]], [[ඉන්දියාව]], [[මලයාසියාව|මැලේසියාව]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] සහ [[යුරෝපියානු සංගමය|යුරෝපා සංගමයේ]] සාමාජික රටවල් 27 ඇතුළු රටවල් 33 ක් විසින් තහනම් කර ඇත. <ref>[http://www.worldwatch.org/node/4373 The European Union Lists Sri Lanka's Liberation Tigers of Tamil Eelam (LTTE) as a Banned Terrorist Organization] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303235529/http://www.worldwatch.org/node/4373 |date=2016-03-03 }}, Worldwatch Institute</ref> එල්ටීටීඊය සිය බලයේ උච්චතම අවස්ථාවෙහිදී, හොඳින් වර්ධනය වූ මිලීෂියාව සතු වූ අතර, ඉන්දීය අගමැතිවරයකු, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයකු සහ තවත් ඉහළ පෙළේ ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලනඥයන් කිහිප දෙනෙකුගේ ඝාතන ඇතුළු ඉහළ පෙළේ ප්‍රහාර රැසක් සිදු කළේය. <ref>[https://www.fbi.gov/news/stories/2008/january/tamil_tigers011008 Taming the Tamil Tigers], The FBI</ref> <ref name="x12">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/5122032.stm|title=Tamil Tiger 'regret' over Gandhi|date=27 June 2006|work=[[BBC News]]|access-date=2014-03-03}}</ref> <ref name="y12">{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/south_asia/140084.stm|title=Sri Lanka assassination plot|date=27 July 1998|work=[[BBC News]]|access-date=2014-03-03}}</ref> <ref name="JI">[http://tamilnation.co/ltte/00jane.htm Jane's Sentinel on LTTE success in resisting Sri Lankan forces] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130912195250/http://tamilnation.co/ltte/00jane.htm |date=2013-09-12 }}, Tamil nation</ref> එල්.ටී.ටී.ඊ.යේ ඝාතන ප්‍රයත්නවලින් දිවි ගලවා ගත් සමහර කැපී පෙනෙන පුද්ගලයන් ද මෙම ලැයිස්තුවේ පහළට ඇතුළත් වේ. == රාජ්‍ය සහ රජයේ ප්‍රධානීන් == * [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] <ref name="y12"/> <ref name="Hindu050905">{{Cite news|url=http://www.hindu.com/2005/09/05/stories/2005090507041200.htm|title=Inquiries into Premadasa, Dissanayake killings closed|last=Sambandan|first=V. S.|date=5 September 2005|work=[[The Hindu]]|access-date=2014-03-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20070301153730/http://www.hindu.com/2005/09/05/stories/2005090507041200.htm|archive-date=1 March 2007|location=Chennai, India}}</ref> - [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති|ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනාධිපති]] * [[රජීව් ගාන්ධි]] <ref name="x12"/> <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/may/21/newsid_2504000/2504739.stm|title=On This Day 21 May - 1991: Bomb kills India's former leader Rajiv Gandhi|date=21 May 1991|access-date=2014-03-03|publisher=[[BBC]]}}</ref> - [[ඉන්දියාවේ අගමැති|ඉන්දියාවේ හිටපු අගමැති]] == ආණ්ඩුවේ ඇමැතිවරු == * [[ලලිත් ඇතුලත්මුදලි]] <ref name="Jane">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=4 September 2000 |title=Jane's Sentinel on LTTE success in resisting Sri Lankan forces |url=http://tamilnation.co/ltte/00jane.htm |access-date=11 April 2014 |publisher=Tamil Nation}}</ref> {{විස්තරාත්මක සටහන්|Other sources blame Athulathmudali's assassination on the [[Sri Lankan Security Forces|Security Forces]].<ref>{{cite book|last=Rajasingham|first=K. T.|title=Sri Lanka: The Untold Story|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/DI21Df01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20021012224457/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/DI21Df01.html|url-status=unfit|archive-date=2002-10-12|chapter=Chapter 58: Premadasa indicted}}</ref>}} - හිටපු ශ්‍රී ලංකාවේ වෙළඳ, ජාතික ආරක්ෂාව, කෘෂිකර්ම, අධ්‍යාපන සහ ආරක්ෂක නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය. * [[ගාමිණි දිසානායක|ගාමිණී දිසානායක]] <ref name="JI"/> <ref name="satp">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Prominent Political Leaders Assassinated by The LTTE |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/leaders_assassinated_byLTTE.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110617051821/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/leaders_assassinated_byLTTE.htm |archive-date=17 June 2011 |access-date=11 April 2014 |publisher=South Asia Terrorism Portal}}</ref> - [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ]] හිටපු ජනාධිපති අපේක්ෂක සහ විපක්ෂ නායක, හිටපු ශ්‍රී ලංකා වාරිමාර්ග, විදුලිබල, මහාමාර්ග, ඉඩම්, ඉඩම් සංවර්ධන, වැවිලි කර්මාන්ත, මහවැලි සහ මහවැලි සංවර්ධන අමාත්‍ය සහ හිටපු සභාපති [[ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් (ආයතනය)|ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් මණ්ඩලය]] * රන්ජන් විජේරත්න <ref name="JI" /> <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/march/2/newsid_4201000/4201675.stm|title=On This Day 2 March - 1991: Sri Lankan hardliner among 19 killed in blast|date=2 March 1991|access-date=2014-03-03|publisher=[[BBC]]}}</ref> - හිටපු ශ්‍රී ලංකා කැබිනට් විදේශ කටයුතු, වැවිලි කර්මාන්ත සහ ආරක්ෂක රාජ්‍ය අමාත්‍ය * [[ලක්ෂ්මන් කදිර්ගාමර්|ලක්ෂ්මන් කදිරගාමර්]] <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2006-08-17 |title=The LTTE's war trap |url=http://www.hindu.com/2006/08/17/stories/2006081706820800.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070524024551/http://www.hindu.com/2006/08/17/stories/2006081706820800.htm |archive-date=2007-05-24 |access-date=2014-03-03 |website=[[The Hindu]]}}</ref> <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/4147196.stm|title=Senior Sri Lanka minister killed|date=August 13, 2005|work=BBC News|access-date=2014-03-03|location=London}}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ විදේශ කටයුතු පිළිබඳ හිටපු ශ්‍රී ලංකා කැබිනට් අමාත්‍ය, ප්‍රසිද්ධ දෙමළ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙක්, දේශපාලනඥයෙක් සහ නීතීඥයෙක්. * [[ජෙයරාජ් ප්‍රනාන්දුපුල්ලේ]] <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=BBCSinhala.com |url=http://www.bbc.co.uk/sinhala/news/story/2008/04/080409_amnesty_tmvp.shtml |access-date=17 December 2014}}</ref> - මහාමාර්ග සහ මාර්ග සංවර්ධන හිටපු ශ්‍රී ලංකා කැබිනට් අමාත්‍ය, ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ ආණ්ඩු පක්ෂයේ ප්‍රධාන සංවිධායක * CV ගුණරත්න <ref name="JI" /> <ref name="satp" /> - හිටපු ශ්‍රී ලංකාවේ කර්මාන්ත සංවර්ධන කැබිනට් අමාත්‍යවරයා. * වීරසිංහ මල්ලිමාරච්චි <ref name="JI" /> <ref name="satp" /> - ආහාර, සමුපකාර, සහ ජනසවිය-දිළිඳුකම පිටුදැකීම පිළිබඳ හිටපු ශ්‍රී ලංකා කැබිනට් අමාත්‍ය * [[ජී. එම්. ප්‍රේමචන්ද්‍ර|GM ප්‍රේමචන්ද්‍ර]] <ref name="JI" /> <ref name="satp" /> - හිටපු ශ්‍රී ලංකා කම්කරු සහ වෘත්තීය පුහුණු අමාත්‍ය * [[ද. මු. දසනායක|DM දසනායක]] <ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2008/01/08/world/asia/08iht-lanka.1.9075692.html|title=D.M. Dassanayake, a Sri Lankan minister, is killed by bomb|date=8 January 2008|work=[[New York Times]]|access-date=2014-03-03}}</ref> - ජාතිය ගොඩනැගීමේ හිටපු ශ්‍රී ලංකා කැබිනට් නොවන අමාත්‍යවරයා == ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරුන් == * [[ඔසී අබේගුණසේකර]] <ref name="JI"/> <ref name="satp">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Prominent Political Leaders Assassinated by The LTTE |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/leaders_assassinated_byLTTE.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110617051821/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/leaders_assassinated_byLTTE.htm |archive-date=17 June 2011 |access-date=11 April 2014 |publisher=South Asia Terrorism Portal}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[https://web.archive.org/web/20110617051821/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/leaders_assassinated_byLTTE.htm "Prominent Political Leaders Assassinated by The LTTE"]. South Asia Terrorism Portal. Archived from [http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/leaders_assassinated_byLTTE.htm the original] on 17 June 2011<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 April</span> 2014</span>.</cite></ref> - [[ශ්‍රී ලංකා මහජන පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා මහජන පක්ෂයේ]] හිටපු සභාපති සහ නායක, 1989 ජනාධිපතිවරණයේ හිටපු අපේක්ෂකයා * A. අමිර්තලිංගම් <ref name="as">{{Cite news|url=http://www.nation.lk/2008/03/16/newsfe1.htm|title=Assassinating Tamil Parliamentarians: The unceasing waves|last=D. B. S. Jeyaraj|date=16 March 2008|work=The Nation, Sri Lanka|access-date=3 March 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140220083850/http://www.nation.lk/2008/03/16/newsfe1.htm|archive-date=20 February 2014|author-link=}}</ref> <ref name="ad">{{Cite book|url=http://www.atimes.com/ind-pak/DE11Df02.html|archive-date=2002-05-15|title=සංරක්ෂිත පිටපත|access-date=2023-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20020515215711/http://atimes.com/ind-pak/DE11Df02.html|url-status=dead}}</ref> - [[ශ්‍රී ලංකා සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා|ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ දෙමළ]] දේශපාලනඥයා සහ හිටපු [[විපක්ෂ නායක (ශ්‍රී ලංකාව)|විපක්ෂ නායක]] . * A. තංගතුරෙයි <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Document - Sri Lanka: Tamil Tigers leaders should account for latest killings - Amnesty International |url=https://www.amnesty.org/en/documents/asa37/020/1997/en/ |access-date=17 December 2014}}</ref> - හිටපු [[ද්‍රවිඩ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ|දෙමළ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ]] (TULF) [[ත්‍රිකුණාමල පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්]] පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී. * [[ඇල්ෆ‍්‍රඩ් දොරේඅප්පා|ඇල්ෆ්‍රඩ් දොරේඅප්පා]] <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Welcome to UTHR, Sri Lanka |url=http://www.uthr.org/Book/CHA02.htm#_Toc527947383 |access-date=17 December 2014}}</ref> - යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ හිටපු [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ]] මන්ත්‍රී සහ [[යාපනය|යාපනයේ]] හිටපු නගරාධිපති . * එම්. කනගරත්නම් <ref name="CAN">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Rajasingham, KT |date=February 2, 2002 |title=SRI LANKA: THE UNTOLD STORY - Chapter 27 - Horsewhip Amirthalingham |url=http://www.atimes.com/ind-pak/DB02Df03.html |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20020416074026/http://www.atimes.com/ind-pak/DB02Df03.html |archive-date=April 16, 2002 |access-date=11 April 2014 |publisher=Asia Times}}</ref> [[ද්‍රවිඩ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ|දෙමළ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ]] පොතුවිල් හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී * [[ඒ.එල්. අබ්දුල් මජීඩ්|AL අබ්දුල් මජීඩ්]] <ref>[http://www.asiantribune.com/news/2005/12/26/ltte-has-so-far-killed-25-parliamentarians LTTE has so far killed 25 parliamentarians]</ref> - Mutur සඳහා හිටපු ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ මන්ත්‍රීවරයෙකි * එස්.ෂන්මුගනාදන් <ref name="as" /> ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ වන්නි දිස්ත්‍රික්කයේ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී * නිමලන් සෞන්දරනායගම් <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=7 October 2003 |title=Special Report No 17 - Rewarding Tyranny: Undermining the Democratic Potential for Peace |url=http://www.uthr.org/SpecialReports/spreport17.htm |publisher=[[University Teachers for Human Rights]]}}</ref> - [[ද්‍රවිඩ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණ|දෙමළ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණේ]] [[මඩකලපුව පරිපාලන දිස්ත්‍රික්කය|මඩකලපු දිස්ත්‍රික්කයේ]] හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී * සෑම් තම්බිමුත්තු <ref name="satp" /> <ref>[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=35478 Batti political family scion beckons Tamils away from politics of hate], The Island</ref> හිටපු [[ඊලාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණ|ඊළාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණ]] මඩකලපුව දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී * නීලන් තිරුචෙල්වම් <ref>[http://www.indianexpress.com/res/web/pIe/ie/daily/19990730/ige30066.html Suicide bomber kills Lankan MP]</ref> <ref>{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/406644.stm|title=Sri Lanka: Tamil politician assassinated|date=July 29, 1999|work=BBC News|access-date=2014-03-03}}</ref> - විද්වතෙක්, ජාත්‍යන්තර ක්‍රියාකාරිකයෙක්, නීති සම්පාදකයෙක්, නීතිඥයෙක්, සමාජ විද්‍යාඥයෙක් සහ දේශපාලනඥයෙක්. ජාතික ලැයිස්තුවෙන් ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ හිටපු මන්ත්‍රී * ජී. යෝගසංගරි - යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ හිටපු ඊළාම් ජනතා විප්ලවවාදී විමුක්ති පෙරමුණේ මන්ත්‍රී * වී. යෝගේස්වරන් <ref name="as" /> <ref name="ad" /> දෙමළ එක්සත් විමුක්ති පෙරමුණේ යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී == ජ්‍යෙෂ්ඨ හමුදා සහ පොලිස් නිලධාරීන් == * අද්මිරාල් [[ක්ලැන්සි ප්‍රනාන්දු]] <ref name="Jane">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=4 September 2000 |title=Jane's Sentinel on LTTE success in resisting Sri Lankan forces |url=http://tamilnation.co/ltte/00jane.htm |access-date=11 April 2014 |publisher=Tamil Nation}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true">[http://tamilnation.co/ltte/00jane.htm "Jane's Sentinel on LTTE success in resisting Sri Lankan forces"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130912195250/http://tamilnation.co/ltte/00jane.htm |date=2013-09-12 }}. Tamil Nation. 4 September 2000<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">11 April</span> 2014</span>.</cite></ref> - [[ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ]] හිටපු ආඥාපති * ලුතිනන් ජෙනරාල් [[ඩෙන්සිල් කොබ්බෑකඩුව]] <ref name="Jane" /> {{විස්තරාත්මක සටහන්|Other sources blame Jayamaha, Kobbekaduwa and Wimalaratne's assassinations on the [[Sri Lankan Army|Army]].<ref>{{cite book|last=Rajasingham|first=K. T.|title=Sri Lanka: The Untold Story|url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/DH10Df01.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20030222111045/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/DH10Df01.html|url-status=unfit|archive-date=2003-02-22|chapter=Chapter 52: President blamed for assassinations}}</ref>|name=Rajasingham}} - ජෙනරාල් අණදෙන නිලධාරී, උතුරු අංශය, [[ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාව]] * ලුතිනන් ජෙනරාල් [[පාරමී කුලතුංග]] <ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/south_asia/5115968.stm Sri Lanka general killed in blast] - BBC News</ref> - නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානී, [[ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා හමුදාව]] * ලුතිනන් ජෙනරාල් නලින් අංගම්මන <ref name="cnn">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Passage - Died |url=http://www-cgi.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0112/feat2.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120805212347/http://www-cgi.cnn.com/ASIANOW/asiaweek/96/0112/feat2.html |archive-date=5 August 2012 |access-date=11 April 2014 |publisher=Asiaweek}}</ref> - ජෙනරාල් අණදෙන නිලධාරී, 3 වන යුධ සේනාංකය, ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදාව * මේජර් ජෙනරාල් ලකී විජයරත්න <ref name="Jane" /> - හිටපු ආඥාපති, 22 බලසේනාව, ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාව * මේජර් ජෙනරාල් ලැරී විජේරත්න <ref>[http://www.infolanka.com/org/srilanka/issues/ut18.html Brigadier Larry Wijeratne's Legacy]- UTHR(Jaffna)-Sri Lanka</ref> -හිටපු බලසේනාධිපති, 51-4 බලසේනාව * මේජර් ජෙනරාල් [[ලක්ෂ්මන් අල්ගම]] <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Island |url=http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=64041 |access-date=17 December 2014}}</ref> - ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ හිටපු මාණ්ඩලික ප්‍රධානී * මේජර් ජෙනරාල් විජය විමලරත්න <ref name="Jane" /> {{විස්තරාත්මක සටහන්|name=Rajasingham}} - යාපනයේ හිටපු ආඥාපති, ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදාව * මේජර් ජෙනරාල් පර්සි ප්‍රනාන්දු <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The fall of Elephant Pass |url=http://sundaytimes.lk/010422/spec.html |access-date=1 September 2014 |publisher=The Sunday Times}}</ref> - හිටපු නියෝජ්‍ය සාමාන්‍ය නිලධාරි අණදෙන නිලධාරී, 54 සේනාංකය, ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාව * මේජර් ජෙනරාල් ආනන්ද හමන්ගොඩ <ref name="cnq">[http://www.sundaytimes.lk/960707/sitrep.html Situation Report 7th July 1996 - How 2 brave soldiers saved minister By Iqbal Athas] www.sundaytimes.lk</ref> - හිටපු බලසේනාධිපති, 51-2 බලසේනාව, ශ්‍රී ලංකා යුධ හමුදාව * මේජර් ජෙනරාල් සුසන්ත මෙන්ඩිස් <ref name="ss" /> - හිටපු බලසේනාධිපති, 51-4 බලසේනාව * මේජර් ජෙනරාල් [[ජානක පෙරේරා]] <ref name="JP">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Maj Gen Janaka Perera and his wife killed in LTTE suicide attack in Anuradhapura |url=http://www.asiantribune.com/node/13551 |access-date=1 September 2014 |publisher=Asian Tribune}}</ref> - ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ හිටපු මාණ්ඩලික ප්‍රධානී, ඕස්ට්‍රේලියාවේ හිටපු මහ කොමසාරිස් සහ ඉන්දුනීසියාවේ තානාපති, [[උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු මැද පළාත් සභාවේ]] හිටපු විපක්ෂ නායක * රියර් අද්මිරාල් මොහාන් ජයමහ <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Lt Gen Denzil Kobbekaduwa & Other Heroes Remembered at Araly |url=http://www.news.lk/news/item/2232-lt-gen-denzil-kobbekaduwa-other-heroes-remembered-at-araly |access-date=1 September 2014 |publisher=News.lk}}</ref> {{විස්තරාත්මක සටහන්|name=Rajasingham}} - හිටපු ආඥාපති, උතුරු නාවික ප්‍රදේශය, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාව * එයාර් කොමදෝරු ශිරන්ත ගුණතිලක <ref name="shir">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Harry Goonatilake, a true patriot |url=http://archives.dailynews.lk/2006/11/25/spice01.asp |access-date=1 September 2014 |publisher=Daily News- Spice}}</ref> - [[ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ]] අංක 1 පියාසර පුහුණු පක්‍ෂයේ හිටපු අණදෙන නිලධාරි * කර්නල් තුවාන් නිසාම් මුතාලිෆ් <ref>[http://www.nation.lk/2009/05/31/news16.htm Fourth anniversary of Col. Muthaliff’s assassination]</ref> <ref>[http://www.slnewsonline.net/LTTE_atrocities%20_Major_Nizam_Muthaliff.htm LTTE assassinates Major Nizam Muthalif] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331004031/http://www.slnewsonline.net/LTTE_atrocities%20_Major_Nizam_Muthaliff.htm |date=2022-03-31 }}- Society for Peace, Unity and Human Rights in Sri Lanka (SPUR)</ref> - හිටපු අණදෙන නිලධාරි, 1 වන බලඇණිය, හමුදා බුද්ධි බළකාය, ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාව * ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති ටීඑන් ද සිල්වා <ref>[http://www.sundaytimes.lk/991219/frontm.html President survives assassination bid]</ref> <ref name="tnd">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Suicide Attacks by the LTTE |url=http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/data_suicide_killings.htm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924114749/http://www.satp.org/satporgtp/countries/shrilanka/database/data_suicide_killings.htm |archive-date=24 September 2015 |access-date=1 September 2014 |publisher=SATP}}</ref> - SDIG, කොළඹ පරාසය, ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය * ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරී චන්ද්‍රා පෙරේරා <ref name="ss">{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Subramaniam, Nirupama |title=Murder of Brigadier Susantha Mendis |url=http://www.lankalibrary.com/phpBB/viewtopic.php?t=2824 |access-date=1 September 2014 |website=Indian Express |publisher=Lanka Library}}</ref> - හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ පොලිස් අධිකාරී, යාපනය * සහකාර පොලිස් අධිකාරී [[1990 ශ්‍රී ලාංකික පොලිස් නිලධාරින් සමූලඝාතනය|අයිවන් බොතේජු]] <ref>[http://archives.dailynews.lk/2011/06/11/fea01.asp The Saddest Day in Police History] - Daily News</ref> - හිටපු සහකාර අධිකාරි, කල්මුණේ, [[ශ්‍රී ලංකා පොලිස් සේවය|ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය]] == නාහිමියන් == * කිතලගම ශ්‍රී සීලාලංකාර හිමි <ref name="Ltte">{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=4 August 2009 |title=Chronology Of Ltte Terror - Part 57 |url=http://archives.dailynews.lk/2009/08/04/fea10.asp |access-date=28 June 2014 |website=Daily News Archives |publisher=Daily News Online}}</ref> - [[දිඹුලාගල රජ මහා විහාරය|දිඹුලාගල රජ මහා විහාරාධිපති]], උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත්වල හිටපු ප්‍රධාන සංඝනායක * [[අරන්තලාව සමූලඝාතනය|හෑගොඩ ශ්‍රී ඉන්ද්‍රසාර හිමි]] <ref name="azc">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Marking of Aranthalava massacre: Reminder of inhumanity of LTTE |url=http://www.priu.gov.lk/news_update/Current_Affairs/ca201406/20140603marking_of_aranthalava_massacre_reminder_of_inhumanity.htm |access-date=1 September 2014}}</ref> - [[අම්පාර]] - විද්‍යානන්ද මහා පිරිවෙනේ විහාරාධිපති, උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත්වල හිටපු ප්‍රධාන සංඝනායක * සිවශ්‍රී කුංගරාජා කුරුක්කල් <ref>[http://www.outlookindia.com/news/article/hindu-priest-shot-dead-by-suspected-ltte-amid-fierce-clashes/639109 Hindu Priest Shot Dead by Suspected LTTE Amid Fierce Clashes ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150924135324/http://www.outlookindia.com/news/article/hindu-priest-shot-dead-by-suspected-ltte-amid-fierce-clashes/639109 |date=2015-09-24 }}, Outlook India</ref> - [[ත්‍රිකුණාමලය|ත්‍රිකුණාමලයේ]] කෝනේශ්වරම් විහාරස්ථානයේ හිටපු ප්‍රධාන පණ්ඩිත * සෙල්ලියා පරමේෂ්වරන් කුරුක්කල් <ref>[http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-international/article1794432.ece Hindu priest shot dead], The Hindu</ref> <ref>[http://www.topssrilanka.com/article39775-kurukkal-gunned-down-by-ltte-trail-of-atrocities.html Kurukkal gunned down by LTTE : Trail of atrocities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406205450/https://www.topssrilanka.com/article39775-kurukkal-gunned-down-by-ltte-trail-of-atrocities.html |date=2023-04-06 }}, Tops.lk</ref> - [[මඩකලපුව නගරය|මඩකලපුව]], සන්තිවේලි පිල්ලෙයාර් කෝවිලේ ප්‍රධාන පුජාරි == ක්‍රියාකාරීන් සහ මාධ්‍යවේදීන් == * චෙල්වි ත්‍යාගරාජා <ref>[http://www.uthr.org/Book/Forward.htm Foreword] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200507042726/http://uthr.org/Book/Forward.htm |date=2020-05-07 }}- University Teachers of Human Rights for Human Rights Sri lanka</ref> - තෝලි නම් ස්ත්‍රීවාදී සඟරාවේ නිර්මාතෘ, 1992 දී ජාත්‍යන්තර PEN සම්මානලාභී * බාලනදරාජා අයියර් <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The Sunday Leader Online |url=http://www.thesundayleader.lk/archive/20041017/focus.htm |access-date=17 December 2014}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Martyred Bala Nadarajah Iyer remembered in Toronto, Canada despite threats and intimidation |url=http://www.asiantribune.com/news/2004/09/13/martyred-bala-nadarajah-iyer-remembered-toronto-canada-despite-threats-and-intimidat |access-date=17 December 2014}}</ref> - ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ක්‍රියාකාරිකයෙක්, ලේඛකයෙක් සහ කවියෙක් * කෙතේෂ් ලෝගනාදන් <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Welcome to UTHR, Sri Lanka |url=http://www.uthr.org/Statements/Ketheeswaran%20Loganathan%20Killed.htm |access-date=17 December 2014}}</ref> - දෙමළ දේශපාලන ක්‍රියාකාරිකයෙක්, මානව හිමිකම් වෙනුවෙන් පෙනී සිටින සහ සාම ක්‍රියාවලිය සම්බන්ධීකරණ ලේකම් කාර්යාලයේ (SCOPP) නියෝජ්‍ය මහලේකම්. * [[රාජිනි තීරණාගම|රාජනී තිරාණගම]] <ref name="egs">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=On the occasion of the release of No More Tears Sister, a film on the life and times of Rajani Thiranagama |url=http://www.uthr.org/Statements/Release%20of%20Film%20on%20Rajani%20-%20No%20more%20tears%20sister.htm |access-date=1 September 2014 |publisher=University Teachers for Human Rights (Jaffna), Sri Lanka}}</ref> - විශ්වවිද්‍යාල කථිකාචාර්ය, [[ශ්‍රී ලංකා සම්භවයක් සහිත දෙමළ ජනයා|දෙමළ]] මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිනිය සහ [[ස්ත්‍රීවාදය|ස්ත්‍රීවාදියෙකි]] * රේලංගි සෙල්වරාජා <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=November 15, 2013 |title=8th death anniversary of popular Tamil Broadcaster gunned down by LTTE |url=http://www.dailynews.lk/?q=local/8th-death-anniversary-popular-tamil-broadcaster-gunned-down-ltte#sthash.s8llAVFn.dpuf |access-date=1 September 2014 |website=Daily News}}</ref> - දෙමළ විකාශක සහ නිළිය. == අන් අය == * CE ආනන්දරාජා <ref>{{Cite news|url=http://www.island.lk/2005/07/29/opinion5.html|title=Commemorating a slain principal|last=Gautamadasa|first=Aravinda|date=2014-03-03|work=The Island, Sri Lanka}}</ref> - ශ්‍රී ලාංකික [[අධ්‍යාපනය|අධ්‍යාපනඥයෙක්]] සහ යාපනයේ ශාන්ත ජෝන් විද්‍යාලයේ හිටපු විදුහල්පතිවරයෙකි. * VM පංචලිංගම් - ප්‍රමුඛ ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ සිවිල් සේවකයෙකු සහ යාපනයේ හිටපු දිස්ත්‍රික් ලේකම් * එස්. නඩරාජා <ref name="as"/> - ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ නීතිඥයෙක්, දේශපාලනඥයෙක් සහ [[ලංකාවේ සෙනට් සභාව|ලංකා සෙනෙට් සභාවේ]] හිටපු සාමාජිකයෙක්. * [[සරෝජිනී යෝගේස්වරන්]] <ref name="satp"/> <ref>{{Citation |title=Assassination of Tamil Leader Appapillai Amirthalingam by the LTTE 25 Years Ago |url=http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/32136 |access-date=2023-04-05 |archive-date=2022-12-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221207070137/https://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/32136 }}</ref> - යාපනයේ හිටපු නගරාධිපතිනිය * [[ගෝපාලස්වාමි මහේන්ද්‍රරාජා]] <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Asia Times |url=http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/DI07Df01.html |url-status=unfit |archive-url=https://web.archive.org/web/20021025020427/http://www.atimes.com/atimes/South_Asia/DI07Df01.html |archive-date=25 October 2002 |access-date=17 December 2014}}</ref> - කොටි සංවිධානයේ හිටපු නියෝජ්‍ය නායකයෙකි * [[උමා මහේෂ්වරන්]] <ref name="satp" /> {{විස්තරාත්මක සටහන්|The [[Eelam National Democratic Liberation Front]], an offshoot of PLOTE, claimed responsibility for Maheswaran's assassination.<ref>{{cite book|last=Rajasingham|first=K. T.|title=Sri Lanka: The Untold Story|url=http://www.atimes.com/ind-pak/DD20Df03.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020427122344/http://www.atimes.com/ind-pak/DD20Df03.html|url-status=unfit|archive-date=2002-04-27|chapter=Chapter 36: Indians rule the roost}}</ref> Other independent sources blame Maheswaran's assassination on disgruntled members of PLOTE.<ref>{{cite news|last=Jeyaraj|first=D. B. S.|title=From gun to pen - II|url=http://www.thesundayleader.lk/archive/20050515/focus.htm|newspaper=[[The Sunday Leader]]|date=15 May 2005|author-link=|access-date=5 April 2023|archive-date=17 January 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200117181839/http://www.thesundayleader.lk/archive/20050515/focus.htm|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite book|last=Rajasingham|first=K. T.|title=Sri Lanka: The Untold Story|url=http://www.atimes.com/ind-pak/DE11Df02.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020515215711/http://atimes.com/ind-pak/DE11Df02.html|url-status=unfit|archive-date=2002-05-15|chapter=Chapter 39: Amirthalingham eliminated}}</ref>}} - [[දෙමළ ඊළාම් ජනතා විමුක්ති සංවිධානය|දෙමළ ඊළාම් මහජන විමුක්ති සංවිධානයේ]] නිර්මාතෘ . * [[කුමාරස්වාමි නන්දගෝපන්]] <ref>[http://www.dailynews.lk/2008/11/15/sec01.asp Eastern Province CM’s Personal Secretary, driver gunned down ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110629211834/http://www.dailynews.lk/2008/11/15/sec01.asp|date=2011-06-29}} Sri Lanka Daily News - November 15, 2008</ref> - [[දෙමළ මහජන විමුක්ති කොටි පක්ෂය|දෙමළ මක්කල් විදුතලෙයි පුලිකල්]] හි හිටපු සභාපති == ඝාතන තැත් කළා == * [[චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග|චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] <ref>[https://www.wsws.org/en/articles/1999/12/blst-d21.html Sri Lankan President Kumaratunga narrowly escapes assassination by suicide bomber], WSWS.org</ref> <ref>[http://www.globalsecurity.org/military/world/sri-lanka/kumaratunga.htm President Chandrika Bandaranaike Kumaratunga], GlobalSecurity.org</ref> - ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනාධිපති * [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] <ref>[http://www.asiantribune.com/?q=node/13616 Minister Maithripala Sirisena miraculously escapes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230405114421/http://www.asiantribune.com/?q=node/13616 |date=2023-04-05 }}, Asian Tribune</ref> <ref>[http://www.sundaytimes.lk/081012/Columns/sitreport.html Columns - Situation report], The Sunday Times</ref> - ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනාධිපති, හිටපු සෞඛ්‍ය හා කෘෂිකර්ම අමාත්‍ය * ෆීල්ඩ් මාර්ෂල් [[සරත් ෆොන්සේකා]] <ref>[http://dailynews.lk/?q=local/former-army-commander-sarath-fonseka-promoted-field-marshal Former Army Commander Sarath Fonseka promoted Field Marshal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150707174326/http://dailynews.lk/?q=local%2Fformer-army-commander-sarath-fonseka-promoted-field-marshal|date=2015-07-07}}, Daily News</ref> - ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවේ දහඅටවන හමුදාපති * [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] <ref>[https://www.reuters.com/article/idUSCOL66488 Attacks blamed on Sri Lanka's Tamil Tigers ], The Reuters</ref> <ref>[http://www.sundaytimes.lk/061203/News/n102.html Three-wheeler got closer and closer and then a bang...], The Sunday Times, Asif Furad</ref> - ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු ජනාධිපති, ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ හිටපු ලේකම්, ශ්‍රී ලංකාව * [[ඩග්ලස් දේවානන්දා|ඩග්ලස් දේවානන්ද]] <ref>{{Citation |title=LTTE explodes a human bomb-targeting Minister Douglas Devananda |url=http://www.asiantribune.com/node/8445 |access-date=2023-04-05 |archive-date=2023-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230405114420/http://www.asiantribune.com/node/8445 }}</ref> <ref>[http://www.island.lk/index.php?page_cat=article-details&page=article-details&code_title=57973 Attempt on Douglas Devananda’s life ], The Island</ref> - ඊළාම් ජනතා ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී පක්ෂයේ නායකයා * [[නිමල් සිරිපාල ද සිල්වා]] <ref>[http://www.sundaytimes.lk/960707/newsm.html#nimal Nimal: I'm going back to Jaffna], The Sunday Times</ref> - ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ වත්මන් ප්‍රවාහන අමාත්‍ය == සටහන් == {{සටහන්ලැයිස්}} == යොමු කිරීම් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:CS1 maint: unfit URL]] 16drumj3l37sfdc1wtgh9aitawxjuf2 වික්‍රමසිංහ විමලදාස 0 100899 800250 544039 2026-09-25T10:10:47Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800250 wikitext text/x-wiki [[දේශබන්ධු|දේශබන්දු]] '''වික්‍රමසිංහ විමලදාස''' (උපත 1943 අගෝස්තු 29) යනු [[1972 ගිම්හාන ඔලිම්පික්|1972 ග්‍රීෂ්ම ඔලිම්පික්]] තරඟාවලියට තරඟ කළ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] හිටපු කෙටි දුර ධාවන ක්‍රීඩකයෙකි . <ref name="sref">{{Cite Sports-Reference|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/wi/wickramesinghe-wimaladasa-1.html|title=සංරක්ෂිත පිටපත|access-date=2023-04-06|archive-date=2012-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20121216041916/http://www.sports-reference.com/olympics/athletes/wi/wickramesinghe-wimaladasa-1.html}}</ref> ඔහු 1974 ඉරානයේ ටෙහෙරාන් නුවර පැවති ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී පිරිමි මීටර් 400 සහ 4 x 400 සහය දිවීමේ ඉසව්වලින් රන් පදක්කම් දෙකක් දිනා ගත්තේය. විමලදාස නුගවෙල ගැලවීමේ හමුදා ප්‍රාථමික විද්‍යාලයෙන් සහ අලව්ව මධ්‍යම පාසලෙන් අධ්‍යාපනය ලැබූ අතර එහිදී පාසල් සහ දිස්ත්‍රික් මට්ටමින් මලල ක්‍රීඩා සඳහා සහභාගි විය. ඔහු 1963 දී [[ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව|ලංකා හමුදාවට]] බැඳුණු අතර ගැමුණු හේවා බලඇණියේ 1 වන බලඇණියට අනුයුක්ත විය. 1964 දී අන්තර් රෙජිමේන්තු මලල ක්‍රීඩා ඉසව්වේ මීටර් 100 සහ මීටර් 200 ශූරයා වූ ඔහු 1965 දී මීටර් 100 නව ජාතික වාර්තාවක් පිහිටුවීය. ටෙහෙරානයේ ඔහුගේ රන් පදක්කමෙන් පසුව, ඔහු සැරයන් නිලයට උසස් කර පසුව නිලධාරියෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. ඔහු 1998 දී කර්නල්වරයෙකු ලෙස [[ශ්‍රී ලංකා යුද්ධ හමුදාව|ශ්‍රී ලංකා යුද හමුදාවෙන්]] විශ්‍රාම ගියේය. 1987 දී ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් [[දේශබන්ධු|දේශබන්දු යන]] ගෞරව නාමය පිරිනමන ලදී. <ref>{{Cite news|url=http://archives.dailynews.lk/2009/05/26/spo26.asp|title=Athlete Wimaladasa did Sri Lanka proud|last=Bandara|first=Sampath|access-date=27 April 2022|publisher=Daily Mirror}}</ref> == යොමු කිරීම් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} * [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1943 උපත්]] gv6kxmq9bwy0rlmmpce4sjd8gkktan2 2010 බංග්ලාදේශ තුන්කොන් ක්‍රිකට් තරගාවලිය 0 108771 800060 587921 2026-09-24T23:17:04Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800060 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව අන්තර්ජාතික ක්‍රිකට් තරඟාවලි|name=2010 බංග්ලාදේශ තුන්කොන් ක්‍රිකට් තරගාවලිය|image=|imagesize=|caption=|administrator=බංගලාදේශ ක්‍රිකට් පාලක මණ්ඩලය|cricket format=එදිජා|tournament format=[[රවුන්ඩ් රොබින්]] සහ [[අවසන් තරගය]]|host={{cr|BAN}}|champions={{cr|SL}}|runners-up={{cr|IND}}|count=|participants=3|matches=7|Venues=|attendance=|player of the series={{flagicon|SL}} [[කුමාර් සංගක්කාර]]|most runs={{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]] (275)|most wickets={{flagicon|SL}} [[චානක වෙලගෙදර]] (8)|website=|next_year=|next_tournament=|previous_year=|previous_tournament=|fromdate=2010 ජනවාරි 4|todate=ජනවාරි 13}}'''2010 බංග්ලාදේශ තුන්කොන් තරඟාවලිය යනු''' 2010 ජනවාරි 4 සිට 2010 ජනවාරි 13 දක්වා [[බංග්ලාදේශය|බංග්ලාදේශයේ]] පැවති අයිඩියා කුසලානය සඳහා වූ එක්දින ජාත්‍යන්තර [[ක්‍රිකට්]] තරඟාවලියකි. මෙම තරඟාවලියට [[ඉන්දියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉන්දියාව]], [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ශ්‍රී ලංකාව]] සහ බංග්ලාදේශයේ ජාතික කණ්ඩායම් සහභාගී විය.<ref name="triseries">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Fixtures, Schedule |url=http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/content/series/434245.html?template=fixtures |website=ESPNcricinfo}}</ref> 2010 ජනවාරි 13 වැනිදා පැවැති අවසන් මහා තරගයේදී [[ඉන්දියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉන්දියාව]] පරාජය කළ [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ශ්‍රී ලංකාව]] තරගාවලියේ ශූරතාව හිමිකර ගත්තේය. == පසුබිම == ඉන්දියාව විසින් මෙම තරගාවලියෙන් පසුව පැවැත්වීමට නියමිත බංග්ලාදේශයට එරෙහි ටෙස්ට් තරග සඳහා ඉන්දීය කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන පිතිකරු [[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] විවේක ගැනීම සඳහා තරගාවලියෙන් ඉවත් විය.<ref name="triseries1">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Tendulkar opts out of Bangladesh tri-series |url=http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/content/story/441139.html |website=ESPNcricinfo}}</ref> 16 දෙනෙකුගෙන් යුත් සංචිතයට තෙන්ඩුල්කාර් වෙනුවට රෝහිත් ෂර්මා කැඳවා ඇත. වේග පන්දු යවන්නන් වන ඉෂාන්ත් ෂර්මා සහ ප්‍රවීන් කුමාර් ඉවත් කර ඇති අතර ඒ වෙනුවට ශ්‍රීසාන්ත් සහ අශෝක් දින්ඩා ද දඟ පන්දු යවන ක්‍රීඩක ප්‍රග්‍යාන් ඕජා වෙනුවට අමිත් මිශ්‍රා ද කැඳවා තිබේ.<ref name="triseries1" /> සනත් ජයසූරිය, [[සනත් ජයසූරිය|චාමර කපුගෙදර]], ලසිත් මාලිංග [[ලසිත් මාලිංග|,]] [[අජන්ත මෙන්ඩිස්|අජන්ත]] මෙන්ඩිස් වැනි ක්‍රීඩකයන්ගේ දුර්වල ක්‍රීඩා විලාශය හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකාව සිය කණ්ඩායමේ විවිධ වෙනස්කම් සිදු කළේය.<ref name="triseries2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka make sweeping changes for Bangladesh tri-series |url=http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/content/story/441711.html |website=ESPNcricinfo}}</ref> කෙසේ වෙතත්, [[තිලකරත්න ඩිල්ශාන්|තිලකරත්න ඩිල්ෂාන්]] බංග්ලාදේශය සමඟ පැවති පළමු තරඟයේදී ඉකිලි ආබාධයකට ලක් වූ අතර ඔහුට තරඟාවලියේ පිට පිට තරඟ දෙක අහිමි විය.<ref name="tri-series">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Dilshan to miss game against India due to groin injury |url=http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/content/story/442423.html |website=ESPNcricinfo}}</ref> ආබාධවලට ලක්වූ සෙසු ක්‍රීඩකයින් වූයේ පුහුණුවීම් අතරතුර මාපටැඟිල්ල කැඩී ගිය [[චාමර සිල්වා]] සහ තරගාවලියේ [[ඉන්දියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉන්දියාව]] සමඟ පැවැති දෙවැනි තරගයේදී උරහිසේ ආබාධයකට ලක්වූ මුතුමුදලිගේ පුෂ්පකුමාරයි. සංචිතයේ රික්තය පිරවීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව [[මහේල ජයවර්ධන]], දිනේෂ් චන්දිමාල් සහ මහේල උඩවත්ත කණ්ඩායමට ගෙන ආවේය.<ref name="tri-series2">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mahela Jayawardene arrives to bolster injury-hit squad |url=http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/content/story/442767.html |website=ESPNcricinfo}}</ref> දණහිසේ ආබාධයෙන් සුවය ලැබීමට අපොහොසත් වූ ඔවුන්ගේ වේග පන්දු යවන ක්‍රීඩක මෂ්රෆි මොර්ටාසා නොමැතිව බංග්ලාදේශය තරඟාවලියට පිවිසියේය. [[බංග්ලාදේශය|බංග්ලාදේශ]] සංචිතයට හිටපු ICL ක්‍රීඩකයින් දෙදෙනෙකු වන ආරම්භක පිතිකරු ෂරියාර් නෆීස් සහ පිතිකරු අෆ්තාබ් අහමඩ් ද ඇතුළත් විය.<ref name="triseries3">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mashrafe Mortaza not picked for tri-series |url=http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/content/story/441851.html |website=ESPNcricinfo}}</ref> තරගාවලිය ආරම්භ වීමට මොහොතකට පෙර බංග්ලාදේශ වේගපන්දු යවන ක්‍රීඩක නස්මුල් හොසේන් ආබාධයකට ලක්වීම හේතුවෙන් තුන්කොන් තරගාවලියෙන් ඉවත් වූ අතර ඔහු වෙනුවට ෂහාදත් හොසේන් සංචිතයට ඇතුළත් කර තිබේ. <ref name="tri-series3">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Injured Nazmul Hossain out of tri-series |url=http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/content/story/442036.html |website=ESPNcricinfo}}</ref> == සංචිත == {| class="wikitable" |{{cr|IND}} |{{cr|SL}} |{{cr|BAN}} |- | * මහේන්ද්‍ර සිං දෝනි (නා සහ කරැ) * විරේන්ද්‍ර ෂෙවාග් (උප) * ගෞතම් ගාම්භීර් * විරාත් කෝලි * සුරේෂ් රයිනා * රෝහිත් ෂර්මා * රවීන්ද්‍ර ජඩේජා * හර්බජන් සිං * සහීර් ඛාන් * අශිෂ් නේරා * යුවරාජ් සිං * සුදීප් ත්‍යාගි * දිනේෂ් කාර්තික් * ශ්‍රීසාන්ත් * අශෝක් දින්ඩා * අමිත් මිශ්‍රා | * කුමාර සංගක්කාර (නා සහ කරැ) * තිලකරත්න ඩිල්ෂාන් (උප) * උපුල් තරංග * තිලාන් සමරවීර * තිළිණ කණ්ඩම්බි * චාමර සිල්වා * ලහිරු තිරිමාන්න * තිසර පෙරේරා * මුතුමුදලිගේ පුෂ්පකුමාර * මාලිංග බණ්ඩාර * සුරාජ් රන්දිව් * තිලාන් තුෂාර * සුරංග ලක්මාල් * නුවන් කුලසේකර * චානක වෙලගෙදර | * මුෂ්ෆිකර් රහීම් (නා සහ කරැ) * ෂකීබ් අල් හසන් (උප) * මොහොමඩ් අෂ්රෆුල් * අබ්දුර් රසාක් * තමීම් ඉක්බාල් * සයිඩ් රාසෙල් * රකිබුල් හසන් * මහමුදුල්ලාහ් * ෂහාදත් හොසේන් * නයීම් ඉස්ලාම් * ඉම්රුල් කයිස් * රුබෙල් හොසේන් * ෂෆියුල් ඉස්ලාම් * ෂාරියාර් නෆීස් * අෆ්තාබ් අහමඩ් |} == තරග == === කණ්ඩායම් අදියර === {| class="wikitable sortable" |+ ! width="40" | ස්ථා ! width="120" | කණ්ඩායම ! width="40" | ත ! width="40" | ජ ! width="40" | ප ! width="40" | විනැ ! width="40" | සම ! width="60" | ප්‍රසාද ! width="60" | ශුලවේ ! width="150" | ලබාගත් ! width="150" | ලබාදුන් |- align="center" bgcolor="ccffcc" | 1 | align="left" |{{ක්‍රිකට්|IND}} | 4 | 3 | 1 | 0 | 0 | 13 | +0.753 | 1039 (ඕවර 173.1) | 1039 (ඕවර 194.1) |- align="center" bgcolor="ccffcc" | 2 | align="left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 4 | 3 | 1 | 0 | 0 | 12 | -0.051 | 1009 (ඕවර 181.5) | 1002 (ඕවර 182.4) |- align="center" bgcolor="ffcccc" | 3 | align="left" |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | 4 | 0 | 4 | 0 | 0 | 0 | -0.684 | 1052 (ඕවර 200.0) | 1059 (ඕවර 178.1) |- |} {{තනි-ඉනිම ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජනවාරි 4|team1={{cr-rt|BAN}}|score1=260/7 (ඕවර 50)|score2=261/3 (ඕවර 44.5)|team2={{cr|SRI}}|runs1=[[මොහොමඩ් අෂ්රෆුල්]] 75 (94)|wickets1=[[සුරංග ලක්මාල්]] 2/63 (ඕවර 9)|runs2=[[තිලකරත්න ඩිල්ෂාන්]] 104 (122)|wickets2=[[මහමුදුල්ලා]] 1/32 (ඕවර 6)|result=ශ්‍රී ලංකාවට කඩුලු 7ක ජයක් හිමිවිය|report=[http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/match/434258.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[ෂර්-ඊ-බංගලා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ඩකා]]|umpires={{flagicon|BAN}} [[එනාමුල් හක්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඉයන් ගුල්ඩ්]]|motm={{flagicon|SL}} [[තිලකරත්න ඩිල්ෂාන්]]|rain=ප්‍රසාද ලකුණු: ශ්‍රී ලංකාව 4, බංග්ලාදේශය 0. * කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය. * {{flagicon|BAN}} [[ෂෆියුල් ඉස්ලාම්]] ඔහුගේ මංගල එදිජා ක්‍රීඩා කළේය.|daynight=D/N}} ----{{තනි-ඉනිම ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජනවාරි 5|team1={{cr-rt|IND}}|score1=279/9 (ඕවර 50)|score2=283/5 (ඕවර 48)|team2={{cr|SRI}}|runs1=[[යුවරාජ් සිං]] 74 (84)|wickets1=[[චානක වෙලගෙදර]] 5/66 (ඕවර 10)|runs2=[[තිලාන් සමරවීර]] 105* (106)|wickets2=[[හර්බජන් සිං]] 3/47 (ඕවර 10)|result=ශ්‍රී ලංකාවට කඩුලු 5ක ජයක් හිමිවිය|report=[http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/current/match/434259.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[ෂර්-ඊ-බංගලා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ඩකා]]|umpires={{flagicon|BAN}} [[නාදිර් ෂා]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ටවුෆෙල්]]|motm={{flagicon|SL}} [[තිලාන් සමරවීර]]|rain=ප්‍රසාද ලකුණු: ශ්‍රී ලංකාව 4, ඉන්දියාව 0. *''කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.'' * {{flagicon|SL}} [[ළහිරු තිරිමාන්න]] ඔහුගේ මංගල එදිජා තරගයට සහභාගි විය.|daynight=D/N}} ----{{තනි-ඉනිම ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජනවාරි 7|team1={{cr-rt|BAN}}|score1=296/6 (ඕවර 50)|score2=297/4 (ඕවර 47.3)|team2={{cr|IND}}|runs1=[[ඉම්රුල් කයිස්]] 70 (100)|wickets1=[[යුවරාජ් සිං]] 1/33 (ඕවර 10)|runs2=[[මහේන්ද්‍ර සිං දෝනි]] 101* (107)|wickets2=[[ෂකීබ් අල් හසන්]] 1/45 (ඕවර 10)|result=ඉන්දියාව කඩුලු 6කින් ජය ගත්තේය|report=[http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/match/434260.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[ෂර්-ඊ-බංගලා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ඩකා]]|umpires={{flagicon|BAN}} [[එනාමුල් හක්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඉයන් ගුල්ඩ්]]|motm={{flagicon|IND}} [[මහේන්ද්‍ර සිං දෝනි]]|rain=ප්‍රසාද ලකුණු: ඉන්දියාව 4, බංග්ලාදේශය 0. * බංගලාදේශය කාසියේ වාසිය දිනා පළමුවෙන් පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය. * බංග්ලාදේශය ටෙස්ට් ක්‍රීඩා කරන රටකට එරෙහිව ඔවුන්ගේ ඉහළම මුළු ලකුණු සංඛ්‍යාව 296ක් රැස් කළේය.|daynight=D/N}} ----{{තනි-ඉනිම ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජනවාරි 8|team1={{cr-rt|BAN}}|score1=249/9 (ඕවර 50)|score2=252/1 (ඕවර 42.5)|team2={{cr|SRI}}|runs1=[[ෂකීබ් අල් හසන්]] 47 (75)|wickets1=[[තිසර පෙරේරා]] 2/32 (ඕවර 10)|runs2=[[උපුල් තරංග]] 118* (126)|wickets2=[[නයීම් ඉස්ලාම්]] 1/35 (ඕවර 5)|result=ශ්‍රී ලංකාවට කඩුලු 9ක ජයක් හිමිවිය|report=[http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/current/match/434261.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[ෂර්-ඊ-බංගලා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ඩකා]]|umpires={{flagicon|BAN}} [[ෂර්ෆුද්දුල]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ටවුෆෙල්]]|motm={{flagicon|SL}} [[උපුල් තරංග]]|rain=ප්‍රසාද ලකුණු: ශ්‍රී ලංකාව 4, බංග්ලාදේශය 0 *''කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.'' * {{flagicon|SL}} [[උපුල් තරංග]] සහ {{flagicon|SL}} [[මහේල ජයවර්ධන]] ගේ ආරම්භක ලකුණු 215 සම්බන්ධතාව එදිජා තරගයක ශ්‍රී ලංකාව වෙනුවෙන් පළමු කඩුල්ල සඳහා 3 වැනි ඉහළම සබඳතාව සහ ඕනම කඩුල්ලකට 4 වැනි ඉහළම සම්බන්ධතාව වේ.|daynight=D/N}} ----{{තනි-ඉනිම ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජනවාරි 10|team1={{cr-rt|SRI}}|score1=213 (ඕවර 46.1)|score2=214/2 (ඕවර 32.4)|team2={{cr|IND}}|runs1=[[කුමාර් සංගක්කාර]] 68 (78)|wickets1=[[සහීර් ඛාන්]] 3/38 (ඕවර 10)|runs2=[[විරාත් කෝලි]] 71* (68)|wickets2=[[තිසර පෙරේරා]] 1/32 (ඕවර 5)|result=ඉන්දියාවට කඩුලු 8ක ජයක්|report=[http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/match/434262.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[ෂර්-ඊ-බංගලා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ඩකා]]|umpires={{flagicon|BAN}} [[එනාමුල් හක්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඉයන් ගුල්ඩ්]]|motm={{flagicon|IND}} [[සහීර් ඛාන්]]|rain=ප්‍රසාද ලකුණු: ඉන්දියාව 5, ශ්‍රී ලංකාව 0. * ශ්‍රී ලංකාව කාසියේ වාසිය දිනා පළමුවෙන් පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|daynight=D/N}} ----{{තනි-ඉනිම ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජනවාරි 11|team1={{cr-rt|BAN}}|score1=247/6 (ඕවර 50)|score2=249/4 (ඕවර 43)|team2={{cr|IND}}|runs1=[[ෂකීබ් අල් හසන්]] 85 (97)|wickets1=[[ආශිෂ් නේරා]] 2/58 (ඕවර 10)|runs2=[[විරාත් කෝලි]] 102* (95)|wickets2=[[නයීම් ඉස්ලාම්]] 2/35 (ඕවර 8)|result=ඉන්දියාව කඩුලු 6කින් ජය ගත්තේය|report=[http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/current/match/434263.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[ෂර්-ඊ-බංගලා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ඩකා]]|umpires={{flagicon|BAN}} [[ෂර්ෆුද්දුල]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ටවුෆෙල්]]|motm={{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]]|rain=ප්‍රසාද ලකුණු: ඉන්දියාව 4, බංග්ලාදේශය 0. * ඉන්දියාව කාසියේ වාසිය දිනා පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.|daynight=D/N}} === අවසාන === {{තනි-ඉනිම ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජනවාරි 13|team1={{cr-rt|IND}}|score1=245 (ඕවර 48.2)|score2=249/6 (ඕවර 48.3)|team2={{cr|SRI}}|runs1=[[සුරේෂ් රයිනා]] 106 (115)|wickets1=[[නුවන් කුලසේකර]] 4/48 (ඕවර 10)|runs2=[[මහේල ජයවර්ධන]] 71* (81)|wickets2=[[හර්බජාන් සිං]] 2/41 (ඕවර 10)|result=ශ්‍රී ලංකාවට කඩුලු 4ක ජයක් හිමිවිය|report=[http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/current/match/434264.html ලකුණු පුවරුව]|venue=[[ෂර්-ඊ-බංගලා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ඩකා]]|umpires={{flagicon|BAN}} [[එනාමුල් හක්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[ඉයන් ගුල්ඩ්]]|motm={{flagicon|SL}} [[නුවන් කුලසේකර]]|rain=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය. * {{flagicon|IND}} [[විරේන්ද්‍ර සෙවාග්]] එක්දින ලකුණු 7000 ඉක්මවූ හයවැනි ඉන්දීය පිතිකරුවා බවට පත්විය.|daynight=D/N}} == තරඟාවලියේ සංඛ්‍යා ලේඛන == === කණ්ඩායම් වාර්තා === ==== ඉහළම එකතුව ==== {| class="wikitable" style="font-size:95%;" width="70%" |+ඉහළම කණ්ඩායම් එකතුව ''(ඉහළම 5)'' ! ලකුණු (<small>ඕවර)</small> ! රට ! එරෙහි ! ස්ථානය ! දිනය |- | '''297''' -4 <small>(47.3)</small> |{{ක්‍රිකට්|IND}} |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 2010-01-07 |- | '''296''' -6 <small>(50)</small> |{{ක්‍රිකට්|BAN}} |{{ක්‍රිකට්|IND}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 2010-01-07 |- | '''283''' -5 <small>(48)</small> |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|IND}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 2010-01-05 |- | '''279''' -9 <small>(50)</small> |{{ක්‍රිකට්|IND}} |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 2010-01-05 |- | '''261''' -3 <small>(44.5)</small> |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 2010-01-04 |- | colspan="5" | <small>මූලාශ්‍රය: [http://stats.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/records/team/highest_innings_totals.html?id=5598;type=tournament Cricinfo.com]</small> |} === පිතිකරණය === ==== තරගාවලියේ වැඩිම ලකුණු ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+වැඩිම ලකුණු ''(ඉහළම 5)'' ! ක්‍රීඩකයා ! කණ්ඩායම ! ත ! ඉ ! නොදැවී ! ලකුණු ! සාමාන්‍ය ! 50 ! 100 ! ඉහලම ! ප්‍ර.වේ ! 4 ! 6 |- | align="left" | [[විරාත් කෝලි]] | align="left" |{{ක්‍රිකට්|IND}} | 5 | 5 | 2 | '''275''' | align="right" | 91.0 | 2 | 1 | align="right" | 102* | align="right" | 96.49 | 28 | align="right" | 0 |- | align="left" | [[කුමාර් සංගක්කාර|කුමාර සංගක්කාර]] | align="left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 5 | 5 | 1 | '''274''' | align="right" | 68.05 | 4 | 0 | align="right" | 74 | align="right" | 92.56 | 33 | align="right" | 0 |- | align="left" | [[සුරේෂ් රයිනා]] | align="left" |{{ක්‍රිකට්|IND}} | 5 | 4 | 2 | '''210''' | align="right" | 105.0 | 1 | 1 | align="right" | 106 | align="right" | 94.59 | 20 | align="right" | 2 |- | align="left" | [[මහමුදුල්ලාහ්]] | align="left" |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | 4 | 4 | 3 | '''193''' | align="right" | 48.5 | 2 | 0 | align="right" | 64* | align="right" | 98.46 | 18 | align="right" | 2 |- | align="left" | [[තිලකරත්න ඩිල්ශාන්|තිලකරත්න ඩිල්ෂාන්]] | align="left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 3 | 3 | 0 | '''186''' | align="right" | 37.2 | 0 | 1 | align="right" | 104 | align="right" | 96.37 | 28 | align="right" | 0 |- | colspan="13" align="left" | <small>''මූලාශ්‍රය: [http://stats.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=5598;type=tournament Cricinfo.com]''</small> |} ==== වැඩිම ලකුණු එක් ඉනිමක ==== {| class="wikitable" |+ඉහළම ලකුණු ''(ඉහළම 5)'' ! ලකුණු ! පන්දු ! පිතිකරු ! රට ! එරෙහි ! ස්ථානය ! දිනය ! ප්‍ර.වේ. |- | '''118*''' | 126 | [[උපුල් තරංග]] |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 08-01-2010 | align="right" | 93.65 |- | '''108''' | 117 | [[මහේල ජයවර්ධන]] |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 08-01-2010 | align="right" | 92.30 |- | '''106''' | 115 | සුරේෂ් රයිනා |{{ක්‍රිකට්|IND}} |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 13-01-2010 | align="right" | 92.17 |- | '''105*''' | 106 | තිලාන් සමරවීර |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|IND}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 05-01-2010 | align="right" | 99.05 |- | '''104''' | 122 | [[තිලකරත්න ඩිල්ශාන්|තිලකරත්න ඩිල්ෂාන්]] |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 2010-01-04 | align="right" | 85.24 |- | colspan="8" | <small>''මූලාශ්‍රය: [http://stats.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/records/batting/most_runs_innings.html?id=5598;type=tournament Cricinfo.com]''</small> |} ==== තරගාවලියේ ඉහළම හවුල්කාරිත්වය ==== {| class="wikitable" |+ඉහළම හවුල්කාරිත්වයන් ''(ඉහළම 5)'' ! ලකුණු <small>(පන්දු)</small> ! කඩුල්ල ! හවුල්කාරිත්වයන් ! රට ! එරෙහි ! ස්ථානය ! දිනය |- | '''215''' <small>(227)</small> | 1 වැනි | [[උපුල් තරංග]] / [[මහේල ජයවර්ධන]] |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 08-01-2010 |- | '''152''' <small>(161)</small> | 4 වැනි | විරාත් කෝලි / [[මහේන්ද්‍ර සිං දෝනි]] |{{ක්‍රිකට්|IND}} |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 07-01-2010 |- | '''148''' <small>(152)</small> | 2 වැනි | [[තිලකරත්න ඩිල්ශාන්|තිලකරත්න ඩිල්ෂාන්]] / [[කුමාර් සංගක්කාර|කුමාර සංගක්කාර]] |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 2010-01-04 |- | '''122''' <small>(124)</small> | 3 වැනි | [[කුමාර් සංගක්කාර]] / තිලාන් සමරවීර |{{ක්‍රිකට්|SRI}} |{{ක්‍රිකට්|IND}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 05-01-2010 |- | '''106''' <small>(128)</small> | 6 වැනි | ෂකීබ් අල් හසන් / මහමුදුල්ලා |{{ක්‍රිකට්|BAN}} |{{ක්‍රිකට්|IND}} | [[ෂරේ-ඊ-බංග්ලා ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණය|ඩකා]] | 11-01-2010 |- | colspan="7" | <small>''මූලාශ්‍රය: [http://stats.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/records/fow/highest_partnerships_for_any_wicket.html?id=5598;type=tournament Cricinfo.com]''</small> |} === පන්දු යැවීම === ==== තරගාවලියේ වැඩිම කඩුලු ==== {| class="wikitable" style="text-align:center;" |+වැඩිම කඩුලු ''(ඉහළම 5)'' ! ක්‍රීඩකයා ! කණ්ඩායම ! තරග ! ඕවර ! නිලකුණු ! ලකුණු ! කඩුලු ! හොදම ! සාමාන්‍ය ! ඉකොන් ! ප්‍ර.වේ. ! ක 4 ! ක 5 |- | align="left" | චානක වෙලගෙදර | align="left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 4 | 33.4 | 2 | 209 | '''8''' | 5/66 | 26.12 | 6.20 | 25.2 | 0 | 1 |- | align="left" | [[නුවන් කුලසේකර]] | align="left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 3 | 30.0 | 2 | 142 | '''7''' | 4/48 | 20.28 | 4.73 | 25.7 | 1 | 0 |- | align="left" | තිසර පෙරේරා | align="left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 4 | 29.2 | 1 | 140 | '''6''' | 2/27 | 23.33 | 4.77 | 29.3 | 0 | 0 |- | align="left" | [[හර්බජාන් සිං|හර්බජන් සිං]] | align="left" |{{ක්‍රිකට්|IND}} | 3 | 29.0 | 1 | 144 | '''6''' | 3/47 | 24.00 | 4.96 | 29.0 | 0 | 0 |- | align="left" | සුරාජ් රන්දිව් | align="left" |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | 5 | 45.0 | 1 | 193 | '''5''' | 2/40 | 38.60 කි | 4.28 | 54.0 | 0 | 0 |- | colspan="13" align="left" | <small>''මූලාශ්‍රය: [http://stats.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/records/bowling/most_wickets_career.html?id=5598;type=tournament Cricinfo.com]''</small> |} === පන්දු රැකීම === ==== තරඟාවලියේ වැඩිම උඩපන්දු ==== {| class="wikitable" |+ලැයිස්තුගත කර ඇත්තේ උඩපන්දු 2ක් හෝ වැඩි ගණනක් ඇති ක්‍රීඩකයින් පමණි ! උඩපන්දු ! ක්‍රීඩකයා ! කණ්ඩායම ! තරග ! ඉනිම |- | rowspan="2" align="center" | '''4''' | විරාත් කෝලි |{{ක්‍රිකට්|IND}} | align="center" | 5 | 5 |- | තිලාන් සමරවීර |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | align="center" | 5 | 5 |- | rowspan="2" align="center" | '''3''' | ගෞතම් ගාම්භීර් |{{ක්‍රිකට්|IND}} | align="center" | 5 | 5 |- | සුරේෂ් රයිනා |{{ක්‍රිකට්|IND}} | align="center" | 5 | 5 |- | rowspan="3" align="center" | '''2''' | සුරංග ලක්මාල් |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | align="center" | 3 | 3 |- | චානක වෙලගෙදර |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | align="center" | 4 | 4 |- | යුවරාජ් සිං |{{ක්‍රිකට්|IND}} | align="center" | 5 | 5 |- | colspan="5" | <small>''මූලාශ්‍රය: [http://stats.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/records/fielding/most_catches_career.html?id=5598;type=tournament Cricinfo.com]''</small> |} === කඩුලු රැකීම === ==== තරගාවලියේ වැඩිම දැවී යෑම් ==== {| class="wikitable" !දවා ගැනීම්<small>ස්ටම්ප් කිරීම්)</small> ! ක්‍රීඩකයා ! කණ්ඩායම ! තරග ! ඉනිම |- | '''7''' <small>(0)</small> | [[කුමාර් සංගක්කාර|කුමාර සංගක්කාර]] |{{ක්‍රිකට්|SRI}} | align="center" | 5 | 5 |- | '''4''' <small>(0)</small> | මුෂ්ෆිකර් රහීම් |{{ක්‍රිකට්|BAN}} | align="center" | 4 | 4 |- | '''3''' <small>(1)</small> | [[මහේන්ද්‍ර සිං දෝනි]] |{{ක්‍රිකට්|IND}} | align="center" | 5 | 5 |- | colspan="5" | <small>''මූලාශ්‍රය: [http://stats.cricinfo.com/tri-bdesh2010/engine/records/keeping/most_dismissals_career.html?id=5598;type=tournament Cricinfo.com]''</small> |} == මාධ්‍ය ආවරණය == === රූපවාහිනිය === * NEO Cricket (සජීවී) - ඉන්දියාව, හොංකොං, ජපානය, තායිවානය, කොරියාව, ශ්‍රී ලංකාව සහ බංග්ලාදේශය * Doordarshan (සජීවී) - ඉන්දියාවේ තරඟ පමණි * Zee Sports (සජීවී) - ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය * Commonwealth Broadcasting Network (සජීවී) - කැනඩාව * Fox Sports (සජීවී) - Australia * Sky Sports (සජීවී) - එක්සත් රාජධානිය * Supersport (සජීවී) &#x2013; දකුණු අප්‍රිකාව, කෙන්යාව සහ සිම්බාබ්වේ * Eurosport (සජීවී) - යුරෝපය * StarHub (ගෙවීම් දර්ශන) - මැලේසියාව සහ සිංගප්පූරුව === ඔන්ලයින් === * [https://web.archive.org/web/20090122220855/http://espn.go.com/broadband/espn360/index Espn360.com (නොමිලේ) - USA] == යොමු කිරීම් == <references group="" responsive="1"></references> == බාහිර සබැඳි == * [http://www.cricinfo.com/tri-bdesh2010/content/series/434245.html 2009/10 බංගලිදේශයේ පැවති තුන්කොන් තරඟාවලිය] {{ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම තරගවැදි ජාත්‍යන්තර තරග}} [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ ක්‍රිකට්]] 65f7tl1w1vmy9p3e1428im0o1xynyud ඉන්දීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ශ්‍රී ලංකා තරග සංචාරය 2010 0 113313 800082 757960 2026-09-25T01:00:58Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800082 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට් සංචාරය|series_name=ඉන්දීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ශ්‍රී ලංකා තරග සංචාරය 2010|team1_image=Flag of Sri Lanka.svg|team1_name=[[ශ්‍රී ලංකාව]]|team2_image=Flag of India.svg|team2_name=[[ඉන්දියාව]]|from_date=2010 ජූලි 18|to_date=2010 අගෝස්තු 7|team1_captain=[[කුමාර් සංගක්කාර]]|team2_captain=[[එම්. එස්. දෝනි]]|no_of_tests=3|team1_tests_won=1|team2_tests_won=1|team1_tests_most_runs=[[කුමාර් සංගක්කාර]] (467)|team2_tests_most_runs=[[සචින් ටෙන්ඩුල්කාර්]] (390)|team1_tests_most_wickets=[[සුරාජ් රන්දිව්]] (11)|team2_tests_most_wickets=[[ප්‍රග්‍යාන් ඕජා]] (8)|player_of_test_series={{flagicon|IND}} [[විරේන්ද්‍ර සෙවාග්]]}}[[ඉන්දියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉන්දීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]] 2010 ජූලි 18 සිට අගෝස්තු 7 දක්වා [[ටෙස්ට්|ටෙස්ට් තරග]] තුනකට ක්‍රීඩා කරමින් [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] සංචාරය කළේය. == සංචිත == තරගාවලියට සහභාගි වන කණ්ඩායම් හතරේ සංචිත අදාළ ක්‍රිකට් පාලක මණ්ඩල විසින් ජුනි මස මුලදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>[http://www.espncricinfo.com/asia2010/content/current/series/424694.html Cricinfo Asia Cup page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170709200222/http://www.espncricinfo.com/asia2010/content/current/series/424694.html |date=2017-07-09 }} Cricinfo. Retrieved on 10 June 2010</ref> {| class="wikitable" |+ !{{flagicon|SL}} ශ්‍රී ලංකාව !{{flagicon|IND}} ඉන්දියාව |- | * මහේන්ද්‍ර සිං දෝනි (නා) (කරැ) * දිනේෂ් කාර්තික් (උප) * රවිචන්ද්‍රන් අශ්වින් * අශෝක් දින්ඩා * ගෞතම් ගාම්භීර් * හර්බජන් සිං * රවීන්ද්‍ර ජඩේජා * සහීර් ඛාන් * විරාත් කෝලි * ප්‍රවීන් කුමාර * අශිෂ් නේරා * ප්‍රග්‍යාන් ඕජා * සුරේෂ් රයිනා * රෝහිත් ෂර්මා * සෞරබ් තිවාරි | * කුමාර සංගක්කාර (නා) (කරැ) * මුත්තයියා මුරලිදරන් (උප) * රංගන හේරත් * මහේල ජයවර්ධන * සුරාජ් රන්දිව් * තිළිණ කණ්ඩම්බි * චාමර කපුගෙදර * නුවන් කුලසේකර * ෆර්වීස් මහරුෆ් * ලසිත් මාලිංග * ඇන්ජලෝ මැතිව්ස් * තිලාන් සමරවීර * උපුල් තරංග * චානක වෙලගෙදර |} == ටෙස්ට් තරගමාලාව == === 1 වන ටෙස්ට් තරගය === {{ඉනිම-දෙකෙහි ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජුලි 18–22|team1={{cr-rt|SRI}}|team2={{cr|IND}}|score-team1-inns1=520/8 dec (ඕවර 124)|runs-team1-inns1=[[තරංග පරණවිතාන]] 111 (289)|wickets-team1-inns1=[[අභිමන්යු මිතුන්]] 4/105 (ඕවර 28)|score-team2-inns1=276 (ඕවර 65)|runs-team2-inns1=[[විරේන්ද්‍ර ෂෙවාග්]] 109 (118)|wickets-team2-inns1=[[මුත්තයියා මුරලිදරන්]] 5/63 (ඕවර 17)|score-team1-inns2=96/0 (ඕවර 14.1)|runs-team1-inns2=[[තිලකරත්න ඩිල්ෂාන්]] 68* (47)|wickets-team1-inns2=[[ප්‍රග්‍යාන් ඕජා]] 0/11 (ඕවර 3)|score-team2-inns2=338 (ඕවර 115.4) f/o|runs-team2-inns2=[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] 84 (168)|wickets-team2-inns2=[[ලසිත් මාලිංග]] 5/50 (ඕවර 17)|result=ශ්‍රී ලංකාවට කඩුලු 10ක ජයක් හිමිවිය|venue=[[ගාල්ල ජාත්‍යන්තර ක්‍රීඩාංගනය]], [[ගාල්ල]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ඩැරල් හාපර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[රොඩ් ටකර්]]|motm={{flagicon|SL}} [[ලසිත් මාලිංග]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/456669.html ලකුණු පුවරුව]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=පළමු දිනයේ ඕවර 68 කින් පසු අයහපත් ආලෝකයෙන් තරගය අවසන් විය. * දෙවන දිනයේ ක්‍රීඩා කිරීමට වර්ෂාව බාධා විය.|notes={{flagicon|IND}} [[අභිමන්යු මිතුන්]] ඔහුගේ මංගල ටෙස්ට් තරගයට පිවිසියේය. * {{flagicon|SL}} [[මුත්තයියා මුරලිදරන්]] මෙම තරගයෙන් පසුව ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන් සමුගන්නා බව නිවේදනය කළේය. තරගයේ අවසන් දිනයේදී සහ තරගයේ අවසන් කඩුල්ලේදී ඔහු සිය ටෙස්ට් දිවියේ 800 වැනි කඩුල්ල ලබා ගත්තේය.}} === 2 වන ටෙස්ට් තරගය === {{ඉනිම-දෙකෙහි ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජූලි 26–30|team1={{cr-rt|SRI}}|team2={{cr|IND}}|score-team1-inns1=642/4 dec (ඕවර 159.4)|runs-team1-inns1=[[කුමාර් සංගක්කාර]] 219 (335)|wickets-team1-inns1=[[විරේන්ද්‍ර ෂෙවාග්]] 1/71 (ඕවර 20)|score-team2-inns1=707 (ඕවර 225.2)|runs-team2-inns1=[[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]] 203 (347)|wickets-team2-inns1=[[අජන්ත මෙන්ඩිස්]] 4/172 (ඕවර 63)|score-team1-inns2=129/3 (ඕවර 45)|runs-team1-inns2=[[කුමාර් සංගක්කාර]] 42* (114)|wickets-team1-inns2=[[අභිමන්යූ මිතුන්]] 1/17 (ඕවර 6)|score-team2-inns2=|runs-team2-inns2=|wickets-team2-inns2=|result=තරගය ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් විය|venue=[[සිංහල ක්‍රීඩා සමාජ පිටිය]], [[කොළඹ]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[ඩැරල් හාපර්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[රොඩ් ටකර්]]|motm={{flagicon|SL}} [[කුමාර් සංගක්කාර]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/456670.html ලකුණු පුවරුව]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=|notes={{flagicon|IND}} [[සුරේෂ් රයිනා]] සහ {{flagicon|SL}} [[සුරාජ් රන්දිව්]] ඔවුන්ගේ මංගල ටෙස්ට් ක්‍රිකට් තරගය ක්‍රීඩා කළහ. * {{flagicon|IND}} [[සුරේෂ් රයිනා]] ඔහුගේ පළමු ටෙස්ට් ශතකය වාර්තා කළේය.}} === 3 වන ටෙස්ට් තරගය === {{ඉනිම-දෙකෙහි ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 අගෝස්තු 3–7|team1={{cr-rt|SRI}}|team2={{cr|IND}}|score-team1-inns1=425 (ඕවර් 138)|runs-team1-inns1=[[තිලාන් සමරවීර]] 137* (288)|wickets-team1-inns1=[[ප්‍රග්‍යාන් ඕජා]] 4/115 (ඕවර 46)|score-team2-inns1=436 (ඕවර 106.1)|runs-team2-inns1=[[විරේන්ද්‍ර සෙවාග්]] 109 (105)|wickets-team2-inns1=[[සුරාජ් රන්දීව්]] 4/80 (ඕවර 25.1)|score-team1-inns2=267 (ඕවර 85.2)|runs-team1-inns2=[[තිලාන් සමරවීර]] 83 (139)|wickets-team1-inns2=[[අමිත් මිශ්‍රා]] 3/47 (ඕවර 17.2)|score-team2-inns2=258/5 (ඕවර 68.3)|runs-team2-inns2=[[වීවීඑස් ලක්ෂ්මන්]] 103* (149)|wickets-team2-inns2=[[සුරාජ් රන්දීව්]] 5/82 (ඕවර 29)|result=ඉන්දියාවට කඩුලු 5ක ජයක්|venue=[[පයිකියාසෝති සරවනමුත්තු ක්‍රීඩාංගණය]], [[කොළඹ]]|umpires={{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ටවුෆෙල්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[රොඩ් ටකර්]]|motm=[[වීවීඑස් ලක්ෂ්මන්]]|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/456671.html ලකුණු පුවරුව]|toss=කාසියේ වාසිය දිනාගත් ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.|rain=අයහපත් ආලෝකය හේතුවෙන් පළමු දිනයේ ඕවර 86.5 කින් සහ 2 වන දින ඕවර 86.1 කින් තරගය අවසන් විය.|notes={{flagicon|IND}} [[සචින් ටෙන්ඩුල්කාර්]] විසින් {{flagicon|AUS}} [[ස්ටීව් වෝ]]ගේ වැඩිම ටෙස්ට් තරග සඳහා සහභාගී වූ වාර්තාව බිඳ දැමීය.(169)<ref>{{cite news |title=India's Sachin Tendulkar becomes most-capped player in Test history |url=https://www.telegraph.co.uk/sport/cricket/international/india/7923860/Indias-Sachin-Tendulkar-becomes-most-capped-player-in-Test-history.html |access-date=4 February 2019 |work=The Telegraph |date=3 August 2010}}</ref>}} == පුහුණු තරගය == === ශ්‍රී ලංකා පාලක මණ්ඩලයේ සභාපතිගේ XI <u>එ</u> ඉන්දියාව === {{ඉනිම-දෙකෙහි ක්‍රිකට් තරගය|date=2010 ජූලි 13–15|team1={{cr-rt|SRI|name=ශ්‍රී ලංකා පාලක මණ්ඩලයේ සභාපතිගේ XI}}|team2={{cr|IND}}|score-team1-inns1=514/9 dec (ඕවර 104.3)|runs-team1-inns1=[[උපුල් තරංග]] 110 (116)|wickets-team1-inns1=[[ප්‍රග්‍යාන් ඕජා]] 5/153 (ඕවර 27.3)|score-team2-inns1=291 (ඕවර 64.2)|runs-team2-inns1=[[යුවරාජ් සිං]] 118 (146)|wickets-team2-inns1=[[අජන්ත මෙන්ඩිස්]] 6/67 (ඕවර 17.2)|score-team1-inns2=260/6 (ඕවර 61.1)|runs-team1-inns2=[[ළහිරු තිරිමාන්න]] 102 (142)|wickets-team1-inns2=[[ප්‍රග්‍යාන් ඕජා]] 3/85 (ඕවර 22)|score-team2-inns2=|runs-team2-inns2=|wickets-team2-inns2=|result=තරගය ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් විය|venue=[[කෝල්ට්ස් ක්‍රිකට් සමාජ පිටිය]], [[කොළඹ]]|umpires={{flagicon|SL}} [[ගාමිණී දිසානායක]] සහ {{flagicon|SL}} [[ලින්ඩන් හැනිබල්]]|motm=|report=[http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/465374.html ලකුණු පුවරුව]|toss=කාසියේ වාසිය දිනූ ශ්‍රී ලංකා මණ්ඩල සභාපතිගේ XI කණ්ඩායම පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.}} == මාධ්‍ය ආවරණය == === රූපවාහිනිය === * [[Ten Sports]] : ඉන්දියාව, පකිස්ථානය, මැද පෙරදිග, ඉන්දුනීසියාව, හොංකොං සහ සිංගප්පූරුව * [[Zee cafe]] : එංගලන්තය සහ වේල්සය * [[SuperSport (South African broadcaster)]] : දකුණු අප්‍රිකාව, කෙන්යාව සහ සිම්බාබ්වේ * [[Setanta Sports Australia]] : ඕස්ට්‍රේලියාව * [[ශ්‍රී ලංකා රූපවාහිනී සංස්ථාව|Sri Lanka Rupavahini Corporation]] : ශ්‍රී ලංකාව * [[Sky Network Television]] : නවසීලන්තය === අන්තර්ජාල === http://www.srilankacricket.lk - මාර්ගගත විවරණ පමණි == යොමු කිරීම් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == බාහිර සබැඳි == * ESPN Cricinfo හි [http://www.espncricinfo.com/ci/content/series/456660.html නිවසට සංචාරය කරන්න] {{ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම තරගවැදි ජාත්‍යන්තර තරග}} [[ප්‍රවර්ගය:ක්‍රිකට්]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ශ්‍රී ලංකා තරග සංචාර]] okgy6ft87mx20tbd2whvy97c03khwjc චීනචට්ටි වාස්තු විද්‍යාව 0 115372 800114 616223 2026-09-25T04:04:33Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800114 wikitext text/x-wiki [[File:NYC SoHo Green Street.jpg|thumb|287x287px|A street in [[SoHo]] in [[New York City]] famous for its cast-iron facades.]] [[File:Kolonnade Eingang Marianske Lazne.jpg|thumb|300x300px|Spa Colonnade in [[Mariánské Lázně]], 1889. Nearly every element is cast iron.]] '''චීනචට්ටි වාස්තු විද්‍යාව''' ({{en|Cast-iron architecture}}) යනු, පාලම් සහ කඩමණ්ඩි සිට ගබඩා, සඳළුතල සහ වැටවල් දක්වා ගොඩනැගිලි සහ වස්තූන් සඳහා [[cast iron|චීනචට්ටි]] භාවිතා කිරීමේ ශිල්පය වෙයි. == මූලාශ්‍ර == === සටහන් === {{Reflist}} == භාහිර සබැඳි == *[https://web.archive.org/web/20070326093459/http://www.bartleby.com/65/ca/castiron-ar.html Cast-iron architecture – The Columbia Encyclopedia, Sixth Edition.] *[http://www.historyworld.net/wrldhis/PlainTextHistories.asp?groupid=1549&HistoryID=ab27 Glass, iron and prefabrication: AD 1837–1851 – History of Architecture] *{{cite episode|transcript-url=http://www.uh.edu/engines/epi836.htm|transcript=Iron Buildings |series=The Engines of Our Ingenuity |series-link=The Engines of Our Ingenuity |airdate=1993 |number=836 |credits=John H. Lienhard |network=NPR |station=KUHF-FM Houston}} *[http://www.gerryblaikie.com/warehouses.htm Victorian cast-iron buildings in Glasgow, Scotland] *[http://www.portlandonline.com/planning/index.cfm?c=39764&a=218052 Skidmore/Old Town National Historic Landmark] *[https://web.archive.org/web/20121122100512/http://www.nps.gov/hps/tps/briefs/brief27.htm The Maintenance and Repair of Architectural Cast Iron] {{Authority control}} [[ප්‍රවර්ගය:චීනචට්ටි වාස්තු විද්‍යාව| ]] [[ප්‍රවර්ගය:චීනචට්ටි|Architecture]] {{අසම්පූර්ණ}} b3z281x9uvka674495g4ezoze6ci4tj කරුණාසේන කොඩිතුවක්කු 0 123017 800094 731692 2026-09-25T02:23:02Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800094 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි|honorific-prefix=ගරු|name=කරුණාසේන කොඩිතුවක්කු|image=Dr. Karunasena Kodituwakku.jpg|imagesize=300px|caption=<!-- -->|office1=[[චීනයේ]] ශ්‍රී ලංකා තානාපති|term_start1=2015|term_end1=2020|predecessor1=රංජිත් උයන්ගොඩ|successor1=ආචාර්ය පාලිත කොහොන <!-- -->|office2=යුනෙස්කෝ විධායක මණ්ඩලයේ ආසියා පැසිෆික් නියෝජිතයා|term_start2=2003|term_end2=2007 <!-- -->|office3=අධ්‍යාපන, මානව සම්පත් සංවර්ධන සහ සංස්කෘතික කටයුතු පිළිබඳ කැබිනට් අමාත්‍ය|term_start3=2001|term_end3=2004 <!-- -->|office5=වයඹ පළාතේ 3 වැනි ආණ්ඩුකාරවරයා|term_start5=1993 ඔක්තෝබර් 13|term_end5=1994 ජූලි 7 <!-- -->|office6=[[ජපානය]] සහ [[දකුණු කොරියාව]] හි ශ්‍රී ලංකා තානාපති|term_start6=1988|term_end6=1991|constituency_MP7=කොළඹ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|parliament7=ශ්‍රී ලංකා|term_start7=1994 අගෝස්තු 25|term_end7=2004 පෙබරවාරි 7 <!-- -->|birth_date={{Birth date and age|df=yes|1945|03|21}}|birth_place=[[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව]]|death_date=|death_place=|nationality=ශ්‍රී ලාංකික|party=[[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]]|otherparty=|spouse=චාන්දනී දහනායක කොඩිතුවක්කු|partner=<!--For those with a domestic partner and not married -->|relations=|children=මාණික්‍ය, ඉසංක්‍යා, ධනුෂ්ක|residence=|alma_mater=[[ශාන්ත සර්වේශස් විද්‍යාලය]]|occupation=[[ශාස්ත්‍රීය]] [[රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික]] [[දේශපාලකයා]]|profession=[[ආර්ථික විද්‍යාඥ]], [[විශ්ව විද්‍යාල කථිකාචාර්ය]]|signature=|website=|footnotes=}} '''කරුණාසේන කොඩිතුවක්කු''' (උපත 1945 මාර්තු 21) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] දේශපාලනඥයෙක්, ශාස්ත්‍රපති සහ රාජ්‍ය තාන්ත්‍රිකයෙකි . ඔහු [[චීනය|චීනයේ]] ශ්‍රී ලංකා තානාපතිවරයා වූ අතර [[මොංගෝලියාව|මොංගෝලියාවේ]] සහ [[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියාවේ]] අනේවාසික තානාපතිවරයා විය. <ref>[http://www.adaderana.lk/news/33124/new-ambassadors-and-high-commissioners-appointed New Ambassadors and High Commissioners appointed]. Ada Derana, Retrieved on 19 November 2015.</ref> <ref name="Mongolia">{{Citation |title=Ambassador Dr. Karunasena Kodituwakku Presents Credentials in Mongolia |url=https://www.news.lk/news/world/item/15048-ambassador-dr-karunasena-kodituwakku-presents-credentials-in-mongolia |access-date=2023-12-13 |archive-date=2023-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230715090520/https://www.news.lk/news/world/item/15048-ambassador-dr-karunasena-kodituwakku-presents-credentials-in-mongolia }}</ref> <ref name="North Korea">[http://www.ft.lk/news/karunasena-kodituwakku-presents-credentials/56-569530 Karunasena Kodituwakku presents credentials | FT Online].</ref> ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ හිටපු අධ්‍යාපන, මානව සම්පත් සංවර්ධන සහ සංස්කෘතික කටයුතු <ref name="ref1">[http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&artid=6742 UNF cabinet reshuffled after five postponements]</ref> කැබිනට් අමාත්‍යවරයා වූ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ පළාතේ තුන්වන ආණ්ඩුකාරවරයා විය. ඔහු [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්ව විද්‍යාලයේ]] උපකුලපතිවරයා සහ [[ජපානය|ජපානයේ]] සහ [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු ජනරජයේ]] ශ්‍රී ලංකා තානාපතිවරයා ලෙස ද කටයුතු කළේය. == මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය == කොඩිතුවක්කු මහතා [[කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය|කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] උසස් අධ්‍යාපනය ලබා 1968 දී ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රවේදී (ගෞරව) උපාධියක් ලබා ගත්තේය. ඔහු [[කොළඹ ක්‍රමය|කොළඹ සැලසුම්]] ශිෂ්‍යත්වයක් මත නව එංගලන්ත විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ( [[ඕස්ට්‍රේලියාව]] ) ආර්ථික විද්‍යාව පිළිබඳ ශාස්ත්‍රපති උපාධිය ද [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ආචාර්ය උපාධිය ද ( D.Litt. ) ලබා ගත්තේය. == ශාස්ත්‍රීය වෘත්තිය == 1968 සිට 1991 දක්වා කාලය තුළ ඔහු [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයේ]] [[ආර්ථික විද්‍යාව]] පිළිබඳ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස සේවය කළේය. 1970 ගණන්වල උපාධිධාරීන් අතර පැවති ඉහළ රැකියා වියුක්තිය අවම කිරීම සඳහා උපාධිධාරීන් ස්ථානගත කිරීමේ යෝජනා ක්‍රමය හඳුන්වාදීමේ වගකීම සමඟින් ඔහු 1978 දී යෞවන කටයුතු හා රැකියා අමාත්‍යාංශයට සැලසුම් අධ්‍යක්ෂවරයකු ලෙස අනුයුක්ත කරන ලදී. 1983 දී වත්මන් උපකුලපතිවරයා සිය තනතුරෙන් ඉල්ලා අස් වූ විට එවකට ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති [[ජේ.ආර්. ජයවර්ධන|ජේ ආර් ජයවර්ධන විසින්]] ඔහුව විශ්වවිද්‍යාලයේ නිසි බලධාරියා ලෙස පත් කරන ලද අතර එම වසරේ ජූලි මාසයේදී ඔහු එහි උපකුලපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. පශ්චාත් උපාධි කළමනාකරණ ආයතනය (PIM), වන විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව, වෛද්‍ය පීඨය සහ පුස්තකාල සංකීර්ණය පිළිබඳ පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන ආරම්භ කරන ලද්දේ ඔහු උපකුලපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළ සමයේදීය. 1986 දී ඔහු විශ්ව විද්‍යාල උපකුලපතිවරුන්ගේ සම්මේලනයේ සභාපති වූ අතර ලන්ඩන් පදනම් කරගත් පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය විශ්ව විද්‍යාල සංගමයේ විධායක සාමාජිකයෙකු ලෙස තේරී පත් විය. == රාජ්‍යතාන්ත්‍රික ජීවිතය == 1988 දී කොඩිතුවක්කු [[ජපානය|ජපානයේ]] (1988-1989) සහ [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියාවේ]] (1989-1991) ශ්‍රී ලංකා තානාපති ලෙස සේවය කිරීමට ශ්‍රී ලංකාව හැර ගියේය. 2015 වසරේදී කොඩිතුවක්කු මහතා චීනයේ ශ්‍රී ලංකා තානාපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. <ref>[http://www.adaderana.lk/news/33124/new-ambassadors-and-high-commissioners-appointed New Ambassadors and High Commissioners appointed]. Ada Derana, Retrieved on 19 November 2015</ref> ඔහු මොංගෝලියාවේ සහ උතුරු කොරියාවේ අනේවාසික තානාපතිවරයා ද වේ. <ref name="Mongolia"/> <ref name="North Korea"/> == දේශපාලන ජීවිතය == ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීමෙන් පසු ඔහු [[වයඹ පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|වයඹ පළාතේ]] 3 වැනි ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස 1993 දී පත් විය. කොඩිතුවක්කු [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂයෙන්]] (එජාප) [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට]] තරඟ කිරීම සඳහා 1994 දී මෙම තනතුරෙන් ඉල්ලා අස් වූ අතර 1994 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් [[කොළඹ]] දිස්ත්‍රික්කය නියෝජනය කරමින් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස තේරී පත් වූ අතර පසුව පැවති 2000 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණයෙන් නැවත තේරී පත් විය. එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ 2001 පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණ ජයග්‍රහණයෙන් ඔහු අධ්‍යාපන, මානව සම්පත් සංවර්ධන සහ සංස්කෘතික කටයුතු කැබිනට් අමාත්‍යවරයා ලෙස කැබිනට් මණ්ඩලයට පත් කරන ලදී. <ref name="ref1"/> කොඩිතුවක්කු 2003 දී [[යුනෙස්කෝ]] විධායක මණ්ඩලයට ශ්‍රී ලංකාවේ අපේක්ෂකයා ලෙස නම් කරන ලදී. ඔහු 2003-2007 යුනෙස්කෝ විධායක මණ්ඩලයේ ආසියා පැසිෆික් නියෝජිතයා ලෙස තේරී පත් වූයේ ප්‍රංශයේ පැරිස් නුවර යුනෙස්කෝ මූලස්ථානයේ පැවති මැතිවරණයෙන් වැඩිම ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් සහ වාර්තාගත ඡන්ද සංඛ්‍යාවක් වාර්තා කරමිනි. <ref>[http://www.srilankaembassy.fr/index.php/en/pages/permanent_delegation_to_unesco Representation on the Executive Board, UNESCO] {{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Sri Lanka in United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization</ref> == යොමු කිරීම් == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}{{S-start}} {{s-off}} {{අනු-පෙර|before=[[මොන්ටේග් ජයවික්‍රම]]}} {{s-ttl|title=[[වයඹ පළාත් ආණ්ඩුකාර]]|years=1993–1994}} {{S-aft | after = [[ආනන්දතිස්ස ද අල්විස්]] }} {{s-end}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 12වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 11වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ 10වන පාර්ලිමේන්තුවේ මන්ත්‍රීවරු]] [[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1945 උපත්]] sggzte77obbk1336r6cj0t0ji27poui මියන්මාරයේ හැදියාව 0 152051 800133 662962 2026-09-25T04:54:55Z WrdSrchSi 55524 Fixed (spelling) 800133 wikitext text/x-wiki මියන්මාරයේ (බුරුමයේ) හැදියාවට (බුරුම: မြန်မာ့ယဉ်ကျေးမှု; MLCTS: /mranma yanykye:hmu/ ) බුදු දහම දැඩි වැ බලපා ඇත. තව ද බුරුම හැදියාවට එහි අසල්වැසියෝ ද බලපා ඇත. තෙ වන ඇංග්ලෝ-බුරුම යුදයේ දී [[කොංබොං රාජවංශය|'''කොංබොං''' රාජවංශය]] සිහසුනෙන් නෙරැපීමෙන් පසු, බිරිතානි යටත් විජිත පාලනයත් බටහිරිකරණයත් බුරුම හැදියායේ බස, අදියෙවුම ඇතුළු අංශ කෙරෙහි බලපා ඇත. [[ප්‍රවර්ගය:බුරුම-භාෂා පෙළ ඇතුළත් ලිපි]] [[ප්‍රවර්ගය:Articles with excerpts]] fkt30226mijzp6avpoko5wz59hoamqv ඇෆ්ලැටොක්සින් 0 158721 800079 798153 2026-09-25T00:55:01Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800079 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:(–)-Aflatoxin_B1_Structural_Formulae_V.1.svg|දකුණ|thumb| ඇෆ්ලැටොක්සින් බී <nowiki><sub id="mwCw">1</sub></nowiki> හි රසායනික ව්‍යුහය]] '''ඇෆලොටොක්සීන්''' යනු විෂ සහිත පිළිකා කාරක යක් සහ විකෘති කාරක යක් වන අතර ඒවා ඇතැම් දිලීර මගින් නිපදවනු ලැබේ, විශේෂයෙන් '''ඇස්පිරගස්''' ''(Aspergillus)'' විශේෂ යට අයත් '''ඇස්පිරගස් ෆ්ලේවස්''' (''Aspergillus flavus)'' සහ '''ඇස්පිරගස් පැරසිටිකස්''' ''(Aspergillus parasiticus)'' මගින් නිපදවනු ලැබේ. USDA ට අනුව ලෝකයේ වඩාත් භයානක පිළිකාකාරකයක් වේ " <ref>{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/food-safety-basics/molds-food-are-they-dangerous |access-date=2024-06-18 |archive-date=2024-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241005173928/https://www.fsis.usda.gov/food-safety/safe-food-handling-and-preparation/food-safety-basics/molds-food-are-they-dangerous }}</ref> මෙම දිලීරය පස, දිරාපත් වන වෘක්ෂලතා සහ විවිධ ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍ය සහ පිදුරු, [[බඩ ඉරිඟු]], රටකජු, [[කෝපි (පානය)|කෝපි]], [[තිරිඟු]], මෙනේරි, බඩ ඉරිඟු, මඤ්ඤොක්කා , සහල්, [[බත්|මිරිස්]], [[මිරිස්|කපු]] ඇට, ගස් ගෙඩි, [[තල (ඇට ආහාරයට ගන්නා)|තල ඇට]], තල ඇට වැනි විවිධ ප්‍රධාන ආහාර ද්‍රව්‍යවල වර්ධනය වේ., ධාන්ය සහ තෙල් බීජ ආශ්‍රිතව මෙම දිලීරය බහුලව වැ්ධනයවේ. ඕනෑම බෝගයක් හෝ ආහාරයක් මත පාහේ වර්ධනය වියහැක. එවැනි දූෂිත ආහාර සැකසූ විට හෝ පරිභෝජනය කරන විට, ඇෆ්ලැටොක්සින් ශරීරයට ඇතුල් වේ. ඒවා සුරතල් සතුන්ගේ සහ මිනිස් ආහාරවල මෙන්ම කෘෂිකාර්මික සතුන් සඳහා ආහාර ද්‍රව්‍යවල ද අඩංගුවිය හැක. දූෂිත ආහාර ලබා දෙනදී වර්ධනය කළ සතුන්ගේ මස් නිරි බිත්තර වල ඉහළ ප්‍රතිශතවලින් ඇෆ්ලැටොක්සීන් අඩංගුවේ. නිදසුනක් වශයෙන්, දූෂිත කුකුළු ආහාර නිසා පාකිස්තානයේ බොහෝ පිරිසක් පිළිකා රෝග වලට ගොදුරුවී ඇත්. ළමුන් විශේෂයෙන් ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණයට ගොදුරු වේ, එය ප්‍රතිශක්තිකරණ මර්දනය, වර්ධනය අඩාල වීම, <ref>{{Cite journal|vauthors=Khlangwiset P, Shephard GS, Wu F|date=October 2011|title=Aflatoxins and growth impairment: a review|journal=Critical Reviews in Toxicology|volume=41|issue=9|pages=740–55|doi=10.3109/10408444.2011.575766|pmid=21711088}}</ref> ප්‍රමාද වූ සංවර්ධනය, ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස්, <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=30 September 2014 |title=Aflatoxicosis |url=https://www.business.qld.gov.au/industries/farms-fishing-forestry/agriculture/biosecurity/animals/diseases/guide/aflatoxicosis#:~:text=Aflatoxicosis%20is%20a%20fungal%20toxicosis,without%20adequate%20drying%20and%20aeration}}</ref> ආහාර නරක් වීම සහ අක්මා පිළිකා වලට සම්බන්ධ වේ. සමහර අධ්‍යයනයන් ළමා මන්ධ මානසික බව සහ ඇෆ්ලැටොක්සින් අතර සම්බන්ධයක් ඇතිබව පර්යේෂකයන් අනාවරණය කරගෙන ඇත.. <ref>{{Cite journal|vauthors=Voth-Gaeddert LE, Stoker M, Torres O, Oerther DB|date=April 2018|title=Association of aflatoxin exposure and height-for-age among young children in Guatemala|journal=International Journal of Environmental Health Research|volume=28|issue=3|pages=280–292|bibcode=2018IJEHR..28..280V|doi=10.1080/09603123.2018.1468424|pmid=29706087}}</ref> <ref>{{Cite journal|vauthors=Turner PC, Collinson AC, Cheung YB, Gong Y, Hall AJ, Prentice AM, Wild CP|date=October 2007|title=Aflatoxin exposure in utero causes growth faltering in Gambian infants|journal=International Journal of Epidemiology|volume=36|issue=5|pages=1119–25|doi=10.1093/ije/dym122|pmid=17576701|doi-access=free}}</ref> නමුත් සියල්ල තුළ හඳුනාගත නොහැකි විය. <ref>{{Cite journal|vauthors=Mitchell NJ, Hsu HH, Chandyo RK, Shrestha B, Bodhidatta L, Tu YK, Gong YY, Egner PA, Ulak M, Groopman JD, Wu F|date=2017|title=Aflatoxin exposure during the first 36 months of life was not associated with impaired growth in Nepalese children: An extension of the MAL-ED study|journal=PLOS ONE|volume=12|issue=2|pages=e0172124|bibcode=2017PLoSO..1272124M|doi=10.1371/journal.pone.0172124|pmc=5315312|pmid=28212415|doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|vauthors=Chen C, Mitchell NJ, Gratz J, Houpt ER, Gong Y, Egner PA, Groopman JD, Riley RT, Showker JL, Svensen E, Mduma ER, Patil CL, Wu F|date=March 2018|title=Exposure to aflatoxin and fumonisin in children at risk for growth impairment in rural Tanzania|journal=Environment International|volume=115|pages=29–37|bibcode=2018EnInt.115...29C|doi=10.1016/j.envint.2018.03.001|pmc=5989662|pmid=29544138}}</ref> තවද, එවැනි පරීක්ෂණ සිදුවෙමින් පවතින නමුත්, ළමා වියේ මන්ධ මානසික බව සහ ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණය අතර හේතු සම්බන්ධයක් තවමත් රෝග අධ්‍යයනයන් මගින් නිශ්චිතව පෙන්වා දී නොමැත. <ref>{{Cite journal|vauthors=Smith LE, Prendergast AJ, Turner PC, Mbuya MN, Mutasa K, Kembo G, Stoltzfus RJ|date=December 2015|title=The Potential Role of Mycotoxins as a Contributor to Stunting in the SHINE Trial|journal=Clinical Infectious Diseases|volume=61|issue=Suppl 7|pages=S733–7|doi=10.1093/cid/civ849|pmc=4657594|pmid=26602301}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Hoffmann|first=V.|last2=Jones|first2=K.|last3=Leroy|first3=J. L.|date=2018|title=The impact of reducing dietary aflatoxin exposure on child linear growth: a cluster randomised controlled trial in Kenya|journal=BMJ Global Health|volume=3|issue=6|pages=e000983|doi=10.1136/bmjgh-2018-000983|pmc=6278920|pmid=30588341|doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|vauthors=Hoffmann V, Jones K, Leroy J|date=December 2015|title=Mitigating aflatoxin exposure to improve child growth in Eastern Kenya: study protocol for a randomized controlled trial|journal=Trials|volume=16|pages=552|doi=10.1186/s13063-015-1064-8|pmc=4669614|pmid=26634701|doi-access=free}}</ref> වැඩිහිටියන්ට වැඩි, නමුත් අවදානම ද ඇත. කිසිදු සත්ව විශේෂයකට ඇෆලොටොක්සීන් සදහා ප්‍රතිශක්තිකරණයක් ඇති බව නොදනී. ඇෆලැටොක්සීන්(Aflatoxins) වඩාත් ප්‍රබල පිළිකා කාරක ද්රව්ය අතර වේ. ශරීරයට ඇතුළු වූ පසු, ඇෆ්ලැටොක්සින් අක්මාව මගින් ප්‍රතික්‍රියාශීලී ඉපොක්සයිඩ් අතරමැදි බවට පරිවෘත්තීය කර හෝ අඩු හානිකර ඇෆ්ලැටොක්සින් එම් <sub>1</sub> බවට පත් විය හැක. ඇෆ්ලැටොක්සින් විෂ වීම බොහෝ විට සිදුවන්නේ ආහාර මගින් ශරීරගත වීමෙනි, නමුත් ඇතැම් විෂ සහිත ඇෆ්ලැටොක්සින් සංයෝගය, B <sub>1</sub>, සම හරහා ද විනිවිද යා හැක. එක්සත් ජනපද ආහාර හා ඖෂධ පරිපාලනය (FDA) ආහාර හෝ ආහාරවල ඇති ඇෆ්ලැටොක්සින් සඳහා ක්‍රියාකාරී මට්ටම් 20 සිට 300 ppb වේ. නිරාවරණය වැලැක්වීම සඳහා පූර්ව ආරක්ෂණ පියවරක් ලෙස FDA හට මිනිස් සහ සුරතල් ආහාර නැවත කැඳවීම් ප්‍රකාශ කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබී ඇත. "ඇෆ්ලොටොක්සීන්" යන පදය ව්‍යුත්පන්න වී ඇත්තේ සමහර සංයෝග මුලින්ම සොයා ගන්නා ලද ''Aspergillus flavus'' විශේෂයේ නමෙනි. 1950 සහ 1960 ගණන් වලදී එංගලන්තයේ නොදන්නා ලක්ෂණ සහිත නව රෝගයක් හඳුනා ගන්නා ලද අතර එය කළුකුම් සතුන් ගේ මරණ අනුපාතය වැඩි කළේය. පසුව, 1960 දී එංගලන්තයේ ඇෆ්ලැටොක්සින් කළුකුම් සහ කුකුල්ලුන්ගේ අධික මරණ ඇති කරන අද්භූත කළුකුම් 'X ' රෝගය ලෙස හඳුනා ගන්නා ලදී. Aflatoxins mycotoxins හි ප්‍රධාන කාණ්ඩ වලින් එකක් වන අතර ''Aspergillus flavus'' හැරුණු විට ''Aspergillus parasiticus'', ''Aspergillus pseudocaelatus'', ''Aspergillus pseudonomius'' සහ ''Aspergillus nomius'' වැනි විශේෂව ද ඇෆලැටොක්සීන් සංයෝග නිපමවයි. <ref>J. Varga, J.C. Frisvad, R.A. Samson: "Two new aflatoxin producing species, and an overview of Aspergillus section Flavi", Stud Mycol. </ref> == ප්රධාන වර්ග සහ ඒවායේ පරිවෘත්තීය == Aflatoxin B <nowiki><sub id="mwZw">1</sub></nowiki> වඩාත්ම විෂ සහිත ලෙස සලකනු ලබන අතර එය ''Aspergillus flavus'' සහ ''Aspergillus parasiticus'' යන දෙකින්ම නිෂ්පාදනය කරයි. Aflatoxin M <nowiki><sub id="mwbQ">1</sub></nowiki> ''Aspergillus parasiticus'' මගින් නිපදවයි. aflatoxin M <sub>2</sub> ද නිපදවනු ලබන්නේ ආසාදිත අක්මාව තුලයි.aflatoxin M1 ලෙස කිරිවල බහුලව අඩංගුවේ. * ''A. flavus'' සහ ''A. parasiticus'' විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද Aflatoxin B <sub>1</sub> සහ B <sub>2</sub> (AFB). * Aflatoxin G <sub>1</sub> සහ G <sub>2</sub> (AFG), සමහර II ''A. ෆ්ලේවුස්'' සහ ''Aspergillus parasiticus'' <ref>{{Cite journal|vauthors=Geiser DM, Dorner JW, Horn BW, Taylor JW|date=December 2000|title=The phylogenetics of mycotoxin and sclerotium production in Aspergillus flavus and Aspergillus oryzae|url=https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=35468&content=PDF|url-status=dead|journal=Fungal Genetics and Biology|volume=31|issue=3|pages=169–79|doi=10.1006/fgbi.2000.1215|pmid=11273679|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126201540/https://naldc-legacy.nal.usda.gov/naldc/download.xhtml?id=35468&content=PDF|archive-date=2021-01-26|access-date=2018-12-29}}</ref> විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලදී. * ඇෆ්ලැටොක්සින් එම් <sub>1</sub> (ඒඑෆ්එම් <sub>1</sub> ), මිනිසුන් සහ සතුන් තුළ ඇෆ්ලැටොක්සින් බී <sub>1</sub> පරිවෘත්තීය ( එන්ජී මට්ටම්වල නිරාවරණය මවකගේ කිරි වලින් පැමිණිය හැකිය) * Aflatoxin M <sub>2</sub>, දූෂිත ආහාර වලින් පෝෂණය වන ගවයින්ගේ කිරි වල අඩංගුවේ * Aflatoxicol (AFL): ලැක්ටෝන් වළල්ල බිඳ දැමීමෙන් නිපදවන වෙයි * Aflatoxin Q <sub>1</sub> (AFQ <sub>1</sub> ), AFB <sub>1</sub> හි ප්‍රධාන පරිවෘත්තීය අනෙකුත් ඉහළ පෘෂ්ඨවංශීන්ගේ ''in vitro'' අක්මාව තුල පවතී. AFM, AFQ, සහ AFL ඉපොක්සයිඩ් බවට පත්වීමේ හැකියාව රඳවා ගනී. එසේ වුවද, ඒවා පරිවෘත්තීය නොවන විෂ වලට වඩා විකෘතිතා ඇති කිරීමේ හැකියාව බෙහෙවින් අඩු බව පෙනේ. <ref>{{Cite journal|vauthors=Neal GE, Eaton DL, Judah DJ, Verma A|date=July 1998|title=Metabolism and toxicity of aflatoxins M1 and B1 in human-derived in vitro systems|url=https://archive.org/details/toxicology-and-applied-pharmacology_1998-07_151_1/page/152|journal=Toxicology and Applied Pharmacology|volume=151|issue=1|pages=152–8|doi=10.1006/taap.1998.8440|pmid=9705898}}</ref> == දූෂණය තත්ත්වයන් == Aflatoxins නිපදවනු ලබන්නේ ''Aspergillus flavus'' සහ ''Aspergillus parasiticus'' යන දෙවර්ගයම වන අතර ඒවා ස්වභාවධර්මයේ බහුලව පැතිරී ඇති 'වල්පැලෑටි' දිලීරවල පොදු ආකාරයකි. එම දිලීර තිබීමෙන් සෑම විටම ඇෆ්ලැටොක්සින් හානිකර මට්ටම් පවතින බව නොපෙන්වන නමුත් සැලකිය යුතු අවදානමක් පෙන්නුම් කරයි. අස්වනු නෙලීමට පෙර හෝ ගබඩා කිරීමේදී, විශේෂයෙන් අධික ආර්ද්‍රතාවය සහිත පරිසරයකට හෝ නියඟය වැනි ආතති සහගත තත්වයන්ට දිගු කලක් නිරාවරණය වීමෙන් පසුව, ආහාර තුල දිලීර ගනාවාස ඇතිවී ආහාර දූෂණය වේ. [[ගෝලීය තාපනය|දේශගුණික විපර්යාසවල]] ප්‍රතිඵලයක් ලෙස [[බඩ ඉරිඟු|බඩඉරිඟු]] වැනි භෝග වල ඇෆ්ලැටොක්සින් දූෂණය ඉතා ඉහළ මට්වැටමක පවතී.බඩ ඉරිගු ප්‍රධාන වශයෙන් සත්ව ආහාරයක් ලෙස යොදා ගන්නා බැවින් මස් බිත්තර කිරි වැවි ආහාරවල ඉහළ ප්‍රතිශත වලින් ඇෆ්ලැටොක්සීන් අඩංගු විය හැත. <ref>{{Cite journal|last=Yu|first=Jina|last2=Hennessy|first2=David A|last3=Tack|first3=Jesse|last4=Wu|first4=Felicia|date=1 May 2022|title=Climate change will increase aflatoxin presence in US Corn|journal=Environmental Research Letters|volume=17|issue=5|pages=054017|bibcode=2022ERL....17e4017Y|doi=10.1088/1748-9326/ac6435|doi-access=free}}</ref> <ref>{{Cite journal|last=Battilani|first=P.|last2=Toscano|first2=P.|last3=Van der Fels-Klerx|first3=H. J.|last4=Moretti|first4=A.|last5=Camardo Leggieri|first5=M.|last6=Brera|first6=C.|last7=Rortais|first7=A.|last8=Goumperis|first8=T.|last9=Robinson|first9=T.|date=July 2016|title=Aflatoxin B1 contamination in maize in Europe increases due to climate change|journal=Scientific Reports|volume=6|issue=1|pages=24328|bibcode=2016NatSR...624328B|doi=10.1038/srep24328|pmc=4828719|pmid=27066906|doi-access=free}}</ref> ''Aspergillus'' පස, දිරාපත් වන වෘක්ෂලතා, පිදුරු සහ ධාන්‍ය මත වැඩේ.ක්ෂුද්‍ර ජීව විද්‍යාත්මක පිරිහීමකට ලක් වේ, නමුත් එහි වර්ධනයට හිතකර තත්වයන් ඇති විට එය සියලු වර්ගවල කාබනික උපස්ථර ආක්‍රමණය කරයි. ඇෆ්ලැටොක්සින් නිෂ්පාදනය සඳහා හිතකර කොන්දේසි අතර ඉහළ තෙතමනය (අවම වශයෙන් 7%) සහ 55 සිට උෂ්ණත්වය ඇතුළත් වේ.&nbsp;°F (13&nbsp;°C) සිට 104 දක්වා&nbsp;°F (40&nbsp;°C) [ප්රශස්ත 27 සිට 30 දක්වා&nbsp;°C (81 සිට 86 දක්වා&nbsp;°F)]. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Risk of aflatoxin contamination increases with hot and dry growing conditions {{!}} Integrated Crop Management |url=https://crops.extension.iastate.edu/encyclopedia/risk-aflatoxin-contamination-increases-hot-and-dry-growing-conditions |access-date=2021-06-13 |website=crops.extension.iastate.edu}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Storing nuts at a low temperature (refrigeration) reduces aflatoxin levels and mold and yeast counts for 3–6 months {{!}} News {{!}} Postharvest – Fruits, Vegetables and Ornamentals |url=https://www.postharvest.biz/en/news/storing-nuts-at-a-low-temperature-refrigeration-reduces-aflatoxin-levels-and-mold-and-yeast-counts-for-3-6-months/_id:80408/ |access-date=2021-06-13 |website=www.postharvest.biz}}</ref> සියලුම ප්‍රධාන ධාන්‍ය භෝග වලින් සහ රටකජු බටර් සහ ගංජා වැනි විවිධ ප්‍රභවයන්ගෙන් ඇෆ්ලැටොක්සින් අඩංගුවී ඇත. ඇෆ්ලැටොක්සින් වලින් නිතිපතා දූෂිත වන ප්‍රධාන භාණ්ඩ අතරට මඤ්ඤොක්කා, මිරිස්, බඩ ඉරිඟු, කපු ඇට, මෙනේරි, රටකජු, සහල්, බඩ ඉරිඟු, සූරියකාන්ත බීජ, ගස් ගෙඩි, තිරිඟු සහ මිනිස් හෝ සත්ව පරිභෝජනය සඳහා ගන්නා කරන විවිධ කුළුබඩු ඇතුළත් වේ. සතුන්ට දූෂිත ධාන්‍ය ලබා දෙන විට ඇෆ්ලොටොක්සීන් පරිවර්තන නිෂ්පාදන සමහර විට බිත්තර, කිරි නිෂ්පාදන සහ මස් වල දක්නට ලැබේ. <ref>{{Cite journal|last=Pradeepkiran|first=Jangampalli Adi|name-list-style=vanc|date=December 2018|title=Analysis of aflatoxin B1 in contaminated feed, media, and serum samples of Cyprinus carpio L. by high-performance liquid chromatography|journal=Food Quality and Safety|volume=2|issue=4|pages=199–204|doi=10.1093/fqsafe/fyy013|doi-access=free}}</ref> [[කෙන්යාව|කෙන්යාවේ]] සහ [[මාලි]] හි සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූයේ බඩ ඉරිඟු වියළීම සහ ගබඩා කිරීම සඳහා වන ප්‍රධාන පිළිවෙත් ඇෆ්ලැටොක්සින් වලට නිරාවරණය වීම අවම කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි. දිලීර නාශක සමඟ ප්රතිකාර නොකළ කාබනික භෝග, ඇෆ්ලැටොක්සින් සමඟ දූෂණය වීමට වැඩි අවදානමක් ඇත. == වැළැක්වීම == ආහාර සැපයුමේ ඇති ඇෆ්ලැටොක්සින් අවදානම සීමා කිරීමේ මූලික මාධ්‍යයක් වන්නේ වාණිජ භාණ්ඩ සැපයුම් දාමයේ [[ආහාර ස‍්වස්ථතාව|ආහාර සනීපාරක්ෂාවයි]], එනම් ආහාර සැකසුම් කම්හල්වල භාවිතය සඳහා පුස් ධාන්ය ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ මිශ්‍රණයට එකතු කිරීමට පෙර ඇෆ්ලැටොක්සින් මට්ටම් සඳහා අමුද්‍රව්‍ය කාණ්ඩ පරීක්ෂා කිරීම වැනි. FDA වැනි නියාමන ආයතන පිළිගත හැකි මට්ටම් සඳහා සීමාවන් නියම කරයි. බොහෝ කලාපවල ශක්‍ය ඒකාබද්ධ අස්වනු නෙලීම සඳහා අවශ්‍ය වන ධාන්‍ය වියළීම, ගබඩා කර ඇති ධාන්‍ය ප්‍රථමයෙන් අධික ලෙස තෙත් වීම වැළැක්වීම මගින් මෙම ප්‍රයත්නය සඳහා මූලික අඩිතාලම දමයි. කෘෂිකාර්මික හා පෝෂණ අධ්‍යාපනයෙන් අඩු සහ මධ්‍යම ආදායම් ලබන රටවල ඇෆ්ලැටොක්සින් වලට නිරාවරණය වීම අඩු කළ හැකි බව පෙන්වීමට ඇත්තේ ඉතා සීමිත සාක්ෂි පමණි. <ref>{{Cite journal|vauthors=Visser ME, Schoonees A, Ezekiel CN, Randall NP, Naude CE|date=April 2020|title=Agricultural and nutritional education interventions for reducing aflatoxin exposure to improve infant and child growth in low- and middle-income countries|journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews|volume=2020|issue=4|pages=CD013376|doi=10.1002/14651858.cd013376.pub2|pmc=7141997|pmid=32270495}}</ref> == ව්යාධිවේදය == ඇෆ්ලැටොක්සින්වල උග්‍ර විෂ සහිත බලපෑම්වලට ප්‍රතිශක්තිකරණ කිසිදු සත්ව විශේෂයක් නොදනී. වැඩිහිටි මිනිසුන්ට ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණය සඳහා ඉහළ ඉවසීමක් ඇති අතර කලාතුරකින් උග්‍ර ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් වලට ගොදුරු වේ, නමුත් ළමයින් විශේෂයෙන් පීඩාවට පත් වන අතර ඔවුන්ගේ නිරාවරණය පහත සඳහන් සියලුම රෝග ලක්ෂණ වලට අමතරව වර්ධනය අඩාල වීමට සහ ප්‍රමාද වූ වර්ධනයට හේතු විය හැක. ඉහළ මට්ටමේ ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණය උග්‍ර [[අක්මාව|අක්මා]] නෙරෝසිස් (උග්‍ර ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස්) ඇති කරයි, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පසුව අක්මාවේ සිරෝසිස් හෝ පිළිකා ඇති වේ. උග්‍ර අක්මාව අකර්මණ්‍ය වීම [[ලේ ගැලීම]], ශෝථය, ආහාර දිරවීමේ වෙනස්වීම්, පෝෂ්‍ය පදාර්ථ අවශෝෂණය සහ/හෝ පරිවෘත්තීය වෙනස්වීම් සහ මානසික වෙනස්කම් සහ/හෝ කෝමා වඅනි රෝග ඇති වේ. සායනික නිරාවරණය උග්‍ර ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් තරම් භයානය රෝග ලක්ෂණ ඇති නොකරයි. නිදන්ගත නිරාවරණය අක්මාව සහ පිත්තාශයේ පිළිකා වර්ධනය වීමේ අවදානම වැඩි කරයි, <ref>{{Cite journal|vauthors=Nogueira L, Foerster C, Groopman J, Egner P, [[Jill Koshiol|Koshiol J]], Ferreccio C|date=May 2015|title=Association of aflatoxin with gallbladder cancer in Chile|journal=JAMA|volume=313|issue=20|pages=2075–7|doi=10.1001/jama.2015.4559|pmc=7169945|pmid=26010638|doi-access=free}}</ref> ඇෆ්ලැටොක්සින් පරිවෘත්තීය DNA වලට අන්තර් සම්බන්ධිත වන අතර ඉපොක්සයිඩ් කොටස හරහා භෂ්ම ඇල්කයිලේට් කළ හැක. මෙය DNA විකෘති ඇති විට සෛල චක්‍රය ප්‍රගතිය වැලැක්වීමේ වැදගත් ජානයක් වන ''p53'' ජානයේ විකෘති ඇති කරයි, නැතහොත් apoptosis (වැඩසටහන්ගත සෛල මරණය) සංඥා කරයි. මෙම විකෘති සමහර පාදක යුගල ස්ථාන වලට අනෙක් ඒවාට වඩා බලපාන බව පෙනේ, නිදසුනක් ලෙස, p53 ජානයේ කෝඩෝන 249 හි තුන්වන පාදය අසල ඇති පාදවලට වඩා ඇෆ්ලැටොක්සින්-මැදිහත් වූ විකෘති වලට ගොදුරු විය හැකි බව පෙනේ. <ref>{{Cite journal|vauthors=Aguilar F, Hussain SP, Cerutti P|date=September 1993|title=Aflatoxin B1 induces the transversion of G→T in codon 249 of the p53 tumor suppressor gene in human hepatocytes|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America|volume=90|issue=18|pages=8586–90|bibcode=1993PNAS...90.8586A|doi=10.1073/pnas.90.18.8586|pmc=47402|pmid=8397412|doi-access=free}}</ref> අනෙකුත් DNA-ඇල්කයිලේටින් කාරකයන් මෙන්, Aflatoxin B <sub>1</sub> ප්රතිශක්තිකරණ මර්දනයට හේතු විය හැකි අතර, එයට නිරාවරණය වීම [[මානව ප්‍රතිශක්ති ඌණතා වෛරසය|HIV]] ආසාදිත පුද්ගලයින්ගේ වැඩි වෛරස් බරක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඇෆ්ලොටොක්සීන් ආශ්‍රිත රෝග වල ප්‍රකාශනය විශේෂ, වයස, පෝෂණය, ලිංගිකත්වය සහ අනෙකුත් විෂ ද්‍රව්‍යවලට සමගාමීව නිරාවරණය වීමේ හැකියාව වැනි සාධක මගින් බලපායි. ක්ෂීරපායීන්ගේ ප්‍රධාන ඉලක්කගත ඉන්ද්‍රිය අක්මාව වේ, එබැවින් ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් මූලික වශයෙන් රක්තපාත රෝගයකි. මිනිසුන් තුළ ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් ඇතිවීමේ සම්භාවිතාව වැඩි කරන කොන්දේසි අතර සීමිත ආහාර ලබා ගැනීම, ආහාර ද්‍රව්‍යවල පුස් වර්ධනයට හිතකර පාරිසරික තත්ත්වයන් සහ ඇෆ්ලැටොක්සින් අධීක්ෂණය සහ පාලනය සඳහා නියාමන පද්ධති නොමැතිකම ඇතුළත් වේ. කැරට්, parsnips, සැල්දිරි සහ parsley වැනි apiaceous දෙළුම් කරවිල එළවළු පළතුරුඅඩංගු ආහාර වේලක් දිනපතා පරිභොජනය මගින් ඇෆ්ලැටොක්සින් වලන් වන පිළිකා කාරක බලපෑම් අඩු කළ හැකිය.මෙම ආහාරවල ප්‍රතිඹක්සිකාරක බහුලව අඩංගුවීම ඊට හේතුවයි. ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් සඳහා නිශ්චිත ප්‍රතිවිරෝධයක් නොමැත. අක්මා රෝගයේ බරපතලකමට සරිලන රෝග ලක්ෂණ සහ ආධාරක සත්කාර සඳහා ඩෙක්ස්ට්‍රෝස් සහිත අභ්‍යන්තර තරල, ක්‍රියාකාරී විටමින් K, B විටමින් සහ ප්‍රමාණවත් කාබෝහයිඩ්‍රේට් අන්තර්ගතයක් සහිත සීමා සහිත නමුත් උසස් තත්ත්වයේ ප්‍රෝටීන් ආහාර ඇතුළත් විය හැකිය. === වෙනත් සතුන් තුළ === සුනඛයන් තුළ, ඇෆ්ලැටොක්සින් අක්මා රෝග ඇති කිරීමට හැකියාව ඇත. ඇෆ්ලැටොක්සින් නිරාවරණයේ අඩු මට්ටම් අක්මා අක්‍රියතාවයේ සලකුණු දිස්වීම සඳහා සති කිහිපයක් සිට මාස කිහිපයක් අඛණ්ඩව පරිභෝජනය කිරීම අවශ්‍ය වේ. සමහර ලිපි මගින් සුනඛ ආහාරවල විෂ සහිත මට්ටම 100-300 ppb වන අතර ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් වර්ධනය සඳහා සති කිහිපයක් සිට මාස කිහිපයක් අඛණ්ඩව නිරාවරණය වීම හෝ පරිභෝජනය කිරීම අවශ්‍ය වේ. සුවය ලැබූ සුනඛයන් පසුව ඇෆ්ලැටොක්සින් මගින් ඇතිවන රෝගයකට ගොදුරු වන බවට කිසිදු තොරතුරක් නොමැත. කළුකුම් සතුන් ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් වලට බහුලව ගොදුරු වේ. මෙයට හේතුව කළුකුමාගේ අක්මාවේ ඇති aflatoxin B <sub>1</sub> හි කාර්යක්ෂම සයිටොක්‍රෝම් P450 පරිවෘත්තීය ක්‍රියාවලිය සහ ඌනතාවයෙන් යුත් glutathione-S-transferase mediated detoxification හේතුවෙනි. ගර්භනී හැම්ස්ටර් පිළිබඳ සමහර අධ්‍යයනයන් මගින් ඇෆ්ලැටොක්සින් බී <sub>1</sub> (4) නිරාවරණය වීම අතර සැලකිය යුතු සම්බන්ධයක් පෙන්නුම් කරයි.&nbsp;mg/kg, තනි මාත්‍රාවක්) සහ ඔවුන්ගේ පරම්පරාවේ සංවර්ධන විෂමතා පෙනුම. 2005 දී ඩයමන්ඩ් පෙට් ෆුඩ්ස් විසින් දකුණු කැරොලිනාවේ ගැස්ටන් හි ඔවුන්ගේ නිෂ්පාදනාගාරයේ නිෂ්පාදිත නිෂ්පාදනයක් තුළ ඇෆ්ලැටොක්සින් සොයා ගන්නා ලදී. <ref>[https://www.fda.gov/AboutFDA/CentersOffices/ORA/ORAElectronicReadingRoom/ucm061767.htm FDA Inspection Report-Diamond Gaston SC Plant 12/21/2005-1/19/2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110917033437/http://www.fda.gov/AboutFDA/CentersOffices/ORA/ORAElectronicReadingRoom/ucm061767.htm |date=2011-09-17 }}.</ref> <ref>[https://www.fda.gov/Safety/Recalls/ArchiveRecalls/2005/ucm111929.htm 2005 Recall] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160505210531/http://www.fda.gov/Safety/Recalls/ArchiveRecalls/2005/ucm111929.htm |date=2016-05-05 }}, FDA</ref> ප්‍රාන්ත 23 ක, ඩයමන්ඩ් විසින් බඩ ඉරිඟු සමඟ සකස් කරන ලද සහ ගැස්ටන් පහසුකමේ නිෂ්පාදනය කරන ලද නිෂ්පාදන 19 ක් ස්වේච්ඡාවෙන් ආපසු කැඳවන ලදී. රසායනාගාර විසින් සිදු කරන ලද නිමි භාණ්ඩ සාම්පල 2,700 කට අධික සංඛ්‍යාවක් පරීක්ෂා කිරීමෙන් තහවුරු වූයේ වැඩිහිටි සුනඛ සූත්‍ර දෙකක දින කේත දෙකක් පමණක් විෂ වීමට හැකියාව ඇති බවයි. <ref>AKC Standard Article Contaminated Diamond Pet Food Products and 'Best By' Dates Narrowed [http://www.akcstandard.com/article/contaminated-dog-food-1-06.html/ Akcstandard.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110707101136/http://www.akcstandard.com/article/contaminated-dog-food-1-06.html/|date=July 7, 2011}}</ref> 2020 දෙසැම්බර් සහ 2021 ජනවාරි මාසවලදී, Midwestern Pet Foods විසින් මාරාන්තික ඇෆ්ලැටොක්සින් මට්ටම් අඩංගු සුනඛ ආහාර නැවත කැඳවන ලදී. <ref>{{Cite journal|last=Medicine|first=Center for Veterinary|date=2021-01-12|title=FDA Alert: Certain Lots of Sportmix Pet Food Recalled for Potentially Fatal Levels of Aflatoxin|url=https://www.fda.gov/animal-veterinary/outbreaks-and-advisories/fda-alert-certain-lots-sportmix-pet-food-recalled-potentially-fatal-levels-aflatoxin|journal=FDA|language=en}}</ref> 2021 ජනවාරි 12 වන විට ඇෆ්ලැටොක්සින් විෂ වීමෙන් සුනඛයන් 70 ක් පමණ මිය ගොස් ඇත <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Tyko |first=Kelly |title=Dog food recall expands: More than 70 dogs have died and 80 pets sick after eating Sportsmix pet food |url=https://www.usatoday.com/story/money/shopping/2021/01/12/recall-alert-midwestern-pet-foods-sportsmix-recalled-aflatoxin-risk/6642035002/ |access-date=2021-01-13 |website=USA TODAY |language=en-US}}</ref> == මිනිසුන් තුළ හඳුනා ගැනීම == මිනිසුන් තුළ ඇෆ්ලැටොක්සින් මට්ටම හඳුනා ගැනීම සඳහා බොහෝ විට භාවිතා කරන ප්‍රධාන තාක්ෂණික ක්‍රම දෙකක් තිබේ. පළමු ක්‍රමය නම් AFB <sub>1</sub> - ගුවානීන් ආක්‍රමණය මැනීමයි. මෙම බිඳවැටීමේ නිෂ්පාදනයේ පැවැත්ම පෙන්නුම් කරන්නේ පසුගිය පැය 24 තුළ ඇෆ්ලැටොක්සින් බී <sub>1</sub> ට නිරාවරණය වීමයි. කෙසේ වෙතත්, මෙම තාක්ෂණය මෑත නිරාවරණය පමණක් මනිනු ලබයි. මෙම පරිවෘත්තීය අර්ධ ආයු කාලය හේතුවෙන්, AFB <sub>1</sub> -ගුවානින් මනින ලද මට්ටම දිනෙන් දින වෙනස් විය හැක, ආහාර මත පදනම්ව, එය දිගුකාලීන නිරාවරණය තක්සේරු කිරීම සඳහා සුදුසු නොවේ. භාවිතා කර ඇති තවත් තාක්ෂණයක් වන්නේ AFB <sub>1</sub> - රුධිර සෙරුමයේ ඇල්බියුමින් ඇඩක්ට් මට්ටම මැනීමයි. මෙම ප්‍රවේශය සති කිහිපයක් හෝ මාස කිහිපයක් තුළ නිරාවරණයේ වඩාත් ඒකාබද්ධ මිනුමක් සපයයි. == සිදුවීම් == [[ගොනුව:Aflatoxin_timeline.tif|thumb|599x599පික්| 1960-2021 සිට Aflatoxin කාලසටහන]] වාණිජ රටකජු බටර්, ඉවුම් පිහුම් තෙල් (උදා: ඔලිව්, රටකජු සහ තල තෙල් පොල්තෙල් ) සහ [[විලවුන්|රූපලාවන්‍ය ද්‍රව්‍යවල]] ජාත්‍යන්තර ප්‍රභවයන් ඇෆ්ලැටොක්සින් වලින් දූෂිත වී ඇති බව හඳුනාගෙන ඇත. සමහර අවස්ථාවන්හිදී, ද්‍රව වර්ණදේහ විද්‍යාව - ටැන්ඩම් ස්කන්ධ වර්ණාවලීක්ෂය (LC-MS/MS) සහ වෙනත් විශ්ලේෂණාත්මක ක්‍රම මගින් තෝරාගත් නිෂ්පාදන සාම්පලවලින් 48% සිට 80% දක්වා පරාසයක ඇෆ්ලැටොක්සින් හඳුනාගත හැකි ප්‍රමාණවලින් අනාවරණය විය. මෙම දූෂිත ආහාර නිෂ්පාදන බොහොමයක, ඇෆ්ලැටොක්සින් එක්සත් ජනපද ආහාර හා ඖෂධ පරිපාලනයේ (FDA) හෝ වෙනත් නියාමන ආයතනයක ආරක්ෂිත සීමාවන් ඉක්මවා ඇත. * 1960 එංගලන්තයේ කළුකුම්'X' රෝගය පැතිරීම සහ Aflatoxin සොයා ගැනීම * 1961 රටකජු වල විෂ සහිත බව හඳුනා ගත් ''Aspergillus flavus'' * 1962 TLC විශ්ලේෂණයේ දී හඳුනාගෙන ඇති Aflatoxins, Aflatoxin B සහ G හි භෞතික රසායනික ගුණාංග සහ ස්ඵටිකරූපී aflatoxins හුදකලා කිරීම සහ සංස්ලේෂණය කිරීම පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් සිදු කරන ලදී. * 1963 Aflatoxin B2, G1 සහ G2 Difurocoumarin ව්‍යුත්පන්නයන් ලෙස හඳුනාගෙන රසායනිකව සංලක්ෂිත විය. * 1965 FDA විසින් aflatoxins 30 μg/kg සඳහා පළමු නියාමනය අනුමත කරන ලදී. * 1966 කිරි විෂ AFM1 සහ AFM2 ලෙස නම් කරන ලද අතර AFM1 කිරි, මුත්රා, වකුගඩු සහ අක්මාව තුළ ඇතිබව අනාවරණය විය. * 1973 පෝලන්තය: ඇෆ්ලැටොක්සින් නිපදවන අච්චු අඩංගු කැසිමීර් IV ජැගිලෝන්ගේ සොහොන් ගෙය විවෘත කිරීමෙන් පසු 10 දෙනෙක් මිය ගියහ. <ref>{{Cite news|url=https://gazetakrakowska.pl/gdy-otwarto-grob-krolewski-zaczela-dzialac-klatwa-jagiellonczyka/ar/3441137|title=Gdy otwarto grób królewski, zaczęła działać klątwa Jagiellończyka|last=Staff|date=19 May 2014|work=Gazeta Krakowska|access-date=18 January 2023|trans-title=When the royal tomb was opened, the Jagiellon curse began its work}}</ref> * 2004 කෙන්යාව: දූෂිත බඩඉරිඟු ශරීරගත වීමෙන් ඇති වූ ඇෆ්ලැටොක්සිසෝසිස් රෝගයේ උග්‍ර ව්‍යාප්තිය නිසා මරණ 125 ක් සිදු විය. * පෙබරවාරි-මාර්තු 2013: රුමේනියාව, සර්බියාව, ක්‍රොඒෂියාව බටහිර යුරෝපයට ආනයනය කරන ලදී - 2013 ඇෆ්ලැටොක්සින් දූෂණය . * 2013 පෙබරවාරි: අයෝවා දූෂණය. <ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/usa-corn-aflatoxin-idUSL1N0BP9SP20130225|title=Dog food recall underscores toxic danger in drought-hit U.S. corn|date=February 25, 2013|work=Reuters}}</ref> * 2014 (අඛණ්ඩව පවතී): [[නේපාලය]] සහ [[බංග්ලාදේශය]], නවජ නිරාවරණ, පෙකණි වැල රුධිරයේ දක්නට ලැබේ. <ref name="scidev">{{Cite news|url=http://www.scidev.net/south-asia/health/news/aflatoxin-threat-in-nepal-bangladesh.html|title=Aflatoxin threat in Nepal, Bangladesh|date=2014-12-17|work=SciDev.Net South Asia|access-date=2016-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225435/http://www.scidev.net/south-asia/health/news/aflatoxin-threat-in-nepal-bangladesh.html|archive-date=2016-03-03}}</ref> * 2019 කෙන්යාව: දූෂණය හේතුවෙන් බඩ ඉරිඟු පිටි සන්නාම පහක් නැවත කැඳවනු ලැබීය. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50407159|title=How safe is Kenya's staple food?|last=Mutahi|first=Basillioh|date=2019-11-15|access-date=2019-11-15|language=en-GB}}</ref> * 2021 එක්සත් ජනපදය: මැදපෙරදිග සුරතල් සතුනගේ ආහාර විෂවීම වීම නිසා සුනඛයන් 70 දෙනෙකුගේ මරණයට පත් විය. <ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-55659116|title=US pet food recalled after 70 dogs die and others fall sick|date=2021-01-14|work=BBC News|access-date=2021-01-14|language=en-GB}}</ref> * 2021 ශ්‍රී ලංකාව: ආනයනික පොල් තෙල් තුල සීමාව ඉක්මවා ඇෆ්ලැඓාක්සීන් ඇතිබව තහවුරු කරගන්නා ලදී. <ref>{{Cite news|url=https://www.themorning.lk/customs-to-probe-coconut-oil-allegation|title=Coconut oil stocks containing aflatoxins in market|date=2021-03-26|work=themorning.lk|access-date=2021-03-26|language=en-GB}}</ref> * 2024 දකුණු අප්‍රිකාව: ජාතික පාරිභෝගික කොමිසම ඇෆලැටොක්සීන් බහුල විවිධ රටකජු සහ බටර් ඇතුලු කිරි නිෂ්පාදන නැවත කැඳවන ලදී. == මේවාත් බලන්න == * ඇෆ්ලැටොක්සින් සම්පූර්ණ සංස්ලේෂණය * 2013 ඇෆ්ලැටොක්සින් දූෂණය * සත්ව ආහාරවල ඇති මයිකොටොක්සින් * Nixtamalization * Sterigmatocystin, සම්බන්ධ විෂ ද්රව්යයක් * ඇස්පර්ගිලස් ක්ෂීරපායින් තුළ රෝග ඇති කළ හැකි වෙනත් ක්‍රම: ** ඇස්පර්ගිලෝසිස් ** ප්‍රාථමික සමේ ඇස්පර්ගිලෝසිස් == මූලාශ == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|32em}} [[ප්‍රවර්ගය:Webarchive template wayback links]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] ec3tko348xs0exsepyrionkxldltkpq දකුණු දළදා වහන්සේ 0 164881 800170 716879 2026-09-25T05:35:32Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800170 wikitext text/x-wiki {{multiple issues| {{no footnotes}} {{wikify|date=september 2024}} {{essaylike}} }} සතර දළදා වහන්සේල ගත්කල එම ධාතූන් වහන්සේලා ද නොවිසිරුණු ධාතු අතරට අයත් වේ. භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී මුඛයේ දන්ත ධාතූන් වහන්සේල 40 නමකි. මහා පරිනිර්වාණ සූත්‍රයට අනුව භාග්‍යවතුන් වහන්සේගේ ශ්‍රී ආදාහනයේ දී සතර දළදා වහන්සේල හැරුණු විට ඉතිරි 36 ක් වූ දළදා වහන්සේලා ද, කේශ ධාතූන් වහන්සේලාද, ලෝම ධාතූන් වහන්සේලා ද නොයෙක් සක්වලින් පැමිණි දේවතාවන් විසින් ගෙන ගොස් ඇත. මූලාශ්‍ර වලට අනුව එසේ ගෙන ගොස් ඇත්තේ එක සක්වලකට ධාතූන් වහන්සේල එක බැගින් පමණි. ==සතර දළදා වහන්සේල== නොවිසිරුණු ධාතු අතරට අයත් සතර දළදාවන් ලෙස හඳුන්වන්නේ "රදනක(Canine)"නම් වූ දත් විශේෂය යි. රදනක දත් සතරකි. මේ දත් සතර අනෙක් දත්වලට වඩා මඳක් උල් ය. එබැවින් ඇතැම්හු මෙම දත් සාමාන්‍ය ව්‍යවහාරයේ දී "දඩයම් දත්"ලෙස හඳුන්වනු ලබයි. දළදා සතර අනෙක් දත්වලට වඩා ඉතා සුදු පැහැයෙන් යුක්ත විය. සතර දළදාවන්ගෙන් දීප්තිමත් ආලෝක ධාරා විහිදේ. ඒවාට "දාඨා ප්‍රභා"යයි කියනු ලැබේ. සතර දළදාවන් හොදින් දැක ගැනීමට ලැබෙන්නේ සර්වඥයන් වහන්සේ සිනා පහළ කරණ අවස්ථාවන්හි පමණි. මේ සතර දළදාවන් වැඩ සිටින තැන් බුද්ධවංස පාළියේ ධාතු භාජනීය කථාවේ මෙසේ දැක්වේ. {{Blockquote |text=එකා දාඨා තිදසපුරෙ-එකා නාගපුරෙ අහු <br>එකා ගන්ධාරවිසයෙ-එකා කාලිංගරාජිනො }} මේ ගාථාව පාලි ධාතුවංශයේ ද දක්නට ඇත. පාලි ධාතුවංශය අනුරාධපුර යුගයේ දී රචනා වූවක් සේ සලකනු ලබයි. තවද මෙය මහා පරිනිර්වාණ සූත්‍රයේ දක්වා ඇත්තේ මෙසේ ය. {{Blockquote |text=එකා හි දාඨා තිදිවෙහි පූජිතා<br>එකා පන ගන්ධාරපුරෙ මහීයති,<br>කාලිංගරඤ්ඤො විජිතෙ පුනෙකං<br>එකං පුන නාගරාජා මහෙන්ති }} මේ අනුව එක් දළදාවක් තව්තිසා දෙව්ලොව ද එක් දළදාවක් නාග ලෝකයේ ද එක් දළදාවක් ගන්ධාර දේශයේ ද(වර්තමාන උතුරු පාකිස්තානය හා ඇෆ්ගනිස්ථානයේ විශාල ප්‍රදේශයක් ගාන්ධාරය ලෙස සලකනු ලබයි), එක් දළදාවක් කාලිංග දේශයේ ද වැඩ සිටිති. එම දළදා වහන්සේ මේ වන විට මහනුවර ශ්‍රී දළදා මාළිගාවේ වැඩ සිටිනු ලැබේ. ==දකුණු දළදා වහන්සේ== ඒ අනුව සර්වඥයන් වහන්සේගේ එක් දකුණු දළදාවක් තව්තිසා දෙව්ලොව සිළුමිණ සෑය තුළ වැඩ සිටිති. අනෙක් දකුණු දළදාව ඉහත ගාථාවේ පැවසූ පරිදි මුලින් වැඩ සිටියේ නාග ලෝකයේ ය. පසුව මේ දකුණු දළදාව ලක්දිවට ලැබුණු අතර "දකුණු දළදා වහන්සේ"යන මාතෘකාව යටතේ දීර්ඝව ඒ පිළිබඳව මෙහිදී විස්තර වේ. මහා පරිනිර්වාණ සූත්‍රය, බුද්ධවංස පාලියට අමතරව දකුණු දලදා වහන්සේ ගැන සදහන් ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර ලෙස පාලි ධාතුවංශය(අනුරාධපුර යුගය), සිංහල ධාතුවංශය(කුරුණෑගල යුගය) සහ ජිනකාලමාලී යන තායිලන්ත ග්‍රන්ථය ද ප්‍රධාන වේ. ===නාගලොවින් දකුණු දළදාව ලක්දිවට ලැබීම=== භාග්‍යවතුන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව ඇසූ නාග ලෝකයේ ජයසේන නම් නාරජු මහත් වූ දුකට පත්ව "අවසන් වතාවටත් බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක බලා ගෙන වන්දනා කරන්නෙමි" සිතා මහත් වූ නාගයින් පිරිවරාගෙන කුසිනාරාවට පැමින මහා පූජා කොට ධාතු බෙදන කල්හි එතැන්ට ගොස් එකත්පස්ව සිට ගෙන සිටියේය. ධාතු බෙදන අවස්ථාවේ දී ද්‍රෝණ බමුණා අනෙක් දකුණු දළදාව බිම දමා පයින් වසා ගත් අයුරු ජයසේන නාරජු දුටුවේය. දැක ඔහුට නොදැනෙන ලෙස දළදාව ඍදියෙන් ගෙන නාග භවනට ගෙන ගොස් නාග පුරය මධ්‍යයේ මැණික් සෑයක් තනා දකුණු දළදාව එහි තැන්පත් කර මහත් වූ පුද පූජා පැවැත්වීය. කාවන්තිස්ස මහ රජතුමා සමයෙහි මහාදේව මහ තෙරුන් ගේ සිසුවෙකු වූ මහා මහින්ද නැමති මහරහතන් වහන්සේ ජයසේන නා රජුගේ නාග භවට ගොස් සර්වඥ දකුණු දළදාව ගෙන ලක්දිවට වැඩම කලහ. ඒ ගිරි අභය මහ රජු ඉදිකල ස්ථූපයේ නිදන් කිරීම සඳහා ය. ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවසේ කාවන්තිස්ස රජ සමයේ දී සේරුවිල සමීපයෙහි පිහිටි සෝමනුවර පාලනය කල ගිරි අභය(ගිරි අභා)<ref>[https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511 පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර?]</ref> නම් රජෙකු විසින් එතුමා පාලනය කළ සෝමනුවරට සමීපයේ මහින්ද නම් තෙර කෙනෙකු සැටක් පමණ වූ භික්ෂු පිරිසක් සමඟින් වාසය කළ භූමයේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිදන් කරමින් ස්ථූපයක් තැනූ බව එම ග්‍රන්ථන්හි සදහන් වේ. එය තම දේවියගේ නමින්ම "සෝමාවතී මහ සෑය" ලෙස නම් කර තිබේ. එසේම රජු දිනකට තුන්වරක් තම නුවර සිට උපස්ථාන කටයුතු සදහා වෙහෙරට පැමිණි බව ද සදහන් වේ. [[File:Princess Hemamali & Prince Dantha.JPG|thumb|හේමමාලි කුමරිය සහ දන්ත කුමරු]] මෙය ඉදිකරන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2 වැනි සියවසේදීය<ref>{{Citation |title=බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක් |url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 |access-date=2024-10-01 |archive-date=2024-10-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502}}</ref><ref name=Hiru/>. මෙයින් පෙනී යන්නේ හේමමාලා කුමරිය හා දන්ත කුමරු සර්වඥ වම් දළදාව ලක් දිවට වැඩම කිරීමටත් ප්‍රථම සර්වඥ දකුණු දළදාව ලක්දිවට වැඩම කරවා ඇති බවයි. ඒසේම සේරුවිල මංගල මහා සෑය හෙවත් තිස්ස මහා විහාරය සැදීමටත් ප්‍රථම මෙම ස්ථූපය සෑදී ඇති බවය. ==දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත සෝමාවතී මහා සෑය== ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ දී සෝම නම් නුවර සෝමාවතී මහා සෑය ඉදිකරන ලද්දේ ගිරි අභය නම් රජෙක් විසින් බව ධාතුවංශයේ සඳහන් වේ. කැලණියේ පාලක රජු තම බෑනා වූ අභයරාජ කුමාරයාට කාවන්තිස්ස රජුගේ සොහොයුරිය වූ සෝමා කුමරිය විවාහ කර දුන් අතර මේ විවාහයෙන් පසුව කාවන්තිස්ස රජු අභය කුමරුට මාගම ආසන්නයේ වූ ගිරි නුවර පාලනය බාර දුන්නා. ඒ නිසා අභය ගිරිඅභය වුණා. ඉන්පසූ කාවන්තිස්ස රජු දුටුගැමුණු කුමරුගේ ආරක්ෂාව සඳහා ඔහු ගිරි නුවරට පිටත් කර යැවූවත් පසු කලෙක ගැමුණු කුමරු සමඟ ඇතිවූ ආරවුලක් නිසා අභය රජු තම බිසව වූ සෝමා දේවිය සමඟ සේරුනුවර තම හිතවත් ශිව රජුගේ පාලන ප්‍රේදේශයට පිටත් වුණා. ශිව රජු හා අභය රජු හමුවීම මගින් ඔවුන් ඉතා මිත්‍රශීලී වුණා. ශිව රජතුමා පසුව ගිරි අභය රජතුමාට තම රාජධානියේම සුදුසු භූමියක් සොයා දීමට වෙහෙස වුණ අතර මහා වාලුකා නදිය හෙවත් මහවැලි ගඟ අසබඩ විල්වලින් තණ පිට්ටනි වලින් යුක්ත වූ සේරු නම් විල කෙලවර මනෝරම්‍ය වූ භූමියෙහි ගිරි අභය රජු තම රාජධානිය ගොඩ නැඟූ බව සදහන් වේ. එම රාජධානියට ගිරි අභය රජතුමා තම දේවියගේ නමින් සෝමනුවර ලෙස නම් තැබූ බව ද සදහන් වේ. ඉන්පසුව ද දේවියගේ ඉල්ලීම වූයේ රාජධානියට අඩුවක්ව පවතින දාගැබක් හා විහාරයක් ඉදි කර දෙන ලෙසටයි. ඒ අනුව තම රාජධානියේ ම මහා මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ නමක් 60 ක් භික්ෂු සංඝයා පිරිවරා සිටි ස්ථානයක් තිබූ අතර එහි රජු එතරම් විශාලත් නොවන එතරම් කුඩාත් නොවන දාගැබක් ඉදි කිරීමට ආරම්භ කළේ ය. ඉක්මනින් තුන්මහල් පේසාව දක්වා ස්තූපය ගොඩනැගෙන විට නුදුරින් බණ භාවනා කළ මහින්ද නම් තෙරුන් වහන්සේ අවශ්‍ය ධාතුන්වහන්සේල නාගලොව ජයසේන නම් නා රජුගේ නාගභවනෙන් ලබා ගෙනවිත් එහි නිදන්කිරීමට බාර දුන් බව සදහන් වේ. මේ මහාර්ඝ ධාතූන් වහන්සේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ වීම සුවිශේෂී කරුණක්. ඒ අනුව දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ මේ දාගැබට තම බිසව සිහිපත් කිරීමට සෝමාවතී යන නම ලබා දුන් බව ද සදහන් වේ. දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත සෝමාවතී මහා සෑය නිවැරදිව කුමක්ද යන්න තවම නිශ්චිතව හදුනාගෙන නොමැති අතර ඒ පිළිබඳව මත දෙකක් පවතී. ඉන් පළමුවැන්න නම්, වර්තමානයේ සෝමවතිය රජ මහා විහාරය ලෙස හදුන්වන '''පොලොන්නරුව, සුංගාවිල සෝමාවතිය මහා සෑය''' යි. දෙවැන්න නම්,'''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑය''' යි. [[ගොනුව:20230115 Somawathiya Chaitya (6).jpg|thumb|පොළොන්නරුව සුංගාවිල සෝමාවතිය විහාරස්ථානය]] පොලොන්නරුව සෝමාවතිය මහ සෑය බොහෝ ප්‍රාතිහර්‍යයන් සිදු කරන මහා සෑයක් වන බව බොහෝ දෙනා ගේ පිළිගැනීමයි. එසේම බොහෝ වන්දනාකරුවන් විශ්වාස කරන්නේ ද දකුණු දලදා වහන්සේ නිධාපිත සෑය මෙය බවටයි. ඒ මන්දයත් බොහෝ වර්ෂ ගණනාවක සිට ඒ මතය ජනගත වී තිබීම තුළිණි. [[File:Wilgamwehera Somawathi Stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය]] විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑය 2015 දී ප්‍රතිසංස්කරණය අරඹන ලදුව මෑතක දී වැඩ නිමවන ලද සෑයකි. පොලොන්නරුව සෝමාවතිය මහ සෑය සැබෑ සෝමාවතිය නොවන බවට මත පලවන්නේ බොහෝ කාලයකට පෙර සිට ය. විල්ගම්වෙහෙර සොයාගැනීම සමග ඒ පිළිබඳව නැවත සාකච්ඡා වූ අතර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව 2020 දී පැවත් වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවකදී විල්ගම්වෙහෙර, පුරාණ සෝමාවතිය බවට බොහෝ දුරට විය හැකි බවට කරුණු ප්‍රකාශ කර ඇත.<ref name=Hiru>[https://www.hirunews.lk/245888 විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාරය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි] </ref><ref>[https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර]</ref> නමුත් සැබෑ සෝමාවතිය කුමක්ද යන්න තවම නිල වශයෙන් ප්‍රකාශ කර නොමැත. ==මූලාශ්‍ර== ===යොමු කිරීම්=== {{reflist}} ==අමතර ලිපි== *[[දළදා වහන්සේ]] *[[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] *[[සෝමාවතිය විහාරය]] *[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]] f1ennb9ad5iar3rql27h05z9d36iujh විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය, සේරුවිල 0 165115 800255 799953 2026-09-25T10:29:16Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800255 wikitext text/x-wiki {{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }} {{completed}} {{Infobox ancient site |name = {{larger|විල්ගම්වෙහෙර<br> සෝමාවතී රජ මහා විහාරය}}(විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය) |alternate_name = විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය]] |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}} |map_dot_label = විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = තෝප්පූර්, සේරුවාවිල, [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය]], [[නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = සේරුවාවිල |type = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු |material = |built = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස |abandoned = |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත පැරණි සෝමනුවර ස්ථූපය පිහිටා ඇත |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් සහ ආගමික භාවිතයේ පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] |public_access = හැක |website = {{URL|https://mahamevnawa.lk}} |notes = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවක් ලෙස වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වේ. |designation1 = APMSL |designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |designation1_date = |designation1_number = |designation1_criteria = පධානඝර |designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |designation1_free1name = |designation1_free1value = |designation1_free2name = |designation1_free2value = }} '''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.[[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)|පධානඝර]] හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් ලෙස යැයි සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කරවා කරවන ලද '''"සෝමවතී ස්තූපය"''' වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය ලෙස පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සලකනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස ඒ බව මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.<ref>https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511</ref><ref>https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18</ref> == ඉතිහාසය == === සෝමාවතී ස්තූපයේ ආරම්භය === පැරණි බෞද්ධ වංශකතා හා ධාතු සාහිත්‍යයට අනුව, සෝමාවතී ස්තූපයේ ඉතිහාසය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ සමඟ සම්බන්ධ වේ. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ [[ජිනකාලමාලී]] වැනි මූලාශ්‍රවලට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නා රජු මහත් ශෝකයට පත්ව, අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කිරීම සඳහා පැමිණියේය. ධාතු බෙදාදීමේ අවස්ථාවේදී ද්‍රෝණ බමුණා විසින් දකුණු දළදාව සඟවාගත් බව දැක, ජයසේන නා රජු එය ලබාගෙන නාග භවනට රැගෙන ගිය බවත්, එහි මැණික් ස්තූපයක් කර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර මහත් පූජාවන් පැවැත්වූ බවත් එම වංශකතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ. පසුව ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේදී මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ නාග භවනට ගොස් දකුණු දළදා වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කළ බවත්, එය සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජු වෙත භාර දුන් බවත් වංශකතා මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ගිරිඅභය රජු විසින් සිය බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ස්තූපයක් ඉදිකළ අතර, එය '''සෝමාවතී ස්තූපය''' ලෙස හැඳින්වූ බව සඳහන් වේ.<ref name="Dhatuvamsa">{{cite book |title=ධාතුවංශය |language=si }}</ref><ref name="Jinakalamali">{{cite book |last=බුද්ධදත්ත |first=පොල්වත්තේ |title=ජිනකාලමාලී |year=1962 |language=si }}</ref> [[ජිනකාලමාලී]] විස්තරයට අනුව, ගිරිඅභය රජු සේරුනුවරට පැමිණි පසු එහි රජු වූ සිව රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ඔහුට ලබා දුන් අතර, ගිරිඅභය රජු එම නුවර තම බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් '''සෝමනුවර''' ලෙස නම් කළේය. පසුව සෝමාදේවියගේ ඉල්ලීම මත එම නුවර ආසන්නයේ විහාරයක් හා චෛත්‍යයක් ඉදිකිරීමට කටයුතු කළ බවත්, එහි මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂූන් පිරිසක් සමඟ වැඩසිටි බවත්, මහින්ද තෙරුන් විසින් පුදනු ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව ගිරිඅභය රජු වෙත ලබාදුන් බවත් ජිනකාලමාලීයේ දැක්වේ. එම දළදාව චෛත්‍යයේ නිධන් කර ස්තූපය ඉදිකළ බවද එහි සඳහන් වේ.<ref name="Jinakalamali" /> === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම === සෝමාවතී ස්තූපය වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් උපකාර වී ඇත්තේ පැරණි වංශකතාවල සඳහන් භූගෝලීය විස්තර සහ වර්තමාන ස්ථානයේ පිහිටීම අතර ඇති සමානත්වයයි. ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත් ප්‍රදේශයේ, සේරු විලෙහි කෙළවරට ආසන්නව පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර කරයි.<ref name="Dhatuvamsa" /><ref name="Jinakalamali" /><ref name="MahameghaWilgam">{{cite web |title=සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර |url=https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ |website=මහමෙව්නාව |date=2016-12-03 |language=si }}</ref> ජිනකාලමාලීයේ විස්තරයට අනුව සේරු රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ගිරිඅභය රජුට ලබා දී ඇති අතර, එය සෝමනුවර ලෙස නම් කරන ලදී. එම නිසා පැරණි සෝමනුවර සේරු විල ආශ්‍රිතව පිහිටිය යුතු බව එම වංශකතා විස්තරයෙන් පෙනී යයි.<ref name="Jinakalamali" /> විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරු දෙසින්, සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්න ප්‍රදේශයකය. සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති පැරණි විශාල බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය වන අතර, එය සේරුවිල මංගල මහා සෑයට ආසන්නව පිහිටීම ද වංශකතා විස්තර සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණකි. මෙම භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන් විල්ගම්වෙහෙර පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020">{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511 |website=ලංකාදීප |date=2020-08-22 |language=si }}</ref> === සේරුවිල මහාසෑය හා සෝමනුවර අතර සම්බන්ධය === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට වැදගත් වන තවත් කරුණක් වන්නේ සෝමනුවර හා සේරුවිල මහාසෑය අතර පැවති බව වංශකතා මගින් දැක්වෙන සමීප සම්බන්ධතාවයයි. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී පිළිබඳ කළ පර්යේෂණවලට අනුව, සෝමනුවරේ පිහිටි ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑය ඉදිකිරීමේ හා එහි ධාතු නිධානයේ කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වූහ.<ref name="Jinakalamali" /><ref name="MahameghaWilgam" /> වංශකතා අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑය සඳහා පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආගන්තුක වත් සිදුකර ඇත්තේත්, ලලාට ධාතුව උපස්ථානය සඳහා නිතර වැඩම කර ඇත්තේත් ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ බව සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව මෙය සෝමනුවර සේරුනුවරට ඉතා ආසන්නව පිහිටි බව පෙන්වන කරුණක් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /> මෙම සම්බන්ධතාවය [[ජිනකාලමාලී]]යේ දක්වන සෝමනුවර පිහිටීම පිළිබඳ විස්තර සමඟද ගැළපේ. එහි සෝමනුවර විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙසත්, ගිරිඅභය රජු එහි රාජ්‍යය කළ බවත්, එහිදී මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ සහාය ඇතිව දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ස්තූපයක් ඉදිකළ බවත් දැක්වේ.<ref name="Jinakalamali" /> === සෝමනුවරින් ආරම්භ වූ ධාතු පෙරහැර === සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර භූගෝලීය සමීපත්වය පෙන්වන තවත් කරුණක් වන්නේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන උත්සවයට සම්බන්ධ වූ මහා පෙරහැර පිළිබඳ වංශකතා විස්තරයයි.වංශකතා විග්‍රහයට අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ලලාට ධාතු නිධාන උත්සවය සඳහා වූ මහා පෙරහැර '''සෝමනුවරින් ආරම්භ වී''' සේරුවිල මහා සෑය වෙත ගමන් කර තිබේ. එම විස්තරය අනුව වප් මස පසළොස්වක පොහෝ දිනයේ දහවල් ආරම්භ වූ පෙරහැර හිරු බැස යාමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ඇතුළු වී ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam">{{cite web |title=අසිරිමත් ධාතු පුරාණය 23 කොටස : අනුහස් පානා සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ වැඩ සිටිනා වෙල්ගම් වෙහෙර සෑ රජුන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2016/04/21/tmp.asp?ID=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2016-04-21 |language=si }}</ref> මෙම විස්තරය සෝමනුවර හා සේරුවිල මංගල මහා සෑය අතර තිබිය යුතු භූගෝලීය සමීපත්වය පිළිබඳ වැදගත් ඉඟියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනම්, සෝමනුවර සේරුවිල මහාසෑයෙන් සැලකිය යුතු දුරකින් පිහිටි ස්ථානයක් වූයේ නම්, දහවල් ආරම්භ වූ මහා පෙරහැරක් හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ළඟාවීම පිළිබඳ වංශකතා විස්තරය සමඟ එය ගැළපීම අපහසු වේ. මේ හේතුවෙන් මෙම පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරයද විල්ගම්වෙහෙර හා පැරණි සෝමනුවර අතර පිහිටීම සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන භූගෝලීය සාධක අතරට ඇතුළත් කර ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> === මහාචාර්ය විමල් විජේරත්නගේ පර්යේෂණ === විල්ගම්වෙහෙර ස්ථානය සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමේ පර්යේෂණ ඉතිහාසයේ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතාට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. ධාතුවංශය පදනම් කරගනිමින් සිය ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණ සිදුකළ ඔහු, 1970 දශකයේදී ධාතුවංශයේ සඳහන් ස්ථාන හඳුනාගැනීම සඳහා කළ ගවේෂණයකදී විල්ගම්වෙහෙර පිළිබඳ අවධානය යොමු කළේය. ගුවන් ඡායාරූප සහ 1923දී සකස් කරන ලද පැරණි සිතියම් පරීක්ෂා කිරීමේදී සේරුවිලේ උතුරු කෙළවරේ කඳුගැටයක් වැනි උස් ස්ථානයක් හඳුනාගත් බවත්, එම ස්ථානය බ්‍රිතාන්‍ය සිතියම්වල ඓතිහාසික ස්ථානයක් ලෙස සලකුණු කර තිබූ බවත් විජේරත්න මහතා සඳහන් කර ඇත. එම ස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේදී ගරා වැටුණු ස්තූපයක නටබුන්, යූප ස්ථම්භයක්, අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් බවට හඳුනාගත් ගඩොල් සහ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක විහාරාරාමයක නටබුන් හඳුනාගත් බව ඔහු පවසා ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> විජේරත්න මහතාගේ පර්යේෂණයට අනුව, ධාතුවංශය ඇතුළු වංශකතා මූලාශ්‍රවල සඳහන් සෝමනුවර පිළිබඳ තොරතුරු, විල්ගම්වෙහෙරේ භූගෝලීය පිහිටීම සහ තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමයේ භාෂාමය පරිණාමය යන කරුණු එකිනෙක සම්බන්ධ වේ. මෙම පර්යේෂණ මත පදනම්ව ඔහු විල්ගම්වෙහෙර සෝම විහාරය සහ සෝමාවතී ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමේ මතය ඉදිරිපත් කළේය.<ref name="Lankadeepa2020" /> === තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය === මෙම හඳුනාගැනීම සඳහා තවත් භාෂාමය සාධකයක් ලෙස තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කර ඇති මතය සැලකේ. මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා ඉදිරිපත් කර ඇති මතයට අනුව, පැරණි '''සෝමපුර''' යන නාමය පසුව '''සෝම්පූර්''', '''තෝම්පූර්''' සහ අවසානයේ '''තෝප්පූර්''' ලෙස භාෂාමය වශයෙන් වෙනස් වී තිබිය හැකිය. එම නාම විකාශය පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටීම හඳුනාගැනීම සඳහා භාෂාමය සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> === පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ සිදුකළ ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක හමුවී ඇත. පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කළ පරිදි, ස්තූපය වටා තිබූ ඇත්පවුරක නටබුන් හමුවීම සහ ස්තූප මළුවෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ ස්තූපවල භාවිත වූ යූප ගල හා ඡත්‍ර කොටස් හමුවීම එහි මුල් ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ වැදගත් සාධක වේ. පැරණි සිරිපතුල් ගලක් සහ වෙනත් ස්තූප අංගද එහිදී හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව හා මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී ආරම්භ කළ කැණීම්වලදී ස්තූපය හා ඒ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත. ස්තූපය අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය වංශකතාවල සෝමාවතී ස්තූපය සම්බන්ධයෙන් දක්වන මුල් ඓතිහාසික කාලපරාසය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණක් වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය පමණක් මගින් එය ගිරිඅභය රජු විසින් ඉදිකළ සෝමාවතී ස්තූපය බව සෘජුව තහවුරු නොවන බැවින්, එය භූගෝලීය හා වංශකතා සාධක සමඟ එක්ව සලකා බැලිය යුතුය.<ref name="Lankadeepa2020" /> === හඳුනාගැනීම සඳහා ඇති ප්‍රධාන සාධක === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය: * පැරණි ධාතුවංශ හා ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත්, විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර වීම. * සෝමනුවරේ ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ කටයුතු හා ලලාට ධාතු උපස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටීම. * සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන මහා පෙරහැර සෝමනුවරින් ආරම්භ වී හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට පැමිණි බවට ඇති වංශකතා විස්තරය. * විල්ගම්වෙහෙර සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරින් සහ සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටීම. * සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රධාන පැරණි බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර වීම. * ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවීම සහ ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පසුකාලීන යුග දක්වා ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගැනීම. * ස්තූපය ආශ්‍රිතව යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස්, සිරිපතුල් ගල සහ පැරණි ඇත්පවුරක නටබුන් වැනි මුල් බෞද්ධ ස්තූප සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවීම. * තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පැරණි සෝමපුර යන නාමයෙන් පරිණාමය වූවා විය හැකි බවට ඉදිරිපත් කර ඇති භාෂාමය මතය. * 1970 දශකයේදී මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් ධාතුවංශය, පැරණි සිතියම් සහ ගුවන් ඡායාරූප ආශ්‍රයෙන් විල්ගම්වෙහෙර හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ කරුණු. * 2015 සිට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ස්ථානයේ පැරණිභාවය හා වැදගත්කම පිළිබඳ නව සාධක අනාවරණය වීම.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> මෙම කරුණු සමස්තයක් ලෙස සලකා බැලීමේදී, වංශකතාවල සඳහන් '''සේරු විලෙහි කෙළවර පිහිටි සෝමනුවරේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය''' වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමට පදනමක් සැපයෙන බව පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී ඉදිරිපත් කර ඇත. විශේෂයෙන් සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර පැවති බව වංශකතා මගින් පෙනෙන ආසන්න සම්බන්ධතාවය, මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ භූමිකාව සහ සෝමනුවරින් සේරුවිලට ගමන් කළ ධාතු පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරය, මෙම හඳුනාගැනීමේ භූගෝලීය තර්කයට අමතර සාධක සපයයි.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="Jinakalamali" /> ගිරිඅභය රජු විසින් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකළ ස්තූපය බවට සෘජුව සඳහන් වන සමකාලීන ශිලා ලේඛනයක් හෝ එම දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් මෙතෙක් ප්‍රකාශිත කැණීම් මගින් හඳුනාගෙන නොමැති අතර විල්ගම්වෙහෙර සහ සෝමාවතී ස්තූපය අතර හඳුනාගැනීම වංශකතා, භූගෝලීය, භාෂාමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එකිනෙක සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඓතිහාසික හඳුනාගැනීමක් ලෙස සැලකේ.කෙසේ නමුත් 2020දී පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් විසින්ද පවතින භූගෝලීය හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත විල්ගම්වෙහෙර දාගැබ පැරණි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බව ප්‍රකාශ කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> == ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් == === වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ප්‍රධාන ස්තූපයක් සහ එය ආශ්‍රිත විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන්වලින් සමන්විත වේ. පුරාවිද්‍යාත්මක භූමිය අක්කර 49ක් පමණ පුරා පැතිර ඇති අතර, ස්තූපයට අමතරව විවිධ ආගමික හා වාස්තු විද්‍යාත්මක ගොඩනැගිලිවල නටබුන් එහි හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Lankadeepa2020">{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511 |website=ලංකාදීප |date=2020-08-22 |language=si }}</ref> මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා 1970 දශකයේදී සිදුකළ ගවේෂණවලදී ස්තූප නටබුන්වලට අමතරව පංචාරාම සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරාරාමයක නටබුන්, ශිලා කණු, සඳකඩපහණ, කොරවක්ගල් සහ මුරගල් වැනි වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හඳුනාගත් බව සඳහන් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> === ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව === ස්ථානයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය විශාල ගඩොල් ස්තූපයකි. එහි මුල් ව්‍යුහය පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් වෙනස් වී ඇති අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ස්තූපය විවිධ කාල අවධිවලදී ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්ව ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපය වටා පැවති ඇත්පවුරක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, එය ස්තූප මළුව වටා පැවති වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස සැලකේ. ස්තූප මළුවෙන් හමුවූ යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස් සහ අනෙකුත් ස්තූප අංග මුල් ඓතිහාසික යුගයේ ස්තූප වාස්තු විද්‍යාව පිළිබඳ සාධක සපයයි. ඡත්‍ර කොටස් හතරක් හඳුනාගෙන ඇති බවද වාර්තා වේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපය ආශ්‍රිතව හමුවූ පැරණි සිරිපතුල් ගලක පූර්ණඝට හා ඡත්‍ර සලකුණු දක්නට ලැබෙන බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් ගඩොල් හමුවීමද ස්ථානයේ පැරණි ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක අවධි සම්බන්ධයෙන් පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත්තේ එය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ අවස්ථාවල ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලක්ව ඇති බවයි.<ref name="Lankadeepa2020" /> === වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === ස්තූපයට අමතරව විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියේ විශාල විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. ගවේෂණවලදී විවිධ ගොඩනැගිලිවල අත්තිවාරම්, ශිලා කණු සහ අනෙකුත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හමුවීම මගින් ස්ථානය විශාල ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සාධක ලැබේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්ථානයේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බවට සාධක හඳුනාගෙන ඇත. ස්තූපයේ හා ආශ්‍රිත ගොඩනැගිලිවල විවිධ ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම මගින් ස්ථානය එක් කාලයකට සීමා වූ ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් නොව, පසුකාලීනවද සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක සංකීර්ණයක් බව පෙනී යයි.<ref name="Lankadeepa2020" />පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කර ඇත. එම කැණීම්වල අරමුණ වූයේ ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්වභාවය, ඉදිකිරීම් අවධි සහ සංරක්ෂණයට අවශ්‍ය කරුණු හඳුනාගැනීමයි.<ref name="Lankadeepa2020" /> === අභිලේඛන === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ශිලා ලේඛනයක් හමුවී ඇති අතර, එහි අක්ෂර ගෙවී ඇති බැවින් මෙම ලේඛනය මෙතෙක් සාර්ථකව කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීමට නොහැකි වී ඇත. එම නිසා එහි අන්තර්ගතය, කාලනිර්ණය හෝ එය ඉදිකිරීම් හා සම්බන්ධ පුද්ගලයන් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු දැනට තහවුරු කර නොමැත.<ref name="Lankadeepa2020" /> <!-- ==පූර්ව වාර්තා== මෙහි පූර්ව වාර්තා පිළිබඳ අන්තර්ගතය... --> == වර්තමාන සංරක්ෂණය == එවකට සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනායක හිමියන්,කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහ සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ පසුව විහාරාධිපති ධුරයට පත්වුණු අලුදෙණියේ සුබෝධි හිමියන් ප්‍රමුඛ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් 2015 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව මෙහි පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කළ අතර එමගින් මෙම ස්ථානයේ අක්කර 49ක පමණ ප්‍රදේශයක පැරණි ස්තූපය ඇතුළු පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යයනයක් සිදු විය.<ref>{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B6%BB/57-577511 |website=Lankadeepa |date=2020-08-22}}</ref> 2016 වර්ෂයේදී විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑයේ වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණයේ දී ධාතූන් වහන්සේල නිධන් කල අතර එහිදී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහ අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේගේ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා පෙරහැරකින් සේරුවිල විහාරයේ සිට විල්ගම්වෙහෙරට වැඩමවා ධාතු නිධානය සිදු කර ඇත.2020 වසරේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් උච්චතම අවස්ථාවට ලඟා වූ අතර එහිදී පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් මෙම කැණීම් කරන ස්ථානය පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා ස්ථූපය යැයි අනුමාන කරන බවට කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.2024 වසර වනවිට ස්ථූපය සහ ස්ථූප මලුවේ සංරක්ෂණය කටයුතු සම්පූර්ණයෙන් ම අවසන් විය.<ref>{{cite web |title=සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර ධාතු නිධාන පුණ්‍ය මහෝත්සවය සහ මහ පෙරහැර |url=https://mahamevnawa.lk/seruwila-dhathu-nidhanothsawaya/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය |date=2016-03-21}}</ref><ref>{{cite web |title=තාවතිංස යාත්‍රා – අභය දාන |url=https://mahamegha.lk/2017/04/07/thawathinsa-yathra/ |website=මහමෙඝ |date=2017-04-07}}</ref> ==වෙනත් ලිපි== * [[සෝමාවතිය විහාරය]] * [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] * [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] * [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == වැඩිදුර කියවීම == * සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න * ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න == බාහිර සබැඳි == *[https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්] *[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ] *[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }} *[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Buddhism in Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]] [[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] md2s2cnqcq74dx75wluj11wmq6ibmd1 ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ බැඳුම්කර සිද්ධිය 0 175419 800265 725131 2026-09-25T10:56:56Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800265 wikitext text/x-wiki '''CBSL බැඳුම්කර මගඩිය''' ලෙසින් ද හඳුන්වනු ලබන '''ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකු බැඳුම්කර සිද්ධිය''' 2015 වර්ෂයේ පෙබරවාරි මස 27 වැනි දින සිදුවූ මූල්‍ය විශුද්ධිකරණයේ වංචාවක් වන අතර එය ජාතියට ඩොලර් මිලියන 11කට වැඩි පාඩුවක් සිදු කළේ ය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Bond scam: Court issues notices on suspects |url=http://www.sundaytimes.lk/190630/news/bond-scam-court-issues-notices-on-suspects-356005.html |access-date=2019-10-28 |website=The Sunday Times Sri Lanka}}</ref> වසර ගණනාවක් පුරා ශක්තිමත් දූරදර්ශී බැංකු පද්ධතියක් ඇති බවට ශ්‍රී ලංකාවේ කීර්තිය තිබියදීත්, බැඳුම්කර මගඩිය ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්තා වූ විශාලතම මූල්‍ය වංචාව ලෙස ද සැලකේ.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2018-02-03 |title=Bond Scam: Expose of the largest financial scam in the history of SL - Sri Lanka Latest News |url=https://www.newsfirst.lk/2018/02/03/bond-scam-expose-largest-financial-scam-history-sl/ |access-date=2019-10-28 |website=Sri Lanka News - Newsfirst |language=en}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2019-02-27 |title=FOUR YEARS since the infamous bond scam that rocked the country with the biggest ever financial loss - Sri Lanka Latest News |url=https://www.newsfirst.lk/2019/02/27/four-years-since-the-infamous-bond-scam-that-rocked-the-country-with-the-biggest-ever-financial-loss/ |access-date=2019-10-28 |website=Sri Lanka News - Newsfirst |language=en}}</ref> මෙය ශ්‍රී ලංකා ආර්ථිකයට විශාල මරු පහරක් වූ අතර 2015 වර්ෂයේ ජනවාරි මස 8 වන විට සිය පළමු ධූර කාලය ආරම්භ වූ [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන|මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතාගේ]] නායකත්වයෙන් අලුතින් තේරී පත් වූ රජයට ද විශාල පසුබෑමක් විය. [[අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල්|අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල් මහතා]] වෙනුවට [[ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ අධිපති|ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ අධිපතිවරයා]] ලෙස [[අර්ජුන මහේන්ද්‍රන්]] පත් කරනු ලැබුවා. මෙම බැඳුම්කර නිකුතුවේ දී අර්ජුන මහේන්ද්‍රන් ශ්‍රී ලංකාවට පිටුවහල් කිරීමේ ඉල්ලීම සම්බන්ධයෙන් [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා රජය]] සහ [[සිංගප්පූරු රජය]] අතර මතභේද ඇති විය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Times - President on Bond scam investigations |url=http://www.sundaytimes.lk/video/1077853/president-on-bond-scam-investigations |access-date=2019-10-28 |website=www.sundaytimes.lk |language=en}}</ref> 2019 වර්ෂයේ සැප්තැම්බර් මස 3 වන දින සිංගප්පූරුවේ විදේශ කටයුතු අමාත්‍යාංශය පැහැදිලි කළේ අවශ්‍ය උපකාරක තොරතුරු සහ ලේඛන නිකුත් කළ පසු ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටුවහල් කිරීමේ ඉල්ලීම රජය සලකා බලන බව යි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2019-06-07 |title=Mahendran, ten others to be indicted for Sri Lanka bond scam |url=https://economynext.com/mahendran-ten-others-to-be-indicted-for-sri-lanka-bond-scam-14346/ |access-date=2019-10-28 |website=EconomyNext}}</ref> එම මාසයේම සිංගප්පූරුවේ අනුමැතිය ඇතිව, ශ්‍රී ලංකා රජය හිටපු ආණ්ඩුකාර අර්ජුන මහේන්ද්‍රන් ශ්‍රී ලංකාවට පිටුවහල් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේ ය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=hermesauto |date=2019-09-02 |title=Sri Lanka to ask Singapore to extradite ex-central bank chief Arjuna Mahendran |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/sri-lanka-to-ask-singapore-to-extradite-ex-central-bank-chief |access-date=2019-10-28 |website=The Straits Times |language=en}}</ref> == අර්ජුන මහේන්ද්‍රන් == ශ්‍රී ලංකා සම්භවයක් ඇති සිංගප්පූරු දෙමළ ජාතිකයෙකු වන අර්ජුන මහේන්ද්‍රන් 2015 වර්ෂයේ දී අජිත් නිවාඩ් ගබ්‍රාල්ගෙන් පසුව මහ බැංකුවේ ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස ආන්දෝලනාත්මක ලෙස පත් කරන ලදී. හිටපු මහ බැංකු අධිපති [[ඉන්ද්‍රජිත් කුමාරස්වාමි]] එම තනතුරට පත් කිරීමට නියමිතව තිබූ නමුත් වෙනත් ව්‍යාපෘතිවල කාර්යබහුල වීම හේතුවෙන් ඔහු ඉවත් කර ගත් බව වාර්තා විය. අග්‍රාමාත්‍ය රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා අර්ජුන මහේන්ද්‍රන් මහ බැංකුවේ ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස පත් කළේ ජනාධිපතිවරයාගේ අනුමැතියකින් තොරව බව පෙනෙන්නට තිබේ. == පසුබිම == 2015 වර්ෂයේ පෙබරවාරි මස 27 වන දින, අලුතින් පත් කරන ලද CBSL ආණ්ඩුකාර අර්ජුන මහේන්ද්‍රන් විසින් [[ශ්‍රී ලංකා රුපියල|රු.]] 12.5%ක කූපනයක් මත වසර 30 ක [[රජයේ බැඳුම්කරය|රජයේ බැඳුම්කර]] බිලියන 1ක්<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Advertisement by the Central Bank of Sri Lanka |url=http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20150227.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180219012057/http://www.cbsl.gov.lk/pics_n_docs/02_prs/_docs/press/press_20150227.pdf |archive-date=19 February 2018}}</ref> ගිණුම් කිහිපයක් තිබියදීත්, 9.5% ක දර්ශක අනුපාතයක් වැරදි ලෙස සඳහන් කරයි.<ref name="ST080315">{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/150308/news/cb-governor-faces-family-company-charges-calls-mount-for-probe-139578.html|title=CB Governor faces 'family company' charges; calls mount for probe|date=28 October 2019|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]}}</ref><ref name="TN080315">{{Cite news|url=http://www.nation.lk/edition/latest-top-stories/item/39050-harsha-vows-to-go-after-fraudsters.html|title=Harsha vows to go after fraudsters|date=8 March 2015|work=[[The Nation (Sri Lanka)]]|access-date=28 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20161106145332/http://www.nation.lk/edition/latest-top-stories/item/39050-harsha-vows-to-go-after-fraudsters.html|archive-date=6 November 2016}}</ref> මෙම අලෙවිය මිල ගණන් 36 ක් සමඟින් රු. බිලියන 20 කි.<ref name="ST080315" /> ලංසුකරුවන්ගෙන් බහුතරයක්, 26, ලංසු තැබුවේ රු. 9.5%-10.5% අනුපාතයකින් මිලියන 100 ක් හෝ ඊට අඩු ලෙසට ය.<ref name="ST080315" /> කෙසේ වුව ද, පර්පෙචුවල් ට්‍රෙෂරීස් ලිමිටඩ් ඇතුළු ලංසුකරුවන් කිහිප දෙනෙකුට 11%-12% පොලී අනුපාත අවශ්‍ය විය.<ref name="ST080315" /> 2015 වර්ෂයේ පෙබරවාරි මස 27 දින මහ බැංකුව විසින් රු. බිලියන 10 ක ලංසු 9.5%-12.5% අනුපාතයට, එයින් අදහස් කළේ වෙන්දේසියේ මූලික වටිනාකම විසි ගුණයකින් දෙගුණයක් වූ බව යි.<ref name="ST080315" /> ප්‍රචාරණය කරන ලද බැඳුම්කර මෙන් දස ගුණයක් සහ බලාපොරොත්තු වූවා ට වඩා වැඩි මිලකට නිකුත් කිරීම නිසා ශ්‍රී ලංකා රජයට අමතර රු. බිලියන 1.6 ක් (ඩොලර් මිලියන 10.6 ක්), කෙසේ වෙතත්, මෙම අලාභය පාර්ලිමේන්තුවේ සභානායක විසින් විවාද කරන ලදී.<ref name="Reu230415">{{Cite news|url=https://www.reuters.com/article/2015/04/23/sri-lanka-cenbank-governor-idUSL4N0XK2ST20150423|title=Sri Lanka c.bank head resumes duty after bond probe report|last=Aneez|first=Shihar|date=28 October 2019|work=[[Reuters]]|access-date=28 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20151120083102/http://www.reuters.com/article/2015/04/23/sri-lanka-cenbank-governor-idUSL4N0XK2ST20150423|archive-date=20 November 2015}}</ref><ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Ceylon Daily News 8 July 2016 |url=http://dailynews.lk/2016/07/08/local/86949}}</ref><ref name="SL260415">{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2015/04/26/cb-bond-issue-call-for-independent-probe/|title=CB Bond Issue Call For Independent Probe|date=28 October 2019|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=23 October 2024|archive-date=2 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180302185454/http://www.thesundayleader.lk/2015/04/26/cb-bond-issue-call-for-independent-probe/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://newsfirst.lk/english/2015/05/voice-against-corruption-movement-condemns-pms-statement-on-cbsl-fraud/96707|title=Voice Against Corruption Movement condemns PM's statement on CBSL fraud|last=Fernando|first=Tharushan|date=24 May 2015|work=[[News First]]}}</ref> එවැනි අලාභයක් චෝදනා කිරීමට යොදාගත් ක්‍රමවේදයට එරෙහිව ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට පෙත්සමක් ඉදිරිපත් විය.<ref>{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/170122/news/monks-petition-on-eve-of-bond-debate-in-house-225917.html|title=Monk's petition on eve of bond debate in House: Sunday Times 22 Jan 2017}}</ref> පර්පෙචුවල් ට්‍රෙෂරීස් සමාගම සෘජුව සහ වක්‍රව නිකුත් කරන ලද්දේ රු. බිලියන 5 ක බැඳුම්කර 12.5% ට ය.<ref>{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/150322/news/bond-issue-probe-committee-to-question-dealers-on-inside-info-141249.html|title=News Bond issue: Probe committee to question dealers on inside info|last=Samath|first=Feizal|date=28 October 2019|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/150315/business-times/primary-dealers-seek-urgent-meeting-with-cb-on-bond-issue-139712.html|title=Primary dealers seek urgent meeting with CB on bond issue|date=28 October 2019|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.thesundayleader.lk/2015/04/12/trying-to-stop-the-third-force/|title=Trying To Stop The Third Force|last=Shauketaly|first=Faraz|date=28 October 2019|work=[[The Sunday Leader]]|access-date=23 October 2024|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062040/http://www.thesundayleader.lk/2015/04/12/trying-to-stop-the-third-force/|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.dailymirror.lk/66149/finance-minister-dismisses-bond-issue-allegations|title=Finance Minister dismisses bond issue allegations|last=Perera|first=Yohan|date=28 October 2019|work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)]]}}</ref> පර්පෙචුවල් ට්‍රෙෂරීස් සමාගම මෙම අලෙවියේ [[ප්‍රධාන අලෙවි නියෝජිතය|ප්‍රධාන අලෙවි නියෝජිතයෙකු]] වූ අතර එය හිමිව ඇත්තේ මහේන්ද්‍රන්ගේ බෑනා වන අර්ජුන් ඇලෝසියස්ට ය.<ref name="TN080315" /><ref name="ST150315">{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/150315/business-times/central-bank-governor-under-fire-139688.html|title=Central Bank Governor under fire|date=28 October 2019|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]}}</ref><ref name="TN140315">{{Cite news|url=http://www.nation.lk/edition/politics/item/39236-the-central-bank-bond-fiasco.html|title=The Central Bank Bond Fiasco|date=14 March 2015|work=[[The Nation (Sri Lanka)]]|access-date=28 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224233438/http://www.nation.lk/edition/politics/item/39236-the-central-bank-bond-fiasco.html|archive-date=24 December 2016}}</ref> ප්‍රාථමික අලෙවිකරු විසින් හිටපු මහ බැංකු අධිපති [[අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල්|අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල්ගේ]] සොහොයුරිය ද එහි හිමිකාර සමාගමේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයට පත් කර ඇත.<ref>{{Cite news|url=http://nation.lk/online/2015/07/04/cabraals-sister-responds-to-allegation.html|title=Cabraals sister responds to allegation: The Nation 4 July 2015|access-date=28 October 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20170202074054/http://nation.lk/online/2015/07/04/cabraals-sister-responds-to-allegation.html|archive-date=2 February 2017}}</ref> == පසු විපාක == මෙම තත්ත්වය ශ්‍රී ලංකාව තුළ ආන්දෝලනාත්මක දේශපාලන ප්‍රශ්නයක් බවට පත් වූයේ අලුතින් තේරී පත් වූ ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතාගේ ශ්‍රී ලංකා රජය රට තුළ යහපාලනය යන සටන් පාඨයක් සමඟින් බලයට පත්වීමත් සමඟ ය.<ref name="ST080315"/> මෙම ගැටලුව සම්බන්ධයෙන් විමර්ශනය කිරීම සඳහා කීර්තිමත් නීතීඥයන්ගෙන් සමන්විත ත්‍රිපුද්ගල කමිටුවක් පත් කළ අතර එම කමිටුව ඉදිරිපත් කළ වාර්තාවේ සඳහන් වූයේ මෙම ගනුදෙනුවට මහේන්ද්‍රන්ගේ සෘජු සම්බන්ධයක් නොමැති බව යි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=No direct involvement by Mahendran-Committee |url=http://www.dailymirror.lk/69549/committee-clears-arjuna-mahendran |access-date=28 October 2019 |website=www.dailymirror.lk}}</ref> බැඳුම්කර නිකුතුව සම්බන්ධයෙන් වෙනම පරීක්‍ෂණයක් ඉල්ලා තිබූ මූලික අයිතිවාසිකම් නඩුවක් විභාග කිරීමට ශ්‍රී ලංකා ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය අවසර නොදුන්නේ නීති කඩ නොකළ බැවිනි ය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Court cannot direct CB Governor as no law has been broken: Counsel |url=http://www.sundaytimes.lk/150510/news/court-cannot-direct-cb-governor-as-no-law-has-been-broken-counsel-148380.html |access-date=28 October 2019 |publisher=The Sunday Times}}</ref> ආන්දෝලනාත්මක බැඳුම්කර වෙන්දේසියේ දී කිසිදු වරදක් සිදුවී නොමැති බව ප්‍රතික්ෂේප කළ මහේන්ද්‍රන්, තමාගේ නිර්දෝෂීභාවය ඔප්පු කිරීම සඳහා ඕනෑම පරීක්ෂණයකට මුහුණ දීමට තමන් සූදානම් බව ප්‍රකාශ කළේ ය. තමාගේ ම විනිවිද භාවය නිසා තමන් ගොදුරක් බවට පත් වූ බවද ඔහු පැවසී ය.<ref>I’m a victim of my own transparency – CB Governor Mahendran http://nation.lk/online/2015/06/13/im-a-victim-of-my-own-transparency-cb-governor-mahendran.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104024249/http://nation.lk/online/2015/06/13/im-a-victim-of-my-own-transparency-cb-governor-mahendran.html|date=4 November 2016}}</ref> අනෙක් අතට, මහේන්ද්‍රන්ට පෙර සිටි ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ හිටපු අධිපති අජිත් නිවාඩ් කබ්රාල් චෝදනා කළේ, ශ්‍රී ලංකා රජය විසින් කරන ලද වසන් කිරීමේ ප්‍රයත්නවල පරිමාණය අනුව මෙම සෝලියට ඉහළ හස්තයක් සම්බන්ධ වී ඇති බව යි.<ref>INTERVIEW: Higher hand involved in bond scam http://nation.lk/online/2015/06/20/major-mission-to-cover-up-bond-scam.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161104024247/http://nation.lk/online/2015/06/20/major-mission-to-cover-up-bond-scam.html|date=4 November 2016}}</ref> කබ්රාල් ආණ්ඩුකාරවරයා ලෙස කටයුතු කළ කාලය තුළ සිදු වූ බව කියන විෂමාචාරය සම්බන්ධයෙන් නීතිය ක්‍රියාත්මක කරන බලධාරීන් විසින් පරීක්ෂණ කිහිපයකටම විෂය වන්නේ ඔහුම ය.<ref>{{Cite news|url=http://www.ft.lk/article/442477/Nivard-Cabraal-and-his-tenure-at-Central-Bank|title=Daily FT 8 July 2015}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://newsfirst.lk/english/2016/10/fmr-cbsl-governor-nivard-cabraal-arrives-fcid/150940|title=Newsfirst.lk Oct 6 2016}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://newsfirst.lk/english/2015/08/fcid-summons-ajith-nivard-cabraal/107670|title=Newsfirst.lk 20 Aug 2015}}</ref> == විමර්ශන == 2016 වර්ෂයේ ඔක්තෝබර් මස 28 දින, [[පොදු ව්‍යාපාර පිළිබඳ කාරක සභාව]], දීර්ඝ විමර්ශනයකින් පසුව, බැඳුම්කර නිකුතුව මගඩියට වගකිව යුතු මහේන්ද්‍රන් සොයා ගත් අතර, ඉහත සඳහන් කළ අයට එරෙහිව නීතිමය පියවර ගැනීමට නිර්දේශ කරන ලදී. කෙසේ වෙතත් [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන|ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතා]] ප්‍රකාශ කළේ සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් වැඩිදුර විමර්ශනය කිරීම සඳහා තමන් [[ජනාධිපති විමර්ශන කොමිසම|විශේෂ ජනාධිපති විමර්ශන කොමිසමක්]] පත් කළ බව යි. මෙම කොමිසම කොමිෂන් සභාවේ සභාපති විනිසුරු [[කේ.ටී. චිත්‍රසිරි]] සහ සාමාජිකයින් වන විනිසුරු [[ප්‍රසන්න ජයවර්ධන]] සහ විශ්‍රාමික නියෝජ්‍ය විගණකාධිපති වී.කන්දසාමි යන අයගෙන් සමන්විත විය.<ref name="auto1">{{Cite news|url=http://www.ft.lk/article/593144/Presidential-Commission-of-Inquiry-on-CB-Bond-scam|title=Daily FT 23 Jan 2017}}</ref> විමර්ශනයේදී මහේන්ද්‍රන් කොමිසම හමුවේ තමන් කළ ක්‍රියාව ආරක්‍ෂා කරමින් කියා සිටියේ තමන් රජයේ අවශ්‍යතාවලට හානියක් වන අයුරින් කටයුතු නොකළ බව යි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Mahendran stands ground &#124; Daily FT |url=http://www.ft.lk/front-page/Mahendran-stands-ground/44-640888 |website=www.ft.lk}}</ref> [[ප්‍රසන්න ජයවර්ධන|ප්‍රසන්න ජයවර්ධන මහතා]] 2016 වර්ෂයේ ජුනි මාසයේ දී ජනාධිපති [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන|මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතා]] විසින් ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරුවරයෙකු ලෙස පත් කරනු ලැබීය. 2017 වර්ෂයේ ජනවාරි මාසයේ දී, 2017 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් මාසයේ දී සිය වාර්තාව ප්‍රකාශයට පත් කළ [[ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව|ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුවේ]] බැඳුම්කර නිකුත් කිරීම පිළිබඳ විමර්ශනය කිරීමේ ත්‍රිපුද්ගල [[ජනාධිපති විමර්ශන කොමිසම|විශේෂ ජනාධිපති විමර්ශන කොමිෂන්]] සභාවකට ජනාධිපති සිරිසේන විසින් ඔහුව පත් කරන ලදී.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=January 27, 2017 |title=Sirisena Appoints Presidential Commission To Investigate Bond Scam |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/sirisena-appoints-presidential-commission-to-investigate-bond-scam/}}</ref> කොමිසම විසින් 2017 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් මස 30 වැනි දින මහ බැංකු බැඳුම්කර නිකුතුව පිළිබඳ වාර්තාව [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන|ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතා]] වෙත භාර දුන් අතර, [[ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය|ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය විසින්]] එහි සම්පූර්ණ වාර්තාව PDF ආකාරයෙන් මහජන ප්‍රදර්ශනය සඳහා තම වෙබ් අඩවියෙන් ලබා දෙන ලදී.<ref>{{Cite news|url=http://www.adaderana.lk/news.php?nid=45097|title=Bond commission hands over report to President Sirisena|date=30 December 2017|access-date=23 March 2018|publisher=Adaderana|archive-date=14 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180414172306/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=45097|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite news|url=http://www.presidentsoffice.gov.lk/?p=4978|title=REPORT OF THE BOND COMMISSION|date=16 January 2018|access-date=23 March 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180228204700/http://www.presidentsoffice.gov.lk/?p=4978|archive-date=28 February 2018|publisher=Presidential Secretariat}}</ref> වාර්තාවේ සොයාගැනීම්වලදී, රාජ්‍ය ආයතනවලට රුපියල් මිලියන 11,145 ක පාඩුවක් සිදුකිරීම සම්බන්ධයෙන් අර්ජුන මහේන්ද්‍ර සෘජුවම වගකිව යුතු ය.<ref>{{Cite news|url=http://www.thehindu.com/news/international/sri-lankas-ex-central-bank-chief-arjuna-mahendran-held-responsible-for-bond-scam/article22360554.ece|title=Sri Lanka's ex-Central Bank chief Arjuna Mahendran held responsible for bond scam|date=3 January 2018|access-date=23 March 2018|publisher=The Hindu}}</ref> කෙසේ වෙතත්, අග්‍රාමාත්‍ය රනිල් වික්‍රමසිංහ මහතා ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ 'ජනාධිපතිවරයා විසින් නිර්දේශ කර ඇති ක්‍රියා පටිපාටියට අනුව සීමාසහිත පර්පෙචුවල් ට්‍රෙෂරීස් සමාගමට සම්බන්ධ රුපියල් බිලියන 9.2 ක මුදල රජය විසින් අයකර ගන්නා බැවින් මහ බැංකු බැඳුම්කර සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් රජයට කිසිදු මූල්‍ය හානියක් සිදු නොවන බවයි. කොමිෂන් සභාව. ජාතික ප්‍රතිපත්ති අමාත්‍යාංශය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන මහ බැංකුව විසින් ය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Govt. will recover Rs. 9.2 bn from Perpetual Treasuries |url=http://www.dailynews.lk/2018/01/19/local/140425/govt-will-recover-rs-92-bn-perpetual-treasuries |access-date=2019-10-28 |website=Daily News |language=en}}</ref> විමර්ශනයේ දීර්ඝ ස්වභාවය ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති සහ අගමැති සහ ඔවුන් එක් එක් දේශපාලන පක්ෂ දෙක අතර වැඩෙන විරසකයක් සමඟ සම්බන්ධ විය හැකි ය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=hermesauto |date=2018-03-26 |title=Tumult in Sri Lanka: The Statesman |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/tumult-in-sri-lanka-the-statesman |access-date=2019-10-28 |website=The Straits Times |language=en}}</ref> පසුගියදා ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවේ දී අග්‍රාමාත්‍යවරයාට එරෙහිව විශ්වාසභංග යෝජනාවක් සම්මත කර ගැනීමට ජනාධිපතිවරයාගේ පාර්ශවයේ අමාත්‍යවරුන් පිරිසක් සහ විපක්ෂයේ මන්ත්‍රීවරුන් පිරිසක් දැරූ උත්සාහය අසාර්ථක විය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=hermes |date=2018-04-06 |title=Sri Lankan PM defeats vote of no confidence |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/sri-lankan-pm-defeats-vote-of-no-confidence |access-date=2019-10-28 |website=The Straits Times |language=en}}</ref> එම යෝජනාවේ ප්‍රධාන කරුණක් වූයේ අගමැතිවරයා මහ බැංකුවට මැදිහත් වූ බව කියන කාරණය යි.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=hermesauto |date=2018-04-05 |title=Sri Lankan PM Ranil Wickremesinghe survives no confidence vote |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/sri-lankan-pm-ranil-wickremesinghe-survives-no-confidence-vote |access-date=2019-10-28 |website=The Straits Times |language=en}}</ref> ජනාධිපතිවරයාට පසුව පාර්ලිමේන්තුව කල් තැබීමට සිදු විය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=April 13, 2018 |title=Sri Lanka's president suspends parliament until May 8 |url=https://www.straitstimes.com/asia/south-asia/sri-lankas-president-suspends-parliament-until-may-8 |website=The Straits Times}}</ref> බැඳුම්කර නිකුතු මගඩිය සම්බන්ධයෙන් මහ බැංකු අධිපති [[අර්ජුන මහේන්ද්‍රන්]] වගකිව යුතු බවත් ඔහුට එරෙහිව නීතිමය පියවර ගත යුතු බවත් 2016 වර්ෂයේ ඔක්තෝම්බර් මාසයේ දී කෝප් කමිටුව අනාවරණය කළේ ය.<ref>Sri Lanka: COPE report on CB bond issue presented in Parliament http://www.slguardian.org/2016/10/sri-lanka-cope-report-on-cb-bond-issue-presented-in-parliament/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170213173615/http://www.slguardian.org/2016/10/sri-lanka-cope-report-on-cb-bond-issue-presented-in-parliament/|date=2017-02-13}}</ref> කෙසේ වෙතත් [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන|ජනාධිපති මෛත්‍රීපාල සිරිසේන මහතා]] ප්‍රකාශ කළේ සිද්ධිය සම්බන්ධයෙන් තවදුරටත් විමර්ශනය කිරීම සඳහා තමන් [[The Presidential Commission of Inquiry on Bond Issuance, Sri Lanka|විමර්ශන කොමිසමක්]] පත් කර ඇති බව යි.<ref name="auto1"/> 2019 වර්ෂයේ මාර්තු මාසයේ දී ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයා අර්ජුන මහේන්ද්‍රන් විමර්ශන සඳහා ශ්‍රී ලංකාවට ආපසු එන ලෙස කළ ඉල්ලීමකදී ජනවාරි මස මුල දී සිංගප්පූරුව ඔහුගේ දුරකථන ඇමතුමට ප්‍රතිචාර නොදැක්වූ බව හෙළි කළ අතර ඔහු සැකකරුට රැකවරණය ලබා දීම ගැන සිංගප්පූරු රජයට ද බැණ වැදුණේ ය. එහෙත් එම චෝදනා සිංගප්පූරුව විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලද අතර මහේන්ද්‍රන් ශ්‍රී ලංකාවට පිටුවහල් කිරීම පිළිබඳ වලංගු ලියකියවිලි සහ සාක්ෂි සැපයීමට කොළඹ අපොහොසත් විය.<ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=2019-03-20 |title=Singapore rejects Sri Lankan leader's allegation on trading scam suspect |url=https://www.france24.com/en/20190320-singapore-rejects-sri-lankan-leaders-allegation-trading-scam-suspect |access-date=2019-10-28 |website=France 24 |language=en}}</ref> == මූලාශ්‍ර == [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා මහ බැංකුව]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] 93nqe375jjm2o446lez5cz71m14ngev විශාලතම හා බරම සතුන් 0 176562 800258 798073 2026-09-25T10:34:21Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800258 wikitext text/x-wiki {{Short description|None}} {{translate}} {{Multiple image |perrow=2/2/2 |total_width=275 |image1=African Bush Elephant.jpg |image2=Anim1754 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg |image3=Colossal squid at Te Papa.jpg |footer=ඉහළ වමේ සිට දක්ෂිණාවර්තව: අප්‍රිකානු පඳුරු අලියෙක්, දැනට පවතින විශාලතම භූමිෂ්ඨ සත්වයා; නිල් තල්මසා, මෙතෙක් සිටි විශාලතම සත්වයා; සහ දැවැන්ත දැල්ලන්, විශාලතම අපෘෂ්ඨවංශිකයා }} දැනට ජීවතුන් අතර සිටින විශාලතම සත්වයා [[නිල් තල්මහ]] ය. වාර්තාගත උපරිම බර {{convert|27.6|m|ft}}යක නිදර්ශකයක් සඳහා ටොන් 190 (එක්සත් ජනපද ටොන් 209) වන අතර, {{convert|33|m|ft}} දක්වා දිග ඒවා වාර්තා කර ඇති නමුත් බර කර නොමැත.<ref name = "Wood">Wood, Gerald ''The Guinness Book of Animal Facts and Feats'' (1983) {{ISBN|978-0-85112-235-9}}</ref><ref>{{cite web|last1=Davies|first1=Ella|title=The longest animal alive may be one you never thought of|url=http://www.bbc.com/earth/story/20160420-the-longest-animal-alive-may-not-be-the-blue-whale|website=BBC Earth|access-date=14 February 2018|language=en|date=20 April 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-mammal|title=Largest mammal|website=Guinness World Records}}</ref> It is estimated that this individual could have a mass of 250 [[tonne]]s or more.<ref>{{cite journal |last1=Motani |first1=Ryosuke |last2=Pyenson |first2=Nicholas D. |title=Downsizing a heavyweight: factors and methods that revise weight estimates of the giant fossil whale Perucetus colossus |journal=PeerJ |date=29 February 2024 |volume=12 |pages=e16978 |doi=10.7717/peerj.16978 |doi-access=free |pmid=38436015 |pmc=10909350 |language=en |issn=2167-8359}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=qGK6a6_tQEI| archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211111/qGK6a6_tQEI| archive-date=11 November 2021 | url-status=live|title=How Large Are Blue Whales Really? Size Comparison| date=22 February 2019|access-date=18 October 2019|via=www.youtube.com}}{{cbignore}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.deviantart.com/palaeozoologist/journal/How-big-are-blue-whales-And-what-does-big-mean-430992285 |title = How big are blue whales? And what does 'big' mean? By palaeozoologist on DeviantArt| date=February 2014 }}</ref> The longest non-[[colonial animal]] is the [[lion's mane jellyfish]] ({{cvt|120|ft|m|order=flip|disp=comma}}).<ref>{{Cite journal | last1 = McClain | first1 = Craig R. | last2 = Balk | first2 = Meghan A. | last3 = Benfield | first3 = Mark C. | last4 = Branch | first4 = Trevor A. | last5 = Chen | first5 = Catherine | last6 = Cosgrove | first6 = James | last7 = Dove | first7 = Alistair DM | last8 = Gaskins | first8 = Leo C. | last9 = Helm | first9 = Rebecca R. | date = 13 January 2015 | title = Sizing ocean giants: patterns of intraspecific size variation in marine megafauna | journal = PeerJ | language = en | volume = 3 | pages = E715 |doi = 10.7717/peerj.715 | issn = 2167-8359 | pmc = 4304853 | pmid= 25649000 | doi-access = free }}</ref> In 2023, paleontologists estimated that the extinct whale ''[[Perucetus]]'', discovered in Peru, may have outweighed the blue whale, with a mass of {{cvt|85|to(-)|340|t|ST LT}}.<ref name="BianucciEtAl">{{cite journal |last1=Bianucci |first1=Giovanni |last2=Lambert |first2=Olivier |last3=Urbina |first3=Mario |last4=Merella |first4=Marco |last5=Collareta |first5=Alberto |last6=Bennion |first6=Rebecca |last7=Salas-Gismondi |first7=Roberto |last8=Benites-Palomino |first8=Aldo |last9=Post |first9=Klaas |last10=de Muizon |first10=Christian |last11=Bosio |first11=Giulia |last12=Di Celma |first12=Claudio |last13=Malinverno |first13=Elisa |last14=Paolo Pierantoni |first14=Pietro |last15=Maria Villa |first15=Igor |last16=Amson |first16=Eli |title=A heavyweight early whale pushes the boundaries of vertebrate morphology |journal=Nature |date=2 August 2023 |volume=620 |issue=7975 |pages=824–829 |doi=10.1038/s41586-023-06381-1 |pmid=37532931 |bibcode=2023Natur.620..824B |s2cid=260433513 | url= https://www.nature.com/articles/s41586-023-06381-1 | access-date=2 August 2023}}</ref> However, more recent studies suggest this whale was much smaller than previous estimates putting its weight at 60 to 113 tonnes.<ref>{{cite news |last1=Pester |first1=Patrick |date=8 March 2024 |title=Colossus the enormous 'oddball' whale is not the biggest animal to ever live, scientists say |url=https://www.livescience.com/animals/extinct-species/colossus-the-enormous-oddball-whale-is-not-the-biggest-animal-to-ever-live-scientists-say |work=Lve Science |access-date=11 March 2024}}</ref> While controversial, estimates for the weight of the [[sauropod]] ''[[Bruhathkayosaurus]]'' suggest it was around 110–170 tons, with the highest estimate being 240 tons, if scaled with ''[[Patagotitan]]'', although actual fossil remains no longer exist, and that estimation is based on described dimensions in 1987.<ref name="Bruhathkayosaurus2023"/> In April 2024, ''[[Ichthyotitan severnensis]]'' was established as a valid [[shastasaurid]] taxon and is considered both the largest marine reptile ever discovered and the largest macropredator ever discovered. The Lilstock specimen was estimated to be around {{convert|26|m|ft}} whilst the Aust specimen was an even more impressive {{convert|30|to|35|m|ft}} in length. Whilst no weight estimates was made as of yet, Ichthyotitan would have easily rivalled or surpassed the blue whale.<ref name="SciNews2018">{{Cite news |author=News Staff |date=11 April 2018 |title=Giant Triassic Ichthyosaur is One of Biggest Animals Ever {{!}} Paleontology {{!}} Sci-News.com |url=https://www.sci.news/paleontology/giant-triassic-ichthyosaur-05901.html |access-date=20 April 2024 |language=en-US |website=SciNews |archive-date=20 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240420161626/https://www.sci.news/paleontology/giant-triassic-ichthyosaur-05901.html |url-status=live }}</ref><ref name=NewsScientist>{{Cite news |last=Marshall |first=Michael |date=29 December 2022 |title=Largest ever animal may have been Triassic ichthyosaur super-predator |url=https://www.newscientist.com/article/mg25634180-900-largest-ever-animal-may-have-been-triassic-ichthyosaur-super-predator/ |access-date=22 April 2024 |language=en-US |website=NewsScientist |archive-date=18 April 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240418073048/https://www.newscientist.com/article/mg25634180-900-largest-ever-animal-may-have-been-triassic-ichthyosaur-super-predator/ |url-status=live }}</ref> The upper estimates of weight for these prehistoric animals would have easily rivaled or exceeded the largest rorquals and sauropods.<ref>{{Cite web|url=https://www.worldatlas.com/animals/why-the-blue-whale-might-not-be-the-largest-animal-in-history.html|title=Why the Blue Whale Might Not Be the Largest Animal in History|website=World Atlas|date=January 2024 }}{{cbignore}}</ref> The [[African bush elephant]] (''Loxodonta africana'') is the largest living land animal. A native of various open habitats in sub-Saharan Africa, males weigh about {{convert|6.0|tonne|lb}} on average.<ref>{{cite book |doi=10.1002/9780470344484.ch16 |chapter=Neonatal Care and Hand Rearing |title=Biology, Medicine, and Surgery of Elephants |year=2006 |last1=Emanuelson |first1=Karen |pages=223–241 |isbn=978-0-470-34448-4 }}</ref> The largest elephant ever recorded was shot in [[Angola]] in 1974. It was a male measuring {{convert|10.67|m|ft}} from trunk to tail and {{convert|4.17|m|ft}} lying on its side in a projected line from the highest point of the shoulder, to the base of the forefoot, indicating a standing shoulder height of {{convert|3.96|m|ft}}. This male had a computed weight of 10.4 to 12.25 tonnes.<ref name="Wood"/> == ජීවත්වන බරම සතුන් == ජීවත්වන බරම සතුන් සියල්ල තල්මසුන්ය. විශාල තල්මසෙකුගේ මුළු සිරුරම කිසිදු තරාදියකට සවි කළ නොහැකි බැවින්, බොහෝමයක් කොටස් මගින් බර කර ඇත. {| class="wikitable sortable" |- ! ස්ථානය ! සත්වයා ! සාමාන්‍ය ස්කන්ධය<br />[ටොන්] ! උපරිම ස්කන්ධය<br />[ටොන්] ! සාමාන්‍ය මුළු දිග<br />[මී (අඩි)] |- | 1 || [[නිල් තල්මහ|නිල් තල්මසා]]<ref name="NYT-20240229">{{cite news |last=Zimmer |first=Carl |authorlink=Carl Zimmer |title=Researchers Dispute Claim That Ancient Whale Was Heaviest Animal Ever - A new study argues that Perucetus, an ancient whale species, was certainly big, but not as big as today's blue whales. |url=https://www.nytimes.com/2024/02/29/science/giant-whale-perucetus.html |date=29 February 2024 |work=[[The New York Times]] |url-status=live |archiveurl=https://archive.today/20240229131654/https://www.nytimes.com/2024/02/29/science/giant-whale-perucetus.html |archivedate=29 February 2024 |accessdate=2 March 2024 }}</ref> || 110<ref name="IWC">Mark Tandy. [http://iwcoffice.org/lives Lives of Whales] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170616172845/http://iwcoffice.org/lives |date=16 June 2017 }}. Iwcoffice.org</ref>|| 190<ref name="Wood" />|| 24 (79)<ref>[http://www.marinemammalcenter.org/education/marine-mammal-information/cetaceans/blue-whale.html Blue Whale]. The Marine Mammal Center</ref> |- | 2 || [[North Pacific right whale]] || 60<ref>[http://seagrant.uaf.edu/marine-ed/mm/fieldguide/right-whale.html North Pacific Right Whale &#124; Marine education &#124; Alaska Sea Grant]. Seagrant.uaf.edu (15 February 2008)</ref> || 120<ref name = "Wood"/> || 15.5 (51)<ref name="IWC"/> |- | 3 || [[Southern right whale]] || 58<ref name="IWC"/> || 110<ref name= Stewart>Stewart, et al, ''National Audubon Society Guide to Marine Mammals of the World''. Knofp (2002), {{ISBN|978-0-375-41141-0}}</ref> || 15.25 (50)<ref name="IWC"/> |- | 4 || [[Fin whale]] || 57<ref name="IWC"/> || 120<ref name= Stewart/> || 19.5 (64)<ref name="IWC"/> |- | 5 || [[Bowhead whale]] || 54.5<ref name="IWC"/><ref>[http://marinebio.org/species.asp?id=278 Bowhead Whales, Balaena mysticetus]. Marinebio.org (30 September 2011)</ref> || 120<ref name = "Wood"/> || 15 (49)<ref name="IWC"/> |- | 6 || [[North Atlantic right whale]] || 54<ref name="IWC"/><ref>[http://www.maine.gov/ifw/wildlife/species/endangered_species/northern_right_whale/index.htm Maine Department of Inland Fisheries and Wildlife – Maine Endangered Species Program/Northern Right Whale] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110908022814/http://www.maine.gov/ifw/wildlife/species/endangered_species/northern_right_whale/index.htm |date=8 September 2011 }}. Maine.gov</ref> || 110<ref name="Stewart"/><ref name= Euba>[http://www.animalinfo.org/species/cetacean/eubaglac.htm#Weight North Atlantic Right Whale]. Animal Info (2 November 2005)</ref> || 15 (49)<ref name= IWC/><ref name= Euba/> |- | 7 || [[Sperm whale]] || 31.25<ref name="IWC"/><ref name= Whitehead>Whitehead, H. (2002). ''Sperm whale Physeter macrocephalus''. In Perrin, W., Würsig B. and Thewissen, J.. Encyclopedia of Marine Mammals. Academic Press. pp. 1165–1172. {{ISBN|0-12-551340-2}}</ref> || 57<ref>[https://uk.whales.org/whales-dolphins/species-guide/sperm-whale/ WDC - Sperm Whale]</ref> || 13.25 (43.5)<ref name="IWC"/><ref name= Whitehead/> |- | 8 || [[Humpback whale]] || 29<ref name="IWC"/><ref>[http://www.animalinfo.org/species/cetacean/meganova.htm Humpback Whale]. Animal Info (1 February 2005)</ref> || 48<ref>{{cite book|url=https://books.google.com/books?id=QdlJ3SbwUIgC&pg=PA225|title=The mammals of Texas|author1=David J. Schmidly |author2=William B. Davis |publisher=University of Texas Press|year=2004|isbn=9780292702417}}</ref> || 13.5 (44)<ref name="IWC"/> |- | 9 || [[Sei whale]] || 22.5<ref name = "IWC"/> || 45<ref>{{cite web |url=http://uk.whales.org/species-guide/sei-whale |title=Sei Whale Species Guide |publisher=Whale and Dolphin Conservation (WDC)|access-date=2 March 2016}}</ref> || 14.8 (49)<ref name="IWC"/> |- | 10 || [[Gray whale]] || 19.5<ref name="IWC"/> || 45<ref>{{cite book|author1=Bernd G. Würsig|author2=J. G. M. Thewissen|title=Encyclopedia of Marine Mammals|url=https://books.google.com/books?id=TwFUimDtz7sC&pg=PA70|year=2002|publisher=Gulf Professional Publishing|isbn=978-0-12-551340-1|page=70}}</ref> || 13.5 (44)<ref name="IWC"/> |} [[File:Marine megafauna Infographic.jpg|thumb|[[Infographic]] showing the size of marine [[megafauna]].]] [[File:Blue Whale 001 body bw.jpg|thumb|The [[blue whale]] is the heaviest living animal.]] ==බරම භූමිෂ්ඨ සතුන්== බරම ගොඩබිම සතුන් සියල්ලම ක්ෂීරපායින් වේ. අප්‍රිකානු අලියා දැන් විශේෂ දෙකක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත, අප්‍රිකානු පඳුරු අලි සහ අප්‍රිකානු වනාන්තර අලි, ඔවුන් දැන් සාමාන්‍යයෙන් වෙනම විශේෂ දෙකක් ලෙස සැලකේ.<ref>[https://web.archive.org/web/20101224161928/http://news.nationalgeographic.com/news/2010/12/101222-african-elephants-two-species-new-science/ African Elephant Really Two Wildly Different Species]. News.nationalgeographic.com (22 December 2010)</ref> {| class="wikitable sortable" |- ! ස්ථානය ! සත්වයා ! සාමාන්‍ය ස්කන්ධය<br />[ටොන්] ! උපරිම ස්කන්ධය<br />[ටොන්] ! සාමාන්‍ය මුළු දිග<br />[මී (අඩි)] |- | 1 || [[අප්‍රිකානු පඳුරු අලියා]] || 6<ref>[http://animaldiversity.org/site/accounts/information/Loxodonta_africana.html ADW: Loxodonta africana: Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu</ref><ref>Georges Frei. [http://www.upali.ch/weight_en.html Weight and Size of elephants in zoo and circus]. Upali.ch</ref> || 10.4<ref>{{Cite journal | last1 = Larramendi | first1 = A. | year = 2016 | title = Shoulder height, body mass and shape of proboscideans | journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 61 | doi = 10.4202/app.00136.2014 | s2cid = 2092950 | url = https://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | archive-url = https://web.archive.org/web/20160824042509/http://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | archive-date = 24 August 2016 | url-status = live | doi-access = free }}</ref>|| 7 (23)<ref>[http://www.theanimalfiles.com/mammals/elephants/african_elephant.html African Elephant]. The Animal Files</ref> |- | 2 || [[ආසියානු අලියා]] || 4.5<ref name = "Wood"/><ref name=Elephas>[[Jeheskel Shoshani|Shoshani, J]]. and Eisenberg, J. F. [http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf Elephas maximus]. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130430131057/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-182-01-0001.pdf |date=30 April 2013 }} Mammalian Species (1982) 182:1–8</ref> || 8.15<ref name = "Wood"/> || 6.8 (22.3)<ref name= Elephas/> |- | 3 || [[අප්‍රිකානු වනාන්තර අලියා]] || 2.7<ref name="arkive.org">[http://www.arkive.org/forest-elephant/loxodonta-cyclotis/ Forest elephant videos, photos and facts – Loxodonta cyclotis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141024160446/http://www.arkive.org/forest-elephant/loxodonta-cyclotis/ |date=24 October 2014 }}. ARKive</ref> || 6.0<ref name="arkive.org"/> || 6.2 (20.3)<ref>[http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0MProboscidae/Elephantidae/Loxodonta/Loxodonta_cyclotis/01LoxCycAMWtHt.htm Forest Elephant Loxodonta cyclotis – Appearance/Morphology: Measurement and Weight (Literature Reports)]. Wildpro.twycrosszoo.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20130511023426/http://wildpro.twycrosszoo.org/S/0MProboscidae/Elephantidae/Loxodonta/Loxodonta_cyclotis/01LoxCycAMWtHt.htm |date=11 May 2013 }}</ref> |- | 4 || [[සුදු රයිනෝසිරස්]] || 2<ref>{{cite web|url=http://www.worldwildlife.org/species/white-rhino|title=White Rhino - Species - WWF|website=World Wildlife Fund|access-date=14 June 2017}}</ref><ref>[http://www.arkive.org/white-rhinoceros/ceratotherium-simum/#text=Facts White rhinoceros videos, photos and facts – Ceratotherium simum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150509053256/http://www.arkive.org/white-rhinoceros/ceratotherium-simum/#text=Facts |date=9 May 2015 }}. ARKive (6 August 2004)</ref> || 4.5<ref>{{cite web|url=http://www.viuzza.net/travel/viuzza-wildlife-rhinoceros.htm|title=African Rhinoceros|website=viuzza.net|access-date=14 June 2017|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20150714162027/http://www.viuzza.net/travel/viuzza-wildlife-rhinoceros.htm|archive-date=14 July 2015}}</ref> || 4.4 (14.4)<ref>[https://web.archive.org/web/20100203072615/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/white-rhinoceros White Rhinoceroses, White Rhinoceros Pictures, White Rhinoceros Facts]. Animals.nationalgeographic.com</ref> |- | 5 || [[ඉන්දියානු රයිනෝසිරස්]] || 1.9<ref>[http://www.arkive.org/indian-rhinoceros/rhinoceros-unicornis/ Indian rhinoceros videos, photos and facts – Rhinoceros unicornis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111004205550/http://www.arkive.org/indian-rhinoceros/rhinoceros-unicornis/ |date=4 October 2011 }}. ARKive</ref><ref>Laurie, W. A.; Lang, E. M. and Groves, C. P. [http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-211-01-0001.pdf Rhinocerus unicorns] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170629025307/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-211-01-0001.pdf |date=29 June 2017 }}. Mammalian Species (1983) 211:1–6</ref> || 4.0<ref name="BoitaniLuigi">Boitani, Luigi, ''Simon & Schuster's Guide to Mammals''. Simon & Schuster/Touchstone Books (1984), {{ISBN|978-0-671-42805-1}}</ref> || 4.2 (13.8)<ref>[http://www.ultimateungulate.com/Perissodactyla/Rhinoceros_unicornis.html Indian rhinoceros] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110926233017/http://www.ultimateungulate.com/Perissodactyla/Rhinoceros_unicornis.html |date=26 September 2011 }}. Ultimateungulate.com</ref> |- | 6 || [[හිපපොටේමස්]] || 1.8<ref>Eltringham, S.K. (1999). ''The Hippos''. Poyser Natural History Series. London: Academic Press. {{ISBN|0-85661-131-X}}.</ref><ref>[http://www.learnanimals.com/hippopotamus/ Hippopotamus]. Learnanimals.com</ref> || 4.5<ref>{{cite web|title=Hippopotamus amphibius (hippopotamus)|url=http://animaldiversity.org/accounts/Hippopotamus_amphibius/|website=Animal Diversity Web}}</ref> || 5.05 (16.5)<ref>[https://web.archive.org/web/20100114002745/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/hippopotamus/ Hippopotamuses, Hippopotamus Pictures, Hippopotamus Facts]. Animals.nationalgeographic.com</ref> |- | 7 || [[ජාවා රයිනෝසිරස්]] || 1.75<ref>[http://www.animalinfo.org/species/artiperi/rhinsond.htm Javan Rhinoceros]. Animal Info (26 November 2005)</ref><ref>[http://onehornedrhino.org/info/javan_rhino.htm Javan Rhino]. Onehornedrhino.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111013140033/http://onehornedrhino.org/info/javan_rhino.htm |date=13 October 2011 }}</ref> || 2.3<ref>[http://www.arkive.org/javan-rhinoceros/rhinoceros-sondaicus/#text=Facts Javan rhinoceros videos, photos and facts – Rhinoceros sondaicus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927210453/http://www.arkive.org/javan-rhinoceros/rhinoceros-sondaicus/#text=Facts |date=27 September 2011 }}. ARKive</ref> || 3.8 (12.5)<ref>[http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=11 EDGE :: Mammal Species Information] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171108202706/http://www.edgeofexistence.org/mammals/species_info.php?id=11 |date=8 November 2017 }} Edgeofexistence.org (12 November 2010)</ref> |- | 8 || [[කළු රයිනෝසිරස්]] || 1.1<ref>[https://web.archive.org/web/20100207180019/http://animals.nationalgeographic.com/animals/mammals/black-rhinoceros/ Black Rhinoceroses, Black Rhinoceros Pictures, Black Rhinoceros Facts]. Animals.nationalgeographic.com</ref> || 2.9<ref>{{cite journal |last1=Hillman-Smith |first1=A. K. Kes |last2=Groves |first2=Colin P. |title=Diceros bicornis |journal=Mammalian Species |date=1994 |issue=455 |pages=1–8 |doi=10.2307/3504292 |jstor=3504292 |s2cid=253955264 |doi-access=free }}</ref> || 4 (13.1)<ref name="ref141">[http://animaldiversity.org/site/accounts/information/Diceros_bicornis.html ADW: Diceros bicornis: Information]. (9 April 2009)</ref> |- | 9 || [[ජිරාෆ්]] || 1.0<ref name = "Wood"/> || 2<ref>Owen-Smith, R. Norman, ''Megaherbivores: The Influence of Very Large Body Size on Ecology''. Cambridge University Press (1992), {{ISBN|978-0-521-42637-4}}</ref> || 5.15 (16.9)<ref name="theanimalfiles">[http://www.theanimalfiles.com/mammals/hoofed_mammals/giraffe.html Giraffe]. The Animal Files</ref> |- | 10 || [[Gaur]] || 0.95<ref name= China>Smith, A. T., Xie, Y. (eds.) (2008) [https://books.google.com/books?id=ka-9f68nPT4C&pg=PA472 ''A Guide to the Mammals of China'']. Princeton University Press, Princeton Oxfordshire. p. 472 {{ISBN|0691099847}}</ref> || 1.5<ref name=China/> || 3.8 (12.5)<ref name= Seaworld>[https://seaworld.org/en/animal-info/animal-infobooks/walrus/physical-characteristics Walrus: Physical Characteristics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120080459/https://seaworld.org/en/animal-info/animal-infobooks/walrus/physical-characteristics |date=20 November 2018 }}. Seaworld.org</ref> |} ==Vertebrates== ===Mammals (Mammalia)=== {{main|List of largest mammals}} [[File:Rhino sizes English.png|thumb|right|Size of ''[[Paraceratherium]]'' (dark grey) compared to a human and other rhinos (though one study suggests ''[[Palaeoloxodon namadicus]]'' may have been a larger land mammal)]] The [[blue whale]] is the largest [[mammal]] of all time, with the longest known specimen being {{convert|33|m|ft|1|abbr=on}} long and the heaviest weighted specimen being 190 tonnes.<ref name="NYT-20240229" /><ref>{{cite web | url=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-mammal | title=Largest mammal }}</ref><ref>{{cite web | url=http://animaldiversity.org/accounts/Balaenoptera_musculus/ | title=Balaenoptera musculus (Blue whale) | website=[[Animal Diversity Web]] }}</ref> The extinct whale species ''[[Perucetus|Perucetus colossus]]'' was shorter than the blue whale, at 17.0–20.1 meters (55.8–65.9&nbsp;ft) but it is estimated to have rivaled or surpassed it in weight, at 85–340 tonnes. At the highest estimates, this would make ''Perucetus'' the heaviest known animal in history.<ref name="BianucciEtAl" /> The largest land mammal extant today is the [[African bush elephant]]. The largest extinct land mammal known was long considered to be ''[[Paraceratherium]] orgosensis'', a rhinoceros relative thought to have stood up to {{convert|4.8|m|ft|1|abbr=on}} tall, measured over {{convert|7.4|m|ft|1|abbr=on}} long and may have weighed about 17 tonnes.<ref name=probos_mass/><ref name="Fortelius">{{Cite journal | doi = 10.1111/j.1096-3642.1993.tb02560.x| title = The largest land mammal ever imagined| journal = Zoological Journal of the Linnean Society| volume = 108| pages = 85–101| year = 1993| last = Fortelius | first = M.; Kappelman, J. }}</ref> In 2015, a study suggested that the extinct elephant ''[[Palaeoloxodon namadicus]]'' may have been the largest land mammal ever, based on a fragmentary femur estimated to belong to an individual with maximum weight of 22 tonnes. This author also suggested that the extinct mastodon ''[["Mammut" borsoni]]'' may have rivalled ''P. namadicus'' in size.<ref>{{Cite news|url=http://mentalfloss.com/article/66361/ancient-elephant-may-have-been-biggest-land-mammal-ever|title=An Ancient Elephant May Have Been Biggest Land Mammal Ever|date=17 July 2015|access-date=21 April 2017|language=en}}</ref><ref name=probos_mass>{{Cite journal | last1 = Larramendi | first1 = A. | year = 2016 | title = Shoulder height, body mass and shape of proboscideans | journal = Acta Palaeontologica Polonica | volume = 61 | doi = 10.4202/app.00136.2014 | s2cid = 2092950 | url = https://www.app.pan.pl/archive/published/app61/app001362014.pdf | doi-access = free }}</ref> ===Stem-mammals (Synapsida)=== [[File:Lisowicia Size Comparison.svg|thumb|''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'', likely the biggest non-mammal synapsid ever, compared to a human]] The [[Late Triassic]] ''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'', from what is now southern [[Poland]], probably was the largest of all non-mammalian [[synapsid]]s (most of which became extinct 250 million years ago), at {{convert|4.5|m|ft|abbr=on}} in length, {{convert|2.6|m|ft|abbr=on}} in height and {{cvt|9|t|lb}} in weight.<ref name="NYT-20190104" /> However, one study suggested a more conservative weight of 4.87 tonnes to 7.02 tonnes for the adult taxon, with an average body mass of 5.88 tonnes.<ref>{{Cite journal|last1=Romano|first1=Marco|last2=Manucci|first2=Fabio|date=14 June 2019|title=Resizing Lisowicia bojani: volumetric body mass estimate and 3D reconstruction of the giant Late Triassic dicynodont|journal=Historical Biology|volume=33|issue=4|pages=474–479|doi=10.1080/08912963.2019.1631819|s2cid=196679837|issn=0891-2963}}</ref> The largest carnivorous synapsid was ''[[Anteosaurus]]'' at {{convert|5|–|6|m|ft|abbr=on}} and {{convert|500|–|600|kg|lb|abbr=on}}.<ref name=Anteosaurus>[http://palaeos.com/vertebrates/therapsida/anteosauridae.html#Anteosaurus Anteosaurus]. Palaeos.com</ref> ;Caseasaurs (Caseasauria) :The herbivorous ''[[Alierasaurus]]'' was the largest [[Caseidae|caseid]] and the largest [[amniote]] to have lived at the time, with an estimated length around {{cvt|6-7|m|0}}.<ref>{{Cite journal |last1=Romano |first1=Marco |last2=Citton |first2=Paolo |last3=Maganuco |first3=Simone |last4=Sacchi |first4=Eva |last5=Caratelli |first5=Martina |last6=Ronchi |first6=Ausonio |last7=Nicosia |first7=Umberto |date=2019 |editor-last=Somerville |editor-first=I. D. |title=New basal synapsid discovery at the P outcrop of Torre del Porticciolo ( A lghero, I taly) |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1002/gj.3250 |journal=Geological Journal |language=en |volume=54 |issue=3 |pages=1554–1566 |doi=10.1002/gj.3250 |s2cid=133755506 |issn=0072-1050}}</ref> Another huge caseasaur is ''[[Cotylorhynchus|Cotylorhynchus hancocki]]'', with an estimated length and weight of at least {{cvt|6|m|0}}<ref>{{Cite web|url=http://permian.stratigraphy.org/files/20180825094514307.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20181203104036/http://permian.stratigraphy.org/files/20180825094514307.pdf|url-status=live|archive-date=3 December 2018|title=Permian Stratigraphy – International Commission on Stratigraphy International Union of Geological Sciences|access-date=15 September 2022}}</ref> and more than {{cvt|500|kg}}.<ref>{{Cite journal|title=The Oldest Caseid Synapsid from the Late Pennsylvanian of Kansas, and the Evolution of Herbivory in Terrestrial Vertebrates|first1=Robert R.|last1=Reisz|first2=Jörg|last2=Fröbisch|date=16 April 2014|journal=PLOS ONE|volume=9|issue=4|pages = e94518|doi=10.1371/journal.pone.0094518|pmid=24739998|pmc=3989228|bibcode = 2014PLoSO...994518R|doi-access=free}}</ref> ;Sphenacodontids (Sphenacodontidae) :The biggest carnivorous synapsid of [[Early Permian]] was ''[[Dimetrodon]]'', which could reach {{cvt|4.6|m|0}} and {{cvt|250|kg}}.<ref>{{cite journal |last=Berman |first=D.S. |author2=Reisz, R.R. |author3=Martens, T. |author4= Henrici, A.C. |year=2001 |title=A new species of ''Dimetrodon'' (Synapsida: Sphenacodontidae) from the Lower Permian of Germany records first occurrence of genus outside of North America |journal=Canadian Journal of Earth Sciences |volume=38|issue=5 |pages=803–812 |doi=10.1139/cjes-38-5-803 |url=http://www.stuartsumida.com/BIOL680-09/BermanEtAl2001.pdf|bibcode=2001CaJES..38..803B }}</ref> The largest members of the genus ''Dimetrodon'' were also the world's first fully terrestrial [[apex predator]]s.<ref>{{Cite journal|title=Hidden dental diversity in the oldest terrestrial apex predator Dimetrodon|first1=Kirstin S.|last1=Brink|first2=Robert R.|last2=Reisz|date=16 October 2014|journal=Nature Communications|volume=5|pages=3269|doi=10.1038/ncomms4269|pmid=24509889|bibcode = 2014NatCo...5.3269B|doi-access=free}}</ref> ;Tappenosaurids (Tappenosauridae) :The [[Middle Permian]] ''[[Tappenosaurus]]'' was estimated at {{cvt|5.5|m}} in length which is comparable in size with the largest [[dinocephalia]]ns.<ref>{{cite journal |last=Olson |first=E.C. |year=1955 |title=Parallelism in the evolution of the Permian reptilian faunas of the Old and New Worlds |journal=Fieldiana |volume=37 |issue=13 |pages=395 |url=https://archive.org/stream/parallelisminevo3713olso#page/n5/mode/2up |access-date=15 September 2022}}</ref> ;Therapsids (Therapsida) :The plant-eating [[dicynodont]] ''[[Lisowicia|Lisowicia bojani]]'' is the largest-known of all non-mammalian [[Synapsida|synapsids]], at {{cvt|4.5|m}} and {{cvt|9000|kg}}.<ref name="NYT-20190104">{{cite news |last=St. Fleur |first=Nicholas |title=An Elephant-Size Relative of Mammals That Grazed Alongside Dinosaurs |url=https://www.nytimes.com/2019/01/04/science/dicynodonts-fossils-poland.html |date=4 January 2019 |work=[[The New York Times]] |access-date=7 January 2019 }}</ref><ref name="SM-20190104">{{cite journal |last1=Sulej |first1=Tomasz |last2=Niedzwiedzki |first2=Grzegorz |title=An elephant-sized Late Triassic synapsid with erect limbs |date=4 January 2019 |journal=[[Science (journal)|Science]] |volume=363 |issue=6422 |pages=78–80 |doi=10.1126/science.aal4853|pmid=30467179 |bibcode=2019Sci...363...78S |doi-access=free }}</ref><ref name="SD-20181123">{{cite web |author=<!--Staff writer(s); no by-line.--> |title=Gigantic mammal 'cousin' discovered |url=https://www.sciencedaily.com/releases/2018/11/181123134400.htm |date=23 November 2018 |work=[[Science Daily]] |access-date=7 January 2019 }}</ref> The largest carnivorous therapsid was the aforementioned ''[[Anteosaurus]]'' from what is now South Africa during [[Guadalupian|Middle Permian]] epoch. It reached {{convert|5|–|6|m|ft|abbr=on}} long, and about {{convert|500|–|600|kg|lb|abbr=on}} in weight.<ref name=Anteosaurus/> ===Reptiles (Reptilia)=== {{main|List of largest reptiles}} [[File:SaltwaterCrocodile('Maximo').jpg|thumb|The [[saltwater crocodile]] is the largest living reptile.]] The largest living [[reptile]], a representative of the order [[Crocodilia]], is the [[saltwater crocodile]] (''Crocodylus porosus'') of Southern Asia and Australia, with adult males being typically {{convert|3.9|–|5.5|m|ft|abbr=on}} long. The largest confirmed saltwater crocodile on record was {{convert|6.32|m|ft|1|abbr=on}} long, and weighed about {{convert|1,360|kg|lb|abbr=on}}.<ref name="Wood"/> Unconfirmed reports of much larger crocodiles exist, but examinations of incomplete remains have never suggested a length greater than {{convert|7|m|ft|abbr=on}}.<ref>[http://www.flmnh.ufl.edu/cnhc/cbd-faq-q2.htm Crocodilian Biology Database – FAQ – Which is the largest species of crocodile?] Flmnh.ufl.edu</ref> Also, a living specimen estimated at {{convert|7|m|ft|abbr=on}} and {{convert|2,000|kg|lb|abbr=on}} has been accepted by the Guinness Book of World Records.<ref name= Salty>[http://news.boloji.com/200701/00800.htm Boloji.com – A Study in Diversity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101230162011/http://news.boloji.com/200701/00800.htm |date=30 December 2010 }}. News.boloji.com</ref> However, due to the difficulty of trapping and measuring a very large living crocodile, the accuracy of these dimensions has yet to be verified. A specimen named [[Lolong]] caught alive in the Philippines in 2011 (died February 2013) was found to have measured {{convert|6.17|m|ft|abbr=on}} in length.<ref name=pawb>{{cite web|title="Lolong" holds world record as largest croc in the world |url=http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=480:lolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&catid=22:news&Itemid=131 |work=Protected Areas and Wildlife Bureau |access-date=23 June 2012 |date=17 November 2011 |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20120419075200/http://www.pawb.gov.ph/index.php?option=com_content&view=article&id=480%3Alolong-holds-world-record-as-largest-croc-in-the-world&catid=22%3Anews&Itemid=131 |archive-date=19 April 2012 }}</ref><ref name=crocodilian>{{cite web|last=Britton|first=Adam|title=Accurate length measurement for Lolong|url=http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html|work=Croc Blog|access-date=23 June 2012|date=12 November 2011|archive-date=26 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160126054039/http://crocodilian.blogspot.com.au/2011/11/accurate-length-measurement-for-lolong.html|url-status=dead}}</ref><ref name=gma>{{cite news|title=NatGeo team confirms Lolong the croc is world's longest|url=http://www.gmanetwork.com/news/story/237992/news/nation/natgeo-team-confirms-lolong-the-croc-is-world-s-longest|access-date=23 June 2012|publisher=GMA News Online|date=9 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|title=Philippine town claims world's largest crocodile title|url=https://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/8879042/Philippine-town-claims-worlds-largest-crocodile-title.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20111110145205/http://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/8879042/Philippine-town-claims-worlds-largest-crocodile-title.html|url-status=dead|archive-date=10 November 2011|access-date=23 June 2012|newspaper=The Telegraph|date=9 November 2011}}</ref><ref>{{cite news|title='Lolong' claims world's largest croc title |url=http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/11/09/11/lolong-claims-worlds-largest-croc-title |access-date=23 June 2012 |publisher=ABS-CBNnews.com |date=9 November 2011 |agency=Agence France-Presse |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150104023240/http://www.abs-cbnnews.com/nation/regions/11/09/11/lolong-claims-worlds-largest-croc-title |archive-date= 4 January 2015 }}</ref> The [[Komodo dragon]] (''Varanus komodoensis''), also known as the "Komodo monitor", is a large species of [[lizard]] found in the [[Indonesia]]n islands of [[Komodo (island)|Komodo]], [[Rinca]], [[Flores]], [[Gili Motang]], [[Lesser Sunda Islands|Nusa kode]] and [[Lesser Sunda Islands|Padar]]. A member of the [[monitor lizard]] family ([[Varanidae]]), it is the largest living species of lizard, growing to a maximum length of more than {{convert|3|m|ft|abbr=off}} in rare cases and weighing up to approximately {{convert|166|kg|lb|abbr=off}}.<ref name="sciam">{{cite journal|author=Ciofi, Claudio|date=March 1999 |journal=Scientific American|volume=280|issue=3|pages=84–91 |title=The Komodo Dragon|url=https://archive.org/details/sim_scientific-american_1999-03_280_3/page/84|doi=10.1038/scientificamerican0399-84|bibcode=1999SciAm.280c..84C}}</ref> Nevertheless, current extant reptiles are still dwarfed by their prehistoric ancestors. The largest non-dinosaurian terrestrial reptile to have ever lived were crocodilomorphs such as ''[[Deinosuchus]], [[Sarcosuchus]]'' and ''[[Purussaurus]]'', each have weight varying between 5-10 metric tons.<ref name="schwimmer-size">{{cite book |title=King of the Crocodylians: The Paleobiology of Deinosuchus |last=Schwimmer |first=David R. |publisher=[[Indiana University Press]] |pages=42–63 |chapter=The Size of ''Deinosuchus'' |year=2002 |url=https://books.google.com/books?id=0OsPJnC4CCwC |isbn=978-0-253-34087-0}}</ref><ref name=Farlowetal2005>{{cite journal|title=Femoral dimensions and body size of Alligator mississippiensis: estimating the size of extinct mesoeucrocodylians|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|year=2005|volume=25|issue=2|author=Farlow|doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0354:FDABSO]2.0.CO;2|display-authors=etal|pages=354–369|s2cid=49386389 }}</ref><ref>{{Cite journal |last1=Paiva |first1=Ana Laura S. |last2=Godoy |first2=Pedro L. |last3=Souza |first3=Ray B. B. |last4=Klein |first4=Wilfried |last5=Hsiou |first5=Annie S. |date=13 August 2022 |title=Body size estimation of Caimaninae specimens from the miocene of South America |journal=Journal of South American Earth Sciences |volume=118 |language=en |pages=103970 |doi=10.1016/j.jsames.2022.103970 |bibcode=2022JSAES.11803970P |s2cid=251560425 |issn=0895-9811|doi-access=free }}</ref> The largest snake to have ever lived was ''[[Titanoboa]]'' which could grow up to {{convert|12.8|–|14.3 |m|ft|abbr=on}} and weigh up to {{convert|730|-|1,135|kg|lb|abbr=on}}.<ref>{{cite journal|first1=A. |last1=Feldman |first2=N. |last2=Sabath |first3=R.A. |last3=Pyron |first4=I. |last4=Mayrose |first5=S. |last5=Meiri |year=2016|title=Body sizes and diversification rates of lizards, snakes, amphisbaenians and the tuatara|journal=Global Ecology and Biogeography|volume=25|issue=2|pages=187–197|doi=10.1111/geb.12398|bibcode=2016GloEB..25..187F |s2cid=25049185}}</ref><ref name=Head13>{{citation |last1=Head |first1=Jason |last2=Bloch |first2=Jonathan |last3=Moreno Bernal |first3=Jorge |last4=Rincón Burbano |first4=Aldo Fernando |last5=Bourque |first5=Jason |year=2013 |title=Cranial osteology, body size, systematics, and ecology of the giant Paleocene snake Titanoboa cerrejonensis |url=https://www.researchgate.net/publication/280610583 |publisher=[[Journal of Vertebrate Paleontology|Society of Vertebrate Paleontology]] |pages=140–141 |accessdate=22 May 2017}}</ref> Prehistoric marine reptiles from the [[Mesozoic]] were even larger. ''[[Archelon]]'' was the largest [[testudines]], being around {{cvt|4.6|m|ft}} long from head to tail and {{cvt|2.2|-|3.2|MT|ST}} in weight.<ref name=derstler>{{cite journal|last1=Derstler|first1=K.|first2=A. D.|last2=Leitch|first3=P. L.|last3=Larson|first4=C.|last4=Finsley|first5=L.|last5=Hill|year=1993|title=The World's Largest Turtles - The Vienna ''Archelon'' (4.6 m) and the Dallas ''Protostega'' (4.2 m), Upper Cretaceous of South Dakota and Texas|journal=Journal of Vertebrate Paleontology|volume=13|number=3|page=33A}}</ref> ''[[Mosasaurus hoffmanni]]'' was the largest [[squamate]] lizard to have ever lived, with a length of {{convert|11|m|ft|sp=us}} and a body mass of {{convert|10|MT|ST}}<ref name=Fantietal>{{cite journal|author1=Fedrico Fanti|author2=Andrea Cau|author3=Alessandra Negri|title=A giant mosasaur (Reptilia, Squamata) with an unusually twisted dentition from the Argille Scagliose Complex (late Campanian) of Northern Italy|year=2014|journal=Cretaceous Research|volume=49|issue=2014|pages=91–104|doi=10.1016/j.cretres.2014.01.003|bibcode=2014CrRes..49...91F |url=https://www.disva.univpm.it/sites/www.disva.univpm.it/files/disva/news_dipartimento/cretaceus%20research.pdf}}</ref> However, the largest reptiles, period, were the [[shastasaurids]], specifically ''[[Ichthyotitan]]'', which approached lengths rivalling to exceeding those of a [[blue whale]], at around {{convert|26|–|35 |m|ft|abbr=on}} in length.<ref name="SciNews2018"/><ref name=NewsScientist/> ====Largest living reptiles==== The following is a list of the largest living reptile species ranked by average weight, which is dominated by the crocodilians. Unlike mammals, birds, or fish, the mass of large reptiles is frequently poorly documented and many are subject to conjecture and estimation.<ref name = "Wood"/> {| class="wikitable sortable" |- ! Rank ! Animal ! Average mass<br />[kg (lb)] ! Maximum mass<br />[kg (lb)] ! Average total length<br />[m (ft)] |- | 1 || [[Saltwater crocodile]] || 450 (1,000)<ref name="Saltwater Crocodile">{{cite web|url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile/?source=A-to-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521042225/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/saltwater-crocodile/?source=A-to-Z|url-status=dead|archive-date=21 May 2011|title=Saltwater Crocodile|work=National Geographic|date=11 November 2010}}</ref><ref name=AuGovernment>{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/cgi-bin/sprat/public/publicspecies.pl?taxon_id=1774 |title=Crocodylus porosus- Salt-water Crocodile, Estuarine Crocodile |publisher=Australian Government- Department of the Environment |access-date=3 June 2015}}</ref> || 2,000 (4,409 lbs)<ref name=EnvironmentAU>{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/system/files/pages/dc11235d-8b3b-43f7-b991-8429f477a1d4/files/40-fauna-2a-crocodylia-morphology.pdf|title=Morphology & Physiology of Crocodylia|author=Grigg, G.|author2=Gans, C.|name-list-style=amp|publisher=Australian Government- Department of the Environment |access-date=17 May 2016}}</ref><ref>{{cite web|url=https://ourplnt.com/worlds-5-largest-crocodiles-ever-recorded/|title=World's Top 5 Largest Crocodiles Ever Recorded|work=Our Planet|date=16 December 2017}}</ref> || 4.5 (14.8)<ref name="Saltwater Crocodile"/><ref name="Webb, G. J. 1991">{{cite journal|author=Webb, G. J.|author2=Hollis, G. J.|author3=Manolis, S. C.|name-list-style=amp |year=1991|title=Feeding, growth, and food conversion rates of wild juvenile saltwater crocodiles (''Crocodylus porosus'')|journal=Journal of Herpetology|pages= 462–473|jstor=1564770|volume=25|issue=4|doi=10.2307/1564770}}</ref> |- | 2 || [[Nile crocodile]] || 410 (900)<ref name=autogenerated2>{{Cite web|url=https://www.bbc.co.uk/nature/life/Nile_crocodile|title=BBC Nature - Nile crocodile videos, news and facts}}</ref> || 1,090 (2,400)<ref name="Wood"/> || 4.2 (13.8)<ref name=autogenerated2 /> |- | 3 || [[Orinoco crocodile]] || 380 (840){{Citation needed|date=January 2021}} || 1,100 (2,400){{citation needed|date=May 2013}} || 4.1 (13.5)<ref name=Orinoco>[http://www.arkive.org/orinoco-crocodile/crocodylus-intermedius/ Orinoco crocodile videos, photos and facts – Crocodylus intermedius] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190205063756/http://www.arkive.org/orinoco-crocodile/crocodylus-intermedius/ |date=5 February 2019 }}. ARKive</ref><ref>{{cite web|url=http://www.waza.org/en/zoo/choose-a-species/reptiles/crocodiles/crocodylus-intermedius|title=Orinoco Crocodile|author=WAZA|access-date=2 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131110142610/http://www.waza.org/en/zoo/choose-a-species/reptiles/crocodiles/crocodylus-intermedius|archive-date=10 November 2013|url-status=dead}}</ref> |- | 4 || [[Leatherback sea turtle]] || 364 (800)<ref>[http://www.euroturtle.org/outline/Leatherback%20Sea%20Turtle.pdf Leatherback Sea Turtle]. euroturtle.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120403001455/http://www.euroturtle.org/outline/Leatherback%20Sea%20Turtle.pdf |date=3 April 2012 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.vanaqua.org/education/aquafacts/leatherbacks.html|title=Client Validation|website=www.vanaqua.org|access-date=14 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20110907073934/http://www.vanaqua.org/education/aquafacts/leatherbacks.html|archive-date=7 September 2011|url-status=dead}}</ref> || 932 (2,050)<ref name = "Wood"/> || 2.0 (6.6)<ref name = "Wood"/> |- | 5 || [[American crocodile]] || 336 (740)<ref>{{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Crocodylus_acutus/|title=ADW: ''Crocodylus acutus'': Information|author=Jake Fishman|work=Animal Diversity Web}}</ref> || 1,000 (2,200)<ref>[http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/american-crocodile.htm Animal Bytes – American Crocodile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102023906/http://seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/american-crocodile.htm |date=2 November 2013 }}. Seaworld.org</ref> || 4.0 (13.1)<ref>{{cite web|url=http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/american-crocodile/?source=A-to-Z|archive-url=https://web.archive.org/web/20110521012154/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/american-crocodile/?source=A-to-Z|url-status=dead|archive-date=21 May 2011|title=American Crocodile|work=National Geographic|date=10 September 2010}}</ref><ref>{{Cite web |last=Mazzotti |first=Frank J. |date=1999 |title=American Crocodiles (Crocodylus acutus) in Florida |url=http://www.myfwc.com/media/664081/AmericanCrocodilesinFL.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160507033325/http://www.myfwc.com/media/664081/AmericanCrocodilesinFL.pdf |archive-date=7 May 2016 |website=[[Institute of Food and Agricultural Sciences|UF/IFAS Extension]]}}</ref> |- | 6 || [[Black caiman]] || 300 (661){{Citation needed|date=January 2021}} || 1,000 (2,200){{Citation needed|date=January 2021}}|| 3.9 (12.8)<ref>[http://crocodilian.com/cnhc/csp_mnig.htm Crocodilian Species – Black Caiman (''Melanosucus niger'')]. Crocodilian.com</ref><ref>{{cite web|url=http://www.arkive.org/black-caiman/melanosuchus-niger/|title=Black caiman videos, photos and facts - Melanosuchus niger - ARKive|access-date=2 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130204182551/http://www.arkive.org/black-caiman/melanosuchus-niger/|archive-date=4 February 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/caimans.htm|title=Caimans|author=SeaWorld Parks|author2=Entertainment|name-list-style=amp|access-date=3 May 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130731082306/http://www.seaworld.org/animal-info/animal-bytes/animalia/eumetazoa/coelomates/deuterostomes/chordata/craniata/reptilia/crocodylia/caimans.htm|archive-date=31 July 2013|url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Thorbjarnarson |first=J.B. |date=2010 |title=Black Caiman ''Melanosuchus niger'' |url=http://www.iucncsg.org/365_docs/attachments/protarea/06_M-24b37cab.pdf |journal=Crocodiles. Status Survey and Conservation Action Plan |edition=3rd |publisher=ed. by S.C. Manolis and C. Stevenson |pages=29–39}}</ref> |- | 7 || [[Gharial]] || 250 (550)<ref name="Ghar">{{cite web|url=http://www.wwfindia.org/about_wwf/priority_species/gharial/ |title=Gharial |access-date=26 September 2011 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111018085525/http://wwfindia.org/about_wwf/priority_species/gharial/ |archive-date=18 October 2011 }}</ref> || 1,000 (2,200)<ref>[https://web.archive.org/web/20070625033007/http://animals.nationalgeographic.com/animals/reptiles/gavial.html Gavials (Gharials), Gavial (Gharial) Pictures, Gavial (Gharial) Facts]. Animals.nationalgeographic.com</ref> || 4.5 (14.8)<ref name= Ghar/> |- | 8 || [[American alligator]] || 240 (530)<ref name="sciencedaily.com">{{cite web|url=https://www.sciencedaily.com/articles/a/american_alligator.htm|title=American Alligator|work=ScienceDaily|access-date=28 February 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150318173004/http://www.sciencedaily.com/articles/a/american_alligator.htm|archive-date=18 March 2015|url-status=dead}}</ref><ref name="nationalzoo.si.edu">{{cite web|url=http://nationalzoo.si.edu/animals/reptilesamphibians/facts/factsheets/americanalligator.cfm|title=American Alligator|date=25 April 2016}}</ref> || 1,000 (2,200)<ref name = "Wood"/> || 3.4 (11.2)<ref name="nationalzoo.si.edu"/> |- | 9 || [[Mugger crocodile]] || 225 (495)<ref name="sciencedaily.com"/> || 700 (1,500)<ref>{{cite journal | last1 = Lang | first1 = J. W. | last2 = Andrews | first2 = H. | last3 = Whitaker | first3 = R. | year = 1989 | title = Sex determination and sex ratios in Crocodylus palustris | journal = American Zoologist | volume = 29 | issue = 3| pages = 935–952 | doi=10.1093/icb/29.3.935| doi-access = free }}</ref> || 3.3 (10.8)<ref name="nationalzoo.si.edu"/> |- | 10 || [[False gharial]] || 210 (460)<ref>{{Cite web |last1=Mathew |first1=Abraham |last2=Ganesan |first2=M. |last3=Majid |first3=Rozwan A. |last4=Beastall |first4=Claire |title=Breeding of False Gharial (''Tomistoma schlegelii'') at Zoo Negara, Malaysia |url=https://www.zoonegara.my/RPFalseGharial.pdf |access-date=21 June 2024 |website=[[National Zoo of Malaysia|Zoo Negara, Malaysia]]}}</ref>|| 590 (1,300)<ref>{{cite journal |last1=Ahmad |first1=A. A. |last2=Dorrestein |first2=G. M. |last3=Oh |first3=S. J. W. Y. |last4=Hsu |first4=C. D. |title=Multi-organ Metastasis of Fibrolamellar Hepatocellular Carcinoma in a Malayan Gharial (Tomistoma schlegelii) |journal=Journal of Comparative Pathology |date=1 August 2017 |volume=157 |issue=2 |pages=80–84 |doi=10.1016/j.jcpa.2017.06.007 |pmid=28942308 |url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0021997517301408 |language=en |issn=0021-9975}}</ref> || 4.0 (13.1)<ref>{{Cite web|url=http://tomistoma.org/pa/|title=Tomistoma Task Force|website=tomistoma.org|access-date=2 September 2022|archive-date=14 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171014003920/http://tomistoma.org/pa/|url-status=dead}}</ref> |- | 11 || [[Aldabra giant tortoise]] || 205 (450)<ref>{{cite web|url=http://animaldiversity.ummz.umich.edu/accounts/Dipsochelys_dussumieri/|title=ADW: ''Dipsochelys dussumieri'': Information|author=Chris Ng|work=Animal Diversity Web}}</ref> || 360 (790)<ref name = "Wood"/> || 1.4 (4.6)<ref name="pmid5160860">{{Cite journal | last1 = Hughes | first1 = G. M. | last2 = Gaymer | first2 = R. | last3 = Moore | first3 = M. | last4 = Woakes | first4 = A. J. | title = Respiratory exchange and body size in the Aldabra giant tortoise | journal = The Journal of Experimental Biology | volume = 55 | issue = 3 | pages = 651–665 | year = 1971 | doi = 10.1242/jeb.55.3.651 | pmid = 5160860 }}</ref> |- | 12 || [[Loggerhead sea turtle]] || 200 (441){{citation needed|date=November 2018}} || 545 (1,202){{citation needed|date=November 2018}}|| 0.95 (3.2)<ref name="pmid5160860"/> |- | 13 || [[Green sea turtle]] || 190 (418.9)<ref name=autogenerated4>{{Cite web|url=https://conserveturtles.org/information-sea-turtles-green-sea-turtle/|title=Information About Sea Turtles: Green Sea Turtle – Sea Turtle Conservancy|access-date=18 October 2019}}</ref>|| 395 (870.8)<ref name=autogenerated2 />|| 1.12 (3.67)<ref name=autogenerated2 /> |- | 14 || [[Slender-snouted crocodile]] || 180 (400)<ref name="marylandzoo.org">{{cite web|url=http://www.marylandzoo.org/animals-conservation/reptiles/african-slender-snouted-crocodile/|title=African Slender-Snouted Crocodile - The Maryland Zoo in Baltimore|work=The Maryland Zoo in Baltimore}}</ref> || 325 (720)<ref name="marylandzoo.org"/> || 3.3 (10.8)<ref name="marylandzoo.org"/> |- | 15 || [[Galápagos tortoise|Galapagos tortoise]] || 175 (390)<ref>[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Geochelone_nigra.html ADW: Geochelone nigra: Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu</ref> || 417 (919)<ref name="Ebersbach">White Matt (18 August 2015). "[http://www.guinnessworldrecords.com/news/60at60/2015/8/2002-largest-tortoise-392870 2002: Largest Tortoise]". Official Guinness World Records. Retrieved 27 November 2015.</ref>|| 1.5 (4.9)<ref>[http://www.sandiegozoo.org/animalbytes/t-galapagos_tortoise.html San Diego Zoo's Animal Bytes: Galápagos Tortoise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200603034110/http://animals.sandiegozoo.org/ |date=2020-06-03 }}. Sandiegozoo.org</ref> |} ===Dinosaurs (Dinosauria)=== {{Main|Dinosaur size}} {{see also|Largest prehistoric animals}} [[File:Bruhathkayosaurus matleyi updated.png|right|thumb|320px|''[[Bruhathkayosaurus matleyi]]'', potentially the largest animal to have walked the earth.]] [[File:Longest dinosaur by clade.svg|alt=|thumb|320x320px|A human and the longest known dinosaurs of the five major clades. Each grid section represents 1 square meter. {{legend|#B3464A|Sauropoda (''Supersaurus vivianae'')}} {{legend|#CC48CC|Ornithopoda (''Shantungosaurus giganteus'')}} {{legend|#58BD67|Theropoda (''Spinosaurus aegyptiacus'')}} {{legend|#F59331|Thyreophora (''Stegosaurus ungulatus'')}} {{legend|#73A9D5|Marginocephalia (''Triceratops prorsus'')}}]] Dinosaurs are now extinct, except for birds, which are theropods.{{citation needed|date=October 2024}} ;Sauropods ([[Sauropoda]]) :The largest dinosaurs, and the largest animals to ever live on land, were the plant-eating, long-necked [[Sauropoda]]. The tallest and heaviest sauropod known from a complete skeleton is a specimen of an immature ''[[Giraffatitan]]'' discovered in [[Tanzania]] between 1907 and 1912, now mounted in the [[Museum für Naturkunde]] of Berlin. It is {{convert|12-13.27|m|ft|abbr=on}} tall and weighed 23.3–39.5 tonnes.<ref name=Mazzettaetal2004>{{cite journal|last=Mazzetta|first=G.V.|title=Giants and bizarres: Body size of some southern South American Cretaceous dinosaurs.|journal=Historical Biology|year=2004|pages=1–13|display-authors=etal|doi=10.1080/08912960410001715132|volume=16|issue=2–4|bibcode=2004HBio...16...71M |citeseerx=10.1.1.694.1650|s2cid=56028251 }}</ref><ref>{{cite news|last=Janensch|first=W.|title=The skeleton reconstruction of ''Brachiosaurus brancai''.|year=1950|pages=97–103}}</ref><ref name=paul1988>{{cite journal | last1 = Paul | first1 = G.S. | year = 1988 | title = The brachiosaur giants of the Morrison and Tendaguru with a description of a new subgenus, ''Giraffatitan'', and a comparison of the world's largest dinosaurs | journal = Hunteria | volume = 2 | issue = 3| pages = 1–14 }}</ref><ref name="Bensonetal2014">{{Cite journal | doi = 10.1371/journal.pbio.1001853| title = Rates of dinosaur body mass evolution indicate 170 million years of sustained ecological innovation on the avian stem lineage| journal = PLOS Biology| volume = 12| issue = 5| pages = e1001853| year = 2014| last1 = Benson | first1 = R. B. J. | last2 = Campione | first2 = N. S. E. | last3 = Carrano | first3 = M. T. | last4 = Mannion | first4 = P. D. | last5 = Sullivan | first5 = C. | last6 = Upchurch | first6 = P. | last7 = Evans | first7 = D. C. | pmid=24802911 | pmc=4011683| doi-access = free}}</ref><ref name=taylor2009>{{cite journal | last1 = Taylor | first1 = M.P. | year = 2009 | title = A re-evaluation of ''Brachiosaurus altithorax'' Riggs 1903 (Dinosauria, Sauropod) and its generic separation from ''Giraffatitan brancai'' (Janensch 1914) | url = http://www.miketaylor.org.uk/dino/pubs/taylor2009/Taylor2009-brachiosaurus-and-giraffatitan.pdf | journal = Journal of Vertebrate Paleontology | volume = 29 | issue = 3| pages = 787–806 | doi=10.1671/039.029.0309| bibcode = 2009JVPal..29..787T | s2cid = 15220647 }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.museumfuernaturkunde.berlin/en/museum/ausstellungen/world-dinosaurs|title=The World of Dinosaurs|work=Museum für Naturkunde|access-date=18 November 2018|language=en|archive-date=16 November 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181116215935/https://www.museumfuernaturkunde.berlin/en/museum/ausstellungen/world-dinosaurs|url-status=dead}}</ref> The longest is a {{convert|25|m|ft|abbr=on}} long specimen of ''[[Diplodocus]]'' discovered in [[Wyoming]], and mounted in [[Pittsburgh, Pennsylvania|Pittsburgh]]'s [[Carnegie Natural History Museum]] in 1907. A ''[[Patagotitan]]'' specimen found in Argentina in 2014 is estimated to have been {{convert|37-40|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|20|m|ft|abbr=on}} tall, with a weight of 69–77 tonnes.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-27441156|title=BBC News - 'Biggest dinosaur ever' discovered|newspaper=BBC News|access-date=30 September 2014|date=17 May 2014|last1=Morgan|first1=James}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-40889321|title=Giant dinosaur slims down... a bit|date=10 August 2017|work=BBC News|access-date=18 November 2018|language=en-GB}}</ref> :There were larger sauropods, but they are known only from a few bones. The current record-holders include ''[[Argentinosaurus]]'', which may have weighed 100 tonnes; ''[[Supersaurus]]'' which might have reached {{convert|34|m|ft|abbr=on}} in length and ''[[Sauroposeidon]]'' which might have been {{convert|18|m|ft|abbr=on}} tall. Some abnormal specimens such as specimen BYU 9024 of the ''[[Barosaurus]]/[[Supersaurus]]'' genus could reach an astounding 45-50 meters long,<ref name=DinosaurBehaviour>{{Cite book|last1=Benton|first1=Michael|date=31 October 2023 |title=Dinosaur Behavior: An Illustrated Guide|publisher=Princeton University Press|language=en |isbn=9780691244297|pages=94–95}}</ref> with mass varying from the 'modest' 60-66 tons to the more immense 92-120 tons.<ref name="seebacher2001"/><ref name="Henderson2013"/><ref name="thesauropodomorphlair"/> Two other such sauropods include ''[[Bruhathkayosaurus]]'' and ''[[Maraapunisaurus]]''. Both are known only from fragments that no longer exist. ''Bruhathkayosaurus'' might have been between {{convert|40|–|45|m|ft|abbr=on}} in length and 175–220 tonnes in weight according to some estimates, with recent estimates being place between 110-170 tons.<ref name=DinosaurBehaviour/><ref name="mortimer2001a">Mortimer, M. (2001), [http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html "Re: Bruhathkayosaurus"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170522105714/http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html |date=22 May 2017 }}, discussion group, The Dinosaur Mailing List, 19 June 2001. Accessed 23 May 2008.</ref><ref name="Bruhathkayosaurus2023">{{Cite journal |last1=Paul |first1=Gregory S. |last2=Larramendi |first2=Asier |date=11 April 2023 |title=Body mass estimate of ''Bruhathkayosaurus'' and other fragmentary sauropod remains suggest the largest land animals were about as big as the greatest whales |journal=Lethaia |language=en |volume=56 |issue=2 |pages=1–11 |doi=10.18261/let.56.2.5 |bibcode=2023Letha..56..2.5P |s2cid=259782734 |issn=0024-1164}}</ref> ''Maraapunisaurus'' might have been approximately 35–40&nbsp;m long and 80–120 tonnes or more.<ref>{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060}}</ref> Each of these two 'super-sauropods' would have easily rivalled the largest blue whale in size.<ref name="Bruhathkayosaurus2023"/><ref name="NYT-20240229" /> {| class="wikitable sortable" |- ! Rank ! Animal ! Average mass<br />[tonnes] ! Maximum mass<br />[tonnes] ! Average total length<br />[m (ft)] |- | 1 || ''[[Bruhathkayosaurus matleyi]]''|| 110-170<ref name="Bruhathkayosaurus2023"/> || 240<ref name="Bruhathkayosaurus2023"/> || 44.1-45 (144.6-148)<ref>Mortimer, M. (2001), [http://dml.cmnh.org/2001Jun/msg00665.html "Re: Bruhathkayosaurus"], discussion group, The Dinosaur Mailing List, 19 June 2001. Accessed 23 May 2008.</ref><ref name="mortimer2004">Mortimer, M. (2004), [http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html "Re: Largest Dinosaurs"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190913171408/http://dml.cmnh.org/2004Sep/msg00086.html |date=13 September 2019 }}, discussion group, The Dinosaur Mailing List, 7 September 2004. Accessed 23 May 2008.</ref><ref name=DinosaurBehaviour/> |- | 2 || ''[[Maraapunisaurus fragillimus]]'' || 80-120<ref name="Maraapunisaurus">{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060 }}</ref> || 150<ref name="carpenter2006">Carpenter, K. (2006). "[https://web.archive.org/web/20190307212428/http://pdfs.semanticscholar.org/dd15/6c0abe4328abf1ee83fe43433205eb723f3c.pdf Biggest of the big: a critical re-evaluation of the mega-sauropod ''Amphicoelias fragillimus'']." In Foster, J.R. and Lucas, S.G., eds., 2006, ''Paleontology and Geology of the Upper Jurassic Morrison Formation.'' New Mexico Museum of Natural History and Science Bulletin '''36''': 131–138.<br /></ref> || 35-40 (115–131)<ref name="Maraapunisaurus"/> |- | 3 || ''[[Barosaurus lentus]]/[[Supersaurus vivianae]]'' BYU 9024 || 60-66<ref name="seebacher2001"/><ref name="Henderson2013">{{cite journal |last=Henderson |first=Donald |year=2013 |title=Sauropod Necks: Are They Really for Heat Loss? |journal=PLOS ONE |volume=8 |issue=10 |pages=e77108 |doi=10.1371/journal.pone.0077108|pmid=24204747 |pmc=3812985 |bibcode=2013PLoSO...877108H |doi-access=free }}</ref><ref name=G.S.Paul2016>Paul, G.S., 2016, ''The Princeton Field Guide to Dinosaurs 2nd edition'', Princeton University Press p. 213</ref><ref name="Barosaurus">{{Cite web|url=https://svpow.com/2019/06/16/supersaurus-ultrasaurus-and-dystylosaurus-in-2019-part-2b-the-size-of-the-byu-9024-animal/|title=The size of the BYU 9024 animal|date=16 June 2019|website=svpow.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20220416135446/https://svpow.com/2019/06/16/supersaurus-ultrasaurus-and-dystylosaurus-in-2019-part-2b-the-size-of-the-byu-9024-animal/|archive-date=16 April 2022|url-status=live}}</ref> || 92-120<ref name="thesauropodomorphlair">{{Cite web|url=https://thesauropodomorphlair.wordpress.com/2020/01/28/volumetric-analysis-of-barosaurus-size/|title=Volumetric analysis of Barosaurus' size|date=28 January 2020|website=thesauropodomorphlair}}</ref> || 45-50 (148–160)<ref name="Barosaurus"/><ref name=DinosaurBehaviour/> |- | 4 || ''[[Argentinosaurus huinculensis]]'' || 75-80<ref name="Bensonetal2014"/> || 100<ref name="Bensonetal2014"/><ref name="noto2016" /> || 35–39.7 (115–130)<ref name="Bensonetal2014"/><ref name="Paul1997">{{cite conference |last=Paul |first=G.S. |editor1=Wolberg, D.L. |editor2=Stump, E. |editor3=Rosenberg, G.D. |year=1997 |book-title=DinoFest International Proceedings |conference=Dinofest International |title=Dinosaur models: the good, the bad, and using them to estimate the mass of dinosaurs |pages=129–154 |publisher=The Academy of Natural Sciences |url=http://gspauldino.com/Models.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304084114/http://gspauldino.com/Models.pdf |archive-date=4 March 2016 |url-status=live }}</ref> |- | 5 || ''[[Mamenchisaurus]]'' || 50-80<ref name="Mamenchisaurus"/> || 80<ref name="Mamenchisaurus"/> || 26–35 (85–115)<ref name="Mamenchisaurus">{{Cite journal|last=Paul|first=Gregory S.|date=2019|title=Determining the largest known land animal: A critical comparison of differing methods for restoring the volume and mass of extinct animals|url=http://www.gspauldino.com/Titanomass.pdf|journal=Annals of the Carnegie Museum|volume=85|issue=4|pages=335–358|via=|doi=10.2992/007.085.0403|s2cid=210840060 }}</ref> |- | 6 || ''[[Notocolossus gonzalezparejasi]]'' || 44.9–75.9<ref name="noto2016" /> || 75.9<ref name="noto2016" /> || 28 (92)<ref name="noto2016">{{cite journal | last1 = González Riga | first1 = Bernardo J. | last2 = Lamanna | first2 = Matthew C. | last3 = Ortiz David | first3 = Leonardo D. | last4 = Calvo | first4 = Jorge O. | last5 = Coria | first5 = Juan P. | year = 2016 | title = A gigantic new dinosaur from Argentina and the evolution of the sauropod hind foot | journal = Scientific Reports | volume = 6 | issue = | page = 19165 | doi = 10.1038/srep19165 | bibcode = 2016NatSR...619165G | pmid=26777391 | pmc=4725985}}</ref> |- | 7 || ''[[Patagotitan mayorum]]'' || 55-69<ref name="desc"/> || 77<ref name="desc"/> || 33–37 (108–121)<ref name="desc">{{cite journal | last1 = Carballido | first1 = José L. | last2 = Pol | first2 = Diego | last3 = Otero | first3 = Alejandro | last4 = Cerda | first4 = Ignacio A. | last5 = Salgado | first5 = Leonardo | last6 = Garrido | first6 = Alberto C. | last7 = Ramezani | first7 = Jahandar | last8 = Cúneo | first8 = Néstor R. | last9 = Krause | first9 = Javier M. | year = 1860 | title = A new giant titanosaur sheds light on body mass evolution among sauropod dinosaurs | url = | journal = Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences | volume = 284 | issue = 1860| page = 20171219 | doi = 10.1098/rspb.2017.1219 | pmid = 28794222 | pmc = 5563814 }}</ref> |- | 8 || ''[[Puertasaurus reuili]]'' || 50-60<ref name=G.S.Paul2010>Paul, G.S. (2016) ''The Princeton Field Guide to Dinosaurs''. 2nd ed. [[Princeton University Press]] p. 206</ref> || 60 || 27-30 (89–98)<ref name="Holtz2012">Holtz, Tom (2012) [https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf Genus List for Holtz (2007) ''Dinosaurs'']</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/appendix.html|title=Supplementary Information to Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages|last=Holtz|first=Thomas R.|date=2014}}</ref><ref name="Hartman 2013">{{cite web |url=http://www.skeletaldrawing.com/home/2013/06/the-biggest-of-big.html |title=The biggest of the big|last=Hartman|first=Scott|date=2013|website=Skeletal Drawing|access-date=4 November 2018}}</ref> |- | 9 || ''[[Sauroposeidon proteles]]'' || 40-60<ref name="Wedeletal2000b"/> || 60<ref name="Wedeletal2000b"/> || 27–34 (89–112)<ref name="Wedeletal2000b">{{cite journal|last=Wedel|first=Mathew J.|author2=Cifelli, R.L.|author3=Sanders, R..K.|year=2000|title=Osteology, paleobiology, and relationships of the sauropod dinosaur ''Sauroposeidon''|journal=Acta Palaeontologica Polonica|volume=45|pages=343–388|url=http://sauroposeidon.net/Wedel-et-al_2000b_sauroposeidon.pdf|access-date=27 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20080705145747/http://sauroposeidon.net/Wedel-et-al_2000b_sauroposeidon.pdf|archive-date=5 July 2008|url-status=live}}</ref><ref name="G.S.Paul2010"/><ref name="Wedel&Cifelli2005">{{cite journal|last=Wedel |first=Mathew J. |author2=Cifelli, Richard L. |date=Summer 2005 |title=''Sauroposeidon'': Oklahoma's Native Giant |journal=Oklahoma Geology Notes |volume=65 |issue=2 |pages=40–57 |url=http://sauroposeidon.net/Wedel-Cifelli_2005_native-giant.pdf |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080920233732/http://sauroposeidon.net/Wedel-Cifelli_2005_native-giant.pdf |archivedate=20 September 2008 }}</ref> |- | 10 || ''[[Dreadnoughtus schrani]]'' || 22.1–59.3<ref name="downsize"/> || 59.3<ref name="downsize"/> || 26 (85)<ref name="noto2016"/><ref name="downsize">{{cite journal|last1=Bates|first1=Karl T.|last2=Falkingham|first2=Peter L.|last3=Macaulay|first3=Sophie|last4=Brassey|first4=Charlotte|last5=Maidment|first5=Susannah C.R.|year=2015|title=Downsizing a giant: re-evaluating Dreadnoughtus body mass|journal=Biol Lett|volume=11|issue=6|pages=20150215|doi=10.1098/rsbl.2015.0215|pmid=26063751|pmc=4528471}}</ref> |} ;Theropods ([[Theropoda]]) :The largest [[theropod]] known from a nearly complete skeleton is the most complete ''[[Tyrannosaurus]]'' ''rex'' specimen, nicknamed "[[Sue (dinosaur)|Sue]]", which was discovered in [[South Dakota]] in 1990 and now mounted in the [[Field Museum]] of Chicago at a total length of {{convert|12.3|m|ft|abbr=on}}. Body mass estimates have reached over 9,500&nbsp;kg,<ref name="Hutchinsonetal2011">{{cite journal |title=A computational analysis of limb and body dimensions in ''Tyrannosaurus rex'' with implications for locomotion, ontogeny, and growth |journal=PLOS ONE |year=2011 |last1=Hutchinson |first1=John R. |last2=Bates |first2=Karl T. |last3=Molnar |first3=Julia |last4=Allen |first4=Vivian |last5=Makovicky |first5=Peter J. |volume=6 |issue=10 |pages=1–20 |doi=10.1371/journal.pone.0026037 |bibcode=2011PLoSO...626037H |pmid=22022500 |pmc=3192160|doi-access=free }}</ref> though other figures, such as Hartman's 2013 estimate of 8,400&nbsp;kg,<ref name="Hartman2013">{{cite web |url= http://www.skeletaldrawing.com/home/mass-estimates-north-vs-south-redux772013 |title=Mass estimates: North vs South redux |last=Hartman |first=Scott |date=7 July 2013 |access-date=17 August 2015 }}</ref> have been lower. :Another giant theropod is ''[[Spinosaurus]] aegyptiacus'' from the mid-Cretaceous of North Africa. Size estimates have been fluctuating far more over the years, with length estimates ranging from 12.6 to 18 m and mass estimates from 7 to 20.9 t.<ref name="dalsassoetal2005">{{cite journal |title=New information on the skull of the enigmatic theropod ''Spinosaurus'', with remarks on its size and affinities |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |year=2005 |last1=Dal Sasso |first1=Christiano |last2=Maganuco |first2=Simone |last3=Buffetaut |first3=Eric |last4=Mendez |first4=Marco A. |volume=25 |issue=4 |pages=888–896 |url=http://www.reocities.com/Athens/bridge/4602/spinoskull.pdf |access-date=17 August 2015 |doi=10.1671/0272-4634(2005)025[0888:niotso]2.0.co;2 |s2cid=85702490 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429015542/http://reocities.com/Athens/bridge/4602/spinoskull.pdf |archive-date=29 April 2011 |url-status=dead }}</ref><ref name=TH07>{{cite journal |last=Therrien |first=F. |author2=Henderson, D.M. |year=2007 |title=My theropod is bigger than yours...or not: estimating body size from skull length in theropods |journal=Journal of Vertebrate Paleontology |volume=27 |issue=1 |pages=108–115 |doi=10.1671/0272-4634(2007)27[108:MTIBTY]2.0.CO;2 |s2cid=86025320 |issn=0272-4634}}</ref> Recent findings favor a length exceeding 15 m <ref name="ibrahimetal2014">{{cite journal|last1=Ibrahim|first1=Nizar|author-link=Nizar Ibrahim|last2=Sereno|first2=Paul C.|last3=Dal Sasso|first3=Christiano|last4=Maganuco|first4=Simone|display-authors=etal|year=2014|title=Semiaquatic adaptations in a giant predatory dinosaur|url=https://researchportal.port.ac.uk/portal/en/publications/semiaquatic-adaptations-in-a-giant-predatory-dinosaur(8f11a1ce-3265-4b3b-8c81-6f576856a87f).html|journal=Science|volume=345|issue=6204|pages=1613–1616|bibcode=2014Sci...345.1613I|doi=10.1126/science.1258750|pmid=25213375|s2cid=34421257|doi-access=free}}<!--|access-date=2015-08-17 --></ref> and a body mass of 7.5 tons.<ref>{{cite web|url=http://paulsereno.uchicago.edu/discoveries/spinosaurus_aegyptiacus/|title=Discoveries - Paul Sereno - Paleontologist - The University of Chicago|website=paulsereno.uchicago.edu|access-date=14 June 2017}}</ref> :Other contenders known from partial skeletons include ''[[Giganotosaurus]] carolinii'' (est. 12.2–13.2 m and 6-13.8 tonnes) and ''[[Carcharodontosaurus]] saharicus'' (est. 12-13.3 m and 6.2-15.1 tonnes).<ref name="TH07"/><ref name="Coria1995">{{cite journal | last1 = Coria | first1 = R. A. | last2 = Salgado | first2 = L. | year = 1995 | title = A new giant carnivorous dinosaur from the Cretaceous of Patagonia. | url = https://archive.org/details/sim_nature-uk_1995-09-21_377_6546/page/225 | journal = Nature | volume = 377 | issue = 6546| pages = 225–226 | doi=10.1038/377224a0| bibcode = 1995Natur.377..224C | s2cid = 30701725 }}</ref><ref name="coria2006">Coria, R. A. and Currie, P. J. (2006). "A new carcharodontosaurid (Dinosauria, Theropoda) from the Upper Cretaceous of Argentina". ''Geodiversitas'', '''28''' (1): 71–118. [http://www.mnhn.fr/museum/front/medias/publication/7653_g06n1a4.pdf pdf link] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20131002120231/http://www.mnhn.fr/museum/front/medias/publication/7653_g06n1a4.pdf |date=2 October 2013 }}</ref><ref name="Holtz2008">Holtz, Thomas R. Jr. (2012) ''Dinosaurs: The Most Complete, Up-to-Date Encyclopedia for Dinosaur Lovers of All Ages,'' [http://www.geol.umd.edu/~tholtz/dinoappendix/HoltzappendixWinter2011.pdf Winter 2011 Appendix].</ref><ref name="serenoetal1996">{{Cite journal | last1 = Sereno | first1 = P. C. | last2 = Dutheil | first2 = D. B. | last3 = Iarochene | first3 = M. | last4 = Larsson | first4 = H. C. E. | last5 = Lyon | first5 = G. H. | last6 = Magwene | first6 = P. M. | last7 = Sidor | first7 = C. A. | last8 = Varricchio | first8 = D. J. | last9 = Wilson | first9 = J. A. | doi = 10.1126/science.272.5264.986 | title = Predatory dinosaurs from the Sahara and Late Cretaceous faunal differentiation | journal = Science | volume = 272 | issue = 5264 | pages = 986–991 | year = 1996 | pmid = 8662584| bibcode = 1996Sci...272..986S | s2cid = 39658297 | url = http://doc.rero.ch/record/13893/files/PAL_E831.pdf }}</ref><ref name="seebacher2001">{{cite journal | doi = 10.1671/0272-4634(2001)021[0051:ANMTCA]2.0.CO;2 | last1 = Seebacher | first1 = F. | year = 2001 | title = A new method to calculate allometric length-mass relationships of dinosaurs | journal = Journal of Vertebrate Paleontology | volume = 21 | issue = 1| pages = 51–60 | issn = 0272-4634 | citeseerx = 10.1.1.462.255 | s2cid = 53446536 }}</ref> ''Saurophaganax maximus'' is another contender for largest theropod since the bones of the largest specimens (tibia, centrum and atlas) are reportedly as large or even larger than the same bones in ''Giganotosaurus'', though these remains are yet to be properly described.<ref name="Thecodontia">{{cite web|url=https://www.thecodontia.com/blog/the-largest-theropod-dinosaur-known-to-science/|title= The largest theropod known to science... ...and how certain can we be?|date=12 April 2023|access-date=5 May 2024|website=thecodontia|author=Dan Folkes}}</ref> :The largest [[extant taxon|extant]] theropod is the [[common ostrich]] (see birds, below). ;Armored dinosaurs ([[Thyreophora]]) :The largest [[thyreophora]]ns were ''[[Ankylosaurus]]'' and ''[[Stegosaurus]]'', from the Late Cretaceous and Late Jurassic periods (respectively) of what is now North America, both measuring up to {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length and estimated to weigh up to 6 tonnes.<ref>[http://www.chemistrydaily.com/chemistry/Stegosaurus Chemistry - Stegosaurus]. Chemistrydaily.com {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160126054040/http://www.chemistrydaily.com/chemistry/Stegosaurus |date=26 January 2016 }}</ref><ref>[http://www.sciencekids.co.nz/sciencefacts/dinosaurs/ankylosaurus.html Ankylosaurus Facts]. sciencekids.co.nz</ref> ;Ornithopods ([[Ornithopoda]]) :The largest ornithopods were the [[hadrosaur]]ids ''[[Shantungosaurus]]'', a late Cretaceous dinosaur found in the Shandong Peninsula of China, and ''[[Magnapaulia]]'' from the late Cretaceous of North America. Both species are known from fragmentary remains but are estimated to have reached over {{convert|15|m|ft|abbr=on}} in length<ref name=XZetal07>{{Cite journal | last1 = Zhao | first1 = M. Z. | last2 = Zhang | first2 = H. Z. | doi = 10.1007/s10114-005-0808-x | title = The weighted transience and recurrence of Markov processes | journal = Acta Mathematica Sinica, English Series | volume = 23 | pages = 111–126 | year = 2006 | s2cid = 119700784 }}</ref><ref name=WJM81>{{cite journal|last=Morris |first=William J. |year=1981 |title=A new species of hadrosaurian dinosaur from the Upper Cretaceous of Baja California: ''Lambeosaurus laticaudus'' |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_1981-03_55_2/page/453 |jstor=1304231|journal=Journal of Paleontology |volume=55 |issue=2 |pages=453–462}}</ref> and were likely the heaviest non-sauropod dinosaurs, estimated at over 23&nbsp;tonnes.<ref name=WJM81/> ;Ceratopsians ([[Ceratopsia]]) :The largest [[ceratopsia]]ns were ''[[Triceratops]]'' and its ancestor ''[[Eotriceratops]]'' from the late Cretaceous of North America. Both estimated to have reached about {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length<ref name="Dodhorned">{{cite book|title=The Horned Dinosaurs|year=1996|author=Dodson, P.|publisher=Princeton University Press, Princeton, New Jersey|isbn=978-0-691-02882-8|url=https://archive.org/details/horneddinosaursn00dods_0}}</ref> and weighed 12&nbsp;tonnes.<ref name="Alexander">{{Cite journal | last1 = Alexander | first1 = R. M. | doi = 10.1111/j.1096-3642.1985.tb00871.x | title = Mechanics of posture and gait of some large dinosaurs | journal = Zoological Journal of the Linnean Society | volume = 83 | pages = 1–25| year = 1985 }}</ref><ref name="wuetal2007">{{Cite journal | last1 = Wu | first1 = X. C. | last2 = Brinkman | first2 = D. B. | last3 = Eberth | first3 = D. A. | last4 = Braman | first4 = D. R. | title = A new ceratopsid dinosaur (Ornithischia) from the uppermost Horseshoe Canyon Formation (upper Maastrichtian), Alberta, Canada | url = https://archive.org/details/sim_canadian-journal-of-earth-sciences_2007-09_44_9/page/1243 | doi = 10.1139/E07-011 | journal = Canadian Journal of Earth Sciences | volume = 44 | issue = 9 | pages = 1243–1265 | year = 2007 | bibcode = 2007CaJES..44.1243W }}</ref> ====Birds (Aves)==== {{main|List of largest birds}} [[File:Strauss m Tanzania.jpg|thumb|The [[common ostrich]] is the largest living bird.]] The largest living [[bird]], a member of the [[Struthioniformes]], is the [[common ostrich]] (''Struthio camelus''), from the plains of [[Africa]]. A large male ostrich can reach a height of {{convert|2.8|m|ft|abbr=on}} and weigh over {{convert|156|kg|lb|abbr=on}}.<ref name="birding">[http://www.birding.com/birdrecords1.asp birding.com] records {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20070302004911/http://www.birding.com/birdrecords1.asp |date=2 March 2007 }}</ref> A mass of {{convert|200|kg|lb|abbr=on}} has been cited for the common ostrich but no wild ostriches of this weight have been verified.<ref name=autogenerated3>[http://www.avianmedicine.net/ampa/48.pdf Avian Medicine: Principles and Application]. avianmedicine.net {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090419061330/http://www.avianmedicine.net/ampa/48.pdf |date=19 April 2009 }}</ref> Eggs laid by the ostrich can weigh {{convert|1.4|kg|lb|abbr=on}} and are the largest eggs in the world today.{{Citation needed|date=January 2021}} The largest bird in the fossil record may be the extinct [[elephant bird]]s (Aepyornithidae) of Madagascar, which were related to the [[Kiwi (bird)|kiwis]]. ''[[Aepyornis]]'' exceeded {{convert|3|m|ft|abbr=on}} in height and {{convert|500|kg|lb|abbr=on}}, while ''[[Vorombe]]'' could reach a similar height and a mass of {{convert|732|kg|lb|abbr=on}}.<ref name="Hansford2018b">{{cite journal|last1= Hansford|first1=J. P.|last2= Turvey|first2=S. T.|title= Unexpected diversity within the extinct elephant birds (Aves: Aepyornithidae) and a new identity for the world's largest bird|journal= [[Royal Society Open Science]]|volume= 5|issue= 9|date= 26 September 2018|page= 181295|doi=10.1098/rsos.181295|pmc= 6170582|pmid= 30839722|bibcode=2018RSOS....581295H}}</ref> The last of the elephant birds became extinct about 300 years ago. Of almost exactly the same upper proportions as the largest elephant birds was ''[[Dromornis stirtoni]]'' of [[Australia]], part of a 26,000-year-old group called [[mihirung]]s of the family [[Dromornithidae]].<ref>Murray, Peter F.; Vickers-Rich, Patricia (2004). ''Magnificent Mihirungs: The Colossal Flightless Birds of the Australian Dreamtime''. Indiana University Press. {{ISBN|978-0-253-34282-9}}</ref> The largest carnivorous bird was ''[[Brontornis]]'', an extinct flightless bird from [[South America]] which reached a weight of {{convert|350|to|400|kg|lb|abbr=on}} and a height of about {{convert|2.8|m|ftin|abbr=on}}.<ref>Alvarenga, H.; Chiappe, L.; Bertelle, S. (3 May 2011), ''Phorusrhacids: the Terror Birds'', in Dyke, G.; Kaiser, G., Living Dinosaurs: The Evolutionary History of Modern Birds, Wiley, pp. 187–208, {{ISBN|978-0-470-65666-2}}</ref> The tallest carnivorous bird was ''[[Kelenken]]'', which could reach 3 to 3.2 meters in height and 220 to 250 kilograms. The tallest bird ever was the [[giant moa]] (''Dinornis maximus''), part of the moa family of [[New Zealand]] that went [[extinct]] around 1500 AD. This particular species of moa stood up to {{convert|3.7|m|ft|abbr=on}} tall,<ref name=birding/> but weighed about half as much as a large elephant bird or [[mihirung]] due to its comparatively slender frame.<ref name = "Wood"/> The heaviest bird ever capable of flight was ''[[Argentavis magnificens]]'', the largest member of the now extinct [[family (biology)|family]] [[Teratornithidae]], found in Miocene-aged fossil beds of Argentina, with a wingspan up to {{convert|5.5|m|ft|abbr=on}}, a length of up to {{convert|1.25|m|ft|abbr=on}}, a height on the ground of up to {{convert|1.75|m|ft|abbr=on}} and a body weight of at least {{convert|71|kg|lb|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/><ref>{{Cite journal | last1 = Chatterjee | first1 = S. | last2 = Templin | first2 = R. J. | last3 = Campbell | first3 = K. E. | doi = 10.1073/pnas.0702040104 | title = The aerodynamics of Argentavis, the world's largest flying bird from the Miocene of Argentina | journal = Proceedings of the National Academy of Sciences | volume = 104 | issue = 30 | pages = 12398–12403 | year = 2007 | pmid = 17609382| pmc = 1906724| bibcode = 2007PNAS..10412398C | doi-access = free }}</ref><ref name="Ksepka 10624–10629">{{cite journal|title=Flight performance of the largest volant bird|first=Daniel T.|last=Ksepka|date=22 July 2014|journal=Proceedings of the National Academy of Sciences|volume=111|issue=29|pages=10624–10629|doi=10.1073/pnas.1320297111|pmid=25002475|pmc=4115518|bibcode=2014PNAS..11110624K|doi-access=free}}</ref> ''[[Pelagornis sandersi]]'' is thought to have had an even larger wingspan of about {{convert|6.1|-|7.4|m|ft|abbr=on}}, but is only about {{convert|22|-|40|kg|lb|abbr=on}}, half the mass of the former.<ref>{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.uk/pelagornis-sandersi-worlds-biggest-bird-was-twice-big-albatross-24ft-wingspan-1455666|title=Pelagornis Sandersi: World's Biggest Bird Was Twice as Big as Albatross with 24ft Wingspan|first=Hannah|last=Osborne|date=7 July 2014|website=ibtimes.co.uk|access-date=14 June 2017}}</ref><ref name="Ksepka 10624–10629"/> =====Heaviest living bird species===== The following is a list of the heaviest living bird species based on maximum reported or reliable mass, but average weight is also given for comparison. These species are almost all flightless, which allows for these particular birds to have denser bones and heavier bodies. Flightless birds comprise less than 2% of all living bird species.{{Citation needed|date=January 2021}} {| class="wikitable sortable" |- ! Rank ! Animal ! Binomial name ! Average mass<br />[kg (lb)] ! Maximum mass<br />[kg (lb)] ! Average total length<br />[cm (ft)] ! [[Bird flight|Flighted]] |- | 1 || [[Common ostrich]] ||''Struthio camelus''|| 104 (230)<ref name= Davies>Davies, Stephen, ''Ratites and Tinamous''. Oxford University Press (2002), {{ISBN|978-0-19-854996-3}}</ref> || 156.8 (346)<ref name= Davies/> || 210 (6.9)<ref name= Handbook1>del Hoyo, et al.,''Handbook of the Birds of the World. Volume 1: Ostrich to Ducks''. Lynx Edicons (1992), {{ISBN|978-84-87334-10-8}}</ref> || No |- | 2 || [[Somali ostrich]] ||''Struthio molybdophanes''|| 90 (200)<ref name= Davies/> || 130 (287){{Citation needed|date=May 2016}} || 200 (6.6)<ref name= Davies/> || No |- | 3 || [[Southern cassowary]] ||''Casuarius casuarius''|| 45 (99)<ref name= Davies/> || 85 (190)<ref>{{cite journal | last1 = Kofron | first1 = Christopher P. | year = 1999 | title = Attacks to humans and domestic animals by the southern cassowary (Casuarius casuarius johnsonii) in Queensland, Australia | journal = Journal of Zoology | volume = 249 | issue = 4| pages = 375–381 | doi = 10.1111/j.1469-7998.1999.tb01206.x }}</ref> || 155 (5.1)<ref name= Davies/> || No |- | 4 || [[Northern cassowary]] ||''Casuarius unappendiculatus''|| 44 (97)<ref name= Davies/> || 75 (170)<ref name= Davies/> || 149 (4.9)<ref name= Handbook1/> || No |- | 5 || [[Emu]] ||''Dromaius novaehollandiae''|| 33 (73)<ref name= Davies/><ref name = "CRC">''CRC Handbook of Avian Body Masses'' by John B. Dunning Jr. (Editor). CRC Press (1992), {{ISBN|978-0-8493-4258-5}}.</ref> || 70 (150){{Citation needed|date=May 2016}} || 153 (5)<ref name= Davies/> || No |- | 6 || [[Emperor penguin]] ||''Aptenodytes forsteri''|| 31.5 (69)<ref name= Handbook1/><ref name= Penguin>Marion, Remi, ''Penguins: A Worldwide Guide''. Sterling Publishing Co. (1999), {{ISBN|0-8069-4232-0}}</ref> || 46 (100)<ref name= Handbook1/> || 114 (3.7)<ref name= Handbook1/> || No |- | 7 || [[Greater rhea]] ||''Rhea americana''|| 23 (51)<ref name = "CRC"/> || 40 (88)<ref name= Handbook1/> || 134 (4.4)<ref name= Davies/> || No |- | 8 || [[Domestic turkey|Domestic turkey/wild turkey]] ||''Meleagris gallopavo''|| 13.5 (29.8) <ref>{{cite web|url=https://www.businessinsider.com/how-big-turkeys-were-then-and-now-2015-11|title=The turkeys we eat today weigh twice as much as they did a few decades ago|first=Tanya Lewis, Lydia|last=Ramsey|website=Business Insider}}</ref> || 39 (86)<ref>{{cite web|url=http://extension.illinois.edu/turkey/turkey_facts.cfm|title=Turkey Facts - Turkey for Holidays - University of Illinois Extension|website=extension.illinois.edu|access-date=2 September 2022|archive-date=8 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180708042633/http://extension.illinois.edu/turkey/turkey_facts.cfm|url-status=dead}}</ref>|| 100 - 124.9 (3.3 – 4.1){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes |- | 9 || [[Dwarf cassowary]] ||''Casuarius bennetti''|| 19.7 (43)<ref name= Davies/> || 34 (75)<ref name= Davies/> || 105 (3.4){{Citation needed|date=May 2016}} || No |- | 10 || [[Lesser rhea]] ||''Rhea pennata''|| 19.6 (43)<ref name= Davies/> || 28.6 (63)<ref name= Davies/> || 96 (3.2)<ref name= Handbook1/> || No |- | 11 || [[Mute swan]] ||''Cygnus olor''|| 11.87 (26.2) || 23 (51) || 100-130 (3.3 - 4.3)<ref name="Hoyo, J 1996"/> || Yes |- | 12 || [[Great bustard]] ||''Otis tarda''|| 10.6 (23.4){{Citation needed|date=May 2016}} || 21 (46)<ref name = "Wood"/> || 115 (3.8){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes |- | 13 || [[King penguin]] ||''Aptenodytes patagonicus''|| 13.6 (30)<ref name= Handbook1/><ref name = Penguin/> || 20 (44)<ref>[http://www.authorstream.com/Presentation/dawnvea09-169623-Leopard-Seals-group-Penguin-Slideshow-g-Entertainment-ppt-powerpoint/ Leopard Seals Group Penguin Slideshow Ppt Presentation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180218024251/http://www.authorstream.com/Presentation/dawnvea09-169623-Leopard-Seals-group-Penguin-Slideshow-g-Entertainment-ppt-powerpoint/ |date=18 February 2018 }}. Authorstream.com (31 March 2009)</ref> || 92 (3){{Citation needed|date=May 2016}} || No |- | 14 || [[Kori bustard]] ||''Ardeotis kori''|| 11.4 (25.1)<ref name= Handbook1/> || 20 (44.1){{Citation needed|date=May 2016}} || 150 (5)<ref name= Handbook1/> || Yes |- | 15 || [[Trumpeter swan]] ||''Cygnus buccinator''|| 11.6 (25.1) || 17.2 (38) || 138 - 165 (4.5 - 5.4) || Yes |- | 16 || [[Wandering albatross]] ||''Diomedea exulans''|| 11.9 (24) || 16.1 (38)<ref>Wood, Gerald (1983). The Guinness Book of Animal Facts and Feats. {{ISBN|978-0-85112-235-9}}.</ref> || 107 - 135 (3.5 - 4.4) || Yes |- | 17 || [[Whooper swan]] ||''Cygnus cygnus''|| 11.4 (25) || 15.5 (32) || 140 - 165 (4.5 - 5.4) || Yes |- | 18 || [[Dalmatian pelican]] ||''Pelecanus crispus''|| 11.5 (25) || 15 (33.1){{Citation needed|date=May 2016}} || 183 (6){{Citation needed|date=May 2016}} || Yes |- | 19 || [[Andean condor]] ||''Vultur gryphus''|| 11.3 (25)<ref name="Hoyo, J 1996">del Hoyo, J; Elliot, A; Sargatal, J (1996). Handbook of the Birds of the World 3. Barcelona: Lynx Edicions. {{ISBN|84-87334-20-2}}.</ref> || 14.9 (33)<ref name="Hoyo, J 1996"/> || 100 - 130 (3.3 - 4.3)<ref name="Hoyo, J 1996"/> || Yes |} ===Amphibians (Amphibia)=== [[File:Andrias japonicus cropped.jpg|thumb|A [[giant salamander]], the largest living [[amphibian]].]] The largest living [[amphibian]] is the [[South China giant salamander]] (''Andrias sligoi''). Formerly considered [[conspecific]] with the [[Chinese giant salamander]] (''A. davidianus''), the maximum size of this nearly human-sized river-dweller is {{convert|64|kg|lb|abbr=on}} and almost {{convert|1.83|m|ft|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> Before [[amniote]]s became the dominant [[tetrapod]]s, several giant amphibian proto-tetrapods existed and were certainly the dominant animals in their ecosystems. The largest known was the [[crocodile]]-like ''[[Prionosuchus]]'', which reached a length of {{convert|9|m|ft|abbr=on}}.<ref>{{cite journal|author1=Cox, C. B. |author2=Hutchinson, P. |year=1991 |title=Fishes and amphibians from the Late Permian Pedrado Fogo Formation of northern Brazil |journal=Palaeontology |volume=34 |pages=561–573 |id={{INIST|19854877}} |url=http://palaeontology.palass-pubs.org/pdf/Vol%2034/Pages%20561-573.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120324051815/http://palaeontology.palass-pubs.org/pdf/Vol%2034/Pages%20561-573.pdf |archive-date=24 March 2012 }}</ref> ;Frogs ([[Frog|Anura]]) [[File:Cane-toad.jpg|thumb|The massive and destructive [[cane toad]] ranks as the largest toad in the world.]] :The largest member of the largest order of [[amphibian]]s is the African [[goliath frog]] (''Conraua goliath''). The maximum size this species is verified to attain is a weight of {{convert|3.8|kg|lb|abbr=on}} and a snout-to-vent length of {{convert|39|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The largest of the [[toad]]s, the [[cane toad]] (''Rhinella marina''), is also the second largest member of the frog order. This infamous, often invasive species can grow to maximum mass of {{convert|2.65|kg|lb|abbr=on}} and measure a maximum of {{convert|33|cm|in|abbr=on}} from snout-to-vent.<ref name = "Wood"/> Rivaling the previous two species, the [[African bullfrog]] (''Pyxicephalus adspersus'') can range up to a weight of {{convert|2|kg|lb|abbr=on}} and {{convert|25.5|cm|in|abbr=on}} from snout to vent.<ref>[http://www.honoluluzoo.org/african_bullfrog.htm African Bullfrog]. Honoluluzoo.org {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110903062023/http://www.honoluluzoo.org/african_bullfrog.htm |date=3 September 2011 }}</ref> Another large frog is the largest frog in [[North America]], the [[American bullfrog]], which can reach weights of up to {{convert|0.8|kg|lb|abbr=on}} and snout-to-vent-length (SVL) of {{convert|20|cm|in|abbr=on}}. However, the toad ''[[Beelzebufo ampinga]]'', found in fossil from the [[Cretaceous]] era in what is now Madagascar, was estimated to grow to {{convert|41|cm|in|abbr=on}} long and weigh up to {{convert|4.5|kg|lb|abbr=on}}, making it the largest frog ever known.<ref>[https://web.archive.org/web/20080220010642/http://news.nationalgeographic.com/news/2008/02/080218-giant-frog.html Giant "Frog From Hell" Fossil Found in Madagascar]. News.nationalgeographic.com (28 October 2010)</ref> But in more recent studies, animals of this species have been estimated to have grown to at least {{convert|23.2|cm|in|1|abbr=on}} (snout-vent length), which is around the size a modern [[African bullfrog]] can reach.<ref>{{cite journal |last1=Evans |first1=Susan E. |last2=Groenke |first2=Joseph R. |last3=Jones |first3=Marc E. H. |last4=Turner |first4=Alan H. |last5=Krause |first5=David W. |title=New Material of Beelzebufo, a Hyperossified Frog (Amphibia: Anura) from the Late Cretaceous of Madagascar |journal=PLOS ONE |date=28 January 2014 |volume=9 |issue=1 |pages=e87236 |doi=10.1371/journal.pone.0087236 |pmid=24489877 |pmc=3905036 |bibcode=2014PLoSO...987236E |doi-access=free }}</ref> The largest [[Hylidae|tree frog]] is the Australasian [[white-lipped tree frog]] (''Litoria infrafrenata''), the females of which can reach a length of {{convert|14|cm|in|abbr=on}} from snout to vent and can weigh up to {{convert|115|g|oz|abbr=on}}.<ref>[http://www.theanimalfiles.com/amphibians/frogs/white_lipped_tree_frog.html White Lipped Tree Frog]. The Animal Files</ref> The family Leptodactylidae, one of the most diverse anuran families, also has some very large members. The largest is the [[Surinam horned frog]] (''Ceratophrys cornuta''), which can reach {{convert|20|cm|in|abbr=on}} in length from snout to vent and weigh up to {{convert|0.48|kg|lb|abbr=on}}.<ref>[http://bullafina.com/video/videos/dCN4QaGtDoE/1/1/-leptodactylidae/Surinam-horned-frog-(Ceratophrys-cornuta) Surinam horned frog (Ceratophrys cornuta) – Videos Peru – Peru Videos]. Bullafina.com (11 June 2008) {{dead link|date=May 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> While not quite as large as ''Ceratophrys cornuta'', ''[[Leptodactylus pentadactylus]]'' is often heavier; it can reach {{convert|18.5|cm|in|abbr=on}} long and weigh {{convert|0.60|kg|lb|abbr=off}}. The largest [[Dendrobatidae|dendrobatid]] is the Colombian [[golden poison frog]] (''Phyllobates terribilis''), which can attain a length of {{convert|6|cm|in|abbr=on}} and nearly {{convert|28.3|g|oz|abbr=on}}.<ref>[https://web.archive.org/web/20100207174351/http://animals.nationalgeographic.com/animals/amphibians/golden-poison-dart-frog/ Golden Poison Dart Frogs, Golden Poison Dart Frog Pictures, Golden Poison Dart Frog Facts]. Animals.nationalgeographic.com</ref> Most frogs are classified under the suborder [[Neobatrachia]], although nearly 200 species are part of the suborder [[Mesobatrachia]], or ancient frogs. The largest of these are the little-known ''[[Brachytarsophrys]]'' or Karin Hills frogs, of South Asia, which can grow to a maximum snout-to-vent length of {{convert|17|cm|in|abbr=on}} and a maximum weight of {{convert|0.54|kg|lb|abbr=on}}.<ref>Zweifel, Richard G. (1998). Cogger, H. G. and Zweifel, R. G.. ed. ''Encyclopedia of Reptiles and Amphibians''. San Diego: Academic Press. {{ISBN|0-12-178560-2}}.</ref> {| class="wikitable" |+ !Rank !Binomial name !Maximum mass !Maximum snout-vent length !Family |- |1 |[[Goliath frog|Conraua goliath]] |3.3kg (7.3lb)<ref>{{Cite web |title=Goliath Frog {{!}} San Diego Zoo Animals & Plants |url=https://animals.sandiegozoo.org/animals/goliath-frog |access-date=2024-09-23 |website=animals.sandiegozoo.org}}</ref> |35cm (14 in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[Conraua|Conrauidae]] |- |2 |[[Calyptocephalella|Calyptocephalella gayi]] |3kg (6.6lb)<ref>{{Cite web |date=2016-12-19 |title=Helmeted Water Toad (Calyptocephalella gayi) - |url=https://gonefroggin.com/2016/12/19/helmeted-water-toad-calyptocephalella-gayi/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |32cm (12.5in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[Calyptocephalellidae|Calyptocephalella]] |- |3 |[[Telmatobius macrostomus]] |2kg (5lb)<ref>{{Cite web |title=Junín Giant Frog (Telmatobius macrostomus) |url=https://www.inaturalist.org/taxa/135145-Telmatobius-macrostomus |access-date=2024-09-23 |website=iNaturalist |language=en}}</ref> |30cm (12in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[Telmatobius|Telmatobiidae]] |- |4 |[[Blyth's river frog|Limnonectes blythii]] |1.8kg (3.8lb)<ref>{{Cite web |title=Blyth's River Frog (Limnonectes blythii) |url=https://uk.inaturalist.org/taxa/25938-Limnonectes-blythii |access-date=2024-09-23 |website=iNaturalist United Kingdom |language=en-GB}}</ref> |25cm (10in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[Dicroglossidae]] |- |5 |[[Cane toad|Rhinella marina]] |1.5kg (3.3lb)<ref>{{Cite web |last=Pacific |first=Aquarium of the |title=Cane Toad |url=https://www.aquariumofpacific.org/onlinelearningcenter/species/cane_toad/#:~:text=sides,%20and%20legs.-,Females%20are%20about%2010-18%20cm%20(4-7%20in,the%20size%20of%20their%20mouths. |access-date=2024-09-23 |website=www.aquariumofpacific.org |language=en}}</ref> |23cm (9.4in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[True toad|Bufonidae]] |- |6 |[[African bullfrog|Pyxicephalus adspursus]] |1.4kg (3lb)<ref>{{Cite web |title=African bullfrog |url=https://kids.britannica.com/kids/article/African-bullfrog/601948 |access-date=2024-09-23 |website=Britannica Kids |language=en-US}}</ref> |22cm (9in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[Pyxicephalidae]] |- |7 |[[Leptodactylus fallax|Leptodactylus falax]] |1kg (2.2b)<ref>{{Cite web |title=Mountain Chicken |url=https://stlzoo.org/animals/amphibians/frogs-toads/mountain-chicken#:~:text=Mountain%20chickens%20are%20frogs!,they%20secrete%20for%20their%20eggs. |access-date=2024-09-23 |website=Saint Louis Zoo |language=en}}</ref> |22cm (9in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[Leptodactylidae]] |- |8 |[[American bullfrog|Lithobates catesbeianus]] |0.8kg (1.7lb)<ref>{{Cite web |date=2010-10-10 |title=American Bullfrog {{!}} National Geographic |url=https://www.nationalgeographic.com/animals/amphibians/facts/american-bullfrog |access-date=2024-09-23 |website=Animals |language=en}}</ref> |20cm (8in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[True frog|Ranidae]] |- |9 |[[Surinam horned frog|Ceratophrys cornuta]] |0.5kg (1.1lb)<ref>{{Cite web |url=https://www.theanimalfacts.com/amphibians/surinam-horned-frog/ |access-date=2024-09-23 |website=www.theanimalfacts.com}}</ref> |20cm (8in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[Ceratophryidae]] |- |10 |[[Smoky jungle frog|Lepdodactylus pentadactylus]] |0.4kg (0.8lb)<ref>{{Cite web |title=Smoky Jungle Frog |url=https://binderparkzoo.org/animal/smoky-jungle-frog/ |access-date=2024-09-23 |website=Binder Park Zoo |language=en-US}}</ref> |17cm (7in)<ref>{{Cite web |date=2017-01-22 |title=10 Largest Frogs and Toads in the World - |url=https://gonefroggin.com/2017/01/22/10-largest-frogs-and-toads-in-the-world/ |access-date=2024-09-23 |website=gonefroggin.com |language=en-US}}</ref> |[[Leptodactylidae|Leptodacylidae]] |} : ;Caecilians ([[Gymnophiona]]) :The largest of the worm-like [[caecilians]] is the Colombian Thompson's caecilian (''[[Caecilia thompsoni]]''), which reaches a length of {{convert|1.5|m|ft|abbr=on}}, a width of about {{convert|4.6|cm|in|abbr=on}} and can weigh up to about {{convert|1|kg|lb|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> ;Salamanders ([[Urodela]]) :Besides the previously mentioned Chinese and South China giant salamanders, the closely related [[Japanese giant salamander]] (''Andrias japonicus'') is also sometimes cited as the largest living amphibian, but salamanders of a greater size than {{convert|1.53|m|ft|abbr=on}} and {{convert|36|kg|lb|abbr=on}} have never been verified for this species. Another giant of the amphibian world is the North American [[hellbender]] (''Cryptobranchus alleganiensis''), which can measure up to {{convert|0.76|m|ft|abbr=on}}. The recently described [[Siren reticulata|reticulated siren]] of the southeastern United States rivals the hellbender in size, although it is more lean in build.<ref>{{cite web|url=https://blogs.scientificamerican.com/extinction-countdown/swampy-thing-the-giant-new-salamander-species-discovered-in-florida-and-alabama/|title=Swampy Thing: The Giant New Salamander Species Discovered in Florida and Alabama|last=Platt|first=John R.|website=Scientific American Blog Network|language=en|access-date=19 December 2018}}</ref> The largest of the newts is the [[Iberian ribbed newt]] (''Pleurodeles waltl''), which can grow up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>{{usurped|1=[https://web.archive.org/web/20080720131540/http://www.buzzle.com/articles/the-largest-newt-as-a-pet.html The Largest Newt As a Pet]}}. Buzzle.com</ref> ===Fish=== {{main|List of largest fish}} ==Invertebrate chordates== ===Tunicates (Tunicata)=== {{further|Tunicata}} The largest tunicate is ''[[Synoicum pulmonaria]]'', found at depths of {{convert|20|and|40|m|ft|0}}, and are up to 14 centimetres (6&nbsp;in) in diameter. It is also present in the northwestern Atlantic Ocean, around the coasts of Greenland and Newfoundland, but is less common here than in the east, and occurs only at depths between {{convert|10|and|13|m|ft|0}}.<ref name=DORIS>{{cite web |url=http://doris.ffessm.fr/fiche2.asp?fiche_numero=2797 |title=''Synoicum pulmonaria'' (Ellis & Solander, 1786) |author1=André, Frédéric |author2=Tourenne, Murielle |author3=Foveau, Aurélie |date=8 August 2011 |publisher=DORIS |language=fr |access-date=26 July 2015}}</ref> ;Entergonas ([[Enterogona]]) :The largest entergona is ''[[Synoicum pulmonaria]]'' it is usually found at depths between about {{convert|20|and|40|m|ft|0}} and can grow to over a metre (yard) in length. It is also present in the northwestern Atlantic Ocean, around the coasts of Greenland and Newfoundland, but is less common here than in the east, and occurs only at depths between {{convert|10|and|13|m|ft|0}}.<ref name=DORIS /> ;Pleurogonas ([[Pleurogona]]) :The largest pleurogona is ''[[Pyura pachydermatina]]'' .<ref name=Lambert>{{cite journal |author1=Lambert, Gretchen |author2=Lambert, Charles C. |year=1996 |title=Spicule Formation in the New Zealand Ascidian ''Pyura pachydermatina'' (Chordata, Ascidiacea) |journal=Connective Tissue Research |volume=34 |issue=4 |pages=263–269 |doi=10.3109/03008209609005270|pmid=9084635 }}</ref> In colour it is off-white or a garish shade of reddish-purple. The stalk is two thirds to three quarters the length of the whole animal which helps distinguish it from certain [[Invasive species|invasive]] tunicates not native to New Zealand such as ''[[Styela clava]]'' and ''[[Pyura stolonifera]]''.<ref name=MPI>{{cite web |url=http://www.biosecurity.govt.nz/pests/pyura |title=''Pyura'' |work=Biosecurity in New Zealand |publisher=Ministry for Primary Industries, New Zealand Government |access-date=19 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130209200618/http://www.biosecurity.govt.nz/pests/pyura |archive-date=9 February 2013 |url-status=dead }}</ref> It is one of the largest species of tunicates and can grow to over a metre (yard) in length.<ref name=Ruppert>{{cite book |title=Invertebrate Zoology |url=https://archive.org/details/isbn_9780030259821 |edition=7th |last1=Ruppert |first1=Edward E. |last2=Fox |first2=Richard, S. |last3=Barnes |first3=Robert D. |year=2004 |publisher=Cengage Learning |isbn=978-81-315-0104-7 |page=[https://archive.org/details/isbn_9780030259821/page/941 941] }}</ref> ;Aspiraculates ([[Aspiraculata]]) :The largest aspiraculate is ''[[Oligotrema]]'' large and surrounded by six large lobes; the cloacal syphon is small. They live exclusively in deep water and range in size from less than one inch (2 cm) to 2.4 inches (6 cm). ====Thaliacea==== [[File:Pyrosoma_atlanticum.JPG|thumb|right|The ''[[Pyrosoma atlanticum]]'' is the largest thaliacean.]] The largest [[thaliacea]]n, ''[[Pyrosoma atlanticum]]'', is cylindrical and can grow up to 60&nbsp;cm (2&nbsp;ft) long and 4–6&nbsp;cm wide. The constituent [[zooid]]s form a rigid tube, which may be pale pink, yellowish, or bluish. One end of the tube is narrower and is closed, while the other is open and has a strong diaphragm. The outer surface or test is gelatinised and dimpled with backward-pointing, blunt processes. The individual zooids are up to {{cvt|8.5|mm|in}} long and have a broad, rounded branchial sac with [[gill]] slits. Along the side of the branchial sac runs the [[endostyle]], which produces [[mucus]] filters. Water is moved through the gill slits into the centre of the cylinder by [[Cilium|cilia]] pulsating rhythmically. [[Plankton]] and other food particles are caught in mucus filters in the processes as the colony is propelled through the water. ''P. atlanticum'' is bioluminescent and can generate a brilliant blue-green light when stimulated.<ref name=JelliesZone/><ref>[http://species-identification.org/species.php?species_group=zmns&id=588 ''Pyrosoma atlanticum''] Marine Species Identification Portal. Retrieved 11 November 2011.</ref> ;Doliolida ([[Doliolida]]) :The largest doliolida is ''[[Doliolida]]'' <ref>[http://www.marinespecies.org/aphia.php?p=taxdetails&id=137212 Doliolida] World Register of Marine Species. Retrieved 17 November 2011.</ref> The doliolid body is small, typically 1–2&nbsp;cm long, and barrel-shaped; it features two wide [[siphon]]s, one at the front and the other at the back end, and eight or nine circular [[muscle]] strands reminiscent of barrel bands. Like all [[tunicate]]s, they are [[filter feeder]]s. They are free-floating; the same forced flow of water through their bodies with which they gather [[plankton]] is used for propulsion - not unlike a tiny [[ramjet]] engine. Doliolids are capable of quick movement. They have a complicated [[biological life cycle|lifecycle]] consisting of sexual and asexual generations. They are nearly exclusively tropical animals, although a few species are found as far north as northern [[California]].{{Citation needed|date=January 2021}} ;Salps ([[Salpida]]) :The largest salp is ''[[Cyclosalpa bakeri]]'' 15cm (6ins) long. There are openings at the anterior and posterior ends of the cylinder which can be opened or closed as needed. The bodies have seven transverse bands of muscle interspersed by white, translucent patches. A stolon grows from near the endostyle (an elongated glandular structure producing mucus for trapping food particles). The stolon is a ribbon-like organ on which a batch of aggregate forms of the animal are produced by [[budding]]. The aggregate is the second, colonial form of the salp and is also gelatinous, transparent and flabby. It takes the shape of a radial whorl of individuals up to about 20cm (4in) in diameter. It is formed of approximately 12 [[zooid]]s linked side by side in a shape that resembles a crown.<ref name=JelliesZone>[http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/cyclosalpa-bakeri/ ''Cyclosalpa bakeri'' - Ritter, 1905] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160321094842/http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/cyclosalpa-bakeri/ |date=21 March 2016 }} JelliesZone, by David Wrobel. Retrieved 10 April 2016.</ref><ref name=Salps>[http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/ Pelagic Tunicates] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623020144/http://jellieszone.com/pelagic-tunicates/ |date=23 June 2016 }} JelliesZone, by David Wrobel. Retrieved 10 April 2016.</ref> are largest thetyses: ''[[Thetys vagina]]'' Individuals can reach up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} long.{{Citation needed|date=January 2021}} ;Larvaceans ([[Larvacea]]) :The largest larvacean is ''[[Larvacea|Appendicularia]]'' {{convert|1|cm|abbr=on}} in body length (excluding the tail).{{Citation needed|date=January 2021}} ===Cephalochordates (Leptocardii)=== {{further|Leptocardii}} The largest lancelet is the [[Branchiostoma lanceolatum|European lancelet]] (''Branchiostoma lanceolatum'') "primitive fish". It can grow up to 6&nbsp;cm (2.5&nbsp;in) long.<ref>[http://species-identification.org/species.php?species_group=zmns&id=589 ''Branchiostoma lanceolatum''] Marine Species Information Portal. Retrieved 14 November 2011.</ref> ==Invertebrate non-chordates== ===Echinoderms (Echinodermata)=== [[Image:Reef1118 - Flickr - NOAA Photo Library.jpg|thumb|At up to {{convert|3|m|ft|abbr=on}} long, the sea cucumber ''[[Synapta maculata]]'' is the longest known echinoderm.]] The largest species of [[echinoderm]] in terms of bulk is probably the [[starfish]] species ''[[Thromidia gigas]]'', of the class [[Asteroidea]], which reaches a weight of over {{convert|6|kg|lb|abbr=on}},<ref name="Mah Largest">{{cite web |url=http://echinoblog.blogspot.fr/2008/07/what-are-worlds-largest-starfish.html |title=What Are the World's LARGEST Starfish? |last1=Mah |first1=Christopher |date= 27 July 2008|website=The Echinoblog }}</ref> but it might be beaten by some giant sea cucumbers such as ''[[Thelenota anax]]''. However, at a maximum span of {{convert|63|cm|in|abbr=on}}, ''Thromidia gigas'' is quite a bit shorter than some other echinoderms.<ref name = "Wood"/> The longest echinoderm known is the conspicuous sea cucumber ''[[Synapta maculata]]'', with a slender body that can extend up to {{convert|3|m|ft|abbr=on}}. In comparison, the biggest sea star is the brisingid sea star ''[[Midgardia xandaros]]'', reaching a span of {{convert|1.4|m|ft|abbr=on}}, despite being quite slender.<ref name = "Wood"/> ''[[Evasterias echinosoma]]'' is another giant echinoderm and can measure up to {{convert|1|m|ft|abbr=on}} across and weigh {{convert|5.1|kg|lb|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> ;Crinoids ([[Crinoidea]]) :The largest species of [[crinoid]] is the unstalked feather-star ''[[Heliometra glacialis]]'', reaching a total width of {{convert|78|cm|in|abbr=on}} and an individual arm length of {{convert|35|cm|in|abbr=on}}. A width of {{convert|91.4|cm|in|abbr=on}} was claimed for one unstalked feather-star but is not confirmed.<ref name = "Wood"/> The genus ''[[Metacrinus]]'' has a stalk span of {{convert|61|cm|in|abbr=on}} but, due to its bulk and multiple arms, it is heavier than ''[[Heliometra]]''.<ref name = "Wood"/> In the past, [[crinoids]] grew much larger, and stalk lengths up to {{convert|40|m|ft|abbr=on}} have been found in the fossil record.<ref>Ponsonby, David and Dussart, George ''The Anatomy of the Sea'', Raincoast Books (2005) {{ISBN|0-8118-4633-4}} p. 129</ref> ;Sea urchins and allies ([[Echinoidea]]) :The largest [[sea urchin]] is the species ''[[Sperosoma giganteum]]'' from the deep northwest Pacific Ocean, which can reach a [[Test (biology)|shell]] width of about {{convert|30|cm|in|abbr=on}}.<ref name=echino>{{cite book|title=Echinoderms - Starfish, Urchins, and Other Echinoderms|author=Gilpin, D.|year=2006|page=[https://archive.org/details/starfishurchinso0000gilp/page/41 41]|publisher=Capstone |isbn=978-0-7565-1611-6|url=https://archive.org/details/starfishurchinso0000gilp/page/41}}</ref> Another deep sea species ''[[Hygrosoma hoplacantha]]'' is only slightly smaller.<ref name=echino/> The largest species found along the North America coast is the Pacific [[red sea urchin]] (''Mesocentrotus franciscanus'') where the shell can reach {{convert|19|cm|in|abbr=on}}.<ref>{{cite web|title=Strongylocentrotus franciscanus|url=http://animaldiversity.org/accounts/Strongylocentrotus_franciscanus/|publisher=Animal Diversity Web|access-date=2 December 2016}}</ref> If the spines enter into count, the biggest species may be a [[Diadematidae]] like ''[[Diadema setosum]]'', with a test up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}} only, but its spines can reach up to {{convert|30|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>{{cite web|title=Long-spined black sea urchin|url=http://www.wildsingapore.com/wildfacts/echinodermata/echinoidea/urchin/diadema.htm|publisher=Wild Singapore|access-date=2 December 2016}}</ref> ;Sea cucumbers ([[Holothuroidea]]) :The bulkiest species of [[sea cucumber]] are ''[[Stichopus|Stichopus variegatus]]'' and ''[[Thelenota anax]]'', weighing several pounds, being about {{convert|21|cm|in|abbr=on}} in diameter, and reaching a length of {{convert|1|m|ft|abbr=on}} when fully extended. ''[[Synapta maculata]]'' can reach an extended length of {{convert|3|m|ft|abbr=on}}, but is extremely slender (3-5cm) and weigh much less than Stichopodids.<ref name = "Wood"/> ;Brittle stars ([[Ophiuroidea]]) :The largest known specimen of [[brittle star]] is the basket star ''[[Gorgonocephalidae|Astrotoma]] agassizii''. This species can grow to have a span of {{convert|1|m|ft|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> Sometimes, ''Gorgonocephalus stimpsoni'' is considered the largest but the maximum this species is can measure {{convert|70|cm|in|abbr=on}} and a disk diameter of about {{convert|14.3|cm|in|abbr=on}}. Outside from [[Euryalida|euryalids]], the biggest ophiurid brittle star may be ''[[Ophiopsammus maculata]]'' (6–7 inches).<ref name="Mah brittle">{{cite web |url=http://echinoblog.blogspot.fr/2009/04/the-worlds-biggest-brittle-stars.html |title=The World's BIGGEST Brittle Stars! |last1=Mah |first1=Christopher |date= 27 April 2009|website=The Echinoblog }}</ref> ;Sea stars ([[Asteroidea]]) :The heaviest sea star is ''[[Thromidia gigas]]'' from the [[Indo-Pacific]], which can surpass {{convert|6|kg|lb|abbr=on}} in weight, but only has a diameter of about {{convert|65|cm|ft|abbr=on}}.<ref name="Mah Largest"/><ref name=echino/> Despite its relatively small disk and weight, the long slender arms of ''[[Midgardia xandaros]]'' from the [[Gulf of California]] makes it the sea star with the largest diameter at about {{convert|4.5|ft|m|abbr=on|order=flip}}.<ref name=echino/> ''[[Mithrodia clavigera]]'' may also become wider than {{convert|1|m|in|abbr=on}} in some cases, with stout arms.{{citation needed|date=December 2016}} ===Flatworms (Platyhelminthes)=== {{further|Platyhelminthes}} ;Monogenean flatworms ([[Monogenea]]) :The largest known members of this group of very small parasites are among the genus of [[capsalids]], ''[[Listrocephalos]]'', reaching a length of {{convert|2|cm|in|abbr=on}}.<ref>{{cite journal|url=http://www.actaparasitologica.pan.pl/archive/PDF/Kearn.pdf|title=Neoentobdella gen. nov for species of Entobdella Blainville in Lamarck, 1818 (Monogenea, Capsalidae, Entobdellinae) from stingray hosts, with descriptions of two new species|journal=Acta Parasitologica|year= 2005|volume=50|issue=1|pages=32–48}}</ref> ;Flukes ([[Trematoda]]) :The largest known species of [[Trematoda|fluke]] is ''[[Fasciolopsis buski]]'', which most often attacks [[human]]s and [[livestock]]. One of these flukes can be up to {{convert|7.5|cm|in|abbr=on}} long and {{convert|2|cm|in|abbr=on}} thick.<ref>[http://dpd.cdc.gov/dpdx/html/Fasciolopsiasis.htm DPDx – Fasciolopsiasis]. Dpd.cdc.gov {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110927063213/http://dpd.cdc.gov/dpdx/html/Fasciolopsiasis.htm |date=27 September 2011 }}</ref> ;Tapeworms ([[Cestoda]]) :The largest known species of [[tapeworm]] is the whale tapeworm, ''[[Polygonoporus giganticus]]'', which can grow to over {{convert|30|m|ft|abbr=on}}.<ref name="time-1957">[https://web.archive.org/web/20080627143218/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,809356-1,00.html The Persistent Parasites]. [[Time Magazine]] (8 April 1957)</ref><ref name="hargis">Hargis, William J. [http://spo.nwr.noaa.gov/tr25opt.pdf Parasitology and pathology of marine organisms of the world ocean] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111015132455/http://spo.nwr.noaa.gov/tr25opt.pdf |date=15 October 2011 }}. [[National Oceanic and Atmospheric Administration]] (1985)</ref> ===Segmented worms (Annelida)=== The largest of the [[segmented worm]]s (including earthworms, leeches, and polychaetes) is the [[Microchaetus rappi|African giant earthworm]] (''Microchaetus rappi''). Although it averages about {{convert|1.36|m|ft|abbr=on}} in length, this huge worm can reach a length of as much as {{convert|6.7|m|ft|abbr=on}} and can weigh over {{convert|1.5|kg|lb|abbr=on}}.<ref>[http://www.wormdigest.org/index.php?option=com_content&task=view&id=102&Itemid=2 The Mighty Worm]. Worm Digest (2 October 2005) {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090219141951/http://www.wormdigest.org/index.php?option=com_content&task=view&id=102&Itemid=2 |date=19 February 2009 }}</ref> Only the [[giant Gippsland earthworm]], ''Megascolides australis'', and a few giant [[polychaete]]s, including the notorious ''[[Eunice aphroditois]]'', reach nearly comparable sizes, reaching {{convert|4|and|3.6|m|ft|abbr=on}}, respectively.<ref name = "Wood"/> ===Ribbon worms (Nemertea)=== The largest [[nemertean]] is the [[bootlace worm]], ''Lineus longissimus''. A specimen found washed ashore on a beach in [[St. Andrews]], [[Scotland]] in 1864 was recorded at a length of {{convert|55|m|ft|abbr=on}}.<ref>[[Mark Carwardine|Carwardine, M.]] 1995. ''The Guinness Book of Animal Records''. Guinness Publishing. p. 232.</ref> ===Mollusks (Mollusca)=== [[File:Giant squid melb aquarium03.jpg|thumb|320px|A {{convert|7|m|ft|abbr=on}} giant squid, the second largest of all invertebrates, encased in ice in the [[Melbourne Aquarium]].]] Both the largest mollusks and the largest of all [[invertebrate]]s (in terms of mass) are the largest squids. The [[colossal squid]] (''Mesonychoteuthis hamiltoni'') is projected to be the largest invertebrate.<ref>[https://web.archive.org/web/20070225081846/http://news.nationalgeographic.com/news/2007/02/070222-squid-pictures.html Photo in the News: Colossal Squid Caught off Antarctica]. News.nationalgeographic.com (28 October 2010)</ref> Current estimates put its maximum size at {{convert|12|to|14|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|750|kg|lb|abbr=on}},<ref>{{cite web|url=http://www.unmuseum.org/colossalsquid.htm|title=The UnMuseum - The Colossal Squid|website=www.unmuseum.org|access-date=14 June 2017}}</ref> based on analysis of smaller specimens. In 2007, authorities in New Zealand announced the capture of the largest known colossal squid specimen. It was initially thought to be {{convert|10|m|ft|abbr=on}} and {{convert|450|kg|lb|abbr=on}}. It was later measured at {{convert|4.2|m|ft|abbr=on}} long and {{convert|495|kg|lb|abbr=on}} in weight. The mantle was {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}} long when measured.<ref name="NZ_Herald_10430435">Kathy Marks. [http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10430435 NZ's colossal squid to be microwaved] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929125549/http://www.nzherald.co.nz/section/1/story.cfm?c_id=1&objectid=10430435 |date=29 September 2007 }}. [[The New Zealand Herald]] (23 March 2007)</ref><ref>{{cite web|url=http://squid.tepapa.govt.nz/the-squid-files/article/how-big-is-the-colossal-squid|archive-url=https://web.archive.org/web/20081217062907/http://squid.tepapa.govt.nz/the-squid-files/article/how-big-is-the-colossal-squid|url-status=dead|archive-date=17 December 2008|website=Te papa|title=How big is the colossal squid?}}</ref> The [[giant squid]] (''Architeuthis dux'') was previously thought to be the largest squid, and while it is less massive and has a smaller mantle than the colossal squid, it may exceed the colossal squid in overall length including tentacles. One giant squid specimen that washed ashore in 1878 in [[Newfoundland (island)|Newfoundland]] reportedly measured {{convert|16.8|m|ft|abbr=on}} in total length (from the tip of the mantle to the end of the long tentacles), head and body length {{convert|6.1|m|ft|abbr=on}}, {{convert|4.6|m|ft|abbr=on}} in circumference at the thickest part of mantle, and weighed about {{convert|900|kg|lb|abbr=on}}. This specimen is still often cited as the largest invertebrate that has ever been examined.<ref name = "Wood"/><ref>[http://marinebio.org/species.asp?id=156 Giant Squids, Architeuthis dux]. Marinebio.org</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20100116185537/http://animals.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/giant-squid Giant Squid, Giant Squid Pictures, Giant Squid Facts]. Animals.nationalgeographic.com (4 December 2006)</ref> However, no animals approaching this size have been scientifically documented and, according to giant squid expert [[Steve O'Shea]], such lengths were likely achieved by greatly stretching the two tentacles like elastic bands.<ref name=OShea>O'Shea, S. 2003. [http://www.tonmo.com/science/public/giantsquidfacts.php "Giant Squid and Colossal Squid Fact Sheet".] The Octopus News Magazine Online.</ref> ;Aplacophorans (Aplacophora) :The largest known of these worm-like, shell-less [[mollusk]]s are represented in the genus ''[[Epimenia]]'', which can reach {{convert|30|cm|in|abbr=on}} long. Most aplacophorans are less than {{convert|5|cm|in|abbr=on}} long.<ref>{{Cite journal | last1 = Salvini-Plawen | first1 = L. V. | title = Systematic Revision of the Epimeniidae (Mollusca: Solenogastres) | doi = 10.1093/mollus/63.2.131 | journal = Journal of Molluscan Studies | volume = 63 | issue = 2 | pages = 131–155 | year = 1997 | doi-access = free }}</ref> ;Chitons (Polyplacophora) :The largest of the [[chiton]]s is the [[gumboot chiton]], ''Cryptochiton stelleri'', which can reach a length of {{convert|33|cm|in|abbr=on}} and weigh over {{convert|2|kg|lb|abbr=on}}.<ref>[http://www.adfg.alaska.gov/static/species/speciesinfo/_aknhp/Gumboot_Chiton.pdf Gumboot Chiton]. alaska.gov</ref> [[File:Giant clam black&white komodo.jpg|thumb|200px|The mouth of a mostly hidden [[giant clam]], the largest bivalve]] ;Bivalves (Bivalvia) :The largest of the [[bivalve]] [[mollusk]]s is the [[giant clam]], ''Tridacna gigas''. Although even larger sizes have been reported for this passive animal, the top verified size was for a specimen from the [[Great Barrier Reef]]. This creature weighed {{convert|270|kg|lb|abbr=on}}, had an axial length of {{convert|1.14|m|ft|abbr=on}} and depth of {{convert|0.75|m|ft|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The largest bivalve ever was ''[[Platyceramus platinus]]'', a [[Cretaceous]] giant that reached an axial length of up to 3&nbsp;m (nearly 10&nbsp;ft).<ref>{{Cite journal | last1 = Kauffman | first1 = E. G. | last2 = Harries | first2 = P. J. | last3 = Meyer | first3 = C. | last4 = Villamil | first4 = T. | last5 = Arango | first5 = C. | last6 = Jaecks | first6 = G. | title = Paleoecology of Giant Inoceramidae (Platyceramus) on a Santonian (Cretaceous) Seafloor in Colorado | url = https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_2007-01_81_1/page/64 | journal = Journal of Paleontology | volume = 81 | pages = 64–81 | year = 2007 | doi = 10.1666/0022-3360(2007)81[64:POGIPO]2.0.CO;2 | s2cid = 130048023 }}</ref> ;Gastropods ([[Gastropoda]]) :The "largest" of this most diverse and successful [[mollusk]] class of [[slug]]s and [[snail]]s can be defined in various ways. :The living gastropod species that has the largest (longest) shell is ''[[Syrinx aruanus]]'' with a maximum shell length of {{convert|0.91|m|ft|abbr=on}}, a weight of {{convert|18|kg|lb|abbr=on}} and a width of {{convert|96|cm|in|abbr=on}}.<ref>John D. Taylor and Emily A. Glover. [https://web.archive.org/web/20110721184302/http://wamuseum.com.au/dampier/documents/pdf/taylor-glovergiants.pdf Food of giants – field observations on the diet of Syrinx aruanus (Linnaeus, 1758) (Turbinellidae) the largest living gastropod], in F. E. Wells, D. I. Walker and D. S. Jones (eds.) 2003. The Marine Flora and Fauna of Dampier, Western Australia. Western Australian Museum, Perth.</ref><ref>[http://largestfastestsmartest.co.uk/largest-insects-in-the-world-giant-african-snail/ Largest snails in the world – Giant African snail]. largestfastestsmartest.co.uk</ref> Another giant species is ''[[Melo amphora]]'', which in a 1974 specimen from Western Australia, measured {{convert|0.71|m|ft|abbr=on}} long, had a maximum girth of {{convert|0.97|m|ft|abbr=on}} and weighed {{convert|16|kg|lb|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> :The largest shell-less gastropod is the giant black [[sea hare]] (''[[Aplysia vaccaria]]'') at {{convert|0.99|m|ft|abbr=on}} in length and almost {{convert|14|kg|lb|abbr=on}} in weight. :The largest of the land snails is the [[Achatina achatina|giant African snail]] (''Achatina achatina'') at up to {{convert|1|kg|lb|abbr=on}} and {{convert|35|cm|in|abbr=on}} long. ;Cephalopods ([[Cephalopoda]]) :(See [[Cephalopod size]].) While generally much smaller than the giant ''[[Architeuthis]]'' and ''[[Mesonychoteuthis]]'', the largest of the octopuses, the [[Enteroctopus dofleini|giant Pacific octopus]] (''Enteroctopus dofleini''), can grow to be very large. The largest confirmed weight of a giant octopus is {{convert|74|kg|lb|abbr=on}},<ref>{{cite thesis |last1=Cosgrove |first1=James Albert |title=Aspects of the natural history of ''Octopus dofleini'', the giant Pacific octopus |date=1987 |hdl=1828/12155 |hdl-access=free }}</ref> with a {{convert|7|m|ft|abbr=on}} arm span (with the tentacles fully extended) and a head-to-tentacle-tip length of {{convert|3.9|m|ft|abbr=on}}.<ref>[Octopus – Species].{{full citation needed|date=November 2021}}</ref> Specimens have been reported up to {{convert|125|kg|lb|abbr=on}} but are unverified. A weight of 10 - 50kg is a much more common size.<ref name = "Wood"/> ===Roundworms (Nematoda)=== [[File:Placentonema gigantissima from Dailey 1985.png|thumb|''[[Placentonema gigantissima]]'', the largest roundworm]] The largest [[roundworm]], ''[[Placentonema gigantissima]]'',<ref>{{cite journal |last1=Gubanov |first1=NM |title=Гигантская нематода из плаценты китообразных Placentonema gigantissima nov. gen., nov. sp |trans-title=Giant nematoda from the placenta of Cetacea; Placentonema gigantissima nov. gen., nov. sp |language=ru |journal=Doklady Akademii Nauk SSSR |date=21 April 1951 |volume=77 |issue=6 |pages=1123–1125 |pmid=14822893 |url=http://www.mactode.com/page21/files/Placentonema_gigantissima.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20131215144805/http://www.mactode.com/page21/files/Placentonema_gigantissima.pdf |archive-date=15 December 2013 }}</ref> is a [[parasite]] found in the [[placenta]]s of [[sperm whale]]s which can reach up to {{convert|9|m|ft|abbr=on}} in length.<ref>[http://www.nhc.ed.ac.uk/index.php?page=24.25.333.369 Natural History Collections: Nematoda]. Nhc.ed.ac.uk</ref> ===Velvet worms (Onychophora)=== The largest [[Onychophora|velvet worm]] known is Solórzano's velvet worm (''[[Peripatus solorzanoi]]''). An adult female was recorded to have a body length of 22&nbsp;cm (approximately 8.7 in).<ref>{{cite journal|last1=Morera-Brenes|first1=B.|last2=Monge-Nájera|first2=J.|title=A new giant species of placented worm and the mechanism by which onychophorans weave their nets (Onychophora: Peripatidae)|journal=Revista de Biología Tropical|date=2010|volume=58|issue=4|pages=1127–1142|doi=10.15517/rbt.v58i4.5398|pmid=21246983|arxiv=1511.00983|s2cid=6456946}}</ref> ===Arthropods (Arthropoda)=== [[File:Japanese spider crab.jpg|thumb|200px|[[Japanese spider crab]].]] The largest arthropod known to have existed is the [[eurypterid]] (sea scorpion) ''[[Jaekelopterus]]'', reaching up to {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}} in body length, followed by the millipede relative ''[[Arthropleura]]'' at around {{convert|2.1|m|ft|abbr=on}} in length.<ref>{{Cite journal | last1 = Tetlie | first1 = O. E. | last2 = Poschmann | first2 = M. | last3 = Braddy | first3 = S. J. | doi = 10.1098/rsbl.2007.0491 | title = Giant claw reveals the largest ever arthropod | journal = Biology Letters | volume = 4 | issue = 1 | pages = 106–109 | year = 2008 | pmid = 18029297| pmc =2412931 }}</ref> Among living arthropods, the [[Japanese spider crab]] (''Macrocheira kaempferi'') is the largest in overall size, the record specimen, caught in 1921, had an extended arm span of {{convert|3.8|m|ft|abbr=on}} and weighed about {{convert|19|kg|lb|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The heaviest is the [[American lobster]] (''Homarus americanus''), the largest verified specimen, caught in 1977 off of [[Nova Scotia]] weighed {{convert|20|kg|lb|abbr=on}} and its body length was {{convert|1.1|m|ft|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The largest land arthropod and the largest land invertebrate is the [[coconut crab]] (''Birgus latro''), up to {{convert|40|cm|ft|abbr=on}} long and weighing up to {{convert|4|kg|lb|abbr=on}} on average. Its legs may span {{convert|1|m|ft|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> ====Arachnids (Arachnida)==== Both spiders and scorpions include contenders for the largest arachnids. [[File:Heteropoda maxima 1.jpg|thumb|200px|[[Giant huntsman spider]]]] ;Spiders ([[Araneae]]) :The largest species of arachnid by length is probably the [[giant huntsman spider]] (''Heteropoda maxima'') of Laos, which in 2008 replaced the [[Goliath birdeater]] (''Theraphosa blondi'') of northern South America as the largest known spider by leg-span.<ref>{{cite web|url=http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/greatermekong/discovering_the_greater_mekong/species/new_species/first_contact/|title=First Contact|website=panda.org|access-date=14 June 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170224124106/http://wwf.panda.org/what_we_do/where_we_work/greatermekong/discovering_the_greater_mekong/species/new_species/first_contact/|archive-date=24 February 2017|url-status=dead}}</ref> However the most massive arachnids, of comparable dimensions and possibly even greater mass, are the [[Chaco golden knee]] (''Grammostola pulchripes''), and the [[Brazilian salmon pink]] (''Lasiodora parahybana''). The huntsman spider may span up to {{convert|29|cm|in|abbr=on}} across the legs, while in the [[New World]] tarantulas like ''Theraphosa'' can range up to {{convert|26|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> In ''Grammostola'', ''Theraphosa'' and ''Lasiodora'', the weight is projected to be up to at least {{convert|150|g|oz|abbr=on}} and body length is up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.<ref>[https://web.archive.org/web/20090305114809/http://library.thinkquest.org/C007974/2_4tar.htm Poisonous Animals: Tarantula (Grammostola, Phrixothrichus)]. Library.thinkquest.org</ref> ;Scorpions ([[Scorpiones]]) :The largest of the [[scorpion]]s is the species ''[[Heterometrus swammerdami]]'' of the Indian subcontinent, which have a maximum length of {{convert|29.2|cm|in|abbr=on}} and weigh around {{convert|60|g|oz|abbr=on}}. Another extremely large scorpion is the African [[emperor scorpion]] (''Pandinus imperator''), which can weigh {{convert|57|g|oz|abbr=on}} but is not known to exceed a length of {{convert|23|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> However, they were dwarfed by ''[[Pulmonoscorpius kirktonensis]]'', a giant extinct species of scorpion from Scotland, at an estimated length of {{convert|0.7|m|ft|abbr=on}},<ref>{{Cite journal |last=Jeram |first=Andrew J. |date=1993 |title=Scorpions from the Viséan of East Kirkton, West Lothian, Scotland, with a revision of the infraorder Mesoscorpionina |url=https://www.cambridge.org/core/journals/earth-and-environmental-science-transactions-of-royal-society-of-edinburgh/article/abs/scorpions-from-the-visean-of-east-kirkton-west-lothian-scotland-with-a-revision-of-the-infraorder-mesoscorpionina/4FE8E1C63AD52A4CC48528B1B7A541C4 |journal=Earth and Environmental Science Transactions of the Royal Society of Edinburgh |language=en |volume=84 |issue=3–4 |pages=283–299 |doi=10.1017/S0263593300006106 |bibcode=1993EESTR..84..283J |s2cid=131416804 |issn=1755-6929}}</ref> and the aquatic ''[[Brontoscorpio]]'', at up to {{convert|94|cm|ft|abbr=on}} which is only known from a free finger.<ref>{{cite journal|jstor=1302906|title=Brontoscorpio anglicus: A Gigantic Lower Paleozoic Scorpion from Central England|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-paleontology_1972-01_46_1/page/39| author= Erik N. Kjellesvig-Waering|journal=Journal of Paleontology|year= 1972|volume=46|issue=1|pages=39–42}}</ref> ;Pseudoscorpions ([[Pseudoscorpiones]]) : The largest pseudoscorpion is ''[[Garypus titanius]]'', from Ascension island, which can be {{convert|12|mm|in|abbr=on}} long.<ref>{{Cite book |author=Jan Beccaloni |year=2009 |title=Arachnids |url=https://archive.org/details/arachnids0000becc |publisher=[[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] |isbn=978-0-520-26140-2 |chapter=Pseudoscorpiones |page=[https://archive.org/details/arachnids0000becc/page/271 271]}}</ref> ====Crustaceans (Crustacea)==== The largest crustacean is the [[Tasmanian giant crab]] (''Pseudocarcinus gigas''), with a weight of {{convert|13|kg}} and a [[carapace]] width of up to {{convert|46|cm}}. It is the only species in the genus '''''Pseudocarcinus'''''.<ref>{{cite journal|journal=[[Raffles Bulletin of Zoology]] |year=2008 |volume=17 |pages=1–286 |title=Systema Brachyurorum: Part I. An annotated checklist of extant Brachyuran crabs of the world |author1=P. K. L. Ng |author2=D. Guinot |author3=P. J. F. Davie |url=http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110606061453/http://rmbr.nus.edu.sg/rbz/biblio/s17/s17rbz.pdf |archive-date=6 June 2011 }}</ref> Males reach more than twice the size of females.<ref name="CurrieWard">{{cite book |author1=D. R. Currie |author2=T. M. Ward |year=2009 |url=http://www.sardi.sa.gov.au/__data/assets/pdf_file/0019/109522/No_345_SA_Giant_Crab_Fishery_Assessment_Report_2007_08Final_Report_published_alias.pdf |title=South Australian Giant Crab (''Pseudocarcinus gigas'') Fishery |id=Fishery Assessment Report for PIRSA |publisher=[[South Australian Research and Development Institute]] |access-date=9 December 2013}}</ref> At a length of up to {{convert|40|cm}}, ''[[Lysiosquillina maculata]]'' is the largest mantis shrimp in the world.<ref name="Roy">{{cite web |url=http://www.ucmp.berkeley.edu/arthropoda/crustacea/malacostraca/eumalacostraca/royslist/species.php?name=l_maculata |author=Roy Caldwell |publisher=[[University of California Museum of Paleontology]] |title=Species: ''Lysiosquillina maculata'' |work=Roy's List of Stomatopods for the Aquarium |access-date=14 February 2009}}</ref> [[Tasmanian giant freshwater crayfish]] (''Astacopsis gouldi'') {{convert|5|kg}} in weight and over {{convert|80|cm}} long have been known in the past, but now, even individuals over {{convert|2|kg}} are rare.<ref>{{cite web |url=http://www.environment.gov.au/biodiversity/threatened/publications/lobster.html |title=Tasmanian Giant Freshwater Lobster (''Astacopsis gouldi'') |publisher=[[Department of the Environment, Water, Heritage and the Arts]] |date=9 February 2007 |access-date=16 March 2010}}</ref> The species is only found in Tasmanian rivers flowing north into the [[Bass Strait]] below {{convert|400|m}} [[above sea level]], and is listed as an [[endangered species]] on the [[IUCN Red List]].<ref>{{Cite iucn | author = T. Walsh | author2 = N. Doran |name-list-style=amp | title = ''Astacopsis gouldi'' | volume = 2010 | page = e.T2190A9337732 | date = 2010 | doi = 10.2305/IUCN.UK.2010-3.RLTS.T2190A9337732.en }}</ref> ;Branchiopods ([[Branchiopoda]]) :The largest of these primarily freshwater [[crustacean]]s is probably ''[[Branchinecta gigas]]'', which can reach a length {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.<ref>[https://www.britannica.com/EBchecked/topic/77560/Branchinecta-gigas Branchinecta gigas (crustacean)]. Britannica Online Encyclopaedia</ref> ;Barnacles and allies ([[Maxillopoda]]) :The largest species is ''[[Pennella balaenopterae]]'', a [[copepod]] and [[ectoparasite]] specialising in parasitising marine mammals. The maximum size attained is 32&nbsp;cm (about 13&nbsp;in).<ref>[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Pennella_balaenopterae.html Pennella balaenopterae]. Animaldiversity.ummz.umich.edu</ref> The largest of the [[barnacle]]s is the [[giant acorn barnacle]], ''Balanus nubilis'', reaching {{convert|7|cm|in|abbr=on}} in diameter and {{convert|12.7|cm|in|abbr=on}} high.<ref>[http://aquarium.org/exhibits/sandy-shores/animals/giant-acorn-barnacle Giant Acorn Barnacle]. Oregon Coast Aquarium {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20111009022416/http://aquarium.org/exhibits/sandy-shores/animals/giant-acorn-barnacle |date=9 October 2011 }}</ref> ;Ostracods ([[Ostracoda]]) :The largest living representative of these small and little-known but numerous [[crustacean]]s is the species ''Gigantocypris australis'' females of which reaching a maximum length of {{convert|3|cm|in|abbr=on}}. ;Amphipods, isopods, and allies ([[Peracarida]])[[File:giant isopod.jpg|thumb|200px|[[Giant isopod]]]] :The largest species is the [[giant isopod]] (''Bathynomus pergiganteus''), which can reach a length of 45&nbsp;cm (18&nbsp;[[inch]]es) and a weight of 1.7&nbsp;kg (3.7&nbsp;[[Pound (mass)|lb]]).<ref>Knight, J.D. [http://www.seasky.org/deep-sea/giant-isopod.html Giant Isopod – Deep Sea Creatures on Sea and Sky]. Seasky.org</ref> ;Remipedes ([[Remipedia]]) :The largest of these cave-dwelling [[crustacean]]s is the species ''Godzillius robustus'', at up to {{convert|4.5|cm|in|abbr=on}}.<ref>[http://www.crustacea.net/crustace/remipedia/www/robustus.htm Remipedia: Species – robustus, Godzillius]. Crustacea.net (2 October 2002)</ref> ====Horseshoe crabs (Xiphosura)==== The four modern [[horseshoe crab]]s are of roughly the same sizes, with females measuring up to {{convert|60|cm|ft|abbr=on}} in length and {{convert|5|kg|lb|abbr=on}} in weight.<ref>[http://marinebio.org/species.asp?id=281 Horseshoe Crabs, Limulus polyphemus at]. Marinebio.org</ref> ====Sea spiders (Pycnogonida)==== The largest of the [[sea spider]]s is the deep-sea species ''[[Colossendeis colossea]]'', attaining a leg span of nearly {{convert|60|cm|ft|abbr=on}}.<ref>[http://www.encyclopedia.com/topic/Sea_spiders.aspx Sea spiders Facts, information, pictures]. work=Encyclopedia.com (22 October 2004)</ref> ====[[Trilobite]]s (Trilobita)==== Some of these extinct marine arthropods exceeded {{convert|60|cm|in|abbr=on}} in length. A nearly complete specimen of ''[[Isotelus]] rex'' from [[Manitoba]] attained a length over {{convert|70|cm|in|abbr=on}}, and an ''[[Ogyginus]] forteyi'' from Portugal was almost as long. Fragments of trilobites suggest even larger record sizes. An isolated pygidium of ''Hungioides bohemicus'' implies that the full animal was {{convert|90|cm|in|abbr=on}} long.<ref>{{Cite journal | journal = Geology | title = Giant trilobites and trilobite clusters from the Ordovician of Portugal | url = https://archive.org/details/sim_geology_2009-05_37_5/page/443 | first5 = M. | volume = 37 | pages = 443–446 | doi = 10.1130/G25513A.1 | year = 2009 | last1 = Gutierrez-Marco | last5 = Valerio | last2 = Sa | first1 = J. C. | first2 = A. A. | last3 = Garcia-Bellido | last4 = Rabano | first3 = D. C. | first4 = I. | issue = 5| bibcode = 2009Geo....37..443G }}</ref><ref>[http://dsc.discovery.com/news/2009/05/07/trilobites-fossil.html Giant Trilobites in Portugal Could Be Biggest Portugal – Discovery News]. Dsc.discovery.com (7 May 2009). {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20090510084620/http://dsc.discovery.com/news/2009/05/07/trilobites-fossil.html |date=10 May 2009 }}</ref> ====Myriapods (Myriapoda)==== ;Centipedes ([[Chilopoda]]) [[File:Scolopendra gigantea (1).jpg|thumb|200px|''[[Scolopendra gigantea]]'']] :The biggest of the [[centipede]]s is ''[[Scolopendra gigantea]]'' of the neotropics, reaching a length of {{convert|33|cm|in|abbr=on}}.<ref>[http://www.arachnoboards.com/ab/showthread.php?13259-Scolopendra-gigantea Scolopendra gigantea]. Arachnoboards.com (13 August 2003)</ref> ;Millipedes ([[Diplopoda]]) :Two species of [[millipede]] both reach a very large size: ''[[Archispirostreptus gigas]]'' of East Africa and ''Scaphistostreptus seychellarum'', endemic to the Seychelles islands. Both of these species can slightly exceed a length of {{convert|28|cm|in|abbr=on}} and measure over {{convert|2|cm|in|abbr=on}} in diameter.<ref name = "Wood"/> The largest ever known was the ''[[Arthropleura]]'', a gigantic prehistoric specimen that reached nearly {{convert|189|cm|in|abbr=on}}. ;Symphylans ([[Symphyla]]) :The largest known [[symphyla]]n is ''[[Hanseniella magna]]'', originating in Tasmanian caves, which can reach lengths from {{convert|25|mm|in|abbr=on}} up to {{convert|30|mm|in|abbr=on}}.<ref name=MyrEncylopedia>{{cite book|last=Minelli|first=Alessandro|title=Encyclopedia of Biodiversity|date=2001|isbn=978-0122268656|pages=291–303|chapter-url=http://enviro.doe.gov.my/lib/digital/1385476273-3-s2.0-B0122268652002042-main.pdf|author2=Sergei I. Golovatch|editor=Simon A. Levin|chapter=Myriapods|publisher=Academic Press |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221184104/http://enviro.doe.gov.my/lib/digital/1385476273-3-s2.0-B0122268652002042-main.pdf|archive-date=21 February 2014}}</ref> ====Insects (Insecta)==== [[File:Goliathus goliatus dos.jpg|thumb|200px|[[Goliath beetle]]]] [[Insect]]s, a [[Class (biology)|class]] of [[Arthropod]]a, are easily the most numerous class of organisms, with over one million identified species, and probably many undescribed species. The heaviest insect is almost certainly a species of [[Coleoptera|beetle]], which incidentally is the most species-rich order of organisms. Although heavyweight [[giant weta]]s (''[[Deinacrida heteracantha]]'') are known, the [[elephant beetle]]s of Central and South America, (''[[Megasoma elephas]]'') and (''[[Megasoma actaeon|M. actaeon]]''), the [[Titan beetle]] (''Titanus giganteus'') of the neotropical rainforest or the [[Goliathus|Goliath beetle]]s, (''[[Goliathus goliatus]]'') and (''[[Goliathus regius|G. regius]]''), of Africa's rainforest are thought to reach a higher weight.<ref name="weta">{{cite web |url=http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |title=Largest |access-date=10 June 2009 |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110718140051/http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |archive-date=18 July 2011 }}(2011). source: The University of Florida Book of Insect Records {{cite web |url=http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |title=Largest |access-date=10 June 2009 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140820232404/http://entnemdept.ufl.edu/walker/ufbir/chapters/chapter_30.shtml |archive-date=20 August 2014 }}</ref> The most frequently crowned are the Goliath beetles, the top known size of which is at least {{convert|100|g|oz|abbr=on}} and {{convert|11.5|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The elephant beetles and titan beetle can reach greater lengths than the Goliath, at up to {{convert|13.1|and|15.2|cm|in|abbr=on}}, respectively, but this is in part thanks to their rather large horns. The Goliath beetle's wingspan can range up to {{convert|25|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> Some moths and butterflies have much larger areas than the heaviest beetles, but weigh a fraction as much. The longest insects are the stick insects, see below. Representatives of the extinct dragonfly-like [[Order (biology)|order]] [[Meganisoptera]], such as the [[Carboniferous]] ''[[Meganeura monyi]]'' of what is now France and the [[Permian]] ''[[Meganeuropsis permiana]]'' of what is now North America, are the largest [[insect]] species known to have existed. These creatures had a wingspan of some {{convert|75|cm|in|abbr=on}} and a mass of over {{convert|1|lb|g}}, making them about the size of a [[crow]].<ref name = "Wood"/> ;Cockroaches and termites ([[Blattodea]]) [[File:MP - Macropanesthia rhinoceros 2.jpg|thumb|200px|[[Giant burrowing cockroach]]]] :The largest [[cockroach]] by body mass is the Australian [[giant burrowing cockroach]] (''Macropanesthia rhinoceros''), also known as the rhinoceros cockroach. This species can attain a length of {{convert|8.3|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|36|g|oz|abbr=on}}. It does not have wings.<ref>[http://www.abc.net.au/creaturefeatures/facts/cockroach.htm Creature Features – Giant Burrowing Cockroach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140218184323/http://www.abc.net.au/creaturefeatures/facts/cockroach.htm |date=18 February 2014 }}. Abc.net.au</ref> The Brazilian giant cockroach (''[[Blaberus giganteus]]'') of the neotropics reaches greater sizes of up to 10 cm in length and 15 cm in wingspan, although it is not as massive and heavy as the burrowing species. The termites, traditionally classified in their own order ([[Isoptera]]), have recently been re-considered to belong in [[Blattodea]]. The largest of the [[termite]]s is the African species ''[[Macrotermes bellicosus]]''. The queen of this species can attain a length of {{convert|14|cm|in|abbr=on}} and breadth of {{convert|5.5|cm|in|abbr=on}} across the abdomen; other adults, on the other hand, are about a third of the size.<ref name = "Wood"/> ;Beetles ([[Coleoptera]]) :The [[beetle]]s are the largest order of organisms on earth, with about 400,000 species so far identified. The most massive species are the ''[[Goliathus]]'', ''[[Megasoma]]'' and ''[[Titan beetle|Titanus]]'' beetles already mentioned. Another fairly large species is the [[Hercules beetle]] (''Dynastes hercules'') of the neotropic rainforest with a maximum overall length of at least {{convert|19|cm|in|abbr=on}} including the extremely long pronotal horn. The weight in this species does not exceed {{convert|16.5|g|oz|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The longest overall beetle is a species of [[longhorn beetle]], ''[[Batocera wallacei]]'', from New Guinea, which can attain a length of {{convert|26.6|cm|in|abbr=on}}, about {{convert|19|cm|in|abbr=on}} of which is comprised by the long antennae.<ref name = "Wood"/> ;Earwigs ([[Dermaptera]]) :Since 1798, the largest of the [[earwig]]s has been the [[Saint Helena earwig|Saint Helena giant earwig]] (''Labidura herculeana''), endemic to the island of its name, measuring up to {{convert|8|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>[http://www.earwigs-online.de/Lherculeana/Lherculeana.html The Giant Earwig of St. Helena Labidura herculeana]. Earwig Research Centre. Earwigs-online.de</ref> As of 2014, with the declaring of the organism extinct by the [[International Union for Conservation of Nature|IUCN]],<ref>{{Cite journal|last1=Trust)|first1=David Pryce (St Helena National|last2=Liza White (Environment and Natural Resources Directorate|first2=St Helena Government)|date=22 August 2014|title=IUCN Red List of Threatened Species: Labidura herculeana|url=https://www.iucnredlist.org/en|journal=IUCN Red List of Threatened Species}}</ref> this may no longer be the case, although some believe a small number individuals are still extant.<ref>{{Cite web|date=19 November 2014|title=Gone for good: world's largest earwig declared extinct|url=https://news.mongabay.com/2014/11/gone-for-good-worlds-largest-earwig-declared-extinct/|access-date=12 October 2021|website=Mongabay Environmental News|language=en-US}}</ref> ;True flies ([[Diptera]]) [[File:Merry Beach Insect.jpg|thumb|200px|''[[Gauromydas heros]]'', the largest fly]] :The largest species of this order, which includes the common [[housefly]], is the neotropical species ''[[Gauromydas heros]]'', which can reach a length of {{convert|6|cm|in|frac=8|abbr=on}} and a wingspan of {{convert|10|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> Species of [[crane fly]], the largest of which is ''[[Holorusia brobdignagius]]'', can attain a length of {{convert|23|cm|in|abbr=on}} but are extremely slender and much lighter in weight than ''[[Gauromydas]]''. ;Mayflies ([[Ephemeroptera]]) :The largest mayflies are members of the genus ''[[Proboscidoplocia]]'' from [[Madagascar]]. These insects can reach a length of {{convert|7|cm|in|abbr=on}}.<ref>[http://biofreshblog.wordpress.com/2011/05/24/madagascan-mayfly-hyper-diversity/ Madagascan mayfly hyper-diversity]. The BioFresh blog (24 May 2011)</ref> ;True bugs ([[Hemiptera]]) [[File:Giantwaterbug.jpg|thumb|200px|[[Giant water bug]] walking over land]] :The largest species of this diverse order is usually listed as the [[giant water bug]] in the genus ''[[Lethocerus]]'', with ''[[Lethocerus maximus|L. maximus]]'' from the Neotropics being the absolutely largest.<ref>P. J. Perez-Goodwyn (2006). ''Taxonomic revision of the subfamily Lethocerinae Lauck & Menke (Heteroptera: Belostomatidae)". Stuttgarter Beiträge zur Naturkunde.'' A (Biologie) 695: 1–71.</ref> They can surpass {{convert|12|cm|in|abbr=on}} in length,<ref name=Haddad>Haddad Jr; Schwartz; Schwartz; and Carvalho (2010). ''Bites Caused by Giant Water Bugs Belonging to Belostomatidae Family (Hemiptera, Heteroptera) in Humans: A Report of Seven Cases.'' Wilderness & Environmental Medicine 21: 130–133.</ref> with some suggesting that the maximum size is {{convert|15|cm|in|abbr=on}}.<ref>[[BBC News]] (26 May 2011). ''[https://www.bbc.co.uk/nature/13500857 Giant water bug photographed devouring baby turtle.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180826182949/http://www.bbc.co.uk/nature/13500857 |date=2018-08-26 }}'' Retrieved 27 August 2014.</ref> It is more slender and less heavy than most other insects of this size (principally the huge [[beetle]]s). The largest [[cicada]] is ''[[Megapomponia imperatoria]]'', which has a head-body length of about {{convert|7|cm|in|abbr=on}} and a wingspan of {{convert|18|-|20|cm|in|0|abbr=on}}.<ref>Burton, Maurice; Burton, Robert (2002). ''International Wildlife Encyclopedia.'' 4, Chickaree - crabs (3rd ed.). Tarrytown, NY: Marshall Cavendish Corporation. p. 455. {{ISBN|0-7614-7270-3}}</ref><ref>Flindt, R. (2006). ''Amazing Numbers in Biology'', p. 10. {{ISBN|978-3540301462}}</ref> The cicadas of the genus ''[[Tacua]]'' can also grow to comparably large sizes. The largest type of [[aphid]] is the giant oak aphid (''[[Stomaphis quercus]]''), which can reach an overall length of {{convert|2|cm|in|abbr=on}}.<ref>[https://web.archive.org/web/20131229012106/http://www.telegraph.co.uk/earth/wildlife/3302722/Giant-Oak-Aphid-hunt-is-on.html Giant Oak Aphid hunt is on]. The Telegraph (8 August 2007)</ref> The biggest species of [[leafhopper]] is ''[[Ledromorpha planirostris]]'', which can reach a length of {{convert|2.8|cm|in|abbr=on}}.<ref>[http://bugs.bio.usyd.edu.au/learning/resources/Entomology/internalAnatomy/imagePages/Ledromorpha_planirostris.html Ledromorpha planirostris] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120514143854/http://bugs.bio.usyd.edu.au/learning/resources/Entomology/internalAnatomy/imagePages/Ledromorpha_planirostris.html |date=14 May 2012 }}. Bugs.bio.usyd.edu.au</ref>[[File:Stavenn Megachile pluto.jpg|thumb|200px|''[[Megachile pluto]]'', the largest bee.]] ;Ants and allies ([[Hymenoptera]]) :The largest of the [[ant]]s, and the heaviest species of the order, are the females of the African ''[[Dorylus helvolus]]'', reaching a length of {{convert|5.1|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|8.5|g|oz|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The ant that averages the largest for the mean size within the whole colony is a ponerine ant, ''[[Dinoponera gigantea]]'', from South America, averaging up to {{convert|3.3|cm|in|abbr=on}} from the mandibles to the end of abdomen.<ref name = "Wood"/> Workers of the [[Myrmecia (ant)|bulldog ant]] (''[[Myrmecia brevinoda]]'') of Australia are up to {{convert|3.7|cm|in|abbr=on}} in total length, although much of this is from their extremely large mandibles.<ref name = "Wood"/> The largest of the [[bee]] species, also in the order [[Hymenoptera]], is ''[[Megachile pluto]]'' of Indonesia, the females of which can be {{convert|3.8|cm|in|abbr=on}} long, with a {{convert|6.3|cm|in|abbr=on}} wingspan. Nearly as large, the [[carpenter bee]]s can range up to {{convert|2.53|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The largest wasp is probably the so-called [[tarantula hawk]] species ''Pepsis pulszkyi'' of South America, at up to {{convert|6.8|cm|in|abbr=on}} long and {{convert|11.6|cm|in|abbr=on}} wingspan, although many other ''[[Pepsis]]'' approach a similar size. The giant scarab-hunting wasp ''[[Megascolia procer]]'' may rival the largest tarantula hawks in weight and wingspan, though its body is not as long.<ref name = "Wood"/> ;Moths and allies ([[Lepidoptera]])[[File:MP - Ornithoptera alexandrae 3.jpg|thumb|'''[[Queen Alexandra's birdwing]]'''.]] :The [[Hercules moth]] (''Coscinocera hercules''), in the family [[Saturniidae]], is endemic to [[New Guinea]] and northern [[Australia]], and its wings have the largest documented surface area (300 square centimeters) of any living insect,<ref>Robert G. Foottit & Peter H. Adler. 2009. Insect Biodiversity: Science and Society. Blackwell Publishing Ltd. {{ISBN|978-1-405-15142-9}}</ref><ref>Rainier Flindt. 2006. Amazing Numbers in Biology. Springer-Verlag, Berlin. {{ISBN|3-540-30146-1}}</ref> and a maximum wingspan which is confirmed to {{convert|28|cm|in|abbr=on}} while unconfirmed specimens have spanned up to {{convert|35.5|cm|in|abbr=on}}. The largest species overall is often claimed to be either the [[Queen Alexandra's birdwing]] (''Ornithoptera alexandrae''), a butterfly from Papua New Guinea, or the Atlas moth (''[[Attacus atlas]]''), a moth from Southeast Asia. Both of these species can reach a length of {{convert|8|cm|in|abbr=on}}, a wingspan of {{convert|28|cm|in|abbr=on}} and a weight of {{convert|12|g|oz|abbr=on}}. One Atlas moth allegedly had a wingspan of {{convert|30|cm|in|abbr=on}} but this measurement was not verified.<ref name = "Wood"/> The larvae in the previous species can weigh up to {{convert|58|and|54|g|oz|abbr=on}}, respectively. The white witch (''[[Thysania agrippina]]'') of Central and South America, has the largest recorded wingspan of the order, and indeed of any living insect. The verified record-sized ''[[Thysania]]'' spanned {{convert|30.8|cm|in|abbr=on}} across the wings, although specimens have been reported to {{convert|36|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The heaviest mature moths have been cited in the giant carpenter moth (''[[Xyleutes boisduvali]]'') of Australia, which has weighed up to {{convert|20|g|oz|abbr=on}} although the species does not surpass {{convert|25.5|cm|in|abbr=on}} in wingspan.<ref name = "Wood"/> ;Mantises ([[Mantodea]]) :The largest species of this order is ''[[Toxodera denticulata]]'' from [[Java]], which has been measured up to {{convert|20|cm|in|abbr=on}} in overall length.<ref>[http://www.bugsincyberspace.com/mantis.php Live Pet Mantis Hobby] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204172355/http://www.bugsincyberspace.com/mantis.php |date=4 December 2020 }}. Bugsincyberspace.com</ref> However, an undescribed species from the [[Cameroon]] jungle is allegedly much larger than any other mantis and may rival the larger stick insects for the longest living insect.<ref>{{cite book|author=Craig Glenday|title=Guinness World Records 2009|url=https://books.google.com/books?id=aHYt0RNSDfgC&pg=PA53|year=2009|publisher=Random House Digital, Inc.|isbn=978-0-553-59256-6|page=53}}</ref> Among widespread mantis species, the largest is the [[Chinese mantis]] (''Tenodera aridifolia''). The females of this species can attain a length of up to {{convert|10.6|cm|in|abbr=on}}. ;Scorpionflies ([[Mecoptera]]) :The largest scorpionfly, the [[common scorpionfly]] (''Panorpa communis''), can reach a body length of about {{convert|30|mm}}.<ref name = safari>{{Cite web|url=http://www.uksafari.com/scorpionfly.htm|title=Scorpion Flies - Panorpa communis - UK Safari|website=www.uksafari.com}}</ref> ;Alderflies and allies ([[Megaloptera]]) :This relatively small insect order includes some rather large species, many of which are noticeable for their elongated, imposing mandibles. The [[Corydalidae|dobsonflies]] reach the greatest sizes of the order and can range up to {{convert|12.5|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>[http://www.realmonstrosities.com/2011/01/dobsonfly.html Dobsonfly]. Real Monstrosities (26 January 2011)</ref> ;Net-winged insects ([[Neuroptera]]) [[File:Nymphes myrmeleonides 4.jpg|thumb|200px|[[Nymphes myrmeleonides|Blue eyes lacewing]]]] :These flying insects reach their largest size in ''[[Palparellus voeltzkowi]]'', which can have a wingspan over {{convert|16|cm|in|abbr=on}}.<ref>[http://researcharchive.calacademy.org/research/entomology/Entomology_Resources/Faunal_Projects/EPHP/htm/Palpares%20voeltzkowi.htm Palparellus voeltzkowi (Kolbe, 1906)]. Researcharchive.calacademy.org</ref> The largest [[lacewing]] is the "blue eyes lacewing" (''[[Nymphes myrmeleonides]]'') of Australia, which can measure up to {{convert|4|cm|in|abbr=on}} in length and span {{convert|11|cm|in|abbr=on}} across the wings.<ref>[http://bio-ditrl.sunsite.ualberta.ca/detail/?P_MNO=5221 Bio-Ditrl], Department of Biological Sciences, University of Alberta {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20110706210325/http://bio-ditrl.sunsite.ualberta.ca/detail/?P_MNO=5221 |date=6 July 2011 }}</ref> Some forms of this ancient order could grow extremely large during the [[Jurassic|Jurassic period]] and may have ranked among the largest insects ever.<ref>{{cite journal|author=Michael S. Engel|year=2005|title=A remarkable kalligrammatid lacewing from the Upper Jurassic of Kazakhstan (Neuroptera: Kalligrammatidae)|journal= Transactions of the Kansas Academy of Science|volume=108 |issue=1|pages= 59–62|jstor=3628206|doi=10.1660/0022-8443(2005)108[0059:arklft]2.0.co;2|s2cid=86240200 }}</ref> Found in the [[Early Cretaceous]] [[sedimentary]] rocks, ''[[Makarkinia|Makarkinia adamsi]]'' had wings nearly {{convert|140|-|160|mm|in|abbr=on}} in length.<ref>{{Cite journal|last1=Bechly |first1=G. |last2=Makarkin |first2=V. N. |year=2016 |title=A new gigantic lacewing species (Insecta: Neuroptera) from the Lower Cretaceous of Brazil confirms the occurrence of Kalligrammatidae in the Americas |journal=Cretaceous Research |volume=58 |pages=135–140 |doi=10.1016/j.cretres.2015.10.014 |bibcode=2016CrRes..58..135B }}</ref> ;Dragonflies and damselflies ([[Odonata]]) :The largest species of Odonata is the [[damselfly]] ''[[Megaloprepus caerulatus]]'' of the [[neotropic]]s, attaining a size of as much as {{convert|19|cm|in|abbr=on}} across the wings and a body length of over {{convert|12|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> The largest species of [[dragonfly]] is ''[[Tetracanthagyna plagiata]]'' of Southeast Asia, spanning up to {{convert|17.6|cm|in|abbr=on}} and measuring up to {{convert|11.8|cm|in|abbr=on}} long; while bulkier and heavier than ''[[Megaloprepus]]'' (at up to {{convert|7|g|oz|abbr=on}}), it is smaller in its linear dimensions.<ref name = "Wood"/> ;Grasshoppers and allies ([[Orthoptera]]) [[File:knights.weta.750pix.jpg|200px|thumb|[[Giant weta]]]] :The largest of this widespread, varied complex of insects are the [[giant weta]]s of New Zealand, which is now split among 12 species. The largest of these is the Little Barrier Island giant weta (''[[Deinacrida heteracantha]]''), the largest specimen was weighed at {{convert|71.3|g|oz|abbr=on}}, one of the largest insects weights ever known. These heavyweight insects can be over {{convert|9|cm|in|abbr=on}} long.<ref name = "Wood"/> The largest grasshopper species is often considered to be the Australian giant grasshopper (''[[Valanga irregularis]]''), which ranges up to {{convert|9|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>[http://www.brisbaneinsects.com/brisbane_grasshoppers/GiantGrassH.htm Giant Grasshoppers – The largest grasshopper – Valanga irregularis] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241126174853/https://www.brisbaneinsects.com/brisbane_grasshoppers/GiantGrassH.htm |date=2024-11-26 }}. Brisbaneinsects.com</ref> The American eastern lubber grasshopper (''[[Romalea guttata]]'') can allegedly range up to {{convert|10|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>[http://www.wildflorida.com/wildlife/insects/Eastern_Lubber_Grasshopper.php Eastern Lubber Grasshopper – Florida eco travel guide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241118022951/https://wildflorida.com/wildlife/insects/Eastern_Lubber_Grasshopper.php |date=2024-11-18 }}. Wildflorida.com</ref> However, the greatest grasshopper sizes known, to {{convert|12|cm|in|abbr=on}}, have been cited in the South American giant grasshopper (''[[Tropidacris violaceus]]''). The longest members of this order (although much lighter than the giant wetas) is the [[Tettigoniidae|katydid]] ''[[Macrolyristes corporalis]]'' of Southeast Asia which can range up to {{convert|21.5|cm|in|abbr=on}} with its long legs extended and can have a wingspan of {{convert|20|cm|in|abbr=on}}.<ref>[http://www.hmns.org/cockerell-butterfly-center/our-residents/giant-long-legged-katydid/ Giant Long-Legged Katydid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307194338/http://www.hmns.org/cockerell-butterfly-center/our-residents/giant-long-legged-katydid/ |date=7 March 2016 }}. Hmns.org</ref> ;Stick insects ([[Phasmatodea]]) :The longest known [[stick insect]]s are also the longest known insects, notably species in the tribe [[Pharnaciini]], but they are generally relatively lightweight because of their slender shape. The longest is an unnamed species of ''[[Phryganistria]]'' discovered in China in 2016, where a specimen held at the Insect Museum of West China in [[Chengdu]] has a total length of {{cvt|62.4|cm|in}}.<ref>{{cite web|url= http://news.xinhuanet.com/english/2016-05/05/c_135336786.htm |archive-url= https://web.archive.org/web/20160508170315/http://news.xinhuanet.com/english/2016-05/05/c_135336786.htm |url-status= dead |archive-date= 8 May 2016 |title=Longest Insect discovered in China}}</ref> The second-longest species is the Australian ''[[Ctenomorpha gargantua]]'', females of which have been measured at over {{cvt|60|cm|in}} in total length.<ref>{{cite book |last1=Brock |first1=Paul D. |last2=Hasenpusch |first2=Jack W. |date=2009 |title=The Complete Field Guide to Stick and Leaf Insects of Australia |url=https://books.google.com/books?id=x1Qx40oGXJ8C |publisher=CSIRO Publishing |page=106 |isbn=9780643094185}}</ref> Other very large species, formerly believed to be longest but now considered third longest is ''[[Sadyattes chani]]''; a specimen held in the [[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] in London has a total length of {{cvt|56.7|cm|in}}.<ref>{{cite web|url= http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2008/october/worlds-longest-insect-revealed.html |title= World's longest insect revealed |accessdate=16 October 2008 |publisher=[[Natural History Museum, London|Natural History Museum]] |date=16 October 2008 |url-status=dead |archiveurl= https://web.archive.org/web/20081019104055/http://www.nhm.ac.uk/about-us/news/2008/october/worlds-longest-insect-revealed.html |archivedate=19 October 2008}}</ref><ref>Seow-Choen, F. (1995). The longest insect in the world. ''Malayan Nat.'' '''48''': 12.</ref> These measurements are, however, with the front legs fully extended; it has a body length measuring {{cvt|35.7|cm|in}}.<ref>{{cite journal|author1=Hennemann, F.H. |author2=Conle, O.V. |name-list-style=amp |title=Revision of Oriental Phasmatodea: The tribe Pharnaciini Günther, 1953, including the description of the world's longest insect, and a survey of the family Phasmatidae Gray, 1835 with keys to the subfamilies and tribes (Phasmatodea: "Anareolatae": Phasmatidae) |journal=Zootaxa |volume=1906 |pages=1–316 |publisher=Magnolia Press |location=Auckland, New Zealand |issn=1175-5326|url= http://www.mapress.com/zootaxa/2008/f/z01906p316f.pdf |accessdate=16 October 2008 |date=October 2008|doi=10.11646/zootaxa.1906.1.1 }}</ref> Another very large species is ''[[Phobaeticus kirbyi]]'' where the total length (including extended legs) is up to {{cvt|54.6|cm|in}} and the body alone up to {{cvt|32.8|cm|in}}.<ref name=Brock>Brock, P.D. 1999. ''The amazing world of stick and leaf-insects''. Cravitz Printing Co., Essex, England.</ref> Another of the longest insect in terms of total length is ''[[Phobaeticus serratipes]]'' of Malaysia and Singapore, measuring up to {{convert|55.5|cm|in|abbr=on}}.<ref>{{Cite journal|last1 = Seow-Choen|first1 = F.|year = 1995|title = The longest insect in the world|journal = Malayan Nat.|volume = 48|page = 12}}</ref> Another extremely long stick insect is ''[[Pharnacia maxima]]'', which measured {{convert|51|cm|in|abbr=on}} with its legs extended.<ref name = "Wood"/> The spiny stick insect (''[[Heteropteryx dilatata]]'') of Malaysia does not reach the extreme lengths of its cousins, the body reaching up to {{convert|16|cm|in|abbr=on}} long, but it is much bulkier. The largest ''[[Heteropteryx]]'' weighed about {{convert|65|g|oz|abbr=on}} and was {{convert|3.5|cm|in|abbr=on}} wide across the thickest part of the body.<ref name = "Wood"/> ;Lice ([[louse|Phthiraptera]]) :These insects, which live parasitically on other animals, are as a rule quite small. The largest known species is the hog louse, ''[[Haematopinus suis]]'', a [[sucking louse]] that lives on large livestock like [[pig]]s and [[cattle]]. It can range up to {{convert|6|mm|in|abbr=on}} in length.<ref>[http://animaldiversity.ummz.umich.edu/site/accounts/information/Haematopinus_suis.html ADW: ''Haematopinus suis'': Information]. Animaldiversity.ummz.umich.edu</ref> ;Stoneflies ([[Plecoptera]])[[File:Pteronarcys californica 2544.jpg|thumb|200px|''[[Pteronarcys californica]]'']] :The largest species of [[stonefly]] is ''[[Pteronarcys californica]]'' of western North America, a species favored by fishermen as lures. This species can attain a length of {{convert|5|cm|in|abbr=on}} and a wingspan of over {{convert|9.5|cm|in|abbr=on}}.<ref>[http://blog.riverwoodfliesonline.com/?p=403 Pteronarcys californica – aka Giant Stonefly or Giant Salmonfly]. Riverwood Blog – Fly Fishing Gear & Guided Fishing Trips in Oregon (20 April 2009) {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120402122239/http://blog.riverwoodfliesonline.com/?p=403 |date=2 April 2012 }}</ref> ;Booklice ([[Psocoptera]]) :The largest of this order of very small insects are the barklice of the genus ''[[Psocus]]'', the top size of which is about 1 cm.<ref>[http://www.brc.ac.uk/schemes/barkfly/introduction.htm National Barkfly (Outdoor Psocoptera) Recording Scheme]. Brc.ac.uk</ref> ;Fleas ([[Siphonaptera]]) :The largest species of [[flea]] is ''[[Hystrichopsylla schefferi]]''. This parasite is known exclusively from the fur of the [[mountain beaver]] (''Aplodontia rufa'') and can reach a length of {{convert|1.2|cm|in|abbr=on}}.<ref name = "Wood"/> ;Silverfishes and allies ([[Thysanura]]) :These ancient flightless insects, some of which feed on human household objects, can range up to {{convert|4.3|cm|in|abbr=on}} in length. A 350 million year old form was known to grow quite large, at up to {{convert|6|cm|in|abbr=on}}.{{citation needed|date=August 2022}} ;Thrips ([[Thysanoptera]]) :Members of the genus ''[[Phasmothrips]]'' are the largest kinds of [[thrip]]s. The maximum size these species attain is approximately {{convert|1.3|cm|in|abbr=on}} in length.<ref>[http://www.paulsquiz.com/biology-mainmenu-208/203-trivia-quiz-resources/42-biology/698-list-of-largest-insects List of largest insects]. Paulsquiz.com {{webarchive | url = https://web.archive.org/web/20150714170015/http://www.paulsquiz.com/biology-mainmenu-208/trivia-quiz-resources/biology/list-of-largest-insects |date=14 July 2015 }}</ref> ;Caddisflies ([[Trichoptera]]) :The largest of the small, moth-like caddisflies is ''[[Eubasilissa maclachlani]]''. This species can range up to {{convert|7|cm|in|abbr=on}} across the wings.<ref>[http://www.diptera.info/forum/viewthread.php?thread_id=27607 Diptera.info – Discussion Forum: The LARGEST caddisfly of the world].</ref> ;Angel insects ([[Zoraptera]]) :The largest angel insect species, [[Zorotypus hubbardi|Hubbard's angel insect]] (''Zorotypus hubbardi''), grows up to {{convert|3|mm|in|2|abbr=on}} in length.<ref name=Foottit>{{cite book|author1=Foottit, Robert G.|author2=Adler, Peter H.|title=Insect Biodiversity: Science and Society |url=https://books.google.com/books?id=5FhUDwAAQBAJ&pg=PA199 |year=2018 |publisher=Wiley |isbn=978-1-118-94560-5 |pages=199–207}}</ref><ref>{{cite web |url=http://tolweb.org/Zoraptera |title=Zoraptera |author=Engel, Michael S.|year=2005 |publisher=Tree of Life Web Project |access-date=9 March 2019}}</ref> ===Cnidarians (Cnidaria)=== [[File:Cyanea kils.jpg|thumb|200px|The [[lion's mane jellyfish]], one of the longest extant animals]] The [[lion's mane jellyfish]] (''Cyanea capillata'') is the largest [[cnidaria]]n species, of the class [[Scyphozoa]]. The largest known specimen of this giant, found washed up on the shore of [[Massachusetts Bay]] in 1870,<ref>[https://web.archive.org/web/20100530112100/http://www.waterford-today.ie/index.php?option=com_content&task=view&id=933&Itemid=10177&ed=68 Rare sighting of a lion’s mane jellyfish in Tramore Bay]. waterford-today.ie</ref><ref>{{cite web|url=http://www.jellyfishfacts.net/mane-jellyfish.html|title=Lion's Mane Jellyfish|website=jellyfishfacts.net|access-date=14 June 2017|archive-date=26 October 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201026032804/http://www.jellyfishfacts.net/mane-jellyfish.html|url-status=dead}}</ref> had a bell diameter of {{convert|2.5|m|ft|abbr=on}}, a weight of {{convert|150|kg|lb|abbr=on}}. The [[tentacle]]s of this specimen were as long as {{convert|37|m|ft|abbr=on}} and were projected to have a tentacular spread of about {{convert|75|m|ft|abbr=on}} making it one of the longest extant animals.<ref name = "Wood"/> ;Corals and sea anemones ([[Anthozoa]]) :The largest individual species are the [[sea-anemone]]s of the genus ''[[Discoma]]'', which can attain a mouth disc diameter of {{convert|60|cm|ft|abbr=on}}.<ref>[http://www.northrup.org/photos/sea-anemone/ Sea Anemones, Sea Anemone Pictures] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170116211002/http://www.northrup.org/photos/sea-anemone/ |date=16 January 2017 }}. Northrup.org</ref> Longer, but much less massive overall, are the anemones of the genus ''[[Ceriantharia]]'', at up to {{convert|2|m|ft|abbr=on}} tall.<ref>[http://www.seawater.no/fauna/cnidaria/Ceriantharia.html Tube Anemones – Ceriantharia]. Seawater.no</ref> Communities of [[coral]] can be truly massive, a single colony of the genus ''[[Porites]]'' can be over {{convert|10|m|ft|abbr=on}}, but the actual individual organisms are quite small. ;Hydrozoans ([[Hydrozoa]]) :The colonial [[siphonophore]] ''[[Praya dubia]]'' can attain lengths of {{convert|40|–|50|m|ft|abbr=on}}.<ref>[http://www.lifesci.ucsb.edu/~biolum/organism/pictures/praya.html Praya picture]. Lifesci.ucsb.edu</ref> The [[Portuguese man o' war]]'s (''Physalia physalis'') tentacles can attain a length of up to {{convert|50|m|ft|abbr=on}}.<ref>[https://web.archive.org/web/20100118144115/http://animals.nationalgeographic.com/animals/invertebrates/portuguese-man-of-war Portuguese Man-of-Wars, Portuguese Man-of-War Pictures, Portuguese Man-of-War Facts]. Animals.nationalgeographic.com</ref> On 6 April 2020 the [[Schmidt Ocean Institute]] announced the discovery of a giant ''[[Apolemia]]'' siphonophore in submarine canyons near [[Ningaloo Coast]], measuring 15&nbsp;m (49&nbsp;ft) diameter with a ring approximately 47&nbsp;m (154&nbsp;ft) long, claiming it was possibly the largest siphonophore ever recorded.<ref>{{Cite web|url=https://interestingengineering.com/longest-giant-stringy-sea-creature-ever-recorded-looks-like-it-belongs-in-outer-space|title=Longest Giant Stringy Sea Creature Ever Recorded Looks like It Belongs in Outer Space|date=9 April 2020|website=interestingengineering.com|language=en-US|access-date=10 April 2020}}</ref><ref name="EA-20200409">{{cite news |author=[[Schmidt Ocean Institute]] |title=New species discovered during exploration of abyssal deep sea canyons off Ningaloo |url=https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-04/soi-nsd040920.php |date=9 April 2020 |work=[[EurekAlert!]] |access-date=12 April 2020 |archive-date=12 April 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200412013927/https://www.eurekalert.org/pub_releases/2020-04/soi-nsd040920.php |url-status=dead }}</ref> ===Sponges (Porifera)=== [[File:Xestospongia muta 1.jpg|thumb|Despite its inert appearance, the heavyweight ''[[Xestospongia muta]]'' is indeed an animal]] The largest known species of [[sea sponge]] is the giant barrel sponge, ''[[Xestospongia muta]]''. These massively built sponges can reach {{convert|8|ft|m|abbr=on|order=flip}} in height and can be about the same thickness at the thickest part of the "body".<ref>[http://www.care2.com/c2c/groups/disc.html?gpp=11767&pst=1376156 Biggest, Smallest, Fastest, Deepest: Marine Animal Records – Marine Biology: Life in the Ocean]. Care2.com (4 March 2009)</ref> Some of these creatures have been estimated to be over 2,400 years of age.<ref>[http://www.eol.org/pages/338183/overview Xestospongia muta]. Encyclopedia of Life</ref> ;Calcareous sponges ([[Calcarea]]) :The largest known of these small, inconspicuous sponges is probably the species ''[[Pericharax heteroraphis]]'', attaining a height of {{convert|30|cm|ft|abbr=on}}. Most [[calcareous sponge]]s do not exceed {{convert|10|cm|in|abbr=on}} tall.{{Citation needed|date=January 2021}} ;Hexactinellid sponges ([[Hexactinellida]]) :A relatively common species, ''[[Rhabdocalyptus dawsoni]]'', can reach a height of {{convert|1|m|ft|abbr=on}} once they are of a very old age.<ref>{{Cite Q|Q56915355 | last1 = Yahel | first1 = G. | last2 = Eerkes-Medrano | first2 = D. I. | last3 = Leys | first3 = S. P.|authorlink3=Sally Leys}}</ref> This is the maximum size recorded for a hexactinellid sponge.{{Citation needed|date=January 2021}} ==See also== * [[Largest prehistoric animals]] * [[Megafauna]] * [[Largest organisms]] ==References== {{reflist}} [[Category:Largest organisms|Animals]] [[Category:Lists of largest animals|*]] [[Category:Heaviest or most massive organisms]] 8ugb2qtma5auvgn49cgikyfoasg69gj එක්සත් ජනපදයේ ආර්ථිකය 0 179574 800085 798410 2026-09-25T01:20:23Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800085 wikitext text/x-wiki [[ගොනුව:US_one_dollar_bill,_obverse,_series_2009.jpg|alt=see caption|thumb|එක්සත් ජනපද ඩොලරය ජාත්‍යන්තර ගනුදෙනු වලදී වැඩිපුරම භාවිතා වන මුදල් ඒකකය වන අතර ලොව ප්‍රමුඛතම සංචිත මුදල් ඒකකය වේ.<ref name="federalreserve.gov">{{cite web |title=The Implementation of Monetary Policy – The Federal Reserve in the International Sphere |url=http://www.federalreserve.gov/pf/pdf/pf_4.pdf |access-date=August 24, 2010}}</ref>]] 1890 පමණ සිට නාමිකව ලොව විශාලතම ආර්ථිකය ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයයි.<ref>{{Cite journal|last=Fordham|first=Benjamin|date=October 2017|title=Protectionist Empire: Trade, Tariffs, and United States Foreign Policy, 1890–1914|url=http://dx.doi.org/10.1017/s0898588x17000116|journal=Studies in American Political Development|volume=31|issue=2|pages=170–192|doi=10.1017/s0898588x17000116|issn=0898-588X|s2cid=148917255}}</ref> 2024 ඇමරිකානු දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) ඩොලර් ට්‍රිලියන 29 කට වඩා වැඩි වීම<ref>{{Cite web |title=United States Datasets |url=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/USA |access-date=2025-02-10 |website=www.imf.org}}</ref>{{Efn|ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ නාමික සහ PPP-ගැලපුම් කළ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය, PPP ගණනය කිරීම් සඳහා යොමු රට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වන ආකාරයටම සමාන වේ.|name=PPP}} ලෝකයේ ඉහළම අගය වූ අතර එය නාමික ගෝලීය ආර්ථික නිමැවුමෙන් 25% කට වඩා හෝ මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් (PPP) 15% කට වඩා වැඩි විය. 1983 සිට 2008 දක්වා, එක්සත් ජනපදයේ සැබෑ සංයුක්ත වාර්ෂික දළ දේශීය නිෂ්පාදිත වර්ධනය 3.3% ක් වූ අතර එය G7 හි ඉතිරි කොටස සඳහා 2.3% ක බරිත සාමාන්‍යයට සාපේක්ෂව වේ.<ref name="Hagopian">{{cite journal|author=Hagopian|first1=Kip|last2=Ohanian|first2=Lee|date=August 1, 2012|title=The Mismeasure of Inequality|url=https://www.hoover.org/publications/policy-review/article/123566|url-status=dead|journal=Policy Review|issue=174|archive-url=https://web.archive.org/web/20131203012353/https://www.hoover.org/publications/policy-review/article/123566|archive-date=December 3, 2013|access-date=January 23, 2020}}</ref> නාමික දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් ලොව පළමු ස්ථානයේ ද, මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් (PPP) ගැලපීමෙන් දෙවන ස්ථානයේ ද,<ref>{{cite web |title=Gross Domestic Product, Fourth Quarter and Year 2022 (Third Estimate), GDP by Industry, and Corporate Profits |url=https://www.bea.gov/news/2023/gross-domestic-product-fourth-quarter-and-year-2022-third-estimate-gdp-industry-and |publisher=[[United States Department of Commerce|U.S. Department of Commerce]]}}</ref> PPP-ගැලපුම් කළ ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් නවවන ස්ථානයේ ද රට සිටී. OECD රටවල් අතර ඉහළම ඒක පුද්ගල ඉවත දැමිය හැකි ගෘහස්ථ ආදායම එයයි.<ref>{{cite web |title=Household disposable income |url=https://data.oecd.org/hha/household-disposable-income.htm |website=OECD Data |language=en}}</ref> 2024 පෙබරවාරි මාසයේදී, එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජයේ මුළු ණය ප්‍රමාණය ඩොලර් ට්‍රිලියන 34.4 කි.<ref>{{cite news|url=https://www.cnbc.com/2024/03/01/the-us-national-debt-is-rising-by-1-trillion-about-every-100-days.html|title=The U.S. national debt is rising by $1 trillion about every 100 days|last=Fox|first=Michelle|date=March 1, 2024|publisher=CNBC}}</ref>[[ගොනුව:Aerial_view_of_Apple_Park_dllu.jpg|thumb|වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය අනුව ලොව විශාලතම සමාගම් වලින් එකක් වන ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන්,<ref>{{Cite web |date=June 21, 2024 |title=Microsoft back as most valuable listed company as Nvidia slips |url=https://www.bbc.com/news/articles/c8884389l35o |access-date=August 6, 2024 |website=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref> එහි ගෝලීය මූලස්ථානය කැලිෆෝනියාවේ කුපර්ටිනෝ හි පිහිටා ඇත.]] ආදායම අනුව ලොව විශාලතම සමාගම් 500 න් 136 ක් 2023 දී එක්සත් ජනපදයේ මූලස්ථානය පිහිටුවා ඇති අතර,<ref name="Fortune-2022">{{Cite web |title=Global 500 |url=https://fortune.com/ranking/global500/ |access-date=August 3, 2023 |website=[[Fortune Global 500]] |language=en}}</ref> එය ඕනෑම රටක වැඩිම සංඛ්‍යාව වේ.<ref>{{Cite web |last=Hyam |first=Benji |date=November 29, 2023 |title=Most Profitable Companies: U.S. vs. Rest of the World, 2023 |url=https://www.growandconvert.com/research/most-profitable-fortune-500-companies-in-2023/ |access-date=July 16, 2024 |website=www.growandconvert.com |language=en-US}}</ref> එක්සත් ජනපද ඩොලරය ජාත්‍යන්තර ගනුදෙනු සඳහා වැඩිපුරම භාවිතා වන මුදල් ඒකකය වන අතර එය රටේ ප්‍රමුඛතම ආර්ථිකය, එහි මිලිටරිය, පෙට්‍රෝඩොලර් පද්ධතිය සහ එහි සම්බන්ධිත යුරෝඩොලර් සහ විශාල එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාර වෙළඳපොළ විසින් සහාය දක්වන ලද ලොව ප්‍රමුඛතම සංචිත මුදල් ඒකකය වේ.<ref name="federalreserve.gov" /> රටවල් කිහිපයක් එය ඔවුන්ගේ නිල මුදල් ඒකකය ලෙස භාවිතා කරන අතර අනෙක් ඒවා තථ්‍ය මුදල් ඒකකය වේ.<ref name="Benjamin J. Cohen 2006, p. 17">Benjamin J. Cohen, ''The Future of Money'', Princeton University Press, 2006, {{ISBN|0691116660}}; ''cf''. "the dollar is the de facto currency in Cambodia", Charles Agar, ''[[Frommer's]] Vietnam'', 2006, {{ISBN|0471798169}}, p. 17.</ref><ref>{{cite web |date=March 31, 2014 |title=US GDP Growth Rate by Year |url=http://www.multpl.com/us-gdp-growth-rate/table/by-year |access-date=June 18, 2014 |website=multpl.com |publisher=US Bureau of Economic Analysis}}</ref> එක්සත් ජනපදය USMCA ඇතුළු රටවල් කිහිපයක් සමඟ නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් ඇත.<ref>{{cite web |title=United States free trade agreements |url=https://ustr.gov/trade-agreements/free-trade-agreements |access-date=May 31, 2019 |work=[[Office of the United States Trade Representative]]}}</ref> එය 2019 දී ගෝලීය තරඟකාරීත්ව වාර්තාවේ සිංගප්පූරුවෙන් පසු දෙවන ස්ථානයට පත්විය.<ref name="World Economic Forum">{{cite web |title=Rankings: Global Competitiveness Report 2013–2014 |url=http://www3.weforum.org/docs/GCR2013-14/GCR_Rankings_2013-14.pdf |access-date=June 1, 2014 |publisher=World Economic Forum}}</ref> එක්සත් ජනපදය පශ්චාත් කාර්මික සංවර්ධන මට්ටමකට ළඟා වී ඇතත්<ref name="Collins-2023">{{Cite web |last=Collins |first=Michael |date=August 11, 2023 |title=The Post-Industrial Service Economy Isn't Working for the Middle Class |url=https://www.industryweek.com/the-economy/data-and-statistics/article/21271497/the-post-industrial-service-economy-isnt-working |access-date=August 10, 2024 |website=[[IndustryWeek]] |language=en}}</ref> සහ බොහෝ විට සේවා ආර්ථිකයක් ඇති බව විස්තර කළද,<ref name="Collins-2023" /><ref name="Econ">{{cite web |title=USA Economy in Brief |url=https://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20080312123609/https://usinfo.state.gov/products/pubs/economy-in-brief/page3.html |archive-date=March 12, 2008 |publisher=U.S. Dept. of State, International Information Programs}}</ref> එය ප්‍රධාන කාර්මික බලවතෙකු ලෙස පවතී.<ref>{{cite web |date=July 2010 |title=The State of Manufacturing in the United States |url=http://trade.gov/manufactureamerica/facts/tg_mana_003019.asp |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130226011512/http://trade.gov/manufactureamerica/facts/tg_mana_003019.asp |archive-date=February 26, 2013 |access-date=March 10, 2013 |publisher=International Trade Administration}}</ref> 2021 දී, එක්සත් ජනපද නිෂ්පාදන අංශය චීනයෙන් පසු ලෝකයේ දෙවන විශාලතම අංශය විය.<ref>{{Cite web |title=Manufacturing, Value Added (Current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20200107135049/https://data.worldbank.org/indicator/NV.IND.MANF.CD?most_recent_value_desc=true |archive-date=January 7, 2020 |access-date=July 14, 2021 |publisher=[[World Bank]]}}</ref>[[ගොනුව:Gaming-Wall-Street_BTS_Prodigium-266.jpg|thumb|වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය අනුව ලොව විශාලතම කොටස් හුවමාරුව වන වෝල් වීදියේ නිව්යෝර්ක් කොටස් හුවමාරුව<ref name="NYSEhighestcap">{{cite web |author=Kat Tretina and Benjamin Curry |date=April 9, 2021 |title=NYSE: What Is The New York Stock Exchange |url=https://www.forbes.com/advisor/investing/nyse-new-york-stock-exchange/ |access-date=July 24, 2022 |work=Forbes}}</ref>]] නිව්යෝර්ක් නගරය ලෝකයේ ප්‍රධාන මූල්‍ය මධ්‍යස්ථානයයි<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/business/new-york-widens-lead-over-london-top-finance-centres-index-2022-03-24/|title=New York widens lead over London in top finance centres index|last1=Jones|first1=Huw|date=March 24, 2022|access-date=July 29, 2022|website=[[Reuters]]}}</ref><ref name="NYCFintechAndFinancialCapitalWorld">{{cite web |date=March 21, 2024 |title=The Global Financial Centres Index 35 |url=https://www.longfinance.net/publications/long-finance-reports/the-global-financial-centres-index-35/ |access-date=May 1, 2024 |publisher=Long Finance}}</ref> සහ ලෝකයේ විශාලතම අගනගර ආර්ථිකයේ කේන්ද්‍රස්ථානයයි.<ref name="NYCEpicenterUSMetroEconomy">{{cite web |author=Ghosh |first=Iman |date=September 24, 2020 |title=This 3D map shows the U.S. cities with the highest economic output |url=https://www.weforum.org/agenda/2020/09/united-states-america-economic-output-new-york-la/ |access-date=March 5, 2023 |publisher=World Economic Forum |quote=The New York metro area dwarfs all other cities for economic output by a large margin.}}</ref> නිව්යෝර්ක් නගරයේ පිහිටා ඇති නිව්යෝර්ක් කොටස් හුවමාරුව සහ නැස්ඩැක් යන දෙකම වෙළඳපල ප්‍රාග්ධනීකරණය සහ වෙළඳ පරිමාව අනුව ලොව විශාලතම කොටස් හුවමාරු දෙක වේ.<ref>{{cite web |title=Monthly Reports – World Federation of Exchanges |url=https://www.world-exchanges.org/our-work/statistics |publisher=WFE}}</ref><ref name="sfc.hk">[http://www.sfc.hk/web/doc/EN/research/stat/a01.pdf Table A – Market Capitalization of the World's Top Stock Exchanges (As at end of June 2012)]. Securities and Exchange Commission (China).</ref> එක්සත් ජනපදය බොහෝ ආර්ථික ක්ෂේත්‍රවල, විශේෂයෙන් කෘතිම බුද්ධිය; ඉලෙක්ට්‍රොනික උපකරණ සහ පරිගණක; ඖෂධ; සහ වෛද්‍ය, අභ්‍යවකාශ සහ හමුදා උපකරණවල තාක්ෂණික දියුණුව සහ නවෝත්පාදනය අතින්<ref>{{Cite book|last=WIPO|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2022/index.html|title=Global Innovation Index 2022, 15th Edition|publisher=World Intellectual Property Organization|year=2022|isbn=9789280534320|language=en|doi=10.34667/tind.46596|access-date=February 25, 2023}}</ref> ඉදිරියෙන්ම සිටී.<ref name="CIA-2018" /> රටේ ආර්ථිකය බහුල ස්වභාවික සම්පත්, හොඳින් සංවර්ධනය වූ යටිතල පහසුකම් සහ ඉහළ ඵලදායිතාවයෙන් පෝෂණය වේ.<ref name="Wright, Gavin 2007 p. 185">Wright, Gavin, and Jesse Czelusta, "Resource-Based Growth Past and Present", in ''Natural Resources: Neither Curse Nor Destiny'', ed. Daniel Lederman and William Maloney (World Bank, 2007), p. 185. {{ISBN|0821365452}}.</ref> එක්සත් ජනපදයේ විශාලතම වෙළඳ හවුල්කරුවන් වන්නේ යුරෝපීය සංගමය, මෙක්සිකෝව, කැනඩාව, චීනය, ජපානය, දකුණු කොරියාව, එක්සත් රාජධානිය, වියට්නාමය, ඉන්දියාව සහ තායිවානයයි.<ref>{{cite web |date=October 2022 |title=Top Trading Partners – October 2022 |url=https://www.census.gov/foreign-trade/statistics/highlights/top/top1612yr.html |access-date=May 12, 2023 |publisher=U.S. Census Bureau}}</ref> එක්සත් ජනපදය ලොව විශාලතම ආනයනකරු සහ දෙවන විශාලතම අපනයනකරු වේ.{{efn|රටක මුළු අපනයන සාමාන්‍යයෙන් භාණ්ඩ හා සේවා ලෙස වටහාගෙන ඇත. මේ අනුව, චීනයට පසුව ලෝකයේ දෙවන විශාලතම අපනයනකරු වන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයයි.<ref>{{cite web |title=World Trade Statistical Review 2019 |url=https://www.wto.org/english/res_e/statis_e/wts2019_e/wts2019_e.pdf |access-date=May 31, 2019 |work=[[World Trade Organization]] |page=100}}</ref> However, if primary income is included, the U.S. is the world's largest exporter.<ref>{{Cite web |title=Exports of goods, services and primary income (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.TOTL.CD?most_recent_value_desc=true |access-date=May 24, 2024 |website=data.worldbank.org}}</ref>}} එය මෙතෙක් ලොව විශාලතම සේවා අපනයනකරු වේ.<ref>{{Cite web |title=Service exports (BoP, current US$) |url=https://data.worldbank.org/indicator/BX.GSR.NFSV.CD?most_recent_value_desc=true&year_high_desc=false |access-date=August 4, 2023 |publisher=World Bank}}</ref> ඇමරිකානුවන්ට OECD සාමාජික රටවල් අතර ඉහළම සාමාන්‍ය ගෘහස්ථ සහ සේවක ආදායම ඇති අතර,<ref>{{cite web |title=Income |url=http://www.oecdbetterlifeindex.org/topics/income/ |access-date=September 28, 2019 |work=Better Life Index |publisher=OECD |quote=In the United States, the average household net adjusted disposable income per capita is USD 45 284 a year, much higher than the OECD average of USD 33 604 and the highest figure in the OECD.}}</ref> සහ 2023 දී සිව්වන ඉහළම මධ්‍ය ගෘහස්ථ ආදායම වන අතර,<ref>{{Cite web |title=Median Income by Country 2023 |url=https://wisevoter.com/country-rankings/median-income-by-country/ |access-date=July 28, 2023 |website=Wisevoter |language=en-US}}</ref> 2013 දී හයවන ඉහළම අගයට වඩා ඉහළ ගොස් ඇත.<ref name="Household Income">{{cite journal|date=March 18, 2014|title=Society at a Glance 2014|url=http://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/society-at-a-glance-2014_soc_glance-2014-en|journal=Society at a Glance 2014: OECD Social Indicators|publisher=OECD Publishing|doi=10.1787/soc_glance-2014-en|isbn=9789264200722|access-date=May 29, 2014|doi-access=free|archive-date=May 28, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140528162558/http://www.oecd-ilibrary.org/social-issues-migration-health/society-at-a-glance-2014_soc_glance-2014-en|url-status=dead}}</ref> 2023 දී ඩොලර් ට්‍රිලියන 18.5 ඉක්මවන පුද්ගලික පරිභෝජන වියදම් සමඟ,<ref>{{Cite web |date=March 28, 2024 |title=Personal Consumption Expenditures |url=https://fred.stlouisfed.org/series/PCECA |access-date=July 24, 2024 |website=fred.stlouisfed.org |language=en}}</ref> එක්සත් ජනපදය දැඩි ලෙස පාරිභෝගිකයින් මත පදනම් වූ ආර්ථිකයක් ඇති අතර එය ලොව විශාලතම පාරිභෝගික වෙළඳපොළයි.<ref>{{cite journal|last1=Steenkamp|first1=Jan-Benedict E. M.|date=1 March 2024|title=What is holding private label back in the United States and in emerging markets?|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0022435923000568|journal=Journal of Retailing|volume=100|issue=1|pages=56–69|doi=10.1016/j.jretai.2023.11.002|issn=0022-4359}}</ref> 2023 දී ඩොලර් බිලියනපතියන් සහ කෝටිපතියන් සංඛ්‍යාවෙන් එක්සත් ජනපදය පළමු ස්ථානයට පත්ව ඇති අතර, බිලියනපතියන් 735 ක් සහ මිලියනපතියන් මිලියන 22 කට ආසන්න සංඛ්‍යාවක් සිටී.<ref>{{Cite web |last=Napoletano |first=E. |date=October 20, 2023 |title=Here's How Many Billionaires And Millionaires Live In The U.S. – Forbes Advisor |url=https://www.forbes.com/advisor/retirement/how-many-billionaires-and-millionaires-live-in-the-u-s/#:~:text=As%20of%202023,%20there%20are,your%20own%20definition%20of%20wealth. |access-date=November 20, 2023 |website=Forbes}}</ref> එක්සත් ජනපදයේ ධනය ඉතා සංකේන්ද්‍රණය වී ඇත; 2011 දී, වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් ධනවත්ම 10% රටේ ගෘහස්ථ ධනයෙන් 72% ක් හිමිකර ගත් අතර, පහළම 50% සතුව තිබුණේ 2% ක් පමණි.<ref>{{cite book|last1=Piketty|first1=Thomas|title=Capital in the Twenty-First Century|title-link=Capital in the Twenty-First Century|date=2014|publisher=Belknap Press|page=[https://archive.org/details/isbn_9780674430006/page/257 257]|author-link1=Thomas Piketty}} {{ISBN|978-0-674-43000-6}}</ref> 1980 ගණන්වල අග භාගයේ සිට එක්සත් ජනපද ධන අසමානතාවය සැලකිය යුතු ලෙස වැඩි වූ අතර,<ref name=":0">{{Cite journal|last1=Smith|first1=Matthew|last2=Zidar|first2=Owen|last3=Zwick|first3=Eric|date=2022|title=Top Wealth in America: New Estimates under Heterogeneous Returns|url=https://doi.org/10.1093/qje/qjac033|journal=The Quarterly Journal of Economics|volume=138|pages=515–573|doi=10.1093/qje/qjac033|issn=0033-5533}}</ref> එක්සත් ජනපදයේ ආදායම් අසමානතාවය 2019 දී වාර්තාගත ඉහළම මට්ටමකට ළඟා විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/2019/09/26/income-inequality-america-highest-its-been-since-census-started-tracking-it-data-show/|title=Income inequality in America is the highest it's been since Census Bureau started tracking it, data shows|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=July 27, 2020}}</ref> 1970 ගණන්වල සිට සේවක ඵලදායිතාවයෙන් එක්සත් ජනපද වැටුප් ලාභ විසන්ධි වීමක් සිදුවී ඇත.<ref name="Hopkin">{{cite book|last=Hopkin|first=Jonathan|author-link=Jonathan Hopkin|date=2020|title=Anti-System Politics: The Crisis of Market Liberalism in Rich Democracies|chapter=American Nightmare: How Neoliberalism Broke US Democracy|url=|chapter-url=https://books.google.com/books?id=IyXTDwAAQBAJ&pg=PA87|location=|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=87–92|isbn=978-0190699765|doi=10.1093/oso/9780190699765.003.0004}}</ref> 2016 දී, ආදායම් උපයන්නන් අතරින් ඉහළම පස්වන කොටස සියලු ආදායමෙන් අඩකට වඩා ගෙදර ගෙන ගිය අතර,<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/business/economy/us-middle-class-incomes-reached-highest-ever-level-in-2016-census-bureau-says/2017/09/12/7226905e-97de-11e7-b569-3360011663b4_story.html|title=U.S. middle-class incomes reached highest-ever level in 2016, Census Bureau says|last=Long|first=Heather|date=September 12, 2017|newspaper=The Washington Post|access-date=November 11, 2019}}</ref> එක්සත් ජනපදයට OECD රටවල් අතර පුළුල්ම ආදායම් බෙදාහැරීමක් ලබා දුන්නේය.<ref name="Sme">{{cite journal|last1=Smeeding|first1=T. M.|year=2005|title=Public Policy: Economic Inequality and Poverty: The United States in Comparative Perspective|url=https://archive.org/details/sim_social-science-quarterly_2005-12_86_4/page/n200|journal=Social Science Quarterly|volume=86|pages=955–983|doi=10.1111/j.0038-4941.2005.00331.x|s2cid=154642286}}</ref><ref name="Hopkin" /> 2024 දී එක්සත් ජනපදයේ නිවාස නොමැති පුද්ගලයින් 771,480 ක් පමණ සිටියහ.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/us/us-homelessness-rose-by-record-18-latest-annual-data-2024-12-27/|title=US homelessness rose by record 18% in latest annual data|last=Singh|first=Kanishka|date=December 27, 2024|work=[[Reuters]]|access-date=February 13, 2025|publisher=|location=}}</ref> 2022 දී ළමුන් මිලියන 6.4 ක් ආහාර අනාරක්ෂිතභාවයට මුහුණ දුන්හ.<ref name="ers.usda.gov">{{Cite web |title=USDA ERS – Key Statistics & Graphics |url=https://www.ers.usda.gov/topics/food-nutrition-assistance/food-security-in-the-us/key-statistics-graphics.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200119024909/https://www.ers.usda.gov/topics/food-nutrition-assistance/food-security-in-the-us/key-statistics-graphics.aspx |archive-date=January 19, 2020 |access-date=December 4, 2019 |website=ers.usda.gov}}</ref> ෆීඩින් ඇමරිකා ඇස්තමේන්තු කරන්නේ එක්සත් ජනපදයේ දරුවන් පස් දෙනෙකුගෙන් එක් අයෙකු හෝ ආසන්න වශයෙන් මිලියන 13 ක් කුසගින්නෙන් පෙළෙන අතර ඔවුන්ට ඊළඟ ආහාර වේල ලැබෙන්නේ කොහෙන්ද සහ කවදාද යන්න නොදන්නා බවයි.<ref name="FactsAbout">{{Cite web |title=Facts About Child Hunger in America {{!}} Feeding America |url=https://www.feedingamerica.org/hunger-in-america/child-hunger-facts |access-date=December 4, 2019 |website=feedingamerica.org}}</ref> එසේම 2022 දී මිලියන 37.9 ක් පමණ ජනතාවක්, එනම් එක්සත් ජනපද ජනගහනයෙන් 11.5% ක් දරිද්‍රතාවයෙන් පෙළෙති<ref>{{Cite web |last= |first= |title=National Poverty in America Awareness Month: January 2023 |url=https://www.census.gov/newsroom/stories/poverty-awareness-month.html |website=Census.gov}}</ref> එක්සත් ජනපදයට කුඩා සුභසාධන රාජ්‍යයක් ඇති අතර අනෙකුත් බොහෝ ඉහළ ආදායම් ලබන රටවලට වඩා රජයේ ක්‍රියාමාර්ග හරහා අඩු ආදායමක් නැවත බෙදා හරිනු ලැබේ.<ref>{{cite web |last1=Joumard |first1=Isabelle |last2=Pisu |first2=Mauro |last3=Bloch |first3=Debbie |year=2012 |title=Tackling income inequality The role of taxes and transfers |url=https://www.oecd.org/eco/public-finance/TacklingincomeinequalityTheroleoftaxesandtransfers.pdf |access-date=May 21, 2015 |publisher=OECD}}</ref><ref>{{cite book|last=Rank|first=Mark Robert|author-link=Mark Robert Rank|date=2023|title=The Poverty Paradox: Understanding Economic Hardship Amid American Prosperity|url=https://books.google.com/books?id=hGewEAAAQBAJ&pg=PA116|location=|publisher=[[Oxford University Press]]|pages=116–117|isbn=978-0190212636}}</ref> තම සේවකයින්ට ජාතික වශයෙන්<ref>{{cite news|url=https://www.cbsnews.com/news/one-in-four-workers-in-us-dont-get-any-paid-vacation-time-or-holidays/|title=1 in 4 workers in U.S. don't get any paid vacation time or holidays|last=Min|first=Sarah|date=May 24, 2019|access-date=July 15, 2022|publisher=CBS News|quote=The United States is the only advanced economy that does not federally mandate any paid vacation days or holidays.}}</ref> වැටුප් සහිත නිවාඩුවක් සහතික නොකරන එකම දියුණු ආර්ථිකය එය වන අතර නීත්‍යානුකූල අයිතියක් ලෙස ෆෙඩරල් වැටුප් සහිත පවුල් නිවාඩු නොමැති ලෝකයේ රටවල් කිහිපයෙන් එකකි.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2013/02/23/your-money/us-trails-much-of-the-world-in-providing-paid-family-leave.html|title=In Paid Family Leave, U.S. Trails Most of the Globe|last=Bernard|first=Tara Siegel|date=February 22, 2013|newspaper=The New York Times|access-date=August 27, 2013}}</ref> දුර්වල සාමූහික කේවල් කිරීමේ ක්‍රමයක් සහ අවදානම් සහිත සේවකයින් සඳහා රජයේ සහාය නොමැතිකම හේතුවෙන්, එක්සත් ජනපදයට වෙනත් ඕනෑම සංවර්ධිත රටකට වඩා අඩු ආදායම්ලාභී සේවකයින්ගේ ඉහළ ප්‍රතිශතයක් ඇත.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/news/wonk/wp/2018/07/04/is-it-great-to-be-a-worker-in-the-u-s-not-compared-to-the-rest-of-the-developed-world/?noredirect=on|title=Is it great to be a worker in the U.S.? Not compared with the rest of the developed world.|last=Van Dam|first=Andrew|date=July 4, 2018|newspaper=The Washington Post|access-date=July 12, 2018}}</ref> === විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය === 19 වන සියවසේ අග භාගයේ සිට තාක්ෂණික නවෝත්පාදනයන්හි සහ 20 වන සියවසේ මැද භාගයේ සිට විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවල ප්‍රමුඛයා එක්සත් ජනපදයයි.<ref>{{Cite web |last=Mowery |first=David |title=Technological Change and the Evolution of the U.S. "National Innovation System", 1880-1990 |url=https://www.bbvaopenmind.com/en/articles/technological-change-and-the-evolution-of-the-u-s-national-innovation-system-1880-1990/ |access-date=July 10, 2024 |website=OpenMind |language=en-US}}</ref> හුවමාරු කළ හැකි කොටස් නිෂ්පාදනය කිරීමේ ක්‍රම සහ යන්ත්‍ර මෙවලම් කර්මාන්තයක් ස්ථාපිත කිරීම 19 වන සියවසේ අග භාගයේදී එක්සත් ජනපද පාරිභෝගික නිෂ්පාදන මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කිරීමට හැකි විය.<ref>{{Cite journal|last1=Goodfriend|first1=Marvin|last2=McDermott|first2=John|date=February 24, 2021|title=The American System of economic growth|url=|journal=Journal of Economic Growth|language=en|volume=26|issue=1|pages=31–75|doi=10.1007/s10887-021-09186-x|issn=1573-7020|pmc=7902180|pmid=33642936}}</ref> 20 වන සියවසේ මුල් භාගය වන විට, කර්මාන්තශාලා විද්‍යුත්කරණය, එකලස් කිරීමේ මාර්ගය හඳුන්වාදීම සහ අනෙකුත් ශ්‍රමය ඉතිරි කිරීමේ ශිල්පීය ක්‍රම මගින් මහා පරිමාණ නිෂ්පාදන පද්ධතිය නිර්මාණය විය.<ref>{{Hounshell1984}}</ref> 21 වන සියවසේදී, එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ ප්‍රමුඛතම විද්‍යාත්මක බලවතුන්ගෙන් එකක් ලෙස දිගටම පවතී,<ref>{{Cite journal|last1=Tollefson|first1=Jeff|last2=Van Noorden|first2=Richard|date=2024-10-23|title=The US is the world's science superpower — but for how long?|url=https://www.nature.com/articles/d41586-024-03403-4|journal=Nature|language=en|volume=634|issue=8035|pages=770–774|bibcode=2024Natur.634..770T|doi=10.1038/d41586-024-03403-4|pmid=39443789}}</ref> චීනය බොහෝ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රධාන තරඟකරුවෙකු ලෙස මතු වී ඇත.<ref>{{Cite web |title=U.S. science no longer leads the world. Here's how top advisers say the nation should respond |url=https://www.science.org/content/article/u-s-science-no-longer-leads-world-here-s-how-top-advisers-say-nation-should-respond |access-date=2025-02-10 |website=www.science.org |language=en}}</ref> ඕනෑම රටකට වඩා වැඩිම සමස්ත පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන වියදම් එක්සත් ජනපදය සතුව ඇත<ref>{{Cite web |last=Desjardins |first=Jeff |date=December 18, 2018 |title=Innovators wanted: these countries spend the most on R&D |url=https://www.weforum.org/agenda/2018/12/how-much-countries-spend-on-r-d/ |access-date=May 22, 2024 |website=www.weforum.org}}</ref> සහ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයේ ප්‍රතිශතයක් ලෙස නවවන ස්ථානයේ සිටී.<ref>{{Cite web |last=Fleming |first=Sean |date=November 16, 2020 |title=These countries spend the most on research and development |url=https://www.weforum.org/agenda/2020/11/countries-spending-research-development-gdp/ |access-date=May 22, 2024 |website=www.weforum.org}}</ref> 2022 දී, ප්‍රකාශිත විද්‍යාත්මක පත්‍රිකා සංඛ්‍යාවෙන් දෙවන ඉහළම රට එක්සත් ජනපදය විය.<ref>{{Cite web |title=SJR – International Science Ranking |url=https://www.scimagojr.com/countryrank.php?order=itp&ord=desc&year=2020 |access-date=February 5, 2022 |website=Scimagojr.com |language=en-uk}}</ref> 2021 දී, ලෝක බුද්ධිමය දේපල දර්ශකවලට අනුව, පේටන්ට් බලපත්‍ර අයදුම්පත් සංඛ්‍යාව අනුව එක්සත් ජනපදය දෙවන ස්ථානයට (චීනයට පසුව) සහ වෙළඳ ලකුණු සහ කාර්මික සැලසුම් යෙදුම් අනුව (චීනයට සහ ජර්මනියට පසුව) තෙවන ස්ථානයට පත්විය.<ref>{{cite book|author1=World Intellectual Property Organization.|url=https://www.wipo.int/publications/en/details.jsp?id=4571&plang=EN|title=World Intellectual Property Indicators 2021|publisher=World Intellectual Property Organization (WIPO)|year=2021|isbn=9789280533293|series=World IP Indicators (WIPI)|language=en|doi=10.34667/tind.44461|access-date=April 27, 2022}}</ref> 2023 සහ 2024 දී, ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ එක්සත් ජනපදය තුන්වන ස්ථානයට (ස්විට්සර්ලන්තය සහ ස්වීඩනයට පසුව) පත්විය.<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index 2024 : Unlocking the Promise of Social Entrepreneurship |url=https://www.wipo.int/web-publications/global-innovation-index-2024/en/ |access-date=November 29, 2024 |website=www.wipo.int |language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=WIPO|url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html|title=Global Innovation Index 2023, 15th Edition|date=December 28, 2023|publisher=World Intellectual Property Organization|isbn=9789280534320|language=en|doi=10.34667/tind.46596|access-date=October 17, 2023}}</ref> කෘතිම බුද්ධි තාක්ෂණය සංවර්ධනය කිරීමේ ප්‍රමුඛ රට ලෙස එක්සත් ජනපදය සැලකේ.<ref>{{Cite web |date=2024-11-21 |title=Global AI Power Rankings: Stanford HAI Tool Ranks 36 Countries in AI |url=https://hai.stanford.edu/news/global-ai-power-rankings-stanford-hai-tool-ranks-36-countries-ai |access-date=2025-01-01 |website=hai.stanford.edu |language=en}}</ref> 2023 දී, ග්ලෝබල් ෆිනෑන්ස් සඟරාව විසින් එක්සත් ජනපදය ලෝකයේ දෙවන වඩාත්ම තාක්ෂණික වශයෙන් දියුණු රට ලෙස (දකුණු කොරියාවට පසුව) ශ්‍රේණිගත කරන ලදී.<ref>{{Cite web |last=Getzoff |first=Marc |date=December 1, 2023 |title=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |url=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |access-date=July 29, 2024 |website=Global Finance Magazine |language=en-US}}</ref> === අභ්‍යවකාශ පියාසැරිය === [[ගොනුව:Buzz_salutes_the_U.S._Flag-crop.jpg|thumb|1969 ඇපලෝ 11 මෙහෙයුම අතරතුර සඳ මත ඇමරිකානු ධජයට ආචාර කරන එක්සත් ජනපද ගගනගාමියෙකු වන බස් ඕල්ඩ්‍රින්; චන්ද්‍ර පෘෂ්ඨයට කාර්ය මණ්ඩලයක් ගොඩ බැස්සවූ එකම රට එක්සත් ජනපදයයි.]] 1958 දී ජාතික ගගනගාමී හා අභ්‍යවකාශ පරිපාලනය (NASA) පිහිටුවීමත් සමඟ ආරම්භ වූ 1950 ගණන්වල අග භාගයේ සිට එක්සත් ජනපදය අභ්‍යවකාශ වැඩසටහනක් පවත්වාගෙන ගොස් ඇත.<ref>{{Cite web |date=July 26, 2023 |title=65 Years Ago: The National Aeronautics and Space Act of 1958 Creates NASA – NASA |url=https://www.nasa.gov/history/65-years-ago-the-national-aeronautics-and-space-act-of-1958-creates-nasa/#:~:text=President%20Eisenhower%20signed%20the%20National,of%20the%20International%20Geophysical%20Year. |access-date=September 6, 2024 |language=en-US}}</ref><ref>{{Cite web |date=September 4, 2024 |title=National Aeronautics and Space Administration {{!}} US Space Agency & Exploration Achievements {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/topic/NASA |access-date=September 5, 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref> 1969 ඇපලෝ 11 මෙහෙයුම සමඟින් නාසා හි ඇපලෝ වැඩසටහන (1961–1972) පළමු කාර්ය මණ්ඩල සඳ ගොඩබෑම සාක්ෂාත් කර ගත්තේය; එය ආයතනයේ වඩාත්ම වැදගත් සන්ධිස්ථානවලින් එකක් ලෙස පවතී.<ref>{{Cite web |date=August 29, 2024 |title=Apollo {{!}} History, Missions, Significance, & Facts {{!}} Britannica |url=https://www.britannica.com/science/Apollo-space-program |access-date=September 5, 2024 |website=www.britannica.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |date=July 4, 2019 |title=The Apollo Missions |url=https://www.ibm.com/thought-leadership/the-apollo-missions/ |access-date=September 5, 2024 |website=The Apollo Missions |language=en-US}}</ref> නාසා ආයතනයේ අනෙකුත් ප්‍රධාන උත්සාහයන් අතර අභ්‍යවකාශ ෂටල් වැඩසටහන (1981–2011),<ref>{{Cite web |title=Space Shuttle – NASA |url=https://www.nasa.gov/space-shuttle/ |access-date=September 5, 2024 |language=en-US}}</ref> වොයේජර් වැඩසටහන (1972–වර්තමානය), හබල් සහ ජේම්ස් වෙබ් අභ්‍යවකාශ දුරේක්ෂ (පිළිවෙලින් 1990 සහ 2021 දී දියත් කරන ලදී),<ref>{{Cite web |title=Quick Facts |url=https://hubblesite.org/quick-facts |access-date=September 5, 2024 |website=HubbleSite |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Quick Facts |url=https://webbtelescope.org/quick-facts |access-date=September 5, 2024 |website=Webb |language=en}}</ref> සහ බහු-මෙහෙයුම් අඟහරු ගවේෂණ වැඩසටහන (ආත්මය සහ අවස්ථාව, කුතුහලය සහ නොපසුබට උත්සාහය) ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |date=February 27, 2008 |title=Mars Exploration – NASA Science |url=https://science.nasa.gov/planetary-science/programs/mars-exploration/ |access-date=September 5, 2024 |website=science.nasa.gov |language=en-US}}</ref> ජාත්‍යන්තර අභ්‍යවකාශ මධ්‍යස්ථානය (ISS) සමඟ සහයෝගයෙන් කටයුතු කරන ආයතන පහෙන් එකක් නාසා ආයතනයයි;<ref>{{Cite web |title=International Space Station Facts and Figures – NASA |url=https://www.nasa.gov/international-space-station/space-station-facts-and-figures/ |access-date=September 5, 2024 |language=en-US}}</ref> ISS සඳහා එක්සත් ජනපද දායකත්වයට ඩෙස්ටිනි (2001), හාර්මනි (2007) සහ ට්‍රැන්ක්විලිටි (2010) ඇතුළු මොඩියුල කිහිපයක් මෙන්ම අඛණ්ඩ සැපයුම් සහ මෙහෙයුම් සහාය ද ඇතුළත් වේ.<ref>{{Cite web |last=Howell |first=Elizabeth |date=August 24, 2022 |title=International Space Station: Facts, History & Tracking |url=https://www.space.com/16748-international-space-station.html |access-date=September 5, 2024 |website=Space.com |language=en |edition=updated, last}}</ref> එක්සත් ජනපද පෞද්ගලික අංශය ගෝලීය වාණිජ අභ්‍යවකාශ පියාසැරි කර්මාන්තයේ ආධිපත්‍යය දරයි.<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/politics/2022/01/11/companies-are-commercializing-outer-space-do-government-programs-still-matter/|title=Analysis {{!}} Companies are commercializing outer space. Do government programs still matter?|date=January 11, 2022|newspaper=Washington Post|access-date=September 5, 2024|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> ප්‍රමුඛ ඇමරිකානු අභ්‍යවකාශ පියාසැරි කොන්ත්‍රාත්කරුවන් අතර බ්ලූ ඔරිජින්, බෝයිං, ලොක්හීඩ් මාටින්, නෝත්‍රොප් ග්‍රම්මන් සහ ස්පේස්එක්ස් ඇතුළත් වේ. වාණිජ කාර්ය මණ්ඩල වැඩසටහන, වාණිජ නැවත සැපයුම් සේවා, වාණිජ චන්ද්‍ර ගෙවීම් සේවා සහ NextSTEP වැනි නාසා වැඩසටහන් ඇමරිකානු අභ්‍යවකාශ පියාසැරි සඳහා පෞද්ගලික අංශයේ සහභාගීත්වය වර්ධනය වීමට පහසුකම් සපයයි.<ref>{{Cite web |title=Commercial Space – NASA |url=https://www.nasa.gov/humans-in-space/commercial-space/ |access-date=September 5, 2024 |language=en-US}}</ref> === බලශක්තිය === 2023 දී, එක්සත් ජනපදය එහි ශක්තියෙන් ආසන්න වශයෙන් 84% ක් පොසිල ඉන්ධන වලින් ලබා ගත් අතර, රටේ විශාලතම බලශක්ති ප්‍රභවය ඛනිජ තෙල් (38%), ඉන්පසු ස්වාභාවික වායු (36%), පුනර්ජනනීය ප්‍රභවයන් (9%), ගල් අඟුරු (9%) සහ න්‍යෂ්ටික බලශක්තිය (9%) වලින් ලැබුණි.<ref>{{Cite web |title=U.S. energy facts explained – consumption and production – U.S. Energy Information Administration (EIA) |url=https://www.eia.gov/energyexplained/us-energy-facts/ |access-date=November 21, 2023 |website=eia.gov}}</ref><ref name="visu">{{cite web |date=March 2022 |title=Energy Flow Charts: Charting the Complex Relationships among Energy, Water, and Carbon |url=https://flowcharts.llnl.gov/ |access-date=May 16, 2023 |publisher=Lawrence Livermore National Laboratory}}</ref> 2022 දී, එක්සත් ජනපදය ලෝක ජනගහනයෙන් 4% ක් පමණ වූ නමුත් ලෝක ශක්තියෙන් 16% ක් පමණ පරිභෝජනය කළේය.<ref>{{cite news|url=https://www.eia.gov/tools/faqs/faq.php?id=87&t=1|title=What is the United States' share of world energy consumption?|date=November 5, 2021|work=[[Energy Information Administration|U.S. Energy Information Administration]]}}</ref> චීනයට පිටුපසින් හරිතාගාර වායු විමෝචනය කරන දෙවන ඉහළම රට ලෙස එක්සත් ජනපදය ශ්‍රේණිගත කර ඇත.<ref>{{cite web |last=US Environmental Protection Agency |first=OAR |date=February 8, 2017 |title=Inventory of U.S. Greenhouse Gas Emissions and Sinks |url=https://www.epa.gov/ghgemissions/inventory-us-greenhouse-gas-emissions-and-sinks |access-date=December 3, 2020 |website=US EPA |language=en}}</ref> ලොව විශාලතම න්‍යෂ්ටික බලශක්ති නිෂ්පාදකයා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය වන අතර, ලොව න්‍යෂ්ටික විදුලියෙන් 30% ක් පමණ ජනනය කරයි.<ref>{{Cite web |title=Nuclear Power in the USA - World Nuclear Association |url=https://world-nuclear.org/information-library/country-profiles/countries-t-z/usa-nuclear-power |access-date=2025-03-01 |website=world-nuclear.org}}</ref> ඕනෑම රටකට වඩා වැඩිම න්‍යෂ්ටික බලශක්ති ප්‍රතික්‍රියාකාරක සංඛ්‍යාවක් එහි ඇත.<ref>{{Cite web |last=Rouse |first=Sabina |date=2019-11-05 |title=Where are the world's 449 nuclear reactors? |url=https://www.weforum.org/stories/2019/11/countries-that-have-the-most-nuclear-power-alternative-energy-electricity-climate-change/ |archive-url=http://web.archive.org/web/20250214075151/https://www.weforum.org/stories/2019/11/countries-that-have-the-most-nuclear-power-alternative-energy-electricity-climate-change/ |archive-date=2025-02-14 |access-date=2025-03-01 |website=World Economic Forum |language=en}}</ref> 2024 සිට, 2050 වන විට එක්සත් ජනපදය එහි න්‍යෂ්ටික බලශක්ති ධාරිතාව තුන් ගුණයකින් වැඩි කිරීමට සැලසුම් කරයි.<ref>{{Cite web |date=2024-11-12 |title=U.S. Sets Targets to Triple Nuclear Energy Capacity by 2050 |url=https://www.energy.gov/ne/articles/us-sets-targets-triple-nuclear-energy-capacity-2050 |access-date=2025-03-01 |website=Energy.gov |language=en}}</ref> === ප්‍රවාහනය === [[ගොනුව:Atlanta_Hartsfield-Jackson_(cropped).jpg|thumb|ඇට්ලන්ටා අගනගර ප්‍රදේශයට සේවය කරන හාර්ට්ස්ෆීල්ඩ්-ජැක්සන් ඇට්ලන්ටා ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ, 2021 දී මගීන් මිලියන 75 කට වඩා ගමන් කරන ලොව කාර්යබහුලම මගී ගුවන් තොටුපළ වේ.<ref>{{cite web |last=Hunter |first=Marnie |date=April 11, 2022 |title=This US airport has reclaimed its title as the world's busiest |url=https://www.cnn.com/travel/article/worlds-busiest-airports-2021/index.html |publisher=CNN}}</ref>]] එක්සත් ජනපද ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුව සහ එහි අංශ රේගු, සංක්‍රමණ සහ ආරක්ෂාව හැර ප්‍රවාහනයේ සියලුම අංශ සඳහා නියාමනය, අධීක්ෂණය සහ අරමුදල් සපයයි. (දෙවැන්න එක්සත් ජනපද ස්වදේශ ආරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ වගකීම ලෙස පවතී.) සෑම එක්සත් ජනපද රාජ්‍යයකටම තමන්ගේම ප්‍රවාහන දෙපාර්තමේන්තුවක් ඇති අතර, එය රාජ්‍ය මහාමාර්ග ඉදිකර නඩත්තු කරයි. රාජ්‍යය මත පදනම්ව, මෙම දෙපාර්තමේන්තුව වෙනත් ප්‍රවාහන ක්‍රම සෘජුවම ක්‍රියාත්මක කිරීමට හෝ අධීක්ෂණය කිරීමට ද හැකිය. ගුවන් සේවා නීතිය සම්පූර්ණයෙන්ම පාහේ ෆෙඩරල් රජයේ අධිකරණ බලයයි; ෆෙඩරල් ගුවන් සේවා පරිපාලනය සිවිල් ගුවන් සේවා, ගුවන් ගමනාගමන කළමනාකරණය, සහතික කිරීම සහ අනුකූලතාවය සහ ගුවන් සේවා ආරක්ෂාව පිළිබඳ සියලු අංශ නියාමනය කරයි. කෙසේ වෙතත්, මෝටර් රථ ගමනාගමන නීති, ෆෙඩරල් දේපලවල (ජාතික උද්‍යාන සහ හමුදා කඳවුරු වැනි) හෝ අසංවිධානාත්මක එක්සත් ජනපද භූමි ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇති මාර්ග හැර, රාජ්‍ය සහ පළාත් පාලන ආයතන විසින් පනවනු ලබන අතර ක්‍රියාත්මක කරනු ලැබේ. එක්සත් ජනපද වෙරළාරක්ෂක බලකාය එක්සත් ජනපද ජල මාර්ගවල, අභ්‍යන්තර මෙන්ම වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල නීතිය සහ ආරක්ෂාව පිළිබඳ ප්‍රාථමික බලාත්මක කරන්නා වේ, නමුත් වෙරළබඩ වඩදිය බාදිය පිළිබඳ ආර්ථික අධිකරණ බලය ප්‍රාන්ත සහ ෆෙඩරල් රජයන් අතර බෙදා ගනී. රටේ අභ්‍යන්තර ජල මාර්ග ලොව පස්වන දිගම වන අතර එය කිලෝමීටර 41,009 (සැතපුම් 25,482) කි.<ref>{{cite web |title=Waterways – The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/waterways/country-comparison |access-date=July 14, 2022 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref> මගී සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහන දුම්රිය පද්ධති, බස් පද්ධති, ජල තොටුපළවල් සහ වේලි රාජ්‍ය හෝ පෞද්ගලික හිමිකාරිත්වය සහ ක්‍රියාකාරිත්වය යටතේ පැවතිය හැකිය. එක්සත් ජනපද සිවිල් ගුවන් සේවා සියල්ලම පෞද්ගලික අයිතිය යටතේ පවතී. බොහෝ එක්සත් ජනපද ගුවන්තොටුපළවල් පළාත් පාලන බලධාරීන් සතු වන අතර ඒවා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නේ ද පළාත් පාලන ආයතන විසිනි. සමහර පෞද්ගලික ගුවන්තොටුපළවල් ද ඇත. ප්‍රවාහන ආරක්ෂක පරිපාලනය 2001 සිට බොහෝ ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපලවල ආරක්ෂාව සපයා ඇත. [[ගොනුව:45intoI-10_2.jpg|දකුණ|thumb|ටෙක්සාස් හි හූස්ටන් හි අන්තර් රාජ්‍ය 10 සහ අන්තර් රාජ්‍ය 45 අතර අන්තර් හුවමාරුව]] වාණිජ දුම්රිය මාර්ග සහ දුම්රිය ප්‍රධාන ප්‍රවාහන මාධ්‍ය විය විසිවන සියවසේ මැද භාගය දක්වා ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය. එකම ප්‍රධාන මාර්ගවල සේවය කරන ජෙට් ගුවන් යානා සහ ගුවන්තොටුපළ හඳුන්වාදීම 1960 ගණන් වන විට අන්තර් රාජ්‍ය සහ නගරාන්තර දුම්රිය මගී සේවාව සඳහා ඇති ඉල්ලුම පහත වැටීම වේගවත් කළේය. අන්තර් රාජ්‍ය අධිවේගී මාර්ග පද්ධතිය නිම කිරීමත් සමඟ දුම්රිය මාර්ග මගින් මගී සේවාව තියුනු ලෙස කප්පාදු කිරීම වේගවත් විය. මෙම සැලකිය යුතු වර්ධනයන් 1971 දී එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජය විසින් දැන් ඇම්ට්‍රැක් ලෙස හඳුන්වන ජාතික දුම්රිය මගී සංස්ථාව නිර්මාණය කිරීමට හේතු විය. ඇම්ට්‍රැක් රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල සීමිත නගරාන්තර දුම්රිය මගී සේවාවක් පවත්වා ගැනීමට උපකාරී වේ. එය බොහෝ ප්‍රධාන එක්සත් ජනපද නගරවලට සේවය කරයි, නමුත් ඊසානදිග, කැලිෆෝනියා සහ ඉලිනොයිස් වලින් පිටත එය සාමාන්‍යයෙන් දිනකට දුම්රිය කිහිපයක් පමණක් ධාවනය කරයි. සමහර ප්‍රධාන නගර අතර කලාපීය කොරිඩෝවල, විශේෂයෙන් වොෂින්ටන්, ඩී.සී., ෆිලඩෙල්ෆියා, නිව් යෝර්ක් නගරය සහ බොස්ටන් අතර ඊසානදිග කොරිඩෝවේ; නිව් යෝර්ක් නගරය සහ ඇල්බනි අතර; මෙට්‍රොපොලිටන් චිකාගෝහි; සහ කැලිෆෝනියාවේ සහ පැසිෆික් වයඹදිග ප්‍රදේශවල නිතර ඇම්ට්‍රැක් සේවාව ලබා ගත හැකිය. ඇම්ට්‍රැක් ලාස් වේගාස් සහ ඇරිසෝනා හි ෆීනික්ස් ඇතුළු ප්‍රධාන එක්සත් ජනපද ගමනාන්ත කිහිපයකට සේවය නොකරයි. ඇමරිකානු සිවිල් ගුවන් සේවා කර්මාන්තය සම්පූර්ණයෙන්ම සංස්ථා සතු වන අතර 1978 සිට බොහෝ දුරට නියාමනය ඉවත් කර ඇති අතර, බොහෝ ප්‍රධාන ගුවන් තොටුපළවල් පොදු අයිතියෙන් යුක්ත වේ.<ref>{{cite web |last=Edwards |first=Chris |date=July 12, 2020 |title=Privatization |url=https://www.downsizinggovernment.org/privatization |access-date=January 23, 2021 |website=Downsizing the Federal Government |publisher=Cato Institute |language=en}}</ref> රැගෙන යන මගීන් විසින් ලොව විශාලතම ගුවන් සේවා තුන එක්සත් ජනපදය පදනම් කරගත් ඒවා වේ; ඇමරිකානු ගුවන් සේවය 2013 දී එක්සත් ජනපද ගුවන් තොටුපළ විසින් අත්පත් කර ගැනීමෙන් පසු අංක එකේ ස්ථානයයි.<ref>{{cite web |year=2011 |title=Scheduled Passengers Carried |url=https://www.iata.org/publications/pages/wats-passenger-carried.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102034843/https://www.iata.org/publications/pages/wats-passenger-carried.aspx |archive-date=January 2, 2015 |access-date=February 17, 2012 |publisher=International Air Transport Association (IATA)}}</ref> ලෝකයේ කාර්යබහුලම මගී ගුවන් තොටුපළ 50 න් 16 ක් එක්සත් ජනපදයේ ඇත, ඉහළම පහ සහ කාර්යබහුලම හාර්ට්ස්ෆීල්ඩ්-ජැක්සන් ඇට්ලන්ටා ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ ඇතුළුව.<ref name="PANYNJ 2021 report">{{cite web |date=April 2022 |title=2021 Airport Traffic Report |url=https://www.panynj.gov/content/dam/airports/statistics/statistics-general-info/annual-atr/ATR_2021.pdf |work=Port Authority of New York and New Jersey |page=32}}</ref><ref>{{cite web |date=March 31, 2014 |title=Preliminary World Airport Traffic and Rankings 2013—High Growth Dubai Moves Up to 7th Busiest Airport |url=https://www.aci.aero/News/Releases/Most-Recent/2014/03/31/Preliminary-World-Airport-Traffic-and-Rankings-2013--High-Growth-Dubai-Moves-Up-to-7th-Busiest-Airport- |archive-url=https://web.archive.org/web/20140401052319/https://www.aci.aero/News/Releases/Most-Recent/2014/03/31/Preliminary-World-Airport-Traffic-and-Rankings-2013--High-Growth-Dubai-Moves-Up-to-7th-Busiest-Airport- |archive-date=April 1, 2014 |access-date=May 17, 2014}}</ref> 2022 දී, එක්සත් ජනපදයේ ගුවන් තොටුපළවල් 19,969 ක් තිබූ අතර, ඉන් 5,193 ක් සාමාන්‍ය ගුවන් සේවා සහ අනෙකුත් ක්‍රියාකාරකම් ඇතුළුව "පොදු භාවිතය" ලෙස නම් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Number of U.S. Airports |url=https://www.bts.gov/content/number-us-airportsa |access-date=December 15, 2023 |publisher=Bureau of Transportation Statistics}}</ref> එක්සත් ජනපදයේ මාර්ගවලින් අතිමහත් බහුතරයක් රාජ්‍ය සහ පළාත් පාලන ආයතන විසින් හිමිකාරීත්වය දරනු ලබන අතර නඩත්තු කරනු ලැබේ. එක්සත් ජනපද ෆෙඩරල් රජය විසින් පමණක් නඩත්තු කරනු ලබන මාර්ග සාමාන්‍යයෙන් දක්නට ලැබෙන්නේ ෆෙඩරල් ඉඩම්වල (ජාතික උද්‍යාන වැනි) හෝ ෆෙඩරල් පහසුකම්වල (හමුදා කඳවුරු වැනි) පමණි. ප්‍රාන්ත සම්බන්ධ කරන විශාල, විවෘත නිදහස් මාර්ග සහිත අන්තර් රාජ්‍ය මහාමාර්ග පද්ධතියට අර්ධ වශයෙන් අරමුදල් සපයනු ලබන්නේ ෆෙඩරල් රජය විසිනි, නමුත් එහි අන්තර් රාජ්‍ය කොටසට සත්කාරකත්වය සපයන ප්‍රාන්ත රජය විසින් හිමිකාරීත්වය දරනු ලැබේ සහ නඩත්තු කරනු ලැබේ. සමහර ප්‍රාන්ත තමන්ගේම විශාල අධිවේගී මාර්ග - බොහෝ විට "උද්‍යාන මාර්ග" හෝ "ටර්න්පයික්" ලෙස හැඳින්වේ - අරමුදල් සපයන අතර ඉදිකරන අතර ඒවා සාමාන්‍යයෙන් ඉදිකිරීම් සහ නඩත්තුව සඳහා ගෙවීමට ගාස්තු භාවිතා කරයි. ඒ හා සමානව, සමහර පෞද්ගලික මාර්ග මේ සඳහා ගාස්තු භාවිතා කළ හැකිය. එක්සත් ජනපදයේ පොදු ප්‍රවාහනයට බස්, මගී දුම්රිය, තොටුපළ සහ සමහර විට ගුවන් සේවා ඇතුළත් වේ. ඉල්ලුම වැඩිම ජනගහන ඝනත්වයක් ඇති ප්‍රදේශවලට පොදු ප්‍රවාහන පද්ධති සේවය කරයි. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ එක්සත් ජනපද නගර, නගර සහ තදාසන්න ප්‍රදේශ මෝටර් රථ මත යැපෙන අතර තදාසන්න පොදු ප්‍රවාහනය අඩු සුලභ වන අතර සේවා බොහෝ විට අඩුය. බොහෝ එක්සත් ජනපද නාගරික ප්‍රදේශවල යම් ආකාරයක පොදු ප්‍රවාහනයක් ඇත, විශේෂයෙන් නගර බස් රථ, විශාලතම (උදා: නිව් යෝර්ක්, චිකාගෝ, ඇට්ලන්ටා, ෆිලඩෙල්ෆියා, බොස්ටන්, සැන් ෆ්‍රැන්සිස්කෝ සහ පෝට්ලන්ඩ්, ඔරිගන්) උමං මාර්ග හෝ සැහැල්ලු දුම්රිය ද ඇතුළත් පුළුල් පද්ධති ක්‍රියාත්මක කරයි.<ref>{{Cite book|title=Urban mass transportation planning|url=https://archive.org/details/urbanmasstranspo0000blac|author=Black, Alan|date=1995|publisher=McGraw-Hill|isbn=978-0070055575|location=New York|oclc=31045097}}</ref> එක්සත් ජනපදයේ බොහෝ පොදු ප්‍රවාහන සේවා පළාත් පාලන ආයතන විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබන නමුත්, ජාතික සහ කලාපීය මගී මාර්ග එක්සත් ජනපදයේ ප්‍රධාන නාගරික කොරිඩෝවලට සේවය කරයි. එක්සත් ජනපදයේ පුද්ගලික ප්‍රවාහනය ආධිපත්‍යය දරන්නේ මෝටර් රථ වන අතර,<ref>{{Cite web |date=May 19, 2022 |title=Cars still dominate the American commute |url=https://www.weforum.org/agenda/2022/05/commute-america-sustainability-cars/ |access-date=May 21, 2023 |website=World Economic Forum |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Humes |first=Edward |date=April 12, 2016 |title=The Absurd Primacy of the Automobile in American Life |url=https://www.theatlantic.com/business/archive/2016/04/absurd-primacy-of-the-car-in-american-life/476346/ |access-date=July 12, 2023 |website=The Atlantic |language=en}}</ref> ඒවා සැතපුම් මිලියන 4 ක (කිලෝමීටර් මිලියන 6.4) පොදු මාර්ග ජාලයක් මත ක්‍රියාත්මක වන අතර එය ලොව දිගම වේ.<ref>{{Cite web |title=Roadways – The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/roadways/country-comparison |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210712201909/https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/roadways/country-comparison |archive-date=July 12, 2021 |access-date=July 15, 2021 |website=Cia.gov}}</ref><ref>{{cite web |title=Public Road and Street Mileage in the United States by Type of Surface |url=https://www.rita.dot.gov/bts/sites/rita.dot.gov.bts/files/publications/national_transportation_statistics/html/table_01_04.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102141414/https://www.rita.dot.gov/bts/sites/rita.dot.gov.bts/files/publications/national_transportation_statistics/html/table_01_04.html |archive-date=January 2, 2015 |access-date=January 13, 2015 |website=United States Department of Transportation}}</ref> රටේ දුම්රිය ප්‍රවාහන ජාලය, කිලෝ මීටර 293,564.2, ලොව දිගම ද වේ.<ref>{{cite web |title=Railways – The World Factbook |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/field/railways/country-comparison |access-date=July 14, 2022 |work=[[The World Factbook]] |publisher=[[Central Intelligence Agency]]}}</ref> බොහෝ දුරට භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය හසුරුවයි.<ref>{{cite web |year=2021 |title=Seasonally Adjusted Transportation Data |url=https://www.transtats.bts.gov/osea/seasonaladjustment/?PageVar=RAIL_PM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422132507/https://www.transtats.bts.gov/osea/seasonaladjustment/?PageVar=RAIL_PM |archive-date=April 22, 2021 |access-date=February 16, 2021 |publisher=Bureau of Transportation Statistics |location=Washington, D.C.}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/04/24/nyregion/amtrak-infrastructure-crisis.html|title=Amtrak at a Junction: Invest in Improvements, or Risk Worsening Problems|last=Fitzsimmons|first=Emma G.|date=April 24, 2017|newspaper=The New York Times|access-date=April 16, 2023}}</ref> ලෝකයේ කාර්යබහුලම බහාලුම් වරායන් 50 න් හතරක් එක්සත් ජනපදයේ පිහිටා ඇති අතර, එක්සත් ජනපදයේ කාර්යබහුලම වරාය වන්නේ ලොස් ඇන්ජලීස් ය.<ref>{{cite web |title=The Top 50 Container Ports |url=https://www.worldshipping.org/top-50-ports |access-date=July 14, 2022 |work=[[World Shipping Council]] |location=Washington, D.C.}}</ref> ඇමරිකානු මෝටර් රථ දෙකම වන ඕල්ඩ්ස්මොබයිල් කර්ව්ඩ් ඩෑෂ් සහ ෆෝඩ් මොඩල් ටී පිළිවෙලින් මහා පරිමාණයෙන් නිපදවන ලද<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/1986/01/26/automobiles/some-milestones-of-the-auto-age.html|title=SOME MILESTONES OF THE AUTO AGE|date=January 26, 1986|work=The New York Times|access-date=June 1, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}</ref> සහ මහා පරිමාණයෙන් දැරිය හැකි<ref>{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/business/2002/09/01/1926-ford-model-t-sports-touring-car/810e313f-4370-44b7-bb76-3282f9de945e/|title=1926 Ford Model T Sports Touring Car|date=September 1, 2002|newspaper=The Washington Post|access-date=June 1, 2023|language=en-US|issn=0190-8286}}</ref> මෝටර් රථ ලෙස සැලකේ. ඇමරිකානු මෝටර් රථ සමාගමක් වන ජෙනරල් මෝටර්ස් 1931 සිට 2008 දක්වා ලොව වැඩියෙන්ම අලෙවි වන මෝටර් රථ නිෂ්පාදකයාගේ මාතෘකාව දැරීය.<ref>{{Cite web |title=2023 production statistics |url=https://www.oica.net/category/production-statistics/2023-statistics/ |access-date=July 1, 2024 |website=International Organization of Motor Vehicle Manufacturers}}</ref> 2023 දී එක්සත් ජනපදය දෙවන විශාලතම මෝටර් රථ නිෂ්පාදකයා වූ අතර ලොව වටිනාම මෝටර් රථ සමාගම වන ටෙස්ලා හි නිවහන වේ.<ref>{{Cite web |last=Klebnikov |first=Sergei |date=2021-06-30 |title=Tesla Is Now The World's Most Valuable Car Company With A $208 Billion Valuation |url=https://www.forbes.com/sites/sergeiklebnikov/2020/07/01/tesla-is-now-the-worlds-most-valuable-car-company-with-a-valuation-of-208-billion/ |access-date=April 14, 2023 |website=Forbes |language=en}}</ref> 2010 දී චීනය විසින් අභිබවා ගිය එක්සත් ජනපදය, අලෙවියෙන් ලොව දෙවන විශාලතම මෝටර් රථ වෙළඳපොළ වන අතර,<ref>{{cite news|url=https://www.theguardian.com/business/2010/jan/08/china-us-car-sales-overtakes|title=China overtakes US in car sales|date=January 8, 2010|newspaper=The Guardian|access-date=July 10, 2011|location=London}}</ref> සහ ලෝකයේ ඒක පුද්ගල වාහන හිමිකාරිත්වය එක්සත් ජනපදය සතුව ඇත,<ref>{{cite web |date=January 30, 2017 |title=Fact #962: Vehicles per Capita: Other Regions/Countries Compared to the United States |url=https://www.energy.gov/eere/vehicles/fact-962-january-30-2017-vehicles-capita-other-regionscountries-compared-united-states |access-date=January 23, 2021 |website=Energy.gov |language=en}}</ref> පුද්ගලයින් 1000 කට වාහන 910 ක් ඇත.<ref name="USBTS">{{cite web |date=August 2017 |title=Vehicle Statistics: Cars Per Capita |url=https://capitol-tires.com/how-many-cars-per-capita-in-the-us.html |publisher=Capitol Tires}}</ref> වටිනාකම අනුව, 2022 දී එක්සත් ජනපදය ලොව විශාලතම ආනයනකරු සහ තුන්වන විශාලතම මෝටර් රථ අපනයනකරු විය.<ref>{{Cite web |title=Cars |url=https://oec.world/en/profile/hs/cars |access-date=July 27, 2024 |website=[[The Observatory of Economic Complexity]]}}</ref> == සටහන් == <references group="lower-alpha" /> == යොමු කිරීම් == <references /> kk1g690ha4qmkl04nntak2ijj4xvctk ශ්‍රී ලංකාවේ සංගණනයන් 0 180216 800273 799226 2026-09-25T11:50:41Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800273 wikitext text/x-wiki {{Infobox recurring event | name = ශ්‍රී ලංකාවේ සංගණනයන් | native_name = | native_name_lang = | logo = | logo_size = 250px | logo_alt = | logo_caption = Department of Census and Statistics | image = | image_size = | alt = | caption = | status = <!-- e.g. defunct, active, inactive ... --> | genre = <!-- e.g. natural phenomena, fairs, festivals, conferences, exhibitions ... --> | date = <!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} "dates=" also works, but do not use both --> | begins = <!-- {{start date|YYYY|mm|dd}} --> | ends = <!-- {{end date|YYYY|mm|dd}} --> | frequency = වසර 10 | venue = | location = ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව | coordinates = <!-- {{coord|LAT|LON|type:event|display=inline,title}} --> | country = ශ්‍රී ලංකාව | years_active = <!-- {{age|YYYY|mm|dd}} Date of the first occurrence --> | first = {{start date and age|1871|3|27}}<ref name="gov">{{cite web|url=http://www.statistics.gov.lk/about_us/history|title=History|website=Department of Census and Statistics|access-date=17 August 2022}}</ref> | founder_name = <!-- or | founders = --> | last = {{start date and age|2024|12|1}} | prev = | next = | participants = | attendance = | capacity = | area = | budget = | activity = | leader_name = | patrons = | organised = <!-- "organized=" also works --> | filing = | people = | members = | sponsors = <!-- | or sponsors = --> | URL = | footnotes = }} '''ශ්‍රී ලංකා සංගණනය''' යනු [[ශ්‍රී ලංකා ප්‍රජාතාන්ත්‍රික සමාජවාදී ජනරජය|ශ්‍රී ලංකා රජයේ]] [[Department of Census and Statistics|ජන හා සංඛ්‍යා ලේඛන දෙපාර්තමේන්තු]]ව විසින් පවත්වනු ලබන [[ජන සංගණන|සංගණනයක්]] වන අතර එය සෑම වසර 10 කට වරක් සිදු කරයි. ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු සංගණනය 1871 දී පවත්වන ලද අතර, එය දකුණු ආසියාවේ පැවැත්වූ පළමු සංගණනයි. මෑත කාලීන සංගණනය 2024 දී සිදු වූ අතර, එය 2012 සංගණනයෙන් පසුව සිදු වූ අතර, [[ශ්‍රී ලංකාවේ බෙදුම්වාදී ත්‍රස්තවාදය|ශ්‍රී ලංකා සිවිල් යුද්ධයේ]] හේතුවෙන් 1981 න් පසු රට තුළ පැවති පළමු සම්පූර්ණ සංගණනයයි. ==ඉතිහාසය== ශ්‍රී ලංකාවේ පළමු සංගණනය 1871 මාර්තු 27 වන දින පවත්වන ලද අතර එය රෙජිස්ට්‍රාර් ජෙනරාල් කාර්යාලය විසින් පවත්වන ලද අතර එය දකුණු ආසියාවේ ඕනෑම රටක පළමු සංගණනය බවට පත්විය. එතැන් සිට එය සෑම වසර දහයකට වරක් පවත්වන ලදී.<ref name="gov"/><ref name="reliefweb">{{cite web|url=https://reliefweb.int/report/sri-lanka/sri-lanka-island-wide-census-after-30-years|title=Sri Lanka: Island-wide census after 30 years|work=[[Sri Lanka]]|date=20 August 2009|access-date=17 August 2022}}</ref> 1946 සංගණනය පැවැත්වීම සඳහා සංගණන දෙපාර්තමේන්තුව 1944 දෙසැම්බර් 1 වන දින නිර්මාණය කරන ලද අතර එය 1941 සිට [[දෙවන ලෝක යුද්ධය]] හේතුවෙන් කල් දමන ලදී. 1947 [[සෝල්බරි ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව]] මඟින් සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව සහ සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව ඒකාබද්ධ කර ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව නිර්මාණය කරන ලදී.<ref name="gov"/> 1951 සංගණනය කඩදාසි හිඟයක් හේතුවෙන් 1953 දක්වා කල් දැමූ අතර, පහත සඳහන් සංගණනය ද 1963 දක්වා කල් දමන ලදී.<ref name="gov"/> ශ්‍රී ලංකාවේ සිවිල් යුද්ධය (1983–2009) හේතුවෙන් 1991 සංගණනය නොපැවැත්වුණු අතර, [[උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|උතුරු]] සහ [[නැගෙනහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|නැගෙනහිර පළාත්]] [[ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ|දෙමළ]] සටන්කාමී [[LTTE]] විසින් පාලනය කරන ලදී. ඉන්පසු 2001 සංගණනය රටේ 94% ක් ආවරණය කළ අතර, [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය|යාපනය]], [[කිලිනොච්චි දිස්ත්‍රික්කය|කිලිනොච්චි]] සහ [[මුලතිව් දිස්ත්‍රික්කය|මුලතිව් දිස්ත්‍රික්ක]] ආවරණය නොකළ අතර, [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය|වවුනියාව]], [[මන්නාරම දිස්ත්‍රික්කය|මන්නාරම]], [[මඩකලපුව දිස්ත්‍රික්කය|මඩකලපුව]] සහ [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] දිස්ත්‍රික්කවල අර්ධ ආවරණයක් පමණක් සිදු කරන ලදී.<ref name="reliefweb"/> පහත සංගණනය 2012 දී පවත්වන ලදී.<ref name="gov"/> 2021 සංගණනය [[ශ්‍රී ලංකාවේ COVID-19 වසංගතය|COVID-19 වසංගතය]] හේතුවෙන් කල් දැමූ අතර 2023 නොවැම්බර් 1 වන දින ආරම්භ කරන ලද අතර එය 2024 ජනවාරි 31 වන දින අවසන් කිරීමට නියමිතය.<ref name="adaderana">{{cite news|title=Sri Lanka to conduct population and housing census for 2023 and 2024|url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=91857|work=Ada Derana|date=11 July 2023|access-date=22 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20251211021031/https://www.adaderana.lk/news.php?nid=91857|archive-date=11 December 2025|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news |title=Population and Housing Census programme will conclude on January 31 |url=https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Population-and-Housing-Census-programme-will-conclude-on-January-31/108-274595 |access-date=8 January 2024 |publisher=Daily Mirror}}</ref> == සංගණනයන් == {{Historical populations |title = ශ්‍රි ලංකාවේ ජනගහණය |type = none |align = |width = 15em |state = none |shading = on |pop_name = |percentages = pagr |footnote = |source = <ref name=cicred>{{cite book |title=The Population of Sri Lanka |date=1974 |publisher=C.I.C.R.E.D. Series |location=Population Growth |pages=3–4 |url=http://www.cicred.org/Eng/Publications/pdf/c-c46.pdf |access-date=2 August 2014 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140701070027/http://www.cicred.org/Eng/Publications/pdf/c-c46.pdf |archive-date=1 July 2014}}</ref> <ref>{{cite book |title=Census of Population Sri Lanka 1971 - General Report |date=1977 |publisher=Department of Census & Statistics, Lanka|page=18|url=http://nada.statistics.gov.lk/index.php/catalog/1246/download/5841|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20131224102856/http://nada.statistics.gov.lk/index.php/catalog/1246/download/5841|archive-date=2013-12-24}}</ref><ref>{{cite web|title=Table 2.1: Population by sex and district, census years |url=http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP2/2.1.pdf |work=Statistical Abstract 2013 |publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402122634/http://www.statistics.gov.lk/Abstract%202013/CHAP2/2.1.pdf |archive-date=2015-04-02 }}</ref><ref>{{cite web|title=Population by age group and sex|url=http://sis.statistics.gov.lk/statHtml/statHtml.do?orgId=144&tblId=DT_POP_SER_266&conn_path=I2|work=LankaSIS Sri Lanka Statistical Information Service|publisher=Department of Census & Statistics, Sri Lanka|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402145703/http://sis.statistics.gov.lk/statHtml/statHtml.do?orgId=144&tblId=DT_POP_SER_266&conn_path=I2|archive-date=2015-04-02}}</ref> | 1827{{Efn| මුළු දිවයිනේම විද්‍යාත්මක නොවන සංගණනයක්.}} | 889,584 | 1871 | 2,400,380 | 1881 | 2,759,738 | 1891 | 3,007,789 | 1901 | 3,565,954 | 1911 | 4,106,350 | 1921 | 4,498,605 | 1931 | 5,306,871 | 1946 | 6,657,339 | 1953 | 8,097,895 | 1963 | 10,582,064 | 1971 | 12,689,897 | 1981 | 14,846,750 | 1990 | 17,325,773 | 2000 | 18,777,601 | 2012 | 20,359,439 | 2024 | 21,763,170 }} === 2012 සංගණනය === === 2024 සංගණනය === ශ්‍රී ලංකාවේ පවත්වන ජන සංගණන මාලාවේ 15 වන සංගණනය වූ “ජන හා නිවාස සංගණනය 2024” හි ගණන් ගැනීමේ අදියර 2024 ඔක්තෝබර් සිට 2025 පෙබරවාරි දක්වා සිදුවිය. * ඊට අනුව ශ්‍රී ලංකාවේ ජනගහනය 21,763,170 ක් විය. * 2012 ජන හා නිවාස සංගණනයේදී වාර්තා වූ මුළු ජනගහනයට වඩා මෙවර ජනගහනය 1,403,731 වැඩිීමක් පෙන්වයි. * 2001-2012 අන්තර් සංගණන කාල පරිච්ඡේදය සැළකූවිට ජනගහන සාමානය වාර්ෂික වර්ධන අනුපාතිකය සියයට 0.7 කි. නමුත් 2012-2024 අන්තර් සංගණන කාල පරිච්ඡේදය සැලකූ විට ජනගහන සාමානය වාර්ෂික වර්ධන අනුපාතිකය සියයට 0.5 කි. * පළාත් අනුව ජනගහනය සැලකුවිට මුළු ජනගහණයෙන් 28.1% ක වැඩිම ජනගහනයක් බස්නාහිර පළාතේ පදිංචිව සිටින අතර 5.3% ක් වූ අඩුම ජනගහනයක් පදිංචිව සිටින්නේ උතුරු පලාතෙහිය. ==මූලාශ්‍ර== {{Reflist}} ==External links== * [http://www.statistics.gov.lk Statistics Department] [[Category:Censuses in Sri Lanka]] [[Category:Demographics of Sri Lanka| ]] 4kmo92o0rqixr6ffw1bnsxpdilm2z97 කර්ටජෙනා, කොලොම්බියාව 0 182508 800093 751405 2026-09-25T02:21:15Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800093 wikitext text/x-wiki {{Infobox settlement | name = කර්ටජෙනා | pushpin_map = Colombia#South America | pushpin_mapsize = 300 | coordinates = {{coord|10|24|N|75|30|W|region:CO_type:city(892545)|display=inline,title}} }}'''කර්ටජෙනා''' '''('''{{IPAc-en|ˌ|k|ɑːr|t|ə|ˈ|h|eɪ|n|ə}} {{respell|KAR|tə|HAY|nə}} යටත් විජිත යුගයේ සිට '''කාටජිනා ඩි ඉන්දියාස්''' ලෙස හැඳින්වේ ({{IPA|es|kaɾtaˈxena ðe ˈindjas|lang|Es-Cartagena de Indias.oga}} ), යනු කැරිබියානු වෙරළ කලාපයේ, [[කැරිබියන් මුහුද|කැරිබියානු මුහුද]] දිගේ, [[කොලොම්බියාව|කොලොම්බියාවේ]] උතුරු වෙරළ තීරයේ පිහිටි නගරයක් සහ ප්‍රධාන වරායන්ගෙන් එකකි. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් වෙත යන මාර්ගයේ සම්බන්ධකයක් ලෙස කාටජිනාහි අතීත භූමිකාව, ලෝක ගවේෂණය සඳහා සහ මහා වාණිජ සමුද්‍රීය මාර්ගවලින් උරුමයන් සංරක්ෂණය කිරීම සඳහා වැදගත් ඓතිහාසික වටිනාකමක් සපයයි. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Centre |first=UNESCO World Heritage |title=Port, Fortresses and Group of Monuments, Cartagena |url=https://whc.unesco.org/en/list/285/ |website=UNESCO World Heritage Centre |language=en}}</ref> පැරණි ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිතයක් ලෙස, එය ස්පාඤ්ඤයට බොලිවියානු රිදී අපනයනය කිරීම සහ අසෙන්ටෝ ක්‍රමය යටතේ වහල්භාවයට පත් අප්‍රිකානුවන් ආනයනය කිරීම සඳහා ප්‍රධාන වරායක් විය. කැරිබියන් දූපත් වල මුහුදු කොල්ලකරුවන්ගේ ප්‍රහාරවලට එරෙහිව එය ආරක්ෂාකාරී විය. මැග්ඩලීනා සහ සිනූ ගංගා අතර නගරයේ උපායමාර්ගික පිහිටීම නිසා නිව් ග්‍රනාඩාවේ අභ්‍යන්තරයට පහසුවෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි වූ අතර ස්පාඤ්ඤය සහ එහි විදේශීය අධිරාජ්‍යය අතර වෙළඳාම සඳහා ප්‍රධාන වරායක් බවට පත් වූ අතර 1540 ගණන්වල මුල් භාගය වන විට එහි වැදගත්කම තහවුරු විය. නූතන කාටජිනා යනු [[බොලිවර් දෙපාර්තමේන්තුව, කොලොම්බියාව|බොලිවර් දෙපාර්තමේන්තුවේ]] අගනුවර වන අතර, 2018 සංගණනයට අනුව එහි ජනගහනය 876,885 ක් වූ අතර, එය බැරැන්කිල්ලාට පසුව කැරිබියානු කලාපයේ දෙවන විශාලතම නගරය සහ කොලොම්බියාවේ පස්වන විශාලතම නගරය බවට පත් කළේය. බුකාරමන්ගා අගනගර ප්‍රදේශයෙන් පසු කාටජිනා අගනගර ප්‍රදේශය රටේ හයවන විශාලතම නාගරික ප්‍රදේශය වේ. ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් අතරට සමුද්‍රීය හා ඛනිජ රසායනික කර්මාන්ත මෙන්ම සංචාරක ව්‍යාපාරය ද ඇතුළත් වේ. වර්තමාන නගරය {{Em dash}} ස්පාඤ්ඤයේ කාටජිනා සහ දිගුවක් ලෙස ඓතිහාසික කාර්තේජ් නගරය ලෙස නම් කර ඇත {{Em dash}} 1533 ජුනි 1 වන දින ආරම්භ කරන ලද අතර එය දකුණු ඇමරිකාවේ පැරණිතම යටත් විජිත නගරවලින් එකක් බවට පත් කළේය; <ref>{{Cite news|url=https://www.nationalgeographic.com/travel/article/big-on-charm-colonial-cartagena|title=Big on Charm: Colonial Cartagena|date=17 November 2015|work=Travel|language=en|access-date=27 June 2025|archive-date=3 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210303214931/https://www.nationalgeographic.com/travel/article/big-on-charm-colonial-cartagena|url-status=dead}}</ref> නමුත් කාටජිනා බොක්ක අවට කලාපයේ විවිධ ආදිවාසී ජනයා විසින් ජනාවාස කිරීම ක්‍රි.පූ. 4000 සිට ආරම්භ වේ. ස්පාඤ්ඤ යටත් විජිත සමයේදී කාටජිනා ස්පාඤ්ඤ අධිරාජ්‍යයේ පරිපාලනය හා ව්‍යාප්තිය සඳහා ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. එය දේශපාලනික, ආගමික සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වල මධ්‍යස්ථානයක් විය. 1984 දී, කාටජිනාහි යටත් විජිත තාප්ප නගරය සහ බලකොටුව [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවියක්]] ලෙස නම් කරන ලදී. ස්පාඤ්ඤය සහ බ්‍රිතාන්‍යය අතර ජෙන්කින්ස් කන් යුද්ධය අතරතුර 1741 දී කාටජිනා ඩි ඉන්ඩියාස් සටන පැවති ස්ථානය ද එය විය. == යොමු කිරීම් == [[ප්‍රවර්ගය:CS1 ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර (es)]] [[ප්‍රවර්ගය:ස්පාඤ්ඤ-භාෂා මූලාශ්‍ර සහිත ලිපි (es)]] [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:කොලොම්බියාවේ නගර]] 8h3p7axnd3xm7zik9p0be03p1ytn9gn වෙනිසියුලාවේ සෞඛ්‍ය 0 183595 800261 756135 2026-09-25T10:41:56Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800261 wikitext text/x-wiki [[File:Camineria_hacia_el_Hospital_Universitario_de_Caracas,_UCV,_Venezuela_septiembre_2023_(2).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Camineria_hacia_el_Hospital_Universitario_de_Caracas,_UCV,_Venezuela_septiembre_2023_(2).jpg|thumb|312x312පික්|විශ්ව විද්‍යාල රෝහල, වෙනිසියුලාවේ මධ්‍යම විශ්ව විද්‍යාලය]] වෙනිසියුලාවේ ජාතික විශ්වීය සෞඛ්‍ය සේවා පද්ධතියක් ඇත. වත්මන් රජය මිෂන් බැරියෝ ඇඩෙන්ට්‍රෝ ලෙස හඳුන්වන සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සඳහා වැඩසටහනක් නිර්මාණය කර ඇත,<ref name="Venezuela Information Office">{{cite web |year=2007 |title=Health Care for All: Venezuela's Health Missions at Work |url=http://www.rethinkvenezuela.com/downloads/Healthcare%20for%20All.htm |archive-url=https://web.archive.org/web/20080614053914/http://www.rethinkvenezuela.com/downloads/Healthcare%20for%20All.htm |archive-date=14 June 2008 |access-date=18 January 2008 |publisher=Venezuela Information Office}}</ref><ref>{{cite web |last=Castro |first=Arachu |year=2008 |title=Barrio adentro a look at the origins of a social mission |url=http://www.drclas.harvard.edu/revista/articles/view/1114 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090512013213/http://www.drclas.harvard.edu/revista/articles/view/1114 |archive-date=12 May 2009 |access-date=29 January 2009 |publisher=David Rockefeller Center for Latin American Studies, Harvard University}}</ref> එහි කාර්යක්ෂමතාව සහ සේවා කොන්දේසි විවේචනයට ලක්ව ඇත.<ref name="MBAeu">{{cite news|url=http://www.eluniversal.com/caracas/140506/cabildo-metropolitano-evaluara-funcionamiento-de-barrio-adentro|title=Cabildo Metropolitano evaluará funcionamiento de Barrio Adentro|date=6 May 2014|newspaper=El Universal|access-date=7 May 2014}}</ref><ref>{{cite web |title=Siete médicos cubanos demandan a Cuba y Venezuela por "esclavitud moderna" |url=http://www.noticias24.com/actualidad/noticia/144581/siete-medicos-cubanos-demandan-a-cuba-y-venezuela-por-esclavitud-moderna/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150918162858/http://www.noticias24.com/actualidad/noticia/144581/siete-medicos-cubanos-demandan-a-cuba-y-venezuela-por-esclavitud-moderna/ |archive-date=18 September 2015 |access-date=26 April 2015}}</ref><ref name="ABCnov2014">{{cite news|url=http://www.abc.es/internacional/20141112/abci-medicos-cubanos-desertores-en-masa-venezuela-201411111936.html|title=16 November 2014|last1=Vinogradoff|first1=Ludmila|date=13 November 2014|access-date=16 November 2014|agency=ABC (Spanish)}}</ref> 2014 දෙසැම්බර් වන විට වෙනිසියුලාවේ බැරියෝ ඇඩෙන්ට්‍රෝ ආයතනවලින් 80% ක් පමණ අතහැර දමා ඇත.<ref>Matheus, Ricardo. [http://www.2001.com.ve/registro_noticias.asp?registro=81599&sw=1 Abandonados 70% de módulos de BA] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927004706/http://www.2001.com.ve/registro_noticias.asp?registro=81599&sw=1|date=27 September 2007}} ''[[Diario 2001]]'' (29 July 2007).</ref><ref name="LPdec2014">{{cite news|url=http://www.lapatilla.com/site/2014/12/08/el-80-de-los-modulos-de-barrio-adentro-del-pais-esta-cerrado/|title=El 80% de los módulos de Barrio Adentro del país está cerrado|date=8 December 2014|access-date=8 December 2014|agency=La Patilla|archive-date=12 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171012093108/http://www.lapatilla.com/site/2014/12/08/el-80-de-los-modulos-de-barrio-adentro-del-pais-esta-cerrado/|url-status=dead}}</ref> 2014 සඳහා වෙනිසියුලාවේ ළදරු මරණ සංඛ්‍යාව උපත් 1,000 කට මරණ 19 ක් වූ අතර එය දකුණු ඇමරිකානු සාමාන්‍යයට වඩා අඩුය (සංසන්දනය කිරීමට: එක්සත් ජනපද අගය 2013 දී උපත් 1,000 කට මරණ 6 ක් විය).<ref name="ciawfb">{{cite web |title=Venezuela |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ |archive-date=31 May 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=CIA World Factbook}}</ref> ළමා මන්දපෝෂණය 17% ක් විය. ඩෙල්ටා අමකුරෝ සහ ඇමසෝනාස් රටේ ඉහළම අනුපාත තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Venezuela |url=http://www.fao.org/ag/agn/nutrition/ven-e.stm |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070318223523/http://www.fao.org/ag/agn/nutrition/ven-e.stm |archive-date=18 March 2007 |access-date=21 September 2006}}. FAO.org.</ref> එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට අනුව, වෙනිසියුලානු ජාතිකයන්ගෙන් 32% කට ප්‍රමාණවත් සනීපාරක්ෂාව නොමැති අතර, ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජීවත් වන අයයි.<ref>[http://www.unicef.org/infobycountry/venezuela_statistics.html Venezuela] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180117222151/https://www.unicef.org/infobycountry/venezuela_statistics.html|date=17 January 2018}}. Unicef.org.</ref> ඩිප්තෙරියා, වසංගතය, මැලේරියාව,<ref name="Finnegan">{{Cite magazine|last=Finnegan|first=William|date=1 November 2016|title=Venezuela, A Failing State|url=http://www.newyorker.com/magazine/2016/11/14/venezuela-a-failing-state|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20190925104104/https://www.newyorker.com/magazine/2016/11/14/venezuela-a-failing-state|archive-date=25 September 2019|access-date=7 January 2017|magazine=The New Yorker}}</ref> ටයිපොයිඩ් උණ, කහ උණ, කොලරාව, හෙපටයිටිස් A, හෙපටයිටිස් B සහ හෙපටයිටිස් D වැනි රෝග රට තුළ දක්නට ලැබුණි.<ref name="guardian1">[https://www.theguardian.com/travel/2006/oct/25/venezuela.essentialinfo Venezuela] Guardian. 25 October 2006. Retrieved 20 September 2006.</ref> වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් 30% ක් තුළ තරබාරුකම බහුලව දක්නට ලැබුණි.<ref name="ciawfb" /> වෙනිසියුලාවේ මුළු අපජල පවිත්‍රාගාර 150 ක් තිබුණි; ජනගහනයෙන් 13% කට පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය නොතිබුණි, නමුත් මෙම සංඛ්‍යාව පහත වැටෙමින් තිබුණි.{{sfn|Chávez|2004}} ජනාධිපති මධුරෝගේ ජනාධිපති ධුර කාලය තුළ නිරීක්ෂණය වූ ආර්ථික අර්බුදය අතරතුර, වෛද්‍ය වෘත්තිකයන්ට රෝගීන්ට යල් පැන ගිය ප්‍රතිකාර සිදු කිරීමට බල කෙරුනි.<ref>{{cite news|url=http://bigstory.ap.org/article/9b2d9fe90c114e7b9b9a93854e81532f/mastectomies-rise-venezuela-amid-economic-crisis|title=Mastectomies on the rise in Venezuela amid economic crisis|last1=Dreier|first1=Hannah|date=24 March 2015|access-date=24 March 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150328041154/http://bigstory.ap.org/article/9b2d9fe90c114e7b9b9a93854e81532f/mastectomies-rise-venezuela-amid-economic-crisis|archive-date=28 March 2015|agency=[[Associated Press]]|url-status=dead}}</ref> == යොමු කිරීම් == [[ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව]] a9tnad9yf5dufenxssqmfeep0l6vl8l වෙනිසියුලාවේ අධ්‍යාපනය 0 183596 800260 798197 2026-09-25T10:37:20Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800260 wikitext text/x-wiki [[File:Illiteracy_in_Venezuela.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Illiteracy_in_Venezuela.svg|දකුණ|thumb|වෙනිසියුලාවේ සාක්ෂරතා අනුපාතය යුනෙස්කෝ<ref name="unesco1988">{{cite web |author=UNESCO |year=1988 |title=Compendium of statistics on illiteracy |url=http://unesdoc.unesco.org/images/0008/000815/081521mb.pdf |access-date=10 June 2017}}</ref><ref name="unesco-uis">{{cite web |title=UIS.Stat |url=http://data.uis.unesco.org |access-date=10 June 2017 |publisher=UNESCO INSTITUTE FOR STATISTICS}}</ref> සහ වෙනිසියුලාවේ ජාතික සංඛ්‍යාලේඛන ආයතනයේ (INE) දත්ත මත පදනම් වේ<ref name="ortega">{{cite journal|last1=Daniel|first1=Ortega|last2=Rodríguez|first2=Francisco|date=October 2008|title=Freed from Illiteracy? A Closer Look at Venezuela's Misión Robinson Literacy Campaign|url=https://archive.org/details/sim_economic-development-and-cultural-change_2008-10_57_1/page/1|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=57|issue=1|pages=1–30|doi=10.1086/590461|s2cid=143581685}}</ref>]] 2008 දී, වැඩිහිටි ජනගහනයෙන් 95.2% ක් සාක්ෂරතාවයෙන් යුක්ත විය.<ref name="hdrstats.undp.org">{{cite web |title=Human Development Report 2009 – Venezuela (Bolivarian Republic of) |url=http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_VEN.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100218153602/http://hdrstats.undp.org/en/countries/data_sheets/cty_ds_VEN.html |archive-date=18 February 2010 |access-date=25 April 2010 |publisher=Hdrstats.undp.org}}</ref> ශුද්ධ ප්‍රාථමික පාසල් ඇතුළත් වීමේ අනුපාතය 91% ක් වූ අතර ශුද්ධ ද්විතීයික පාසල් ඇතුළත් වීමේ අනුපාතය 2005 දී 63% ක් විය.<ref name="hdrstats.undp.org" /> වෙනිසියුලාවේ විශ්ව විද්‍යාල ගණනාවක් ඇති අතර, ඒවායින් වඩාත්ම කීර්තිමත් වන්නේ 1721 දී ආරම්භ කරන ලද වෙනිසියුලාවේ මධ්‍යම විශ්ව විද්‍යාලය, සුලියා විශ්ව විද්‍යාලය, ඇන්ඩීස් විශ්ව විද්‍යාලය, සයිමන් බොලිවර් විශ්ව විද්‍යාලය සහ නැගෙනහිර විශ්ව විද්‍යාලයයි. වර්තමානයේ, රටේ අර්බුදකාරී ආර්ථිකය සහ අධික අපරාධ අනුපාතය හේතුවෙන් බොහෝ වෙනිසියුලානු උපාධිධාරීන් විදේශයන්හි අනාගතයක් සොයති. බොලිවේරියානු විප්ලවයේ ආරම්භයේ සිට වෙනිසියුලානු විද්‍යාල උපාධිධාරීන් මිලියන 1.35 කට වඩා රට හැර ගොස් ඇත.<ref name="ENHaug28">{{cite news|url=http://www.elnuevoherald.com/2014/08/26/1828337/venezuela-agobiada-por-fuga-masiva.html|title=Venezuela agobiada por la fuga masiva de cerebros|last1=Maria Delgado|first1=Antonio|date=28 August 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827193549/http://www.elnuevoherald.com/2014/08/26/1828337/venezuela-agobiada-por-fuga-masiva.html|archive-date=27 August 2014|agency=El Nuevo Herald|url-status=dead}}</ref><ref name="Elimpulso23AUG">{{cite news|url=http://elimpulso.com/articulo/el-90-de-los-venezolanos-que-se-van-tienen-formacion-universitaria|title=El 90% de los venezolanos que se van tienen formación universitaria|date=23 August 2014|access-date=28 August 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017034551/http://elimpulso.com/articulo/el-90-de-los-venezolanos-que-se-van-tienen-formacion-universitaria|archive-date=17 October 2015|agency=El Impulso|url-status=live}}</ref> වෙනිසියුලානු ජාතිකයන්ගෙන් 12% කට ආසන්න ප්‍රමාණයක් විදේශයන්හි ජීවත් වන අතර අයර්ලන්තය සිසුන් සඳහා ජනප්‍රිය ගමනාන්තයක් බවට පත්ව ඇති බව විශ්වාස කෙරේ.<ref>{{cite news|url=https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuelas-best-brightest-camp-sidewalks-22308016|title=Venezuela's Best and Brightest Camp on Sidewalks|last=Goodman|first=Joshua|date=31 January 2014|newspaper=ABC News|access-date=9 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140209121314/https://abcnews.go.com/International/wireStory/venezuelas-best-brightest-camp-sidewalks-22308016|archive-date=9 February 2014|url-status=dead}}</ref> වෙනිසියුලානු භෞතික, ගණිත හා ස්වාභාවික විද්‍යා ඇකඩමියේ සභාපති ක්ලෝඩියෝ බිෆානෝට අනුව, සියලුම වෛද්‍ය උපාධිධාරීන්ගෙන් අඩකට වඩා 2013 දී වෙනිසියුලාව හැර ගොස් තිබුණි.<ref>{{cite journal|last1=Arzt|first1=E.|last2=Orjeda|first2=G.|last3=Nobre|first3=C.|last4=Castilla|first4=J.C.|last5=Barañao|first5=L.|last6=Ribeiro|first6=S.|last7=Bifano|first7=C.|last8=Krieger|first8=J.E.|last9=Guerrero|first9=P.C.|date=12 June 2014|title=Capacity building: Architects of South American science|url=http://www.nature.com/polopoly_fs/1.15377!/menu/main/topColumns/topLeftColumn/pdf/510209a.pdf|journal=Nature|volume=510|issue=7504|pages=209–212|doi=10.1038/510209a|pmid=24926500|access-date=9 July 2014|s2cid=38221305}}</ref> 2018 වන විට, වෙනිසියුලානු දරුවන්ගෙන් අඩකට වඩා පාසල් හැර ගොස් ඇති අතර, සිසුන්ගෙන් 58% ක් රට පුරා පාසල් හැර යන අතර මායිම් රටවල් අසල ප්‍රදේශවල ඔවුන්ගේ සිසුන්ගෙන් 80% කට වඩා පිටව ගොස් ඇත.<ref>{{Cite news|url=https://www.lapatilla.com/2018/07/17/desercion-escolar-se-ubica-en-58-en-todo-el-pais/|title=Deserción escolar se ubica en 58% en todo el país|date=1 July 2018|work=[[La Patilla]]|access-date=18 July 2018|language=es|archive-date=17 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180717235513/https://www.lapatilla.com/2018/07/17/desercion-escolar-se-ubica-en-58-en-todo-el-pais/|url-status=dead}}</ref><ref name=":2">{{Cite web |title=Deserción escolar alcanza el 58% en todo el país |url=http://contextodiario.com/venezuela/desercion-escolar-alcanza-el-58-en-todo-el-pais/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180718114550/http://contextodiario.com/venezuela/desercion-escolar-alcanza-el-58-en-todo-el-pais/ |archive-date=18 July 2018 |access-date=18 July 2018 |work=Contexto Diario |language=es}}</ref> රට පුරා, පාසල්වලින් 93% ක් පමණ ක්‍රියාත්මක වීමට අවම අවශ්‍යතා සපුරා නොමැති අතර 77% කට ආහාර, ජලය හෝ විදුලිය වැනි උපයෝගිතා නොමැත.<ref name=":2" /> == යොමු කිරීම් == [[ප්‍රවර්ගය:වෙනිසියුලාව]] f8r82ax5mrkqcsz7q6zx4e2889d6emg නියු හි ආර්ථිකය 0 183819 800209 795201 2026-09-25T06:27:53Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800209 wikitext text/x-wiki [[File:Alofi.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Alofi.jpg|thumb|[[:en:Alofi|Alofi]], the capital of Niue]]2003 දී නියු හි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය (GDP) නවසීලන්ත ඩොලර් මිලියන 17 ක් වූ අතර,<ref>{{cite web |date=8 April 2009 |title=Country Information Paper – Niue |url=http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Niue.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110721040820/http://www.mfat.govt.nz/Countries/Pacific/Niue.php |archive-date=21 July 2011 |access-date=17 April 2009 |publisher=[[New Zealand Ministry of Foreign Affairs and Trade]]}}</ref> නැතහොත් මිලදී ගැනීමේ බල සමානාත්මතාවයෙන් ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 10 ක් විය.<ref name="CIAFactbook">{{cite web |title=Niue |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/niue/ |access-date=2 October 2008 |work=World Factbook |publisher=CIA}}</ref> 2016 වන විට එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 24.9 දක්වා වැඩි විය.<ref>{{Cite web |title=2018 Pacific Community pocket statistical summary |url=https://spccfpstore1.blob.core.windows.net/digitallibrary-docs/files/d4/d4708ac84ad19cfb9bde59b73ee94011.pdf?sv=2015-12-11&sr=b&sig=KyG5Ur1%2FPYw1M8UcYjcyOo0xUEX0zByZBcdKZMGXyyw%3D&se=2020-04-04T14%3A17%3A11Z&sp=r&rscc=public%2C%20max-age%3D864000%2C%20max-stale%3D86400&rsct=application%2Fpdf&rscd=inline%3B%20filename%3D%22Pocket_Statistical_Summary_18.pdf%22}}{{Dead link|date=April 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> නියු නවසීලන්ත ඩොලරය භාවිතා කරයි. නියු ඒකාබද්ධ උපායමාර්ගික සැලැස්ම (NISP) යනු සංවර්ධනය සඳහා ජාතික ප්‍රමුඛතා නියම කරන ජාතික සංවර්ධන සැලැස්මයි. ජාතික උත්සාහයන් ප්‍රතිසාධන උත්සාහයන් කෙරෙහි අවධානය යොමු කළ බැවින්, හෙටා සුළි කුණාටුව දිවයින එහි සැලසුම් කළ කාලරාමුවෙන් වසර දෙකක් පමණ පසුපසට ගෙන ගියේය. 2008 දී නියු තවමත් සම්පූර්ණයෙන්ම යථා තත්ත්වයට පත් වී නොතිබුණි. හෙටාගෙන් පසු, පෞද්ගලික අංශය පුනරුත්ථාපනය කිරීම සහ සංවර්ධනය කිරීම සඳහා රජය ප්‍රධාන කැපවීමක් කළේය.<ref>{{cite web |date=April 2004 |title=Niue Foou - A New Niue: Cyclone Heta Recovery Plan |url=https://reliefweb.int/attachments/fdae701c-1758-3f48-b1e5-d44421a52e78/NIUE_HETA2004_Recovery%20Plan.pdf |access-date=14 March 2023 |publisher=Government of Niue}}</ref> 2004 දී, නවසීලන්ත රජය පෞද්ගලික අංශය සඳහා ඩොලර් මිලියන 1 ක් වෙන් කළ අතර,<ref>{{cite web |date=21 January 2004 |title=NZ gives $5 million to help rebuild Niue |url=https://www.beehive.govt.nz/release/nz-gives-5-million-help-rebuild-niue |access-date=19 June 2022 |publisher=New Zealand Government}}</ref> එය සුළි කුණාටුවෙන් විනාශ වූ ව්‍යාපාරවලට උපකාර කිරීම සඳහා සහ ෆොනුඅකුල කාර්මික උද්‍යානය ඉදිකිරීම සඳහා වියදම් කළේය. මෙම කාර්මික උද්‍යානය දැන් අවසන් කර ඇති අතර සමහර ව්‍යාපාර දැනටමත් එහි සිට ක්‍රියාත්මක වේ. ෆොනුඅකුල කාර්මික උද්‍යානය කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ ව්‍යාපාර සඳහා උපදේශන සේවා සපයන ලාභ නොලබන සංවිධානයක් වන නියු වාණිජ මණ්ඩලය විසිනි. === ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර === රජය සහ නවසීලන්තයේ රීෆ් සමූහය 2003 සහ 2004 දී ධීවර කර්මාන්තය සංවර්ධනය කිරීම සහ හෙක්ටයාර 120 (අක්කර 300) ක නෝනි යුෂ මෙහෙයුමක් සඳහා ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර දෙකක් ආරම්භ කළහ.<ref>{{cite web |date=13 March 2008 |title=Reef Group looks to NZ for help Niue projects |url=http://www.radionz.co.nz/international/pacific-news/175984/reef-group-looks-to-nz-for-help-niue-projects |work=Radio New Zealand}}</ref> නෝනි පලතුරු ආහාරයට ගත හැකි පලතුරු සහිත කුඩා ගසක් වන මොරින්ඩා සිට්‍රිෆෝලියාවෙන් පැමිණේ. නියු ෆිෂ් ප්‍රොසෙසර්ස් ලිමිටඩ් (NFP) යනු විදේශීය වෙළඳපොළට අපනයනය කිරීම සඳහා නැවුම් මාළු, ප්‍රධාන වශයෙන් ටූනා (කහ වරල්, ලොකු ඇස සහ ඇල්බකෝර්) සැකසීමේ ඒකාබද්ධ ව්‍යාපාර සමාගමකි. NFP ක්‍රියාත්මක වන්නේ 2004 ඔක්තෝබර් මාසයේදී නිම කර විවෘත කරන ලද අමනාවු ඇලෝෆි දකුණේ මත්ස්‍ය කම්හලකිනි.<ref>{{cite web |date=18 October 2004 |title=Two new processing plants officially opened on Niue |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/151228/two-new-processing-plants-officially-opened-on-niue |access-date=19 June 2022 |publisher=[[RNZ]]}}</ref> === වෙළඳාම === නියු අනෙකුත් පැසිෆික් රටවල්, PICTA සේවා වෙළඳාම (PICTA TIS), යුරෝපීය සංගමය සමඟ ආර්ථික හවුල්කාරිත්ව ගිවිසුම් සහ ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය සමඟ PACERPlus සමඟ නිදහස් වෙළඳ ගිවිසුම් සාකච්ඡා කරමින් සිටී. PACERPlus සාකච්ඡා කිරීමේදී නියු සහ අනෙකුත් පැසිෆික් රටවලට සහාය වීම සඳහා ප්‍රධාන වෙළඳ උපදේශක කාර්යාලය (OCTA) පිහිටුවා ඇත. === පතල් කැණීම === 2005 අගෝස්තු මාසයේදී, ඕස්ට්‍රේලියානු පතල් සමාගමක් වන යමාර්නා ගෝල්ඩ්ෆීල්ඩ්ස්, නියුහි ලොව විශාලතම යුරේනියම් නිධිය තිබිය හැකි බවට යෝජනා කළේය. සැප්තැම්බර් මුල වන විට මෙම බලාපොරොත්තු අධික ශුභවාදී ලෙස සලකනු ලැබූ අතර,<ref>{{cite news|url=http://www.theage.com.au/news/business/yamarna-loses-passion-for-niues-uranium/2005/09/05/1125772467540.html|title=Yamarna loses passion for Niue's uranium|date=6 September 2005|work=The Age|access-date=24 December 2007}}</ref> ඔක්තෝබර් අග දී සමාගම එහි සැලසුම් අවලංගු කළ අතර, ගවේෂණාත්මක කැණීම් මගින් වාණිජමය වටිනාකමක් ඇති කිසිවක් හඳුනාගෙන නොමැති බව නිවේදනය කළේය.<ref>[https://archive.today/20070614094204/http://www.pacificmagazine.net/news/2005/11/03/niue-no-mineable-uranium-says-exploration-company NIUE: No Mineable Uranium, Says Exploration Company], Pacific Magazine, 3 November 2005. Retrieved 24 December 2007.</ref> ඕස්ට්‍රේලියානු සුරැකුම්පත් සහ ආයෝජන කොමිසම 2007 ජනවාරි මාසයේදී සමාගමේ අධ්‍යක්ෂවරුන් දෙදෙනෙකුට එරෙහිව චෝදනා ගොනු කළේය, දැන් එය Mining Projects Group Ltd ලෙස හැඳින්වේ, ඔවුන්ගේ හැසිරීම රැවටිලිකාර බවත් ඔවුන් අභ්‍යන්තර වෙළඳාමේ නිරත වූ බවත් චෝදනා කරමින්.<ref>{{cite press release|url=http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/07-13+ASIC+takes+action+against+directors+of+melbourne+mining+company?openDocument|title=ASIC takes action against directors of Melbourne mining company|publisher=[[Australian Securities and Investments Commission]]|date=23 January 2007|access-date=24 December 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323114336/http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/07-13+ASIC+takes+action+against+directors+of+melbourne+mining+company?openDocument|archive-date=23 March 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> මෙම නඩුව 2008 ජූලි මාසයේදී අධිකරණයෙන් පිටත සමථයකට පත් කරන ලද අතර, දෙපාර්ශ්වයම ඔවුන්ගේ හිමිකම් ඉල්ලා අස්කර ගත්හ.<ref>{{cite press release|url=http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/08-148+ASIC+discontinues+proceedings+against+directors+of+Melbourne+mining+company?openDocument|title=ASIC discontinues proceedings against directors of Melbourne mining company|publisher=[[Australian Securities and Investments Commission]]|date=4 July 2008|access-date=4 September 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110323111231/http://www.asic.gov.au/asic/asic.nsf/byheadline/08-148+ASIC+discontinues+proceedings+against+directors+of+Melbourne+mining+company?openDocument|archive-date=23 March 2011|url-status=dead|df=dmy-all}}</ref> === ණය === 2016 ඔක්තෝබර් 27 වන දින, නියු නිල වශයෙන් නිවේදනය කළේ එහි සියලුම ජාතික ණය ගෙවා ඇති බවයි.<ref name="no interest">{{cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2016/oct/27/land-that-debt-forgot-tiny-pacific-country-of-niue-has-no-interest-in-loans|title=Land that debt forgot: tiny Pacific country of Niue has no interest in loans|last=Ainge Roy|first=Eleanor|date=27 October 2016|newspaper=[[The Guardian]]|access-date=23 August 2017}}</ref> ණය සේවා කිරීමෙන් ඉතිරි වූ මුදල් විශ්‍රාම වැටුප් වැඩි කිරීම සහ විදේශිකයන් නැවත නිවසට ආකර්ෂණය කර ගැනීම සඳහා දිරිගැන්වීම් ලබා දීම සඳහා වියදම් කිරීමට රජය සැලසුම් කරයි. කෙසේ වෙතත්, නියු සම්පූර්ණයෙන්ම ස්වාධීන නොවේ. නවසීලන්තය සෑම වසරකම ඩොලර් මිලියන 14 ක ආධාර ගෙවන අතර නියු තවමත් නවසීලන්තය මත ආර්ථික වශයෙන් රඳා පවතී. අගමැති ටෝක් තලගි පැවසුවේ නියු ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 4 ක ණය ගෙවීමට සමත් වූ බවත්, විශේෂයෙන් චීනය වැනි දැවැන්ත බලවතුන්ගෙන් නැවත ණයට ගැනීමට "කිසිදු උනන්දුවක්" නොමැති බවත්ය.<ref name="no interest" /> === ආදායම === 1970 ගණන්වල සහ 1980 ගණන්වල මුල් භාගයේදී විදේශිකයන්ගෙන් ලැබෙන ප්‍රේෂණ විදේශ විනිමයේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් විය. නවසීලන්තයට අඛණ්ඩව සංක්‍රමණය වීම නිසා න්‍යෂ්ටික සහ විස්තෘත පවුල්වල බොහෝ සාමාජිකයින් එහි පදිංචියට ගොස් ඇති අතර, එමඟින් ප්‍රේෂණ ආපසු ගෙදර යැවීමේ අවශ්‍යතාවය ඉවත් කර ඇත. 1990 ගණන්වල අගභාගයේදී, PFTAC විසින් ගෙවුම් ශේෂය පිළිබඳ අධ්‍යයනයන් සිදු කරන ලද අතර,<ref>{{cite web |title=Pacific Financial Technical Assistance Centre |url=http://www.pftac.org |access-date=20 November 2012 |publisher=PFTAC}}</ref> එමඟින් නියු වැසියන්ට ප්‍රේෂණ ලැබෙන්නේ ස්වල්පයක් පමණක් නමුත් වැඩි මුදලක් විදේශයන්ට යවන බව තහවුරු විය. ==== විදේශ ආධාර ==== විදේශ ආධාර යනු සැලකිය යුතු ආදායම් මාර්ගයක් වන අතර එය නියු හි වාර්ෂික රජයේ ආදායමෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වේ.<ref>{{cite web |date=1 April 2021 |title=Financial Snapshot: 1 July 2020 – 31 January 2021 |url=https://www.gov.nu/wb/media/2021/GON%20Snapshot%20Report%20of%20the%20Niue%20National%20Economy-%2031Jan21.pdf |access-date=19 June 2022 |publisher=Department of Finance and Planning}}{{Dead link|date=June 2025|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> බොහෝ ආධාර ලැබෙන්නේ නවසීලන්තයෙන් වන අතර,<ref name="CIAFactbook" /> එයට ආර්ථික හා පරිපාලන ආධාර සැපයීමට නීතිමය බැඳීමක් ඇත.<ref>{{cite web |title=Niue Constitution Act 1974: section 7 |url=https://www.legislation.govt.nz/act/public/1974/0042/latest/DLM412788.html |access-date=19 June 2022 |publisher=legislation.govt.nz}}</ref> රජය සඳහා ආදායම් මාර්ග ලෙස බදු සහ වෙළඳ කටයුතු ඇතුළත් වේ, එනම් මුද්දර සේවා සහ දුරකථන මාර්ග බදු දීම.<ref>{{cite web |date=October 2021 |title=Niue: Country Classification |url=https://www.adb.org/sites/default/files/institutional-document/752631/niue-country-classification.pdf |access-date=19 June 2022 |publisher=Asian Development Bank |page=9}}</ref> ==== අක්වෙරළ බැංකුකරණය ==== රජය කෙටියෙන් සලකා බැලුවේ අක්වෙරළ බැංකුකරණයයි. එක්සත් ජනපද භාණ්ඩාගාරයේ පීඩනය යටතේ, නවසීලන්තය වැනි රටවල බදු අවම කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති යෝජනා ක්‍රම සඳහා සහාය අවසන් කිරීමට නියු එකඟ විය. නියු විසින් නවසීලන්ත ආර්ථික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය විසින් පරිපාලනය කරනු ලබන ස්වයංක්‍රීය සමාගම් ලියාපදිංචිය සපයයි. නියු ව්‍යවස්ථාදායක සභාව 2009 පෙබරවාරි පළමු සතියේ නියු පරිභෝජන බදු පනත සම්මත කළ අතර, භාණ්ඩ හා සේවා සඳහා 12.5% ක බද්ද 2009 අප්‍රේල් 1 වන දින සිට ක්‍රියාත්මක වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කරන ලදී. ආදායම් බද්ද අඩු කර ඇති අතර, දුම්කොළ, මධ්‍යසාර සහ සිසිල් බීම වැනි "පව්කාර" අයිතම හැර ආනයන බද්ද ශුන්‍යයට නැවත සැකසිය හැකිය. ශ්‍රම ඵලදායිතාව වැඩි කිරීම ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ ප්‍රකාශිත ඉලක්කය ඇතිව ද්විතීයික ආදායම සඳහා වන බද්ද 35% සිට 10% දක්වා අඩු කර ඇත.<ref>{{cite news|url=http://www.niuebusinessnews.com/|title=12.5% Niue Consumption Tax from 1 April|date=26 February 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090116001713/http://www.niuebusinessnews.com/|archive-date=16 January 2009|publisher=Niue Business News|url-status=dead}}</ref> ==== අන්තර්ජාලය ==== 1997 දී, එක්සත් ජනපද වාණිජ දෙපාර්තමේන්තුව සමඟ ගිවිසුමක් යටතේ, අන්තර්ජාල පැවරුම් අංක අධිකාරිය (IANA), පුද්ගලික ලාභ නොලබන ආයතනයක් වන අන්තර්ජාල පරිශීලක සංගමය-Niue (IUS-N) අන්තර්ජාලයේ .nu ඉහළ මට්ටමේ වසමේ කළමනාකරු ලෙස පවරන ලදී. IUS-N හි ප්‍රකාශිත අරමුණ වූයේ .nu වසම් ලියාපදිංචි කිරීම් වලින් ලැබෙන ආදායම නියු සඳහා අන්තර්ජාල සේවා සඳහා සහාය වීම සඳහා භාවිතා කිරීමයි. 2007 දී ICANN වෙත යවන ලද ලිපියකට අනුව, IUS-N හි විගණකවරුන් 1999 සහ 2005 අතර කාලය තුළ වසම් ලියාපදිංචි කිරීමේ ආදායමෙන් අරමුදල් සපයන ලද නියු හි අන්තර්ජාල සේවාවන්හි ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 3 ක ආයෝජනයක් වාර්තා කළහ. 1999 දී, IUS-N සහ නියු රජය අතර ගිවිසුමකට එළඹුණු අතර, IANA හි අධිකාරිය යටතේ .nu ccTLD හි IUS-N හි කළමනාකරණය පිළිගත්තේය. මෙම ගිවිසුමට රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සහ පුරවැසියන්ට නොමිලේ අන්තර්ජාල සේවා සැපයීමේ කැපවීම් ඇතුළත් විය. පසුව පැමිණි රජයක් මෙම ගිවිසුමට විරුද්ධ වූ අතර IUS-N වෙතින් වන්දි ඉල්ලා සිටියේය.<ref>{{cite news|url=http://www.post-gazette.com/pg/06088/677770-96.stm|title=On a tiny island, catchy Web name sparks a battle|last=Rhoads|first=Christopher|date=29 March 2006|access-date=26 June 2010|publisher=Post-gazette.com|archive-date=17 December 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20091217134313/http://www.post-gazette.com/pg/06088/677770-96.stm|url-status=dead}}</ref> 2005 දී විමර්ශන කොමිසමක් මෙම ප්‍රකාශයන්හි කිසිදු වලංගු භාවයක් සොයා නොගත් අතර, 2007 දී රජය විසින් ඒවා ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී.<ref>{{cite web |date=13 November 2007 |title=Niue government criticised over internet stance |url=http://www.rnzi.com/pages/news.php?op=read&id=36393 |access-date=26 June 2010 |publisher=RNZI}}</ref> 2003 සිට, IUS-N අගනුවර ගම්මානය වන ඇලෝෆි පුරා සහ ඒ අවට ගම්මාන සහ පාසල් කිහිපයක Wi-Fi ආවරණය පුළුල් කිරීම ආරම්භ කළ අතර, එතැන් සිට පිටත ගම්මානවලට Wi-Fi ආවරණය පුළුල් කරමින් නියු පළමු Wi-Fi ජාතිය බවට පත් කළේය.<ref>{{cite web |title=WiFi Nation |url=http://wifination.org/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20181227093347/http://wifination.org/ |archive-date=27 December 2018 |access-date=12 January 2020 |publisher=WiFi Nation}}</ref> මීට අමතරව, IUS-N රජයේ දෙපාර්තමේන්තු සඳහා ආරක්ෂිත DSL සම්බන්ධතා නොමිලේ සපයයි. 2020 දෙසැම්බර් 16 වන දින, නියු රජය තම ජාතික වෙබ් අවකාශය වන .nu හි පාලනය පැවරුම් නාම සහ අංක සඳහා වූ අන්තර්ජාල සංස්ථාවෙන් (ICANN) තමාටම නැවත පැවරීමට කටයුතු ආරම්භ කළේය. මෙම ක්‍රියාවෙන් .nu වසම හා සම්බන්ධ ජාතික ස්වෛරීභාවය සහ ආර්ථික ප්‍රතිලාභ පිළිබඳ කනස්සල්ල මධ්‍යයේ එහි ඩිජිටල් වත්කම් පාලනය තහවුරු කිරීමට නියු විසින් අඛණ්ඩව දරන උත්සාහයන් පිළිබිඹු වේ.<ref>{{Cite web |date=16 December 2020 |title='Digital colonisation': A tiny island nation just launched a major effort to win back control of its top-level internet domain |url=https://www.businessinsider.com.au/niue-nu-internet-domain-reclaim-2020-12 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20201216002622/https://www.businessinsider.com.au/niue-nu-internet-domain-reclaim-2020-12 |archive-date=16 December 2020}}</ref> === කෘෂිකර්මාන්තය === කෘෂිකර්මාන්තය නියු වැසියන්ගේ ජීවන රටාවට සහ ආර්ථිකයට ඉතා වැදගත් වන අතර, වර්ග කිලෝමීටර් 204 ක් (වර්ග සැතපුම් 79) පමණ භූමි ප්‍රමාණයක කෘෂිකර්මාන්තය සඳහා ලබා ගත හැකිය.<ref>[http://www.fao.org/ag/AGP/AGPC/doc/Counprof/southpacific/niue.htm Country Pasture/Forage Resource Profiles: Niue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171204110210/http://www.fao.org/ag/agp/agpc/doc/counprof/southpacific/niue.htm|date=4 December 2017}}, United Nations Food and Agriculture Organization, January 2009.</ref> යැපුම් කෘෂිකර්මාන්තය නියුවේ සංස්කෘතියේ බොහෝ කොටසකි, එහිදී සෑම නිවසකම පාහේ තාරෝ වගාවන් ඇත.<ref name="pollock">{{cite journal|last1=Pollock|first1=Nancy J.|year=1979|title=Work, wages, and shifting cultivation on Niue|journal=Journal of Pacific Studies|publisher=Pacific Institute|volume=2|issue=2|pages=132–43}}</ref> තාරෝ ප්‍රධාන ආහාරයක් වන අතර, නවසීලන්තයේ සහ ඕස්ට්‍රේලියාවේ තාරෝ වෙළඳපොළවල දැන් ප්‍රමුඛස්ථානය ගන්නා රෝස තාරෝ නියුවේ නිෂ්පාදනයකි. මෙය නියුවේ ස්වභාවිකව ඇති තාරෝ ප්‍රභේදවලින් එකක් වන අතර පළිබෝධකයන්ට දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් දක්වයි. නියු තාරෝ සැමෝවා හි "තාලෝ නියු" ලෙසත් ජාත්‍යන්තර වෙළඳපොළවල රෝස තාරෝ ලෙසත් හැඳින්වේ. නියු නවසීලන්තයට තාරෝ අපනයනය කරයි. ටැපියෝකා හෝ මඤ්ඤොක්කා, අල සහ කුමාර ද ඉතා හොඳින් වර්ධනය වේ,<ref name="CIAFactbook" /> විවිධ කෙසෙල් වර්ග මෙන්ම. 1970 ගණන්වල අපනයනවල පොල් මස්, පැෂන්ෆෲට් සහ දෙහි ප්‍රමුඛස්ථානය ගත් නමුත් 2008 දී වැනිලා, නෝනි සහ ටාරෝ ප්‍රධාන අපනයන භෝග විය. බොහෝ පවුල් යැපීම සඳහා තමන්ගේම ආහාර බෝග වගා කරන අතර ඔවුන්ගේ අතිරික්තය ඇලෝෆි හි නියු මැකෙට් හි විකුණති, නැතහොත් නවසීලන්තයට අපනයනය කරති.<ref>{{cite web |title=Niue Agriculture Sector Plan 2015–2019 |url=https://pafpnet.spc.int/attachments/article/776/Niue-Agriculture-Sector-Plan-2015-19.pdf |access-date=19 June 2022 |publisher=Department of Agriculture, Forestry and Fisheries |page=12}}</ref> පොල් කකුළුවා නොහොත් උගා ද ආහාර දාමයේ කොටසකි; එය වනාන්තරයේ සහ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ජීවත් වේ.<ref name="NZ_Herald_10675036">{{cite news|url=http://www.nzherald.co.nz/travel/news/article.cfm?c_id=7&objectid=10675036|title=Niue: Hunting the uga|author=Eagles, Jim|date=23 September 2010|work=[[The New Zealand Herald]]|access-date=30 October 2011|archive-date=24 July 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724202847/http://www.nzherald.co.nz/travel/news/article.cfm?c_id=7&objectid=10675036|url-status=dead}}</ref> 2003 දී, NZAID හි සහාය ඇතිව වැනිලා නිෂ්පාදනය සංවර්ධනය කිරීමට සහ පුළුල් කිරීමට රජය කැපවී සිටියේය. වැනිලා දිගු කලක් නියු හි වල් ලෙස වගා කර ඇත. 2004 මුල් භාගයේදී හෙටා සුළි කුණාටුවෙන් කර්මාන්තය විනාශ වූ නමුත් එතැන් සිට යථා තත්ත්වයට පත්ව ඇත.<ref>{{cite web |date=8 January 2019 |title=Pacific Success – Niue Vanilla International |url=https://www.pacifictradeinvest.com/explore-our-work/insights/pacific-success-niue-vanilla-international |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200718150411/https://www.pacifictradeinvest.com/explore-our-work/insights/pacific-success-niue-vanilla-international |archive-date=18 July 2020 |access-date=19 June 2022 |publisher=Pacific Trade Invest Australia}}</ref> අවසන් කෘෂිකාර්මික සංගණනය 1989 දී සිදු විය.<ref>[http://www.fao.org/fileadmin/templates/ess/documents/world_census_of_agriculture/main_results_by_country/Niue_1989.pdf Niue Agricultural Census 1989 – Main Results], United Nations Food and Agriculture Organization, 1989.</ref> === සංචාරක ව්‍යාපාරය === [[File:Avatele_Beach.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Avatele_Beach.JPG|thumb|350x350පික්|අවතලේ වෙරළ]] අවතල වේරළ ධීවර හා කෘෂිකර්මාන්තය සමඟ සංචාරක ව්‍යාපාරය ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා ප්‍රමුඛතා ආර්ථික අංශ තුනෙන් එකකි. 2006 දී, ඇස්තමේන්තුගත නරඹන්නන්ගේ වියදම ඇමරිකානු ඩොලර් මිලියන 1.6 ක් විය (2024 දී ඩොලර් මිලියන 2 කට සමාන). එකම ගුවන් තොටුපළ නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන අතර එයාර් නවසීලන්තය සතියකට දෙවරක් ඕක්ලන්ඩ් සිට පියාසර කරන එකම ගුවන් සේවයයි.<ref>{{cite web |date=2023 |title=Air NZ flights in 2024 |url=https://www.stuff.co.nz/travel/destinations/pacific-islands/301015868/tiny-pacific-nation-thrilled-as-air-new-zealand-adds-flight-in-2024?cx_testId=12&cx_testVariant=cx_1&cx_artPos=2&cx_experienceId=EXE6G6ISTGR0#cxrecs_s |publisher=Stuff (Fairfax)}}</ref><ref>{{cite web |title=Niue Tourism – Official Website |url=http://www.niueisland.com/getting-niue |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140824231422/http://www.niueisland.com/getting-niue |archive-date=24 August 2014 |access-date=4 June 2013}}</ref> 1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී නියු ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට දේශීය ගුවන් සමාගමක් වන නියු එයාර්ලයින්ස් විසින් සේවය කරන ලද නමුත් එය 1992 දී වසා දමන ලදී. යාත්‍රා කිරීමේ සමය මැයි මාසයේදී ආරම්භ වේ. ඇලෝෆි බොක්කෙහි බොහෝ නැංගුරම් බෝයාවන් ඇති අතර යාත්‍රා කාර්ය මණ්ඩලයට නියු බැක්පැකර්ස් හි නවාතැන් ගත හැකිය.<ref>{{cite web |title=Sailing Season Commences on Niue – Niue |url=http://www.niueisland.com/content/sailing-season-commences-niue |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828050155/http://www.niueisland.com/content/sailing-season-commences-niue |archive-date=28 August 2013 |access-date=23 August 2017 |website=Niueisland.com}}</ref> නියු හි නැංගුරම් පොළ දකුණු පැසිෆික් සාගරයේ අවම ආරක්ෂිත ස්ථානයකි. නැංගුරම් පොළේ ඇති අනෙකුත් අභියෝග වන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් කොරල් පතුලක් සහ බොහෝ ගැඹුරු ස්ථාන ය.<ref>{{cite web |date=20 November 2008 |title=The Rock of the Pacific – Niue |url=http://www.sailwhisper.com/logs/news_20040913.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20081120035724/http://www.sailwhisper.com/logs/news_20040913.php |archive-date=20 November 2008}}</ref> මුහුදු පතුලේ ඇති බාධක වලින් ඈත්ව නැංගුරම් පොළවල් සඳහා ආධාරක වන සේන් පාවෙන ඒවාට මුවර් බෝයාවන් සවි කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Niue Yacht Club – Damage NYC Mooring #10 |url=http://nyc.nu/wp/2013/damage-nyc-mooring-10#more-241 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140710011446/http://nyc.nu/wp/2013/damage-nyc-mooring-10#more-241 |archive-date=10 July 2014 |access-date=23 August 2017 |website=Nyc.nu}}</ref> තිරසාර මට්ටමින් සංචාරකයින්ට ලබා ගත හැකි කාමර ගණන වැඩි කිරීම සඳහා සංචාරක සංවර්ධන උපාය මාර්ගයක් ඇත. ආනයන සහ සමාගම් බදු සහන දිරිගැන්වීම් ලෙස ලබා දීමෙන් සංචාරක කර්මාන්තයේ ආයෝජනය කිරීමට විදේශීය ආයෝජකයින් ආකර්ෂණය කර ගැනීමට නියු උත්සාහ කරයි. ==== මාතවායි නිවාඩු නිකේතන මතභේදය ==== මාතායි නිවාස නිකේතන මතකය Scenic Hotel Group හි නිර්මාතෘ, නවසීලන්ත ව්‍යාපාරික අර්ල් හගමන්, එවකට නවසීලන්තයේ සුළුතර රජයක් මෙහෙයවූ නවසීලන්ත ජාතික පක්ෂයට ඩොලර් 101,000 ක දේශපාලන පරිත්‍යාගයක් කළ පසු, 2014 දී නියු හි මතවායි නිවාඩු නිකේතනය කළමනාකරණය කිරීමේ කොන්ත්‍රාත්තුවක් ප්‍රදානය කරන ලදී. මෙම නිවාඩු නිකේතනය නවසීලන්තයෙන් සහනාධාර ලබන අතර, එහි සංචාරක ව්‍යාපාරය ශක්තිමත් කිරීමට අවශ්‍ය වේ. 2015 දී, නවසීලන්තය නිවාඩු නිකේතනය පුළුල් කිරීම සඳහා අමතර අරමුදල් ඩොලර් මිලියන 7.5 ක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මතවායි කොන්ත්‍රාත්කරු තෝරා ගැනීම සිදු කරන ලද්දේ නවසීලන්ත විදේශ කටයුතු අමාත්‍ය මරේ මැකලි විසින් එහි භාරකරුවන් පත් කරනු ලබන නියු සංචාරක දේපළ භාරය විසිනි. අගමැති ජෝන් කී පැවසුවේ තමන් මැතිවරණ ප්‍රචාරක පරිත්‍යාග හසුරුවා නොගත් බවත්, නියු අගමැති ටෝකේ තලගි දිගු කලක් සංචාරක ව්‍යාපාරය වර්ධන උපාය මාර්ගයක් ලෙස අනුගමනය කර ඇති බවත්ය. පරිත්‍යාගය, විදේශ ආධාර සහ කොන්ත්‍රාත්කරු තෝරා ගැනීම අතර කිසිදු සම්බන්ධයක් මැකලි ප්‍රතික්ෂේප කළේය.<ref>{{cite news|url=http://www.stuff.co.nz/national/politics/79029273/foreign-affairs-minister-murray-mccully-denies-link-between-party-donation-and-niue-contract|title=Foreign Affairs minister Murray McCully denies link between party donation and Niue contract|author=Jo Moir|date=18 April 2016|work=Stuff}}</ref> ==== අඳුරු අහස ජාතිය ==== අඳුරු අහස ජාතිය 2020 මාර්තු මාසයේදී ලොව ප්‍රථම අඳුරු අහස රට බවට නියු පත්විය. මුළු දිවයිනම ආලෝක සංවර්ධනයේ ප්‍රමිතීන් පවත්වා ගෙන යන අතර ආලෝක දූෂණය සීමා කරයි. පුහුණු නියුවන් ප්‍රජා සාමාජිකයින් විසින් මෙහෙයවනු ලබන සංචාරකයින් සඳහා මඟ පෙන්වන ලද තාරකා චාරිකා පිරිනමනු ලැබේ.<ref>{{cite web |author=Valerie Stimack |date=March 10, 2020 |title=Pacific Island Niue Becomes The World's First Dark Sky Nation |url=https://www.forbes.com/sites/valeriestimac/2020/03/10/pacific-island-niue-to-become-worlds-first-dark-sky-nation/#35ef6c334067 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20200311002331/https://www.forbes.com/sites/valeriestimac/2020/03/10/pacific-island-niue-to-become-worlds-first-dark-sky-nation/#35ef6c334067 |archive-date=11 March 2020 |website=Forbes}}</ref> === තොරතුරු තාක්ෂණය === [[File:Children_in_playground.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Children_in_playground.jpg|thumb|පාසල් මිදුලේ OLPC ලැප්ටොප් පරිගණක භාවිතා කරන සිසුන්.]] පාසල් මිදුලේ OLPC ලැප්ටොප් පරිගණක භාවිතා කරන සිසුන්. 1986 දී සිදු කරන ලද කුටුම්භ හා ජනගහන සංගණනය, FAO කෘෂිකාර්මික සංඛ්‍යාලේඛන උපදේශක ඩේවිඩ් මාෂල්ගේ සහාය ඇතිව පුද්ගලික පරිගණකයක් භාවිතයෙන් ප්‍රථම වරට සැකසූ අතර, UNFPA ජනවිකාස විද්‍යාඥ ලෝරන්ස් ලුවිස් සහ නියු රජයේ සංඛ්‍යාලේඛනඥ බිල් වකාෆි මොටුෆූට අතින් වගු කාඩ්පත් භාවිතයෙන් මාරු වන ලෙස උපදෙස් දුන්නේය. 1987 දී, සංඛ්‍යාලේඛන නියු එහි නව පුද්ගලික පරිගණකය NEC PC AT භාවිතා කළේය, 1986 සංගණන දත්ත සැකසීම සඳහා; නව පරිගණකය භාවිතා කිරීම සඳහා පුද්ගලයින් ජපානයේ සහ නවසීලන්තයේ පුහුණුව සඳහා යවන ලදී. පළමු පරිගණක ප්‍රතිපත්තිය 1988 දී සංවර්ධනය කර සම්මත කරන ලදී.<ref>{{cite web |date=2020 |title=National E-commerce Assessment: Niue |url=https://www.forumsec.org/wp-content/uploads/2021/02/NIUE-ECommerce-Assessment.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20221102060647/https://www.forumsec.org/wp-content/uploads/2021/02/NIUE-ECommerce-Assessment.pdf |archive-date=2 November 2022 |access-date=19 June 2022 |publisher=Pacific Islands Forum}}</ref> 2003 දී, සියලුම වැසියන්ට රාජ්‍ය අරමුදල් සහිත රැහැන් රහිත අන්තර්ජාලය ලබා දුන් ලොව පළමු රට බවට නියු පත්විය.<ref>{{cite web |title=Light Reading – Networking the Telecom Industry |url=http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20030721030739/http://www.unstrung.com/document.asp?doc_id=35876 |archive-date=21 July 2003 |access-date=20 November 2012 |publisher=Unstrung.com}}</ref><ref>[http://nunames.nu/about/Niuepaper2.pdf Creating a Wireless Nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120510134257/http://nunames.nu/about/Niuepaper2.pdf|date=10 May 2012}}, IUSN White Paper, July 2003</ref> 2008 අගෝස්තු මාසයේදී, සියලුම පාසල් සිසුන් සතුව OLPC XO-1 ලෙස හඳුන්වන දෙයක් ඇති බව වාර්තා වී ඇත, එය සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල ළමුන් සඳහා නිර්මාණය කර ඇති එක් දරුවෙකුට ලැප්ටොප් එකක් ව්‍යාපෘතිය මගින් විශේෂිත ලැප්ටොප් පරිගණකයක් වේ.<ref>{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/technology/7576573.stm|title=One laptop for every Niuean child|date=22 August 2008|work=[[BBC News]]|access-date=27 March 2010}}</ref><ref>{{cite web |date=22 August 2008 |title=Niue schoolchildren all have laptops |url=https://www.rnz.co.nz/international/pacific-news/178910/niue-schoolchildren-all-have-laptops |access-date=19 June 2022 |publisher=[[RNZ]]}}</ref> විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංග සමඟ ගොඩනගා ඇති අඩු වියදම් GSM මූලික ස්ථාන ලබා දීම අරමුණු කරගත් OpenBTS ව්‍යාපෘතිය සඳහා පරීක්ෂණ ස්ථානයක් ද නියු විය.<ref>{{cite web |title=Niue Pilot System |url=http://openbts.sourceforge.net/NiuePilot/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224092120/http://openbts.sourceforge.net/NiuePilot/ |archive-date=24 February 2021 |access-date=26 June 2010 |publisher=Openbts.sourceforge.net}}</ref> 2011 ජූලි මාසයේදී, ටෙලිකොම් නියු විසින් වෙළෙන්දා වන ලෙම්කෝගේ වාණිජ GSM නිෂ්පාදනය මත පදනම්ව රොක්සෙල් මොබයිල් ලෙස පෙරගෙවුම් ජංගම සේවා (හඬ/EDGE - 2.5G) දියත් කරන ලදී. BTS අඩවි තුනක් ජාතිය ආවරණය කරනු ඇත. ජාත්‍යන්තර රෝමිං දැනට නොමැත. 2015 ජනවාරි මාසයේදී, ටෙලිකොම් නියු විසින් ගම්මාන 14ම සම්බන්ධ කරමින් නියු වටා ෆයිබර් ඔප්ටික් කේබලය එලීම සම්පූර්ණ කරන ලද අතර, එමඟින් නිවාස සඳහා ස්ථාවර දුරකථන සහ ADSL අන්තර්ජාල සම්බන්ධතාවය ලබා ගත හැකි විය. 2021 දී නියු මැනටුවා ෆයිබර් කේබලයට සම්බන්ධ කරන ලදී.<ref>{{cite web |date=24 May 2021 |title=NIUE'S MANATUA CABLE GOES LIVE AND DELIVERS WORLD CLASS ULTRA FAST FIBRE INTERNET |url=https://pacificonline.org/niues-manatua-cable-goes-live-and-delivers-world-class-ultra-fast-fibre-internet/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708162825/https://pacificonline.org/niues-manatua-cable-goes-live-and-delivers-world-class-ultra-fast-fibre-internet/ |archive-date=8 July 2023 |access-date=19 June 2022 |publisher=Pacific Online}}</ref> == යොමු කිරීම් == shl7ackpwpcbdkxwizzvwh9i4k72xki සැකිල්ල:Foos (dis)established in YYYY category header 10 186891 800149 785502 2026-09-25T05:29:10Z Lee 85 800149 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- # The first step is to check whether this is a category page -->{{Category other<!-- -->|<!-- ############### It is a category ############################### # So check that it matches the required format: "Foos established in YYYY" or "Foos disestablished in the YYY0s" # No regexes, so check separately for "establishments" and "disestablishments" # In each case, the find function returns 0 for a nomatch, and 1 for a match, # so we add the two together and take a total of 0 as an error -->{{#ifeq: {{#expr: {{#invoke:String|find|{{PAGENAME}}|^%d?%d?%d?%d වසර තුළ සංස්ථාපිත .+$|plain=false}} + <!-- -->{{#invoke:String|find|{{PAGENAME}}|^%d?%d?%d?%d වසර තුළ විසංස්ථාපිත .+$|plain=false}} }}<!-- -->|0<!-- -->|<!-- # Doesn't match -->{{Error|දෝෂ සහගත පිටු නාමය.<br />{{tl|Foos (dis)established in YYYY category header}} සැකිල්ල භාවිතා කළ හැක්කේ {{nowrap|"YYYY වසර තුළ සංස්ථාපිත Foos"}} හෝ {{nowrap|"YYYY වසර තුළ විසංස්ථාපිත Foos"}} ආකාරයේ නාම සහිත ප්‍රවර්ග පිටු තුළ පමණි. මෙහි YYYY යනු වසරකි (උදාහරණ: "875", "1974", හෝ "2013"), සහ "Foos" යනු භූතාර්ථ වර්ගයකි (උදාහරණ: "Companies" හෝ "Hospitals")}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->|<!-- -->{{Foos (dis)established in YYYY category header/core<!-- -->|parentType1={{{1|}}}<!-- -->|parentType2={{{2|}}}<!-- -->|parentType3={{{3|}}}<!-- -->|foos={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^(%d?%d?%d?%d) වසර තුළ .+ (.+)$|%2|1|false}}<!-- -->|action={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^(%d?%d?%d?%d) වසර තුළ (.+) .+$|%2|1|false}}<!-- -->|year={{#invoke:String|replace|{{PAGENAME}}|^(%d?%d?%d?%d) වසර තුළ .+ .+$|%1|1|false}}<!-- -->}}<!-- -->}}<!-- -->|<!-- ############### Not a category ############################### -->{{Error|This page is not in the [[Wikipedia:Namespace|category namespace]].<br />[[Template:Foos (dis)established in YYYY category header]] is for use only on category pages whose title is of the form {{nowrap|"Foos established in YYYY"}} or {{nowrap|"Foos disestablished in YYYY"}}, where YYYY is a year (e.g. "875", "1974", or "2013"), and "Foos" is a type of entity, e.g. "Companies" or "Hospitals"}}<!-- -->[[Category:Errors reported by other category header templates]]<!-- -->}}</includeonly><!-- # Note {{CatAutoTOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded -->{{CatAutoTOC}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude> bf56cymqzec67hy78hsxiqv325uhu4q අසහියමා සත්වෝද්‍යානය 0 193349 800132 788626 2026-09-25T04:51:07Z Pinthura 45635 Bot: Replacing category Zoos established in 1967 with [[:ප්‍රවර්ගය:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන|1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] 800132 wikitext text/x-wiki {{Infobox zoo | name = අසහියමා සත්වෝද්‍යානය | image = Asahiyama zoo entrance.jpg | image_caption = අසහියමා සත්වෝද්‍යානයේ පිවිසුම | location = අසහිකවා, හොක්කයිඩෝ, ජපානය | coordinates = {{coord|43.76805114|142.4797823|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|display=inline,title}} | date_opened = 1967 ජූලි 1 | area = සुमාරු 15 හෙක්ටයාර් | num_species = සुमාරු 150 | num_animals = සुमාරු 750+ | owner = අසහිකවා නගරය | module = {{Infobox mapframe | stroke-color = #C60C30 | marker = zoo | marker-color = #1F2F57 | zoom = 4 }}}} '''අසහියමා සත්වෝද්‍යානය''' (ජපන්: 旭川市旭山動物園, ''Asahiyama Dōbutsuen'') යනු [[ජපානය]]ේ [[හොක්කයිඩෝ]] දූපතේ [[අසහිකවා]] නගරයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානයකි. මෙය 1967 ජූලි 1 දින ආරම්භ කරන ලද අතර, ජපානයේ උතුරුමතම සත්වෝද්‍යානය ලෙස සැලකේ.<ref name="asahikawa-tourism"/> මෙම සත්වෝද්‍යානයේ විශේෂ ලක්ෂණය වන්නේ සත්වයන්ගේ ස්වභාවික හැසිරීම් දැක්වීමට උපකාරී වන “行動展示 (behavioral/behavioral exhibition)” ක්‍රමයයි.<ref name="atca"/> මෙහි “පෙන්ගුයින් හවුස්”, “පෝලර් බෙයර් හවුස්” සහ “සීල් පාලම” වැනි ප්‍රසිද්ධ ප්‍රදර්ශන මධ්‍යස්ථාන ඇත.<ref name="japanguide"/> == ඉතිහාසය == අසහියමා සත්වෝද්‍යානය 1967 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, 1990 දශකයේදී සංචාරක සංඛ්‍යාව පහත වැටීමෙන් පසුව නව “行動展示” ක්‍රමය හඳුන්වා දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref name="asahikawa-tourism"/> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස එය ජපානයේ වඩාත් ජනප්‍රිය සත්වෝද්‍යානයක් බවට පත් විය.<ref name="atca"/> == ලක්ෂණ == * ජපානයේ උතුරුමතම සත්වෝද්‍යානය<ref name="asahikawa-tourism"/> * “行動展示” ක්‍රමය භාවිතා කිරීම<ref name="japanguide"/> * වාර්ෂික සංචාරකයන් මිලියන 1–3 අතර (ඉතිහාසයේ)<ref name="asahikawa-tourism"/> * පෙන්ගුයින්, හිම වලස්, සීල් වැනි ජනප්‍රිය ප්‍රදර්ශන<ref name="japanguide"/> == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|refs= <ref name="asahikawa-tourism">{{cite web | url = https://www.atca.jp/kankouspoy/%E6%97%AD%E5%B7%9D%E5%B8%82%E6%97%AD%E5%B1%B1%E5%8B%95%E7%89%A9%E5%9C%92/ | title = 旭川市旭山動物園 | trans-title = අසහියමා සත්වෝද්‍යානය | website = Asahikawa Tourism Association | publisher = Asahikawa City | language = ja | access-date = 2026-04-28 }}</ref> <ref name="atca">{{cite web | url = https://www.atca.jp/tag/%E6%97%AD%E5%B1%B1%E5%8B%95%E7%89%A9%E5%9C%92/ | title = 旭山動物園の観光情報 | trans-title = අසහියමා සත්වෝද්‍යානය සංචාරක තොරතුරු | website = Asahikawa Tourism Convention Association | publisher = Asahikawa City Tourism Board | language = ja | access-date = 2026-04-28 }}</ref> <ref name="japanguide">{{cite web | url = https://www.japan-guide.com/e/e4017.html | title = Asahiyama Zoo | website = Japan Guide | publisher = Japan Guide | language = en | access-date = 2026-04-28 }}</ref> }} == බාහිර සබැඳි == * https://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/asahiyamazoo/ නිල වෙබ් අඩවිය {{Zoos of Japan}} {{authority control}} [[Category:Zoos in Hokkaido]] [[Category:Buildings and structures in Asahikawa]] [[Category:1967 establishments in Japan]] [[ප්‍රවර්ගය:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] {{Zoo-stub}} {{Hokkaido-geo-stub}} kwlla829evwe38vf0e9ig8di5y82u4j 800145 800132 2026-09-25T05:14:46Z Lee 85 800145 wikitext text/x-wiki {{Infobox zoo | name = අසහියමා සත්වෝද්‍යානය | image = Asahiyama zoo entrance.jpg | image_caption = අසහියමා සත්වෝද්‍යානයේ පිවිසුම | location = අසහිකවා, [[හොක්කයිදෝ]], ජපානය | coordinates = {{coord|43.76805114|142.4797823|format=dms|type:landmark_region:JP_scale:10000|display=inline,title}} | date_opened = 1967 ජූලි 1 | area = සुमාරු 15 හෙක්ටයාර් | num_species = සुमාරු 150 | num_animals = සुमාරු 750+ | owner = අසහිකවා නගරය | module = {{Infobox mapframe | stroke-color = #C60C30 | marker = zoo | marker-color = #1F2F57 | zoom = 4 }}}} '''අසහියමා සත්වෝද්‍යානය''' (ජපන්: 旭川市旭山動物園, ''Asahiyama Dōbutsuen'') යනු [[ජපානය]]ේ [[හොක්කයිදෝ]] දූපතේ [[අසහිකවා]] නගරයේ පිහිටි සත්වෝද්‍යානයකි. මෙය 1967 ජූලි 1 දින ආරම්භ කරන ලද අතර, ජපානයේ උතුරුමතම සත්වෝද්‍යානය ලෙස සැලකේ.<ref name="asahikawa-tourism"/> මෙම සත්වෝද්‍යානයේ විශේෂ ලක්ෂණය වන්නේ සත්වයන්ගේ ස්වභාවික හැසිරීම් දැක්වීමට උපකාරී වන “行動展示 (behavioral/behavioral exhibition)” ක්‍රමයයි.<ref name="atca"/> මෙහි “පෙන්ගුයින් හවුස්”, “පෝලර් බෙයර් හවුස්” සහ “සීල් පාලම” වැනි ප්‍රසිද්ධ ප්‍රදර්ශන මධ්‍යස්ථාන ඇත.<ref name="japanguide"/> == ඉතිහාසය == අසහියමා සත්වෝද්‍යානය 1967 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, 1990 දශකයේදී සංචාරක සංඛ්‍යාව පහත වැටීමෙන් පසුව නව “行動展示” ක්‍රමය හඳුන්වා දී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලදී.<ref name="asahikawa-tourism"/> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස එය ජපානයේ වඩාත් ජනප්‍රිය සත්වෝද්‍යානයක් බවට පත් විය.<ref name="atca"/> == ලක්ෂණ == * ජපානයේ උතුරුමතම සත්වෝද්‍යානය<ref name="asahikawa-tourism"/> * “行動展示” ක්‍රමය භාවිතා කිරීම<ref name="japanguide"/> * වාර්ෂික සංචාරකයන් මිලියන 1–3 අතර (ඉතිහාසයේ)<ref name="asahikawa-tourism"/> * පෙන්ගුයින්, හිම වලස්, සීල් වැනි ජනප්‍රිය ප්‍රදර්ශන<ref name="japanguide"/> == මූලාශ්‍ර == {{Reflist|refs= <ref name="asahikawa-tourism">{{cite web | url = https://www.atca.jp/kankouspoy/%E6%97%AD%E5%B7%9D%E5%B8%82%E6%97%AD%E5%B1%B1%E5%8B%95%E7%89%A9%E5%9C%92/ | title = 旭川市旭山動物園 | trans-title = අසහියමා සත්වෝද්‍යානය | website = Asahikawa Tourism Association | publisher = Asahikawa City | language = ja | access-date = 2026-04-28 }}</ref> <ref name="atca">{{cite web | url = https://www.atca.jp/tag/%E6%97%AD%E5%B1%B1%E5%8B%95%E7%89%A9%E5%9C%92/ | title = 旭山動物園の観光情報 | trans-title = අසහියමා සත්වෝද්‍යානය සංචාරක තොරතුරු | website = Asahikawa Tourism Convention Association | publisher = Asahikawa City Tourism Board | language = ja | access-date = 2026-04-28 }}</ref> <ref name="japanguide">{{cite web | url = https://www.japan-guide.com/e/e4017.html | title = Asahiyama Zoo | website = Japan Guide | publisher = Japan Guide | language = en | access-date = 2026-04-28 }}</ref> }} == බාහිර සබැඳි == * https://www.city.asahikawa.hokkaido.jp/asahiyamazoo/ නිල වෙබ් අඩවිය {{Zoos of Japan}} {{authority control}} [[Category:Zoos in Hokkaido]] [[Category:Buildings and structures in Asahikawa]] [[Category:1967 establishments in Japan]] [[ප්‍රවර්ගය:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] {{Zoo-stub}} {{Hokkaido-geo-stub}} 4dmrphajxjzucg2yy4gbbyy7pzsbdha ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන 15 193373 800129 788664 2026-09-25T04:49:08Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoos established in 1967]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Zoos established in 788664 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1063041049 || 2021-12-31T21:59:21Z || Aidan721 || <nowiki></nowiki> |---- | 895733720 || 2019-05-06T05:24:30Z || Tom.Reding || <nowiki>Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}</nowiki> |---- | 546195443 || 2013-03-22T05:24:01Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 1 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7796455]]</nowiki> |---- | 528699481 || 2012-12-18T21:57:05Z || Tim! || <nowiki>add navigation template using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 496696625 || 2012-06-09T03:40:24Z || EmausBot || <nowiki>r2.7.2+) (Robot: Adding [[fa:رده:باغ‌وحش‌های بنیان‌گذاری‌شده در ۱۹۶۷]]</nowiki> |---- | 487849113 || 2012-04-17T15:47:24Z || Mais oui! || <nowiki>added [[Category:Zoos by year of establishment]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 441986338 || 2011-07-29T04:41:48Z || Johnpacklambert || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:1967 establishments]]'</nowiki> |} 2p2wzk6cquunuakq9bm3nx24z68m5rs ප්‍රවර්ගය:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන 14 193374 800127 788665 2026-09-25T04:49:08Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Zoos established in 1967]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Zoos established in 788665 wikitext text/x-wiki {{Foos (dis)established in YYYY category header|Educational organizations}} ef9s9kelweehv806uhirkcgt165iga1 සූරිය සුළඟ 0 196139 800053 797786 2026-09-24T16:09:18Z Hirusha Dissanayaka 80508 /* චරිත නිරූපණය */ 800053 wikitext text/x-wiki '''සූරිය සුළඟ''' ( [[English]] : Sooriya Sulanga ) සිනමා නිර්මාණය 2026 වසරේ මැයි මාසයේ තිරගත වූ සිංහල චිත්‍රපටයකි. මෙම සිනමා නිර්මාණය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ ප්‍රවීණ අධ්‍යක්ෂක [[ප්‍රියන්ත කොළඹගේ]] මහතාය. ක්‍රියාදාම චිත්‍රපටයක් වන මෙහි ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරනුයේ ජනප්‍රිය රංගන ශ්‍රිල්පි මේඝ සූරියආරච්චි සමගින් නව පරපුරේ රංගන ශ්‍රිල්පිනි නිහාරි පෙරේරා විසිනි. එමෙන්ම මෙම චිත්‍රපටයේ දුෂ්ට චරිතය [[අෂාන් ඩයස්]] නිරූපණය කරයි. ===චරිත නිරූපණය=== * මේඝ සූරියආරච්චි * නිහාරි පෙරේරා * [[අෂාන් ඩයස්]] * [[සනත් ගුණතිලක]] * [[සේමිණී ඉද්දමල්ගොඩ]] * [[ඉසුරු ලොකුහෙට්ටිආරච්චි]] * අතුල ජයසිංහ * මුතූ තරංගා * ටෙරී ජයසිංහ * සජිනි රෝයි jjcw5xnlgn23c7rvrant0wnpdm086g5 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර 15 196313 800164 798805 2026-09-25T05:32:37Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums disestablished in 2009]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 798805 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1063245517 || 2022-01-02T01:05:59Z || Aidan721 || <nowiki></nowiki> |---- | 895689435 || 2019-05-05T22:44:40Z || Tom.Reding || <nowiki>Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}</nowiki> |---- | 576502250 || 2013-10-09T21:35:32Z || Tim! || <nowiki>add nav template using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 366160332 || 2010-06-05T08:25:52Z || Explicit || <nowiki>Sorted.</nowiki> |---- | 355134582 || 2010-04-10T13:12:54Z || Sushiya || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:2009 disestablishments]] [[Category:Museums by year of disestablishment]]'</nowiki> |} 1tv4bj3wgqqhtp9sz313cfuwh4va9a7 ප්‍රවර්ගය:2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර 14 196314 800162 798806 2026-09-25T05:32:36Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Museums disestablished in 2009]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 798806 wikitext text/x-wiki {{Foos (dis)established in YYYY category header|Educational organizations}} ef9s9kelweehv806uhirkcgt165iga1 800174 800162 2026-09-25T05:38:38Z Lee 85 අධ්‍යාපනික සංවිධාන 800174 wikitext text/x-wiki {{Foos (dis)established in YYYY category header|අධ්‍යාපනික සංවිධාන}} re77rwocdsmkwaw8mgjdurc5l18ke3i කෙප්ලර් කෞතුකාගාරය 0 196539 800171 799119 2026-09-25T05:35:35Z Pinthura 45635 Bot: Replacing category Museums disestablished in 2017 with [[:ප්‍රවර්ගය:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර|2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] 800171 wikitext text/x-wiki {{Infobox museum |name=Kepler Museum |native_name = Keplerovo muzeum |native_name_lang = cs |logo= |image=Karlova str No4, Prague Old Town.jpg |caption= |established = {{Start date and age|2009|df=yes}} |dissolved = {{Start date and age|2017|df=yes}} |mapframe=yes |mapframe-caption=Interactive fullscreen map |mapframe-zoom=13 |mapframe-marker=museum |mapframe-wikidata=yes |coordinates={{coord|50|05|9.5|N|14|24|53.5|E|type:landmark|display=inline, title}} |location=Karlova 4-18, [[Prague 1]], [[Czech Republic]], 110 00 |website=https://www.keplerovomuzeum.cz/ }} '''කෙප්ලර් කෞතුකාගාරය''' ([[චෙක් භාෂාව|චෙක්]]: ''Keplerovo muzeum'') යනු [[චෙක් ජනරජය|චෙක් ජනරජයේ]] [[ප්‍රාග්]] නුවර පිහිටි [[තාරකා විද්‍යාව|තාරකා විද්‍යා]] කෞතුකාගාරයකි. මෙය නම් කර ඇත්තේ ජර්මානු ජාතික තාරකා විද්‍යාඥයෙකු වූ [[ජොහෑන්නස් කෙප්ලර්]] සිහිපත් වීම පිණිස ය. ප්‍රාග් අගනුවර මහේස්ත්‍රාත් කාර්යාලයේ සහ Agentura ProVas ආයතනයේ මූල්‍ය දායකත්වයෙන් මෙන්ම, චෙක් තාරකා විද්‍යා සංගමයේ වෘත්තීය සහ ආයතනික සහාය ඇතිව, ජිට්කා ස්ටේන්වල්ඩෝවා (Jitka Steinwaldová) සතු පරිශ්‍රයක මෙම කෞතුකාගාරය 2009 ජාත්‍යන්තර තාරකා විද්‍යා වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලදී. == අමතර අවධානයට == * [[ජොහෑන්නස් කෙප්ලර්]] == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} [[File:Kepler Museum Opening.jpg|thumb|upright|Kepler Museum Opening. [[Miloslav Vlk]] and [[Vojtěch Sedláček]] (right)]] == බාහිර සබැඳි == * [http://www.keplerovomuzeum.cz/en/ Web Kepler Museum in Prague] * [http://www.astro.cz/index.php/en_EN Web Czech Astronomic Society] {{commonscat|Kepler Museum}} [[ප්‍රවර්ගය:චෙක් ජනරජයේ කෞතුකාගාර]] [[ප්‍රවර්ගය:තාරකා විද්‍යා කෞතුකාගාර]] [[Category:Museums in Prague]] [[Category:Astronomy museums]] [[Category:Museums established in 2009]] [[Category:Science museums in the Czech Republic]] [[Category:2009 establishments in the Czech Republic]] [[ප්‍රවර්ගය:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] [[Category:2017 disestablishments in the Czech Republic]] {{අසම්පූර්ණ}} 48pwev04bu8myav7l2iizsqcpkmyqut ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර 15 196551 800154 799114 2026-09-25T05:30:17Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums disestablished in 2017]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 799114 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1063244763 || 2022-01-02T01:02:17Z || Aidan721 || <nowiki></nowiki> |---- | 895689468 || 2019-05-05T22:44:58Z || Tom.Reding || <nowiki>Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}</nowiki> |---- | 816710450 || 2017-12-23T04:37:41Z || BrownHairedGirl || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Cat topic in year|topic=Museums disestablished|year=2017}} [[Category:2017 disestablishments]] [[Category:Museums by year of disestablishment|2017]]'</nowiki> |} 8id9b3e2mv95gbedovipsabyxaxwil8 ප්‍රවර්ගය:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර 14 196553 800152 799116 2026-09-25T05:30:16Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Museums disestablished in 2017]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 799116 wikitext text/x-wiki {{Foos (dis)established in YYYY category header|Educational organizations}} ef9s9kelweehv806uhirkcgt165iga1 800175 800152 2026-09-25T05:39:19Z Lee 85 අධ්‍යාපනික සංවිධාන 800175 wikitext text/x-wiki {{Foos (dis)established in YYYY category header|අධ්‍යාපනික සංවිධාන}} re77rwocdsmkwaw8mgjdurc5l18ke3i ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට් ආයතනය 0 196615 800242 799706 2026-09-25T09:27:20Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800242 wikitext text/x-wiki {{Infobox Bus transit | name = ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට් | logo = Lanka_Metro_Transit_logo.png | logo_size = | image = A Foton C12 "Lanka Meto Transit" Bus.jpg | image_size = | image_caption = "සියලුදෙනා සඳහා ප්‍රවාහනය" වර්ණ සැලසුමෙන් යුත් ෆොටෝන් C12 ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට් බස් රථයක් | company_slogan = | parent = [[ප්‍රවාහන හා මහාමාර්ග අමාත්‍යාංශය|ප්‍රවාහන, මහාමාර්ග හා නාගරික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය]] | founded = 2025 ඔක්තෝබර් 8 | headquarters = සෙත්සිරිපාය අදියර II, C අංශය, 7 වන මහල, බත්තරමුල්ල, ශ්‍රී ලංකාව | locale = මහා කොළඹ නාගරික කලාපය | service_area = [[කොළඹ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] | service_type = [[වේගවත් බස් ප්‍රවාහන සේවය]] / නාගරික එක්ස්ප්‍රස් සේවය | alliance = | routes = 2 | destinations = | stops = 22 | hubs = මකුඹුර බහුවිධ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය, [[කොට්ටාව]] | stations = | lounge = | fleet = 121 | ridership = | fuel_type = ස්වයංක්‍රීය ඩීසල් | operator = ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට් (පෞද්ගලික) සමාගම | ceo = බී. එම්. පියතිලක | website = [https://lankametro.lk/en lankametro.lk] }} '''ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට් (පෞද්ගලික) සමාගම''' ({{lang-en|Lanka Metro Transit (Pvt) Ltd}}), කෙටියෙන් '''LMT''', යනු ශ්‍රී ලංකාවේ නවීකරණය කරන ලද නාගරික බස් රථ ජාලයක් ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා ස්ථාපිත කරන ලද රාජ්‍ය අනුබද්ධ ප්‍රවාහන සමාගමකි. [[ප්‍රවාහන හා මහාමාර්ග අමාත්‍යාංශය|ප්‍රවාහන, මහාමාර්ග හා නාගරික සංවර්ධන අමාත්‍යාංශය]] යටතේ ආරම්භ කරන ලද මෙම සේවාව, පෞද්ගලික වාහන භාවිතය සඳහා උසස් තත්ත්වයේ '''මෙට්‍රෝ බස්''' විකල්පයක් සැපයීම අරමුණු කරගනිමින් නිර්මාණය කර ඇත. විශේෂයෙන්ම කොළඹ නාගරික කලාපයේ රථවාහන තදබදය අවම කිරීම මෙම සේවාවේ ප්‍රධාන අරමුණකි.<ref>{{cite news |last1=Staff |title=Lanka Metro Transit bus service from August |url=https://www.newswire.lk/2026/02/12/lanka-metro-transit-bus-service-from-august/ |work=Newswire |date=12 February 2026 |access-date=11 March 2026}}</ref> == ඉතිහාසය == ජාතික පොදු ප්‍රවාහන පද්ධතිය නවීකරණය කිරීමේ උපායමාර්ගයක කොටසක් ලෙස '''ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට්''' ආරම්භ කිරීම සඳහා [[ශ්‍රී ලංකා අමාත්‍ය මණ්ඩලය|අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ]] අනුමැතිය 2025 ජූනි මාසයේදී ලබා දෙන ලදී.<ref>{{cite news |last1=Priyan |title=Cabinet gives green light to establish Metro Bus Unit |url=https://island.lk/cabinet-gives-green-light-to-establish-metro-bus-unit-for-urban-transportation/ |work=The Island |date=3 June 2025 |access-date=11 March 2026}}</ref> සමාගමේ පරිපාලන කටයුතු නිල වශයෙන් 2025 ඔක්තෝබර් මාසයේදී [[බත්තරමුල්ල]] පිහිටි සෙත්සිරිපාය මූලස්ථානය කරගනිමින් ආරම්භ විය. 2026 පෙබරවාරි මාසයේදී ජනාධිපති [[අනුර කුමාර දිසානායක]] විසින් මෙම සේවාවේ මගී ප්‍රවාහන කටයුතු 2026 අගෝස්තු මාසයේදී ආරම්භ කරන බව නිවේදනය කළේය. ශ්‍රී ලංකාවේ නගරවල සිදුව ඇති «අවිධිමත් වර්ධනය» හේතුවෙන් මතුව ඇති ගැටලු සඳහා විසඳුමක් ලෙස මෙම ව්‍යාපෘතිය හඳුන්වා දෙන ලදී. උසස් ප්‍රමිතියෙන් යුත් වාහන යෙදවීම විධිමත් සමාගමක් මගින් කළමනාකරණය කරන '''බස් පොකුරු''' ({{lang-en|bus cluster}}) පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක කිරීම මෙහි අරමුණ විය.<ref>{{cite news |title=Govt. plans to introduce Lanka Metro Transit bus service |url=http://www.adaderana.lk/news/118366/govt-plans-to-introduce-lanka-metro-transit-bus-service-president |work=[[අද දෙරණ]] |date=12 February 2026 |access-date=11 March 2026}}</ref> 2026 අප්‍රේල් 21 වන දින LMT හි නියමු ව්‍යාපෘතියේ මෙහෙයුම් [[මකුඹුර බහුවිධ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය]]ේ සිට ආරම්භ කරන ලද අතර, [[කොළඹ කොටුව]] සහ [[කඩවත]] දක්වා සේවා ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.<ref name=":0">{{cite news |title=Accessible bus service launched to improve transport for persons with disabilities |url=https://dailynews.lk/2026/04/21/breaking-news/983121/accessible-bus-service-launched-to-improve-transport-for-persons-with-disabilities/ |work=[[Daily News (Sri Lanka)|Ceylon Daily News]] |date=21 April 2026 |access-date=22 April 2026}}</ref> == මෙහෙයුම් == මෙම ප්‍රවාහන පද්ධතිය පොදු ප්‍රවාහනය ඩිජිටල්කරණය කිරීම ඇතුළු ප්‍රධාන අරමුණු කිහිපයක් කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. සියලු දෙනාට භාවිත කළ හැකි, ආරක්ෂිත, විශ්වාසදායක සහ පරිසර හිතකාමී පොදු ප්‍රවාහන පද්ධතියක් නිර්මාණය කිරීම මෙන්ම ආර්ථික සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමද මෙහි අරමුණු අතර වේ.<ref>{{Cite web |title=Lanka Metro Transit — Sri Lanka Urban Bus Service |url=https://lankametro.lk/en |access-date=2026-07-20 |website=lankametro.lk}}</ref> === යටිතල පහසුකම් සහ බස් රථ ඇණිය === [[File:Lanka Metro Transit bus.jpg|thumb|නවයෙන් හඳුන්වා දුන් LMT බස් රථ]] 2026 මාර්තු 11 වන දින, විශේෂ අවශ්‍යතා සහිත මගීන් සඳහා නිර්මාණය කරන ලද [[වායුසමීකරණය|වායුසමීකරණය කළ]] විශේෂ [[පහත් තට්ටු බස් රථ]] 10ක් ''ක්ලීන් ශ්‍රී ලංකා'' වැඩසටහන යටතේ චීනයෙන් මෙරටට ළඟා විය. [[File:Lanka Metro Transit Bus interior (Foton C12).webp|left|thumb|මෙට්‍රෝ බස් රථයක අභ්‍යන්තරය]] මෙම බස් රථ [[Foton Motor|ෆොටෝන්]] C12 මාදිලියේ වන අතර, එක් බස් රථයකට මගීන් 80කට අධික සංඛ්‍යාවක් ප්‍රවාහනය කළ හැකිය. මෙම බස් රථ වායුසමීකරණය කර ඇති අතර QR කේත සහ කාඩ්පත් මත පදනම් වූ ගාස්තු අයකිරීමේ පද්ධතිවලින් සමන්විත වේ. මගීන්ට '''LMT-GO''' යෙදුම භාවිත කර QR කේතයක් ස්කෑන් කිරීමෙන් හෝ මුදල් සහ කාඩ්පත් මගින් ගාස්තු ගෙවිය හැකිය. මෙම සේවාව සඳහා අතින් ක්‍රියාත්මක කළ හැකි විශේෂ රෝද පුටු පහසුකම්ද ඇතුළත් කර ඇත. LMT රියදුරන් සහ කොන්දොස්තරවරුන් බස් රථ තාක්ෂණය, මගී ආරක්ෂාව, වෘත්තීය ආචාරධර්ම, මගී රැකවරණය සහ ආබාධිත මගීන් සමඟ සන්නිවේදනය සඳහා මූලික සංඥා භාෂාව ඇතුළු කරුණු පිළිබඳ සමාජ සේවා අමාත්‍යාංශය විසින් සපයනු ලබන විශේෂ පුහුණුවක් ලබා ගැනීමට නියමිතය.<ref>{{Cite news |date=12 March 2026 |title=Govt. to introduce priority bus service for persons with disabilities from April |url=https://www.newswire.lk/2026/03/12/low-floor-ac-buses-for-persons-with-disabilities-to-hit-colombo-roads-soon/ |access-date=12 March 2026 |work=[[Ada Derana]]}}</ref> පොදු ප්‍රවාහන සේවාව භාවිත කරන මගී සංඛ්‍යාව වැඩි කිරීම, රථවාහන තදබදය අවම කිරීම සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන නගර ප්‍රදේශවල සියලු දෙනා සඳහා උසස් තත්ත්වයේ ප්‍රවාහන සේවාවක් සැපයීම මෙම ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන අරමුණු අතර වේ. [[කොළඹ]], [[ගාල්ල]], [[මහනුවර]] සහ දිවයින පුරා අනෙකුත් දිස්ත්‍රික්ක රැසක් සඳහා මෙම සේවාව ව්‍යාප්ත කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.<ref>{{cite news |title=Govt Moves to Modernise Urban Transport with New Fleet of Low-Floor Buses |url=https://lankanewsweb.net/archives/127296/govt-moves-to-modernise-urban-transport-with-new-fleet-of-low-floor-buses/ |work=Lanka News Web |date=15 September 2025 |access-date=11 March 2026}}</ref> 2026 ජූලි 23 වන දින ජපානයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද නව පහත් තට්ටු බස් රථ 7ක් මෙරටට ලැබුණි. මෙම බස් රථ '''Nissan Diesel Space Runner RA PKG-RA274KAN''' මාදිලියේ වන අතර, මීට පෙර [[Yokohama Municipal Bus|යොකොහාමා නාගරික බස් සේවය]] විසින් මෙහෙයවන ලදී. ඒවා 2005/2007 සිට 2018/2023 දක්වා කාලය තුළ සේවයේ යොදවා තිබූ අතර පසුව සේවයෙන් ඉවත් කර තිබුණි. අවශ්‍ය වෙනස්කම් සිදු කිරීමෙන් අනතුරුව ඉදිරි මාසවලදී මෙම බස් රථ LMT බස් රථ ඇණියට එක් කිරීමට නියමිතය.<ref name=":2">{{Cite web |date=2026-07-23 |title=Sri Lanka receives 7 lor floor buses from Japan. |url=https://irinewslk.com/sri-lanka-receives-7-low-floor-buses-mainly-from-japan/ |access-date=2026-07-23 |language=en-US}}</ref> 2026 ජූලි 29 වන දින [[කොළඹ වරාය|කොළඹ වරායට]] ෆොටෝන් C12 පහත් තට්ටු බස් රථ 104ක තොගයක් ළඟා විය. මෙම බස් රථ කාඩ්පත් මත පදනම් වූ ගාස්තු අයකිරීමේ පද්ධතිවලින් සමන්විත කිරීමට නියමිත අතර, අවශ්‍ය පද්ධති ස්ථාපනය කිරීමෙන් සහ පරීක්ෂා කිරීමෙන් අනතුරුව අගෝස්තු මාසය අවසන් වන විට සේවයට එක් කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි. මෙම බස් රථ කොළඹ සහ එහි තදාසන්න ප්‍රදේශ සම්බන්ධ කරන මාර්ග 9ක යෙදවීමටද සැලසුම් කර ඇත.<ref>{{Cite web |last=English |first=NewsFirst |title=104 Metro Buses Imported To Boost Public Transport Services |url=https://english.newsfirst.lk/2026/7/29/104-metro-buses-imported-to-boost-public-transport-services |access-date=2026-07-30 |website=english.newsfirst.lk |language=en}}</ref> මෙම ව්‍යාපෘතියේ දෙවන අදියර [[මහනුවර]] සහ අනෙකුත් ප්‍රධාන නගර වෙත කඩිනමින් ව්‍යාප්ත කිරීමටද සැලසුම් කර ඇත.<ref>{{Cite web |title=Lanka Metro Bus project second phase planned for Kandy |url=https://hirunews.lk/english/471977/lanka-metro-bus-project-second-phase-planned-for-kandy |access-date=2026-07-20 |website=Hiru News |language=en}}</ref> 2026 අගෝස්තු 4 වන දින [[ශ්‍රී ලංකා අමාත්‍ය මණ්ඩලය|ශ්‍රී ලංකා අමාත්‍ය මණ්ඩලය]] විසින් LMT සඳහා අමතර පහත් තට්ටු බස් රථ 50ක් මිලදී ගැනීමට අනුමැතිය ලබා දෙන ලදී. මෙම බස් රථ වසර අවසානය වන විට සේවයට යෙදවීමට නියමිතය.<ref name=":1" /> {| class="wikitable" style="font-size: 95%;" |+ '''ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට් බස් රථ ඇණිය''' !රූපය !මාදිලිය !බස් රථ සංඛ්‍යාව !ඇණවුම් කර ඇති සංඛ්‍යාව !සටහන් !මූලාශ්‍ර |- | style="text-align: center;" |[[File:Lanka Metro Transit bus.jpg|120x120px]] |'''[[Foton Motor|ෆොටෝන්]] C12''' [[File:International_Symbol_of_Access.svg|link=|20x20px|රෝද පුටු භාවිතයට පහසුකම් සහිත]] | style="text-align: center;" |114 | style="text-align: center;" |50 |මෙම බස් රථ වායුසමීකරණය කළ පහත් තට්ටු බස් රථ වන අතර, අතින් ක්‍රියාත්මක කළ හැකි රෝද පුටු රැම්ප සහ ප්‍රමුඛතා ආසනවලින් සමන්විත වේ. |<ref name=":12">{{Cite news |date=12 March 2026 |title=Low-floor AC buses for persons with disabilities to hit Colombo roads soon |url=https://www.adaderana.lk/news.php?nid=119648 |access-date=12 March 2026 |work=Newswire |archive-date=12 March 2026 |archive-url=https://web.archive.org/web/20260312070937/http://www.adaderana.lk/news.php?nid=119648 |url-status=dead}}</ref><ref>{{Cite web |title=More than 100 new Metro buses to arrive in Sri Lanka in August |url=https://adaderana.lk/news/cmqkq6nph0001356q0jce56ht |access-date=2026-07-20 |website=adaderana.lk |language=en}}</ref> |- | style="text-align: center;" |[[File:Refurbished Mitsubishi Fuso Aero Star buses for LMT.jpg|ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද Mitsubishi Fuso Aero Star බස් රථ|120x120px]] |'''[[Nissan Diesel Space Runner A]]'''<br /><small>(Space Runner RA/PKG-RA274KAN) [[File:International_Symbol_of_Access.svg|link=|20x20px|රෝද පුටු භාවිතයට පහසුකම් සහිත]]</small> | style="text-align: center;" |7 | style="text-align: center;" |1 |[[ජපාන රජය|ජපානය]] විසින් ලබා දුන් ප්‍රදානයක් යටතේ ආනයනය කරන ලද ප්‍රතිසංස්කරණය කළ පහත් තට්ටු බස් රථ වේ. ඉදිරි මාසවලදී මෙම බස් රථ LMT බස් රථ ඇණියට එක් කිරීමට නියමිතය. |<ref>{{Cite web |title=Japan signs grant to provide eight low-floor buses for public transportation in Sri Lanka |url=https://adaderana.lk/news/120375 |access-date=2026-07-23 |website=adaderana.lk |language=en}}</ref><ref name=":2" /> |} === ඩිපෝ === නියමු ව්‍යාපෘතිය ආරම්භ කිරීමෙන් අනතුරුව, මෙම නව බස් රථ නඩත්තු කිරීම සඳහා [[ශ්‍රී ලංකාවේ බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාත]] පුරා ඩිපෝ ඉදිකිරීමට සැලසුම් සකස් කරන ලදී. පළමු ඩිපෝව ඉදිකිරීම [[කඩවත]] ප්‍රදේශයේදී 2026 මැයි 4 වන දින ආරම්භ විය.<ref>{{Cite web |last=depot |first=In: News Tagged: Metro bus |last2=Gunasena |first2=Prasanna |date=2026-05-04 |title=Construction of first Metro Bus Depot begins in Kadawatha |url=https://www.newswire.lk/2026/05/04/construction-of-first-metro-bus-depot-begins-in-kadawatha/ |access-date=2026-07-26 |website=Newswire |language=en-US}}</ref> [[ඒකල]], [[රත්මලාන]], [[හෝමාගම]] සහ තලංගම ප්‍රදේශවල නව ඩිපෝ ඉදිකිරීමටද සැලසුම් කර ඇති අතර, එමඟින් බස්නාහිර පළාතේ මෙට්‍රෝ ඩිපෝ සංඛ්‍යාව පහක් දක්වා වැඩි කිරීමට අපේක්ෂා කෙරේ. මීට අමතරව, ප්‍රධාන බස් රථ අලුත්වැඩියා කටයුතු සහ බරපතළ නඩත්තු කටයුතු සඳහා මධ්‍යම සේවා මධ්‍යස්ථානය ලෙස ඒකල ඩිපෝව භාවිත කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.<ref>{{Cite report |url=https://lankametro.lk/docs/VOLUMME1-BIDDING-DOCUMENT-%20METRO%20BUS%20DIGITAL%20PLATFORM%20(MBDP).pdf#page=77 |title=Metro Bus Digital Platform (MBDP) — Volume 1: Bidding Document |date=2026 |publisher=Lanka Metro Transit (Pvt) Ltd |page=77 |access-date=26 July 2026}}</ref> 2026 සැප්තැම්බර් 4 වන දින තලංගම මෙට්‍රෝ බස් ඩිපෝව මහජනතාව වෙත විවෘත කරන ලදී. මෙම ඩිපෝව '''මෙට්‍රෝලේක්''' ({{lang-en|MetroLake}}) ලෙස නම් කර ඇති අතර, ඩිපෝ පහසුවෙන් හඳුනා ගැනීම සඳහා ඒවාට වෙනස් වූ විශේෂ නම් ලබා දී ඇත.<ref>{{Cite web |date=2026-09-04 |title=Lanka Metro Transit සමාගමේ මෙරට පළමු මෙට්‍රෝ ඩිපෝව විවෘත කරයි - Iri News |url=https://irinewslk.com/lanka-metro-transit-company-opens-the-countrys-first-metro-depot/ |access-date=2026-09-07 |language=en-US}}</ref> පසුව, 2026 සැප්තැම්බර් 7 වන දින කඩවත මෙට්‍රෝ බස් ඩිපෝවද මහජනතාව වෙත භාර දෙන ලදී. මෙම ඩිපෝව '''මෙට්‍රෝලින්ක්''' ({{lang-en|MetroLink}}) ලෙස නම් කර ඇත.<ref>{{Cite web |date=2026-09-07 |title=කඩවත ඉදිකල දෙවෙනි මෙට්‍රෝ බස් ඩිපෝව අද සිට මෙහෙයුම් කටයුතු අරඹයි - Iri News |url=https://irinewslk.com/the-second-metro-bus-depot-built-in-kadawatha-begins-operations-from-today/ |access-date=2026-09-07 |language=en-US}}</ref> 2026 සැප්තැම්බර් 9 වන දින ඒකල මෙට්‍රෝ බස් ඩිපෝව '''මෙට්‍රෝකෝර්''' ({{lang-en|MetroCore}}) නමින් මෙහෙයුම් ආරම්භ කළේය.<ref>{{cite news |work=[[Hiru TV|Hiru News]] |title=Third Metro Bus depot opens in Ekala |access-date=9 September 2026 |url=https://hirunews.lk/en/487630/20-metro-buses-to-colombo-from-ekalin-new-depot-begins-operations-from-today}}</ref> == මාර්ග == දැනට බස් රථ 121කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත LMT බස් රථ ඇණිය ප්‍රධාන වශයෙන් මහා කොළඹ නාගරික කලාපයේ ප්‍රධාන මාර්ග හතක සේවා සපයයි. ව්‍යාපෘතියේ දෙවන අදියර යටතේ [[යාපනය]], [[මහනුවර]] සහ [[ගාල්ල]] දිස්ත්‍රික්ක වෙත සේවාව ව්‍යාප්ත කිරීමට සැලසුම් කර ඇත.<ref name=":1">{{Cite web |date=2026-08-04 |title=Kandy, Galle and Jaffna set for Metro Bus rollout as Cabinet approves 50 more buses |url=https://www.newswire.lk/2026/08/04/kandy-galle-and-jaffna-set-for-metro-bus-rollout-as-cabinet-approves-50-more-buses/ |access-date=2026-08-04 |website=Newswire |language=en}}</ref> දිගුකාලීන වශයෙන් වසර තුනක් ඇතුළත ප්‍රධාන නගර අටකට මෙම සේවාව ව්‍යාප්ත කිරීම අරමුණ වේ.<ref>{{cite news |title=Govt. expects metro bus service will set new standard |url=https://www.ft.lk/news/Govt-expects-metro-bus-service-will-set-new-standard-for-public-transport/56-784823 |work=Daily FT |date=26 November 2025 |access-date=11 March 2026}}</ref> {| class="wikitable" style="font-size: 95%; width: 100%;" |+ '''ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට් මාර්ග''' ! rowspan="2" |මාර්ගය ! colspan="2" |අන්තර් මධ්‍යස්ථාන ! rowspan="2" |හරහා ! rowspan="2" |මෙහෙයුම් දින ! rowspan="2" |දුර |- !ආරම්භය !අවසානය |- |style="text-align:center;"| {{RouteBox|CM01||#007BFF|#FFFFFF}} |valign=top| '''[[මාකුඹුර]]'''<br><small>මාකුඹුර බහුවිධ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය (MMC)</small> |valign=top| '''[[පිටකොටුව]]''' / '''[[කොළඹ කොටුව]]'''<br><small>[[පිටකොටුව මධ්‍යම බස් නැවතුම්පොළ]]</small> | [[පන්නිපිටිය]] → [[බත්තරමුල්ල]] → [[බොරැල්ල]] |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|කිලෝමීටර 23.3 |- |style="text-align:center;"| {{RouteBox|CM02||#E08C00|#FFFFFF}} |valign=top| '''මිලේනියම් සිටි''' |valign=top| '''[[කොළඹ කොටුව]]'''<br><small>[[පිටකොටුව මධ්‍යම බස් නැවතුම්පොළ]]</small> | [[අතුරුගිරිය]] → [[මාලඹේ]] → [[බත්තරමුල්ල]] |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|කිලෝමීටර 22.3 |- |style="text-align:center;"| {{RouteBox|CM03||#560591|#FFFFFF}} |valign=top| '''[[මාකුඹුර]]'''<br><small>මකුඹුර බහුවිධ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය (MMC)</small> |valign=top| '''[[කඩවත]]'''<br><small>කඩවත බහුවිධ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය (KMC)</small> | [[ජාතික පිළිකා ආයතනය (ශ්‍රී ලංකාව)|ජාතික පිළිකා ආයතනය]] |style="text-align:center;"|'''දිනපතා''' |style="text-align:center;"|කිලෝමීටර 34.8 |- |style="text-align:center;"| {{RouteBox|CM04||#FF7F00|#FFFFFF}} |valign=top| '''[[දෙමටගොඩ]]'''<br><small>දෙමටගොඩ දුම්රිය ස්ථානය</small> |valign=top| '''[[පානදුර]]'''<br><small>පානදුර මූලික රෝහල</small> | [[දෙහිවල-ගල්කිස්ස]] → [[මොරටුව]] |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|කිලෝමීටර 14 |- |style="text-align:center;"| {{RouteBox|CM05||#B026FF|#FFFFFF}} |valign=top| '''[[බත්තරමුල්ල]]'''<br><small>තලංගම LMT ඩිපෝව</small> |valign=top| '''[[ඒකල]]'''<br><small>ඒකල LMT ඩිපෝව</small> | [[රාජගිරිය]] → [[වත්තල]] → [[ජා-ඇල]] |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|කිලෝමීටර 29.9 |- |style="text-align:center;"| {{RouteBox|CM06||#00C04B|#FFFFFF}} |valign=top| '''[[කොල්ලුපිටිය]]'''<br><small>කොල්ලුපිටිය දුම්රිය ස්ථානය</small> |valign=top| '''[[බම්බලපිටිය]]''' | [[ලිබර්ටි ප්ලාසා]] → [[කොළඹ නගර ශාලාව|නගර ශාලාව]] → [[හැව්ලොක් සිටි]] |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|කිලෝමීටර 23.3 |- |style="text-align:center;"| {{RouteBox|CM08||#2E6F40|#FFFFFF}} |valign=top| '''[[කැස්බෑව]]'''<br><small>මකුඹුර බහුවිධ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය (MMC)</small> |valign=top| '''[[පිටකොටුව]]'''<br><small>[[පිටකොටුව මධ්‍යම බස් නැවතුම්පොළ]]</small> | |style="text-align:center;"| |style="text-align:center;"|කිලෝමීටර 35.7 |} == අමතර ලිපි == * [[ශ්‍රී ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලය]] * [[බස් රථය]] * [[පොදු ප්‍රවාහනය]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවාහනය]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බස් රථ සමාගම්]] [[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ ප්‍රවාහනය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රවාහනය]] [[ප්‍රවර්ගය:2025 දී ආරම්භ කරන ලද ප්‍රවාහන සමාගම්]] == ඉතිහාසය == ජාතික පොදු ප්‍රවාහන පද්ධතිය නවීකරණය කිරීමේ උපායමාර්ගයක කොටසක් ලෙස '''ලංකා මෙට්‍රෝ ට්‍රාන්සිට්''' ආරම්භ කිරීම සඳහා [[ශ්‍රී ලංකා අමාත්‍ය මණ්ඩලය|අමාත්‍ය මණ්ඩලයේ]] අනුමැතිය 2025 ජූනි මාසයේදී ලබා දෙන ලදී.<ref>{{cite news |last1=Priyan |title=Cabinet gives green light to establish Metro Bus Unit |url=https://island.lk/cabinet-gives-green-light-to-establish-metro-bus-unit-for-urban-transportation/ |work=The Island |date=3 June 2025 |access-date=11 March 2026}}</ref> සමාගමේ පරිපාලන කටයුතු නිල වශයෙන් 2025 ඔක්තෝබර් මාසයේදී [[බත්තරමුල්ල]] පිහිටි සෙත්සිරිපාය මූලස්ථානය කරගනිමින් ආරම්භ විය. 2026 පෙබරවාරි මාසයේදී ජනාධිපති [[අනුර කුමාර දිසානායක]] විසින් මෙම සේවාවේ මගී ප්‍රවාහන කටයුතු 2026 අගෝස්තු මාසයේදී ආරම්භ කරන බව නිවේදනය කළේය. ශ්‍රී ලංකාවේ නගරවල සිදුව ඇති අවිධිමත් වර්ධනය හේතුවෙන් මතුව ඇති ගැටලු සඳහා විසඳුමක් ලෙස මෙම ව්‍යාපෘතිය හඳුන්වා දෙන ලදී. උසස් ප්‍රමිතියෙන් යුත් වාහන යෙදවීම විධිමත් සමාගමක් මගින් කළමනාකරණය කරන '''බස් පොකුරු''' ({{lang-en|bus cluster}}) පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක කිරීම මෙහි අරමුණ විය.<ref>{{cite news |title=Govt. plans to introduce Lanka Metro Transit bus service |url=http://www.adaderana.lk/news/118366/govt-plans-to-introduce-lanka-metro-transit-bus-service-president |work=[[අද දෙරණ]] |date=12 February 2026 |access-date=11 March 2026}}</ref> 2026 අප්‍රේල් 21 වන දින LMT හි නියමු ව්‍යාපෘතියේ මෙහෙයුම් මාකුඹුර බහුවිධ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයේආරම්භ කරන ලද අතර, [[කොළඹ කොටුව]] සහ [[කඩවත]] දක්වා සේවා ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.<ref name=":0"/> ka7am5022n0038vifrhy3f1uv3lygx6 මඟුල් කරඳ. 0 196811 800264 800043 2026-09-25T10:47:13Z Maxvideos 81204 800264 wikitext text/x-wiki {{Taxobox | name = මඟුල් කරඳ | image = Pongamia pinnata Trees in Sri Lanka මඟුල් කරඳ.jpg | image_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ මඟුල් කරඳ (''Pongamia pinnata'') | regnum = Plantae | divisio = Tracheophyta | classis = Magnoliopsida | ordo = Fabales | familia = Fabaceae | genus = ''Pongamia'' | species = '''''Pongamia pinnata''''' | binomial = ''Pongamia pinnata'' | binomial_authority = (L.) Pierre }} '''මඟුල් කරඳ''' (''Pongamia pinnata'' (L.) Pierre) යනු [[Fabaceae]] කුලයට අයත් බහු වාර්ෂික ගසකි. ඉංග්‍රීසි භාෂාවෙන් '''Indian beech''', '''Pongam oil tree''' සහ '''Pongam tree''' යන නම්වලින්ද හඳුන්වනු ලැබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මඟුල් කරඳ, කරඳ සහ ගල් කරඳ යන සිංහල නම් භාවිත වේ. මෙම ශාකය නිවර්තන හා උපනිවර්තන ආසියාවේ සිට බටහිර පැසිෆික් ප්‍රදේශය දක්වා ස්වභාවිකව ව්‍යාප්ත වන අතර ශ්‍රී ලංකාවද එහි ස්වභාවික ව්‍යාප්ති පරාසයට අයත් වේ.<ref name="Kew">{{cite web |url=https://powo.science.kew.org/taxon/515679-1 |title=''Pongamia pinnata'' (L.) Pierre |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=25 September 2026 }}</ref> මඟුල් කරඳ පරිසරය, සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය ක්‍රම, විසිතුරු වගාව, මී මැසි පාලනය, පස හා භූමි ප්‍රතිසංස්කරණය සහ බීජ තෙල් හා ජෛව ඉන්ධන පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් ශාකයකි.<ref name="UOC">{{cite web |url=https://find.cmb.ac.lk/trees/529 |title=Magul karanda (මඟුල් කරඳ) |website=FIND UOC |publisher=University of Colombo |access-date=25 September 2026 }}</ref> == නාමය සහ වර්ගීකරණය == මඟුල් කරඳෙහි වර්තමානයේ පිළිගත් විද්‍යාත්මක නාමය ''Pongamia pinnata'' (L.) Pierre වේ. එය [[Fabaceae]] කුලයට සහ ''Pongamia'' ගණයට අයත් වේ.<ref name="Kew" /> මෙම ශාකය සඳහා විවිධ කාලවලදී වෙනත් විද්‍යාත්මක නාමද භාවිත කර ඇත. ඒවා අතර, * ''Cytisus pinnatus'' L. * ''Galedupa pinnata'' (L.) Taub. * ''Millettia pinnata'' (L.) Panigrahi * ''Pongamia glabra'' Vent. වැනි නාම ඇතුළත් වේ.<ref name="Kew" /> ශ්‍රී ලංකාවේ ශාක පිළිබඳ Flora of Sri Lanka දත්ත පද්ධතියෙහි ''Pongamia pinnata'' සඳහා Karanda සහ Magul Karanda යන පොදු නම් සඳහන් වේ.<ref name="FloraSL">{{cite web |url=https://www.floraofsrilanka.com/species/1359 |title=''Pongamia pinnata'' (L.) Pierre |website=Flora of Sri Lanka |access-date=25 September 2026 }}</ref> == ශාකයේ ස්වභාවය == මඟුල් කරඳ මධ්‍යම ප්‍රමාණයේ සිට විශාල ප්‍රමාණය දක්වා වර්ධනය වන ගසකි. ශ්‍රී ලංකාවේ Flora of Sri Lanka මූලාශ්‍රය අනුව එය මීටර් 20–25 පමණ උසට වැඩෙන අතර පුළුල් අතුපතරක් සහිත ගසක් බව සඳහන් වේ.<ref name="FloraSL" /> මෙය බහු වාර්ෂික රනිල ශාකයක් වන අතර සමහර ස්වභාවික සහ මිනිස් වාසස්ථාන ආශ්‍රිත පරිසරවලද හමුවේ. == පොත්ත සහ කඳ == වැඩුණු ගසක කඳ ඝන වන අතර පොත්ත අළු පැහැයට හුරු විය හැක. කඳ සහ අතු ගසෙහි වයස හා වර්ධන තත්ත්වය අනුව විවිධ හැඩයන් ගනී. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙම ගස දැව සහ දර සඳහාද භාවිත කර ඇති බව Flora of Sri Lanka මූලාශ්‍රය සඳහන් කරයි.<ref name="FloraSL" /> == පත්‍ර == මඟුල් කරඳෙහි පත්‍ර සංයුක්ත පත්‍ර වන අතර පත්‍රිකා කිහිපයකින් සමන්විත වේ. පත්‍රිකා සාමාන්‍යයෙන් ඉලිප්සාකාර හෝ ඕවලාකාර හැඩයෙන් යුක්ත වන අතර සම්පූර්ණ පත්‍ර දීප්තිමත් කොළ පැහැයක් ගනී. මෙම පත්‍ර වර්ගය රනිල කුලයට අයත් බොහෝ ශාකවල දක්නට ලැබෙන පින්නාකාර සංයුක්ත පත්‍ර ආකාරයට අයත් වේ. == මල් == මඟුල් කරඳෙහි මල් කුඩා වන අතර සුදු, රෝස හෝ ලා දම් පැහැයට හුරු වර්ණ පෙන්විය හැක. මල් සාමාන්‍යයෙන් පොකුරු ලෙස හටගනී. මෙහි සුවඳැති මල් මී මැස්සන් සඳහා පරාග සහ මල් පැණි මූලාශ්‍රයක් වන බව University of Colombo හි ගස් දත්ත සමුදාය සඳහන් කරයි.<ref name="UOC" /> == ගෙඩි සහ බීජ == මල්වලින් පසුව ඝන ආවරණයක් සහිත කරල් හටගනී. කරල් පැතලි හෝ තරමක් ඕවලාකාර හැඩයෙන් යුක්ත විය හැකි අතර ශ්‍රී ලංකාවේ මූලාශ්‍රයක බොහෝ විට තනි බීජයක් පවතින බව සඳහන් වේ.<ref name="FloraSL" /> බීජවල තෙල් අන්තර්ගතය සැලකිය යුතු බැවින් මඟුල් කරඳ ජෛව ඉන්ධන සහ බීජ තෙල් පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වී ඇත.<ref name="PongamiaReview">{{cite journal |last=Degani |first=E. |display-authors=et al. |year=2022 |title=A critical review of ''Pongamia pinnata'' multiple applications: From land remediation and carbon sequestration to socioeconomic benefits |journal=Journal of Environmental Management |volume=324 |pages=116297 |doi=10.1016/j.jenvman.2022.116297 }}</ref> == ව්‍යාප්තිය සහ වාසස්ථාන == ''Pongamia pinnata'' හි ස්වභාවික ව්‍යාප්තිය නිවර්තන හා උපනිවර්තන ආසියාවේ සිට බටහිර පැසිෆික් ප්‍රදේශය දක්වා විහිදේ. Kew හි Plants of the World Online අනුව එය ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු රටවල් සහ දූපත් ගණනාවක ස්වභාවිකව හමුවේ.<ref name="Kew" /> ශ්‍රී ලංකාවේද මඟුල් කරඳ විවිධ ප්‍රදේශවල හමුවන අතර ඇතැම් ස්ථානවල විසිතුරු හෝ ප්‍රයෝජනවත් ගසක් ලෙස වගා කරනු ලැබේ. Flora of Sri Lanka හි එය ශ්‍රී ලංකාවට ස්වදේශීය ශාකයක් ලෙස සටහන් කර ඇති අතර එහි සංරක්ෂණ තත්ත්වය '''Least Concern (LC)''' ලෙස සඳහන් කර ඇත.<ref name="FloraSL" /> == ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත්කම == මඟුල් කරඳ ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ශාක විවිධත්වයේ කොටසකි. පරිසරමය වටිනාකමට අමතරව එය සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය භාවිත, මී මැසි පාලනය, දැව සහ දර, බීජ තෙල් සහ ජෛව ඉන්ධන පර්යේෂණ වැනි ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක වැදගත් වේ. University of Colombo හි තොරතුරු අනුව මෙය විසිතුරු ගසක් ලෙසද භාවිත වන අතර එහි මල් මී මැස්සන්ට පරාග සහ මල් පැණි සපයයි.<ref name="UOC" /> == සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය භාවිත == මඟුල් කරඳ ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය ක්‍රමවල භාවිත වූ ශාකයකි. Royal Botanic Gardens, Kew හි Medicinal Plant Names Services අනුව "magul karanda" යන නාමය ''Pongamia pinnata'' (L.) Pierre වෙත සම්බන්ධ වන අතර ශ්‍රී ලංකා ආයුර්වේද මූලාශ්‍රවල පොත්ත, මුල්වල පොත්ත, පත්‍ර, මුල් සහ බීජ වැනි ශාක කොටස් සඳහන් වේ.<ref name="MPNS">{{cite web |url=https://mpns.science.kew.org/mpns-portal/drugDetail?drugName=magul+karanda |title=Non-scientific name details for magul karanda |website=Medicinal Plant Names Services |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew |access-date=25 September 2026 }}</ref> University of Colombo හි දත්ත අනුව පොත්ත, මුල්, පත්‍ර සහ බීජ ඉදිමීම්, වේදනා, පණු රෝග, තුවාල, අක්මා ආශ්‍රිත රෝග, කැස්ස සහ චර්ම රෝග සඳහා සාම්ප්‍රදායික භාවිතවලට සම්බන්ධ කර ඇත.<ref name="UOC" /> මෙවැනි භාවිත සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය භාවිත ලෙස සලකනු ලබන අතර ඒවා සියල්ල නවීන සායනික වෛද්‍ය විද්‍යාව මගින් තහවුරු කළ ප්‍රතිකාර බව අදහස් නොකරයි. == තුවාල සම්බන්ධ පර්යේෂණ == ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය ක්‍රමය තුළ මඟුල් කරඳ පොත්ත තුවාල හා වණ සඳහා භාවිත කර ඇති බව පර්යේෂණ ලේඛනවල සඳහන් වේ. 2021 දී ''Journal of Ayurveda and Integrative Medicine'' හි පළ වූ සිද්ධි වාර්තාවකදී මඟුල් කරඳ පොතු පේස්ට්, hirudotherapy සහ වෙනත් ප්‍රතිකාර සමඟ නිදන්ගත තුවාලයක් සඳහා භාවිත කළ ප්‍රතිකාර ක්‍රමයක් විස්තර කර ඇත.<ref name="Wound">Balasooriya, D. et al. "Wound healing potential of bark paste of ''Pongamia pinnata'' along with hirudotherapy: A case report." ''Journal of Ayurveda and Integrative Medicine'', 12(2), 384–388, 2021. doi:[https://doi.org/10.1016/j.jaim.2021.01.014 10.1016/j.jaim.2021.01.014].</ref> එම ලේඛනය තනි රෝගියෙකු සම්බන්ධ සිද්ධි වාර්තාවක් බැවින් එය මඟුල් කරඳ පොත්ත සියලු තුවාල සඳහා ඵලදායී බවට සාමාන්‍ය සායනික සාක්ෂියක් ලෙස භාවිත කළ නොහැක. == ඖෂධීය පර්යේෂණ == ''Pongamia pinnata'' හි විවිධ කොටස්වලින් flavonoids, terpenoids, steroids සහ fatty acids වැනි රසායනික සංයෝග හඳුනාගෙන ඇත. 2013 දී පළ වූ සමාලෝචන ලිපියක් මඟින් මඟුල් කරඳෙහි සාම්ප්‍රදායික භාවිත, phytochemistry සහ pharmacology පිළිබඳ පර්යේෂණ සමාලෝචනය කර ඇත. එහිදී antioxidant, antimicrobial, anti-inflammatory සහ antidiabetic වැනි ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ පූර්ව පර්යේෂණ වාර්තා වී ඇති බව සඳහන් වේ.<ref name="MedReview">Al Muqarrabun, L. M. R.; Ahmat, N.; Ruzaina, S. A. S.; Ismail, N. H.; Sahidin, I. "Medicinal uses, phytochemistry and pharmacology of ''Pongamia pinnata'' (L.) Pierre: A review." ''Journal of Ethnopharmacology'', 150(2), 395–420, 2013. doi:[https://doi.org/10.1016/j.jep.2013.08.041 10.1016/j.jep.2013.08.041].</ref> මෙවැනි පූර්ව පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල මිනිසුන් සඳහා තහවුරු කළ ඖෂධීය ප්‍රතිකාර ලෙස සෘජුව අර්ථ දැක්විය නොහැක. සායනික හා විෂ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ තවදුරටත් අවශ්‍ය වේ.<ref name="MedReview" /> == බීජ තෙල් == මඟුල් කරඳ බීජවලින් තෙල් ලබාගත හැක. එම තෙල්වල සංයුතිය සහ ඉන්ධන ලෙස භාවිත කිරීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ගණනාවක් සිදු කර ඇත. බීජ තෙල් ජෛව ඩීසල් නිෂ්පාදනය සඳහා feedstock එකක් ලෙස පර්යේෂණ කර ඇති අතර, බීජ නිෂ්පාදනය, වගා ක්‍රම, ප්‍රජනනය සහ ජානමය සම්පත් පිළිබඳද අධ්‍යයනය කර ඇත.<ref name="Biodiesel">Mukta, N.; Sreevalli, Y. "Propagation techniques, evaluation and improvement of the biodiesel plant, ''Pongamia pinnata'' (L.) Pierre—A review." ''Industrial Crops and Products'', 31(1), 1–12, 2010. doi:[https://doi.org/10.1016/j.indcrop.2009.09.004 10.1016/j.indcrop.2009.09.004].</ref> මෙම ශාකයෙන් ලබාගන්නා තෙල් ජෛව ඩීසල් නිෂ්පාදනය සඳහා transesterification වැනි ක්‍රියාවලීන් භාවිත කර පර්යේෂණයට ලක් කර ඇත. == පරිසර හා කෘෂිකාර්මික වැදගත්කම == මඟුල් කරඳ රනිල ශාකයක් බැවින් මූල ගැටිති මගින් නයිට්‍රජන් ස්ථාපනයට දායක වන සහජීවී ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ විය හැක. Pongamia පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී වියළි තත්ත්ව, ලවණතාව සහ ඇතැම් පස දූෂකවලට ඔරොත්තු දීම, පස ප්‍රතිසංස්කරණය, කාබන් සමුච්චය සහ agroforestry වැනි කරුණු අධ්‍යයනය කර ඇත.<ref name="PongamiaReview" /> 2022 සමාලෝචනයක් මඟුල් කරඳ ජෛව ඉන්ධනවලින් ඔබ්බට පස ප්‍රතිසංස්කරණය, කාබන් සමුච්චය සහ සමාජ-ආර්ථික භාවිත සමඟ සම්බන්ධ විය හැකි බහුකාර්ය ශාකයක් ලෙස විශ්ලේෂණය කරයි.<ref name="PongamiaReview" /> == මී මැසි පාලනය == මඟුල් කරඳෙහි සුවඳැති මල් මී මැස්සන්ට පරාග සහ මල් පැණි සපයන බව University of Colombo සඳහන් කරයි. එම නිසා මඟුල් කරඳ මී මැසි පාලනය සඳහාද පාරිසරික වටිනාකමක් දරයි.<ref name="UOC" /> == දැව සහ වෙනත් භාවිත == මඟුල් කරඳ දැව සහ දර සඳහා භාවිත කර ඇති අතර විවිධ රටවල මෙම ශාකය තෙල්, සබන්, ජෛව පළිබෝධනාශක සහ වෙනත් නිෂ්පාදන සම්බන්ධයෙන්ද පර්යේෂණ කර ඇත.<ref name="PongamiaReview" /> == ජෛව ඉන්ධන සහ ජෛව ආර්ථිකය == මඟුල් කරඳ පිළිබඳ නවීන පර්යේෂණවල ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍රයක් වන්නේ බීජ තෙල් මත පදනම් වූ ජෛව ඉන්ධන නිෂ්පාදනයයි. විශේෂයෙන් biodiesel feedstock එකක් ලෙස ''Pongamia pinnata'' පිළිබඳ වගා ක්‍රම, බීජ නිෂ්පාදනය, තෙල් ගුණාංග සහ ඉන්ධන සැකසීම පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදු කර ඇත.<ref name="Biodiesel" /> 2022 සමාලෝචනය අනුව Pongamia පස ප්‍රතිසංස්කරණය, කාබන් සමුච්චය සහ වෙනත් බහුකාර්ය ජෛව ආර්ථික භාවිත සඳහාද පර්යේෂණයට ලක්වෙමින් පවතී.<ref name="PongamiaReview" /> <!-- ECOPHA සඳහා ස්ථිර කොටස පසුව මෙහි එක් කරන්න. මෙහි ECOPHA සම්බන්ධ කරුණු එකතු කිරීමේදී: 1. independent reliable sources 2. peer-reviewed publications 3. established news/research coverage 4. exact connection between ECOPHA and Pongamia වැනි සාධක භාවිත කරන්න. ECOPHA වෙබ් අඩවිය පමණක් මත පදනම් වූ promotional claims මෙහි එක් නොකරන්න. --> == සංරක්ෂණ තත්ත්වය == Flora of Sri Lanka මූලාශ්‍රය අනුව ''Pongamia pinnata'' ශ්‍රී ලංකාවේ සංරක්ෂණ තත්ත්වය '''Least Concern (LC)''' ලෙස දක්වා ඇත.<ref name="FloraSL" /> Kew හි Plants of the World Online දත්ත පද්ධතියද IUCN තොරතුරු යටතේ මෙම විශේෂය '''Least Concern''' ලෙස දක්වයි.<ref name="Kew" /> == ගැලරිය == <gallery mode="packed" heights="220"> Pongamia pinnata Trees in Sri Lanka මඟුල් කරඳ.jpg|ශ්‍රී ලංකාවේ මඟුල් කරඳ (''Pongamia pinnata'') </gallery> == ආශ්‍රිත ලිපි == * [[Fabaceae]] * [[ජෛව ඉන්ධන]] * [[කෘෂි වන වගාව]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ ශාක]] * [[සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය විද්‍යාව]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == * [https://powo.science.kew.org/taxon/515679-1 ''Pongamia pinnata'' — Plants of the World Online, Royal Botanic Gardens, Kew] * [https://www.floraofsrilanka.com/species/1359 ''Pongamia pinnata'' — Flora of Sri Lanka] * [https://find.cmb.ac.lk/trees/529 මඟුල් කරඳ — FIND UOC, University of Colombo] * [https://mpns.science.kew.org/mpns-portal/drugDetail?drugName=magul+karanda ''Magul karanda'' — Medicinal Plant Names Services, Kew] * [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24016802/ ''Pongamia pinnata'' medicinal uses and pharmacology — PubMed] * [https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8185996/ Wound healing case report — PubMed Central] * [https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36174475/ ''Pongamia pinnata'' multiple applications — PubMed] [[Category:Pongamia]] [[Category:Fabaceae]] [[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ශාක]] [[Category:ඖෂධීය ශාක]] [[Category:ජෛව ඉන්ධන ශාක]] dgkb1l6sjubcyrp1ciochsh0z4432lq පශ්චාත් ප්‍රසව සයිකෝසියාව 0 196814 800213 800024 2026-09-25T06:50:02Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800213 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව) |name =පශ්චාත් ප්‍රසව සයිකෝසියාව |synonym =පශ්චාත් ප‍්‍රසූති සයිකෝසියාව, ප්‍රසව මනෝ ව්‍යාධිය |image =Figure 1. Incidence of Psychoses among Swedish First-Time Mothers.png |image_size = |alt = |caption =ස්වීඩනයේ පළමු වරට මව්වරුන් වන අය අතර මනෝ ව්‍යාධි ඇතිවීමේ වේගය සහ කාලය. |pronounce = |specialty =[[ප්‍රසව වෛද්‍ය විද්‍යාව]], [[මනෝ වෛද්‍ය විද්‍යාව]] |symptoms =[[මායාවන්|මායාවන්]], [[මායාවන්]], [[මනෝ චලනයන්]], [[ව්‍යාකූලත්වය]], [[මනෝ චලන කැළඹීම්|නොසන්සුන්තාවය]], [[පෞරුෂ වෙනස්කම්]]<ref name=NHS2023/> |onset =භාරදීමෙන් සති 2ක් ඇතුළත<ref name=Os2018/> |duration =මාස 1 සිට 12 දක්වා<ref name=Luc2021/> |causes =අපැහැදිලියි<ref name=NHS2023/> |risks =පළමු ගැබ් ගැනීම්, මහලු වයස, නින්ද අහිමි වීම, මෙම තත්වයේ පෞද්ගලික හෝ පවුලේ ඉතිහාසය හෝ [[ද්වි ධ්‍රැව ආබාධය]]<ref name=Li2018/><ref name=Os2018/> |diagnosis =වෙනත් විභව හේතු බැහැර කිරීමෙන් පසු රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව<ref name=Luc2021/> |differential =උපතින් පසු සාමාන්‍ය ගැලපීම, [[පශ්චාත් ප්‍රසව මානසික අවපීඩනය]], [[ප්‍රසව රුධිර වහනයට පසු]], [[එන්ඩොමෙට්රියෝසියාව]], මත්ද්‍රව්‍ය විෂ වීම, මත්ද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම, ස්වයං ප්‍රතිශක්තිකරණ තයිරොයිඩයිටිස්, ස්වයං ප්‍රතිශක්තිකරණ එන්සෙෆලයිටිස්, පශ්චාත් ප්‍රසව උමතු-සම්පීඩන ආබාධය<ref name=Os2018/><ref name=Li2018/> |prevention = |treatment =[[මනෝවිරෝධී|මනෝවිරෝධී ඖෂධ]], [[ලිතියම් (ඖෂධ)|ලිතියම්]], [[බෙන්සෝඩියසපයින්]], [[විද්‍යුත් කම්පන චිකිත්සාව]] (ECT)<ref name=Os2018 /><ref name=Li2018/> |medication = |prognosis = |frequency =දරු උපත් 1000කට 1 සිට 2 දක්වා<ref name=Os2018/><ref name=Li2018/> |deaths = }}දරු ප්‍රසූතිය සිදු වූ වහාම හෝ ඉන් කෙටි කාලයකට පසුව හදිසියේම [[සයිකෝසියාව|මානසික රෝග ලක්ෂණ]] ඇතිවීම ප්‍රසවයෙන් පසු ඇතිවන මනෝව්‍යාධික තත්ත්වය නැතහොත් '''පශ්චාත් ප්‍රසව සයිකෝසියාව''' '''(PPP)''' ලෙස හැඳින්වේ. මෙය සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රසවයෙන් පසු සති දෙකක් ඇතුළත, නමුත් සති 4කට අඩු කාලයක් තුළ ඇතිවේ.<ref name="Os2018">{{Cite journal|vauthors=Osborne LM|title=Recognizing and Managing Postpartum Psychosis: A Clinical Guide for Obstetric Providers|journal=Obstetrics and Gynecology Clinics of North America|volume=45|issue=3|pages=455–468|date=September 2018|pmid=30092921|pmc=6174883|doi=10.1016/j.ogc.2018.04.005}}</ref><ref name="Li2018">{{Cite journal|vauthors=Rodriguez-Cabezas L, Clark C|title=Psychiatric Emergencies in Pregnancy and Postpartum|journal=Clinical Obstetrics and Gynecology|volume=61|issue=3|pages=615–627|date=September 2018|pmid=29794819|pmc=6143388|doi=10.1097/GRF.0000000000000377}}</ref> රෝග ලක්ෂණ අතරට නොමැති දේවල් දැකීම හෝ සුවඳ දැනීම (මායාවන්), සත්‍ය වීමට ඉඩකඩ අඩු දේවල් සත්‍ය බවට ඇති දැඩි විශ්වාස (භ්‍රාන්ති), අසාමාන්‍ය ලෙස ඉහළ ගිය මනෝවිකාරය (උමතුව), මානසික අවපීඩනය, කාංසාව හෝ ව්‍යාකූලත්වය ඇතුළත් විය හැකිය.<ref name="NHS2023">{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=https://www.nhs.uk/conditions/post-partum-psychosis/|title=Postpartum psychosis|date=11 February 2021|access-date=6 January 2024|archive-date=7 March 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210307174658/https://www.nhs.uk/conditions/post-partum-psychosis/|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.nhs.uk/conditions/post-partum-psychosis/ |access-date=23 September 2026 |archive-date=7 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210307174658/https://www.nhs.uk/conditions/post-partum-psychosis/}}</ref> අනෙකුත් රෝග ලක්ෂණ අතර අසංවිධිත සිතුවිලි, නිදාගැනීමේ අපහසුතාව සහ වෙනස්වන මනෝභාව සහ විඥානය ඇතුළත් විය හැකිය.<ref name="Os2018" /><ref name="Li2018" /> සාමාන්‍යයෙන් පුද්ගලයා විසින්ම තත්වයේ බරපතලකම පිළිබඳ අවබෝධ වීම ඉතා අල්පය.<ref name="Li2018" /> බලපෑමට ලක්වන පුද්ගලයන්ගෙන් අඩකට වැඩි පිරිසකට පසුව ද්විධ්‍රැවීය ආබාධ/උන්මාද විෂාදය රෝග විනිශ්චය හඳුනාගනු ලැබේ.<ref name="Li2018" /> මෙහි හේතුව නිශ්චිතව නොදන්නා නමුත්, හෝමෝන වෙනස්කම්, [[ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතිය|ප්‍රතිශක්තිකරණ පද්ධතියේ]] ගැටළු සහ [[ප්‍රවේණි විද්‍යාව|ජාන]] සමඟ සම්බන්ධ විය හැකිය.<ref name="NHS2023" /><ref name="Li2018" /><ref name="Os2018" /> අවදානම් සාධක අතරට පළමු ගැබ් ගැනීම, වැඩිහිටි වයස, නින්ද අහිමි වීම සහ PPP හෝ බයිපෝල අක්‍රමිකතාවයේ ඉතිහාසයක් මීට පෙර තමන්ට හෝ පවුලේ සාමාජිකයකුට තිබීම ඇතුළත් වේ.<ref name="Li2018" /><ref name="Os2018" /> ජීවිතයේ ආතතිය මෙහි භූමිකාවක් ඉටු කරන බවක් නොපෙනෙන අතර, ගර්භණීභාවයේ සංකූලතා සම්බන්ධයෙන්ද සාක්ෂි පැහැදිලි නොවේ.<ref name="Luc2021">{{උපන්‍යාස පොත|veditors=Hutner LA, Catapano LA, Nagle-Yang SM, Williams KE, Osborne LM|url=https://www.worldcat.org/oclc/1289371393|title=Textbook of Women's Reproductive Mental Health|date=2021|publisher=American Psychiatric Association Publishing|isbn=978-1-61537-386-4|location=Washington, D.C.|oclc=1289371393|access-date=2024-01-06|archive-date=2024-01-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20240111022154/https://search.worldcat.org/title/1289371393|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://search.worldcat.org/title/1289371393 |access-date=2026-09-23 |archive-date=2024-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111022154/https://search.worldcat.org/title/1289371393}}</ref> රෝග විනිශ්චය සඳහා නිශ්චිත පරීක්ෂණ හෝ තක්සේරු මෙවලම් නොමැත; <ref name="Os2018" /> ඒ වෙනුවට, ඉදිරිපත් කරන රෝග ලක්ෂණ මත පදනම්ව, වෙනත් විය හැකි හේතු බැහැර කිරීමෙන් පසු DSM-V හි නිර්ණායක අනුව රෝග විනිශ්චය සිදු කරනු ලැබේ.<ref name="Luc2021" /> මානසික ආබාධ පිළිබඳ රෝග විනිශ්චය සහ සංඛ්‍යානමය අත්පොතෙහි, V වෙළුම (DSM-V TR) හි, මෙය වෙනම රෝග තත්ත්වයක් ලෙස නොව, "ප්‍රසවයෙන් පසු ඇතිවන ආරම්භය" යන විශේෂ සටහන සහිත කෙටි මනෝවිකාර ආබාධයක් යටතේ වර්ගීකරණය කර ඇත.<ref name="DSM5TR">{{උපන්‍යාස පොත|title=Diagnostic and statistical manual of mental disorders: DSM-5-TR™|date=2022|publisher=American Psychiatric Association Publishing|location=Washington, DC|isbn=9780890425763|page=108|edition=Fifth, text revision}}</ref><ref name="Luc2021" /> එය හදිසි [[ආරෝග්‍යශාලා|රෝහල්ගත කිරීමක්]] අවශ්‍ය වන මනෝචිකිත්සක තත්ත්වයක් ලෙස සැලකේ.<ref name="Os2018" /> ප්‍රතිකාර සඳහා ලිතියම්, [[Benzodiazepine|බෙන්සෝඩියසපයින්]] සහ ප්‍රති-සයිකොටික් වැනි ඖෂධ මෙන්ම විද්‍යුත් කම්පන ප්‍රතිකාර (ECT) ක්‍රියා පටිපාටියද ඇතුළත් විය හැකිය.<ref name="Os2018" /><ref name="Li2018" /> මීට පෙර මෙම තත්ත්වයට බලපෑමට ලක් වූ කාන්තාවන් සඳහා, ප්‍රසවයෙන් පසු වහාම වැළැක්වීමේ පියවරක් ලෙස ලිතියම් ලබා දීම ආරම්භ කළ හැකිය.<ref name="Li2018" /> විවිශේෂයෙන් අනන්‍යතාව වැරදි ලෙස හඳුනාගැනීම සම්බන්ධ භ්‍රාන්ති ඇතුළත් මනෝව්‍යාධික රෝග ලක්ෂණ, දරුවාගේ සහ මවගේ ආරක්ෂාව පිළිබඳ බරපතළ ගැටලු ඇති කළ හැක; <ref name="Ga2023">{{Cite journal|vauthors=Lewis G, Blake L, Seneviratne G|title=Delusional Misidentification Syndromes in Postpartum Psychosis: A Systematic Review|journal=Psychopathology|pages=285–294|date=September 2022|volume=56|issue=4|pmid=36116435|doi=10.1159/000526129|doi-access=free}}</ref> මෙම තත්ත්වය හේතුවෙන් 4%ක අවස්ථාවලදී දරුවාගේ මරණයට හේතු වන අතර සහ මව විසින් [[සියදිවි නසාගැනීම|සියදිවි නසා ගැනීමේ]] අවදානමක් ඇත.<ref name="Li2018" /> එය [[ශ්‍රී ලංකාවේ දික්කසාද නීති|දික්කසාදය]]ට 20%ක අවස්ථාවලදී හේතුවක් බවට පත් වී ඇත.<ref name="Luc2021" /> ප්‍රසවයෙන් පසු ඇතිවන මනෝව්‍යාධික තත්ත්වය සෑම දරු ප්‍රසව 1,000කටම 1–2 අතර සංඛ්‍යාවකට ඇතිවේ.<ref name="Os2018" /><ref name="Li2018" /> විවිධ [[සංස්කෘතිය|සංස්කෘතීන්]] සහ සමාජ පන්ති අතර එහි අනුපාත සමාන බව පෙනේ.<ref name="Luc2021" /> මෙය බොහෝවිට දැනටමත් පවතින හෝ අලුතින් ආරම්භ වූ බයිපෝල අක්‍රමිකතා තත්ත්වයක් සමඟ සම්බන්ධව ඇති වන අතර, එය පශ්චාත් ප්‍රසව බයිපෝල අක්‍රමිකතාවය ලෙස හැඳින්වේ.<ref name="Luc2021" /> මෙම තත්ත්වය ක්‍රි.පූ. 400 දී පමණ හිපොක්‍රටීස් විසින් විස්තර කර ඇත.<ref name="Os2018" /> == මූලාශ්‍ර == <references /> [[Category:මනෝ වෛද්‍යවේදය]] [[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]] g2hkfr24ve7ng7t3llo1unr5l33yx07 ප්‍රවර්ගය:Zoos established in 1967 14 196816 800128 2026-09-25T04:49:08Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Zoos established in 1967]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Zoos established in 800128 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] 5drozopl9xuflobzqz5v5z1rwskokia 800131 800128 2026-09-25T04:49:28Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 800131 wikitext text/x-wiki {{category redirect|1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන}} ks4lmmr0xvw5dpbqxizo76bmn0xlq0l ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoos established in 1967 15 196817 800130 2026-09-25T04:49:08Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoos established in 1967]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Zoos established in 800130 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1967 වසර තුළ සංස්ථාපිත සත්වෝද්‍යාන]] t3ndqt2jkqjz5iw2j8ssrinvabmnox5 සාකච්ඡාව:හොක්කයිදෝ 1 196818 800134 2026-09-25T04:56:55Z Lee 85 නිර්මාණය 800134 wikitext text/x-wiki {{Talk header}} 6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb ප්‍රවර්ගය:Museums disestablished in 2017 14 196819 800153 2026-09-25T05:30:17Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Museums disestablished in 2017]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 800153 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] dflp7k9tq1f5nuramh3y1k5wdojia0t 800166 800153 2026-09-25T05:33:04Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 800166 wikitext text/x-wiki {{category redirect|2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර}} 51f0e4a4mpgq63ofopwgrce3ad7cc7j ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums disestablished in 2017 15 196820 800155 2026-09-25T05:30:17Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums disestablished in 2017]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 800155 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2017 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] fgqj6mdi4j271f3pra73sgi0z8caxwx ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buildings and structures in Hokkaido 15 196821 800156 2026-09-25T05:31:29Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buildings and structures in Hokkaido]] 800156 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1271483660 || 2025-01-24T07:05:30Z || Pi bot || <nowiki>Updating the Commons category from "Category:Buildings in Hokkaido prefecture" to "Category:Buildings in Hokkaido" to avoid a category redirect</nowiki> |---- | 771010954 || 2017-03-19T00:04:10Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Removing category Buildings and structures by island per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories_for_discussion/Log/2017_February_19]].</nowiki> |---- | 760159618 || 2017-01-15T09:26:34Z || Tim! || <nowiki>/* top */add category using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 547309561 || 2013-03-27T18:32:29Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 3 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8321487]]</nowiki> |---- | 524934855 || 2012-11-26T11:19:13Z || JYBot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[fa:رده:ساختمان‌ها و سازه‌ها در هوکایدو]]</nowiki> |---- | 505964077 || 2012-08-05T21:19:07Z || Cydebot || <nowiki>Robot: Moved from Category:Buildings and structures in Hokkaidō. Authors: Tsuchiya Hikaru, Look2See1, Cydebot, The Bushranger, Hugo999, Nihonjoe</nowiki> |---- | 505635693 || 2012-08-03T20:58:40Z || The Bushranger || <nowiki>Nominated for speedy renaming; see [[WP:CFDS|Categories for discussion/Speedy]]. ([[WP:TW|TW]])</nowiki> |---- | 447404879 || 2011-08-30T00:26:22Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Hokkaidō to [[:Category:Hokkaido]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 437506637 || 2011-07-03T05:28:08Z || Gray eyes || <nowiki></nowiki> |---- | 402264394 || 2010-12-14T02:56:42Z || Look2See1 || <nowiki>link</nowiki> |---- | 355406590 || 2010-04-11T21:29:56Z || Hugo999 || <nowiki></nowiki> |---- | 297585941 || 2009-06-20T18:32:40Z || Nihonjoe || <nowiki>crate cat to bring in line with naming of other Hokkaidō categories (no "Prefecture" in title as it's redundant)</nowiki> |} fq1brxrgssw5md5z6on17zcqp7sxk9q ප්‍රවර්ගය:Buildings and structures in Hokkaido 14 196822 800157 2026-09-25T05:31:39Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buildings and structures in Hokkaido]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buildings and structures in Hokkaido|history]]) 800157 wikitext text/x-wiki {{Commonscat|Buildings in Hokkaido}} [[Category:Hokkaido]] [[Category:Buildings and structures in Japan by prefecture|Hokkaido]] t7ioo61ejdrxlmqw1xa8gaefqzshg29 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoos in Japan by prefecture 15 196823 800158 2026-09-25T05:31:49Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Zoos in Japan by prefecture]] 800158 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1334098743 || 2026-01-21T14:44:05Z || Gray eyes || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '{{Container cat}} {{Commons category}} [[Category:Zoos in Japan| Prefecture]] [[Category:Parks in Japan by prefecture| Zoos]]'</nowiki> |} pvugd22kztc8sa8r8r31uc0kaxeyrb9 ප්‍රවර්ගය:Zoos in Japan by prefecture 14 196824 800159 2026-09-25T05:31:59Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Zoos in Japan by prefecture]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Zoos in Japan by prefecture|history]]) 800159 wikitext text/x-wiki {{Container cat}} {{Commons category}} [[Category:Zoos in Japan| Prefecture]] [[Category:Parks in Japan by prefecture| Zoos]] p8lu28nydh4qzp0houpnr4475x8avsk ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Organizations based in Hokkaido 15 196825 800160 2026-09-25T05:32:09Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Organizations based in Hokkaido]] 800160 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 902506975 || 2019-06-19T09:29:13Z || Cydebot || <nowiki>Bot: Removing CFD templates for completed action</nowiki> |---- | 902506970 || 2019-06-19T09:29:12Z || Cydebot || <nowiki>Cydebot moved page [[Category:Organisations based in Hokkaido]] to [[Category:Organizations based in Hokkaido]]: Robot - Speedily moved per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 901451080 || 2019-06-11T23:28:02Z || Oculi || <nowiki>/* top */cfd tag</nowiki> |---- | 869151207 || 2018-11-16T18:55:08Z || ArmbrustBot || <nowiki>/* top */Result of [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2018 November 3|CFD]] discussion was no consensus; removing CFD template(s).</nowiki> |---- | 867072836 || 2018-11-03T13:23:12Z || Oculi || <nowiki>/* top */cfd</nowiki> |---- | 656284344 || 2015-04-13T15:14:48Z || Thirtyoneicecream || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Hokkaido]] [[Category:Organizations based in Japan by prefecture|Hokkaido]]'</nowiki> |} 86u8288kbnvqmfeldeiy0b5h6eg0n8r ප්‍රවර්ගය:Organizations based in Hokkaido 14 196826 800161 2026-09-25T05:32:19Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Organizations based in Hokkaido]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Organizations based in Hokkaido|history]]) 800161 wikitext text/x-wiki [[Category:Hokkaido]] [[Category:Organizations based in Japan by prefecture|Hokkaido]] 86b2mfe6xnvdmjgdhpjpbmwhe9lwf3b ප්‍රවර්ගය:Museums disestablished in 2009 14 196827 800163 2026-09-25T05:32:37Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Museums disestablished in 2009]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 800163 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] ety8f9i3c3aq6lu6x839tdarmh9ekl4 800168 800163 2026-09-25T05:33:14Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 800168 wikitext text/x-wiki {{category redirect|2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර}} iz3e2rj371l3kpzn2kox8kfqb39bp2v ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums disestablished in 2009 15 196828 800165 2026-09-25T05:32:37Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums disestablished in 2009]] සිට [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 800165 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2009 වසර තුළ විසංස්ථාපිත කෞතුකාගාර]] dsbjgjjphazu7n3qc63txttf8nyopxs ප්‍රවර්ගය:චෙක් ජනරජය තුළ කෞතුකාගාර 14 196829 800177 2025-01-07T13:07:16Z en>Robby 0 link to Commons is now defined on Wikidata 800177 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} {{Commons category}} [[Category:Museums by country|Czech Republic]] [[Category:Buildings and structures in the Czech Republic by type]] [[Category:Tourist attractions in the Czech Republic]] [[Category:Museums in Europe by country|Czech Republic]] [[Category:Cultural organizations based in the Czech Republic]] [[Category:Educational organizations based in the Czech Republic]] 0ausqvjnqccgcoxh70s3mvq7x4xrtml 800178 800177 2026-09-25T05:41:07Z Lee 85 [[:en:Category:Museums_in_the_Czech_Republic]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 800177 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} {{Commons category}} [[Category:Museums by country|Czech Republic]] [[Category:Buildings and structures in the Czech Republic by type]] [[Category:Tourist attractions in the Czech Republic]] [[Category:Museums in Europe by country|Czech Republic]] [[Category:Cultural organizations based in the Czech Republic]] [[Category:Educational organizations based in the Czech Republic]] 0ausqvjnqccgcoxh70s3mvq7x4xrtml 800193 800178 2026-09-25T05:44:39Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Museums in the Czech Republic]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:චෙක් ජනරජය තුළ කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 800177 wikitext text/x-wiki {{CatAutoTOC}} {{Commons category}} [[Category:Museums by country|Czech Republic]] [[Category:Buildings and structures in the Czech Republic by type]] [[Category:Tourist attractions in the Czech Republic]] [[Category:Museums in Europe by country|Czech Republic]] [[Category:Cultural organizations based in the Czech Republic]] [[Category:Educational organizations based in the Czech Republic]] 0ausqvjnqccgcoxh70s3mvq7x4xrtml ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums by country 15 196830 800180 2026-09-25T05:42:23Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Museums by country]] 800180 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1367319991 || 2026-08-02T10:32:23Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Educational buildings by country]] to [[:Category:Educational buildings and structures by country]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</nowiki> |---- | 1352788859 || 2026-05-06T07:40:58Z || ~2026-26767-44 || <nowiki>Remove redundant category; adjust sort key</nowiki> |---- | 1274415869 || 2025-02-07T05:57:32Z || Gray eyes || <nowiki></nowiki> |---- | 1264428774 || 2024-12-21T23:47:01Z || Robby || <nowiki>link to Commons is now defined on wikidata</nowiki> |---- | 1256780073 || 2024-11-11T14:55:07Z || Gray eyes || <nowiki></nowiki> |---- | 955241363 || 2020-05-06T18:34:03Z || 50.26.172.216 || <nowiki></nowiki> |---- | 955240285 || 2020-05-06T18:27:32Z || 50.26.172.216 || <nowiki></nowiki> |---- | 953368783 || 2020-04-27T01:26:40Z || Hmains || <nowiki>/* top */category refine, sort sequence</nowiki> |---- | 951417599 || 2020-04-17T01:55:28Z || Hmains || <nowiki>new key for [[Category:Tourist attractions by country]]: " Museums " using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 951405436 || 2020-04-17T00:27:23Z || BrownHairedGirl || <nowiki>{{Category TOC}} → {{CatAutoTOC}} on [[Category:Template Category TOC without CatAutoTOC on category with 201–300 pages|categories with 201–300 pages]]</nowiki> |---- | 942097997 || 2020-02-22T16:06:54Z || Hmains || <nowiki>removed [[Category:Culture by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 940827884 || 2020-02-14T22:09:21Z || Hmains || <nowiki>added [[Category:Cultural organizations by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 876154895 || 2018-12-31T14:30:51Z || BrownHairedGirl || <nowiki>{{[[Template:Main|Main]]}} → {{[[Template:Cat main|Cat main]]}}</nowiki> |---- | 861693708 || 2018-09-29T09:02:07Z || Tim! || <nowiki>+toc</nowiki> |---- | 764968697 || 2017-02-11T23:30:42Z || Hmains || <nowiki>category refine</nowiki> |---- | 754392469 || 2016-12-12T12:10:46Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Moving category Culture by nationality to [[:Category:Culture by country]] per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2016 October 18]].</nowiki> |---- | 723396263 || 2016-06-02T20:18:05Z || Pichpich || <nowiki>removed [[Category:Historical objects by country]] using [[WP:HC|HotCat]]. A museum is not an object</nowiki> |---- | 719124512 || 2016-05-07T19:18:27Z || Stefanomione || <nowiki>added [[Category:Historical objects by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 711721327 || 2016-03-24T12:36:05Z || Wwikix || <nowiki>cat</nowiki> |---- | 698113966 || 2016-01-04T02:23:44Z || Hmains || <nowiki>copyedit,refine category structure, general fixes using AWB using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 697834608 || 2016-01-02T06:39:45Z || Giso6150 || <nowiki>removed [[Category:Categories by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 678544717 || 2015-08-30T01:51:54Z || DavidLeighEllis || <nowiki>MV [[Category:Visitor attractions by country]] [[Category:Tourist attractions by country]], [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2015 August 21]] using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 598278585 || 2014-03-05T17:21:22Z || Emijrp || <nowiki></nowiki> |---- | 566926605 || 2013-08-03T00:29:35Z || Funandtrvl || <nowiki>added [[Category:Visitor attractions by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 544127928 || 2013-03-14T16:12:04Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 55 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q6976797]]</nowiki> |---- | 525217106 || 2012-11-27T22:03:29Z || Bearcat || <nowiki>propose renaming through [[WP:CFD]] first, please; these categories aren't special cases. using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 524573081 || 2012-11-24T00:08:57Z || ChemTerm || <nowiki>removed [[Category:Culture by nationality]]; added [[Category:Culture by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 520401056 || 2012-10-29T09:26:21Z || Xqbot || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Adding [[hr:Kategorija:Muzeji po državama]]</nowiki> |---- | 504347329 || 2012-07-27T00:02:24Z || EmausBot || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Adding [[hy:Կատեգորիա:Թանգարաններ ըստ երկրի]]</nowiki> |---- | 504309048 || 2012-07-26T18:54:23Z || Xqbot || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Removing [[hy:Կատեգորիա:Թանգարաններ ըստ երկրների]]</nowiki> |---- | 503718169 || 2012-07-23T05:48:49Z || JYBot || <nowiki>r2.7.1) (Robot: Adding [[sh:Kategorija:Muzeji po državama]]</nowiki> |---- | 490976395 || 2012-05-06T12:41:55Z || Xqbot || <nowiki>r2.7.3) (Robot: Adding [[xmf:კატეგორია:მუზეუმეფი ქიანეფიშ მეჯინათ]]</nowiki> |---- | 471533025 || 2012-01-15T18:41:46Z || Alan Liefting || <nowiki>rm {{parent category}}. not strictly true</nowiki> |---- | 466178408 || 2011-12-16T16:23:18Z || EmausBot || <nowiki>r2.6.4) (Robot: Adding [[is:Flokkur:Söfn eftir löndum]]</nowiki> |---- | 458963061 || 2011-11-04T12:41:32Z || Andrew Dalby || <nowiki></nowiki> |---- | 457130377 || 2011-10-24T11:20:19Z || ArthurBot || <nowiki>r2.6.3) (Robot: Adding [[simple:Category:Museums by country]]</nowiki> |---- | 453103239 || 2011-09-29T20:09:19Z || Wiher || <nowiki>+pl</nowiki> |---- | 450950334 || 2011-09-17T10:54:54Z || Alph Bot || <nowiki>r2.7.1) (robot Modifying: [[zh-yue:Category:各國博物館]]</nowiki> |---- | 448856172 || 2011-09-07T02:03:10Z || EmausBot || <nowiki>r2.6.4) (robot Adding: [[hy:Կատեգորիա:Թանգարաններ ըստ երկրների]]</nowiki> |---- | 438550359 || 2011-07-09T09:28:47Z || EmausBot || <nowiki>r2.6.4) (robot Adding: [[be:Катэгорыя:Музеі паводле краін]]</nowiki> |---- | 429385452 || 2011-05-16T12:45:30Z || Luckas-bot || <nowiki>r2.7.1) (robot Adding: [[lt:Kategorija:Muziejai pagal valstybę]]</nowiki> |---- | 415195815 || 2011-02-21T20:47:02Z || TXiKiBoT || <nowiki>r2.4.6) (robot Adding: [[nn:Kategori:Museum etter land]]</nowiki> |---- | 412255826 || 2011-02-06T00:48:50Z || Icairns || <nowiki>+categ</nowiki> |---- | 407632438 || 2011-01-13T08:55:06Z || VolkovBot || <nowiki>r2.5.1) (robot Adding: [[az:Kateqoriya:Ölkələrinə görə muzeylər]]</nowiki> |---- | 397680217 || 2010-11-19T14:16:42Z || Luckas-bot || <nowiki>robot Adding: [[hu:Kategória:Múzeumok országok szerint]]</nowiki> |---- | 396681084 || 2010-11-14T10:49:17Z || FoxBot || <nowiki>robot Adding: [[oc:Categoria:Musèu per país]]</nowiki> |---- | 396071494 || 2010-11-11T04:50:45Z || TXiKiBoT || <nowiki>robot Adding: [[gl:Categoría:Museos por países]]</nowiki> |---- | 389497251 || 2010-10-08T11:14:20Z || EmausBot || <nowiki>robot Adding: [[bs:Kategorija:Muzeji po državama]]</nowiki> |---- | 388318468 || 2010-10-02T18:16:52Z || TXiKiBoT || <nowiki>robot Adding: [[sv:Kategori:Museer efter land]]</nowiki> |---- | 388227696 || 2010-10-02T05:08:06Z || ArthurBot || <nowiki>robot Adding: [[an:Categoría:Museus por país]] Modifying: [[mk:Категорија:Музеи по земја]]</nowiki> |---- | 385787651 || 2010-09-19T20:51:47Z || TXiKiBoT || <nowiki>robot Adding: [[el:Κατηγορία:Μουσεία ανά χώρα]] Removing: [[en:Κατηγορία:Μουσεία ανά χώρα]]</nowiki> |---- | 385721790 || 2010-09-19T13:46:24Z || Atlantia || <nowiki></nowiki> |---- | 379783684 || 2010-08-19T14:23:51Z || TXiKiBoT || <nowiki>robot Adding: [[eu:Kategoria:Museoak herrialdearen arabera]] Modifying: [[mk:Категорија:Мyзеи по земја]], [[ro:Categorie:Muzee după țară]]</nowiki> |---- | 376435908 || 2010-07-31T15:30:44Z || Jpbowen || <nowiki>Added category</nowiki> |---- | 336958351 || 2010-01-10T07:27:07Z || Elekhh || <nowiki>+interlanguage: ro</nowiki> |---- | 326021578 || 2009-11-15T19:05:50Z || Hoverfish || <nowiki>moved comonscat up</nowiki> |---- | 324836400 || 2009-11-09T13:34:01Z || Hoverfish || <nowiki>parent category tag</nowiki> |---- | 324201263 || 2009-11-06T02:14:15Z || Chobot || <nowiki>robot Modifying: [[mk:Категорија:Музеи по земја]]</nowiki> |---- | 310677004 || 2009-08-29T07:11:09Z || FoxBot || <nowiki>robot Adding: [[bar:Kategorie:Museum nach Staat]]</nowiki> |---- | 309805561 || 2009-08-24T16:22:58Z || SilvonenBot || <nowiki>robot Modifying: [[vi:Thể loại:Bảo tàng theo quốc gia]]</nowiki> |---- | 304856612 || 2009-07-29T10:51:31Z || 77.28.212.222 || <nowiki></nowiki> |---- | 292608497 || 2009-05-27T06:04:03Z || VolkovBot || <nowiki>robot Adding: [[lv:Kategorija:Muzeji pēc valsts]]</nowiki> |---- | 290189614 || 2009-05-15T22:52:18Z || 212.224.250.171 || <nowiki></nowiki> |---- | 289805182 || 2009-05-14T02:53:38Z || SassoBot || <nowiki>robot Adding: [[zh-yue:Category:各國博物館]]</nowiki> |---- | 287744116 || 2009-05-04T00:04:35Z || SieBot || <nowiki>robot Adding: [[ca:Categoria:Museus per país]]</nowiki> |---- | 261642923 || 2009-01-03T09:29:08Z || OKBot || <nowiki>robot Adding: [[fa:رده:موزه‌ها بر پایه کشور]]</nowiki> |---- | 258425084 || 2008-12-16T20:46:29Z || JAnDbot || <nowiki>robot Removing: [[fa:رده:موزه‌ها بر اساس کشور]]</nowiki> |---- | 253968524 || 2008-11-25T08:02:28Z || Eliyak || <nowiki>->[[:Category:Building and structure types by country]] using [[Project:AutoWikiBrowser|AWB]]</nowiki> |---- | 252621847 || 2008-11-18T19:14:24Z || NjardarBot || <nowiki>robot Adding: [[be-x-old:Катэгорыя:Музэі па краінах]], [[sl:Kategorija:Muzeji po državah]]</nowiki> |---- | 239082530 || 2008-09-17T18:58:13Z || HenkvD || <nowiki>+ vls:</nowiki> |---- | 236786017 || 2008-09-07T03:26:24Z || Oleksii0 || <nowiki>corrected uk interwiki</nowiki> |---- | 226848172 || 2008-07-20T18:37:41Z || Eliyak || <nowiki>->[[Category:Educational organizations by country]]</nowiki> |---- | 225335643 || 2008-07-13T04:06:01Z || BotMultichill || <nowiki>Commons cat fix</nowiki> |---- | 215844538 || 2008-05-29T23:16:54Z || Kaaveh Ahangar~enwiki || <nowiki></nowiki> |---- | 212476698 || 2008-05-14T23:26:34Z || Alexbot || <nowiki>robot Adding: [[ar:تصنيف:متاحف حسب البلد]]</nowiki> |---- | 203562235 || 2008-04-05T18:08:52Z || VolkovBot || <nowiki>robot Adding: [[bg:Категория:Музеи по страна]]</nowiki> |---- | 189715887 || 2008-02-07T12:15:17Z || JAnDbot || <nowiki>robot Modifying: [[eo:Kategorio:Muzeoj laŭ landoj]]</nowiki> |---- | 185304452 || 2008-01-18T22:53:59Z || Hmains || <nowiki>refine cat</nowiki> |---- | 184980883 || 2008-01-17T14:40:21Z || Jllm06 || <nowiki></nowiki> |---- | 183134793 || 2008-01-09T07:33:01Z || CarinaT || <nowiki>da</nowiki> |---- | 180618379 || 2007-12-28T15:21:33Z || Alro || <nowiki>+he</nowiki> |---- | 180296482 || 2007-12-26T19:51:29Z || Jllm06 || <nowiki></nowiki> |---- | 180070981 || 2007-12-25T05:47:01Z || Hmains || <nowiki>refine cat</nowiki> |---- | 169376917 || 2007-11-05T14:03:47Z || Escarbot || <nowiki>robot Adding: [[cy:Categori:Amgueddfeydd yn ôl gwlad]]</nowiki> |---- | 160507460 || 2007-09-26T17:24:06Z || Chobot || <nowiki>robot Adding: [[no:Kategori:Museer etter område]]</nowiki> |---- | 113645855 || 2007-03-08T19:50:03Z || Ppntori || <nowiki>[[fi:Luokka:Museot maittain]]</nowiki> |---- | 110600286 || 2007-02-24T16:07:11Z || MalafayaBot || <nowiki>robot Adding: [[ka:კატეგორია:მუზეუმები ქვეყნების მიხედვით]]</nowiki> |---- | 108402763 || 2007-02-15T19:52:20Z || Chobot || <nowiki>robot Adding: [[es:Categoría:Museos por país]]</nowiki> |---- | 95932627 || 2006-12-22T15:30:06Z || 80.104.130.182 || <nowiki>+ it:</nowiki> |---- | 92771440 || 2006-12-07T20:37:42Z || Escarbot || <nowiki>robot Adding: [[eo:Kategorio:Muzeoj laŭ lando]]</nowiki> |---- | 88844236 || 2006-11-19T18:31:56Z || Olexandr Kravchuk || <nowiki>+iwiki: uk</nowiki> |---- | 82300932 || 2006-10-18T22:28:09Z || Gilliam || <nowiki>fix *de:</nowiki> |---- | 80648401 || 2006-10-10T17:29:31Z || Jpbowen || <nowiki>Added category</nowiki> |---- | 73641932 || 2006-09-03T21:47:07Z || Gilliam || <nowiki>+ sk:</nowiki> |---- | 71694066 || 2006-08-24T22:52:47Z || Chmee2 || <nowiki>+cs</nowiki> |---- | 66590981 || 2006-07-29T22:37:06Z || Yas~enwiki || <nowiki>[[ja:Category:各国の博物館]]</nowiki> |---- | 61883943 || 2006-07-03T18:19:21Z || Gilliam || <nowiki>+ id:</nowiki> |---- | 61029563 || 2006-06-28T15:21:20Z || 193.137.47.114 || <nowiki>pt interwiki</nowiki> |---- | 53255461 || 2006-05-15T03:24:17Z || DHN-bot~enwiki || <nowiki>robot Adding: vi</nowiki> |---- | 49572985 || 2006-04-22T09:33:15Z || Ae-a || <nowiki>[[fr:Catégorie:Musée par pays]]</nowiki> |---- | 46301302 || 2006-03-31T10:32:28Z || Bluebot || <nowiki>Unicodifying using [[Wikipedia:AutoWikiBrowser|AWB]]</nowiki> |---- | 44509977 || 2006-03-19T15:18:29Z || Dontworry || <nowiki></nowiki> |---- | 44138262 || 2006-03-17T00:51:11Z || Ae-a || <nowiki>[[nl:Categorie:Museum naar land]]</nowiki> |---- | 44138086 || 2006-03-17T00:49:52Z || Ae-a || <nowiki>Interwiki: -it</nowiki> |---- | 40787380 || 2006-02-23T00:39:24Z || 203.240.254.231 || <nowiki>+ko</nowiki> |---- | 31652186 || 2005-12-16T20:58:22Z || Jpbowen || <nowiki>Changed category alphabetic ordering</nowiki> |---- | 27535527 || 2005-11-06T14:55:58Z || Jpbowen || <nowiki>Added category</nowiki> |---- | 25618022 || 2005-10-15T23:14:45Z || Alma Pater || <nowiki>[[ru:Категория:Музеи по странам]]</nowiki> |---- | 24889445 || 2005-10-06T11:34:00Z || Jpbowen || <nowiki></nowiki> |---- | 24889046 || 2005-10-06T11:24:03Z || Jpbowen || <nowiki>Added to introduction</nowiki> |---- | 24889031 || 2005-10-06T11:23:41Z || Jpbowen || <nowiki>Added to introduction</nowiki> |---- | 24887815 || 2005-10-06T10:54:57Z || Jpbowen || <nowiki>Added brief information</nowiki> |---- | 24887810 || 2005-10-06T10:54:56Z || Jpbowen || <nowiki>Added brief information</nowiki> |---- | 23249761 || 2005-09-15T00:07:58Z || Pearle || <nowiki>Cleanup per [[WP:CFD]] (moving Category:Museums_grouped_by_country to Category:Museums_by_country)</nowiki> |} cqjs6qsum7100p2lrgj83jm8ivinhgo ප්‍රවර්ගය:Museums by country 14 196831 800181 2026-09-25T05:42:33Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Museums by country]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums by country|history]]) 800181 wikitext text/x-wiki {{Portal|Countries|Museums}} {{Commons category}} {{Category explanation |articles related to [[museums]] – diffused by the [[country]] in which they are located}} {{Category more|list of museums}} See also the [[Virtual Library museums pages]] (VLmp) for another online museums directory organized by country, established in [[1994]]. For articles on museums by type, see [[:Category:Museums by type]]. {{Container category}} {{Automatic category TOC}} [[Category:Museums| country]] [[Category:Cultural organizations by country| museums]] [[Category:Educational buildings and structures by country| ]] [[Category:Educational organizations by country| museums]] [[Category:Heritage organizations by country| ]] [[Category:Tourist attractions by country| museums]] 5thxntpgyoqetkz7os9sp8cjy36vu9w ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buildings and structures in the Czech Republic by type 15 196832 800182 2026-09-25T05:42:43Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buildings and structures in the Czech Republic by type]] 800182 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 815729165 || 2017-12-16T19:06:15Z || Hmains || <nowiki>add/change/refine category; MOS fixes; all included cat using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 780265867 || 2017-05-13T23:34:46Z || Hmains || <nowiki>add/change/refine category; MOS fixes using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 776550219 || 2017-04-21T18:12:59Z || Hmains || <nowiki>category refine</nowiki> |} deoibtsozmm7urlgb11htxfcg3sbjpb ප්‍රවර්ගය:Buildings and structures in the Czech Republic by type 14 196833 800183 2026-09-25T05:42:53Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Buildings and structures in the Czech Republic by type]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Buildings and structures in the Czech Republic by type|history]]) 800183 wikitext text/x-wiki {{containercat}} [[Category:Buildings and structures in the Czech Republic| Type]] [[Category:Buildings and structures by country and type|Czech]] jm57vb7zbmvjjhui0ewokifxo7gw12y ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Tourist attractions in the Czech Republic 15 196834 800185 2026-09-25T05:43:03Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Tourist attractions in the Czech Republic]] 800185 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 982877755 || 2020-10-10T22:39:29Z || Mike Peel || <nowiki>Removing misplaced Commons category link ([[:commons:Category:Palaces in the Czech Republic]])</nowiki> |---- | 887167151 || 2019-03-11T00:44:31Z || Hmains || <nowiki>removed [[Category:Tourist attractions in Europe]]; added [[Category:Tourist attractions in Europe by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 781272056 || 2017-05-20T05:27:59Z || Hmains || <nowiki>add/change/refine category; MOS fixes using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 754626881 || 2016-12-13T17:33:47Z || 89.99.77.166 || <nowiki></nowiki> |---- | 680020814 || 2015-09-08T06:08:39Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Moving category Visitor attractions in Europe‎ to [[:Category:Tourist attractions in Europe]] per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2015 August 30]].</nowiki> |---- | 680006324 || 2015-09-08T04:22:31Z || Cydebot || <nowiki>Bot: Removing CFD templates for completed action</nowiki> |---- | 680006317 || 2015-09-08T04:22:29Z || Cydebot || <nowiki>Cydebot moved page [[Category:Visitor attractions in the Czech Republic]] to [[Category:Tourist attractions in the Czech Republic]]: Robot - Moving category Visitor attractions in the Czech Republic to [[:Category:Tourist attractions in the Czech Repub...</nowiki> |---- | 678688666 || 2015-08-31T00:42:18Z || Jllm06 || <nowiki>added [[Category:Czech Republic]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 678656191 || 2015-08-30T20:11:10Z || DavidLeighEllis || <nowiki>[[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2015 August 30|CFD]] using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 678546910 || 2015-08-30T02:11:24Z || DavidLeighEllis || <nowiki>MV [[Category:Visitor attractions by country]] [[Category:Tourist attractions by country]], [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2015 August 21]] using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 677560779 || 2015-08-24T02:45:28Z || AvicBot || <nowiki>Bot: Adding {{Commons category|Palaces in the Czech Republic}}</nowiki> |---- | 544364257 || 2013-03-15T13:04:34Z || Addbot || <nowiki>[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 10 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7155443]]</nowiki> |---- | 539827555 || 2013-02-23T02:04:25Z || Hmains || <nowiki>copyedit, refine cat, and AWB general fixes using [[Project:AWB|AWB]] (8686)</nowiki> |---- | 503963994 || 2012-07-24T15:49:30Z || Jllm06 || <nowiki>added [[Category:Czech Republic]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 496685435 || 2012-06-09T01:33:40Z || EmausBot || <nowiki>r2.7.2+) (Robot: Adding [[fa:رده:جاذبه‌های گردشگری جمهوری چک]]</nowiki> |---- | 486180327 || 2012-04-08T01:33:06Z || Jllm06 || <nowiki>added [[Category:Visitor attractions in Europe]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 413673797 || 2011-02-13T12:09:26Z || Luckas-bot || <nowiki>r2.7.1) (robot Adding: [[sv:Kategori:Sevärdheter i Tjeckien]]</nowiki> |---- | 373832697 || 2010-07-16T17:08:59Z || RG72 || <nowiki></nowiki> |---- | 347859538 || 2010-03-05T06:23:54Z || Alexbot || <nowiki>robot Adding: [[tr:Kategori:Çek Cumhuriyeti'ndeki görülecek yerler]]</nowiki> |---- | 346882631 || 2010-02-28T14:16:07Z || Mattis || <nowiki>Add Thai interwiki</nowiki> |---- | 299657981 || 2009-07-01T08:29:38Z || Bjankuloski06en~enwiki || <nowiki>mk</nowiki> |---- | 253635778 || 2008-11-23T18:59:29Z || 85.227.155.167 || <nowiki></nowiki> |---- | 212721771 || 2008-05-15T23:34:48Z || Eliyak || <nowiki>cfd ended in keep, Replaced: <!--BEGIN CFD TEMPLATE--></nowiki> |---- | 210982865 || 2008-05-08T07:19:28Z || Eliyak || <nowiki>tagged for possible rename using [[Project:AutoWikiBrowser|AWB]]</nowiki> |---- | 205974965 || 2008-04-16T07:51:20Z || Categorizador~enwiki || <nowiki>pt:</nowiki> |---- | 117200413 || 2007-03-23T02:56:31Z || Chobot || <nowiki>robot Adding: [[ko:분류:체코의 관광지]]</nowiki> |---- | 75100474 || 2006-09-11T14:34:23Z || JAnDbot || <nowiki>robot Modifying: [[cs:Kategorie:Turistické zajímavosti v Česku]]</nowiki> |---- | 71707344 || 2006-08-25T00:09:03Z || ŠJů || <nowiki>cs: modify</nowiki> |---- | 71677414 || 2006-08-24T21:12:42Z || Chmee2 || <nowiki>+cs</nowiki> |---- | 50980843 || 2006-05-01T01:56:48Z || CalJW || <nowiki></nowiki> |---- | 50980820 || 2006-05-01T01:56:38Z || CalJW || <nowiki></nowiki> |} qsoy7u0bl5kaan73bpnjewzf47q3qdj ප්‍රවර්ගය:Tourist attractions in the Czech Republic 14 196835 800186 2026-09-25T05:43:13Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Tourist attractions in the Czech Republic]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Tourist attractions in the Czech Republic|history]]) 800186 wikitext text/x-wiki {{GeoGroup}} [[Category:Tourism in the Czech Republic]] [[Category:Tourist attractions by country|Czech Republic]] [[Category:Tourist attractions in Europe by country|Czech]] 0du16g3jojup3yoyb3u4go58uk7g1v3 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums in Europe by country 15 196836 800187 2026-09-25T05:43:23Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Museums in Europe by country]] 800187 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 923047058 || 2019-10-26T00:35:33Z || Hmains || <nowiki>new key for [[Category:Tourist attractions in Europe by country]]: " Museums" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 902069447 || 2019-06-16T09:59:47Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Cultural organisations based in Europe by country to [[:Category:Cultural organizations based in Europe by country]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 897520459 || 2019-05-17T15:51:55Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Cultural organisations in Europe by country to [[:Category:Cultural organisations based in Europe by country]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 891128730 || 2019-04-05T21:16:25Z || Hmains || <nowiki>added [[Category:Tourist attractions in Europe by country]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 882534970 || 2019-02-09T19:45:09Z || Hmains || <nowiki>category add</nowiki> |---- | 881348078 || 2019-02-01T23:45:50Z || Hmains || <nowiki>category create</nowiki> |} 3sd1e9e5j1qo4nq7iet19k6xomgugj3 ප්‍රවර්ගය:Museums in Europe by country 14 196837 800188 2026-09-25T05:43:33Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Museums in Europe by country]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Museums in Europe by country|history]]) 800188 wikitext text/x-wiki {{container category}} [[Category:Museums in Europe| Country]] [[Category:Buildings and structures in Europe by country| Museums]] [[Category:Cultural organizations based in Europe by country| Museums]] [[Category:Tourist attractions in Europe by country| Museums]] tbue496link9hzqld27zxok4ecbxrd2 ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Cultural organizations based in the Czech Republic 15 196838 800189 2026-09-25T05:43:43Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Cultural organizations based in the Czech Republic]] 800189 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 1174789471 || 2023-09-10T17:54:02Z || JJMC89 bot III || <nowiki>Moving [[:Category:Czech culture]] to [[:Category:Culture of the Czech Republic]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2023 August 21#Fooian culture to Culture of Fooland part 2]]</nowiki> |---- | 1147354050 || 2023-03-30T11:50:08Z || Estopedist1 || <nowiki>cat (+ format)</nowiki> |---- | 902069470 || 2019-06-16T09:59:59Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Cultural organisations based in Europe by country to [[:Category:Cultural organizations based in Europe by country]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 897520516 || 2019-05-17T15:52:06Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Cultural organisations in Europe by country to [[:Category:Cultural organisations based in Europe by country]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 897206576 || 2019-05-15T13:45:11Z || Oculi || <nowiki>Moving from [[Category:Cultural organisations in Europe]] to [[Category:Cultural organisations in Europe by country]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]</nowiki> |---- | 897198328 || 2019-05-15T12:20:16Z || Oculi || <nowiki>/* top */+ continent cat</nowiki> |---- | 896316986 || 2019-05-09T17:41:59Z || Oculi || <nowiki>Moving from [[Category:Organizations based in the Czech Republic]] to [[Category:Organizations based in the Czech Republic by subject]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]</nowiki> |---- | 896316386 || 2019-05-09T17:38:21Z || Oculi || <nowiki>+ cat</nowiki> |} ans1r08to72zmqny57zg95n3h95zkh2 ප්‍රවර්ගය:Cultural organizations based in the Czech Republic 14 196839 800190 2026-09-25T05:43:53Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Cultural organizations based in the Czech Republic]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Cultural organizations based in the Czech Republic|history]]) 800190 wikitext text/x-wiki {{Portal|the Czech Republic}} [[Category:Organizations based in the Czech Republic by subject]] [[Category:Cultural organizations by country|Czech Republic]] [[Category:Culture of the Czech Republic|Org]] [[Category:Cultural organizations based in Europe by country|Czech Republic]] 0pek26nzhkjs5p7m0x8sm0ly5wj48zf ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Educational organizations based in the Czech Republic 15 196840 800191 2026-09-25T05:44:03Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Educational organizations based in the Czech Republic]] 800191 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" ! oldid || date/time || username || edit summary |---- | 902069130 || 2019-06-16T09:56:41Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Educational organisations based in Europe by country to [[:Category:Educational organizations based in Europe by country]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 898117001 || 2019-05-21T13:57:40Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Educational organisations in Europe by country to [[:Category:Educational organisations based in Europe by country]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 888626571 || 2019-03-20T10:54:59Z || Oculi || <nowiki>Moving from [[Category:Organizations based in the Czech Republic]] to [[Category:Organizations based in the Czech Republic by subject]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]</nowiki> |---- | 883089289 || 2019-02-13T06:03:10Z || Hmains || <nowiki>/* top */category refine, sort sequence</nowiki> |---- | 834558891 || 2018-04-06T11:23:55Z || Rathfelder || <nowiki>new key for [[Category:Education in the Czech Republic]]: "Org" using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 767453796 || 2017-02-26T01:00:14Z || ArmbrustBot || <nowiki>/* top */Removing CFD template(s) for stale [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]] nomination using [[Project:AWB|AWB]]</nowiki> |---- | 754112122 || 2016-12-10T22:42:40Z || Rathfelder || <nowiki>Nominated for speedy renaming; see [[WP:CFDS|Categories for discussion/Speedy]]. ([[WP:TW|TW]])</nowiki> |---- | 725218521 || 2016-06-14T08:48:15Z || Cydebot || <nowiki>Robot - Speedily moving category Educational organizations in Europe to [[:Category:Educational organisations in Europe]] per [[WP:CFDS|CFDS]].</nowiki> |---- | 649314997 || 2015-03-01T02:07:36Z || PanchoS || <nowiki>+[[Category:Education in the Czech Republic]]; +[[Category:Educational organizations in Europe]] using [[WP:HC|HotCat]]</nowiki> |---- | 547531954 || 2013-03-29T00:53:59Z || KLBot2 || <nowiki>Bot: Migrating 1 interwiki links, now provided by [[Wikidata]] on [[:d:Q8408213]]</nowiki> |---- | 451983774 || 2011-09-23T07:24:30Z || EmausBot || <nowiki>Added interwiki: [[ru:Категория:Учебные заведения Чехии]]</nowiki> |---- | 347283857 || 2010-03-02T12:30:42Z || PanchoS || <nowiki>[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Educational organizations by country|Czech Republic]] [[Category:Organizations based in the Czech Republic]]'</nowiki> |} dekd7amr5ir3wdknetmh198xlvand96 ප්‍රවර්ගය:Educational organizations based in the Czech Republic 14 196841 800192 2026-09-25T05:44:13Z Pinthura 45635 Moved page from [[en:Category:Educational organizations based in the Czech Republic]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Educational organizations based in the Czech Republic|history]]) 800192 wikitext text/x-wiki [[Category:Educational organizations by country|Czech Republic]] [[Category:Educational organizations based in Europe by country|Czech]] [[Category:Education in the Czech Republic|Org]] [[Category:Organizations based in the Czech Republic by subject]] 04hsyu4iwph4xn20b6l0twcmlrq1y3s ප්‍රවර්ගය:Museums in the Czech Republic 14 196842 800194 2026-09-25T05:44:40Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Museums in the Czech Republic]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:චෙක් ජනරජය තුළ කෞතුකාගාර]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 800194 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:චෙක් ජනරජය තුළ කෞතුකාගාර]] ed4hxiceoagey7kqzocvihdrv6ok8su 800195 800194 2026-09-25T05:45:01Z Pinthura 45635 රොබෝ: යළියොමුව, මෘදු ප්‍රවර්ග යළියොමුවක් බවට හැරවීම 800195 wikitext text/x-wiki {{category redirect|චෙක් ජනරජය තුළ කෞතුකාගාර}} jfhaorsbsftp84mmmfg3rpeviwv6pwa ප්‍රවර්ගය:චෙක් ජනරජයේ කෞතුකාගාර 14 196843 800196 2026-09-25T05:45:28Z Lee 85 නිර්මාණය 800196 wikitext text/x-wiki {{category redirect|චෙක් ජනරජය තුළ කෞතුකාගාර}} jfhaorsbsftp84mmmfg3rpeviwv6pwa විස්මෘතිය 0 196844 800200 2026-09-25T05:56:56Z CeylonChingu 44932 Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1500313|Amnesia]] to:si #mdwikicx 800200 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව) |name =විස්මෘතිය |synonym =ඇම්නෙසික් සින්ඩ්‍රෝමය, ඇම්නීසියාව, ඇම්නෙසියා |image =Amnesia.webm |image_size = |alt = |caption =වීඩියෝ පැහැදිලි කිරීම |pronounce = |specialty =[[මනෝචිකිත්සාව]], [[ස්නායු විද්‍යාව]] |symptoms =අතීත සිදුවීම් සිහිපත් කිරීමේ හැකියාව නැතිවීම<ref name=Mer2021Pt/> |onset = |duration = |causes =හිසට සිදුවන තුවාල, තයමින් ඌනතාවය, [[ආඝාතය]], [[වලිප්පුව]], [[ඩිමෙන්ශියාව]], මත්පැන් වලට ඇබ්බැහි වීම, මොළයේ පිළිකා, ඇතැම් ඖෂධ, එන්සෙෆලයිටිස්, අස්ථිර ගෝලීය මතක ශක්තිය නැතිවීම, දැඩි [[මානසික ආතතිය]]<ref name=Mer2021Pt/> |risks = |diagnosis =රෝග ලක්ෂණය මත පදනම්ව, ස්නායු මනෝවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ මගින් <ref name=Mer2021Pt/> |differential = |prevention = |treatment =හේතුව අනුව<ref name=Mer2021Pt/> |medication = |prognosis = |frequency = |deaths = }} '''විස්මෘතිය''' නැතහොත් '''මතකය අමතක වීම''' යනු අතීත සිදුවීම් [[මතකය (ස්මෘතිය)|සිහිපත්]] කිරීමේ හැකියාව නැති වීමයි.<ref name="Mer2021Pt">{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Amnesia - Brain, Spinal Cord, and Nerve Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/home/brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/brain-dysfunction/amnesia|website=Merck Manuals Consumer Version|access-date=26 February 2021|archive-date=26 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226082046/https://www.merckmanuals.com/home/brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/brain-dysfunction/amnesia|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210226082046/https://www.merckmanuals.com/home/brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/brain-dysfunction/amnesia|date=26 February 2021}}</ref> මෙය යම් නිශ්චිත කාල පරාසයක් තුළ මතකය අර්ධ වශයෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන් නැතිවීමක් විය හැක.<ref name="Mer2021Pt" /> සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රියා කිරීමේ හැකියාව පවතින අතර අතර කරුණු මතක තබා ගැනීමේ හැකියාව පමණක් නැති වී යයි.<ref name="Mer2021Pt" /> මතකය නැතිවීම කෙටි කාලීන විය හැකි අතර, ස්ථිරවම මතකය නැතිවීම, නැතහොත් ක්‍රමයෙන් නරක අතට හැරීම ද සිදු විය හැකිය.<ref name="Mer2021Pt" /> ඊට බලපාන හේතු අතර හිසට සිදුවන තුවාල, තයමින් ඌනතාවය, [[ආඝාතය]], වලිප්පුව, ඩිමෙන්ශියාව, මත්පැන් භාවිතය හේතුවෙන් ඇතිවන තත්ත්වයන්, මොළයේ පිළිකා, ඇතැම් ඖෂධ, එන්සෙෆලයිටිස්, තාවකාලික සීමාගත නොවන විස්මෘතිය සහ දැඩි මානසික ආතතිය ඇතුළත් වේ.<ref name="Mer2021Pt" /> [[මොළය|මොළයේ]] විවිධ ප්‍රදේශ ඊට හේතුකාරක විය හැකි වුවද, මෙයට බලපාන යාන්ත්‍රණය තවමත් සම්පූර්ණයෙන්ම වටහාගෙන නොමැත.<ref name="Mer2021Pt" /> හේතුකාරක සිදුවීමට පෙර සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් ඇතිවන ප‍්‍රතිගාමි විස්මෘතිය, හේතුකාරක සිදුවීමෙන් පසු සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් ඇතිවන පූර්වක‍්‍රමික විස්මෘතිය සහ නිශ්චිත සංවේදන පද්ධතියකට අදාළ විස්මෘතිය ලෙස වර්ග කළ හැකිය..<ref name="Mer2021Pt" /> රෝග විනිශ්චය රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් විය හැකි අතර විධිමත් පරීක්ෂණ මගින් එය තහවුරු කිරීමට සහාය ලබාගත හැකිය.<ref name="Mer2021Pt" /> එය අභිප්‍රේරණය, අවධානය හෝ තර්ක කිරීමේ හැකියාව දුර්වල වීම යන තත්ව වලට වඩා වෙනස් වේ.<ref name="Mer2021Pro">{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Amnesias - Neurologic Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/professional/neurologic-disorders/function-and-dysfunction-of-the-cerebral-lobes/amnesias?query=Amnesia|website=Merck Manuals Professional Edition|access-date=27 February 2021|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202741/https://www.merckmanuals.com/professional/neurologic-disorders/function-and-dysfunction-of-the-cerebral-lobes/amnesias?query=Amnesia|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210624202741/https://www.merckmanuals.com/professional/neurologic-disorders/function-and-dysfunction-of-the-cerebral-lobes/amnesias?query=Amnesia|date=24 June 2021}}</ref> ප්‍රතිකාරයේදී මෙම තත්වය ඇති වීමට පාදක වූ හේතුවට ප්‍රතිකාර කිරීම සිදු කරයි.<ref name="Mer2021Pt" /> මතක ආධාරක හෝ උපදේශනය ඒ සඳහා ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.<ref name="San2019">{{උපන්‍යාස පොත|last=Sharma|first=Sangeeta|title=The 5-Minute Clinical Consult 2020|date=2019|publisher=Wolters kluwer india Pvt Ltd|isbn=978-93-89702-05-7|pages=40-41|url=https://books.google.ca/books?id=si3vDwAAQBAJ&pg=RA2-PA40|language=en|access-date=2021-04-24|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202504/https://books.google.ca/books?id=si3vDwAAQBAJ&pg=RA2-PA40|url-status=live}}</ref> විස්මෘතියට ප්‍රතිකාර කිරීමට උපකාරී වන බව තහවුරු වූ ඖෂධ හෝ පෝෂණ අතිරේක නොමැත.<ref name="San2019" /> ස්ථිර හෝ ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන මතක ගැටලු ඇති පුද්ගලයන්ට බොහෝ විට දෛනික ජීවිතයේදී දුෂ්කරතා ඇති වේ.<ref name="Mer2021Pt" /> විස්මෘතියේ සමස්ත ව්‍යාප්ති අනුපාත පැහැදිලිව හඳුනාගෙන නොමැත.<ref name="San2019" /> හිහිසට සිදුවන තුවාලයකින් පසු පුද්ගලයන්ගෙන් 12%කට පමණ මතක ගැටලු ඇති විය හැකි අතර, 18%ක් දක්වා පිරිසකට මානසික ආතතිය හා සම්බන්ධ මතක ගැටලු ඇති විය හැකිය.<ref name="San2019" /> මතකය [[මොළය]] හා සම්බන්ධ බව [[මධ්‍යතන යුගය]] වන විටත් දැන සිටි කරුණකි.<ref>{{උපන්‍යාස පොත|last=Parkin|first=Alan J.|title=Memory and Amnesia: An Introduction|date=2013|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-135-06436-5|page=85|url=https://books.google.ca/books?id=uX2_GsV8TdAC&pg=PA85|language=en|access-date=2021-04-24|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204108/https://books.google.ca/books?id=uX2_GsV8TdAC&pg=PA85|url-status=live}}</ref> Amnesia යන ඉංග්‍රීසි නම පැමිණෙන්නේ පුරාණ [[ග්‍රීක භාෂාව|ග්‍රීක]] භාෂාවේ ‘අමතක වීම’ යන අර්ථය ඇති පදයකිනි. එය a- (‘නොමැති’) සහ mnesis (‘මතකය’) යන කොටස්වලින් එකතු වී සෑදී ඇත.<ref name="Kau2012">{{උපන්‍යාස පොත|last=Kaufman|first=David Myland|last2=Milstein|first2=Mark J.|title=Kaufman's Clinical Neurology for Psychiatrists E-Book|date=2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1-4557-4004-8|page=109|url=https://books.google.ca/books?id=7fXzaAT_pwkC&pg=PA109|language=en|access-date=2021-04-24|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201551/https://books.google.ca/books?id=7fXzaAT_pwkC&pg=PA109|url-status=live}}</ref> == මූලාශ්‍ර == <references /> [[Category:මනෝ වෛද්‍යවේදය]] [[Category:රෝග]] [[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]] n1syv0xfohwau6hk045rtfgrntfqj3g 800259 800200 2026-09-25T10:34:35Z InternetArchiveBot 63598 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6 800259 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව වෛද්‍යමය තත්ත්වය (නව) |name =විස්මෘතිය |synonym =ඇම්නෙසික් සින්ඩ්‍රෝමය, ඇම්නීසියාව, ඇම්නෙසියා |image =Amnesia.webm |image_size = |alt = |caption =වීඩියෝ පැහැදිලි කිරීම |pronounce = |specialty =[[මනෝචිකිත්සාව]], [[ස්නායු විද්‍යාව]] |symptoms =අතීත සිදුවීම් සිහිපත් කිරීමේ හැකියාව නැතිවීම<ref name=Mer2021Pt/> |onset = |duration = |causes =හිසට සිදුවන තුවාල, තයමින් ඌනතාවය, [[ආඝාතය]], [[වලිප්පුව]], [[ඩිමෙන්ශියාව]], මත්පැන් වලට ඇබ්බැහි වීම, මොළයේ පිළිකා, ඇතැම් ඖෂධ, එන්සෙෆලයිටිස්, අස්ථිර ගෝලීය මතක ශක්තිය නැතිවීම, දැඩි [[මානසික ආතතිය]]<ref name=Mer2021Pt/> |risks = |diagnosis =රෝග ලක්ෂණය මත පදනම්ව, ස්නායු මනෝවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ මගින් <ref name=Mer2021Pt/> |differential = |prevention = |treatment =හේතුව අනුව<ref name=Mer2021Pt/> |medication = |prognosis = |frequency = |deaths = }} '''විස්මෘතිය''' නැතහොත් '''මතකය අමතක වීම''' යනු අතීත සිදුවීම් [[මතකය (ස්මෘතිය)|සිහිපත්]] කිරීමේ හැකියාව නැති වීමයි.<ref name="Mer2021Pt">{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Amnesia - Brain, Spinal Cord, and Nerve Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/home/brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/brain-dysfunction/amnesia|website=Merck Manuals Consumer Version|access-date=26 February 2021|archive-date=26 February 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210226082046/https://www.merckmanuals.com/home/brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/brain-dysfunction/amnesia|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.merckmanuals.com/home/brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/brain-dysfunction/amnesia |access-date=25 September 2026 |archive-date=26 February 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210226082046/https://www.merckmanuals.com/home/brain,-spinal-cord,-and-nerve-disorders/brain-dysfunction/amnesia}}</ref> මෙය යම් නිශ්චිත කාල පරාසයක් තුළ මතකය අර්ධ වශයෙන් හෝ සම්පූර්ණයෙන් නැතිවීමක් විය හැක.<ref name="Mer2021Pt" /> සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රියා කිරීමේ හැකියාව පවතින අතර අතර කරුණු මතක තබා ගැනීමේ හැකියාව පමණක් නැති වී යයි.<ref name="Mer2021Pt" /> මතකය නැතිවීම කෙටි කාලීන විය හැකි අතර, ස්ථිරවම මතකය නැතිවීම, නැතහොත් ක්‍රමයෙන් නරක අතට හැරීම ද සිදු විය හැකිය.<ref name="Mer2021Pt" /> ඊට බලපාන හේතු අතර හිසට සිදුවන තුවාල, තයමින් ඌනතාවය, [[ආඝාතය]], වලිප්පුව, ඩිමෙන්ශියාව, මත්පැන් භාවිතය හේතුවෙන් ඇතිවන තත්ත්වයන්, මොළයේ පිළිකා, ඇතැම් ඖෂධ, එන්සෙෆලයිටිස්, තාවකාලික සීමාගත නොවන විස්මෘතිය සහ දැඩි මානසික ආතතිය ඇතුළත් වේ.<ref name="Mer2021Pt" /> [[මොළය|මොළයේ]] විවිධ ප්‍රදේශ ඊට හේතුකාරක විය හැකි වුවද, මෙයට බලපාන යාන්ත්‍රණය තවමත් සම්පූර්ණයෙන්ම වටහාගෙන නොමැත.<ref name="Mer2021Pt" /> හේතුකාරක සිදුවීමට පෙර සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් ඇතිවන ප‍්‍රතිගාමි විස්මෘතිය, හේතුකාරක සිදුවීමෙන් පසු සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් ඇතිවන පූර්වක‍්‍රමික විස්මෘතිය සහ නිශ්චිත සංවේදන පද්ධතියකට අදාළ විස්මෘතිය ලෙස වර්ග කළ හැකිය..<ref name="Mer2021Pt" /> රෝග විනිශ්චය රෝග ලක්ෂණ මත පදනම් විය හැකි අතර විධිමත් පරීක්ෂණ මගින් එය තහවුරු කිරීමට සහාය ලබාගත හැකිය.<ref name="Mer2021Pt" /> එය අභිප්‍රේරණය, අවධානය හෝ තර්ක කිරීමේ හැකියාව දුර්වල වීම යන තත්ව වලට වඩා වෙනස් වේ.<ref name="Mer2021Pro">{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Amnesias - Neurologic Disorders|url=https://www.merckmanuals.com/professional/neurologic-disorders/function-and-dysfunction-of-the-cerebral-lobes/amnesias?query=Amnesia|website=Merck Manuals Professional Edition|access-date=27 February 2021|archive-date=24 June 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202741/https://www.merckmanuals.com/professional/neurologic-disorders/function-and-dysfunction-of-the-cerebral-lobes/amnesias?query=Amnesia|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://www.merckmanuals.com/professional/neurologic-disorders/function-and-dysfunction-of-the-cerebral-lobes/amnesias?query=Amnesia |access-date=25 September 2026 |archive-date=24 June 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202741/https://www.merckmanuals.com/professional/neurologic-disorders/function-and-dysfunction-of-the-cerebral-lobes/amnesias?query=Amnesia}}</ref> ප්‍රතිකාරයේදී මෙම තත්වය ඇති වීමට පාදක වූ හේතුවට ප්‍රතිකාර කිරීම සිදු කරයි.<ref name="Mer2021Pt" /> මතක ආධාරක හෝ උපදේශනය ඒ සඳහා ප්‍රයෝජනවත් විය හැකිය.<ref name="San2019">{{උපන්‍යාස පොත|last=Sharma|first=Sangeeta|title=The 5-Minute Clinical Consult 2020|date=2019|publisher=Wolters kluwer india Pvt Ltd|isbn=978-93-89702-05-7|pages=40-41|url=https://books.google.ca/books?id=si3vDwAAQBAJ&pg=RA2-PA40|language=en|access-date=2021-04-24|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624202504/https://books.google.ca/books?id=si3vDwAAQBAJ&pg=RA2-PA40|url-status=live}}</ref> විස්මෘතියට ප්‍රතිකාර කිරීමට උපකාරී වන බව තහවුරු වූ ඖෂධ හෝ පෝෂණ අතිරේක නොමැත.<ref name="San2019" /> ස්ථිර හෝ ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන මතක ගැටලු ඇති පුද්ගලයන්ට බොහෝ විට දෛනික ජීවිතයේදී දුෂ්කරතා ඇති වේ.<ref name="Mer2021Pt" /> විස්මෘතියේ සමස්ත ව්‍යාප්ති අනුපාත පැහැදිලිව හඳුනාගෙන නොමැත.<ref name="San2019" /> හිහිසට සිදුවන තුවාලයකින් පසු පුද්ගලයන්ගෙන් 12%කට පමණ මතක ගැටලු ඇති විය හැකි අතර, 18%ක් දක්වා පිරිසකට මානසික ආතතිය හා සම්බන්ධ මතක ගැටලු ඇති විය හැකිය.<ref name="San2019" /> මතකය [[මොළය]] හා සම්බන්ධ බව [[මධ්‍යතන යුගය]] වන විටත් දැන සිටි කරුණකි.<ref>{{උපන්‍යාස පොත|last=Parkin|first=Alan J.|title=Memory and Amnesia: An Introduction|date=2013|publisher=Psychology Press|isbn=978-1-135-06436-5|page=85|url=https://books.google.ca/books?id=uX2_GsV8TdAC&pg=PA85|language=en|access-date=2021-04-24|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624204108/https://books.google.ca/books?id=uX2_GsV8TdAC&pg=PA85|url-status=live}}</ref> Amnesia යන ඉංග්‍රීසි නම පැමිණෙන්නේ පුරාණ [[ග්‍රීක භාෂාව|ග්‍රීක]] භාෂාවේ ‘අමතක වීම’ යන අර්ථය ඇති පදයකිනි. එය a- (‘නොමැති’) සහ mnesis (‘මතකය’) යන කොටස්වලින් එකතු වී සෑදී ඇත.<ref name="Kau2012">{{උපන්‍යාස පොත|last=Kaufman|first=David Myland|last2=Milstein|first2=Mark J.|title=Kaufman's Clinical Neurology for Psychiatrists E-Book|date=2012|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=978-1-4557-4004-8|page=109|url=https://books.google.ca/books?id=7fXzaAT_pwkC&pg=PA109|language=en|access-date=2021-04-24|archive-date=2021-06-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210624201551/https://books.google.ca/books?id=7fXzaAT_pwkC&pg=PA109|url-status=live}}</ref> == මූලාශ්‍ර == <references /> [[Category:මනෝ වෛද්‍යවේදය]] [[Category:රෝග]] [[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]] 2a8gxgkqbr4w23cvnd81bs1m322tv0u ඊළාම් දෙමළ ජනයා 0 196845 800222 2026-09-25T07:33:14Z ~2026-51626-14 81249 සත්‍ය ඇතුලත් කිරීමක් සිදුකලෙමි. 800222 wikitext text/x-wiki අරාජික දෙමළා යන්නට සිංහල හාෂාවෙන් ඊළාම් දෙමළ යන්න යෙදෙයි. අරාජික යනු රාජ්‍යයක් නොමැති යන්නයි. එනම් රටක් හෝ යම් භූමියක් නියෝජනය නොකරන දමිළ ප්‍රජාව ඊළාම් යනුවෙන් නිරූපණය කරයි. ඇතැම් මූලාශ්‍ර වල ඊළාම් යනු ශ්‍රී ලංකාව ලෙස සැලකූවද නිවැරදි වන්නෙ අරාජික යන්නයි. ශ්‍රී ලංකාව තුල වෙනත් කිසිදු රාජ්‍යයක් හෝ ඊළාම් දෙමළ යනුවෙන් ජන කොටසක් නැත. ලංකාවේ සිටින්නේ වතු දෙමළ(ඉන්දියාවෙන් ගෙන ආ වහලුන්) සහ යාපනේ දෙමළ ය. ඒ දෙගොල්ල තුලද ඊළාම් දෙමළ නොසිටින අතර ඊළාම් දෙමළ අය කැනඩාව වැනි රටවල සරණාගතයින් ලෙස ජීවත් වේ.<ref>යාපනය පුස්තකාලය</ref> h8zn1xw2ir0l8swvnd21zmydrqixyqq පරිශීලක:Techdeiyo 2 196846 800226 2026-09-25T07:42:21Z Techdeiyo 62453 ''''Tech Deiyo''' is <mark>a popular Sri Lankan digital brand</mark> and online presence created by '''Sanjana Shamal Sandanayaka''', a software engineer and content creator. Based out of Badulla, Uva Province, the brand spans multiple multimedia platforms focusing primarily on technology, AI education, and entertainment. Core Platforms and Content * '''YouTube Channel:''' The Tech Deiyo YouTube Channel features Sinha...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 800226 wikitext text/x-wiki '''Tech Deiyo''' is <mark>a popular Sri Lankan digital brand</mark> and online presence created by '''Sanjana Shamal Sandanayaka''', a software engineer and content creator. Based out of Badulla, Uva Province, the brand spans multiple multimedia platforms focusing primarily on technology, AI education, and entertainment. Core Platforms and Content * '''YouTube Channel:''' The Tech Deiyo YouTube Channel features Sinhala-language content focused on cutting-edge technology, cybersecurity basics, and modern AI tools like Google Veo and Claude. * '''FM Tech Deiyo:''' An online radio station broadcasting 24/7 from Badulla. It features variety programming, talk shows, and a diverse music playlist spanning pop, world music, and remixes. Listeners can tune in through regional aggregators like myTuner Radio Sri Lanka and Online Radio Box. * '''Social Media & Developer Portals:''' He maintains an active community hub on the Tech Deiyo Facebook Page for project updates, alongside an official GitHub Profile showcasing software engineering and web development expertise. c5zy02edan1s4q4vwypvpj3d4d1atcy හීන් බෝවිටියා 0 196847 800249 2026-09-25T10:01:13Z Maxvideos 81204 '{{කෙටි විස්තරය|ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ශාක විශේෂයකි}} {{Taxobox | image = | image_caption = හීන් බෝවිටියා (''Osbeckia octandra'') | regnum = Plantae | unranked_divisio = Angiosperms | classis = Eudicots | ordo = Myrtales | familia = Melastomataceae | genus = Osbeckia | species = ''O. octandra'' | binomial = ''Osbeckia oc...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි 800249 wikitext text/x-wiki {{කෙටි විස්තරය|ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ශාක විශේෂයකි}} {{Taxobox | image = | image_caption = හීන් බෝවිටියා (''Osbeckia octandra'') | regnum = Plantae | unranked_divisio = Angiosperms | classis = Eudicots | ordo = Myrtales | familia = Melastomataceae | genus = Osbeckia | species = ''O. octandra'' | binomial = ''Osbeckia octandra'' | binomial_authority = DC. }} '''හීන් බෝවිටියා''' (''Osbeckia octandra'') යනු [[Melastomataceae]] කුලයට අයත් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික සපුෂ්ප ශාක විශේෂයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙය සාම්ප්‍රදායික ආහාරයක් ලෙස මෙන්ම ආයුර්වේද හා දේශීය වෛද්‍ය ක්‍රමවල භාවිත වන ඖෂධීය ශාකයක් ලෙසද සැලකේ.<ref name="Kew">{{cite web |title=Osbeckia octandra DC. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew }}</ref><ref name="Ayurveda">{{cite web |title=Osbeckia octandra DC. |website=Ayurvedic Plants of Sri Lanka |publisher=Institute of Ayurveda }}</ref> == ශාක විද්‍යාත්මක වර්ගීකරණය == හීන් බෝවිටියාගේ විද්‍යාත්මක නාමය ''Osbeckia octandra'' DC. වන අතර එය ''Osbeckia'' ගණයට සහ Melastomataceae කුලයට අයත් වේ. Kew හි Plants of the World Online දත්ත සමුදාය අනුව මෙම විශේෂයේ ස්වදේශික ව්‍යාප්තිය ශ්‍රී ලංකාවයි.<ref name="Kew" /> == ස්වභාවය == හීන් බෝවිටියා අතු බෙදී වැඩෙන කුඩා පඳුරු ආකාර ශාකයකි. පත්‍ර සරල වන අතර ඒවායේ මතුපිට කුඩා රෝම දක්නට ලැබේ. මල් රෝස, දම් හෝ දම්-රෝස පැහැයෙන් යුක්ත වන අතර ගෙඩිය වියළි කැප්සියුලයක් ආකාරයෙන් පවතී.<ref name="Ayurveda" /> == ආහාර සඳහා භාවිතය == හීන් බෝවිටියා ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාරයට භාවිත කරන ශාකයක්ද වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආයුර්වේද ශාක දත්ත සමුදාය අනුව එහි පත්‍ර සහ ළපටි දඬු ආහාරයට ගත හැකිය.<ref name="Ayurveda" /> ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර භාවිත පිළිබඳ ලේඛනවල හීන් බෝවිටියාගේ ළපටි පත්‍ර සහ මුල් භාවිතයෙන් පත්‍ර යුෂ, කැඳ, ව්‍යංජන සහ ලුණු මිරිස් වැනි ආහාර සකස් කරන බව සඳහන් වේ.<ref name="NISD">{{cite journal |title=Journal of Social Sciences |year=2023 |publisher=National Institute of Social Development, Sri Lanka }}</ref> හීන් බෝවිටියා පත්‍ර යොදා සකස් කරන '''කොළ කැඳ''' හෝ '''හීන් බෝවිටියා කැඳ''' ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රචලිත සාම්ප්‍රදායික ආහාරයකි. පත්‍ර යුෂ සහ සහල්, පොල්කිරි ආදිය භාවිතයෙන් මෙය සකස් කරනු ලැබේ. ළපටි පත්‍ර සම්බෝලයක් හෝ මැල්ලුමක් ලෙසද සකස් කර ආහාරයට ගන්නා බව ශ්‍රී ලාංකික ආහාර සම්ප්‍රදාය පිළිබඳ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.<ref name="FoodUse">{{cite web |title=හීන්බෝවිටියා |website=ඔසුතුරු }}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ හීන් බෝවිටියා වියළි ශාක ද්‍රව්‍ය සහ සකස් කළ ආහාර නිෂ්පාදන ලෙසද අලෙවි වේ.<ref name="Market">{{cite web |title=Heen Bowitiya Porridge |website=Ceylon Green Market }}</ref> == සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය භාවිතය == හීන් බෝවිටියා ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය ක්‍රමවල දීර්ඝ කාලයක් භාවිත වූ ශාකයකි. ආයුර්වේද ශාක දත්ත සමුදාය එහි පත්‍ර, මුල් සහ පොතු වෛද්‍ය භාවිතයට යොදා ගන්නා බව සඳහන් කරන අතර දියවැඩියාව, අර්ශස්, හෙපටයිටිස්, ඇස්සයිටීස්, අක්මා ආබාධ, සෙංගමාලය සහ රුධිරයේ අධික මේදය වැනි තත්ත්ව සමඟ සම්බන්ධ සාම්ප්‍රදායික භාවිත සඳහන් කරයි.<ref name="Ayurveda" /> ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික සෞඛ්‍ය පද්ධතියේ භාවිත වන ඖෂධීය ශාක පිළිබඳ 2021 දී පළ වූ සමාලෝචනයක් අනුව හීන් බෝවිටියා දියවැඩියාව, හෙපටයිටිස් සහ අර්ශස් සම්බන්ධයෙන් ආයුර්වේද වෛද්‍යවරුන් විසින් භාවිත කරන ශාකයක් ලෙස සඳහන් වේ. ළපටි පත්‍රවලින් සකස් කළ කැඳ අක්මාව සඳහා ටොනික් එකක් ලෙස සාම්ප්‍රදායිකව භාවිත වන බවද එහි සඳහන් වේ.<ref name="Wasana2021">{{cite journal |last=Wasana |title=Antidiabetic Activity of Widely Used Medicinal Plants in the Sri Lankan Traditional Healthcare System: New Insight to Medicinal Flora in Sri Lanka |journal=Evidence-Based Complementary and Alternative Medicine |year=2021 |doi=10.1155/2021/6644004 }}</ref> == විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ == හීන් බෝවිටියා සම්බන්ධයෙන් රසායනාගාර, සත්ත්ව සහ මානව පර්යේෂණ සිදු කර ඇත. === අක්මාව සම්බන්ධ පර්යේෂණ === 1995 දී පළ වූ පර්යේෂණයකදී හීන් බෝවිටියා ජලීය නිස්සාරණය පරීක්ෂණාගාරයේ වෙන් කළ මී අක්මා සෛලවලට ඇති කරන ලද හානි සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී galactosamine සහ tert-butyl hydroperoxide මගින් ඇති කළ සෛල හානියට එරෙහි ආරක්ෂණ බලපෑම් වාර්තා විය.<ref name="Thabrew1995">{{cite journal |last=Thabrew |first=M. I. |author2=Gove, C. D. |author3=Hughes, R. D. |author4=McFarlane, I. G. |author5=Williams, R. |title=Protective effects of Osbeckia octandra against galactosamine and tert-butyl hydroperoxide induced hepatocyte damage |journal=Journal of Ethnopharmacology |volume=49 |issue=2 |pages=69–76 |year=1995 |doi=10.1016/0378-8741(95)90033-0 |pmid=8847886 }}</ref> තවත් පර්යේෂණයකදී පැරසිටමෝල් මගින් ඇති කළ අක්මා හානිය පිළිබඳ මීයන් සහ පරීක්ෂණාගාර සෛල ආකෘති භාවිතයෙන් හීන් බෝවිටියා පත්‍ර නිස්සාරණය පරීක්ෂා කර ආරක්ෂණ බලපෑම් වාර්තා කර ඇත.<ref name="Paracetamol">{{cite journal |title=Protective effects of Osbeckia octandra against paracetamol-induced liver injury |journal=Xenobiotica |volume=25 |issue=9 |pages=1009–1017 |year=1995 |doi=10.3109/00498259509046671 }}</ref> මෙම පර්යේෂණ සත්ත්ව හා පරීක්ෂණාගාර මට්ටමේ සාක්ෂි වන අතර, පැරසිටමෝල් විෂවීම හෝ වෙනත් අක්මා රෝග සඳහා මිනිසුන්ට ප්‍රතිකාරයක් ලෙස හීන් බෝවිටියා ඵලදායී බව ඔප්පු නොකරයි. === දියවැඩියාව හා ප්‍රතිඔක්සිකාරක පර්යේෂණ === හීන් බෝවිටියා පත්‍රවලින් සකස් කරන ලද ද්‍රාවණ සම්බන්ධ පර්යේෂණවලදී ප්‍රතිඔක්සිකාරක සහ antiglycation ක්‍රියාකාරකම් වාර්තා කර ඇත.<ref name="Antiglycation">{{cite journal |title=Comparison of Antiglycation and Antioxidant Potentials and Total Phenolic Contents of Decoctions from Antidiabetic Plants |journal=Procedia Chemistry |volume=16 |pages=519–524 |year=2015 }}</ref> 2024 දී ශ්‍රී ලංකාවේ සිදු කළ පර්යේෂණයකදී හීන් බෝවිටියා පත්‍ර නිස්සාරණයේ ප්‍රතිඔක්සිකාරක සහ එන්සයිම නිෂේධන ක්‍රියාකාරකම් පරීක්ෂා කරන ලදී. රසායනාගාර පරීක්ෂණවලදී ප්‍රතිඔක්සිකාරක ක්‍රියාකාරකම් ඇතුළු ජෛව ක්‍රියාකාරකම් වාර්තා විය.<ref name="Peradeniya2024">{{cite web |title=Determination of antioxidant and enzyme inhibitory activities of Osbeckia octandra L., Cissus quadrangularis, and Vitex negundo in Sri Lanka |website=Postgraduate Institute of Science, University of Peradeniya |year=2024 }}</ref> === මානව පර්යේෂණ === 2025 දී ශ්‍රී ලංකාවේ සිදු කළ randomised controlled පර්යේෂණයකදී metabolic dysfunction-associated fatty liver disease සහිත පුද්ගලයන් 122 දෙනෙකු තුළ හීන් බෝවිටියා ඖෂධීය තේ පිළිබඳව පරීක්ෂා කරන ලදී. පර්යේෂණ කණ්ඩායමට සම්මත ප්‍රතිකාර සහ ජීවන රටා මැදිහත්වීම් සමඟ හීන් බෝවිටියා තේ ලබා දී ඇති අතර පාලන කණ්ඩායමට සම්මත ප්‍රතිකාර සහ ජීවන රටා මැදිහත්වීම් පමණක් ලබා දී ඇත. පර්යේෂණයේදී සමහර lipid මිනුම්වල සුළු වෙනස්කම් වාර්තා වුවද ප්‍රධාන මිනුම්වල කණ්ඩායම් අතර වෙනස්කම් සංඛ්‍යානමය වශයෙන් වැදගත් නොවීය.<ref name="MAFLD2025">{{cite web |title=Osbeckia octandra (Heen bovitiya) herbal tea: Effect on metabolic indices in metabolic dysfunction associated fatty liver disease |website=Postgraduate Institute of Science, University of Peradeniya |year=2025 }}</ref> 2025 දී තවත් randomised double-blind placebo-controlled පර්යේෂණයකදී ''Osbeckia octandra'' සහ ''Aloe vera'' අඩංගු Liv-Pro නම් සංයෝජන ආහාර අතිරේකයක් non-alcoholic fatty liver disease සහිත පුද්ගලයන් 30 දෙනෙකු තුළ පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී අක්මා එන්සයිම සහ lipid මිනුම් කිහිපයක වෙනස්කම් වාර්තා වූ අතර, ultrasound මගින් අක්මාවේ මේද ප්‍රමාණය අඩුවීමක්ද වාර්තා විය. කෙසේ වෙතත් මෙම නිෂ්පාදනය ශාක ද්‍රව්‍ය එකකට වඩා අඩංගු බැවින් එම ප්‍රතිඵල සම්පූර්ණයෙන්ම හීන් බෝවිටියාට පමණක් ආරෝපණය කළ නොහැක.<ref name="LivPro2025">{{cite journal |title=A randomised double blind placebo-controlled clinical trial to evaluate the effects of Liv-Pro, a food supplement for Non-Alcoholic Fatty Liver Disease |journal=Journal of Ayurveda and Integrative Medicine |volume=16 |issue=6 |year=2025 |doi=10.1016/j.jaim.2025.101196 |pmid=41223581 }}</ref> == පර්යේෂණවල සීමාවන් == හීන් බෝවිටියා ශ්‍රී ලංකාවේ දිගුකාලීන සාම්ප්‍රදායික ආහාර හා වෛද්‍ය භාවිතයක් ඇති ශාකයක් වුවද, නිශ්චිත රෝග සඳහා එහි වෛද්‍ය ප්‍රතිඵල පිළිබඳ සාක්ෂි තවමත් සීමිතය. රසායනාගාර සහ සත්ත්ව පර්යේෂණවල ප්‍රතිඵල මිනිසුන් තුළ ප්‍රතිකාරයක් ලෙස ඵලදායී බවට සෘජු සාක්ෂියක් ලෙස සැලකිය නොහැක. විශේෂයෙන් පැරසිටමෝල් විෂවීම වැනි හදිසි තත්ත්වයකදී හීන් බෝවිටියා වැනි ශාක නිෂ්පාදන වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර වෙනුවට භාවිත කළ යුතු බවට විද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. == මූලාශ්‍ර == <references /> r4u26ydrsn38t9apczcwodevyp5wxio 800251 800249 2026-09-25T10:11:04Z Maxvideos 81204 800251 wikitext text/x-wiki {{කෙටි විස්තරය|ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ආහාර හා ඖෂධීය ශාක විශේෂයකි}} {{Taxobox | image = | image_caption = හීන් බෝවිටියා (''Osbeckia octandra'') | regnum = Plantae | unranked_divisio = Angiosperms | classis = Eudicots | ordo = Myrtales | familia = Melastomataceae | genus = Osbeckia | species = ''O. octandra'' | binomial = ''Osbeckia octandra'' | binomial_authority = DC. }} '''හීන් බෝවිටියා''' (''Osbeckia octandra'') යනු [[Melastomataceae]] කුලයට අයත් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික සපුෂ්ප ශාක විශේෂයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ මෙය සාම්ප්‍රදායික ආහාරයක් ලෙස මෙන්ම දේශීය වෛද්‍ය හා ආයුර්වේද භාවිතයන් ඇති ශාකයක් ලෙසද සැලකේ. එහි ළපටි පත්‍ර සහ දඬු ආහාරයට ගත හැකිය.<ref name="Kew">{{cite web |title=Osbeckia octandra DC. |website=Plants of the World Online |publisher=Royal Botanic Gardens, Kew }}</ref><ref name="Ayurveda">{{cite web |title=Osbeckia octandra DC. |website=Ayurvedic Plants of Sri Lanka |publisher=Institute of Ayurveda }}</ref> == නාමය සහ වර්ගීකරණය == හීන් බෝවිටියාගේ විද්‍යාත්මක නාමය ''Osbeckia octandra'' DC. වේ. එය ''Osbeckia'' ගණයට සහ Melastomataceae කුලයට අයත් වේ. Kew හි Plants of the World Online දත්ත සමුදාය අනුව ''Osbeckia octandra'' පිළිගත් විශේෂයක් වන අතර එහි ස්වදේශික ව්‍යාප්තිය ශ්‍රී ලංකාවයි.<ref name="Kew" /> ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහල භාෂාවෙන් මෙය '''හීන් බෝවිටියා''' සහ '''බෝවිටියා''' යන නම්වලින් හැඳින්වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ සිද්ධ හා දේශීය වෛද්‍ය සාහිත්‍යයේ '''හීන් බෝවිටියා''' සහ '''කුරුවිනා''' යන සිංහල නාමද සඳහන් වේ.<ref name="Jeyaweera">{{cite book |title=Materia Medica of the Indigenous Medicine of Ceylon |publisher=Department of Indigenous Medicine }}</ref> == ශාකයේ ස්වභාවය == හීන් බෝවිටියා බොහෝ අතු බෙදී වැඩෙන කුඩා පඳුරු ආකාර ශාකයකි. එය සාමාන්‍යයෙන් මීටර් දෙකක් පමණ උසට වර්ධනය විය හැකිය. ළපටි අතු මත කුඩා රෝම හෝ කටු වැනි රෝම දක්නට ලැබේ.<ref name="Ayurveda" /> පත්‍ර එකිනෙකට විරුද්ධව පිහිටන අතර සාමාන්‍යයෙන් සරල, දිගටි හැඩයකින් යුක්ත වේ. පත්‍රවල ප්‍රධාන නාරටි තුනක් පැහැදිලිව දැකිය හැකිය. මල් සාමාන්‍යයෙන් රෝස, ලා දම් හෝ දම් පැහැයෙන් යුක්ත වන අතර අතු අග කොටස්වල පොකුරු ලෙස හටගනී.<ref name="Jeyaweera" /> ගෙඩිය වියළි capsule ආකාරයක වන අතර එහි බීජ විශාල සංඛ්‍යාවක් අඩංගු වේ.<ref name="Ayurveda" /> == ව්‍යාප්තිය හා ස්වභාවික වාසස්ථාන == ''Osbeckia octandra'' ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික ශාක විශේෂයක් වන අතර Kew අනුව එය ප්‍රධාන වශයෙන් තෙත් නිවර්තන පරිසරවල වර්ධනය වේ.<ref name="Kew" /> ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ මධ්‍යම කඳුකර ප්‍රදේශවලින් මෙම ශාකය පිළිබඳ ශාක නිදර්ශක වාර්තා වී ඇත. ශාක නිදර්ශක දත්තවල මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ රංගල ආසන්න ප්‍රදේශද සඳහන් වේ. 1974 ජනවාරි 18 දින ලබාගත් එක් ශාක නිදර්ශකයක් '''බම්බරැල්ල සිට පැමිණෙන වතු මාර්ගයේ රංගලට සැතපුමක් පමණ පෙර''' ස්ථානයකින් වාර්තා කර ඇත. තවත් නිදර්ශකයක් 1971 පෙබරවාරි 13 දින '''උඩිස්පත්තුව සහ රංගල අතර''' මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයෙන් ලබාගෙන ඇත.<ref name="AllAsiaRangala">{{cite web |title=Osbeckia octandra specimen records |website=All Asia TCN }}</ref> මෙම ශාකය [[Knuckles Mountain Range|නකල්ස් කඳුවැටිය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලින්ද වාර්තා වී ඇත. නකල්ස් කඳුකරයේ [[Pitawala Pathana|පිටවල පතන]] තණබිම් ප්‍රදේශයේදී ''Osbeckia octandra'' රෝස පැහැති මල් සහිතව තණබිම් මායිමේ දක්නට ලැබුණු බව ශාක විවිධත්වය පිළිබඳ ක්ෂේත්‍ර වාර්තාවල සඳහන් වේ.<ref name="KnucklesFlora">{{cite report |title=Sri Lanka's Tropical Flora Tour Report |publisher=Naturetrek }}</ref> මෙම වාර්තා අනුව රංගල, නකල්ස් සහ මධ්‍යම කඳුකරයේ ඒ ආශ්‍රිත තෙත් පරිසර හීන් බෝවිටියා ස්වභාවික පරිසරයේ හමුවන ප්‍රදේශ අතරට අයත් වේ. == ආහාර සඳහා භාවිතය == හීන් බෝවිටියා ශ්‍රී ලංකාවේ ආහාරයට භාවිත කරන ශාකයක්ද වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආයුර්වේද ශාක දත්ත සමුදාය අනුව එහි '''පත්‍ර සහ ළපටි දඬු''' ආහාරයට ගත හැකිය.<ref name="Ayurveda" /> හීන් බෝවිටියාගේ ළපටි පත්‍ර '''අමු ලෙස හෝ පිසීමෙන් පසු''' ආහාරයට ගත හැකි බව වාර්තා වී ඇත. අමු ළපටි පත්‍ර හැපෙනසුළු හා මෘදු රසයකින් යුක්ත වන අතර මඳ කටුක, පස්මය සහ ඖෂධීය ස්වභාවයක් සහිත රසයක් ඇති බව විස්තර කර ඇත.<ref name="RawLeaves">{{cite web |title=Heen Bovitiya Leaves |website=Specialty Produce }}</ref> ශ්‍රී ලංකාවේ හීන් බෝවිටියා පත්‍ර විවිධ සාම්ප්‍රදායික ආහාර සකස් කිරීම සඳහා භාවිත කරයි. ඒ අතර කොළ කැඳ, මැල්ලුම්, සම්බෝල, ව්‍යංජන සහ පත්‍ර යුෂ වැනි ආහාර සහ පාන වර්ග ඇතුළත් වේ.<ref name="Ayurveda" /><ref name="FoodUse">{{cite web |title=Edible Herbal Plants of Sri Lanka with Medicinal Properties: Heen bowitiya |website=Lanka Woman }}</ref> හීන් බෝවිටියා පත්‍ර යොදා සකස් කරන '''කොළ කැඳ''' ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ඖෂධීය කොළ කැඳ වර්ග අතරට අයත් වේ. සාමාන්‍යයෙන් පත්‍ර යුෂ හෝ තලාගත් පත්‍ර සහ සහල්, පොල්කිරි වැනි ද්‍රව්‍ය සමඟ සකස් කරනු ලැබේ. පත්‍ර සීරීමෙන් හෝ සිහින්ව කපා පොල්, රතුලූනු, ලුණු සහ වෙනත් ද්‍රව්‍ය සමඟ සකස් කරන '''මැල්ලුම්''' වර්ගයක්ද සඳහන් වේ.<ref name="FoodUse" /> ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර භාවිත පිළිබඳ ලේඛනවල හීන් බෝවිටියා පත්‍ර සහ මුල් භාවිතයෙන් පත්‍ර යුෂ, කැඳ, ව්‍යංජන සහ ලුණු මිරිස් වැනි ආහාර සකස් කරන බවද සඳහන් වේ. හීන් බෝවිටියා පත්‍ර වියළා කුඩු කර ඖෂධීය පාන හෝ herbal tea ලෙසද භාවිත කරන බව වාර්තා වේ.<ref name="FoodUse" /> == සාම්ප්‍රදායික වෛද්‍ය භාවිතය == හීන් බෝවිටියා ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය වෛද්‍ය හා ආයුර්වේද සම්ප්‍රදායන් තුළ භාවිත වූ ශාකයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ ආයුර්වේද ශාක දත්ත සමුදාය අනුව ප්‍රතිකාර සඳහා පත්‍ර, මුල් සහ පොතු භාවිත කරන බවත් දියවැඩියාව, අර්ශස්, හෙපටයිටිස්, ඇස්සයිටීස්, අක්මා ආබාධ, සෙංගමාලය සහ hyperlipidaemia සමඟ සම්බන්ධ සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන් සඳහන් වන බවත් දැක්වේ.<ref name="Ayurveda" /> ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික සෞඛ්‍ය පද්ධතියේ භාවිත වන ඖෂධීය ශාක පිළිබඳ පර්යේෂණ සමාලෝචනවලද ''O. octandra'' දියවැඩියාව, හෙපටයිටිස් සහ අර්ශස් වැනි තත්ත්ව සම්බන්ධයෙන් භාවිත වන ශාකයක් ලෙස සඳහන් වේ. කෙසේ වෙතත් මෙවැනි සාම්ප්‍රදායික භාවිතයන් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාරයක් ලෙස ඵලදායී බවට නවීන සායනික පර්යේෂණ මගින් තහවුරු කර ඇති බව අදහස් නොවේ. == විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ == හීන් බෝවිටියා පිළිබඳ පර්යේෂණ රසායනාගාර, සත්ත්ව සහ මානව අධ්‍යයන මට්ටම්වල සිදු කර ඇත. === අක්මාව සම්බන්ධ පර්යේෂණ === 1995 දී පළ වූ පර්යේෂණයකදී හීන් බෝවිටියා ජලීය නිස්සාරණය පරීක්ෂණාගාරයේ වෙන් කළ මී අක්මා සෛලවලට සිදු කළ පර්යේෂණාත්මක හානිය සම්බන්ධයෙන් පරීක්ෂා කරන ලදී. එහිදී galactosamine සහ tert-butyl hydroperoxide මගින් ඇති කළ සෛල හානියට එරෙහි ආරක්ෂණ බලපෑම් වාර්තා විය.<ref name="Thabrew1995">{{cite journal |last=Thabrew |first=M. I. |author2=Gove, C. D. |author3=Hughes, R. D. |author4=McFarlane, I. G. |author5=Williams, R. |title=Protective effects of Osbeckia octandra against galactosamine and tert-butyl hydroperoxide induced hepatocyte damage |journal=Journal of Ethnopharmacology |volume=49 |issue=2 |pages=69–76 |year=1995 |doi=10.1016/0378-8741(95)90033-0 |pmid=8847886 }}</ref> තවත් පර්යේෂණයකදී පැරසිටමෝල් මගින් ඇති කළ අක්මා හානිය පිළිබඳ මීයන් සහ පරීක්ෂණාගාර අක්මා සෛල ආකෘති භාවිතයෙන් හීන් බෝවිටියා පත්‍ර නිස්සාරණය පරීක්ෂා කර ආරක්ෂණ බලපෑම් වාර්තා කර ඇත. මෙම පර්යේෂණවලින් ලැබෙන සාක්ෂි සත්ත්ව හා පරීක්ෂණාගාර මට්ටමේ ඒවා වන බැවින්, හීන් බෝවිටියා මිනිසුන්ගේ පැරසිටමෝල් විෂවීම සඳහා ප්‍රතිකාරයක් ලෙස භාවිත කළ හැකි බවට ඒවා සාක්ෂි නොවේ. === ප්‍රතිඔක්සිකාරක සහ අනෙකුත් රසායනාගාර පර්යේෂණ === හීන් බෝවිටියා පත්‍රවලින් සකස් කරන ලද නිස්සාරණ හා ද්‍රාවණ පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී ප්‍රතිඔක්සිකාරක සහ antiglycation ක්‍රියාකාරකම් වාර්තා කර ඇත. මෙවැනි රසායනාගාර පරීක්ෂණවල ප්‍රතිඵල මිනිසුන් තුළ රෝග ප්‍රතිකාරයක් ලෙස ශාකය ඵලදායී බව සනාථ කිරීමක් නොවේ. === මානව පර්යේෂණ === 2025 දී ශ්‍රී ලංකාවේ සිදු කළ randomized controlled පර්යේෂණයකදී metabolic dysfunction-associated fatty liver disease (MAFLD) සහිත පුද්ගලයන් 122 දෙනෙකු තුළ හීන් බෝවිටියා ඖෂධීය තේ පිළිබඳව පරීක්ෂා කරන ලදී. පර්යේෂණ කණ්ඩායමට හීන් බෝවිටියා තේ සමඟ සම්මත ප්‍රතිකාර සහ ජීවන රටා මැදිහත්වීම් ලබා දී ඇති අතර පාලන කණ්ඩායමට සම්මත ප්‍රතිකාර සහ ජීවන රටා මැදිහත්වීම් පමණක් ලබා දී ඇත.<ref name="MAFLD2025">{{cite web |title=Osbeckia octandra (Heen bowitiya) herbal tea: Effect on metabolic indices in metabolic dysfunction associated fatty liver disease |website=Postgraduate Institute of Science, University of Peradeniya |year=2025 }}</ref> එම අධ්‍යයනයේදී හීන් බෝවිටියා තේ ලබාගත් කණ්ඩායමේ HDL cholesterol හි සුළු වැඩිවීමක් සහ triglycerides හි සුළු අඩුවීමක් නිරීක්ෂණය වූ නමුත් පරීක්ෂා කළ ප්‍රධාන lipid සහ glycaemic මිනුම්වල වෙනස්කම් පාලන කණ්ඩායමට සාපේක්ෂව සංඛ්‍යානමය වශයෙන් වැදගත් නොවීය.<ref name="MAFLD2025" /> 2025 දී පළ වූ තවත් randomized double-blind placebo-controlled clinical trial එකකදී ''Osbeckia octandra'' සහ ''Aloe vera'' අඩංගු Liv-Pro නම් සංයෝජන නිෂ්පාදනයක් non-alcoholic fatty liver disease සහිත පුද්ගලයන් 30 දෙනෙකු තුළ පරීක්ෂා කරන ලදී. එම අධ්‍යයනයේදී අක්මා එන්සයිම, lipid මිනුම් සහ ultrasound මගින් මනින ලද hepatic fat ප්‍රමාණයේ වෙනස්කම් වාර්තා විය.<ref name="LivPro2025">{{cite journal |title=A randomised double blind placebo-controlled clinical trial to evaluate the effects of Liv-Pro, a food supplement for Non-Alcoholic Fatty Liver Disease |journal=Journal of Ayurveda and Integrative Medicine |volume=16 |issue=6 |year=2025 |doi=10.1016/j.jaim.2025.101196 |pmid=41223581 }}</ref> කෙසේ වෙතත් Liv-Pro නිෂ්පාදනයේ ''Osbeckia octandra'' සමඟ ''Aloe vera'' ද අඩංගු බැවින් එම අධ්‍යයනයේ ප්‍රතිඵල හීන් බෝවිටියාට පමණක් ආරෝපණය කළ නොහැක.<ref name="LivPro2025" /> 2026 දී ශ්‍රී ලංකාවේ පෝෂණ පර්යේෂණ සමුළුවකදී හීන් බෝවිටියා පත්‍ර යොදා සකස් කළ ඖෂධීය කැඳ පිළිබඳ කුඩා randomized controlled trial එකක ප්‍රතිඵල ඉදිරිපත් කරන ලදී. එහි වැඩි බර සහ ස්ථූලතාව සහිත වැඩිහිටියන් 24 දෙනෙකු ඇතුළත් වූ අතර, සති පහක මැදිහත්වීමකදී systolic blood pressure සහ waist circumference වැනි මිනුම්වල වෙනස්කම් වාර්තා විය. කෙසේ වෙතත් මෙය කුඩා නියැදි ප්‍රමාණයක් සහිත කෙටි කාලීන අධ්‍යයනයක් බැවින් තවදුරටත් පර්යේෂණ අවශ්‍ය වේ.<ref name="NSSL2026">{{cite journal |title=Effect of Osbeckia octandra (Heen bovitiya) Herbal Porridge on Cardiometabolic Risk Markers in Adults with Overweight and Obesity |journal=Proceedings of the Annual Scientific Sessions of the Nutrition Society of Sri Lanka |year=2026 }}</ref> == ශාක හඳුනාගැනීම සහ සමාන නාම == ශ්‍රී ලංකාවේ "බෝවිටියා" යන පොදු නාමය වෙනත් ශාක විශේෂ සඳහාද භාවිත විය හැකි බැවින් නිවැරදි ශාක විශේෂය හඳුනා ගැනීම වැදගත් වේ. ''Osbeckia octandra'' හඳුනාගැනීමේදී එහි පඳුරු ආකාර වර්ධනය, රෝම සහිත ළපටි අතු, එකිනෙකට විරුද්ධ පත්‍ර, පත්‍රවල පැහැදිලි ප්‍රධාන නාරටි තුන සහ රෝස හෝ දම් පැහැති මල් වැනි ලක්ෂණ සැලකිල්ලට ගත හැකිය.<ref name="Jeyaweera" /> දේශීයව "බෝවිටියා" යන නාමය භාවිත වන අනෙකුත් Melastomataceae ශාක සමඟ පටලවා නොගැනීම සඳහා විද්‍යාත්මක හඳුනාගැනීම වැදගත් වේ. == ආහාර සහ ඖෂධීය භාවිතය පිළිබඳ සීමාවන් == හීන් බෝවිටියා ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික ආහාර හා වෛද්‍ය භාවිතයක් ඇති ශාකයක් වුවද, නිශ්චිත රෝග සඳහා එහි ප්‍රතිකාරක බලපෑම් පිළිබඳ සායනික සාක්ෂි තවමත් සීමිතය. විශේෂයෙන් රසායනාගාර සහ සත්ත්ව පර්යේෂණවල ප්‍රතිඵල මිනිසුන් තුළ ප්‍රතිකාරයක් ලෙස ඵලදායී බවට සෘජු සාක්ෂියක් ලෙස සැලකිය නොහැක. පැරසිටමෝල් විෂවීම වැනි හදිසි වෛද්‍ය තත්ත්වයකදී හීන් බෝවිටියා හෝ වෙනත් ශාක නිෂ්පාදනයක් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර වෙනුවට භාවිත කළ යුතු බවට සාක්ෂි නොමැත. == රංගල සහ නකල්ස් ආශ්‍රිත වැදගත්කම == රංගල සහ නකල්ස් කඳුවැටිය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ හීන් බෝවිටියා පිළිබඳ ශාක විද්‍යාත්මක හා පාරිසරික නිරීක්ෂණ සඳහා වැදගත් භූගෝලීය සන්දර්භයක් සපයයි. රංගල ආසන්න ප්‍රදේශවලින් ''O. octandra'' පිළිබඳ පැරණි ශාක නිදර්ශක වාර්තා වී ඇති අතර, නකල්ස් කඳුකරයේ පිටවල පතන ප්‍රදේශයෙන්ද මෙම විශේෂය නිරීක්ෂණය කර ඇත.<ref name="AllAsiaRangala" /><ref name="KnucklesFlora" /> මෙම ප්‍රදේශ ශ්‍රී ලංකාවේ ආවේණික ශාක, කඳුකර පරිසර පද්ධති සහ සාම්ප්‍රදායික ශාක භාවිත අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් වේ. == ඡායාරූප සහ ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ == හීන් බෝවිටියාගේ ස්වභාවික වාසස්ථාන, පත්‍ර, මල්, ළපටි දඬු සහ ආහාර සකස් කිරීමේ ආකාර පිළිබඳ ඡායාරූප සහ ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ ශාකය හඳුනාගැනීමට සහ එහි ශ්‍රී ලාංකික භාවිතය ලේඛනගත කිරීමට උපකාරී වේ. රංගල, නකල්ස් සහ අනෙකුත් ස්වභාවික ප්‍රදේශවල ලබාගත් ඡායාරූප නිවැරදි දිනය, ස්ථානය සහ ශාක හඳුනාගැනීමේ තොරතුරු සමඟ ලේඛනගත කළ හැකිය. == මූලාශ්‍ර == <references /> b7zu2tfzsozxcaxs5vz77w0ffoxhbju