විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.22 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 58035 800866 327815 2026-10-03T01:03:46Z Sathiamanai 81252 තොරතුරුකොටුව, පාර්ලිමේන්තු තොරතුරු, දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ ආශ්‍රේයයන් එක් කර යාවත්කාලීන කරන ලදී. 800866 wikitext text/x-wiki {{Short description|ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක් (උපත 1962)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ගරු]] | name = පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක | native_name = Pandu Bandaranaike <br> සී. පී. ඩී. බණ්ඩාරනායක | honorific_suffix = | image = | caption = | office = පරිසර නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය | president = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | term_start = 2007 | term_end = 2010 | office2 = රාජ්‍ය පරිපාලන නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය | president2 = [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] | term_start2 = 2001 | term_end2 = 2004 | office3 = [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී]] | parliament3 = ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව | term_start3 = 1994 අගෝස්තු 16 | term_end3 = 2010 අප්‍රේල් 20 | birth_date = {{birth date and age|1962|1|15|df=yes}} | birth_place = [[කොළඹ]], ලංකාව | nationality = ශ්‍රී ලාංකික | party = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (1994–2007, 2015–වර්තමානය)<br>[[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] (2007–2015) | relations = [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] (පියා)<br>[[බණ්ඩාරනායක පවුල]] | alma_mater = [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, ගල්කිස්ස]] | occupation = දේශපාලනඥ }} '''පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක''' (ඉංග්‍රීසි: Pandu Bandaranaike; උපත 1962 ජනවාරි 15) යනු ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙකි. ඔහු 1994 සිට 2010 දක්වා කාලය තුළ [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]] නියෝජනය කළ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු මෙන්ම හිටපු නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයෙකි.<ref>{{cite web |url=https://www.parliament.lk/si/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/144/ |title=ගරු බණ්ඩාරනායක, පණ්ඩු, පා.ම. |work=මන්ත්‍රීවරුන් පිළිබඳ නාමාවලිය |publisher=[[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව]] |access-date=16 සැප්තැම්බර් 2020}}</ref> ඔහු "ඉඹුල්ගොඩ වීරයා" ලෙස ප්‍රකට හිටපු ප්‍රවීණ වාමාංශික දේශපාලනඥයෙකු වූ [[එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක]] මහතාගේ පුත්‍රයා වන අතර [[බණ්ඩාරනායක පවුල|බණ්ඩාරනායක පවුලේ]] සාමාජිකයෙකි. == මුල් ජීවිතය සහ පවුල් පසුබිම == පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක 1962 ජනවාරි 15 වන දින උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා ගම්පහ ආසනය දීර්ඝ කාලයක් නියෝජනය කළ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක වූ අතර මව ඩොරින් ඩයස් බණ්ඩාරනායක වූවාය. හෙතෙම මූලික සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, ගල්කිස්ස|ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] හැදෑරීය. == දේශපාලන දිවිය == 1994 වසරේදී [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (ශ්‍රීලනිප) හරහා සක්‍රීය දේශපාලනයට පිවිසි ඔහු, [[1994 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1994 මහා මැතිවරණයේදී]] පොදුජන එක්සත් පෙරමුණ (PA) නියෝජනය කරමින් ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයෙන් ප්‍රථම වරට පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය. ඉන්පසු [[2000 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2000]], [[2001 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2001]] සහ [[2004 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2004]] යන මහ මැතිවරණවලදී ද අඛණ්ඩව නැවත පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය. ඔහු චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග ජනාධිපතිනියගේ පාලන සමයේදී වන සම්පත් නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, පසුව රාජ්‍ය පරිපාලන නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙසත් කටයුතු කළේය. 2007 ජනවාරි මාසයේදී ඔහු කරු ජයසූරිය මහතා ප්‍රමුඛ එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ (එජාප) මන්ත්‍රීවරුන් පිරිසක් රජයට එක්වීමේ ක්‍රියාවලියට සමගාමීව දේශපාලන තීරණයක් ගනිමින් එවකට පැවති මහින්ද රාජපක්ෂ රජයේ පරිසර නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය ධුරය භාර ගත්තේය. පසුකාලීනව ඔහු එක්සත් ජාතික පක්ෂයට සහාය දැක්වූ අතර, 2010 මහ මැතිවරණයෙන් පසු ප්‍රධාන ධාරාවේ පාර්ලිමේන්තු දේශපාලනයෙන් තාවකාලිකව ඈත් විය.<ref>{{cite web |url=http://www.slelections.gov.lk/pdf/Results_1994%20GENERAL%20ELECTION.pdf |title=Results of Parliamentary General Election 1994 |publisher=මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකාව |access-date=1 ඔක්තෝබර් 2020 }}</ref> <ref name="dbsj">{{cite web |last=Jeyaraj |first=D. B. S. |title=Former Gampaha MP S.D. Bandaranayake the Colourful Maverick Known as "Imbulgoda Veeraya" Passes Away at 97 Years of Age |url=http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/30424 |date=14 ජුනි 2014 |access-date=21 මැයි 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027175649/http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/30424 |archive-date=27 ඔක්තෝබර් 2020 |url-status=dead }}</ref> == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} == මේවාද බලන්න == * [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] ==මූලාශ්‍ර== *[http://www.parliament.lk/directory_of_members/ViewMember.do?memID=144 පාර්ලිමන්ට් ප්‍රොෆයිල්] [[ප්‍රවර්ගය:1962 උපත්]] d4m5q8ehir6ttidnx3kn5whkxlthxmo 800867 800866 2026-10-03T01:05:09Z Sathiamanai 81252 Linked 800867 wikitext text/x-wiki {{Short description|ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක් (උපත 1962)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ගරු]] | name = පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක | native_name = Pandu Bandaranaike <br> සී. පී. ඩී. බණ්ඩාරනායක | honorific_suffix = | image = | caption = | office = පරිසර නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය | president = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | term_start = 2007 | term_end = 2010 | office2 = රාජ්‍ය පරිපාලන නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය | president2 = [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] | term_start2 = 2001 | term_end2 = 2004 | office3 = [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී]] | parliament3 = ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව | term_start3 = 1994 අගෝස්තු 16 | term_end3 = 2010 අප්‍රේල් 20 | birth_date = {{birth date and age|1962|1|15|df=yes}} | birth_place = [[කොළඹ]], ලංකාව | nationality = ශ්‍රී ලාංකික | party = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (1994–2007, 2015–වර්තමානය)<br>[[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] (2007–2015) | relations = [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] (පියා)<br>[[බණ්ඩාරනායක පවුල]] | alma_mater = [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, ගල්කිස්ස]] | occupation = දේශපාලනඥ }} '''පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක''' (ඉංග්‍රීසි: Pandu Bandaranaike; උපත 1962 ජනවාරි 15) යනු ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙකි. ඔහු 1994 සිට 2010 දක්වා කාලය තුළ [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]] නියෝජනය කළ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු මෙන්ම හිටපු නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයෙකි.<ref>{{cite web |url=https://www.parliament.lk/si/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/144/ |title=ගරු බණ්ඩාරනායක, පණ්ඩු, පා.ම. |work=මන්ත්‍රීවරුන් පිළිබඳ නාමාවලිය |publisher=[[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව]] |access-date=16 සැප්තැම්බර් 2020}}</ref> ඔහු "ඉඹුල්ගොඩ වීරයා" ලෙස ප්‍රකට හිටපු ප්‍රවීණ වාමාංශික දේශපාලනඥයෙකු වූ [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] මහතාගේ පුත්‍රයා වන අතර [[බණ්ඩාරනායක පවුල|බණ්ඩාරනායක පවුලේ]] සාමාජිකයෙකි. == මුල් ජීවිතය සහ පවුල් පසුබිම == පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක 1962 ජනවාරි 15 වන දින උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා ගම්පහ ආසනය දීර්ඝ කාලයක් නියෝජනය කළ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක වූ අතර මව ඩොරින් ඩයස් බණ්ඩාරනායක වූවාය. හෙතෙම මූලික සහ ද්විතීයික අධ්‍යාපනය [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, ගල්කිස්ස|ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] හැදෑරීය. == දේශපාලන දිවිය == 1994 වසරේදී [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (ශ්‍රීලනිප) හරහා සක්‍රීය දේශපාලනයට පිවිසි ඔහු, [[1994 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1994 මහා මැතිවරණයේදී]] පොදුජන එක්සත් පෙරමුණ (PA) නියෝජනය කරමින් ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයෙන් ප්‍රථම වරට පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය. ඉන්පසු [[2000 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2000]], [[2001 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2001]] සහ [[2004 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2004]] යන මහ මැතිවරණවලදී ද අඛණ්ඩව නැවත පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය. ඔහු චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග ජනාධිපතිනියගේ පාලන සමයේදී වන සම්පත් නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, පසුව රාජ්‍ය පරිපාලන නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙසත් කටයුතු කළේය. 2007 ජනවාරි මාසයේදී ඔහු කරු ජයසූරිය මහතා ප්‍රමුඛ එක්සත් ජාතික පක්ෂයේ (එජාප) මන්ත්‍රීවරුන් පිරිසක් රජයට එක්වීමේ ක්‍රියාවලියට සමගාමීව දේශපාලන තීරණයක් ගනිමින් එවකට පැවති මහින්ද රාජපක්ෂ රජයේ පරිසර නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය ධුරය භාර ගත්තේය. පසුකාලීනව ඔහු එක්සත් ජාතික පක්ෂයට සහාය දැක්වූ අතර, 2010 මහ මැතිවරණයෙන් පසු ප්‍රධාන ධාරාවේ පාර්ලිමේන්තු දේශපාලනයෙන් තාවකාලිකව ඈත් විය.<ref>{{cite web |url=http://www.slelections.gov.lk/pdf/Results_1994%20GENERAL%20ELECTION.pdf |title=Results of Parliamentary General Election 1994 |publisher=මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකාව |access-date=1 ඔක්තෝබර් 2020 }}</ref> <ref name="dbsj">{{cite web |last=Jeyaraj |first=D. B. S. |title=Former Gampaha MP S.D. Bandaranayake the Colourful Maverick Known as "Imbulgoda Veeraya" Passes Away at 97 Years of Age |url=http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/30424 |date=14 ජුනි 2014 |access-date=21 මැයි 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027175649/http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/30424 |archive-date=27 ඔක්තෝබර් 2020 |url-status=dead }}</ref> == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} == මේවාද බලන්න == * [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] ==මූලාශ්‍ර== *[http://www.parliament.lk/directory_of_members/ViewMember.do?memID=144 පාර්ලිමන්ට් ප්‍රොෆයිල්] [[ප්‍රවර්ගය:1962 උපත්]] sa33yapecy8x9n5i80v3lodwn3c3sae 800868 800867 2026-10-03T03:19:20Z Sathiamanai 81252 Updated 800868 wikitext text/x-wiki {{Short description|ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක් (උපත 1962)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ගරු]] | name = පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක | native_name = Pandu Bandaranaike <br> චක්‍රවර්ති පණ්ඩුකාභය ඩයස් බණ්ඩාරනායක<br>சி. பி. டி. பண்டாரநாயக்க | honorific_suffix = පා.ම. | image = | caption = | office = දේශීය වෛද්‍ය නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය | president = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | term_start = 2010 අප්‍රේල් 23 | term_end = 2015 ජනවාරි 9 | office2 = ආගමික කටයුතු අමාත්‍ය | president2 = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] | term_start2 = 2007 ජනවාරි 28 | term_end2 = 2010 අප්‍රේල් 9 | office3 = [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී]] | parliament3 = ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව | term_start3 = 1994 අගෝස්තු 16 | term_end3 = 2015 ජුනි 26 | office4 = බස්නාහිර පළාත් සභා මන්ත්‍රී | term_start4 = 1993 | term_end4 = 1994 | birth_date = {{birth date and age|1962|8|31|df=yes}} | birth_place = [[කොළඹ]], ලංකාව | nationality = ශ්‍රී ලාංකික | party = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] / [[එක්සත් ජනතා නිදහස් සන්ධානය]] | relations = [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] (පියා)<br>[[බණ්ඩාරනායක පවුල]] | spouse = මර්කලන්දලාගේ ජීවනී නාමල් ගුණවර්ධන | children = චමිත් ප්‍රවීන් ඩයස් බණ්ඩාරනායක | alma_mater = [[ශාන්ත තෝමස් ප්‍රාථමික විද්‍යාලය, කොල්ලුපිටිය|ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය]]<br>[[ඩී.ඇස්. සේනානායක විද්‍යාලය]], කොළඹ | occupation = දේශපාලනඥ }} '''චක්‍රවර්ති පණ්ඩුකාභය ඩයස් බණ්ඩාරනායක''' හෙවත් පොදුවේ '''පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක''' (ඉංග්‍රීසි: Pandu Bandaranaike; උපත 1962 අගෝස්තු 31) යනු ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙකි. ඔහු 1994 සිට 2015 දක්වා වසර 20කට අධික කාලයක් [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]] නියෝජනය කළ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු වූ අතර, ආගමික කටයුතු අමාත්‍යවරයා සහ දේශීය වෛද්‍ය නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙස ද කටයුතු කළේය.<ref>{{cite web |url=https://www.parliament.lk/si/members-of-parliament/mp-profile/144 |title=ගරු සී.පී.ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා, පා.ම. |work=මන්ත්‍රීවරුන් පිළිබඳ නාමාවලිය |publisher=[[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව]] |access-date=16 සැප්තැම්බර් 2020}}</ref> ඔහු "ඉඹුල්ගොඩ වීරයා" ලෙස ප්‍රකට වාමාංශික දේශපාලනඥයෙකු වූ හිටපු පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක]] මහතාගේ පුත්‍රයා වන අතර [[බණ්ඩාරනායක පවුල|බණ්ඩාරනායක පවුලේ]] සාමාජිකයෙකි.<ref name="dbsj">{{cite web |last=Jeyaraj |first=D. B. S. |title=Former Gampaha MP S.D. Bandaranayake the Colourful Maverick Known as "Imbulgoda Veeraya" Passes Away at 97 Years of Age |url=http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/30424 |date=14 ජුනි 2014 |access-date=21 මැයි 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027175649/http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/30424 |archive-date=27 ඔක්තෝබර් 2020 |url-status=dead}}</ref> == මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය == පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක 1962 අගෝස්තු 31 දින උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා ගම්පහ ආසනය දීර්ඝ කාලයක් නියෝජනය කළ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක වූ අතර මව ඩොරින් ඩයස් බණ්ඩාරනායක වූවාය. ඔහු කොල්ලුපිටිය ශාන්ත තෝමස් මූලික විද්‍යාලයෙන් සහ [[ඩී. ඇස්. සේනානායක විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ ඩී. ඇස්. සේනානායක විද්‍යාලයෙන්]] අධ්‍යාපනය හැදෑරීය. දේශපාලනයට පිවිසීමට පෙර ඔහු රාජ්‍ය දැව සංස්ථාවේ වන වගා නිලධාරියෙකු (Reforestation Officer) ලෙස සේවය කළේය. == දේශපාලන දිවිය == 1993 දී රාජ්‍ය දැව සංස්ථාවේ සේවයෙන් ඉල්ලා අස්වූ හෙතෙම [[බස්නාහිර පළාත් සභාව|බස්නාහිර පළාත් සභා]] මැතිවරණයට තරඟ කර පළාත් සභා මන්ත්‍රීවරයෙකු ලෙස තේරී පත් විය. [[1994 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1994 මහ මැතිවරණයේදී]] [[පොදුජන එක්සත් පෙරමුණ]] නියෝජනය කරමින් [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයෙන්]] ප්‍රථම වරට පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය.<ref>{{cite web |url=http://www.slelections.gov.lk/pdf/Results_1994%20GENERAL%20ELECTION.pdf |title=Results of Parliamentary General Election 1994 |publisher=මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකාව |access-date=1 ඔක්තෝබර් 2020}}</ref> ඉන්පසු [[2000 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2000]], [[2001 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2001]], [[2004 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2004]] සහ [[2010 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2010]] මහ මැතිවරණවලදී ද අඛණ්ඩව පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය. ඔහු මහින්ද රාජපක්ෂ රජය යටතේ ආගමික කටයුතු අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, පසුව දේශීය වෛද්‍ය නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයා ලෙසත් කටයුතු කළේය. == පෞද්ගලික ජීවිතය == ඔහු ශ්‍රී ලංකා ගුවන් හමුදාවේ හිටපු හමුදාපති එයාර් චීෆ් මාර්ෂල් ටෙරන්ස් ගුණවර්ධනගේ දියණිය වන මර්කලන්දලාගේ ජීවනී නාමල් ගුණවර්ධන සමඟ විවාහ විය. ඔවුන්ට චමිත් ප්‍රවීන් ඩයස් බණ්ඩාරනායක නමින් පුතෙකු සිටී. == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} == මේවාද බලන්න == * [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] * [[බණ්ඩාරනායක පවුල]] * [http://www.parliament.lk/directory_of_members/ViewMember.do?memID=144 පාර්ලිමන්ට් ප්‍රොෆයිල්] {{DEFAULTSORT:බණ්ඩාරනායක, පණ්ඩු}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයේ දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:ඩී. ඇස්. සේනානායක විද්‍යාලයේ ආදි සිසුන්]] [[ප්‍රවර්ගය:බණ්ඩාරනායක පවුල]] [[ප්‍රවර්ගය:1962 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීවතුන් අතර සිටින්නන්]] a2jc68dkym2kc77dba2a5mt5hgsaai9 0 80684 800869 685071 2026-10-03T03:55:46Z CommonsDelinker 157 [[:c:Commons:Deletion requests/File:Pokemon go home @ Montreal.jpg|]], හේතුව ලෙස දක්වා [[c:User:Krd|Krd]] විසින් [[c:File:Pokemon_go_home_@_Montreal.jpg|Pokemon_go_home_@_Montreal.jpg]] ගොනුව මකාදමා ඇත. 800869 wikitext text/x-wiki මෙම '''සමාජ මාධ්ය භාවිතය''' ප්රපංචයකි සම්බන්ධ අධික භාවිතය , සමාජ ජාල. සමාජ මාධ්ය භාවිතයන් (ඉංග්රීසි: Social media dependence) යනු අන්තර්ජාලය භාවිතයට ඇබ්බැහි වීම හා අනෙකුත් ඩිජිටල් පරායත්තයන්ට සමානයි. <ref>Griffiths, Mark; Kuss, Daria; Kuss, Daria J.; Griffiths, Mark D. (2017-17-3). “Social Networking Sites and Addiction: Ten Lessons Learned”. ''International Journal of Environmental Research and Public Health'' '''14''' (3): 311. PMC 5369147. <nowiki>PMID 28304359</nowiki>. doi:10.3390/ijerph14030311.</ref> දරුවන් සිතන ආකාරය, අන්තර් ක්රියා කිරීම හා සංවර්ධනය කිරීම, ධනාත්මක අයුරින් හා සමහරක් ඍණාත්මක ආකාරයකින් සමාජීය මාධ්යයන් නොදැනුවත්වම වෙනස් කර ඇත. <ref>Sunstein, Cass (2017-03-07). ''#Republic : divided democracy in the age of social media''. <nowiki>ISBN 9781400884711</nowiki>. OCLC 973545751.</ref><ref name=":0">Andreassen, Cecilie Schou; Pallesen, Ståle; Griffiths, Mark D. (2017-01-01). "The relationship between addictive use of social media, narcissism, and self-esteem: Findings from a large national survey" (PDF). ''Addictive Behaviors''. '''64''': 287–293. doi:10.1016/j.addbeh.2016.03.006. ISSN 1873-6327. <nowiki>PMID 27072491</nowiki>.</ref>  අන්තර්ජාලයට ඇබ්බැහිවීම පිලිබඳ වඩා පුළුල් ලෙස පිළිගත් නිර්වචනයක් සමඟ එය බොහෝ සමානකම් ඇති නමුත්, එය පිරිමි හා පිරිමි වලට වඩා ගැහැණු හා ගැහැණු ළමුන්ට වඩා වැඩි අනුපාතයකට බලපායි.<ref name=":0" /> == සන්දර්භය == [[ගොනුව:Social_Media_Addiction.jpg|alt=Une main de personnes avec des logos miniatures de médias sociaux|වම|thumb| සමාජ ජාල ඇබ්බැහි වීම පිලිබඳ නිදර්ශනය ]] සමාජ ජාලයන් 1997 දී SixDegrees.com. 2000 දී මිලියන 100 ක් ජනයා අන්තර්ජාලයට. ඉන්පසුව, මයිස්පේස් පෙනුම, සමාජ ජාලයන් භාවිතා කිරීමේ ප්රථම සැබෑ උත්පාතයයි. [[ෆේස්බුක්]] සමාගම 2004 දී නිර්මාණය කරන ලද අතර වර්තමානයේ සක්රීය පරිශීලකයන් බිලියන 2.27 ක් <ref name=":4" /> වේ. ෆේස්බුක් Inc. ද වැනි සමාජ ජාල වේදිකා සතුව ඉන්ස්ටග්රෑම් හා නම් WhatsApp <ref name=":4">{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> . අන්තර්ජාලයට ඇබ්බැහි වීම බොහෝ කලක් තිස්සේ චීනය හා දකුනු කොරියාව තුළ අක්රමිකතාවයක් ලෙස පිළිගනු ලැබ ඇත <ref name=":5">{{Cite journal|last=Sung|first=Jisun|last2=Lee|first2=Jungkwon|last3=Noh|first3=Hye-Mi|last4=Park|first4=Yong Soon|year=2013|title=Associations between the Risk of Internet Addiction and Problem Behaviors among Korean Adolescents|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3611099/|journal=Korean Journal of Family Medicine|language=en|volume=34|issue=2|page=115–122|doi=10.4082/kjfm.2013.34.2.115|issn=2005-6443|pmc=3611099|pmid=23560210|via=}}</ref> . ගැහැනුන්ගේ වෙනස්කම් නැවතත් පෙන්නුම් කරන්නේ ගැහැනු සහ ගැහැනුන් සමාජ මාධ්යවල අධිප්රමාණයන්ට වැඩි අවදානමක් ඇති බවය. <ref>{{Cite journal|date=2015-04-01|title=Modeling habitual and addictive smartphone behavior: The role of smartphone usage types, emotional intelligence, social stress, self-regulation, age, and gender|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0747563214007626|journal=Computers in Human Behavior|language=en|volume=45|page=411–420|doi=10.1016/j.chb.2014.12.039|issn=0747-5632}}</ref> , <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}{{,}}{{Cite book}}</ref> , <ref>{{Cite journal|last=Rucklidge|first=Julia|date=2008-04-08|title=Gender differences in ADHD: implications for psychosocial treatments|url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1586/14737175.8.4.643|dead-url=|journal=Expert Review of Neurotherapeutics|language=en|page=|doi=10.1586/14737175.8.4.643|issn=|archive-url=|archive-date=|access-date=2018-12-11}}</ref> . 2017 දී නෝර්වේජියානු අධ්යයනයකින් පෙනී ගියේ "ඇබ්බැහි වීමෙන් සමාජ ජාලයන් භාවිතය තරුණ, ගැහැණු හා තනි තනිව සිටීමයි." <ref>{{Cite journal|date=2017-01-01|title=The relationship between addictive use of social media, narcissism, and self-esteem: Findings from a large national survey|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0306460316301095|journal=Addictive Behaviors|language=en|volume=64|page=287–293|doi=10.1016/j.addbeh.2016.03.006|issn=0306-4603|en}}</ref> == ළමා කාලයේ දී ස්නායු වර්ධනය == ළදරු වියේ පටන් අවම වශයෙන් අවුරුදු 20 ක්, ක්රියාවලිය භාවිතා සිනැප්ස් කප්පාදු කිරීම, බිලියන සංඛ්යාත මිනිසුන් ඉවත් උපාගම හා නියුරෝන ඔවුන් ඉගෙන සම්බන්ධතා වර්ධනය ලෙස තම මොළයේ <ref>{{Cite book}}</ref> . සංවේදී පුද්ගලයින් සඳහා සමාජ ජාලයන් මෙම ක්රියාවලියට බලපානු ඇති බවට වර්තමානයේ න්යායයක් පවතී <ref>{{Cite journal|last=Kep Kee Loh|date=2015-07-15|title=How Has the Internet Reshaped Human Cognition?|url=https://journals.sagepub.com/action/captchaChallenge?redirectUrl=https%3A%2F%2Fjournals.sagepub.com%2Fdoi%2Fabs%2F10.1177%2F1073858415595005%3FjournalCode%3Dnroa&|journal=The Neuroscientist|language=en|page=|doi=10.1177/1073858415595005|issn=|access-date=2018-12-29}}</ref> . සමාජ ජාල ජාන පාලනය දැඩි අවදානමක් පෙර සියළුම තරුණ ඕනෑම ඇබ්බැහි මත රඳා වීම දැඩි අවදානමක් ඔවුන් තුල වේ සිට වෛද්ය උත්සන්න ඇති බව පෙනෙන්නට තිබේ <ref name=":5"/> . == බහුවිධ සහයෝගීතාව == [[ගොනුව:SocialMediaPatches.jpeg|thumb| ඩෙනීම් පේලි සමාජ මාධ්ය වෙත යොමු කරයි ]] ෆේස්බුක් සහ අනෙකුත් සමාජ මාධ්ය සමාගම් පසුගිය වසර කිහිපය තුළ දී බොහෝ විවේචනයට ලක් විය. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> බොහෝ දෙනා ලෝකය පුරා මෙම ගැටළු සම්බන්ධව කටයුතු කරනු ඇත. මෙම න්යායන් දිගු කලක් තිස්සේ ඉතා මතභේදයට ලක්ව ඇත <ref> {{උපන්‍යාස වෙබ්}} </ref> , <ref> {{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> , <ref>{{Cite book|url=https://www.racp.edu.au/advocacy/division-faculty-and-chapter-priorities/paediatrics-and-child-health-division/australian-guidelines-on-adhd|title=සංරක්ෂිත පිටපත|access-date=2019-01-19|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215121126/https://www.racp.edu.au/advocacy/division-faculty-and-chapter-priorities/paediatrics-and-child-health-division/australian-guidelines-on-adhd|url-status=dead}}</ref> . === ළමා රෝග === මහාචාර්ය දිමිත්රි Christiakis, ''JAMA ළමා රෝග,'' ලෝකයේ ඕනෑම කෙනෙකුට ලබා ගත හැකි පවුලේ මාධ්ය සැලැස්ම ස්ථාපිත කිරීමේ පෙරමුණ ගත් කතුවරයෙක් විය. ඔහු විශේෂයෙන් දෙමාපියන් "මාස 18 ත් 24 ත් අතර අඩු ළමුන්, වීඩියෝ චැට් හැර, ඩිජිටල් ජාල භාවිතය වැළැක්වීම සඳහා බව නිර්දේශ <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> . "වර්තමාන පර්යේෂණයට දරුවන්ට" වැඩිපුර "තිර කාලයක් හෝ සමාජ ජාලයක් සඳහා පැහැදිලි විද්යාත්මක පිළිතුරක් සපයන්නේ නැත. කෙසේවෙතත්, ඇමරිකානු ළමා විද්යා පීඨය විසින් වයස අවුරුදු 2 ත් 5 ත් අතර වයස් සීමාව ඉහළ මට්ටමේ වැඩසටහන්කරණය සඳහා එක් පැයකට සීමා කිරීම නිර්දේශ කරයි. දිමිත්රි Christiakis Ipads සහ සැබෑ සෙල්ලම් බඩු සමඟ සසඳා බැලීම සිදු කරයි. <ref>{{Cite journal|date=2018-12-07|title=Helping Families Navigate the Digital World {{!}} On the Pulse|url=https://pulse.seattlechildrens.org/helping-families-navigate-the-digital-world/|journal=On the Pulse|language=en|access-date=2018-12-13|archive-date=2018-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215124106/https://pulse.seattlechildrens.org/helping-families-navigate-the-digital-world/|url-status=dead}}</ref> === මානව විද්යාව === "සෑම දවසකම, පුවත්පත් ලිපි අපට ස්මාර්ට්ෆෝන් හෝ ස්වයං වලට ඇබ්බැහි වීම නිසා අපගේ මානව වර්ගයා අහිමි වී ඇතැයි" මහාචාර්ය මිලර් පවසයි. කෙසේවෙතත්, "සංඛ්යාත්මක මානව විද්යාව යනු තාක්ෂණික විපර්යාසයේ විපාක පිලිබඳව නිරීක්ෂණය කිරීම හා වාර්තා කිරීම වෙනුවට, වඩා පුළුල්ව සාමාන්ය හා සදාචාරාත්මක තර්ක සකස් කිරීම සඳහා නිරන්තරයෙන් වර්ධනය වන සංවර්ධනය" ලෙස ඔහු ඔහු සිතයි. <ref>{{Cite journal|last=Miller|first=Daniel|date=2018-08-28|title=Digital Anthropology|url=http://www.anthroencyclopedia.com/entry/digital-anthropology|journal=Cambridge Encyclopedia of Anthropology|language=en|access-date=2018-12-29}}</ref> ලන්ඩන් විශ්වවිද්යාලයේ ලන්ඩන් විශ්වවිද්යාලයේ මානව විද්යා අංශයේත්, අන්තර්ජාලය තුළ දැනට ක්රියාත්මක වන ව්යාපෘති පිළිබඳව නොමිලේ පොත් පත් ප්රකාශයට පත් කරයි. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> සමාජ ජාල සහ විශේෂිත සංස්කෘතීන් මත යැපීම අතර මානව විද්යාත්මක සම්බන්ධතා පිළිබඳ වෙනත් පොත් ප්රකාශයට පත් කර ඇත <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/990858382}}</ref> , <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/1020686670}}</ref> . "ඩිජිටල් මානව විද්යාව" යනු ඩිජිටල් යුගයේ මිනිසා හා තාක්ෂණය අතර ඇති සම්බන්ධය පිළිබඳ මානව විද්යාත්මක අධ්යයනයයි. මෙම ක්ෂේත්රය නව සහ එබැවින් විවිධාකාර අක්ෂර සහිත විවිධ නම් ඇත. මේවාට තාක්ෂණික මානව විද්යාව, <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> ඩිජිටල් වාර්ගික ග්රන්ථය, සයිබන්තමොප විද්යාව, <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> හා අථත්ය මානව විද්යාව යන ඒවාය. <ref>{{Cite book}}</ref> ඩිජිටල් විශ්ලේෂක බ්රයන් සොලිස්, ඩිජිටල් විශ්ලේෂක, මානව විද්යාඥ සහ ප්රධාන කථිකයා මෙසේ අදහස් දැක්වීය. "අපි ඩිජිටල් ඇබ්බැහි වූවන් බවට පත් වී ඇත. තාක්ෂණයේ පාලනය ගෙනයාම හා තාක්ෂණය පාලනය කිරීමට අපට කාලය නැත. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> === මනෝ විද්යාව === ''මනෝවිද්යා'' ක්ෂේත්රයේ ''මාණ්ඩලික විද්යා'' ක්ෂේත්රයේ විවිධ මාතෘකා ඔස්සේ ලෝක ව්යාප්ත සහභාගීත්වය හා සහයෝගීතාව පිළිබඳ සම්මන්ත්රණ රාශියක් ඇත. "අධ්යයනයන් විසින් නෛසර්ගික මූලික මනෝවිද්යාත්මක අවශ්යතා සහ සමාජ ජාල ඇබ්බැහිවීම අතර සම්බන්ධයක් යෝජනා කර ඇත." <ref>{{Cite journal|last=Andreassen|first=Cecilie Schou|date=2015-06-01|title=Online Social Network Site Addiction: A Comprehensive Review|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s40429-015-0056-9|journal=Current Addiction Reports|language=en|volume=2|issue=2|page=175–184|doi=10.1007/s40429-015-0056-9|issn=2196-2952|access-date=2019-01-04}}</ref> . === මාධ්ය === ඕස්ට්රේලියානු තරඟය සහ පාරිභෝගික කොමිසම 2018 දෙසැම්බර් මාසයේ දී වාර්තාවක් නිකුත් කලේ ය: "නව ඩිරෙක්ටරයක් හෝ පවතින නියාමනයකට කොතරම් විශාල ඩිජිටල් වේදිකා වර්ග කිරීම සහ ඒවා නිරීක්ෂණය කිරීම පිළිබඳ විමර්ශනය කිරීම, නිරීක්ෂණය කිරීම හා වාර්තා කිරීම දැන්වීම් සහ නව අන්තර්ගතයන් ප්රදර්ශනය කිරීම ". කලින් පැපුවා නිව් ගිනියාවේ ආර්ථික සංවර්ධනය සඳහා වැඩ කල ආර්ථික විද්යාඥයෙක් වූ රොඩ් සිම්ස්, තරඟකාරී නීති උල්ලංඝනය කළ ඇතැම් ඩිජිටල් වේදිකා පිළිබඳව ඇතැම් සැලකිලිමත් බව හෙළි කර තිබේ. පරිභෝජනයට සහ බලහත්කාරයෙන් මිනුම් දඬු වගකිව යුතුද යන්න සොයා බැලීම සඳහා මෙම වන්දි ඉල්ලීම් පහක් ලෙස ACCC දැනට විමර්ශනය කරයි. " <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> [[ගොනුව:2008_03_15_Anonymous_v_Co$_Google_Operation_Freakout.jpg|වම|thumb| ගූගල් සහ [[සයන්ටොලොජි|සෛනෝවිද්යාවෝහි]] 2008 දී පවත්වන ලද මෙම උත්සවය, පිළිගත් මනෝ-විරෝධී සංවිධානයකි. ]] === තාක්ෂණය === මෙම ගැටළු පිළිබඳව දැනුවත් වීම නිසා නව තාක්ෂණික විසඳුම් සංවර්ධනය කිරීම සඳහා බොහෝ තාක්ෂණ හා වෛද්ය ප්රජාවන් එකට වැඩ කිරීමට කටයුතු කළහ. ඇපල් ඉන්කෝපරේෂන් තුන්වන පාර්ශවීය වැඩසටහන් මිලදී ගත් අතර කොටසක් ලෙස ප්රවර්ධනය "තිර කාලයක්" ලෙස එය සංස්ථාගත කර ඇත , iOS 12 <ref>{{Cite journal|last=Ceres|first=Pia|date=2018-09-25|title=How to Use Apple’s Screen Time Controls on iOS 12|url=https://www.wired.com/story/how-to-use-screen-time-ios-12/|journal=Wired|language=en|issn=1059-1028|access-date=2018-12-13}}</ref> . ජර්මනියේ ආරම්භක මෘදුකාංගයක් නිර්මාණය කර ඇත්තේ කාර්යක්ෂමතාව වැඩි කිරීම සහ තිර කාලය අඩු කිරීම සඳහා නිර්මාණය කර ඇති ඇන්ඩ්රොයිඩ් දුරකථනයකි. ''නිව්ස් කෝපරේෂන්'' Screen Times කාලය අඩු කිරීම සඳහා බොහෝ ක්රමෝපායන් ඉදිරිපත් කළේය <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> . ''වෙස්ට්පාක් නවසීලන්තය'' සමාජ මාධ්යවල ප්රචාරය නොකළ බව වාර්තා විය. ෆේස්බුක් හා ඉන්ස්ටග්රෑම් නිල සමාජ ජාල භාවිතයට ඇබ්බැහි එරෙහි සටනේ දී නව මෙවලම් නිවේදනය <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> . === මනෝ වෛද්ය === මානසික සෞඛ්ය ගැටලු විසඳීමට සහ මානසික සෞඛ්ය කෙරෙහි අහිතකර බලපෑම් වළක්වා ගැනීම සඳහා වෛද්ය ආචාරධර්ම මූලධර්මයන් භාවිතා කරයි <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> , <ref>{{Cite book|url=https://www.worldcat.org/oclc/950445091|isbn=9781442252844|oclc=950445091}}</ref> . 2018 දී ප්රකාශයට පත් කරන ලද [[කැනඩාව|කැනඩාවේ]] වත්මන් කැල්ගරි නගරාධිපති ඇතුලූ මනෝචිකිත්සකත්වය බොහෝ දේශපාලනඥයන් සමග පෙලගැසී ඇත. "මානසික සෞඛ්යය, ඇබ්බැහි වීම සහ අපරාධ වැළැක්වීම පිළිබඳ ක්රමවත් දෘෂ්ටියක් අප වෙත යොමු කළ යුතුය. මෙම කරුණු එකට එක්ව බලන්න." <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්|en}}</ref> == වැඩිදුර පර්යේෂණ == සමාජ ජාලයන් භාවිතය ලෝකය පුරාම පැතිරී තිබුණද, පරිශීලකයින් අතර සන්නිවේදනය සහ අන්තර් ක්රියාකාරීත්වය, වෛද්ය, මානව විද්යාත්මක හා තාක්ෂණික ප්රජාවන් තුළ දුර්වල ලෙස දන්නා අයුරින් පවතී. <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> බොහෝ පර්යේෂණ කෘති ක්ෂේත්රයේ ප්රකාශයට පත් කරනු ලැබේ අන්තර්ජාල ඇබ්බැහි ඇතුළුව, නව යොවුන් වියේ වන ස්මාර්ට් ෆෝන් ඇබ්බැහි වීම හා වීඩියෝ ක්රීඩා කිරීමට ඇබ්බැහි සමඟ අමුත්තන් <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ්}}</ref> . == යොමු == <references responsive="" group=""></references> [[ප්‍රවර්ගය:අන්තර්ජාලය]] [[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]] qyxk8k3yrmij1xvgwcxg6qgld2167h4 0 165115 800863 800255 2026-10-02T12:59:03Z KSLwiki24 70498 /* */ 800863 wikitext text/x-wiki {{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }} {{Infobox ancient site |name = {{larger|විල්ගම්වෙහෙර<br> සෝමාවතී රජ මහා විහාරය}}(විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය) |alternate_name = විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය]] |image_size = 275px |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාව |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}} |map_dot_label = විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = තෝප්පූර්, සේරුවාවිල, [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය]], [[නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = සේරුවාවිල |type = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු |material = |built = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස |abandoned = |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත පැරණි සෝමනුවර ස්ථූපය පිහිටා ඇත |excavations = |archaeologists = |condition = සංරක්ෂණය කරමින් සහ ආගමික භාවිතයේ පවතින |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] |public_access = හැක |website = {{URL|https://mahamevnawa.lk}} |notes = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවක් ලෙස වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වේ. |designation1 = APMSL |designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |designation1_date = |designation1_number = |designation1_criteria = පධානඝර |designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |designation1_free1name = |designation1_free1value = |designation1_free2name = |designation1_free2value = }} '''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.[[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)|පධානඝර]] හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් ලෙස යැයි සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කරවා කරවන ලද '''"සෝමවතී ස්තූපය"''' වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය ලෙස පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සලකනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස ඒ බව මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.<ref>https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511</ref><ref>https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18</ref> == ඉතිහාසය == === සෝමාවතී ස්තූපයේ ආරම්භය === පැරණි බෞද්ධ වංශකතා හා ධාතු සාහිත්‍යයට අනුව, සෝමාවතී ස්තූපයේ ඉතිහාසය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ සමඟ සම්බන්ධ වේ. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ [[ජිනකාලමාලී]] වැනි මූලාශ්‍රවලට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නා රජු මහත් ශෝකයට පත්ව, අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කිරීම සඳහා පැමිණියේය. ධාතු බෙදාදීමේ අවස්ථාවේදී ද්‍රෝණ බමුණා විසින් දකුණු දළදාව සඟවාගත් බව දැක, ජයසේන නා රජු එය ලබාගෙන නාග භවනට රැගෙන ගිය බවත්, එහි මැණික් ස්තූපයක් කර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර මහත් පූජාවන් පැවැත්වූ බවත් එම වංශකතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ. පසුව ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේදී මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ නාග භවනට ගොස් දකුණු දළදා වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කළ බවත්, එය සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජු වෙත භාර දුන් බවත් වංශකතා මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ගිරිඅභය රජු විසින් සිය බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ස්තූපයක් ඉදිකළ අතර, එය '''සෝමාවතී ස්තූපය''' ලෙස හැඳින්වූ බව සඳහන් වේ.<ref name="Dhatuvamsa">{{cite book |title=ධාතුවංශය |language=si }}</ref><ref name="Jinakalamali">{{cite book |last=බුද්ධදත්ත |first=පොල්වත්තේ |title=ජිනකාලමාලී |year=1962 |language=si }}</ref> [[ජිනකාලමාලී]] විස්තරයට අනුව, ගිරිඅභය රජු සේරුනුවරට පැමිණි පසු එහි රජු වූ සිව රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ඔහුට ලබා දුන් අතර, ගිරිඅභය රජු එම නුවර තම බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් '''සෝමනුවර''' ලෙස නම් කළේය. පසුව සෝමාදේවියගේ ඉල්ලීම මත එම නුවර ආසන්නයේ විහාරයක් හා චෛත්‍යයක් ඉදිකිරීමට කටයුතු කළ බවත්, එහි මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂූන් පිරිසක් සමඟ වැඩසිටි බවත්, මහින්ද තෙරුන් විසින් පුදනු ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව ගිරිඅභය රජු වෙත ලබාදුන් බවත් ජිනකාලමාලීයේ දැක්වේ. එම දළදාව චෛත්‍යයේ නිධන් කර ස්තූපය ඉදිකළ බවද එහි සඳහන් වේ.<ref name="Jinakalamali" /> === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම === සෝමාවතී ස්තූපය වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් උපකාර වී ඇත්තේ පැරණි වංශකතාවල සඳහන් භූගෝලීය විස්තර සහ වර්තමාන ස්ථානයේ පිහිටීම අතර ඇති සමානත්වයයි. ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත් ප්‍රදේශයේ, සේරු විලෙහි කෙළවරට ආසන්නව පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර කරයි.<ref name="Dhatuvamsa" /><ref name="Jinakalamali" /><ref name="MahameghaWilgam">{{cite web |title=සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර |url=https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ |website=මහමෙව්නාව |date=2016-12-03 |language=si }}</ref> ජිනකාලමාලීයේ විස්තරයට අනුව සේරු රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ගිරිඅභය රජුට ලබා දී ඇති අතර, එය සෝමනුවර ලෙස නම් කරන ලදී. එම නිසා පැරණි සෝමනුවර සේරු විල ආශ්‍රිතව පිහිටිය යුතු බව එම වංශකතා විස්තරයෙන් පෙනී යයි.<ref name="Jinakalamali" /> විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරු දෙසින්, සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්න ප්‍රදේශයකය. සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති පැරණි විශාල බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය වන අතර, එය සේරුවිල මංගල මහා සෑයට ආසන්නව පිහිටීම ද වංශකතා විස්තර සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණකි. මෙම භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන් විල්ගම්වෙහෙර පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020">{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511 |website=ලංකාදීප |date=2020-08-22 |language=si }}</ref> === සේරුවිල මහාසෑය හා සෝමනුවර අතර සම්බන්ධය === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට වැදගත් වන තවත් කරුණක් වන්නේ සෝමනුවර හා සේරුවිල මහාසෑය අතර පැවති බව වංශකතා මගින් දැක්වෙන සමීප සම්බන්ධතාවයයි. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී පිළිබඳ කළ පර්යේෂණවලට අනුව, සෝමනුවරේ පිහිටි ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑය ඉදිකිරීමේ හා එහි ධාතු නිධානයේ කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වූහ.<ref name="Jinakalamali" /><ref name="MahameghaWilgam" /> වංශකතා අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑය සඳහා පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආගන්තුක වත් සිදුකර ඇත්තේත්, ලලාට ධාතුව උපස්ථානය සඳහා නිතර වැඩම කර ඇත්තේත් ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ බව සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව මෙය සෝමනුවර සේරුනුවරට ඉතා ආසන්නව පිහිටි බව පෙන්වන කරුණක් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /> මෙම සම්බන්ධතාවය [[ජිනකාලමාලී]]යේ දක්වන සෝමනුවර පිහිටීම පිළිබඳ විස්තර සමඟද ගැළපේ. එහි සෝමනුවර විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙසත්, ගිරිඅභය රජු එහි රාජ්‍යය කළ බවත්, එහිදී මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ සහාය ඇතිව දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ස්තූපයක් ඉදිකළ බවත් දැක්වේ.<ref name="Jinakalamali" /> === සෝමනුවරින් ආරම්භ වූ ධාතු පෙරහැර === සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර භූගෝලීය සමීපත්වය පෙන්වන තවත් කරුණක් වන්නේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන උත්සවයට සම්බන්ධ වූ මහා පෙරහැර පිළිබඳ වංශකතා විස්තරයයි.වංශකතා විග්‍රහයට අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ලලාට ධාතු නිධාන උත්සවය සඳහා වූ මහා පෙරහැර '''සෝමනුවරින් ආරම්භ වී''' සේරුවිල මහා සෑය වෙත ගමන් කර තිබේ. එම විස්තරය අනුව වප් මස පසළොස්වක පොහෝ දිනයේ දහවල් ආරම්භ වූ පෙරහැර හිරු බැස යාමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ඇතුළු වී ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam">{{cite web |title=අසිරිමත් ධාතු පුරාණය 23 කොටස : අනුහස් පානා සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ වැඩ සිටිනා වෙල්ගම් වෙහෙර සෑ රජුන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2016/04/21/tmp.asp?ID=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2016-04-21 |language=si }}</ref> මෙම විස්තරය සෝමනුවර හා සේරුවිල මංගල මහා සෑය අතර තිබිය යුතු භූගෝලීය සමීපත්වය පිළිබඳ වැදගත් ඉඟියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනම්, සෝමනුවර සේරුවිල මහාසෑයෙන් සැලකිය යුතු දුරකින් පිහිටි ස්ථානයක් වූයේ නම්, දහවල් ආරම්භ වූ මහා පෙරහැරක් හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ළඟාවීම පිළිබඳ වංශකතා විස්තරය සමඟ එය ගැළපීම අපහසු වේ. මේ හේතුවෙන් මෙම පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරයද විල්ගම්වෙහෙර හා පැරණි සෝමනුවර අතර පිහිටීම සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන භූගෝලීය සාධක අතරට ඇතුළත් කර ඇත.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> === මහාචාර්ය විමල් විජේරත්නගේ පර්යේෂණ === විල්ගම්වෙහෙර ස්ථානය සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමේ පර්යේෂණ ඉතිහාසයේ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතාට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. ධාතුවංශය පදනම් කරගනිමින් සිය ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණ සිදුකළ ඔහු, 1970 දශකයේදී ධාතුවංශයේ සඳහන් ස්ථාන හඳුනාගැනීම සඳහා කළ ගවේෂණයකදී විල්ගම්වෙහෙර පිළිබඳ අවධානය යොමු කළේය. ගුවන් ඡායාරූප සහ 1923දී සකස් කරන ලද පැරණි සිතියම් පරීක්ෂා කිරීමේදී සේරුවිලේ උතුරු කෙළවරේ කඳුගැටයක් වැනි උස් ස්ථානයක් හඳුනාගත් බවත්, එම ස්ථානය බ්‍රිතාන්‍ය සිතියම්වල ඓතිහාසික ස්ථානයක් ලෙස සලකුණු කර තිබූ බවත් විජේරත්න මහතා සඳහන් කර ඇත. එම ස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේදී ගරා වැටුණු ස්තූපයක නටබුන්, යූප ස්ථම්භයක්, අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් බවට හඳුනාගත් ගඩොල් සහ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක විහාරාරාමයක නටබුන් හඳුනාගත් බව ඔහු පවසා ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> විජේරත්න මහතාගේ පර්යේෂණයට අනුව, ධාතුවංශය ඇතුළු වංශකතා මූලාශ්‍රවල සඳහන් සෝමනුවර පිළිබඳ තොරතුරු, විල්ගම්වෙහෙරේ භූගෝලීය පිහිටීම සහ තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමයේ භාෂාමය පරිණාමය යන කරුණු එකිනෙක සම්බන්ධ වේ. මෙම පර්යේෂණ මත පදනම්ව ඔහු විල්ගම්වෙහෙර සෝම විහාරය සහ සෝමාවතී ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමේ මතය ඉදිරිපත් කළේය.<ref name="Lankadeepa2020" /> === තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය === මෙම හඳුනාගැනීම සඳහා තවත් භාෂාමය සාධකයක් ලෙස තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කර ඇති මතය සැලකේ. මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා ඉදිරිපත් කර ඇති මතයට අනුව, පැරණි '''සෝමපුර''' යන නාමය පසුව '''සෝම්පූර්''', '''තෝම්පූර්''' සහ අවසානයේ '''තෝප්පූර්''' ලෙස භාෂාමය වශයෙන් වෙනස් වී තිබිය හැකිය. එම නාම විකාශය පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටීම හඳුනාගැනීම සඳහා භාෂාමය සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> === පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ සිදුකළ ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක හමුවී ඇත. පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කළ පරිදි, ස්තූපය වටා තිබූ ඇත්පවුරක නටබුන් හමුවීම සහ ස්තූප මළුවෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ ස්තූපවල භාවිත වූ යූප ගල හා ඡත්‍ර කොටස් හමුවීම එහි මුල් ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ වැදගත් සාධක වේ. පැරණි සිරිපතුල් ගලක් සහ වෙනත් ස්තූප අංගද එහිදී හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව හා මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී ආරම්භ කළ කැණීම්වලදී ස්තූපය හා ඒ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත. ස්තූපය අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය වංශකතාවල සෝමාවතී ස්තූපය සම්බන්ධයෙන් දක්වන මුල් ඓතිහාසික කාලපරාසය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණක් වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය පමණක් මගින් එය ගිරිඅභය රජු විසින් ඉදිකළ සෝමාවතී ස්තූපය බව සෘජුව තහවුරු නොවන බැවින්, එය භූගෝලීය හා වංශකතා සාධක සමඟ එක්ව සලකා බැලිය යුතුය.<ref name="Lankadeepa2020" /> === හඳුනාගැනීම සඳහා ඇති ප්‍රධාන සාධක === විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය: * පැරණි ධාතුවංශ හා ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත්, විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර වීම. * සෝමනුවරේ ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ කටයුතු හා ලලාට ධාතු උපස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටීම. * සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන මහා පෙරහැර සෝමනුවරින් ආරම්භ වී හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට පැමිණි බවට ඇති වංශකතා විස්තරය. * විල්ගම්වෙහෙර සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරින් සහ සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටීම. * සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රධාන පැරණි බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර වීම. * ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවීම සහ ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පසුකාලීන යුග දක්වා ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගැනීම. * ස්තූපය ආශ්‍රිතව යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස්, සිරිපතුල් ගල සහ පැරණි ඇත්පවුරක නටබුන් වැනි මුල් බෞද්ධ ස්තූප සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවීම. * තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පැරණි සෝමපුර යන නාමයෙන් පරිණාමය වූවා විය හැකි බවට ඉදිරිපත් කර ඇති භාෂාමය මතය. * 1970 දශකයේදී මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් ධාතුවංශය, පැරණි සිතියම් සහ ගුවන් ඡායාරූප ආශ්‍රයෙන් විල්ගම්වෙහෙර හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ කරුණු. * 2015 සිට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ස්ථානයේ පැරණිභාවය හා වැදගත්කම පිළිබඳ නව සාධක අනාවරණය වීම.<ref name="Lankadeepa2020" /><ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="BudusaranaWilgam" /> මෙම කරුණු සමස්තයක් ලෙස සලකා බැලීමේදී, වංශකතාවල සඳහන් '''සේරු විලෙහි කෙළවර පිහිටි සෝමනුවරේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය''' වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමට පදනමක් සැපයෙන බව පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී ඉදිරිපත් කර ඇත. විශේෂයෙන් සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර පැවති බව වංශකතා මගින් පෙනෙන ආසන්න සම්බන්ධතාවය, මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ භූමිකාව සහ සෝමනුවරින් සේරුවිලට ගමන් කළ ධාතු පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරය, මෙම හඳුනාගැනීමේ භූගෝලීය තර්කයට අමතර සාධක සපයයි.<ref name="MahameghaWilgam" /><ref name="Jinakalamali" /> ගිරිඅභය රජු විසින් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකළ ස්තූපය බවට සෘජුව සඳහන් වන සමකාලීන ශිලා ලේඛනයක් හෝ එම දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් මෙතෙක් ප්‍රකාශිත කැණීම් මගින් හඳුනාගෙන නොමැති අතර විල්ගම්වෙහෙර සහ සෝමාවතී ස්තූපය අතර හඳුනාගැනීම වංශකතා, භූගෝලීය, භාෂාමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එකිනෙක සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඓතිහාසික හඳුනාගැනීමක් ලෙස සැලකේ.කෙසේ නමුත් 2020දී පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් විසින්ද පවතින භූගෝලීය හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත විල්ගම්වෙහෙර දාගැබ පැරණි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බව ප්‍රකාශ කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> == ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් == === වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ප්‍රධාන ස්තූපයක් සහ එය ආශ්‍රිත විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන්වලින් සමන්විත වේ. පුරාවිද්‍යාත්මක භූමිය අක්කර 49ක් පමණ පුරා පැතිර ඇති අතර, ස්තූපයට අමතරව විවිධ ආගමික හා වාස්තු විද්‍යාත්මක ගොඩනැගිලිවල නටබුන් එහි හඳුනාගෙන ඇත.<ref name="Lankadeepa2020">{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511 |website=ලංකාදීප |date=2020-08-22 |language=si }}</ref> මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා 1970 දශකයේදී සිදුකළ ගවේෂණවලදී ස්තූප නටබුන්වලට අමතරව පංචාරාම සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරාරාමයක නටබුන්, ශිලා කණු, සඳකඩපහණ, කොරවක්ගල් සහ මුරගල් වැනි වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හඳුනාගත් බව සඳහන් කර ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> === ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව === ස්ථානයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය විශාල ගඩොල් ස්තූපයකි. එහි මුල් ව්‍යුහය පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් වෙනස් වී ඇති අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ස්තූපය විවිධ කාල අවධිවලදී ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්ව ඇත.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපය වටා පැවති ඇත්පවුරක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, එය ස්තූප මළුව වටා පැවති වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස සැලකේ. ස්තූප මළුවෙන් හමුවූ යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස් සහ අනෙකුත් ස්තූප අංග මුල් ඓතිහාසික යුගයේ ස්තූප වාස්තු විද්‍යාව පිළිබඳ සාධක සපයයි. ඡත්‍ර කොටස් හතරක් හඳුනාගෙන ඇති බවද වාර්තා වේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපය ආශ්‍රිතව හමුවූ පැරණි සිරිපතුල් ගලක පූර්ණඝට හා ඡත්‍ර සලකුණු දක්නට ලැබෙන බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් ගඩොල් හමුවීමද ස්ථානයේ පැරණි ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම සඳහා වැදගත් වේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්තූපයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක අවධි සම්බන්ධයෙන් පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත්තේ එය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ අවස්ථාවල ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලක්ව ඇති බවයි.<ref name="Lankadeepa2020" /> === වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක === ස්තූපයට අමතරව විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියේ විශාල විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. ගවේෂණවලදී විවිධ ගොඩනැගිලිවල අත්තිවාරම්, ශිලා කණු සහ අනෙකුත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හමුවීම මගින් ස්ථානය විශාල ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සාධක ලැබේ.<ref name="Lankadeepa2020" /> ස්ථානයේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බවට සාධක හඳුනාගෙන ඇත. ස්තූපයේ හා ආශ්‍රිත ගොඩනැගිලිවල විවිධ ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම මගින් ස්ථානය එක් කාලයකට සීමා වූ ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් නොව, පසුකාලීනවද සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක සංකීර්ණයක් බව පෙනී යයි.<ref name="Lankadeepa2020" />පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කර ඇත. එම කැණීම්වල අරමුණ වූයේ ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්වභාවය, ඉදිකිරීම් අවධි සහ සංරක්ෂණයට අවශ්‍ය කරුණු හඳුනාගැනීමයි.<ref name="Lankadeepa2020" /> === අභිලේඛන === විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ශිලා ලේඛනයක් හමුවී ඇති අතර, එහි අක්ෂර ගෙවී ඇති බැවින් මෙම ලේඛනය මෙතෙක් සාර්ථකව කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීමට නොහැකි වී ඇත. එම නිසා එහි අන්තර්ගතය, කාලනිර්ණය හෝ එය ඉදිකිරීම් හා සම්බන්ධ පුද්ගලයන් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු දැනට තහවුරු කර නොමැත.<ref name="Lankadeepa2020" /> <!-- ==පූර්ව වාර්තා== මෙහි පූර්ව වාර්තා පිළිබඳ අන්තර්ගතය... --> == වර්තමාන සංරක්ෂණය == එවකට සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනායක හිමියන්,කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහ සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ පසුව විහාරාධිපති ධුරයට පත්වුණු අලුදෙණියේ සුබෝධි හිමියන් ප්‍රමුඛ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් 2015 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව මෙහි පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කළ අතර එමගින් මෙම ස්ථානයේ අක්කර 49ක පමණ ප්‍රදේශයක පැරණි ස්තූපය ඇතුළු පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යයනයක් සිදු විය.<ref>{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B6%BB/57-577511 |website=Lankadeepa |date=2020-08-22}}</ref> 2016 වර්ෂයේදී විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑයේ වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණයේ දී ධාතූන් වහන්සේල නිධන් කල අතර එහිදී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහ අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේගේ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා පෙරහැරකින් සේරුවිල විහාරයේ සිට විල්ගම්වෙහෙරට වැඩමවා ධාතු නිධානය සිදු කර ඇත.2020 වසරේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් උච්චතම අවස්ථාවට ලඟා වූ අතර එහිදී පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් මෙම කැණීම් කරන ස්ථානය පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා ස්ථූපය යැයි අනුමාන කරන බවට කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.2024 වසර වනවිට ස්ථූපය සහ ස්ථූප මලුවේ සංරක්ෂණය කටයුතු සම්පූර්ණයෙන් ම අවසන් විය.<ref>{{cite web |title=සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර ධාතු නිධාන පුණ්‍ය මහෝත්සවය සහ මහ පෙරහැර |url=https://mahamevnawa.lk/seruwila-dhathu-nidhanothsawaya/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය |date=2016-03-21}}</ref><ref>{{cite web |title=තාවතිංස යාත්‍රා – අභය දාන |url=https://mahamegha.lk/2017/04/07/thawathinsa-yathra/ |website=මහමෙඝ |date=2017-04-07}}</ref> ==වෙනත් ලිපි== * [[සෝමාවතිය විහාරය]] * [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]] * [[වෙල්ගම් වෙහෙර]] * [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] == මූලාශ්‍ර == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} == වැඩිදුර කියවීම == * සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න * ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න == බාහිර සබැඳි == *[https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්] *[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ] *[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }} *[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Buddhism in Sri Lanka}} [[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]] [[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]] [[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]] [[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]] lh7khff82sogxo2gw2e1pfl9xjct85j 0 180223 800874 740407 2026-10-03T06:03:56Z EmausBot 5927 Fixing double redirect from [[1999 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන කණ්ඩායම්]] to [[1999 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන කණ්ඩායම් සංචිත]] 800874 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[1999 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන කණ්ඩායම් සංචිත]] 0gqf07a0xdam0s735tzfv3qlhrxf2z1 0 195700 800853 800846 2026-10-02T12:16:03Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක ධුරය */ 800853 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}} {{Infobox religious biography | background = #FFD202 | name = අග්ගමහාපණ්ඩිත<br><big>කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති</big> <br>5 වන උත්තරීතර මහානායක හිමි | native_name = <big>Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Thero</big><br> the 5th Supreme Mahanayaka Thero | native_name_lang = en | image = Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.1.jpg | caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි | birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම | dharma_name = | birth_date = {{Birth date and age|1948|10|01}} | birth_place = [[කඹුරුගමුව|කඹුරුපිටිය]], [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]] | death_date = | title =[[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|30px]]<br> 5 වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] <br> අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා | school = [[ථේරවාද]] | religion = [[බුද්ධාගම]] | lineage = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] | order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය | temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය | office = 5 වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] | term_start = 26 නොවැම්බර් 2024 | predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] <br>(4 වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]) | successor = වත්මන් ධූරීන<br><br> අත්සන: [[ගොනුව:Signature of Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero.jpg|150px]] | website = | signature = | honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]] | education = | honorific prefix = අති පූජ්‍ය }} '''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි''' (උපත: 1948 ඔක්තෝබර් 1, [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය|මාතර]], කඹුරුපිටිය, කරගොඩ උයන්ගොඩ) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂුවක වන අතර [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ]] පස්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් ලෙස වර්තමානයේ කටයුතු කරයි.<ref>{{cite web |title=ඓතිහාසික යුග මෙහෙවරක උත්තරීතර නාමය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමියෝ |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/30/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-30 |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර මහා නිකායේ]] රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරය ද හොබවන අතර, බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරයේ විහාරාධිපති හිමියන් ලෙස ද කටයුතු කරයි.<ref>{{cite web |title=කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නා හිමිපාණෝ උත්තරීතර මහානායක පදවියෙන් සම්භාවනාවට පාත්‍රවෙති |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/14/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-14 |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේ 1962 ජුනි 18 දින බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි|බළංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානාහිමියන්ගේ]] ආචාර්යත්වයෙන් පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. පසුව [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] දර්ශනය පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබා එම විශ්වවිද්‍යාලයේ දර්ශන අධ්‍යයන අංශයේ කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස ද සේවය කළ බව සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> 2024 දෙසැම්බර් 26 දින උන්වහන්සේ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර මහා නිකායේ]] උත්තරීතර මහානායක ධුරයට තෝරා පත් කර ගනු ලැබූ අතර, 2025 මාර්තු 10 දින [[බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව|බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේදී]] පැවති රාජ්‍ය උත්සවයකදී එම ධුරයට අදාළ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිවරයා විසින් පිළිගන්වන ලදී.<ref>{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිළිබඳ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය පිළිගැන්වීමේ රාජ්‍ය මහෝත්සවයෙන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2025/03/29/tmp.asp?ID=news01 |website=බුදුසරණ |date=2025-03-29 |access-date=2026-10-02}}</ref> ==මුල් ජීවිතය== කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය|මාතර]] දිස්ත්‍රික්කයේ [[කඹුරුගමුව|කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ කරගොඩ උයන්ගොඩ ගම්මානයේ උපත ලැබීය. උන්වහන්සේගේ ගිහි නාමය ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම ලෙස සඳහන් වේ. පවුලේ දරුවන් අටදෙනෙකු අතර පිරිමි දරුවන් පස්දෙනෙකු සහ ගැහැණු දරුවන් තිදෙනෙකු සිටි අතර, ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම එම පවුලේ එක් දරුවෙකු විය.<ref>{{cite web |title=මෙත්ගුණ සුපතල කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහා නාහිමියෝ |url=https://www.lankadeepa.lk/features/%E0%B6%B8%E0%B6%AD%E0%B6%9C%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B6%B4%E0%B6%AD%E0%B6%BD-%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%A9-%E0%B6%8B%E0%B6%BA%E0%B6%B1%E0%B6%9C%E0%B6%A9-%E0%B6%B8%E0%B6%AD%E0%B6%BB-%E0%B6%B8%E0%B6%BB%E0%B6%AD-%E0%B6%B1%E0%B7%84%E0%B6%B8%E0%B6%BA/2-668073 |website=ලංකාදීප |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේගේ පියා ඩී. එස්. අබේවික්‍රම වීරමන් සහ මව මුණසිංහ වික්‍රමරත්න වීරමන් වේ. කරගොඩ උයන්ගොඩ ගම්මානයේ එවකට පැවති සාමකාමී හා සමීප ගැමි පරිසරය උන්වහන්සේගේ ළමා කාලයේ පසුබිම විය. නිවස ආසන්නයේ පැවති කුඹුරු ආශ්‍රිත පරිසරයේ ගමේ අනෙකුත් දරුවන් සමඟ ක්‍රීඩා කරමින් උන්වහන්සේ ළමා කාලය ගත කළ බව උන්වහන්සේ විසින්ම පසුව සිහිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේගේ පවුල් පරිසරය තුළ ආගමික කටයුතුවලට ද අවධානයක් ලැබී තිබූ බව සඳහන් වේ. සෑම පසළොස්වක පොහෝ දිනයකදීම මව සමඟ පන්සලට යාමත්, නිවසේදී බුද්ධ වන්දනාවට සහභාගි වීමත් උන්වහන්සේගේ ළමා කාලයේ පැවති පුරුදු අතර විය. උන්වහන්සේගේ මව්පියන්ගේ ආදර්ශවත් ජීවන රටාව සහ ආගමික චාරිත්‍ර පිළිබඳ පවුල තුළ ලැබූ ආභාසය උන්වහන්සේගේ ළමා අවධියට බලපෑ බව උන්වහන්සේ පසුව සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.2.jpg|thumb| මෛත්‍රීමූර්ති මහනාහිමියන් කුඩා අවධියේ]] ගිහි අවධියේ මූලික අධ්‍යාපනය කරගොඩ උයන්ගොඩ මහා විද්‍යාලයෙන් ලබාගත් අතර, පසුව කොළඹ මහාබෝධි මහා විද්‍යාලයට ඇතුළත් වී වැඩිදුර අධ්‍යාපනය ලැබීය. කුඩා කාලයේ සිටම ගුරුවරුන් කෙරෙහි ගෞරවයෙන් කටයුතු කළ බවත්, ඔවුන්ගේ උපදෙස් පිළිපැදීමට පුරුදුව සිටි බවත් උන්වහන්සේ පසුව සිහිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> ==පැවදි ජීවිතය== ===පැවිදි වීම හා පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය=== කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි 1962 ජුනි 18 දින [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ]] රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයට අයත් බළන්ගොඩ මිරිස්වත්ත ශ්‍රී ධර්මානන්ද පිරිවෙන් විහාරස්ථානයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි|බළන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානාහිමියන්ගේ]] ආචාර්යත්වයෙන් පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එහිදී උන්වහන්සේට ''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති'' යන පැවිදි නාමය හිමි විය.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූ පසු උන්වහන්සේ සිය ගුරුදේවයන් වහන්සේ වූ බළන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානාහිමියන්ගේ ඇසුරෙහි භික්ෂු ජීවිතයට අදාළ මූලික බණ දහම් හා ශාස්ත්‍රීය විෂයයන් හදාරා ඇත. සිංහල, [[පාලි භාෂාව|පාලි]], [[සංස්කෘත භාෂාව|සංස්කෘත]], [[බුද්ධ ධර්මය]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ මූලික අධ්‍යාපනය ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුව වැඩිදුර පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය සඳහා දියතලාව ශ්‍රී සුධර්මාලංකාර විද්‍යායතන පිරිවෙනට ඇතුළත් වූහ. එහිදී ප්‍රාචීන, ප්‍රාරම්භ සහ මධ්‍යම ආදී පිරිවෙන් විභාග සමත් වූහ.<ref>{{cite web |title=කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නා හිමිපාණෝ උත්තරීතර මහානායක පදවියෙන් සම්භාවනාවට පාත්‍රවෙති |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/14/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-14 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.3.jpg|thumb|පැවිදි වූ මෛත්‍රීමූර්ති කුඩා සාමණේර හිමියන්]] මූලික පිරිවෙන් අධ්‍යාපනයෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ උසස් අධ්‍යාපනය සඳහා [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]ට ඇතුළත් වූහ. එහි දර්ශන අධ්‍යයන අංශයෙන් දර්ශනය පිළිබඳ ගෞරව උපාධිය හදාරා දෙවන පන්තියේ ඉහළ සාමාර්ථයක් ලබා ගත්හ. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබන සමයේ මහාචාර්ය [[කේ. එන්. ජයතිලක]], මහාචාර්ය [[එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර]] සහ මහාචාර්ය [[ඩබ්ලිව්. එස්. කරුණාරත්න]] ඇතුළු විද්වතුන් සමඟ ශාස්ත්‍රීය සම්බන්ධතා පැවැත්වූහ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.6.jpg|thumb|යොවුන් වියේ පසුවන මෛත්‍රීමූර්ති හිමියන්]] ===උපසම්පදා හා විශ්වවිද්‍යාල සේවය=== නිසි වයස සම්පූර්ණ කිරීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විහාරස්ථ සීමා මාලකයේදී [[උපසම්පදා]] ශීලයට පත්වූහ. එම උපසම්පදා කර්මයේදී ද ආචාර්යත්වය බළන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානාහිමියන් විසින් දරනු ලැබීය.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.4.jpg|thumb|යොවුන් වියේ පසුවන මෛත්‍රීමූර්ති හිමියන්,සිය ආචාර්ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානායක හිමි සමඟ]] පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ දර්ශන අධ්‍යයන අංශයෙන් ලබාගත් ශාස්ත්‍රීය සුදුසුකම් හේතුවෙන් උන්වහන්සේ එම විශ්වවිද්‍යාලයේ දර්ශන අංශයේ සහකාර කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස පත්වූහ. එම පත්වීම මහාචාර්ය කේ. එන්. ජයතිලක මහතාගේ තේරීම මත සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේ විශ්වවිද්‍යාලයේ දර්ශන අධ්‍යයන හා අධ්‍යාපන කටයුතුවල නිරත වූහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> විශ්වවිද්‍යාල සමයේ උන්වහන්සේ භික්ෂු සංසදයේ සභාපති සහ ලේකම් වශයෙන් ද කටයුතු කළහ. විශ්වවිද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන ශිෂ්‍යයන්ගේ අධ්‍යාපනික හා සමගාමී ක්‍රියාකාරකම් දියුණු කිරීම සඳහා කෘෂි විද්‍යාගාරයක්, නැටුම් අංශයක්, සංගීත අංශයක්, ක්‍රීඩා අංශයක් සහ බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කිරීමට ද උන්වහන්සේ මැදිහත් වූහ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> ===පිරිවෙන් හා අධ්‍යාපන සේවය=== විශ්වවිද්‍යාල සේවයෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේගේ ශාසනික හා අධ්‍යාපනික සේවය පිරිවෙන් ක්ෂේත්‍රය වෙත ද ව්‍යාප්ත විය. බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරමින් එම ආයතනයේ අධ්‍යාපනික හා භෞතික සංවර්ධනය සඳහා දායක වූහ. එම කාලය තුළ පැවිදි ශිෂ්‍යයන් මෙන්ම ගිහි ශිෂ්‍යයන් ද විශාල පිරිසකට අධ්‍යාපනය ලබාදීමට අවශ්‍ය පරිසරය වර්ධනය කිරීමට කටයුතු කළහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේ අධ්‍යාපනපති උපාධියක් ද ලබාගත් අතර, සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ පිරිවෙන් හා ආගමික අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයට සම්බන්ධ වගකීම් දැරූහ. සහකාර අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂවරයකු ලෙස සේවය කිරීමෙන් අනතුරුව සබරගමු පළාත් නියෝජ්‍ය අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂ ධුරයට පත් වූහ. 1992 වර්ෂයේදී සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ පිරිවෙන් අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස පත්වූ අතර, 2006 වර්ෂයේ විශ්‍රාම ගන්නා තෙක් අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයේ සේවය කළහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref><ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.5.jpg|thumb|බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානායක හිමියන් සමඟ මෛත්‍රීමූර්ති හිමියන් පසුකාලීනව]] අධ්‍යාපන පරිපාලන සේවයේදී ගුරුවරුන් පුහුණු කිරීමේ වැඩසටහන්, ශිෂ්‍යනායක පුහුණු වැඩසටහන් සහ විදුහල්පතිවරුන් දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීමට ද උන්වහන්සේ දායක වූහ. පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය හා ආගමික අධ්‍යාපනය සම්බන්ධ වගකීම් දැරීමත් සමඟ සබරගමු පළාතේ පිරිවෙන් අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයේ සංවර්ධනයට ද දායක වූහ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> ===ශාස්ත්‍රීය හා සාහිත්‍ය සේවය=== පැවිදි දිවිය තුළ උන්වහන්සේ බෞද්ධ දර්ශනය, මනෝවිද්‍යාව සහ මානසික සුවය ආශ්‍රිත කරුණු පිළිබඳ ග්‍රන්ථ හා ලිපි රචනා කළහ. ''මනස පිළිබඳ බෞද්ධ විග්‍රහය'', ''මානසික රෝග සුවපත් කරන අයුරු'', ''සැනසිලිදායක ජීවිතයකට මඟ'', ''දැවෙන සිතට සමාධි සුවය'' සහ ''ඔබේ සිත දෙස බලන්න'' ඇතුළු ග්‍රන්ථ රචනා කළ අතර, විවිධ සඟරා සඳහා ද ලිපි සම්පාදනය කළහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> වයස අවුරුදු 18දී ''බුද්ධ ගජ්ජය හා සකස්කඩය'' නම් ග්‍රන්ථය සංස්කරණය කළ බවත්, ''දර්ශනය හා මනෝ විද්‍යාව'' සහ ''ප්‍රතිභා'' යන සඟරා සමඟ ද සම්බන්ධව කටයුතු කළ බවත් සඳහන් වේ. එමෙන්ම දීර්ඝ කාලයක් ''බුදුසරණ'' පුවත්පත සඳහා විවිධ මාතෘකා ඔස්සේ ලිපි සම්පාදනය කළහ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> ===රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ ශාසනික තනතුරු=== උන්වහන්සේ අයත් [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ]] රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභික, නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී සහ ප්‍රධාන ලේඛකාධිකාරී යන තනතුරු අනුක්‍රමයෙන් දැරූහ. ඉන් අනතුරුව සමස්ත ලංකා අමරපුර සංඝ සභාවේ සහකාර ලේඛකාධිකාරී සහ උප සභාපති යන තනතුරුවල ද කටයුතු කළහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> 2004 වර්ෂයේදී රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක ගැටඅරළුවේ ශ්‍රී ධම්මරතන මහානාහිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසු උන්වහන්සේ එම පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරයට පත්වූහ. එතැන් සිට රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ ශාසනික කටයුතු හා අධ්‍යාපනික කටයුතු සඳහා නායකත්වය ලබා දුන්හ.<ref>{{cite web |title=විශිෂ්ට නායකත්වයක උත්තරීතර නාමය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නාහිමිපාණෝ |url=https://www.budusarana.lk/2025/10/06/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/3775/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%92%E0%B7%82%E0%B7%8A%E0%B6%A7-%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B6%8Bත්තරී |website=බුදුසරණ |date=2025-10-06 |access-date=2026-10-02}}</ref> එම කාලය තුළ සමස්ත ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති ධුරය ද උන්වහන්සේ විසින් දැරූහ. එමෙන්ම ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයේ සාමාජික, ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගමේ යාවජීව සාමාජික, සබරගමු විශ්වවිද්‍යාලයේ පාලක සභාවේ සාමාජික සහ සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාවේ සභාපති ඇතුළු වගකීම් ද දැරූහ. අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලයේ උත්තරීතර පාලක මණ්ඩලයේ සාමාජිකත්වය ද ලබා ගත්හ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> ===ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක ධුරය=== 2022 වසරේ දී අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත අභිධජමහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමියන්ගෙන් පුරප්පාඩු වූ උත්තරීතර මහානායක ධුරයේ වැඩබැලිම උදෙසා එවකට අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති වශයෙන් කටයුතු කරන ලද කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමියන් නිතරගයෙන් තේරී පත් වූ අතර 2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී උන්වහන්සේ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ]] උත්තරීතර මහානායක ධුරයට කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානයේ දී නිල වශයෙන් තෝරා පත් කර ගනු ලැබූ අතර එම පත්වීමත් සමඟ රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරය දරමින් සිටි උන්වහන්සේ සමස්ත ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ පස්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත්වූහ.<ref>{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ අභිනව උත්තරීතර මහානායක නාහිමිපාණන් වහන්සේ |url=https://budusarana.lk/budusarana/2025/03/13/default.asp |website=බුදුසරණ |date=2025-03-13 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:supreme mahanyaka thero.jpg|200px|thumb|උත්තරීතර මහානායක හිමි පදවිප්‍රාප්ත සන්නස්පත්‍ර ලබා දීමේ දින]] 2025 මාර්තු 10 දින කොළඹ [[බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව|බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේදී]] පැවති රාජ්‍ය මහෝත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත උත්තරීතර මහානායක ධුරයට අදාළ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය ජනාධිපති [[අනුර කුමාර දිසානායක]] මහතා විසින් පිළිගන්වන ලදී.<ref>{{cite web |title=අමරපුර නිකායේ නව මහානායක පූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නාහිමිපාණන් වහන්සේ |url=https://www.wijeya.lk/news-online/%E0%B6%85%E0%B6%B8%E0%B6%BB%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%B1%E0%B7%80-%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B6%B4%E0%B7%96ජ්%E2%80%8D%E0%B6%BA-%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%A9-%E0%B6%8B%E0%B6%BA%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%A9-%E0%B6%B8%E0%B7%9B%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93%E0%B6%B8%E0%B7%96%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%92-%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%AB%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%84%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B9%9A/2-61847 |website=විජය |date=2025-03-10 |access-date=2026-10-02}}</ref> ==පත්වීම් ලැයිස්තුව== උන්වහන්සේ සිය ආගමික හා අධ්‍යාපනික සේවා කාලය තුළ [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ]] දර්ශන අංශයේ සහකාර කථිකාචාර්යවරයකු ලෙසත්, සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ සහකාර හා නියෝජ්‍ය අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂවරයකු ලෙසත්, බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති ලෙසත් කටයුතු කර ඇත. එමෙන්ම අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභික, නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී, මහා ලේඛකාධිකාරී සහ 2004 ඔක්තෝබර් 20 දින සිට මහානායක ධුරය ද, සමස්ත ලංකා අමරපුර සංඝ සභාවේ සභාපති ධුරය ද හොබවා ඇති අතර, ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයේ සාමාජිකයකු, ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගමේ ජීවිත සාමාජිකයකු සහ ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලයේ පාලක සභා සාමාජිකයකු ලෙස ද කටයුතු කර ඇත. 2024 නොවැම්බර් 26 දින උන්වහන්සේ ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක ධුරයට තෝරා පත් කරගනු ලැබූ අතර, 2025 මාර්තු 10 දින එම ධුරයට අදාළ ශ්‍රී සන්නස්පත්‍රය නිල වශයෙන් පිළිගන්වන ලදී.<ref name="බුදුසරණ2024-02-23">{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නාහිමියෝ |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23}}</ref><ref name="බුදුසරණ2024-12-14">{{cite web |title=කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නා හිමිපාණෝ උත්තරීතර මහානායක පදවියෙන් සම්භාවනාවට පාත්‍රවෙති |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/14/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-14}}</ref><ref name="රජයේප්‍රවෘත්ති2025-03-05">{{cite web |title=පූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නාහිමිපාණන් වෙත උත්තරීතර සන්නස්පත්‍රය පිළීගැන්වීමේ රාජ්‍ය උත්සවය ජනපති ප්‍රධානත්වයෙන් |url=https://sinhala.news.lk/current-affairs/2025-03-05-07-49-41 |website=රජයේ ප්‍රවෘත්ති දෙපාර්තමේන්තුව |date=2025-03-05}}</ref><ref name="බුදුසරණ2025-03-29">{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිළිබඳ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය පිළිගැන්වීමේ රාජ්‍ය මහෝත්සවයෙන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2025/03/29/tmp.asp?ID=news01 |website=බුදුසරණ |date=2025-03-29}}</ref> {{Infobox officeholder | office1 = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය | term_start1 = 26 නොවැම්බර් 2024 | term_end1 = වර්තමානය | office2 = මහානායක ස්ථවිර<br>අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වය | term_start2 = 2004 | term_end2 = වර්තමානය | office3 = සභාපති ස්ථවිර<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව | term_start3 = 2023ට පෙර | term_end3 = 2024 | office4 = උප සභාපති ස්ථවිර<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව | term_start4 = ? | term_end4 = ? | office5 = සහකාර ලේඛකාධිකාරී<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව | term_start5 = ? | term_end5 = ? | office6 = ප්‍රධාන ලේඛකාධිකාරී<br>අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වය | term_start6 = ? | term_end6 = ? | office7 = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී<br>අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වය | term_start7 = ? | term_end7 = ? | office8 = කාරක සංඝ සභික<br>අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වය | term_start8 = ? | term_end8 = ? | office9 = නියෝජ්‍ය අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂ<br>සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව | term_start9 = ? | term_end9 = 2006 | office10 = සහකාර අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂ<br>සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව | term_start10 = ? | term_end10 = ? | office11 = පිරිවෙන් අධ්‍යක්ෂ<br>සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව | term_start11 = 1992 | term_end11 = ? | office12 = සාමාජික<br>ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය | term_start12 = ? | term_end12 = ? | office13 = යාවජීව සාමාජික<br>ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම | term_start13 = ? | term_end13 = වර්තමානය | office14 = පාලක සභා සාමාජික<br>ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය | term_start14 = 1996 | term_end14 = ? | office15 = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික<br>අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය | term_start15 = ? | term_end15 = ? | office16 = සභාපති ස්ථවිර<br>සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව | term_start16 = ? | term_end16 = ? }} <ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> <ref>{{cite web |title=කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නා හිමිපාණෝ උත්තරීතර මහානායක පදවියෙන් සම්භාවනාවට පාත්‍රවෙති |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/14/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-14 |access-date=2026-10-02}}</ref> <ref>{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිළිබඳ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය පිළිගැන්වීමේ රාජ්‍ය මහෝත්සවයෙන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2025/03/29/tmp.asp?ID=news01 |website=බුදුසරණ |date=2025-03-29 |access-date=2026-10-02}}</ref> <ref>{{cite web |title=විශිෂ්ට නායකත්වයක උත්තරීතර නාමය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නාහිමිපාණෝ |url=https://www.budusarana.lk/2025/10/06/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/3775/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%92%E0%B7%82%E0%B7%8A%E0%B6%A7-%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B1%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B6%8B%E0%B6%AD%E0%B8%AD%E0%B6%BB%E0%B7%93/ |website=බුදුසරණ |date=2025-10-06 |access-date=2026-10-02}}</ref> ==ගෞරවනාම හා සම්මාන== {{Infobox manner of address | background = gold | name = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි | image = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]] | reference = [[අතිපූජ්‍ය ]] | spoken = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] | alternative = මහා ස්ථවිර }} උන්වහන්සේගේ ශාසනික, ආගමික හා අධ්‍යාපනික සේවාව අගය කරමින් විවිධ ආයතන හා සංඝ පාර්ශ්ව විසින් ගෞරව නාම රැසකින් උන්වහන්සේ සම්භාවනාවට පාත්‍ර කර ඇත. ඒ අතර ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ රාස්සගල පාර්ශ්වයෙන් '''ආනන්ද මෛත්‍රෙය වංශාවතංස මහා මහෝපාධ්‍යාය''', එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශ්වයෙන් '''ප්‍රවචන කීර්ති ශ්‍රී සද්ධර්මාචාර්යය''', අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ මහා නිකායේ බස්නාහිර පළාත් සංඝ සභාවෙන් '''සම්බුද්ධ ශාසන කීර්ති ශ්‍රී''', සබරගමු පළාත් සියම් මහා නිකායේ සිරි සුමංගල මහා සංඝ සභාවෙන් '''කීර්ති ශ්‍රී ත්‍රිපිටක විශාරද''', අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ සමස්ත ලංකා පරිවේණාධිපති කෘත්‍යාධිකාරී සංගමයෙන් '''පරියාප්ති ශාසන ධර්මධ්වජාග්‍ර''', ශ්‍රීමත් අනගාරික ධර්මපාල පදනමෙන් '''සිරි සුගත ශාසනවංශාලංකාර සද්ධර්ම විභූෂණ''' සහ රත්නපුර දිස්ත්‍රික් ආයුර්වේද සංගමයෙන් '''ධම්මෝසධ සෝභිත''' යන ගෞරව නාම පිරිනමා ඇත. පසුව උන්වහන්සේ බුරුම රජය විසින් පිරිනමන '''අග්ගමහාපණ්ඩිත''' යන ගෞරව නාමයෙන් ද සම්භාවනාවට පාත්‍ර වී ඇත. 2025 වර්ෂයේදී පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ 150 වැනි සංවත්සර සැමරුම් උළෙලේදී උන්වහන්සේ වෙත ගෞරව උපාධියක් ද පිරිනමන ලදී.<ref name="බුදුසරණ2024-02-23">{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නාහිමියෝ |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23}}</ref><ref name="බුදුසරණ2026-07-21">{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහානිකායේ උපසම්පදා විනය කර්‍මය කළුතරදී |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2026/07/21/PrintPage.asp?REF=news01 |website=බුදුසරණ |date=2026-07-21}}</ref><ref name="රජයේප්‍රවෘත්ති2025">{{cite web |title=පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙන ආරම්භ කර වසර 150ක් සපිරීමේ සැමරුම් උළෙල |website=රජයේ ප්‍රවෘත්ති දෙපාර්තමේන්තුව |date=2025}}</ref> ==අමතර ලිපි== * [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]] * [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය]] * [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] * [[ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == * [https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations] {{s-start}} {{s-rel|bu}} {{s-bef | before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] }} {{s-ttl | title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා | years = 2024 - වර්තමානය }} {{s-aft | after = [[වත්මන් ධුරීන]] }} {{s-end}} [[Category:1948 births]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]] [[Category:Sinhalese people]] b05z3fgvrigl4lrg0wzp7slp9olt01j 800854 800853 2026-10-02T12:16:49Z KSLwiki24 70498 /* ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක ධුරය */ 800854 wikitext text/x-wiki {{Short description|Sri Lankan Buddhist monk}} {{Infobox religious biography | background = #FFD202 | name = අග්ගමහාපණ්ඩිත<br><big>කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති</big> <br>5 වන උත්තරීතර මහානායක හිමි | native_name = <big>Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Thero</big><br> the 5th Supreme Mahanayaka Thero | native_name_lang = en | image = Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.1.jpg | caption = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි | birth_name = ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම | dharma_name = | birth_date = {{Birth date and age|1948|10|01}} | birth_place = [[කඹුරුගමුව|කඹුරුපිටිය]], [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය]] | death_date = | title =[[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|30px]]<br> 5 වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] <br> අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා | school = [[ථේරවාද]] | religion = [[බුද්ධාගම]] | lineage = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] | order = අමරපුර රාස්සගල පාර්ශ්වය | temple = බලංගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානය | office = 5 වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] | term_start = 26 නොවැම්බර් 2024 | predecessor = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] <br>(4 වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]) | successor = වත්මන් ධූරීන<br><br> අත්සන: [[ගොනුව:Signature of Karagoda Uyangoda Maithri Murthy Supreme Mahanayake Thero.jpg|150px]] | website = | signature = | honorific_prefix = [[Most Venerable|Ven.]] | education = | honorific prefix = අති පූජ්‍ය }} '''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි''' (උපත: 1948 ඔක්තෝබර් 1, [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය|මාතර]], කඹුරුපිටිය, කරගොඩ උයන්ගොඩ) ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂුවක වන අතර [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ]] පස්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් ලෙස වර්තමානයේ කටයුතු කරයි.<ref>{{cite web |title=ඓතිහාසික යුග මෙහෙවරක උත්තරීතර නාමය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමියෝ |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/30/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-30 |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර මහා නිකායේ]] රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරය ද හොබවන අතර, බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරයේ විහාරාධිපති හිමියන් ලෙස ද කටයුතු කරයි.<ref>{{cite web |title=කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නා හිමිපාණෝ උත්තරීතර මහානායක පදවියෙන් සම්භාවනාවට පාත්‍රවෙති |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/14/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-14 |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේ 1962 ජුනි 18 දින බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන් විහාරස්ථානයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි|බළංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානාහිමියන්ගේ]] ආචාර්යත්වයෙන් පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. පසුව [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] දර්ශනය පිළිබඳ අධ්‍යාපනය ලබා එම විශ්වවිද්‍යාලයේ දර්ශන අධ්‍යයන අංශයේ කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස ද සේවය කළ බව සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> 2024 දෙසැම්බර් 26 දින උන්වහන්සේ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර මහා නිකායේ]] උත්තරීතර මහානායක ධුරයට තෝරා පත් කර ගනු ලැබූ අතර, 2025 මාර්තු 10 දින [[බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව|බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේදී]] පැවති රාජ්‍ය උත්සවයකදී එම ධුරයට අදාළ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය [[අනුර කුමාර දිසානායක]] ජනාධිපතිවරයා විසින් පිළිගන්වන ලදී.<ref>{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිළිබඳ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය පිළිගැන්වීමේ රාජ්‍ය මහෝත්සවයෙන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2025/03/29/tmp.asp?ID=news01 |website=බුදුසරණ |date=2025-03-29 |access-date=2026-10-02}}</ref> ==මුල් ජීවිතය== කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි 1948 ඔක්තෝබර් 1 දින [[මාතර දිස්ත්‍රික්කය|මාතර]] දිස්ත්‍රික්කයේ [[කඹුරුගමුව|කඹුරුපිටිය]] ප්‍රදේශයේ කරගොඩ උයන්ගොඩ ගම්මානයේ උපත ලැබීය. උන්වහන්සේගේ ගිහි නාමය ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම ලෙස සඳහන් වේ. පවුලේ දරුවන් අටදෙනෙකු අතර පිරිමි දරුවන් පස්දෙනෙකු සහ ගැහැණු දරුවන් තිදෙනෙකු සිටි අතර, ජයසේන වීරමන් අබේවික්‍රම එම පවුලේ එක් දරුවෙකු විය.<ref>{{cite web |title=මෙත්ගුණ සුපතල කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහා නාහිමියෝ |url=https://www.lankadeepa.lk/features/%E0%B6%B8%E0%B6%AD%E0%B6%9C%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B6%B4%E0%B6%AD%E0%B6%BD-%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%A9-%E0%B6%8B%E0%B6%BA%E0%B6%B1%E0%B6%9C%E0%B6%A9-%E0%B6%B8%E0%B6%AD%E0%B6%BB-%E0%B6%B8%E0%B6%BB%E0%B6%AD-%E0%B6%B1%E0%B7%84%E0%B6%B8%E0%B6%BA/2-668073 |website=ලංකාදීප |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේගේ පියා ඩී. එස්. අබේවික්‍රම වීරමන් සහ මව මුණසිංහ වික්‍රමරත්න වීරමන් වේ. කරගොඩ උයන්ගොඩ ගම්මානයේ එවකට පැවති සාමකාමී හා සමීප ගැමි පරිසරය උන්වහන්සේගේ ළමා කාලයේ පසුබිම විය. නිවස ආසන්නයේ පැවති කුඹුරු ආශ්‍රිත පරිසරයේ ගමේ අනෙකුත් දරුවන් සමඟ ක්‍රීඩා කරමින් උන්වහන්සේ ළමා කාලය ගත කළ බව උන්වහන්සේ විසින්ම පසුව සිහිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේගේ පවුල් පරිසරය තුළ ආගමික කටයුතුවලට ද අවධානයක් ලැබී තිබූ බව සඳහන් වේ. සෑම පසළොස්වක පොහෝ දිනයකදීම මව සමඟ පන්සලට යාමත්, නිවසේදී බුද්ධ වන්දනාවට සහභාගි වීමත් උන්වහන්සේගේ ළමා කාලයේ පැවති පුරුදු අතර විය. උන්වහන්සේගේ මව්පියන්ගේ ආදර්ශවත් ජීවන රටාව සහ ආගමික චාරිත්‍ර පිළිබඳ පවුල තුළ ලැබූ ආභාසය උන්වහන්සේගේ ළමා අවධියට බලපෑ බව උන්වහන්සේ පසුව සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.2.jpg|thumb| මෛත්‍රීමූර්ති මහනාහිමියන් කුඩා අවධියේ]] ගිහි අවධියේ මූලික අධ්‍යාපනය කරගොඩ උයන්ගොඩ මහා විද්‍යාලයෙන් ලබාගත් අතර, පසුව කොළඹ මහාබෝධි මහා විද්‍යාලයට ඇතුළත් වී වැඩිදුර අධ්‍යාපනය ලැබීය. කුඩා කාලයේ සිටම ගුරුවරුන් කෙරෙහි ගෞරවයෙන් කටයුතු කළ බවත්, ඔවුන්ගේ උපදෙස් පිළිපැදීමට පුරුදුව සිටි බවත් උන්වහන්සේ පසුව සිහිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> ==පැවදි ජීවිතය== ===පැවිදි වීම හා පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය=== කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි 1962 ජුනි 18 දින [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ]] රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයට අයත් බළන්ගොඩ මිරිස්වත්ත ශ්‍රී ධර්මානන්ද පිරිවෙන් විහාරස්ථානයේදී [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි|බළන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානාහිමියන්ගේ]] ආචාර්යත්වයෙන් පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එහිදී උන්වහන්සේට ''කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති'' යන පැවිදි නාමය හිමි විය.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූ පසු උන්වහන්සේ සිය ගුරුදේවයන් වහන්සේ වූ බළන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානාහිමියන්ගේ ඇසුරෙහි භික්ෂු ජීවිතයට අදාළ මූලික බණ දහම් හා ශාස්ත්‍රීය විෂයයන් හදාරා ඇත. සිංහල, [[පාලි භාෂාව|පාලි]], [[සංස්කෘත භාෂාව|සංස්කෘත]], [[බුද්ධ ධර්මය]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ මූලික අධ්‍යාපනය ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුව වැඩිදුර පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය සඳහා දියතලාව ශ්‍රී සුධර්මාලංකාර විද්‍යායතන පිරිවෙනට ඇතුළත් වූහ. එහිදී ප්‍රාචීන, ප්‍රාරම්භ සහ මධ්‍යම ආදී පිරිවෙන් විභාග සමත් වූහ.<ref>{{cite web |title=කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නා හිමිපාණෝ උත්තරීතර මහානායක පදවියෙන් සම්භාවනාවට පාත්‍රවෙති |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/14/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-14 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.3.jpg|thumb|පැවිදි වූ මෛත්‍රීමූර්ති කුඩා සාමණේර හිමියන්]] මූලික පිරිවෙන් අධ්‍යාපනයෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ උසස් අධ්‍යාපනය සඳහා [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]ට ඇතුළත් වූහ. එහි දර්ශන අධ්‍යයන අංශයෙන් දර්ශනය පිළිබඳ ගෞරව උපාධිය හදාරා දෙවන පන්තියේ ඉහළ සාමාර්ථයක් ලබා ගත්හ. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබන සමයේ මහාචාර්ය [[කේ. එන්. ජයතිලක]], මහාචාර්ය [[එදිරිවීර සරච්චන්ද්‍ර]] සහ මහාචාර්ය [[ඩබ්ලිව්. එස්. කරුණාරත්න]] ඇතුළු විද්වතුන් සමඟ ශාස්ත්‍රීය සම්බන්ධතා පැවැත්වූහ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.6.jpg|thumb|යොවුන් වියේ පසුවන මෛත්‍රීමූර්ති හිමියන්]] ===උපසම්පදා හා විශ්වවිද්‍යාල සේවය=== නිසි වයස සම්පූර්ණ කිරීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විහාරස්ථ සීමා මාලකයේදී [[උපසම්පදා]] ශීලයට පත්වූහ. එම උපසම්පදා කර්මයේදී ද ආචාර්යත්වය බළන්ගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානාහිමියන් විසින් දරනු ලැබීය.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.4.jpg|thumb|යොවුන් වියේ පසුවන මෛත්‍රීමූර්ති හිමියන්,සිය ආචාර්ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානායක හිමි සමඟ]] පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ දර්ශන අධ්‍යයන අංශයෙන් ලබාගත් ශාස්ත්‍රීය සුදුසුකම් හේතුවෙන් උන්වහන්සේ එම විශ්වවිද්‍යාලයේ දර්ශන අංශයේ සහකාර කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස පත්වූහ. එම පත්වීම මහාචාර්ය කේ. එන්. ජයතිලක මහතාගේ තේරීම මත සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේ විශ්වවිද්‍යාලයේ දර්ශන අධ්‍යයන හා අධ්‍යාපන කටයුතුවල නිරත වූහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> විශ්වවිද්‍යාල සමයේ උන්වහන්සේ භික්ෂු සංසදයේ සභාපති සහ ලේකම් වශයෙන් ද කටයුතු කළහ. විශ්වවිද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන ශිෂ්‍යයන්ගේ අධ්‍යාපනික හා සමගාමී ක්‍රියාකාරකම් දියුණු කිරීම සඳහා කෘෂි විද්‍යාගාරයක්, නැටුම් අංශයක්, සංගීත අංශයක්, ක්‍රීඩා අංශයක් සහ බාලදක්ෂ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කිරීමට ද උන්වහන්සේ මැදිහත් වූහ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> ===පිරිවෙන් හා අධ්‍යාපන සේවය=== විශ්වවිද්‍යාල සේවයෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේගේ ශාසනික හා අධ්‍යාපනික සේවය පිරිවෙන් ක්ෂේත්‍රය වෙත ද ව්‍යාප්ත විය. බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපතිවරයා ලෙස කටයුතු කරමින් එම ආයතනයේ අධ්‍යාපනික හා භෞතික සංවර්ධනය සඳහා දායක වූහ. එම කාලය තුළ පැවිදි ශිෂ්‍යයන් මෙන්ම ගිහි ශිෂ්‍යයන් ද විශාල පිරිසකට අධ්‍යාපනය ලබාදීමට අවශ්‍ය පරිසරය වර්ධනය කිරීමට කටයුතු කළහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> උන්වහන්සේ අධ්‍යාපනපති උපාධියක් ද ලබාගත් අතර, සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ පිරිවෙන් හා ආගමික අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයට සම්බන්ධ වගකීම් දැරූහ. සහකාර අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂවරයකු ලෙස සේවය කිරීමෙන් අනතුරුව සබරගමු පළාත් නියෝජ්‍ය අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂ ධුරයට පත් වූහ. 1992 වර්ෂයේදී සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ පිරිවෙන් අධ්‍යක්ෂවරයා ලෙස පත්වූ අතර, 2006 වර්ෂයේ විශ්‍රාම ගන්නා තෙක් අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයේ සේවය කළහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref><ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:Maithrimurthi Supreme Mahanayake Thero 1.5.jpg|thumb|බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය මහානායක හිමියන් සමඟ මෛත්‍රීමූර්ති හිමියන් පසුකාලීනව]] අධ්‍යාපන පරිපාලන සේවයේදී ගුරුවරුන් පුහුණු කිරීමේ වැඩසටහන්, ශිෂ්‍යනායක පුහුණු වැඩසටහන් සහ විදුහල්පතිවරුන් දැනුවත් කිරීමේ වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීමට ද උන්වහන්සේ දායක වූහ. පිරිවෙන් අධ්‍යාපනය හා ආගමික අධ්‍යාපනය සම්බන්ධ වගකීම් දැරීමත් සමඟ සබරගමු පළාතේ පිරිවෙන් අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රයේ සංවර්ධනයට ද දායක වූහ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> ===ශාස්ත්‍රීය හා සාහිත්‍ය සේවය=== පැවිදි දිවිය තුළ උන්වහන්සේ බෞද්ධ දර්ශනය, මනෝවිද්‍යාව සහ මානසික සුවය ආශ්‍රිත කරුණු පිළිබඳ ග්‍රන්ථ හා ලිපි රචනා කළහ. ''මනස පිළිබඳ බෞද්ධ විග්‍රහය'', ''මානසික රෝග සුවපත් කරන අයුරු'', ''සැනසිලිදායක ජීවිතයකට මඟ'', ''දැවෙන සිතට සමාධි සුවය'' සහ ''ඔබේ සිත දෙස බලන්න'' ඇතුළු ග්‍රන්ථ රචනා කළ අතර, විවිධ සඟරා සඳහා ද ලිපි සම්පාදනය කළහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> වයස අවුරුදු 18දී ''බුද්ධ ගජ්ජය හා සකස්කඩය'' නම් ග්‍රන්ථය සංස්කරණය කළ බවත්, ''දර්ශනය හා මනෝ විද්‍යාව'' සහ ''ප්‍රතිභා'' යන සඟරා සමඟ ද සම්බන්ධව කටයුතු කළ බවත් සඳහන් වේ. එමෙන්ම දීර්ඝ කාලයක් ''බුදුසරණ'' පුවත්පත සඳහා විවිධ මාතෘකා ඔස්සේ ලිපි සම්පාදනය කළහ.<ref>{{cite web |title=භික්ෂු ගරුත්වයට හිමි පූජනීයත්වයෙන් හා උදාරත්වයෙන් පිරිපුන් කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නා හිමි |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/08/25/tmp.asp?ID=fea07 |website=බුදුසරණ |date=2020-08-25 |access-date=2026-10-02}}</ref> ===රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ ශාසනික තනතුරු=== උන්වහන්සේ අයත් [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ]] රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභික, නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී සහ ප්‍රධාන ලේඛකාධිකාරී යන තනතුරු අනුක්‍රමයෙන් දැරූහ. ඉන් අනතුරුව සමස්ත ලංකා අමරපුර සංඝ සභාවේ සහකාර ලේඛකාධිකාරී සහ උප සභාපති යන තනතුරුවල ද කටයුතු කළහ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> 2004 වර්ෂයේදී රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක ගැටඅරළුවේ ශ්‍රී ධම්මරතන මහානාහිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසු උන්වහන්සේ එම පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරයට පත්වූහ. එතැන් සිට රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ ශාසනික කටයුතු හා අධ්‍යාපනික කටයුතු සඳහා නායකත්වය ලබා දුන්හ.<ref>{{cite web |title=විශිෂ්ට නායකත්වයක උත්තරීතර නාමය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නාහිමිපාණෝ |url=https://www.budusarana.lk/2025/10/06/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/3775/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%92%E0%B7%82%E0%B7%8A%E0%B6%A7-%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B6%8Bත්තරී |website=බුදුසරණ |date=2025-10-06 |access-date=2026-10-02}}</ref> එම කාලය තුළ සමස්ත ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති ධුරය ද උන්වහන්සේ විසින් දැරූහ. එමෙන්ම ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයේ සාමාජික, ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගමේ යාවජීව සාමාජික, සබරගමු විශ්වවිද්‍යාලයේ පාලක සභාවේ සාමාජික සහ සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාවේ සභාපති ඇතුළු වගකීම් ද දැරූහ. අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලයේ උත්තරීතර පාලක මණ්ඩලයේ සාමාජිකත්වය ද ලබා ගත්හ.<ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> ===ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක ධුරය=== 2022 වසරේ දී අපවත් වී වදාළ අග්ගමහාපණ්ඩිත අභිධජමහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමියන්ගෙන් පුරප්පාඩු වූ උත්තරීතර මහානායක ධුරයේ වැඩබැලිම උදෙසා එවකට අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති වශයෙන් කටයුතු කරන ලද කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමියන් නිතරගයෙන් තේරී පත් වූ අතර 2024 දෙසැම්බර් මාසයේදී උන්වහන්සේ [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ]] [[උත්තරීතර මහානායක හිමි|උත්තරීතර මහානායක ධුරයට]] කළපලුවාව ගෝතම තපෝවන සංඝ මූලස්ථානයේ දී නිල වශයෙන් තෝරා පත් කර ගනු ලැබූ අතර එම පත්වීමත් සමඟ රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරය දරමින් සිටි උන්වහන්සේ සමස්ත ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ පස්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත්වූහ.<ref>{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ අභිනව උත්තරීතර මහානායක නාහිමිපාණන් වහන්සේ |url=https://budusarana.lk/budusarana/2025/03/13/default.asp |website=බුදුසරණ |date=2025-03-13 |access-date=2026-10-02}}</ref> [[File:supreme mahanyaka thero.jpg|200px|thumb|උත්තරීතර මහානායක හිමි පදවිප්‍රාප්ත සන්නස්පත්‍ර ලබා දීමේ දින]] 2025 මාර්තු 10 දින කොළඹ [[බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාව|බණ්ඩාරනායක අනුස්මරණ ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ ශාලාවේදී]] පැවති රාජ්‍ය මහෝත්සවයකදී උන්වහන්සේ වෙත උත්තරීතර මහානායක ධුරයට අදාළ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය ජනාධිපති [[අනුර කුමාර දිසානායක]] මහතා විසින් පිළිගන්වන ලදී.<ref>{{cite web |title=අමරපුර නිකායේ නව මහානායක පූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නාහිමිපාණන් වහන්සේ |url=https://www.wijeya.lk/news-online/%E0%B6%85%E0%B6%B8%E0%B6%BB%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB-%E0%B6%B1%E0%B7%92%E0%B6%9A%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B7%9A-%E0%B6%B1%E0%B7%80-%E0%B6%B8%E0%B7%84%E0%B7%8F%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B6%B4%E0%B7%96ජ්%E2%80%8D%E0%B6%BA-%E0%B6%9A%E0%B6%BB%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%A9-%E0%B6%8B%E0%B6%BA%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%9C%E0%B6%A9-%E0%B6%B8%E0%B7%9B%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BB%E0%B7%93%E0%B6%B8%E0%B7%96%E0%B6%BB%E0%B7%8A%E0%B6%AD%E0%B7%92-%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%B4%E0%B7%8F%E0%B6%AB%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%84%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B7%83%E0%B9%9A/2-61847 |website=විජය |date=2025-03-10 |access-date=2026-10-02}}</ref> ==පත්වීම් ලැයිස්තුව== උන්වහන්සේ සිය ආගමික හා අධ්‍යාපනික සේවා කාලය තුළ [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ]] දර්ශන අංශයේ සහකාර කථිකාචාර්යවරයකු ලෙසත්, සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුවේ සහකාර හා නියෝජ්‍ය අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂවරයකු ලෙසත්, බළන්ගොඩ ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති ලෙසත් කටයුතු කර ඇත. එමෙන්ම අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභික, නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී, මහා ලේඛකාධිකාරී සහ 2004 ඔක්තෝබර් 20 දින සිට මහානායක ධුරය ද, සමස්ත ලංකා අමරපුර සංඝ සභාවේ සභාපති ධුරය ද හොබවා ඇති අතර, ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලයේ සාමාජිකයකු, ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගමේ ජීවිත සාමාජිකයකු සහ ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලයේ පාලක සභා සාමාජිකයකු ලෙස ද කටයුතු කර ඇත. 2024 නොවැම්බර් 26 දින උන්වහන්සේ ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක ධුරයට තෝරා පත් කරගනු ලැබූ අතර, 2025 මාර්තු 10 දින එම ධුරයට අදාළ ශ්‍රී සන්නස්පත්‍රය නිල වශයෙන් පිළිගන්වන ලදී.<ref name="බුදුසරණ2024-02-23">{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නාහිමියෝ |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23}}</ref><ref name="බුදුසරණ2024-12-14">{{cite web |title=කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නා හිමිපාණෝ උත්තරීතර මහානායක පදවියෙන් සම්භාවනාවට පාත්‍රවෙති |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/14/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-14}}</ref><ref name="රජයේප්‍රවෘත්ති2025-03-05">{{cite web |title=පූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නාහිමිපාණන් වෙත උත්තරීතර සන්නස්පත්‍රය පිළීගැන්වීමේ රාජ්‍ය උත්සවය ජනපති ප්‍රධානත්වයෙන් |url=https://sinhala.news.lk/current-affairs/2025-03-05-07-49-41 |website=රජයේ ප්‍රවෘත්ති දෙපාර්තමේන්තුව |date=2025-03-05}}</ref><ref name="බුදුසරණ2025-03-29">{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිළිබඳ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය පිළිගැන්වීමේ රාජ්‍ය මහෝත්සවයෙන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2025/03/29/tmp.asp?ID=news01 |website=බුදුසරණ |date=2025-03-29}}</ref> {{Infobox officeholder | office1 = V වන උත්තරීතර මහානායක ස්ථවිර<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය | term_start1 = 26 නොවැම්බර් 2024 | term_end1 = වර්තමානය | office2 = මහානායක ස්ථවිර<br>අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වය | term_start2 = 2004 | term_end2 = වර්තමානය | office3 = සභාපති ස්ථවිර<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව | term_start3 = 2023ට පෙර | term_end3 = 2024 | office4 = උප සභාපති ස්ථවිර<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව | term_start4 = ? | term_end4 = ? | office5 = සහකාර ලේඛකාධිකාරී<br>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව | term_start5 = ? | term_end5 = ? | office6 = ප්‍රධාන ලේඛකාධිකාරී<br>අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වය | term_start6 = ? | term_end6 = ? | office7 = නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී<br>අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වය | term_start7 = ? | term_end7 = ? | office8 = කාරක සංඝ සභික<br>අමරපුර රාස්සගල විහාර පාර්ශ්වය | term_start8 = ? | term_end8 = ? | office9 = නියෝජ්‍ය අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂ<br>සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව | term_start9 = ? | term_end9 = 2006 | office10 = සහකාර අධ්‍යාපන අධ්‍යක්ෂ<br>සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව | term_start10 = ? | term_end10 = ? | office11 = පිරිවෙන් අධ්‍යක්ෂ<br>සබරගමු පළාත් අධ්‍යාපන දෙපාර්තමේන්තුව | term_start11 = 1992 | term_end11 = ? | office12 = සාමාජික<br>ත්‍රිපිටක සංරක්ෂණ මණ්ඩලය | term_start12 = ? | term_end12 = ? | office13 = යාවජීව සාමාජික<br>ශ්‍රී ලංකා ප්‍රාචීන භාෂෝපකාර සමාගම | term_start13 = ? | term_end13 = වර්තමානය | office14 = පාලක සභා සාමාජික<br>ශ්‍රී ලංකා සබරගමුව විශ්වවිද්‍යාලය | term_start14 = 1996 | term_end14 = ? | office15 = උත්තරීතර පාලක මණ්ඩල සාමාජික<br>අනුරාධපුර භික්ෂු විශ්වවිද්‍යාලය | term_start15 = ? | term_end15 = ? | office16 = සභාපති ස්ථවිර<br>සබරගමු අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව | term_start16 = ? | term_end16 = ? }} <ref>{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23 |access-date=2026-10-02}}</ref> <ref>{{cite web |title=කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති නා හිමිපාණෝ උත්තරීතර මහානායක පදවියෙන් සම්භාවනාවට පාත්‍රවෙති |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/12/14/main_news.asp |website=බුදුසරණ |date=2024-12-14 |access-date=2026-10-02}}</ref> <ref>{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක පදවිය පිළිබඳ ශ්‍රී සන්නස් පත්‍රය පිළිගැන්වීමේ රාජ්‍ය මහෝත්සවයෙන් |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2025/03/29/tmp.asp?ID=news01 |website=බුදුසරණ |date=2025-03-29 |access-date=2026-10-02}}</ref> <ref>{{cite web |title=විශිෂ්ට නායකත්වයක උත්තරීතර නාමය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නාහිමිපාණෝ |url=https://www.budusarana.lk/2025/10/06/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%9A%E0%B7%82%E0%B7%8F%E0%B6%82%E0%B6%9C/3775/%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B7%81%E0%B7%92%E0%B7%82%E0%B7%8A%E0%B6%A7-%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E0%B7%80%E0%B1%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B6%8B%E0%B6%AD%E0%B8%AD%E0%B6%BB%E0%B7%93/ |website=බුදුසරණ |date=2025-10-06 |access-date=2026-10-02}}</ref> ==ගෞරවනාම හා සම්මාන== {{Infobox manner of address | background = gold | name = කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති V වන උත්තරීතර මහානායක හිමි | image = [[File:logo of supreme mahanyaka.jpg|80px]] | reference = [[අතිපූජ්‍ය ]] | spoken = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] | alternative = මහා ස්ථවිර }} උන්වහන්සේගේ ශාසනික, ආගමික හා අධ්‍යාපනික සේවාව අගය කරමින් විවිධ ආයතන හා සංඝ පාර්ශ්ව විසින් ගෞරව නාම රැසකින් උන්වහන්සේ සම්භාවනාවට පාත්‍ර කර ඇත. ඒ අතර ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ රාස්සගල පාර්ශ්වයෙන් '''ආනන්ද මෛත්‍රෙය වංශාවතංස මහා මහෝපාධ්‍යාය''', එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශ්වයෙන් '''ප්‍රවචන කීර්ති ශ්‍රී සද්ධර්මාචාර්යය''', අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ මහා නිකායේ බස්නාහිර පළාත් සංඝ සභාවෙන් '''සම්බුද්ධ ශාසන කීර්ති ශ්‍රී''', සබරගමු පළාත් සියම් මහා නිකායේ සිරි සුමංගල මහා සංඝ සභාවෙන් '''කීර්ති ශ්‍රී ත්‍රිපිටක විශාරද''', අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ සමස්ත ලංකා පරිවේණාධිපති කෘත්‍යාධිකාරී සංගමයෙන් '''පරියාප්ති ශාසන ධර්මධ්වජාග්‍ර''', ශ්‍රීමත් අනගාරික ධර්මපාල පදනමෙන් '''සිරි සුගත ශාසනවංශාලංකාර සද්ධර්ම විභූෂණ''' සහ රත්නපුර දිස්ත්‍රික් ආයුර්වේද සංගමයෙන් '''ධම්මෝසධ සෝභිත''' යන ගෞරව නාම පිරිනමා ඇත. පසුව උන්වහන්සේ බුරුම රජය විසින් පිරිනමන '''අග්ගමහාපණ්ඩිත''' යන ගෞරව නාමයෙන් ද සම්භාවනාවට පාත්‍ර වී ඇත. 2025 වර්ෂයේදී පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ 150 වැනි සංවත්සර සැමරුම් උළෙලේදී උන්වහන්සේ වෙත ගෞරව උපාධියක් ද පිරිනමන ලදී.<ref name="බුදුසරණ2024-02-23">{{cite web |title=උදාර ශාසනික මෙහෙවරක අද්විතීය නායකත්වය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහ නාහිමියෝ |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2024/02/23/PrintPage.asp?REF=fea04 |website=බුදුසරණ |date=2024-02-23}}</ref><ref name="බුදුසරණ2026-07-21">{{cite web |title=ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහානිකායේ උපසම්පදා විනය කර්‍මය කළුතරදී |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2026/07/21/PrintPage.asp?REF=news01 |website=බුදුසරණ |date=2026-07-21}}</ref><ref name="රජයේප්‍රවෘත්ති2025">{{cite web |title=පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙන ආරම්භ කර වසර 150ක් සපිරීමේ සැමරුම් උළෙල |website=රජයේ ප්‍රවෘත්ති දෙපාර්තමේන්තුව |date=2025}}</ref> ==අමතර ලිපි== * [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රෙය හිමි]] * [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය]] * [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]] * [[ත්‍රෛනිකායික මහානායක හිමිවරු]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == * [https://www.hirunews.lk/english/375026/amarapura-maha-nikaya-has-maintained-a-tradition-of-honouring-its-founding-leaders-president Amarapura Day Celebrations] {{s-start}} {{s-rel|bu}} {{s-bef | before = [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] }} {{s-ttl | title = [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]] - ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව සඳහා | years = 2024 - වර්තමානය }} {{s-aft | after = [[වත්මන් ධුරීන]] }} {{s-end}} [[Category:1948 births]] [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[Category:Sri Lankan Theravada Buddhist monks]] [[Category:Sinhalese people]] 5ax71o7u1d8lftgm1ogfe9882b2a5ac 0 196606 800861 800702 2026-10-02T12:56:17Z KSLwiki24 70498 /* */ 800861 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = වඩ්ඩමාන පබ්බත විහාරය |image = |image_size = |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|9.013069|N|80.644324|E|display=inline,title}} |map_dot_label = වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = නෙදුන්කේනි / ඕලුමඩු ප්‍රදේශය |type = පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = |material = |built = ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසට අයත් යැයි සැලකේ |abandoned =ක්‍රි.ව. 13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[සෙනරත් පරණවිතාන]] |condition = කැණීම් හෝ සංරක්ෂණය නොකළ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = |website = |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>වඩුන්නාගල බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2008 ජුනි 06 (පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No 1553 | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = ලෙන් සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' හෙවත් '''වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Vedukkunaari Malai/Wadunnagala Archaeological Site}}{{langx|ta|வெடுக்குநாறிமலை/வடுன்னாகல தொல்பொருள் தளம்}}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] නෙදුන්කේනි ආසන්නයේ ඕලුමඩු ප්‍රදේශයේ [[Paalamotai–Nainamadu Forest Reserve|පාලමෝට්ටේ–නයිනමඩු වන රක්ෂිතය]] තුළ පිහිටි පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. මෙය '''වඩ්ඩමාන පබ්බත විහාරය''' (Vaddamana Pabbatha Viharaya) සහ '''වඩ්ඩමාන පර්වත විහාරය''' යන නම්වලින්ද හඳුන්වනු ලැබේ.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 සැප්තැම්බර් 2026 }}</ref> මෙම කුඩා කඳු ප්‍රදේශය [[අනුරාධපුර යුගය|අනුරාධපුර යුගයට]] අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාමයක නටඹුන් සහිත ස්ථානයක් ලෙස පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තාවල සඳහන් වේ. ස්ථානයේ කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් දොළහකට පමණ අධික සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ප්‍රධාන කඳු ප්‍රදේශයට උතුරින් පිහිටි විශාල ගල්ලෙන් දෙකකින් ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් මුල් [[බ්‍රාහ්මීය අක්ෂර|බ්‍රාහ්මීය]] ශිලා ලේඛන තුනක් හමු වී ඇත. මෙම ලේඛන ගල්ලෙන් බෞද්ධ සංඝයා වෙත පූජා කිරීම සම්බන්ධ තොරතුරු අඩංගු කරයි.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 }}</ref><ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 සැප්තැම්බර් 2026 }}</ref> පුරාවිද්‍යාඥ [[එච්. සී. පී. බෙල්]] විසින් 1905 වර්ෂයේදී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක නටඹුන් පිළිබඳව වාර්තා කර ඇති අතර, කඳු මුදුනේ හමු වූ ගඩොල් අවශේෂ අනුව එහි [[ස්තූපය|ස්තූපයක්]] පැවති බවටද සඳහන් කර ඇත. පසුව [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] විසින් සිදු කළ නිරීක්ෂණවලදීද ස්තූප නටඹුන් සහ අනෙකුත් බෞද්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ පිළිබඳව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 සැප්තැම්බර් 2026 }}</ref> ==ඉතිහාසය== වඩුන්නාගල ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ පැරණිතම සම්ප්‍රදායන් සිංහල බෞද්ධ වංසකතා, අට්ඨකථා සම්ප්‍රදායන් සහ පසුකාලීන බෞද්ධ කතා සාහිත්‍යය සමඟ බැඳී පවතී. විශේෂයෙන් පැරණි ලක්දිව සම්බන්ධව ආර්යය සංක්‍රමණ සිදුවීමට පෙර සිංහල ජනවර්ගය බෙදී තිබූ යක්ෂ, නාග සහ දේව යන ජන කණ්ඩායම්<ref group="සවිස්තර">මේවා ග්‍රන්ථ තුළ විස්තර වන්නේ මනුෂ්‍ය නොවන කොට්ඨාශයන් ලෙසය.නමුත් ඉතිහාසඥයන් විසින් මේවා ජන කොට්ඨාශ ලෙස සාමාන්‍යයෙන් පිළිගනු ලබයි.</ref>පිළිබඳ සඳහන් වන අතර, පසුකාලීන ජනප්‍රවාද සහ ඇතැම් අර්ථකථනවල සඳහන් වන රාක්ෂයන් <ref group="සවිස්තර"> යක්ෂ, නාග සහ දේව යන නම් වංසකතා, බෞද්ධ සාහිත්‍ය සහ පුරාවෘත්ත සම්ප්‍රදායන්හි පැරණි ලක්දිව හා සම්බන්ධ ජන කණ්ඩායම් හෝ අනන්‍යතා ලෙස සඳහන් වුවද, ඒවා නූතන අර්ථයෙන් එකිනෙකට වෙනස් වූ ජීවවිද්‍යාත්මක හෝ ජනවාර්ගික ගෝත්‍ර බව නිශ්චිතව තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. පුරාවිද්‍යාත්මක හා මානව විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන මගින් දිවයිනේ විවිධ කාලවල විවිධ මානව ජනාවාස සහ සංස්කෘතික කණ්ඩායම් පැවති බව පෙන්වා දෙන නමුත්, එම කණ්ඩායම් සෘජුවම වංසකතා හා සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල සඳහන් යක්ෂ, නාග හෝ දේව යන නම් සමඟ අනන්‍ය කිරීම විවාදාත්මකය. ඇතැම් විද්වතුන් සහ පර්යේෂකයන් මෙම නම් ගෝත්‍රික, දේශපාලන, සමාජීය, වෘත්තීය හෝ සංකේතාත්මක අනන්‍යතා නිරූපණය කළ හැකි බවට විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කරති. විශේෂයෙන් '''රාක්ෂ''' හෙවත් '''රක්ෂස''' යන සංකල්පය පිළිබඳව පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ වෙනම මානව ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් පැවති බව තහවුරු කරන ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හෝ විද්වත් එකඟතාවක් නොමැති අතර, එය ප්‍රධාන වශයෙන් පුරාවෘත්තමය හා සාහිත්‍යමය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කර සැලකේ. පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාවාස වූ කණ්ඩායම් සහ පසුකාලීන සිංහල ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය ද සංකීර්ණ ඓතිහාසික හා මානව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. එබැවින් යක්ෂ, නාග සහ දේව යන කණ්ඩායම් සෘජුවම පසුකාලීන සිංහල ජනතාව බවට පත් වූ බව හෝ ආර්ය සංක්‍රමණ සමඟ සම්බන්ධ නොවූ සියලු ජන කණ්ඩායම් වර්තමාන වැදි ජනතාවගේ සෘජු පූර්වජයන් බව ස්ථිර ඉතිහාසමය සත්‍යයක් ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් සාධක නොමැත. වර්තමාන වැදි ජනතාවගේ මූලාරම්භය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් ජන කණ්ඩායම්වල ජනවාර්ගික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද විවිධ විද්වත් අධ්‍යයන සහ අර්ථකථන පවතී. එබැවින් මෙම කරුණු වංසකතාමය, සාහිත්‍යමය, පුරාවෘත්තමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර වෙනස සැලකිල්ලට ගනිමින් අර්ථකථනය කළ යුතුය.</ref> යන පැරණි ලක්දිව විසූ ගෝත්‍ර වලින් නාගයන්ගේ ප්‍රධාන වාසස්ථාන තුනක් පිළිබඳ [[සද්ධර්මාලංකාරය]] ඇතුළු බෞද්ධ සාහිත්‍ය සහ පුරාවෘත්ත සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වන අතර, ඒවා අතර '''වඩුන්නාගල නාග භවනය''' ද එකක් ලෙස දැක්වේ. අනෙක් නාග භවන දෙක ලෙස මණිනාග දිවයින හෙවත් නාගදීපය සහ කැලණි ගංගා ආශ්‍රිත නාග භවනය සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=නාගදීපයේ ඉතිහාසය සහ නාග පුරාවෘත්තය |website=බුදුසරණ |date=2022-04-16 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2022/04/16/PrintPage.asp?REF=temp02 |access-date=2026-09-14 }}</ref> [[File:078 Buddha at Nagadipa (19822130613).jpg|200px|thumb|බුදුරජාණන් වහන්සේ නාග දමනයට නාගදීපයට වැඩම කිරීමේ කැළණි විහාර සිතුවම<br>(දෙපස චූළෝදර,මහෝදර නා රජවරු නිරූපණය කර තිබේ)]] බෞද්ධ කතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වන පරිදි වඩුන්නාගල ප්‍රදේශය චූළෝදර නම් නා රජුගේ රාජධානිය හෙවත් නාග භවනය ලෙස සැලකේ. චූළෝදර නා රජු විශාල නාග සමූහයක නායකයා ලෙස දක්වා ඇති අතර, ඔහු නාගදීපය පාලනය කළ මහෝදර නා රජුගේ ඥාති සම්බන්ධතාවකින් බැඳුණු පුද්ගලයෙකු ලෙස පුරාවෘත්තයේ සඳහන් වේ. වඩුන්නාගල, මණිනාග දිවයින සහ කැලණි ගංගා ප්‍රදේශය ආශ්‍රිත නාග භවන අතර පැවති මෙම ඥාති සම්බන්ධතා පැරණි සිංහල බෞද්ධ ජනප්‍රවාදවල වැදගත් තේමාවක් වේ.<ref>{{cite web |title=නාගදීපයේ පුරාවෘත්තය |website=බුදුසරණ |date=2023-11-19 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2023/11/19/PrintPage.asp?REF=temp01 |access-date=2026-09-14 }}</ref>වඩුන්නාගල ඉතිහාස සම්ප්‍රදායට වඩාත්ම සමීපව බැඳී ඇති කතාව චූළෝදර සහ මහෝදර නා රජවරුන් අතර ඇති වූ මිණි පළඟ පිළිබඳ ආරවුලයි. බෞද්ධ වංසකතා සම්ප්‍රදායට අනුව මණිනාගදීපය හෙවත් නාගදීපය පාලනය කළේ මහෝදර නා රජු විසිනි. ඔහුගේ ඥාති සම්බන්ධතාවකින් බැඳුණු චූළෝදර නා රජු වඩුන්නාගල ප්‍රදේශය පාලනය කළ බව පසුකාලීන බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=නාගදීපය සම්බන්ධ බෞද්ධ පුරාවෘත්තය |website=බුදුසරණ |date=2023-11-05 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2023/11/05/main_temple.asp |access-date=2026-09-14 }}</ref> පුරාවෘත්තයට අනුව මහෝදර නා රජුගේ පවුල සහ චූළෝදර නා රජු අතර විවාහ සම්බන්ධතාවක් පැවති අතර, එම විවාහය සමඟ පරම්පරාවෙන් පැවත ආ ඉතා වටිනා '''මිණි පළඟක්''' හෙවත් මැණික් පුටුවක් දායාදයක් ලෙස ලබා දෙන ලදී. පසුව එම පවුල් සම්බන්ධතාවයේ වෙනස්කම් සහ මිණි පළඟේ අයිතිය පිළිබඳ ඇති වූ ආරවුල, නාග ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් අතර මහා ගැටුමක් ඇති වීමට හේතු වූ බව බෞද්ධ පුරාවෘත්තයේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=නාගදීප ගමන සහ චූළෝදර–මහෝදර පුරාවෘත්තය |website=බුදුසරණ |date=2020-12-29 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/12/29/tmp.asp?ID=fea13 |access-date=2026-09-14 }}</ref>මෙම ආරවුල බෞද්ධ සම්ප්‍රදායේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ [[නාගදීපය]] හෙවත් දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයට වැඩම කිරීම සමඟ සම්බන්ධ වේ. [[මහාවංසය]] සහ නාගදීප පුරාවෘත්තය සම්බන්ධ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වන පරිදි, චූළෝදර සහ මහෝදර නාග පාර්ශ්වයන් අතර ඇති වූ ගැටුම විශාල විනාශයක් දක්වා වර්ධනය වීමට පෙර, බුදුරජාණන් වහන්සේ මහා කරුණාවෙන් මණිනාගදීපයට හෙවත් වර්තමානයේ [[නාගදීපය]] ලෙස හැඳින්වෙන ස්ථානයට වැඩම කළ සේක.<ref>{{cite web |title=නාගදීප ගමන |website=බුදුසරණ |date=2022-04-16 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2022/04/16/tmp.asp?ID=temp02 |access-date=2026-09-14 }}</ref>බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මැදිහත්වීමෙන් දෙපාර්ශ්වය අතර පැවති ගැටුම සමථයකට පත් වූ බව සිංහල බෞද්ධ සම්ප්‍රදායෙහි සඳහන් වේ. මිණි පළඟ අරභයා ඇති වූ පවුල් සහ ගෝත්‍රික ආරවුල අවසන් කිරීමෙන් පසු නාගයන් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගත් බව ද මෙම පුරාවෘත්තයේ ප්‍රධාන තේමාවකි. මේ අනුව, වඩුන්නාගල චූළෝදර නා රජුගේ වාසභූමිය ලෙස සඳහන් වීම හේතුවෙන් නාගදීපයේ බෞද්ධ පුරාවෘත්තය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස වඩුන්නාගල සම්ප්‍රදායික වැදගත්කමක් ලබාගෙන ඇත. <ref>{{cite web |title=නාගදීපයේ ඉතිහාසය |website=බුදුසරණ |date=2023-11-12 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2023/11/12/main_temple.asp |access-date=2026-09-14 }}</ref> ඊට අමතරව, අතීතයේ වංශකතා තුළ "වඩමන් උසුරු රට" ලෙස මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය හඳුන්වා ඇති අතර මෙම පුදබිම "වර්ධමාන විහාරය" වශයෙන් ද හඳුන්වා තිබේ.තවද ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ සඳහන් වඩමන් වැසි මහරහතන් වහන්සේලා වැඩසිටි ආරාම සංකීර්ණය වර්තමානයේ මෙම වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යාත්මක ආරාම සංකීර්ණය වන බවට ද පුරාවිද්‍යාඥයන් අනුමාන කරනු ලබයි. == පුරාවිද්‍යාත්මක ස්මාරක == වෙඩුක්කිනාරිමලේ හෙවත් වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයකට අයත් නටඹුන් සහ ස්මාරක රැසක් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යාඥ [[එච්. සී. පී. බෙල්]] විසින් 1905 වර්ෂයේදී සිදු කරන ලද පරීක්ෂණවලදී මෙම කඳු ප්‍රදේශයේ කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන්, පුරාණ ඉදිකිරීම්වල අවශේෂ සහ ස්තූපයකට අයත් බවට සැලකෙන ගඩොල් නටඹුන් පිළිබඳව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් === මෙම ස්ථානයේ කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් දොළහකට පමණ අධික සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ගල්ලෙන්වල කටාරම් සාපේක්ෂ වශයෙන් රළු ආකාරයෙන් නිර්මාණය කර ඇති බව [[එච්. සී. පී. බෙල්|එච්. සී. පී. බෙල්ගේ]] පුරාවිද්‍යා වාර්තාවල සඳහන් වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මුල්කාලීන බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණවල භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ වාසස්ථාන ලෙස මෙවැනි කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් බහුලව භාවිතා වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === බ්‍රාහ්මීය ශිලා ලේඛන === ප්‍රධාන කඳු ප්‍රදේශයේ නොව, එහි උතුරු දෙසින් යාර 100ක් පමණ දුරින් පිහිටි විශාල ගල්ලෙන් දෙකක පැරණි සිංහල භාෂාවෙන් සහ මුල් [[බ්‍රාහ්මීය අක්ෂර|බ්‍රාහ්මීය]] අක්ෂර වලින් රචිත ශිලා ලේඛන තුනක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ශිලා ලේඛන ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් බවට දින නියම කර ඇති අතර, ඒවා ගල්ලෙන් [[සංඝයා|බෞද්ධ සංඝයා]] වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු කරයි.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref><ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> මෙම ලේඛනවලින් ගුත්ත, මහාගුත්ත, චූලතිස්ස සහ පුස්සමිත්ත යන නම් සඳහන් වන අතර, ගල්ලෙන් සංඝයා වෙත පූජා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය පිළිබඳ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සපයයි.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 }}</ref> === ඉදිකිරීම් අවශේෂ === කඳු පාමුල නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ පිහිටි කුඩා පාෂාණ මත ලී කණු සවි කිරීම සඳහා භාවිතා කර ඇති බවට සැලකෙන පාෂාණවල කපා සකස් කළ සිදුරු කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. කඳු මුදුන වෙත ගමන් කරන මාර්ගයේ ගලක කපා සකස් කරන ලද ජල රැස්කිරීමේ ව්‍යුහයක්ද වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === ස්තූප අවශේෂ === කඳු සමූහයේ ඉහළම පාෂාණය මත හමු වූ ගඩොල් අවශේෂ අනුව එහි පුරාණ [[ස්තූපය|ස්තූපයක්]] පැවති බවට [[එච්. සී. පී. බෙල්|එච්. සී. පී. බෙල්]] වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] විසින් 1964 සහ 1973 වර්ෂවලදී මෙම ස්ථානය නැරඹීමෙන් අනතුරුව, එහි නටඹුන් වූ ස්තූප දෙකක් සහ අනෙකුත් බෞද්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ පිළිබඳව වාර්තා කර ඇත. ඔහුගේ විස්තරයට අනුව, එක් ස්තූපයක් අඩි 11ක් පමණ උසින් සහ අඩි 46ක පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වූ අතර, අනෙක් ස්තූපය අඩි 6ක් පමණ උසින් සහ අඩි 21ක පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුක්තව පැවති බව සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === නීතිමය ආරක්ෂාව === වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 2008 ජූනි 6 දිනැති අංක 1553 දරන ගැසට් නිවේදනය මගින් ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකා ජාතික විගණන කාර්යාලයේ වාර්තාවකට අනුව, විගණනය සිදු කළ කාලය වන විට අදාළ ස්ථානයේ සීමා නිශ්චිතව හඳුනාගෙන පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් හෝ ස්මාරකයක් ලෙස ගැසට් කිරීම සම්පූර්ණ කර නොතිබුණි.<ref>{{cite web |title=Annual Report of the Department of Archaeology |url=https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2023/min_dep/1-XV/Head207Department-of-ArchaeologyE.pdf |website=National Audit Office of Sri Lanka |access-date=13 September 2026 }}</ref> == අභිලේඛන == වඩුන්නාගල හෙවත් වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව මුල් [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද අභිලේඛන තුනක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම අභිලේඛන ප්‍රධාන කඳු ප්‍රදේශයේ නොව, එහි උතුරු දෙසින් යාර 100ක් පමණ දුරින් පිහිටි විශාල ගල්ලෙන් දෙකකින් හමු වී ඇත. ඒවා ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන ලෙස හඳුනාගෙන ඇති අතර, ගල්ලෙන් [[සංඝයා|බෞද්ධ සංඝයා]] වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳව ඒවායේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref><ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === මහාසමුද්දගේ පුත් ගුත්ත සහ මහාගුත්තගේ ගල්ලෙන් ලිපිය === {{Blockquote |text= ''' *පෙළ (රෝමානු ලිපියට පෙරළීම) Maha-Shamuda-puta-Gutasha lene shagasha<br> Parumaka-Bamadata-putaha Mahaguta[ha] lene *අන්තර්ගතය "මහාසමුද්දගේ පුත් ගුත්තගේ ගල්ලෙන සංඝයා වෙත [පූජා කරන ලදී]. ප්‍රධානියා වූ බ්‍රහ්මදත්තගේ පුත් මහාගුත්තගේ ගල්ලෙන [ද පූජා කරන ලදී]." ''' <br> {{smaller|{{smaller| '''හැඳින්වීම් නාමය''': වඩුන්නාගල අභිලේඛනය 1<br> '''කාලය''': ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස – ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස<br> '''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]<br> '''භාෂාව''': [[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]<br> '''ස්ථානය''': වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය }}}}<br>{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', Department of Archaeology, Ceylon, 1970)}}}} }}<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> === චූලතිස්සගේ ගල්ලෙන් ලිපිය === {{Blockquote |text= ''' *පෙළ (රෝමානු ලිපියට පෙරළීම) Bata-Cudi-Tishaha lene *අන්තර්ගතය "භදන්ත චූලතිස්සගේ ගල්ලෙන." ''' <br> {{smaller|{{smaller| '''හැඳින්වීම් නාමය''': වඩුන්නාගල අභිලේඛනය 2<br> '''කාලය''': ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස – ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස<br> '''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]<br> '''භාෂාව''': [[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]<br> '''ස්ථානය''': වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය }}}}<br>{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', Department of Archaeology, Ceylon, 1970)}}}} }}<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> === පරුමුඛ පුස්සමිත්තගේ පුත්‍රයාගේ මහා ගල්ලෙන් ලිපිය === {{Blockquote |text= ''' *පෙළ (රෝමානු ලිපියට පෙරළීම) Parumaka-Pushamita-puta[ha] mahalene<br> agata-anagata-cadu-[disha]-shagasha *අන්තර්ගතය "පරුමුඛ පුස්සමිත්තගේ පුත්‍රයාගේ මහා ගල්ලෙන, පැමිණ සිටින සහ නොසිටින සතර දිශාවේ සංඝයා වෙත [පූජා කරන ලදී]." ''' <br> {{smaller|{{smaller| '''හැඳින්වීම් නාමය''': වඩුන්නාගල අභිලේඛනය 3<br> '''කාලය''': ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස – ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස<br> '''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]<br> '''භාෂාව''': [[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]<br> '''ස්ථානය''': වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය }}}}<br>{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', Department of Archaeology, Ceylon, 1970)}}}} }}<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> ==පූර්ව වාර්තා හා අධ්‍යයන== වඩුන්නාගල හෙවත් වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ මුල්කාලීන පුරාවිද්‍යා වාර්තා, අභිලේඛන අධ්‍යයන සහ පසුකාලීන ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ විවිධ පුරාවිද්‍යාඥයන් සහ විද්වතුන් විසින් සිදු කර ඇත. මෙම ස්ථානය පිළිබඳ ප්‍රධාන ලේඛනගත අධ්‍යයන අතර [[එච්. සී. පී. බෙල්]]ගේ 1905 පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ වාර්තාව, [[සෙනරත් පරණවිතාන]]ගේ මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන අධ්‍යයනය සහ [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]]ගේ පසුකාලීන ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ වැදගත් වේ.<ref>{{cite book |last=Bell |first=H. C. P. |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces: Annual Report, 1905 |publisher=Government Printer |location=Colombo |year=1909 |pages=31–32, 49 }}</ref><ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 }}</ref><ref>{{cite book |last=Medhananda |first=Ellawala |title=Pacheena passa - Uttara passa: Negenahira palata ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya |publisher=Dayawansa Jayakody & Company |location=Colombo |year=2003 |pages=409–412 |isbn=978-955-686-112-9 }}</ref> ===එච්. සී. පී. බෙල්ගේ වාර්තාව=== වඩුන්නාගල හෙවත් වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ හඳුනාගත හැකි මුල්කාලීන පුරාවිද්‍යා ක්ෂේත්‍ර වාර්තාවක් [[එච්. සී. පී. බෙල්]] විසින් සිදු කරන ලද 1905 වර්ෂයට අදාළ [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණය|ලංකා පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ]] වාර්තාවේ අන්තර්ගත වේ. බෙල් විසින් කඳු ප්‍රදේශයේ කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් දොළහකට පමණ අධික සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවා රළු කාර්මික ආකාරයකින් සකස් කර ඇති බව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite book |last=Bell |first=H. C. P. |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces: Annual Report, 1905 |publisher=Government Printer |location=Colombo |year=1909 |pages=31–32, 49 }}</ref> බෙල්ගේ නිරීක්ෂණ අනුව, කඳු පාමුල නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි කුඩා පාෂාණවල ලී කණු සවි කිරීම සඳහා භාවිත කළ බවට සැලකෙන කපා සකස් කළ සිදුරු දක්නට ලැබී ඇත. කඳු මුදුන වෙත ගමන් කරන මාර්ගයේ පාෂාණයක කපා සකස් කළ ජල රැස්කිරීමේ ව්‍යුහයක්ද ඔහු විසින් වාර්තා කර ඇත. කඳු සමූහයේ උසම පාෂාණය මත හමු වූ ගඩොල් අවශේෂ අනුව එහි පුරාණ [[ස්තූපය|ස්තූපයක්]] පැවති බවද ඔහු සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |last=Bell |first=H. C. P. |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces: Annual Report, 1905 |publisher=Government Printer |location=Colombo |year=1909 |pages=31–32, 49 }}</ref> ===සෙනරත් පරණවිතානගේ අභිලේඛන අධ්‍යයනය=== [[සෙනරත් පරණවිතාන]] විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] අභිලේඛන පිළිබඳ සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයේදී වඩුන්නාගල ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව හමු වූ අභිලේඛනද ලේඛනගත කර ඇත. මෙම අභිලේඛන ප්‍රධාන කඳු ප්‍රදේශය මත නොව, එයට උතුරින් යාර 100ක් පමණ දුරින් පිහිටි විශාල ගල්ලෙන් දෙකකින් හමු වී ඇත.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> මෙහි මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන තුනක් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවා ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස අතර කාලයට අයත් වේ. මෙම ලේඛනවල ගල්ලෙන් [[සංඝයා|බෞද්ධ සංඝයා]] වෙත පූජා කිරීම සම්බන්ධ තොරතුරු ඇතුළත් වන අතර, ස්ථානයේ පුරාණ ආරාමීය ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් අභිලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> ===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමිගේ නිරීක්ෂණ=== [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] විසින් 1964 සහ 1973 වර්ෂවලදී වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය නැරඹීමෙන් අනතුරුව එහි පවතින අභිලේඛන සහ පුරාණ ආරාම නටඹුන් පිළිබඳ තොරතුරු වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite book |last=Medhananda |first=Ellawala |title=Pacheena passa - Uttara passa: Negenahira palata ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya |publisher=Dayawansa Jayakody & Company |location=Colombo |year=2003 |pages=409–412 |isbn=978-955-686-112-9 }}</ref> මේධානන්ද හිමියන්ගේ නිරීක්ෂණවලදී ස්ථානයේ නටඹුන් වූ [[ස්තූපය|ස්තූප]] දෙකක් පිළිබඳව සඳහන් කර ඇත. එයින් එක් ස්තූපයක් අඩි 11ක් පමණ උසින් සහ අඩි 46ක පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වූ බවත්, අනෙක් ස්තූපය අඩි 6ක් පමණ උසින් සහ අඩි 21ක පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වූ බවත් වාර්තා කර ඇත. ඔහු විසින් ස්ථානය ආශ්‍රිතව මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන සහ අනෙකුත් ආරාමීය නටඹුන් පිළිබඳවද සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |last=Medhananda |first=Ellawala |title=Pacheena passa - Uttara passa: Negenahira palata ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya |publisher=Dayawansa Jayakody & Company |location=Colombo |year=2003 |pages=409–412 |isbn=978-955-686-112-9 }}</ref> == අමතර ලිපි == * [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන]] * [[ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] * [[කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන්]] * [[අනුරාධපුර යුගය]] * [[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] * [[සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය]] * [[සෙනරත් පරණවිතාන]] * [[එච්. සී. පී. බෙල්]] * [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] ==පැහැදිලි කිරීම්== {{Reflist|group=සවිස්තර}} ==මූලාශ්‍ර== {{reflist}} cvph57rgaj5yi3bbmkwezh0f7g9bsie 800862 800861 2026-10-02T12:57:31Z KSLwiki24 70498 /* ඉතිහාසය */ 800862 wikitext text/x-wiki {{Infobox ancient site |name = වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |alternate_name = වඩ්ඩමාන පබ්බත විහාරය |image = |image_size = |alt = |caption = |map_type = ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාත |relief = yes |map_alt = |coordinates = {{coord|9.013069|N|80.644324|E|display=inline,title}} |map_dot_label = වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය |location = [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කය]], [[උතුරු පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]] |region = නෙදුන්කේනි / ඕලුමඩු ප්‍රදේශය |type = පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය |part_of = |length = |width = |area = |height = |builder = |material = |built = ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසට අයත් යැයි සැලකේ |abandoned =ක්‍රි.ව. 13 වන සියවස |epochs = [[අනුරාධපුර යුගය]] |cultures = සිංහල බෞද්ධ |dependency_of = |occupants = |event = |excavations = |archaeologists = [[එච්. සී. පී. බෙල්]]<br>[[සෙනරත් පරණවිතාන]] |condition = කැණීම් හෝ සංරක්ෂණය නොකළ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය |ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |management = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] |public_access = |website = |notes = | designation1 = APMSL | designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]<br>වඩුන්නාගල බෞද්ධ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය | designation1_date = 2008 ජුනි 06 (පුරාවිද්‍යා ස්මාරකය) | designation1_number = Gazette No 1553 | designation1_criteria = බෞද්ධ ආරාම | designation1_type = ලෙන් සංකීර්ණ | designation1_free1name = | designation1_free1value = | designation1_free2name = | designation1_free2value = }} '''වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' හෙවත් '''වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය''' ({{langx|en|Vedukkunaari Malai/Wadunnagala Archaeological Site}}{{langx|ta|வெடுக்குநாறிமலை/வடுன்னாகல தொல்பொருள் தளம்}}) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[වවුනියාව දිස්ත්‍රික්කයෙහි]] නෙදුන්කේනි ආසන්නයේ ඕලුමඩු ප්‍රදේශයේ [[Paalamotai–Nainamadu Forest Reserve|පාලමෝට්ටේ–නයිනමඩු වන රක්ෂිතය]] තුළ පිහිටි පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයකි. මෙය '''වඩ්ඩමාන පබ්බත විහාරය''' (Vaddamana Pabbatha Viharaya) සහ '''වඩ්ඩමාන පර්වත විහාරය''' යන නම්වලින්ද හඳුන්වනු ලැබේ.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 සැප්තැම්බර් 2026 }}</ref> මෙම කුඩා කඳු ප්‍රදේශය [[අනුරාධපුර යුගය|අනුරාධපුර යුගයට]] අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාමයක නටඹුන් සහිත ස්ථානයක් ලෙස පුරාවිද්‍යාත්මක වාර්තාවල සඳහන් වේ. ස්ථානයේ කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් දොළහකට පමණ අධික සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ප්‍රධාන කඳු ප්‍රදේශයට උතුරින් පිහිටි විශාල ගල්ලෙන් දෙකකින් ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් මුල් [[බ්‍රාහ්මීය අක්ෂර|බ්‍රාහ්මීය]] ශිලා ලේඛන තුනක් හමු වී ඇත. මෙම ලේඛන ගල්ලෙන් බෞද්ධ සංඝයා වෙත පූජා කිරීම සම්බන්ධ තොරතුරු අඩංගු කරයි.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 }}</ref><ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 සැප්තැම්බර් 2026 }}</ref> පුරාවිද්‍යාඥ [[එච්. සී. පී. බෙල්]] විසින් 1905 වර්ෂයේදී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක නටඹුන් පිළිබඳව වාර්තා කර ඇති අතර, කඳු මුදුනේ හමු වූ ගඩොල් අවශේෂ අනුව එහි [[ස්තූපය|ස්තූපයක්]] පැවති බවටද සඳහන් කර ඇත. පසුව [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] විසින් සිදු කළ නිරීක්ෂණවලදීද ස්තූප නටඹුන් සහ අනෙකුත් බෞද්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ පිළිබඳව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 සැප්තැම්බර් 2026 }}</ref> ==ඉතිහාසය== වඩුන්නාගල ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ පැරණිතම සම්ප්‍රදායන් සිංහල බෞද්ධ වංසකතා, අට්ඨකථා සම්ප්‍රදායන් සහ පසුකාලීන බෞද්ධ කතා සාහිත්‍යය සමඟ බැඳී පවතී. විශේෂයෙන් පැරණි ලක්දිව සම්බන්ධව ආර්යය සංක්‍රමණ සිදුවීමට පෙර සිංහල ජනවර්ගය බෙදී තිබූ යක්ෂ, නාග සහ දේව යන ජන කණ්ඩායම්<ref group="සවිස්තර">මේවා ග්‍රන්ථ තුළ විස්තර වන්නේ මනුෂ්‍ය නොවන කොට්ඨාශයන් ලෙසය.නමුත් ඉතිහාසඥයන් විසින් මේවා ජන කොට්ඨාශ ලෙස සාමාන්‍යයෙන් පිළිගනු ලබයි.</ref>පිළිබඳ සඳහන් වන අතර, පසුකාලීන ජනප්‍රවාද සහ ඇතැම් අර්ථකථනවල සඳහන් වන රාක්ෂයන් <ref group="සවිස්තර"> යක්ෂ, නාග සහ දේව යන නම් වංසකතා, බෞද්ධ සාහිත්‍ය සහ පුරාවෘත්ත සම්ප්‍රදායන්හි පැරණි ලක්දිව හා සම්බන්ධ ජන කණ්ඩායම් හෝ අනන්‍යතා ලෙස සඳහන් වුවද, ඒවා නූතන අර්ථයෙන් එකිනෙකට වෙනස් වූ ජීවවිද්‍යාත්මක හෝ ජනවාර්ගික ගෝත්‍ර බව නිශ්චිතව තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. පුරාවිද්‍යාත්මක හා මානව විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන මගින් දිවයිනේ විවිධ කාලවල විවිධ මානව ජනාවාස සහ සංස්කෘතික කණ්ඩායම් පැවති බව පෙන්වා දෙන නමුත්, එම කණ්ඩායම් සෘජුවම වංසකතා හා සාහිත්‍ය මූලාශ්‍රවල සඳහන් යක්ෂ, නාග හෝ දේව යන නම් සමඟ අනන්‍ය කිරීම විවාදාත්මකය. ඇතැම් විද්වතුන් සහ පර්යේෂකයන් මෙම නම් ගෝත්‍රික, දේශපාලන, සමාජීය, වෘත්තීය හෝ සංකේතාත්මක අනන්‍යතා නිරූපණය කළ හැකි බවට විවිධ අර්ථකථන ඉදිරිපත් කරති. විශේෂයෙන් '''රාක්ෂ''' හෙවත් '''රක්ෂස''' යන සංකල්පය පිළිබඳව පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ වෙනම මානව ජනවාර්ගික කණ්ඩායමක් පැවති බව තහවුරු කරන ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හෝ විද්වත් එකඟතාවක් නොමැති අතර, එය ප්‍රධාන වශයෙන් පුරාවෘත්තමය හා සාහිත්‍යමය සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කර සැලකේ. පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාවාස වූ කණ්ඩායම් සහ පසුකාලීන සිංහල ජනවාර්ගික අනන්‍යතාවය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය ද සංකීර්ණ ඓතිහාසික හා මානව විද්‍යාත්මක ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. එබැවින් යක්ෂ, නාග සහ දේව යන කණ්ඩායම් සෘජුවම පසුකාලීන සිංහල ජනතාව බවට පත් වූ බව හෝ ආර්ය සංක්‍රමණ සමඟ සම්බන්ධ නොවූ සියලු ජන කණ්ඩායම් වර්තමාන වැදි ජනතාවගේ සෘජු පූර්වජයන් බව ස්ථිර ඉතිහාසමය සත්‍යයක් ලෙස ප්‍රකාශ කිරීම සඳහා ප්‍රමාණවත් සාධක නොමැත. වර්තමාන වැදි ජනතාවගේ මූලාරම්භය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ අනෙකුත් ජන කණ්ඩායම්වල ජනවාර්ගික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද විවිධ විද්වත් අධ්‍යයන සහ අර්ථකථන පවතී. එබැවින් මෙම කරුණු වංසකතාමය, සාහිත්‍යමය, පුරාවෘත්තමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර වෙනස සැලකිල්ලට ගනිමින් අර්ථකථනය කළ යුතුය.</ref> යන පැරණි ලක්දිව විසූ ගෝත්‍ර වලින් නාගයන්ගේ ප්‍රධාන වාසස්ථාන තුනක් පිළිබඳ [[සද්ධර්මාලංකාරය]] ඇතුළු බෞද්ධ සාහිත්‍ය සහ පුරාවෘත්ත සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වන අතර, ඒවා අතර '''වඩුන්නාගල නාග භවනය''' ද එකක් ලෙස දැක්වේ. අනෙක් නාග භවන දෙක ලෙස මණිනාග දිවයින හෙවත් නාගදීපය සහ කැලණි ගංගා ආශ්‍රිත නාග භවනය සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=නාගදීපයේ ඉතිහාසය සහ නාග පුරාවෘත්තය |website=බුදුසරණ |date=2022-04-16 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2022/04/16/PrintPage.asp?REF=temp02 |access-date=2026-09-14 }}</ref> [[File:078 Buddha at Nagadipa (19822130613).jpg|200px|thumb|බුදුරජාණන් වහන්සේ නාග දමනයට නාගදීපයට වැඩම කිරීමේ කැළණි විහාර සිතුවම<br>(දෙපස චූළෝදර,මහෝදර නා රජවරු නිරූපණය කර තිබේ)]] බෞද්ධ කතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වන පරිදි වඩුන්නාගල ප්‍රදේශය චූළෝදර නම් නා රජුගේ රාජධානිය හෙවත් නාග භවනය ලෙස සැලකේ. චූළෝදර නා රජු විශාල නාග සමූහයක නායකයා ලෙස දක්වා ඇති අතර, ඔහු නාගදීපය පාලනය කළ මහෝදර නා රජුගේ ඥාති සම්බන්ධතාවකින් බැඳුණු පුද්ගලයෙකු ලෙස පුරාවෘත්තයේ සඳහන් වේ. වඩුන්නාගල, මණිනාග දිවයින සහ කැලණි ගංගා ප්‍රදේශය ආශ්‍රිත නාග භවන අතර පැවති මෙම ඥාති සම්බන්ධතා පැරණි සිංහල බෞද්ධ ජනප්‍රවාදවල වැදගත් තේමාවක් වේ.<ref>{{cite web |title=නාගදීපයේ පුරාවෘත්තය |website=බුදුසරණ |date=2023-11-19 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2023/11/19/PrintPage.asp?REF=temp01 |access-date=2026-09-14 }}</ref>වඩුන්නාගල ඉතිහාස සම්ප්‍රදායට වඩාත්ම සමීපව බැඳී ඇති කතාව චූළෝදර සහ මහෝදර නා රජවරුන් අතර ඇති වූ මිණි පළඟ පිළිබඳ ආරවුලයි. බෞද්ධ වංසකතා සම්ප්‍රදායට අනුව මණිනාගදීපය හෙවත් නාගදීපය පාලනය කළේ මහෝදර නා රජු විසිනි. ඔහුගේ ඥාති සම්බන්ධතාවකින් බැඳුණු චූළෝදර නා රජු වඩුන්නාගල ප්‍රදේශය පාලනය කළ බව පසුකාලීන බෞද්ධ සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=නාගදීපය සම්බන්ධ බෞද්ධ පුරාවෘත්තය |website=බුදුසරණ |date=2023-11-05 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2023/11/05/main_temple.asp |access-date=2026-09-14 }}</ref> පුරාවෘත්තයට අනුව මහෝදර නා රජුගේ පවුල සහ චූළෝදර නා රජු අතර විවාහ සම්බන්ධතාවක් පැවති අතර, එම විවාහය සමඟ පරම්පරාවෙන් පැවත ආ ඉතා වටිනා '''මිණි පළඟක්''' හෙවත් මැණික් පුටුවක් දායාදයක් ලෙස ලබා දෙන ලදී. පසුව එම පවුල් සම්බන්ධතාවයේ වෙනස්කම් සහ මිණි පළඟේ අයිතිය පිළිබඳ ඇති වූ ආරවුල, නාග ගෝත්‍රික කණ්ඩායම් අතර මහා ගැටුමක් ඇති වීමට හේතු වූ බව බෞද්ධ පුරාවෘත්තයේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=නාගදීප ගමන සහ චූළෝදර–මහෝදර පුරාවෘත්තය |website=බුදුසරණ |date=2020-12-29 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2020/12/29/tmp.asp?ID=fea13 |access-date=2026-09-14 }}</ref>මෙම ආරවුල බෞද්ධ සම්ප්‍රදායේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ [[නාගදීපය]] හෙවත් දිවයිනේ උතුරු ප්‍රදේශයට වැඩම කිරීම සමඟ සම්බන්ධ වේ. [[මහාවංසය]] සහ නාගදීප පුරාවෘත්තය සම්බන්ධ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වන පරිදි, චූළෝදර සහ මහෝදර නාග පාර්ශ්වයන් අතර ඇති වූ ගැටුම විශාල විනාශයක් දක්වා වර්ධනය වීමට පෙර, බුදුරජාණන් වහන්සේ මහා කරුණාවෙන් මණිනාගදීපයට හෙවත් වර්තමානයේ [[නාගදීපය]] ලෙස හැඳින්වෙන ස්ථානයට වැඩම කළ සේක.<ref>{{cite web |title=නාගදීප ගමන |website=බුදුසරණ |date=2022-04-16 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2022/04/16/tmp.asp?ID=temp02 |access-date=2026-09-14 }}</ref>බුදුරජාණන් වහන්සේගේ මැදිහත්වීමෙන් දෙපාර්ශ්වය අතර පැවති ගැටුම සමථයකට පත් වූ බව සිංහල බෞද්ධ සම්ප්‍රදායෙහි සඳහන් වේ. මිණි පළඟ අරභයා ඇති වූ පවුල් සහ ගෝත්‍රික ආරවුල අවසන් කිරීමෙන් පසු නාගයන් බුදුරජාණන් වහන්සේ කෙරෙහි ශ්‍රද්ධාව ඇති කරගත් බව ද මෙම පුරාවෘත්තයේ ප්‍රධාන තේමාවකි. මේ අනුව, වඩුන්නාගල චූළෝදර නා රජුගේ වාසභූමිය ලෙස සඳහන් වීම හේතුවෙන් නාගදීපයේ බෞද්ධ පුරාවෘත්තය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස වඩුන්නාගල සම්ප්‍රදායික වැදගත්කමක් ලබාගෙන ඇත. <ref>{{cite web |title=නාගදීපයේ ඉතිහාසය |website=බුදුසරණ |date=2023-11-12 |url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2023/11/12/main_temple.asp |access-date=2026-09-14 }}</ref> ඊට අමතරව, අතීතයේ වංශකතා තුළ "වඩමන් උසුරු රට" ලෙස මෙම පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශය හඳුන්වා ඇති අතර මෙම පුදබිම "වර්ධමාන විහාරය" වශයෙන් ද හඳුන්වා තිබේ.තවද ඉතිහාස මූලාශ්‍ර තුළ සඳහන් වඩමන් වැසි මහරහතන් වහන්සේලා වැඩසිටි ආරාම සංකීර්ණය වර්තමානයේ මෙම වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යාත්මක ආරාම සංකීර්ණය වන බවට ද පුරාවිද්‍යාඥයන් අනුමාන කරනු ලබයි.<ref>{{cite web |title=වඩුන්නාගල පුදබිම රැකගන්න – සංඝනායක නාහිමියන්ගෙන් ඉල්ලීමක් |url=https://www.sirikatha.lk/article/sirikatha_features/%E0%B7%80%E0%B6%A9%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%9C%E0%B6%BD-%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%AF%E0%B6%B6%E0%B7%92%E0%B6%B8-%E0%B6%BB%E0%B7%90%E0%B6%9A%E0%B6%9C%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%B1-%E2%80%93-%E0%B7%83%E0%B6%82%E0%B6%9D%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B6%BA%E0%B6%9A-%E0%B6%B1%E0%B7%8F%E0%B7%84%E0%B7%92%E0%B6%B8%E0%B7%92%E0%B6%BA%E0%B6%B1%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B7%99%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%89%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%BD%E0%B7%93%E0%B6%B8%E0%B6%9A%E0%B7%8A |website=Sirikatha |date=2026-09-24 |access-date=2026-10-02}}</ref> == පුරාවිද්‍යාත්මක ස්මාරක == වෙඩුක්කිනාරිමලේ හෙවත් වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ පුරාණ ආරාම සංකීර්ණයකට අයත් නටඹුන් සහ ස්මාරක රැසක් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යාඥ [[එච්. සී. පී. බෙල්]] විසින් 1905 වර්ෂයේදී සිදු කරන ලද පරීක්ෂණවලදී මෙම කඳු ප්‍රදේශයේ කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන්, පුරාණ ඉදිකිරීම්වල අවශේෂ සහ ස්තූපයකට අයත් බවට සැලකෙන ගඩොල් නටඹුන් පිළිබඳව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් === මෙම ස්ථානයේ කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් දොළහකට පමණ අධික සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ගල්ලෙන්වල කටාරම් සාපේක්ෂ වශයෙන් රළු ආකාරයෙන් නිර්මාණය කර ඇති බව [[එච්. සී. පී. බෙල්|එච්. සී. පී. බෙල්ගේ]] පුරාවිද්‍යා වාර්තාවල සඳහන් වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මුල්කාලීන බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණවල භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ වාසස්ථාන ලෙස මෙවැනි කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් බහුලව භාවිතා වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === බ්‍රාහ්මීය ශිලා ලේඛන === ප්‍රධාන කඳු ප්‍රදේශයේ නොව, එහි උතුරු දෙසින් යාර 100ක් පමණ දුරින් පිහිටි විශාල ගල්ලෙන් දෙකක පැරණි සිංහල භාෂාවෙන් සහ මුල් [[බ්‍රාහ්මීය අක්ෂර|බ්‍රාහ්මීය]] අක්ෂර වලින් රචිත ශිලා ලේඛන තුනක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම ශිලා ලේඛන ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් බවට දින නියම කර ඇති අතර, ඒවා ගල්ලෙන් [[සංඝයා|බෞද්ධ සංඝයා]] වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු කරයි.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref><ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> මෙම ලේඛනවලින් ගුත්ත, මහාගුත්ත, චූලතිස්ස සහ පුස්සමිත්ත යන නම් සඳහන් වන අතර, ගල්ලෙන් සංඝයා වෙත පූජා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය පිළිබඳ වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සපයයි.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 }}</ref> === ඉදිකිරීම් අවශේෂ === කඳු පාමුල නැගෙනහිර ප්‍රදේශයේ පිහිටි කුඩා පාෂාණ මත ලී කණු සවි කිරීම සඳහා භාවිතා කර ඇති බවට සැලකෙන පාෂාණවල කපා සකස් කළ සිදුරු කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. කඳු මුදුන වෙත ගමන් කරන මාර්ගයේ ගලක කපා සකස් කරන ලද ජල රැස්කිරීමේ ව්‍යුහයක්ද වාර්තා වී ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === ස්තූප අවශේෂ === කඳු සමූහයේ ඉහළම පාෂාණය මත හමු වූ ගඩොල් අවශේෂ අනුව එහි පුරාණ [[ස්තූපය|ස්තූපයක්]] පැවති බවට [[එච්. සී. පී. බෙල්|එච්. සී. පී. බෙල්]] වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] විසින් 1964 සහ 1973 වර්ෂවලදී මෙම ස්ථානය නැරඹීමෙන් අනතුරුව, එහි නටඹුන් වූ ස්තූප දෙකක් සහ අනෙකුත් බෞද්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ පිළිබඳව වාර්තා කර ඇත. ඔහුගේ විස්තරයට අනුව, එක් ස්තූපයක් අඩි 11ක් පමණ උසින් සහ අඩි 46ක පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වූ අතර, අනෙක් ස්තූපය අඩි 6ක් පමණ උසින් සහ අඩි 21ක පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුක්තව පැවති බව සඳහන් වේ.<ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === නීතිමය ආරක්ෂාව === වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය 2008 ජූනි 6 දිනැති අංක 1553 දරන ගැසට් නිවේදනය මගින් ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකා ජාතික විගණන කාර්යාලයේ වාර්තාවකට අනුව, විගණනය සිදු කළ කාලය වන විට අදාළ ස්ථානයේ සීමා නිශ්චිතව හඳුනාගෙන පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයක් හෝ ස්මාරකයක් ලෙස ගැසට් කිරීම සම්පූර්ණ කර නොතිබුණි.<ref>{{cite web |title=Annual Report of the Department of Archaeology |url=https://naosl.gov.lk/web/images/audit-reports/upload/2023/min_dep/1-XV/Head207Department-of-ArchaeologyE.pdf |website=National Audit Office of Sri Lanka |access-date=13 September 2026 }}</ref> == අභිලේඛන == වඩුන්නාගල හෙවත් වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය ආශ්‍රිතව මුල් [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] අක්ෂරවලින් ලියන ලද අභිලේඛන තුනක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම අභිලේඛන ප්‍රධාන කඳු ප්‍රදේශයේ නොව, එහි උතුරු දෙසින් යාර 100ක් පමණ දුරින් පිහිටි විශාල ගල්ලෙන් දෙකකින් හමු වී ඇත. ඒවා ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස දක්වා කාලයට අයත් මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන ලෙස හඳුනාගෙන ඇති අතර, ගල්ලෙන් [[සංඝයා|බෞද්ධ සංඝයා]] වෙත පූජා කිරීම පිළිබඳව ඒවායේ සඳහන් වේ.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref><ref>{{cite web |title=Vedukkunaari Malai Archaeological Site |url=https://www.lankapradeepa.com/2023/04/vedukkunaari-malai-archaeological-site.html |website=Lanka Pradeepa |access-date=13 September 2026 }}</ref> === මහාසමුද්දගේ පුත් ගුත්ත සහ මහාගුත්තගේ ගල්ලෙන් ලිපිය === {{Blockquote |text= ''' *පෙළ (රෝමානු ලිපියට පෙරළීම) Maha-Shamuda-puta-Gutasha lene shagasha<br> Parumaka-Bamadata-putaha Mahaguta[ha] lene *අන්තර්ගතය "මහාසමුද්දගේ පුත් ගුත්තගේ ගල්ලෙන සංඝයා වෙත [පූජා කරන ලදී]. ප්‍රධානියා වූ බ්‍රහ්මදත්තගේ පුත් මහාගුත්තගේ ගල්ලෙන [ද පූජා කරන ලදී]." ''' <br> {{smaller|{{smaller| '''හැඳින්වීම් නාමය''': වඩුන්නාගල අභිලේඛනය 1<br> '''කාලය''': ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස – ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස<br> '''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]<br> '''භාෂාව''': [[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]<br> '''ස්ථානය''': වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය }}}}<br>{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', Department of Archaeology, Ceylon, 1970)}}}} }}<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> === චූලතිස්සගේ ගල්ලෙන් ලිපිය === {{Blockquote |text= ''' *පෙළ (රෝමානු ලිපියට පෙරළීම) Bata-Cudi-Tishaha lene *අන්තර්ගතය "භදන්ත චූලතිස්සගේ ගල්ලෙන." ''' <br> {{smaller|{{smaller| '''හැඳින්වීම් නාමය''': වඩුන්නාගල අභිලේඛනය 2<br> '''කාලය''': ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස – ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස<br> '''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]<br> '''භාෂාව''': [[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]<br> '''ස්ථානය''': වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය }}}}<br>{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', Department of Archaeology, Ceylon, 1970)}}}} }}<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> === පරුමුඛ පුස්සමිත්තගේ පුත්‍රයාගේ මහා ගල්ලෙන් ලිපිය === {{Blockquote |text= ''' *පෙළ (රෝමානු ලිපියට පෙරළීම) Parumaka-Pushamita-puta[ha] mahalene<br> agata-anagata-cadu-[disha]-shagasha *අන්තර්ගතය "පරුමුඛ පුස්සමිත්තගේ පුත්‍රයාගේ මහා ගල්ලෙන, පැමිණ සිටින සහ නොසිටින සතර දිශාවේ සංඝයා වෙත [පූජා කරන ලදී]." ''' <br> {{smaller|{{smaller| '''හැඳින්වීම් නාමය''': වඩුන්නාගල අභිලේඛනය 3<br> '''කාලය''': ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවස – ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස<br> '''අක්ෂර''': [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|මුල් බ්‍රාහ්මී]]<br> '''භාෂාව''': [[සිංහල භාෂාව|මූල සිංහල]]<br> '''ස්ථානය''': වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය }}}}<br>{{smaller|{{smaller|(උපුටාගැනීම: Senarat Paranavitana, ''Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions'', Department of Archaeology, Ceylon, 1970)}}}} }}<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> ==පූර්ව වාර්තා හා අධ්‍යයන== වඩුන්නාගල හෙවත් වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ මුල්කාලීන පුරාවිද්‍යා වාර්තා, අභිලේඛන අධ්‍යයන සහ පසුකාලීන ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ විවිධ පුරාවිද්‍යාඥයන් සහ විද්වතුන් විසින් සිදු කර ඇත. මෙම ස්ථානය පිළිබඳ ප්‍රධාන ලේඛනගත අධ්‍යයන අතර [[එච්. සී. පී. බෙල්]]ගේ 1905 පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ වාර්තාව, [[සෙනරත් පරණවිතාන]]ගේ මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන අධ්‍යයනය සහ [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]]ගේ පසුකාලීන ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ වැදගත් වේ.<ref>{{cite book |last=Bell |first=H. C. P. |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces: Annual Report, 1905 |publisher=Government Printer |location=Colombo |year=1909 |pages=31–32, 49 }}</ref><ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 }}</ref><ref>{{cite book |last=Medhananda |first=Ellawala |title=Pacheena passa - Uttara passa: Negenahira palata ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya |publisher=Dayawansa Jayakody & Company |location=Colombo |year=2003 |pages=409–412 |isbn=978-955-686-112-9 }}</ref> ===එච්. සී. පී. බෙල්ගේ වාර්තාව=== වඩුන්නාගල හෙවත් වෙඩුක්කිනාරිමලේ පුරාවිද්‍යා ස්ථානය පිළිබඳ හඳුනාගත හැකි මුල්කාලීන පුරාවිද්‍යා ක්ෂේත්‍ර වාර්තාවක් [[එච්. සී. පී. බෙල්]] විසින් සිදු කරන ලද 1905 වර්ෂයට අදාළ [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණය|ලංකා පුරාවිද්‍යා සමීක්ෂණ]] වාර්තාවේ අන්තර්ගත වේ. බෙල් විසින් කඳු ප්‍රදේශයේ කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන් දොළහකට පමණ අධික සංඛ්‍යාවක් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවා රළු කාර්මික ආකාරයකින් සකස් කර ඇති බව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite book |last=Bell |first=H. C. P. |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces: Annual Report, 1905 |publisher=Government Printer |location=Colombo |year=1909 |pages=31–32, 49 }}</ref> බෙල්ගේ නිරීක්ෂණ අනුව, කඳු පාමුල නැගෙනහිර දෙසින් පිහිටි කුඩා පාෂාණවල ලී කණු සවි කිරීම සඳහා භාවිත කළ බවට සැලකෙන කපා සකස් කළ සිදුරු දක්නට ලැබී ඇත. කඳු මුදුන වෙත ගමන් කරන මාර්ගයේ පාෂාණයක කපා සකස් කළ ජල රැස්කිරීමේ ව්‍යුහයක්ද ඔහු විසින් වාර්තා කර ඇත. කඳු සමූහයේ උසම පාෂාණය මත හමු වූ ගඩොල් අවශේෂ අනුව එහි පුරාණ [[ස්තූපය|ස්තූපයක්]] පැවති බවද ඔහු සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |last=Bell |first=H. C. P. |title=Archaeological Survey of Ceylon: North-Central, Central and Northern Provinces: Annual Report, 1905 |publisher=Government Printer |location=Colombo |year=1909 |pages=31–32, 49 }}</ref> ===සෙනරත් පරණවිතානගේ අභිලේඛන අධ්‍යයනය=== [[සෙනරත් පරණවිතාන]] විසින් ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් [[බ්‍රාහ්මී අක්ෂර|බ්‍රාහ්මී]] අභිලේඛන පිළිබඳ සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයේදී වඩුන්නාගල ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව හමු වූ අභිලේඛනද ලේඛනගත කර ඇත. මෙම අභිලේඛන ප්‍රධාන කඳු ප්‍රදේශය මත නොව, එයට උතුරින් යාර 100ක් පමණ දුරින් පිහිටි විශාල ගල්ලෙන් දෙකකින් හමු වී ඇත.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> මෙහි මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන තුනක් හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒවා ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස අතර කාලයට අයත් වේ. මෙම ලේඛනවල ගල්ලෙන් [[සංඝයා|බෞද්ධ සංඝයා]] වෙත පූජා කිරීම සම්බන්ධ තොරතුරු ඇතුළත් වන අතර, ස්ථානයේ පුරාණ ආරාමීය ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් අභිලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.<ref>{{cite book |last=Paranavitana |first=Senarat |title=Inscriptions of Ceylon: Volume I: Early Brahmi Inscriptions |publisher=Department of Archaeology, Ceylon |year=1970 |page=27 }}</ref> ===එල්ලාවල මේධානන්ද හිමිගේ නිරීක්ෂණ=== [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] විසින් 1964 සහ 1973 වර්ෂවලදී වඩුන්නාගල පුරාවිද්‍යා ස්ථානය නැරඹීමෙන් අනතුරුව එහි පවතින අභිලේඛන සහ පුරාණ ආරාම නටඹුන් පිළිබඳ තොරතුරු වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite book |last=Medhananda |first=Ellawala |title=Pacheena passa - Uttara passa: Negenahira palata ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya |publisher=Dayawansa Jayakody & Company |location=Colombo |year=2003 |pages=409–412 |isbn=978-955-686-112-9 }}</ref> මේධානන්ද හිමියන්ගේ නිරීක්ෂණවලදී ස්ථානයේ නටඹුන් වූ [[ස්තූපය|ස්තූප]] දෙකක් පිළිබඳව සඳහන් කර ඇත. එයින් එක් ස්තූපයක් අඩි 11ක් පමණ උසින් සහ අඩි 46ක පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වූ බවත්, අනෙක් ස්තූපය අඩි 6ක් පමණ උසින් සහ අඩි 21ක පමණ වට ප්‍රමාණයකින් යුක්ත වූ බවත් වාර්තා කර ඇත. ඔහු විසින් ස්ථානය ආශ්‍රිතව මුල් බ්‍රාහ්මී අභිලේඛන සහ අනෙකුත් ආරාමීය නටඹුන් පිළිබඳවද සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite book |last=Medhananda |first=Ellawala |title=Pacheena passa - Uttara passa: Negenahira palata ha uturu palate Sinhala bauddha urumaya |publisher=Dayawansa Jayakody & Company |location=Colombo |year=2003 |pages=409–412 |isbn=978-955-686-112-9 }}</ref> == අමතර ලිපි == * [[ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරක]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන]] * [[ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]] * [[කටාරම් කෙටූ ගල්ලෙන්]] * [[අනුරාධපුර යුගය]] * [[කුරුන්දි රජ මහා විහාරය]] * [[සපුමල්ගස්කඩ රජ මහා විහාරය]] * [[සෙනරත් පරණවිතාන]] * [[එච්. සී. පී. බෙල්]] * [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]] ==පැහැදිලි කිරීම්== {{Reflist|group=සවිස්තර}} ==මූලාශ්‍ර== {{reflist}} qdyzqna8l779frljfamb0mqs4wor1h5 0 196723 800855 800847 2026-10-02T12:29:34Z KSLwiki24 70498 /* ප්‍රධාන ස්ථාන */ 800855 wikitext text/x-wiki {{Infobox hiking trail | name = රාමායණය සංචාරක මංපෙත<br>[[File:Ramayana Trails Sri Lanka.jpg|thumb|රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ පොස්ටරය]] | image = Ramayana Trails Sri Lanka.jpg| | caption = රාමායණය සංචාරක මංපෙත පොස්ටරය | location = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | designation = සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක මාර්ගය | established = 2008 | length = ප්‍රධාන ස්ථාන 19<br> අමතර ස්ථාන 50+ | trailheads = දිවයින පුරා විවිධ ස්ථාන | sights = සීතා අම්මාන් කෝවිල, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, රූමස්සල,ආදම්ගේ පාලම,කතරගම | use = සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය, ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය | operator = ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය | website = }} '''රාමායණය සංචාරක මංපෙත''' (Ramayana Trail) යනු [[රාමායණය]] මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන 50 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ සංකල්පයකි.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> මෙම සංකල්පය 2008 වසරේද ජනවාරි 19 වන දින විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු සහ ජාත්‍යන්තර හින්දු භක්තිකයන්ගේ සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් අතරට හඳුන්වා දෙන ලදී.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff |date=17 January 2008}}</ref> රාමායණ කතාව හා සම්බන්ධ යැයි උපකල්පිත සහ අලුතින් සම්බන්ධ කරන ලද ස්ථාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම මගින් විශේෂයෙන් ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම එහි ප්‍රධාන අරමුණක් විය.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් අංගයක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.journalijar.com/article/37968/issues-and-challenges-on-developing-and-promoting-ramayana-trail-tourism-in-sri-lanka/ |journal=International Journal of Advanced Research |date=2021}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම මංපෙතට ඇතුළත් කර ඇති ස්ථාන අතරින් බොහෝ ස්ථාන ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද, ආගමික විශ්වාස සහ මෑතකාලීන අර්ථකථන මත රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=South Asia Research |date=2026 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09731741261451649}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම සංචාරක මංපෙත තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන ලද ඉතිහාසය ඉන්දියානු ආගමික විශ්වාස මත විකෘති වන බවට ශ්‍රී ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් චෝදනා එල්ල කර තිබේ.<ref>{{cite web |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |website=Royal Asiatic Society of Sri Lanka |author=Susantha Goonatilake}}</ref><ref>{{cite web |title=Myth of the Ramayana Trail and the Distortion of Archaeological Evidence |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/myth-of-ramayana-trail-and-distortion.html |author=Malini Dias |date=10 September 2010}}</ref> රාමායණය සංචාරක මංපෙතට විහාරස්ථාන, කෝවිල්, ගුහා, දිය ඇලි, කඳුකර ප්‍රදේශ සහ උද්‍යාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන ඇතුළත් වන අතර, ඒවා රාමා, සීතා, හනුමාන් සහ රාවණ යන චරිත හා සම්බන්ධ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Ramayana Trail in Sri Lanka |url=https://www.srilanka.travel-culture.com/ramayana_trail_srilanka.shtml}}</ref> 2015 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව ඉන්දියානු වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරමින් මෙම මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, එහිදී දිවයින පුරා ස්ථාන 19ක් ප්‍රධාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka launches Ramayana Trail from Bangalore |url=https://www.ft.lk/travel-tourism/sri-lanka-launches-ramayana-trail-from-bangalore/27-444745 |website=Daily FT |date=13 July 2015}}</ref> එම වැඩසටහන සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින සංස්කෘතික සම්බන්ධතා සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා භාවිත කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ද ක්‍රියාත්මක විය.ඒ අනුව මෙම සංචාරක මංපෙතහි ප්‍රතිඵල අනුව වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉන්දියානු සංචාරකයන් ප්‍රමාණය ශිඝ්‍රයෙන් වැඩි වීමක් සිදු වී තිබේ.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> ==ආරම්භය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත සංවර්ධනය වීම 1990 දශකයේ අගභාගය සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. මෙම කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන රාමායණ මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කර හඳුනාගැනීම සහ එම ස්ථාන ආගමික හා සංස්කෘතික සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීම ආරම්භ විය. 1990 දශකයේදී නුවරඑළිය සහ ඌව ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව රාවණා හා සීතා සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන ස්ථාන පිළිබඳ සෙවීම් සිදුවූ බවට වාර්තා පවතී.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1997දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉන්දියානු කණ්ඩායමක් විසින් සීතා එළිය ප්‍රදේශයේ වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් සංවර්ධනය කිරීමේ අදහස ඉදිරිපත් කළ බවට ද පසුව පළ වූ වාර්තා සඳහන් කරයි.<ref>{{cite web |title=Buddhist Viharas and Eelam Part 21G |url=https://www.lankaweb.com/news/items/page/228/?sortby=2The |website=LankaWeb |date=11 July 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට රාමායණය හා සම්බන්ධ කර දැක්වූ ස්ථාන වටා ආගමික හා සංචාරක යටිතල පහසුකම් වර්ධනය විය. සීතා එළියේ පැවති කුඩා කෝවිල වෙනුවට නව සීතා අම්මාන් කෝවිල් ගොඩනැගිල්ලක් 1998–1999 කාලය තුළ ඉදිකරන ලද අතර, 1997දී රම්බොඩ ප්‍රදේශයේ හනුමාන් කෝවිල් සංකීර්ණයක් සඳහා ද කටයුතු ආරම්භ වූ බව වාර්තා වේ.මේ සියල්ලටම ඉන්දීය ආගමික සංවිධාන වල මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී තිබුණි.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> මේ සමඟ රාමායණ කතාවට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කළ ස්ථාන අතර සීත එළිය, දිවුරුම්පොළ, රම්බොඩ, රාවණා ඇල්ල සහ අනෙකුත් ස්ථාන ඇතුළත් කරමින් වන්දනා හා සංචාරක ගමන් මාර්ගයක් ගොඩනැගීමේ පසුබිම සැකසුණි. 2026දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ද මංපෙතේ වර්ධනය 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ අතර, එය ස්ථාන හඳුනාගැනීම, ආඛ්‍යානයක් ගොඩනැගීම සහ සංචාරක ප්‍රවර්ධනය යන ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බව සඳහන් කරයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> 2008 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක බලධාරීන් විසින් රාමායණය සංචාරක මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගත් සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහනක් ලෙස නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේදී රාමායණය සම්බන්ධ කරමින් ස්ථාන 50කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඉන්දීය සංචාරකයන් සඳහා ගමන් මාර්ගයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff.com |date=17 January 2008 |access-date=2 October 2026}}</ref> එම වසරේම පැවති ජාත්‍යන්තර සංචාරක සමුළුවකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කරමින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද එම ස්ථාන පදනම් කරගනිමින් සංචාරක මංපෙතක් ප්‍රවර්ධනය කරන බවත් සඳහන් විය.<ref>{{cite report |title=Sustainable Tourism Management at World Heritage Sites: International Conference, Huangshan, China, 24–27 March 2008 |publisher=World Tourism Organization |year=2008 |url=https://webunwto.s3-eu-west-1.amazonaws.com/imported_images/30570/finrep_en_huangshan.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ කොටසක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි. 2015දී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය බැංගලෝරයෙන් රාමායණය සංචාරක මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර, ඉන්දියානු සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන් සමඟ එක්ව ශ්‍රී ලංකාවේ තෝරාගත් ස්ථාන සංචාරක පැකේජ ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදී. 2022දී ඉන්දීය නියෝජ්‍ය මහ කොමසාරිස්වරයා ද රාමායණයට සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන පිළිබඳ ඉදිරිපත් කිරීමකට සහභාගී වූ අතර, 2024දී ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය රාමායණය මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා වූ “Ramayana Trail – The Sacred Mission” ව්‍යාපෘතියේ දියත් කිරීමේ අවස්ථාවට සහභාගී විය.<ref>{{cite web |title=India and Sri Lanka further promotes bilateral tourism |url=https://sundaytimes.lk/online/news-online/India-and-Sri-Lanka-further-promotes-bilateral-tourism/2-1137028 |website=Sunday Times |date=12 March 2022 |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Speech by High Commissioner of India H.E. Santosh Jha at the official launch of the “Ramayana Trail – The Sacred Mission” Project |url=https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ |website=High Commission of India, Colombo |date=14 April 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> ==වර්තමාන තත්ත්වය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත ක්‍රියාත්මක කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ වැදගත් සංචාරක මූලාශ්‍රයක් බවට පත්විය. 2008 වසරේදී ඉන්දියාවෙන් සංචාරකයන් 85,238ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ තිබූ අතර, 2009දී එම සංඛ්‍යාව 83,634ක් විය. ඉන් පසු 2010දී 126,882ක්, 2011දී 171,374ක්, 2012දී 176,340ක් සහ 2013දී 208,795ක් ලෙස ඉහළ ගියේය.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2009 |url=https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/NationalAccounts/2002/AnnualReports/Annual2009/text.pdf |publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite journal |title=Ramayana Trail Tours in Sri Lanka in the….. |journal=Proceeding of the 3rd International Conference on Hospitality and Tourism Management |year=2015 |pages=58–67 |url=https://tiikm.com/publication/doi/icoht2015-1107.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> 2014දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 242,734ක්, 2015දී 316,247ක්, 2016දී 356,729ක් සහ 2017දී 384,628ක් පැමිණීමත් සමඟ එම වෙළඳපොළ තවදුරටත් වර්ධනය විය.<ref>{{cite journal |title=Arrivals by Nationality – 2012 to 2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/357991992_Remittances_Led_Growth_Migrant-led_Diversification_And_Negative_Externalities_in_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tourist arrivals reach all-time high in last year |url=https://v3.news.lk/news/world/item/19180-tourist-arrivals-reach-all-time-high-in-last-year |website=News.lk |date=8 January 2018 |access-date=2 October 2026}}</ref> 2018දී එය 424,887ක් දක්වා ඉහළ ගිය නමුත් 2019දී පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාර ඇතුළු සංචාරක කර්මාන්තයට බලපෑ තත්ත්ව හේතුවෙන් 355,002ක් දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{cite web |title=Tourism Industry Report Q4 2019 |url=https://www.sltda.gov.lk/en/annual-statistical-report |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> කොවිඩ්-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 සහ 2021 කාලයේදී ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් දැඩි ලෙස අඩු වූ අතර, 2020දී 89,357ක් සහ 2021දී 56,268ක් ලෙස වාර්තා විය. පසුව සංචාරක කර්මාන්තය යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ 2022දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 123,004ක්, 2023දී 302,844ක් සහ 2024දී 416,974ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ.<ref>{{cite web |title=Tourist Arrivals from All Countries |url=https://www.sltda.gov.lk/en/statistics |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Monthly Tourist Arrivals Report December 2024 |url=https://www.sltda.gov.lk/storage/common_media/MonthlyTouritsArrivalsReport-December-Final-2025-01-08.pdf |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> 2025දී ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි සංචාරකයන්ගේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය වූ අතර, මුළු සංචාරක පැමිණීම් 2,362,521කින් 531,511ක් හෙවත් 22.5%ක් ඉන්දියාවෙන් පැමිණ තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Economic Affairs Division |url=https://www.mfa.gov.lk/en/economic-affairs-division |website=Ministry of Foreign Affairs, Foreign Employment & Tourism, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මෙම සමස්ත ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් සංඛ්‍යාව රාමායණය සංචාරක මංපෙත සඳහා පමණක්ම පැමිණි සංචාරකයන්ගේ සංඛ්‍යාවක් නොවන අතර, අනෙකුත් විවේක, ව්‍යාපාරික, ආගමික සහ සංස්කෘතික සංචාර ද එයට ඇතුළත් වේ. රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර ඇති ස්ථාන වටා සංචාරක ආකර්ෂණ සහ සේවා ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ අලුතින් පිහිටුවන ලද සීතා අම්මාන් කෝවිල, ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් කෝවිල ආදී ස්ථාන ද දිවුරුම්පොළ, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, මන්නාරම හා හලාවත ආශ්‍රිත ස්ථාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන සංචාරක ගමන් මාර්ගවලට ඇතුළත් කරමින් ඒවා ආගමික වන්දනා, සංස්කෘතික සංචාර සහ ස්වභාවික සංචාරක අත්දැකීම් සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීමක් සංචාරකයන් වෙත සපයා තිබේ. 2017දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කල ස්ථාන විවිධ අත්දැකීම් ලබාදිය හැකි සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස සැලකිය හැකි බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> මෙම සංචාරක කටයුතු හේතුවෙන් මංපෙතට සම්බන්ධ ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ප්‍රාදේශීය ජනතාවට ද සංචාරක ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වීමට අවස්ථා ඇති වී තිබේ. ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයනයකදී මුණ්නේශ්වරම්, තිරුකෝණේශ්වරම්, කන්නියා, උස්සන්ගොඩ, රාවණා ගුහාව, සීතා අම්මාන් කෝවිල, හනුමාන් භක්ත කෝවිල සහ කැලණිය වැනි ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශීය ජනතාව පලතුරු, මල් සහ මල්මාලා, සිහිවටන, කුළුබඩු, ආහාර හා පාන වර්ග අලෙවි කිරීම වැනි සංචාරක ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වන බව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.researchgate.net/publication/354048260_Issues_and_Challenges_on_Developing_and_Promoting_Ramayana_Trail_Tourism_In_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> එමෙන්ම සංචාරක මාර්ගෝපදේශකයන්, සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවා, නවාතැන්, ආහාරපාන සැපයුම්, සිහිවටන අලෙවිය සහ අනෙකුත් සේවා මඟින් සෘජු හා වක්‍ර ආර්ථික අවස්ථා ඇතිවිය හැකි බව සංචාරක අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, රාමායණය මංපෙත මඟින් පමණක් නිර්මාණය වූ රැකියා සංඛ්‍යාව පිළිබඳ වෙනම නිල සංඛ්‍යාලේඛනයක් දැනට ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැති බැවින්, එම රැකියා සියල්ල මංපෙත වටා නිර්මාණය වූ වක්‍ර රැකියා ලෙස උපකල්පනය කළ හැක.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> 2020 දශකයේදී රාමායණය මංපෙත වන්දනා සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් දෙකම ඒකාබද්ධ කරන සංචාරක සංකල්පයක් ලෙස තවදුරටත් පවතින අතර, මධ්‍යම කඳුකරයේ නුවරඑළිය හා ඇල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල නවාතැන්, ප්‍රවාහන සහ අනෙකුත් සංචාරක සේවා සමඟ එහි සම්බන්ධතාව වර්ධනය වී ඇත. 2026දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක් රාමායණය මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරකයන් මෙන්ම දේශීය සංචාරකයන් ද ඉලක්ක කරගත් වන්දනා-සංචාරක ආකෘතියක් ලෙස විස්තර කරන අතර, එහි ව්‍යාප්තිය සමඟ සංචාරක සේවා සපයන්නන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සඳහා නව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් මෙන්ම යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධ අවශ්‍යතා ද මතුව ඇති බව පෙන්වා දෙයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Kalinga Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> == පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන == රාමායණය සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් ප්‍රධාන වශයෙන් විවේචනය කර ඇත්තේ ජනප්‍රවාද හා ආගමික විශ්වාස පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම සම්බන්ධයෙනි. 2009 වසරේ [[රාජකීය ආසියාතික සංගමය|ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ]] සාකච්ඡාවකදී රාමායණය සංචාරක මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විවේචන ඉදිරිපත් කළ අතර, එහි ඇතුළත් ස්ථානවල ඓතිහාසික සත්‍යතාව සහ ජනප්‍රවාද හා ඉතිහාසය එකිනෙකට මිශ්‍ර කිරීම පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Scholars speak out against 'Ramayana Trail' |url=https://www.southeastasianarchaeology.com/2009/11/24/scholars-speak-out-against-ramayana-trail/ |website=Southeast Asian Archaeology |date=24 November 2009 |access-date=2026-10-02}}</ref> පුරාවිද්‍යාඥ සුසන්ත ගුණතිලක විසින් රචිත ''Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail"'' කෘතියේදී සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති ස්ථාන රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳව දැඩි විවේචනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔහුගේ විවේචනයේ මූලික කරුණක් වූයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් හෝ පුරාවස්තුවක් පිළිබඳ නිගමනයක් ගෙන ඒම සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක, ශිලා ලේඛනමය හා ඓතිහාසික සාක්ෂි භාවිත කළ යුතු බවත්, ජනප්‍රවාදයක් පමණක් එවැනි සාක්ෂියක් ලෙස භාවිත නොකළ යුතු බවත්ය.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> 2014 වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාව]]ේ පළ වූ මාලිනී ඩයස්ගේ ''Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa'' ලිපියෙන්ද රාමායණය හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සම්බන්ධ කිරීමේදී සිදුවන විකෘති කිරීම් පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ඇත. එහිදී පුරාණ ශිලා ලේඛන, ස්ථාන සහ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ රාමායණ කතාවට ගැළපෙන පරිදි නැවත අර්ථකථනය කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කර තිබේ.<ref>{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=59 |issue=2 |pages=43–54 |year=2014 |url=https://www.jstor.org/stable/44809404 |access-date=2026-10-02}}</ref> විවේචකයන් විසින් විශේෂයෙන් පෙන්වා දී ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ පුරාණ ශිලා ලේඛනවල වචන සහ ස්ථානනාම රාමායණ චරිත හෝ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ඒවායේ මුල් ඓතිහාසික අර්ථය වෙනස් කිරීමයි. ගුණතිලකගේ විග්‍රහයේදී මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල කියවීම් හා පරිවර්තන වෙනස් කරමින් ඒවා රාවණා හෝ ඔහුගේ රාජවංශය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ කළ බවට චෝදනා ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> තවත් ශාස්ත්‍රීය විග්‍රහයන් අනුව, රාමායණය සංචාරක මංපෙත ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය හා උරුමය සංචාරක වෙළඳපොළ සඳහා නැවත අර්ථකථනය කිරීමේ උදාහරණයක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. 2019දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය සමාලෝචනයක් සඳහන් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණය සම්බන්ධ නවීන රාජ්‍ය ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ශිලා ලේඛනමය සාක්ෂි වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීම හා විකෘති කිරීම පිළිබඳ කනස්සල්ල පළ කර ඇති බවයි.<ref>{{cite journal |title=Lankapura: The Legacy of the Ramayana in Sri Lanka |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |year=2019 |doi=10.1080/00856401.2019.1626127 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2019.1626127 |access-date=2026-10-02}}</ref> මෙම විවේචනවලට අනුව රාමායණය සම්බන්ධ දේශීය ජනප්‍රවාද සහ ආගමික විශ්වාස සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස අධ්‍යයනය කිරීම හා ඒවා ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස තහවුරු කිරීම එකිනෙකට වෙනස් කරුණු වේ. එබැවින් රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ ස්ථාන විස්තර කිරීමේදී ඒවායේ රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයක්, ආගමික සම්ප්‍රදායක් හෝ නවීන සංචාරක අර්ථකථනයක් ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කර දැක්වීම වැදගත් බව මෙම විවේචනවලින් අවධාරණය වේ. ===පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විවේචන=== මහාචාර්ය [[සෙනරත් දිසානායක]] මහතා ද රාමායණය සංචාරක මංපෙත හා රාවණා සම්බන්ධ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ පිළිබඳව විවේචනාත්මක ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයකු වූ ඔහුට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවෙන් රාවණා හෝ රාමායණයට අදාළ කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති අතර, රාවණා පිළිබඳ ප්‍රධාන සඳහන් වන්නේ වාල්මිකීගේ රාමායණය නම් වීර කාව්‍යය තුළය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> දිසානායක මහතා පෙන්වා දී ඇත්තේ [[රාවණා ඇල්ල]] සහ [[රාවණා ගුහාව]] වැනි ස්ථානනාම රාමායණ යුගයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව එවැනි නම් පසුකාලීනව භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර, එම ස්ථාන රාමායණයේ සිදුවීම් සිදුවූ බව තහවුරු කිරීමට ඒවා පමණක් ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොවේ.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> තවද, ඔහු පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ධුරය දැරූ සමයේදී ශ්‍රී රාමායණ සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතියක් යෝජනා වූ නමුත් තමන් එයට එකඟ නොවූ බවද සඳහන් කර ඇත. එමගින් ඔහුගේ විවේචනය රාමායණ සම්ප්‍රදාය හෝ ආගමික විශ්වාස ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකට වඩා, ඒවා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ වූ බව දැක්විය හැකිය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> ඔහුගේ ස්ථාවරයට අදාළව, ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් රාවණා රාජධානියක් හෝ “හෙළ” උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොලැබුණු බවට ඔහු ප්‍රකාශ කළ බව පසුව පළ වූ ශාස්ත්‍රීය කෘතිවලද සඳහන් වේ. එම අදහස අනුව රාමායණයේ රාවණා හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවය තහවුරු කිරීමට ජනප්‍රවාද පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.<ref>{{cite book |last=Silva |first=Kalinga Tudor |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2024 |pages= |isbn=9780197636305}}</ref> ==රාමායණය සංචාරක ස්ථාන== ===ප්‍රධාන ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක,ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සහ වෙනත් කරුණු |- | 1 | [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]] | [[File:Sita Amman Temple 0634.jpg|120px]] | සීතා දේවිය රාවණා විසින් රඳවා තැබූ [[අශෝක වනය]] ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | සීත එළිය (සීතල එළිය) නම් ප්‍රාදේශීය සිංහල ග්‍රාම නාමය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී තේ වතු කම්කරු වැඩ සඳහා ගෙනෙන ලද ඉන්දීය වතුකර දමිළ ජනතාව සීතා එළිය ලෙස වරදවා උච්චාරණය හේතුවෙන් මෙම ජනප්‍රවාදය ඇති වී තිබේ. |- | 2 | [[හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය]] | [[File:Flower bed -Hakgala Garden.jpg|120px]] | [[අශෝක වනය]] ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය තුළ සඳහන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | 1861 දී පිහිටුවා නිර්මාණය කරන ලද උද්භිද උද්‍යානයකි. දේශීය හා ආවේණික කඳුකර ශාක විශේෂ ඇතුළු විශාල ශාක එකතුවක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 3 | [[දිවුරුම්පොළ රජමහා විහාරය]] | — | සීතා දේවිය [[අග්නි පරීක්ෂාව]]ට මුහුණ දුන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර රාජධානි සමයේ අධිකරණ ක්‍රියාවලිය තුළ දිවුරුම්දීම සිදු කළ ස්ථාන කිහිපයෙන් එකකි.එසේ අධිකරණ ක්‍රියාවලියේ දී දිවුරුම් දුන් ස්ථානය යන අරුතින් දිවුරුම්පොළ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. |- | 4 | [[රාවණා ගුහාව]] | [[File:Ravana Cave 2023-05-04.jpg|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ගුහාවක් ලෙස මංපෙත වෙත සම්බන්ධ කර තිබේ. | ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව සහ ශිලාමය සාධක හමු වී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් ගුහා සංකීර්ණයකි.මේ ආශ්‍රිතව [[වලගම්බා රජ]] විසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවසේ දී ඉදිකරන ලදැයි සැලකෙන පුරාවිද්‍යාත්මක කටාරම් කෙටූ ලෙන් සංකීර්ණයක් හඳුනාගෙන තිබේ. |- | 5 | [[රාවණා ඇල්ල]] | [[File:Ravana Falls.JPG|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | රාවණා ඇල්ල යන රාමායණ මෙම සංචාරක මංපෙත ඔස්සේ ලබා දී තිබේ.ඊට හේතුව වී ඇත්තේ මෙම දිය ඇල්ල ඉක්මනින් ප්‍රචණ්ඩ ස්වභාවයට ගලා යන අවස්ථා වාර්තා වීමයි,එය රාවණාගේ ප්‍රචණ්ඩ බවට ආරෝපණය කරමින් එම නම ලබා දී තිබේ.ඊට පෙර භාවිතා වූ නාමය "බඹරගල ඇල්ල" වේ. |- | 6 | [[උස්සංගොඩ ජාතික උද්‍යානය]] | [[File:Entrance to Ussangoda National Park.jpg|120px]] | හනුමාන් ලංකාවේ කොටසක් ගිනි තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සැලකේ. | ජාතික උද්‍යානයක් සහ ප්‍රාග් ඓතිහාසික එළිමහන් මානව සාධක හමුවන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත. වෙරළබඩ විශේෂ පරිසර පද්ධති සහ රතු පස් භූදර්ශනය වැදගත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 7 | [[රූමස්සල]] | — | හනුමාන් සංජීවනි කන්ද රැගෙන යන විට එහි කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සැලකේ. | ගාල්ල ආසන්නයේ වැදගත් වෙරළබඩ හා ශේෂ කඳු වනාන්තර පරිසර පද්ධතියකි.ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ජාතික අභයභූමියක් ලෙස නම් කර ඇති ප්‍රදේශයකි.ශේෂ කන්දේ ඇති ජෛව විද්‍යාත්මක ඖෂධීය ශාක වටිනාකම නිසා එය රාමායණයේ සඳහන් සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වෙත ආරෝපණය කර ඇත. |- | 8 | [[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Munneswaram.jpg|120px]] | රාවණා ඝාතනයෙන් පසු රාම දෙවියන් ශිව දෙවියන්ට පුද පූජා කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු සම්ප්‍රදායෙහි දැක්වේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන ශිව දේවාලයකි.ක්‍රි.ව.12 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරනු ලබයි.ක්‍රි.ව.16 වන සියවසේ පෘතුගීසී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පැරණි ශිව කෝවිල විනාශ වී ඇති අතර වර්තමානයේ දක්නට ඇත්තේ 20 සියවසේ නිර්මාණය කර වැඩිදියුණු වූ ශිව දේවාලයකි.කෙසේ නමුත් කෝවිල් භූමියට භූගතව අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 9 | [[මානාවරි කෝවිල]] | — | රාම විසින් පළමු [[රාමලිංග]] ශිව ලිංගය ස්ථාපනය කළ ස්ථානය ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද කෝවිලකි. |- | 10 | [[තිරුකෝණේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Koneswaram Temple.jpg|120px]] | රාම හෝ රාවණා විසින් ශිව දෙවියන්ට පුද කළ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ත්‍රිකුණාමලයේ ෆෙඩ්රික් කොටුව තුළ පිහිටි ශිව ආගමික මධ්‍යස්ථානයකි.ක්‍රි.ව.13 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකේ.එම කෝවිල පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කර ඇති අතර වර්තමාන කෝවිල 20 වන සියවසේ අගභාගයේ ඉදිකරන ලද්දකි.මෙහිද අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 11 | [[තිරුකේතීශ්වරම් කෝවිල]] | — | රාම හෝ රාවණ විසින් ශිව ලිංගයක් ස්ථාපනය කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු ජනතාව විශ්වාස කරනු ලබයි. | මන්නාරම් ප්‍රදේශයේ ශිව ආගමික ස්ථානයකි.20 වන සියවසේ දී පමණ ඉදිකර තිබේ.කෙසේ නමුත් මෙහි ද පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 12 | [[ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් ඉන්දියන් කෝවිල]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය සෙවූ ප්‍රදේශයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ඉන්දියානු අනුග්‍රහය මත අලුතින් පිහිටුවන ලද නව ආගමික වන්දනා මධ්‍යස්ථානයකි. |- | 13 | [[ගයත්‍රි පීඨම්]] | — | රාවණාගේ පුත් මේඝනාද ශිව දෙවියන්ට තපස් කළ ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන හින්දු භක්තිකයන් විශ්වාස කරයි | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 14 | [[කැලණිය රජමහා විහාරය]] | [[File:007 Temple Entrance (20435474442).jpg|120px]] | විභීෂණ රජුගේ රාජාභිෂේකය සිදු වූ ස්ථානයක් ලෙස මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | මහාවංශයට අනුව මණිඅක්ඛික නා රජුගේ ආරාධනය මත බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනිවර ලංකාවට වැඩම කළ ස්ථානය වේ.ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සිතුවම් වටිනාකමක් ඇති ස්ථානයකි. |- | 15 | [[පංචමුඛ අංජනේයාර් කෝවිල]] | — | හනුමාන්ගේ පංචමුඛ ස්වරූපයට කැප වූ කෝවිලක් ලෙස රාමායණ වන්දනා මාර්ගයට ඇතුළත් වේ. | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි. |- | 16 | [[කතරගම දේවාලය]] | [[File:Kataragama entrance.jpg|120px]] | රාමගේ යුද්ධයට කාර්තිකේය/ස්කන්ධ දෙවියන්ගේ සහාය ලැබුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ. |බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කල මොහොතේ කතරගම ශාක්‍ය ක්ෂත්‍රීයන් සිටි ප්‍රදේශයට ද වැඩම කල බවට ඉතිහාස ග්‍රන්ථ තුල සඳහන් වේ.බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථානය වටකොට ක්‍රි.පූ.4 වන සියවසේ දී පමණ මහාසේන ප්‍රාදේශීය රජු විසින් කුඩා බෞද්ධ ස්තූපයක් ඉදිකල බවට සැලකේ.එය ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කාවන්තිස්‌ස රජු විසින් විශාල කර තිබේ.ජය ශ්‍රී මහා බෝධියේ ප්‍රථම බීජ අංකුර 8 න් කතරගම ක්ෂත්‍රීයන්ට ලැබුණු අංකුරය රෝපණය කර තිබේ.මහාසේන රජු පසුව දේවත්වයට පත් වූ අතර ඔහු වෙනුවෙන් ඉදිකල දෙවොල් වර්තමානයේ කතරගම දේවාලය ලෙස සැලකේ.16 වන සියවසේ දී පමණ එය හින්දු ආගමික විශ්වාස සමඟ සම්බන්ධ වීම මත ස්කන්ද දේවතාවා වෙත ආරෝපණය වී තිබේ.වර්තමානයේ බෞද්ධ,හින්දු,ඉස්ලාම්,වැදි ජනතාව යන ජන කොටස් එක් රැස්වන බහුආගමික වන්දනා සම්ප්‍රදායක් සහිත වැදගත් ආගමික ස්ථානයකි. |- | 17 | [[සීත කොටුව]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයට ගෙන යාමට පෙර රඳවා තැබූ බලකොටුවක් ලෙස සම්බන්ධ කර තිබේ. | අනුරාධපුර යුගයට අයත් පධානඝර සම්ප්‍රදායේ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.පසුකාලීනව වයවහාර වූ සීතල කොටුව එනම් සීත කොටුව යන්න වරදවා සීතා කොටුව ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ. |- | 18 | [[ගුරුලුපොත]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ජෛව විවිධත්වය සහිත තැන්න ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 19 | [[වෙරගන්තොට]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයෙන් සීතා ලංකාවට ගෙන ආ පළමු ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ එයි. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 20 | [[තොටුපොළකන්ද]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයක් ගොඩබැස්වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | හෝර්ටන් තැන්න කඳුකර පරිසර පද්ධතියට සම්බන්ධ ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානයට අයත් වේ.හොර්ටන් තැන්න ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ජනාවාස සාධක හමු වී ඇති ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 21 | [[යහන්ගල]] | — | රාවණාගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ සිරුර තැබූ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් කඳු භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.මෙහි රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 22 | [[දුනුවිල]] | — | රාම විසින් රාවණාට අවසන් ප්‍රහාරය එල්ල කළ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | වැව හා අවට භූදර්ශනයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත; රාමායණයේ සදහන් යුද්ධයට මෙම ස්ථානය සම්බන්ධ බව සාහිත්‍යයමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 23 | [[ලග්ගල]] | — | රාවණාගේ නිරීක්ෂණ ස්ථානයක් සහ යුද්ධය නිරීක්ෂණය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට අයත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 24 | [[රිටිගල]] | [[File:Ritigala.jpg|120px]] | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | පධානඝර සම්ප්‍රදායට අයත් ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. රිටිගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය තුළ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ රාශියක් ඇත. |- | 25 | [[දොළුකන්ද]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | ඖෂධීය ශාක හා කඳුකර වනාන්තර පරිසරය සඳහා ප්‍රසිද්ධ ස්වාභාවික ස්ථානයක් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණි බෞද්ධ ආරාමික ප්‍රදේශයකි. |} ===අමතර ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම |- | 26 | [[ඉස්ත්‍රිපුර]] | — | සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුහා හා උමං පද්ධතියක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත; රාමායණ උමං ජාලයක් බව තහවුරු කර නැත. |- | 27 | [[කොණ්ඩ කැටු ගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් හා දිය පහර ආශ්‍රිත භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත. |- | 28 | [[රාවණගොඩ]] | — | සීතා දේවිය තාවකාලිකව රඳවා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ගුහා හා කඳුකර පරිසරය ස්වාභාවික වටිනාකමක් දරයි. රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයකි. |- | 29 | [[මණිකට්ටුතර්]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය හමුවීමෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා වනාන්තර පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 30 | [[කොණ්ඩගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික වටිනාකමයි. |- | 31 | [[පාවල මලෙයි]] | — | හනුමාන් ලංකා භූමියට පළමුව පා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර ස්වාභාවික භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත. |- | 32 | [[ඇල්ල ගැප්]] | — | රාවණා රාජධානියේ භූගෝලීය ස්ථානයක් ලෙස නවීන රාමායණ ජනප්‍රවාද සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | කඳුකර භූදර්ශන හා පරිසර සංචාරක වටිනාකමක් ඇත. |- | 33 | [[සීතාවක]] | — | ඉන්ද්‍රජිත් විසින් සීතාගේ ව්‍යාජ රූපයක් ඝාතනය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | සීතාවක ප්‍රදේශයට වැදගත් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුම ස්ථාන ඇත. |- | 34 | [[යුදගනාව]] | — | රාම–රාවණ යුද්ධයේ ප්‍රධාන යුධ භූමියක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | අවට ප්‍රදේශයට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික ස්ථාන ඇති නමුත් රාමායණ යුධ භූමිය බවට තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |- | 35 | [[තල්ලාඩි]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළබඩ හා වියළි කලාපීය පරිසරයේ කොටසකි. |- | 36 | [[කච්චතිව්]] | — | සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ. | දූපත් හා මුහුදු පරිසර පද්ධතියකට අයත් ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 37 | [[නීලාවරි]] | — | රාම විසින් ඊතලයකින් ජලය ලබාගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූගත ජල හා ස්වාභාවික භූගෝලීය වටිනාකමක් ඇත. |- | 38 | [[දොන්ද්‍රා විෂ්ණු දේවාලය]] | — | සුග්‍රීවගේ වානර හමුදාව දකුණු ප්‍රහාරය සඳහා සූදානම් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ඓතිහාසික ආගමික උරුම වටිනාකමක් සහිත දේවාලයකි. |- | 39 | [[සීනිගම]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදාවට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | වෙරළබඩ ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. |- | 40 | [[හික්කඩුව]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදා සූදානම් වූ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි දැක්වේ. | [[හික්කඩුව ජාතික උද්‍යානය]] ආශ්‍රිත කොරල් පර හා සාගර ජෛවවිවිධත්වයට වැදගත් ප්‍රදේශයකි. |- | 41 | [[කන්නියා උණුදිය ළිං]] | — | රාවණා තම මව වෙනුවෙන් අවසන් කටයුතු කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූතාපීය උණුදිය උල්පත් සමූහයක් වන අතර භූවිද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. |- | 42 | [[වවුනියාව/වරිපොළ]] | — | රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාදය හා සංස්කෘතික සංචාරක වටිනාකමයි; රාමායණ ගුවන් තොටුපළක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 43 | [[සෙනපිටිය–හාලගල ගුහා]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත. |- | 44 | [[රම්බොඩ උමං ප්‍රදේශය]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ගුහා පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 45 | [[වීදුරුපොළ]] | — | රාමායණය පිළිබඳ දේශීය අධ්‍යයන හා සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන ස්ථානයකි. | ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකම ප්‍රධාන වේ. |- | 46 | [[මහා රාවණගොඩ]] | — | රාවණා සමඟ සම්බන්ධ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාද හා ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි. |- | 47 | [[කුඩා රාවණගොඩ]] | — | රාවණාගේ ස්ථානයක් ලෙස දකුණු ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික හා සංස්කෘතික භූදර්ශනයයි. |- | 48 | [[වන්තාරමුලෙයි]] | — | රාම, සීතා, ලක්ෂ්මණ හා හනුමාන් යුද්ධයෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම සංස්කෘතික හා ආගමික සම්ප්‍රදායයි. |- | 49 | [[අමරන්තකාලි]] | — | යුද්ධයෙන් පසු රාම ඇතුළු පිරිස පළමු ආහාරය ගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම සංස්කෘතික හා ආගමික සම්ප්‍රදායයි. |- | 50 | [[සීතා පොකුණ]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයේ රඳවා සිටි ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | හක්ගල කඳුකරයේ ස්වාභාවික පරිසරයේ කොටසකි. රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |} ==අමතර ලිපි== * [[රාමායණය]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය සංචාරක මංපෙත] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/places.php ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය මංපෙතේ ස්ථාන] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/resources/itineraries/Sunbird-Lanka.pdf Ramayana Trail – සංචාරක ගමන් සැලැස්ම] * [https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය – Ramayana Trail – The Sacred Mission] h0ebptjz5v9vitftqblsmh7u6i7ulj2 800856 800855 2026-10-02T12:30:09Z KSLwiki24 70498 /* ප්‍රධාන ස්ථාන */ 800856 wikitext text/x-wiki {{Infobox hiking trail | name = රාමායණය සංචාරක මංපෙත<br>[[File:Ramayana Trails Sri Lanka.jpg|thumb|රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ පොස්ටරය]] | image = Ramayana Trails Sri Lanka.jpg| | caption = රාමායණය සංචාරක මංපෙත පොස්ටරය | location = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | designation = සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක මාර්ගය | established = 2008 | length = ප්‍රධාන ස්ථාන 19<br> අමතර ස්ථාන 50+ | trailheads = දිවයින පුරා විවිධ ස්ථාන | sights = සීතා අම්මාන් කෝවිල, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, රූමස්සල,ආදම්ගේ පාලම,කතරගම | use = සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය, ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය | operator = ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය | website = }} '''රාමායණය සංචාරක මංපෙත''' (Ramayana Trail) යනු [[රාමායණය]] මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන 50 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ සංකල්පයකි.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> මෙම සංකල්පය 2008 වසරේද ජනවාරි 19 වන දින විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු සහ ජාත්‍යන්තර හින්දු භක්තිකයන්ගේ සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් අතරට හඳුන්වා දෙන ලදී.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff |date=17 January 2008}}</ref> රාමායණ කතාව හා සම්බන්ධ යැයි උපකල්පිත සහ අලුතින් සම්බන්ධ කරන ලද ස්ථාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම මගින් විශේෂයෙන් ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම එහි ප්‍රධාන අරමුණක් විය.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් අංගයක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.journalijar.com/article/37968/issues-and-challenges-on-developing-and-promoting-ramayana-trail-tourism-in-sri-lanka/ |journal=International Journal of Advanced Research |date=2021}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම මංපෙතට ඇතුළත් කර ඇති ස්ථාන අතරින් බොහෝ ස්ථාන ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද, ආගමික විශ්වාස සහ මෑතකාලීන අර්ථකථන මත රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=South Asia Research |date=2026 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09731741261451649}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම සංචාරක මංපෙත තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන ලද ඉතිහාසය ඉන්දියානු ආගමික විශ්වාස මත විකෘති වන බවට ශ්‍රී ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් චෝදනා එල්ල කර තිබේ.<ref>{{cite web |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |website=Royal Asiatic Society of Sri Lanka |author=Susantha Goonatilake}}</ref><ref>{{cite web |title=Myth of the Ramayana Trail and the Distortion of Archaeological Evidence |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/myth-of-ramayana-trail-and-distortion.html |author=Malini Dias |date=10 September 2010}}</ref> රාමායණය සංචාරක මංපෙතට විහාරස්ථාන, කෝවිල්, ගුහා, දිය ඇලි, කඳුකර ප්‍රදේශ සහ උද්‍යාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන ඇතුළත් වන අතර, ඒවා රාමා, සීතා, හනුමාන් සහ රාවණ යන චරිත හා සම්බන්ධ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Ramayana Trail in Sri Lanka |url=https://www.srilanka.travel-culture.com/ramayana_trail_srilanka.shtml}}</ref> 2015 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව ඉන්දියානු වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරමින් මෙම මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, එහිදී දිවයින පුරා ස්ථාන 19ක් ප්‍රධාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka launches Ramayana Trail from Bangalore |url=https://www.ft.lk/travel-tourism/sri-lanka-launches-ramayana-trail-from-bangalore/27-444745 |website=Daily FT |date=13 July 2015}}</ref> එම වැඩසටහන සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින සංස්කෘතික සම්බන්ධතා සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා භාවිත කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ද ක්‍රියාත්මක විය.ඒ අනුව මෙම සංචාරක මංපෙතහි ප්‍රතිඵල අනුව වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉන්දියානු සංචාරකයන් ප්‍රමාණය ශිඝ්‍රයෙන් වැඩි වීමක් සිදු වී තිබේ.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> ==ආරම්භය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත සංවර්ධනය වීම 1990 දශකයේ අගභාගය සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. මෙම කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන රාමායණ මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කර හඳුනාගැනීම සහ එම ස්ථාන ආගමික හා සංස්කෘතික සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීම ආරම්භ විය. 1990 දශකයේදී නුවරඑළිය සහ ඌව ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව රාවණා හා සීතා සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන ස්ථාන පිළිබඳ සෙවීම් සිදුවූ බවට වාර්තා පවතී.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1997දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉන්දියානු කණ්ඩායමක් විසින් සීතා එළිය ප්‍රදේශයේ වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් සංවර්ධනය කිරීමේ අදහස ඉදිරිපත් කළ බවට ද පසුව පළ වූ වාර්තා සඳහන් කරයි.<ref>{{cite web |title=Buddhist Viharas and Eelam Part 21G |url=https://www.lankaweb.com/news/items/page/228/?sortby=2The |website=LankaWeb |date=11 July 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට රාමායණය හා සම්බන්ධ කර දැක්වූ ස්ථාන වටා ආගමික හා සංචාරක යටිතල පහසුකම් වර්ධනය විය. සීතා එළියේ පැවති කුඩා කෝවිල වෙනුවට නව සීතා අම්මාන් කෝවිල් ගොඩනැගිල්ලක් 1998–1999 කාලය තුළ ඉදිකරන ලද අතර, 1997දී රම්බොඩ ප්‍රදේශයේ හනුමාන් කෝවිල් සංකීර්ණයක් සඳහා ද කටයුතු ආරම්භ වූ බව වාර්තා වේ.මේ සියල්ලටම ඉන්දීය ආගමික සංවිධාන වල මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී තිබුණි.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> මේ සමඟ රාමායණ කතාවට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කළ ස්ථාන අතර සීත එළිය, දිවුරුම්පොළ, රම්බොඩ, රාවණා ඇල්ල සහ අනෙකුත් ස්ථාන ඇතුළත් කරමින් වන්දනා හා සංචාරක ගමන් මාර්ගයක් ගොඩනැගීමේ පසුබිම සැකසුණි. 2026දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ද මංපෙතේ වර්ධනය 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ අතර, එය ස්ථාන හඳුනාගැනීම, ආඛ්‍යානයක් ගොඩනැගීම සහ සංචාරක ප්‍රවර්ධනය යන ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බව සඳහන් කරයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> 2008 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක බලධාරීන් විසින් රාමායණය සංචාරක මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගත් සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහනක් ලෙස නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේදී රාමායණය සම්බන්ධ කරමින් ස්ථාන 50කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඉන්දීය සංචාරකයන් සඳහා ගමන් මාර්ගයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff.com |date=17 January 2008 |access-date=2 October 2026}}</ref> එම වසරේම පැවති ජාත්‍යන්තර සංචාරක සමුළුවකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කරමින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද එම ස්ථාන පදනම් කරගනිමින් සංචාරක මංපෙතක් ප්‍රවර්ධනය කරන බවත් සඳහන් විය.<ref>{{cite report |title=Sustainable Tourism Management at World Heritage Sites: International Conference, Huangshan, China, 24–27 March 2008 |publisher=World Tourism Organization |year=2008 |url=https://webunwto.s3-eu-west-1.amazonaws.com/imported_images/30570/finrep_en_huangshan.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ කොටසක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි. 2015දී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය බැංගලෝරයෙන් රාමායණය සංචාරක මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර, ඉන්දියානු සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන් සමඟ එක්ව ශ්‍රී ලංකාවේ තෝරාගත් ස්ථාන සංචාරක පැකේජ ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදී. 2022දී ඉන්දීය නියෝජ්‍ය මහ කොමසාරිස්වරයා ද රාමායණයට සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන පිළිබඳ ඉදිරිපත් කිරීමකට සහභාගී වූ අතර, 2024දී ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය රාමායණය මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා වූ “Ramayana Trail – The Sacred Mission” ව්‍යාපෘතියේ දියත් කිරීමේ අවස්ථාවට සහභාගී විය.<ref>{{cite web |title=India and Sri Lanka further promotes bilateral tourism |url=https://sundaytimes.lk/online/news-online/India-and-Sri-Lanka-further-promotes-bilateral-tourism/2-1137028 |website=Sunday Times |date=12 March 2022 |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Speech by High Commissioner of India H.E. Santosh Jha at the official launch of the “Ramayana Trail – The Sacred Mission” Project |url=https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ |website=High Commission of India, Colombo |date=14 April 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> ==වර්තමාන තත්ත්වය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත ක්‍රියාත්මක කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ වැදගත් සංචාරක මූලාශ්‍රයක් බවට පත්විය. 2008 වසරේදී ඉන්දියාවෙන් සංචාරකයන් 85,238ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ තිබූ අතර, 2009දී එම සංඛ්‍යාව 83,634ක් විය. ඉන් පසු 2010දී 126,882ක්, 2011දී 171,374ක්, 2012දී 176,340ක් සහ 2013දී 208,795ක් ලෙස ඉහළ ගියේය.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2009 |url=https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/NationalAccounts/2002/AnnualReports/Annual2009/text.pdf |publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite journal |title=Ramayana Trail Tours in Sri Lanka in the….. |journal=Proceeding of the 3rd International Conference on Hospitality and Tourism Management |year=2015 |pages=58–67 |url=https://tiikm.com/publication/doi/icoht2015-1107.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> 2014දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 242,734ක්, 2015දී 316,247ක්, 2016දී 356,729ක් සහ 2017දී 384,628ක් පැමිණීමත් සමඟ එම වෙළඳපොළ තවදුරටත් වර්ධනය විය.<ref>{{cite journal |title=Arrivals by Nationality – 2012 to 2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/357991992_Remittances_Led_Growth_Migrant-led_Diversification_And_Negative_Externalities_in_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tourist arrivals reach all-time high in last year |url=https://v3.news.lk/news/world/item/19180-tourist-arrivals-reach-all-time-high-in-last-year |website=News.lk |date=8 January 2018 |access-date=2 October 2026}}</ref> 2018දී එය 424,887ක් දක්වා ඉහළ ගිය නමුත් 2019දී පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාර ඇතුළු සංචාරක කර්මාන්තයට බලපෑ තත්ත්ව හේතුවෙන් 355,002ක් දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{cite web |title=Tourism Industry Report Q4 2019 |url=https://www.sltda.gov.lk/en/annual-statistical-report |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> කොවිඩ්-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 සහ 2021 කාලයේදී ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් දැඩි ලෙස අඩු වූ අතර, 2020දී 89,357ක් සහ 2021දී 56,268ක් ලෙස වාර්තා විය. පසුව සංචාරක කර්මාන්තය යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ 2022දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 123,004ක්, 2023දී 302,844ක් සහ 2024දී 416,974ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ.<ref>{{cite web |title=Tourist Arrivals from All Countries |url=https://www.sltda.gov.lk/en/statistics |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Monthly Tourist Arrivals Report December 2024 |url=https://www.sltda.gov.lk/storage/common_media/MonthlyTouritsArrivalsReport-December-Final-2025-01-08.pdf |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> 2025දී ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි සංචාරකයන්ගේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය වූ අතර, මුළු සංචාරක පැමිණීම් 2,362,521කින් 531,511ක් හෙවත් 22.5%ක් ඉන්දියාවෙන් පැමිණ තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Economic Affairs Division |url=https://www.mfa.gov.lk/en/economic-affairs-division |website=Ministry of Foreign Affairs, Foreign Employment & Tourism, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මෙම සමස්ත ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් සංඛ්‍යාව රාමායණය සංචාරක මංපෙත සඳහා පමණක්ම පැමිණි සංචාරකයන්ගේ සංඛ්‍යාවක් නොවන අතර, අනෙකුත් විවේක, ව්‍යාපාරික, ආගමික සහ සංස්කෘතික සංචාර ද එයට ඇතුළත් වේ. රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර ඇති ස්ථාන වටා සංචාරක ආකර්ෂණ සහ සේවා ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ අලුතින් පිහිටුවන ලද සීතා අම්මාන් කෝවිල, ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් කෝවිල ආදී ස්ථාන ද දිවුරුම්පොළ, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, මන්නාරම හා හලාවත ආශ්‍රිත ස්ථාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන සංචාරක ගමන් මාර්ගවලට ඇතුළත් කරමින් ඒවා ආගමික වන්දනා, සංස්කෘතික සංචාර සහ ස්වභාවික සංචාරක අත්දැකීම් සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීමක් සංචාරකයන් වෙත සපයා තිබේ. 2017දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කල ස්ථාන විවිධ අත්දැකීම් ලබාදිය හැකි සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස සැලකිය හැකි බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> මෙම සංචාරක කටයුතු හේතුවෙන් මංපෙතට සම්බන්ධ ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ප්‍රාදේශීය ජනතාවට ද සංචාරක ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වීමට අවස්ථා ඇති වී තිබේ. ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයනයකදී මුණ්නේශ්වරම්, තිරුකෝණේශ්වරම්, කන්නියා, උස්සන්ගොඩ, රාවණා ගුහාව, සීතා අම්මාන් කෝවිල, හනුමාන් භක්ත කෝවිල සහ කැලණිය වැනි ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශීය ජනතාව පලතුරු, මල් සහ මල්මාලා, සිහිවටන, කුළුබඩු, ආහාර හා පාන වර්ග අලෙවි කිරීම වැනි සංචාරක ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වන බව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.researchgate.net/publication/354048260_Issues_and_Challenges_on_Developing_and_Promoting_Ramayana_Trail_Tourism_In_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> එමෙන්ම සංචාරක මාර්ගෝපදේශකයන්, සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවා, නවාතැන්, ආහාරපාන සැපයුම්, සිහිවටන අලෙවිය සහ අනෙකුත් සේවා මඟින් සෘජු හා වක්‍ර ආර්ථික අවස්ථා ඇතිවිය හැකි බව සංචාරක අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, රාමායණය මංපෙත මඟින් පමණක් නිර්මාණය වූ රැකියා සංඛ්‍යාව පිළිබඳ වෙනම නිල සංඛ්‍යාලේඛනයක් දැනට ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැති බැවින්, එම රැකියා සියල්ල මංපෙත වටා නිර්මාණය වූ වක්‍ර රැකියා ලෙස උපකල්පනය කළ හැක.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> 2020 දශකයේදී රාමායණය මංපෙත වන්දනා සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් දෙකම ඒකාබද්ධ කරන සංචාරක සංකල්පයක් ලෙස තවදුරටත් පවතින අතර, මධ්‍යම කඳුකරයේ නුවරඑළිය හා ඇල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල නවාතැන්, ප්‍රවාහන සහ අනෙකුත් සංචාරක සේවා සමඟ එහි සම්බන්ධතාව වර්ධනය වී ඇත. 2026දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක් රාමායණය මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරකයන් මෙන්ම දේශීය සංචාරකයන් ද ඉලක්ක කරගත් වන්දනා-සංචාරක ආකෘතියක් ලෙස විස්තර කරන අතර, එහි ව්‍යාප්තිය සමඟ සංචාරක සේවා සපයන්නන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සඳහා නව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් මෙන්ම යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධ අවශ්‍යතා ද මතුව ඇති බව පෙන්වා දෙයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Kalinga Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> == පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන == රාමායණය සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් ප්‍රධාන වශයෙන් විවේචනය කර ඇත්තේ ජනප්‍රවාද හා ආගමික විශ්වාස පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම සම්බන්ධයෙනි. 2009 වසරේ [[රාජකීය ආසියාතික සංගමය|ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ]] සාකච්ඡාවකදී රාමායණය සංචාරක මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විවේචන ඉදිරිපත් කළ අතර, එහි ඇතුළත් ස්ථානවල ඓතිහාසික සත්‍යතාව සහ ජනප්‍රවාද හා ඉතිහාසය එකිනෙකට මිශ්‍ර කිරීම පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Scholars speak out against 'Ramayana Trail' |url=https://www.southeastasianarchaeology.com/2009/11/24/scholars-speak-out-against-ramayana-trail/ |website=Southeast Asian Archaeology |date=24 November 2009 |access-date=2026-10-02}}</ref> පුරාවිද්‍යාඥ සුසන්ත ගුණතිලක විසින් රචිත ''Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail"'' කෘතියේදී සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති ස්ථාන රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳව දැඩි විවේචනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔහුගේ විවේචනයේ මූලික කරුණක් වූයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් හෝ පුරාවස්තුවක් පිළිබඳ නිගමනයක් ගෙන ඒම සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක, ශිලා ලේඛනමය හා ඓතිහාසික සාක්ෂි භාවිත කළ යුතු බවත්, ජනප්‍රවාදයක් පමණක් එවැනි සාක්ෂියක් ලෙස භාවිත නොකළ යුතු බවත්ය.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> 2014 වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාව]]ේ පළ වූ මාලිනී ඩයස්ගේ ''Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa'' ලිපියෙන්ද රාමායණය හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සම්බන්ධ කිරීමේදී සිදුවන විකෘති කිරීම් පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ඇත. එහිදී පුරාණ ශිලා ලේඛන, ස්ථාන සහ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ රාමායණ කතාවට ගැළපෙන පරිදි නැවත අර්ථකථනය කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කර තිබේ.<ref>{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=59 |issue=2 |pages=43–54 |year=2014 |url=https://www.jstor.org/stable/44809404 |access-date=2026-10-02}}</ref> විවේචකයන් විසින් විශේෂයෙන් පෙන්වා දී ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ පුරාණ ශිලා ලේඛනවල වචන සහ ස්ථානනාම රාමායණ චරිත හෝ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ඒවායේ මුල් ඓතිහාසික අර්ථය වෙනස් කිරීමයි. ගුණතිලකගේ විග්‍රහයේදී මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල කියවීම් හා පරිවර්තන වෙනස් කරමින් ඒවා රාවණා හෝ ඔහුගේ රාජවංශය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ කළ බවට චෝදනා ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> තවත් ශාස්ත්‍රීය විග්‍රහයන් අනුව, රාමායණය සංචාරක මංපෙත ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය හා උරුමය සංචාරක වෙළඳපොළ සඳහා නැවත අර්ථකථනය කිරීමේ උදාහරණයක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. 2019දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය සමාලෝචනයක් සඳහන් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණය සම්බන්ධ නවීන රාජ්‍ය ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ශිලා ලේඛනමය සාක්ෂි වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීම හා විකෘති කිරීම පිළිබඳ කනස්සල්ල පළ කර ඇති බවයි.<ref>{{cite journal |title=Lankapura: The Legacy of the Ramayana in Sri Lanka |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |year=2019 |doi=10.1080/00856401.2019.1626127 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2019.1626127 |access-date=2026-10-02}}</ref> මෙම විවේචනවලට අනුව රාමායණය සම්බන්ධ දේශීය ජනප්‍රවාද සහ ආගමික විශ්වාස සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස අධ්‍යයනය කිරීම හා ඒවා ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස තහවුරු කිරීම එකිනෙකට වෙනස් කරුණු වේ. එබැවින් රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ ස්ථාන විස්තර කිරීමේදී ඒවායේ රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයක්, ආගමික සම්ප්‍රදායක් හෝ නවීන සංචාරක අර්ථකථනයක් ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කර දැක්වීම වැදගත් බව මෙම විවේචනවලින් අවධාරණය වේ. ===පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විවේචන=== මහාචාර්ය [[සෙනරත් දිසානායක]] මහතා ද රාමායණය සංචාරක මංපෙත හා රාවණා සම්බන්ධ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ පිළිබඳව විවේචනාත්මක ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයකු වූ ඔහුට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවෙන් රාවණා හෝ රාමායණයට අදාළ කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති අතර, රාවණා පිළිබඳ ප්‍රධාන සඳහන් වන්නේ වාල්මිකීගේ රාමායණය නම් වීර කාව්‍යය තුළය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> දිසානායක මහතා පෙන්වා දී ඇත්තේ [[රාවණා ඇල්ල]] සහ [[රාවණා ගුහාව]] වැනි ස්ථානනාම රාමායණ යුගයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව එවැනි නම් පසුකාලීනව භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර, එම ස්ථාන රාමායණයේ සිදුවීම් සිදුවූ බව තහවුරු කිරීමට ඒවා පමණක් ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොවේ.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> තවද, ඔහු පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ධුරය දැරූ සමයේදී ශ්‍රී රාමායණ සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතියක් යෝජනා වූ නමුත් තමන් එයට එකඟ නොවූ බවද සඳහන් කර ඇත. එමගින් ඔහුගේ විවේචනය රාමායණ සම්ප්‍රදාය හෝ ආගමික විශ්වාස ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකට වඩා, ඒවා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ වූ බව දැක්විය හැකිය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> ඔහුගේ ස්ථාවරයට අදාළව, ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් රාවණා රාජධානියක් හෝ “හෙළ” උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොලැබුණු බවට ඔහු ප්‍රකාශ කළ බව පසුව පළ වූ ශාස්ත්‍රීය කෘතිවලද සඳහන් වේ. එම අදහස අනුව රාමායණයේ රාවණා හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවය තහවුරු කිරීමට ජනප්‍රවාද පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.<ref>{{cite book |last=Silva |first=Kalinga Tudor |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2024 |pages= |isbn=9780197636305}}</ref> ==රාමායණය සංචාරක ස්ථාන== ===ප්‍රධාන ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක,ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සහ වෙනත් කරුණු |- | 1 | [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]] | [[File:Sita Amman Temple 0634.jpg|120px]] | සීතා දේවිය රාවණා විසින් රඳවා තැබූ [[අශෝක වනය]] ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | සීත එළිය (සීතල එළිය) නම් ප්‍රාදේශීය සිංහල ග්‍රාම නාමය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී තේ වතු කම්කරු වැඩ සඳහා ගෙනෙන ලද ඉන්දීය වතුකර දමිළ ජනතාව සීතා එළිය ලෙස වරදවා උච්චාරණය හේතුවෙන් මෙම ජනප්‍රවාදය ඇති වී තිබේ. |- | 2 | [[හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය]] | [[File:Flower bed -Hakgala Garden.jpg|120px]] | [[අශෝක වනය]] ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය තුළ සඳහන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | 1861 දී පිහිටුවා නිර්මාණය කරන ලද උද්භිද උද්‍යානයකි. දේශීය හා ආවේණික කඳුකර ශාක විශේෂ ඇතුළු විශාල ශාක එකතුවක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 3 | [[දිවුරුම්පොළ රජමහා විහාරය]] | — | සීතා දේවිය [[අග්නි පරීක්ෂාව]]ට මුහුණ දුන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර රාජධානි සමයේ අධිකරණ ක්‍රියාවලිය තුළ දිවුරුම්දීම සිදු කළ ස්ථාන කිහිපයෙන් එකකි.එසේ අධිකරණ ක්‍රියාවලියේ දී දිවුරුම් දුන් ස්ථානය යන අරුතින් දිවුරුම්පොළ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. |- | 4 | [[රාවණා ගුහාව]] | [[File:Ravana Cave 2023-05-04.jpg|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ගුහාවක් ලෙස මංපෙත වෙත සම්බන්ධ කර තිබේ. | ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව සහ ශිලාමය සාධක හමු වී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් ගුහා සංකීර්ණයකි.මේ ආශ්‍රිතව [[වලගම්බා රජ]] විසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවසේ දී ඉදිකරන ලදැයි සැලකෙන පුරාවිද්‍යාත්මක කටාරම් කෙටූ ලෙන් සංකීර්ණයක් හඳුනාගෙන තිබේ. |- | 5 | [[රාවණා ඇල්ල]] | [[File:Ravana Falls.JPG|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | රාවණා ඇල්ල යන නාමය මෙම සංචාරක මංපෙත ඔස්සේ ලබා දී තිබේ.ඊට හේතුව වී ඇත්තේ මෙම දිය ඇල්ල ඉක්මනින් ප්‍රචණ්ඩ ස්වභාවයට ගලා යන අවස්ථා වාර්තා වීමයි,එය රාවණාගේ ප්‍රචණ්ඩ බවට ආරෝපණය කරමින් එම නම ලබා දී තිබේ.ඊට පෙර භාවිතා වූ නාමය "බඹරගල ඇල්ල" වේ. |- | 6 | [[උස්සංගොඩ ජාතික උද්‍යානය]] | [[File:Entrance to Ussangoda National Park.jpg|120px]] | හනුමාන් ලංකාවේ කොටසක් ගිනි තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සැලකේ. | ජාතික උද්‍යානයක් සහ ප්‍රාග් ඓතිහාසික එළිමහන් මානව සාධක හමුවන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත. වෙරළබඩ විශේෂ පරිසර පද්ධති සහ රතු පස් භූදර්ශනය වැදගත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 7 | [[රූමස්සල]] | — | හනුමාන් සංජීවනි කන්ද රැගෙන යන විට එහි කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සැලකේ. | ගාල්ල ආසන්නයේ වැදගත් වෙරළබඩ හා ශේෂ කඳු වනාන්තර පරිසර පද්ධතියකි.ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ජාතික අභයභූමියක් ලෙස නම් කර ඇති ප්‍රදේශයකි.ශේෂ කන්දේ ඇති ජෛව විද්‍යාත්මක ඖෂධීය ශාක වටිනාකම නිසා එය රාමායණයේ සඳහන් සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වෙත ආරෝපණය කර ඇත. |- | 8 | [[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Munneswaram.jpg|120px]] | රාවණා ඝාතනයෙන් පසු රාම දෙවියන් ශිව දෙවියන්ට පුද පූජා කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු සම්ප්‍රදායෙහි දැක්වේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන ශිව දේවාලයකි.ක්‍රි.ව.12 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරනු ලබයි.ක්‍රි.ව.16 වන සියවසේ පෘතුගීසී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පැරණි ශිව කෝවිල විනාශ වී ඇති අතර වර්තමානයේ දක්නට ඇත්තේ 20 සියවසේ නිර්මාණය කර වැඩිදියුණු වූ ශිව දේවාලයකි.කෙසේ නමුත් කෝවිල් භූමියට භූගතව අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 9 | [[මානාවරි කෝවිල]] | — | රාම විසින් පළමු [[රාමලිංග]] ශිව ලිංගය ස්ථාපනය කළ ස්ථානය ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද කෝවිලකි. |- | 10 | [[තිරුකෝණේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Koneswaram Temple.jpg|120px]] | රාම හෝ රාවණා විසින් ශිව දෙවියන්ට පුද කළ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ත්‍රිකුණාමලයේ ෆෙඩ්රික් කොටුව තුළ පිහිටි ශිව ආගමික මධ්‍යස්ථානයකි.ක්‍රි.ව.13 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකේ.එම කෝවිල පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කර ඇති අතර වර්තමාන කෝවිල 20 වන සියවසේ අගභාගයේ ඉදිකරන ලද්දකි.මෙහිද අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 11 | [[තිරුකේතීශ්වරම් කෝවිල]] | — | රාම හෝ රාවණ විසින් ශිව ලිංගයක් ස්ථාපනය කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු ජනතාව විශ්වාස කරනු ලබයි. | මන්නාරම් ප්‍රදේශයේ ශිව ආගමික ස්ථානයකි.20 වන සියවසේ දී පමණ ඉදිකර තිබේ.කෙසේ නමුත් මෙහි ද පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 12 | [[ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් ඉන්දියන් කෝවිල]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය සෙවූ ප්‍රදේශයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ඉන්දියානු අනුග්‍රහය මත අලුතින් පිහිටුවන ලද නව ආගමික වන්දනා මධ්‍යස්ථානයකි. |- | 13 | [[ගයත්‍රි පීඨම්]] | — | රාවණාගේ පුත් මේඝනාද ශිව දෙවියන්ට තපස් කළ ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන හින්දු භක්තිකයන් විශ්වාස කරයි | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 14 | [[කැලණිය රජමහා විහාරය]] | [[File:007 Temple Entrance (20435474442).jpg|120px]] | විභීෂණ රජුගේ රාජාභිෂේකය සිදු වූ ස්ථානයක් ලෙස මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | මහාවංශයට අනුව මණිඅක්ඛික නා රජුගේ ආරාධනය මත බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනිවර ලංකාවට වැඩම කළ ස්ථානය වේ.ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සිතුවම් වටිනාකමක් ඇති ස්ථානයකි. |- | 15 | [[පංචමුඛ අංජනේයාර් කෝවිල]] | — | හනුමාන්ගේ පංචමුඛ ස්වරූපයට කැප වූ කෝවිලක් ලෙස රාමායණ වන්දනා මාර්ගයට ඇතුළත් වේ. | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි. |- | 16 | [[කතරගම දේවාලය]] | [[File:Kataragama entrance.jpg|120px]] | රාමගේ යුද්ධයට කාර්තිකේය/ස්කන්ධ දෙවියන්ගේ සහාය ලැබුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ. |බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කල මොහොතේ කතරගම ශාක්‍ය ක්ෂත්‍රීයන් සිටි ප්‍රදේශයට ද වැඩම කල බවට ඉතිහාස ග්‍රන්ථ තුල සඳහන් වේ.බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථානය වටකොට ක්‍රි.පූ.4 වන සියවසේ දී පමණ මහාසේන ප්‍රාදේශීය රජු විසින් කුඩා බෞද්ධ ස්තූපයක් ඉදිකල බවට සැලකේ.එය ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කාවන්තිස්‌ස රජු විසින් විශාල කර තිබේ.ජය ශ්‍රී මහා බෝධියේ ප්‍රථම බීජ අංකුර 8 න් කතරගම ක්ෂත්‍රීයන්ට ලැබුණු අංකුරය රෝපණය කර තිබේ.මහාසේන රජු පසුව දේවත්වයට පත් වූ අතර ඔහු වෙනුවෙන් ඉදිකල දෙවොල් වර්තමානයේ කතරගම දේවාලය ලෙස සැලකේ.16 වන සියවසේ දී පමණ එය හින්දු ආගමික විශ්වාස සමඟ සම්බන්ධ වීම මත ස්කන්ද දේවතාවා වෙත ආරෝපණය වී තිබේ.වර්තමානයේ බෞද්ධ,හින්දු,ඉස්ලාම්,වැදි ජනතාව යන ජන කොටස් එක් රැස්වන බහුආගමික වන්දනා සම්ප්‍රදායක් සහිත වැදගත් ආගමික ස්ථානයකි. |- | 17 | [[සීත කොටුව]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයට ගෙන යාමට පෙර රඳවා තැබූ බලකොටුවක් ලෙස සම්බන්ධ කර තිබේ. | අනුරාධපුර යුගයට අයත් පධානඝර සම්ප්‍රදායේ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.පසුකාලීනව වයවහාර වූ සීතල කොටුව එනම් සීත කොටුව යන්න වරදවා සීතා කොටුව ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ. |- | 18 | [[ගුරුලුපොත]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ජෛව විවිධත්වය සහිත තැන්න ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 19 | [[වෙරගන්තොට]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයෙන් සීතා ලංකාවට ගෙන ආ පළමු ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ එයි. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 20 | [[තොටුපොළකන්ද]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයක් ගොඩබැස්වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | හෝර්ටන් තැන්න කඳුකර පරිසර පද්ධතියට සම්බන්ධ ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානයට අයත් වේ.හොර්ටන් තැන්න ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ජනාවාස සාධක හමු වී ඇති ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 21 | [[යහන්ගල]] | — | රාවණාගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ සිරුර තැබූ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් කඳු භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.මෙහි රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 22 | [[දුනුවිල]] | — | රාම විසින් රාවණාට අවසන් ප්‍රහාරය එල්ල කළ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | වැව හා අවට භූදර්ශනයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත; රාමායණයේ සදහන් යුද්ධයට මෙම ස්ථානය සම්බන්ධ බව සාහිත්‍යයමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 23 | [[ලග්ගල]] | — | රාවණාගේ නිරීක්ෂණ ස්ථානයක් සහ යුද්ධය නිරීක්ෂණය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට අයත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 24 | [[රිටිගල]] | [[File:Ritigala.jpg|120px]] | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | පධානඝර සම්ප්‍රදායට අයත් ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. රිටිගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය තුළ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ රාශියක් ඇත. |- | 25 | [[දොළුකන්ද]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | ඖෂධීය ශාක හා කඳුකර වනාන්තර පරිසරය සඳහා ප්‍රසිද්ධ ස්වාභාවික ස්ථානයක් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණි බෞද්ධ ආරාමික ප්‍රදේශයකි. |} ===අමතර ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම |- | 26 | [[ඉස්ත්‍රිපුර]] | — | සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුහා හා උමං පද්ධතියක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත; රාමායණ උමං ජාලයක් බව තහවුරු කර නැත. |- | 27 | [[කොණ්ඩ කැටු ගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් හා දිය පහර ආශ්‍රිත භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත. |- | 28 | [[රාවණගොඩ]] | — | සීතා දේවිය තාවකාලිකව රඳවා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ගුහා හා කඳුකර පරිසරය ස්වාභාවික වටිනාකමක් දරයි. රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයකි. |- | 29 | [[මණිකට්ටුතර්]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය හමුවීමෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා වනාන්තර පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 30 | [[කොණ්ඩගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික වටිනාකමයි. |- | 31 | [[පාවල මලෙයි]] | — | හනුමාන් ලංකා භූමියට පළමුව පා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර ස්වාභාවික භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත. |- | 32 | [[ඇල්ල ගැප්]] | — | රාවණා රාජධානියේ භූගෝලීය ස්ථානයක් ලෙස නවීන රාමායණ ජනප්‍රවාද සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | කඳුකර භූදර්ශන හා පරිසර සංචාරක වටිනාකමක් ඇත. |- | 33 | [[සීතාවක]] | — | ඉන්ද්‍රජිත් විසින් සීතාගේ ව්‍යාජ රූපයක් ඝාතනය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | සීතාවක ප්‍රදේශයට වැදගත් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුම ස්ථාන ඇත. |- | 34 | [[යුදගනාව]] | — | රාම–රාවණ යුද්ධයේ ප්‍රධාන යුධ භූමියක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | අවට ප්‍රදේශයට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික ස්ථාන ඇති නමුත් රාමායණ යුධ භූමිය බවට තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |- | 35 | [[තල්ලාඩි]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළබඩ හා වියළි කලාපීය පරිසරයේ කොටසකි. |- | 36 | [[කච්චතිව්]] | — | සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ. | දූපත් හා මුහුදු පරිසර පද්ධතියකට අයත් ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 37 | [[නීලාවරි]] | — | රාම විසින් ඊතලයකින් ජලය ලබාගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූගත ජල හා ස්වාභාවික භූගෝලීය වටිනාකමක් ඇත. |- | 38 | [[දොන්ද්‍රා විෂ්ණු දේවාලය]] | — | සුග්‍රීවගේ වානර හමුදාව දකුණු ප්‍රහාරය සඳහා සූදානම් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ඓතිහාසික ආගමික උරුම වටිනාකමක් සහිත දේවාලයකි. |- | 39 | [[සීනිගම]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදාවට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | වෙරළබඩ ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. |- | 40 | [[හික්කඩුව]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදා සූදානම් වූ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි දැක්වේ. | [[හික්කඩුව ජාතික උද්‍යානය]] ආශ්‍රිත කොරල් පර හා සාගර ජෛවවිවිධත්වයට වැදගත් ප්‍රදේශයකි. |- | 41 | [[කන්නියා උණුදිය ළිං]] | — | රාවණා තම මව වෙනුවෙන් අවසන් කටයුතු කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූතාපීය උණුදිය උල්පත් සමූහයක් වන අතර භූවිද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. |- | 42 | [[වවුනියාව/වරිපොළ]] | — | රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාදය හා සංස්කෘතික සංචාරක වටිනාකමයි; රාමායණ ගුවන් තොටුපළක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 43 | [[සෙනපිටිය–හාලගල ගුහා]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත. |- | 44 | [[රම්බොඩ උමං ප්‍රදේශය]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ගුහා පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 45 | [[වීදුරුපොළ]] | — | රාමායණය පිළිබඳ දේශීය අධ්‍යයන හා සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන ස්ථානයකි. | ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකම ප්‍රධාන වේ. |- | 46 | [[මහා රාවණගොඩ]] | — | රාවණා සමඟ සම්බන්ධ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාද හා ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි. |- | 47 | [[කුඩා රාවණගොඩ]] | — | රාවණාගේ ස්ථානයක් ලෙස දකුණු ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික හා සංස්කෘතික භූදර්ශනයයි. |- | 48 | [[වන්තාරමුලෙයි]] | — | රාම, සීතා, ලක්ෂ්මණ හා හනුමාන් යුද්ධයෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම සංස්කෘතික හා ආගමික සම්ප්‍රදායයි. |- | 49 | [[අමරන්තකාලි]] | — | යුද්ධයෙන් පසු රාම ඇතුළු පිරිස පළමු ආහාරය ගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම සංස්කෘතික හා ආගමික සම්ප්‍රදායයි. |- | 50 | [[සීතා පොකුණ]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයේ රඳවා සිටි ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | හක්ගල කඳුකරයේ ස්වාභාවික පරිසරයේ කොටසකි. රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |} ==අමතර ලිපි== * [[රාමායණය]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය සංචාරක මංපෙත] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/places.php ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය මංපෙතේ ස්ථාන] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/resources/itineraries/Sunbird-Lanka.pdf Ramayana Trail – සංචාරක ගමන් සැලැස්ම] * [https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය – Ramayana Trail – The Sacred Mission] mspm06g5zbvvttrnotvi92q8x160g3x 800857 800856 2026-10-02T12:30:38Z KSLwiki24 70498 /* ප්‍රධාන ස්ථාන */ 800857 wikitext text/x-wiki {{Infobox hiking trail | name = රාමායණය සංචාරක මංපෙත<br>[[File:Ramayana Trails Sri Lanka.jpg|thumb|රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ පොස්ටරය]] | image = Ramayana Trails Sri Lanka.jpg| | caption = රාමායණය සංචාරක මංපෙත පොස්ටරය | location = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | designation = සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක මාර්ගය | established = 2008 | length = ප්‍රධාන ස්ථාන 19<br> අමතර ස්ථාන 50+ | trailheads = දිවයින පුරා විවිධ ස්ථාන | sights = සීතා අම්මාන් කෝවිල, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, රූමස්සල,ආදම්ගේ පාලම,කතරගම | use = සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය, ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය | operator = ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය | website = }} '''රාමායණය සංචාරක මංපෙත''' (Ramayana Trail) යනු [[රාමායණය]] මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන 50 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ සංකල්පයකි.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> මෙම සංකල්පය 2008 වසරේද ජනවාරි 19 වන දින විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු සහ ජාත්‍යන්තර හින්දු භක්තිකයන්ගේ සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් අතරට හඳුන්වා දෙන ලදී.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff |date=17 January 2008}}</ref> රාමායණ කතාව හා සම්බන්ධ යැයි උපකල්පිත සහ අලුතින් සම්බන්ධ කරන ලද ස්ථාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම මගින් විශේෂයෙන් ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම එහි ප්‍රධාන අරමුණක් විය.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් අංගයක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.journalijar.com/article/37968/issues-and-challenges-on-developing-and-promoting-ramayana-trail-tourism-in-sri-lanka/ |journal=International Journal of Advanced Research |date=2021}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම මංපෙතට ඇතුළත් කර ඇති ස්ථාන අතරින් බොහෝ ස්ථාන ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද, ආගමික විශ්වාස සහ මෑතකාලීන අර්ථකථන මත රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=South Asia Research |date=2026 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09731741261451649}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම සංචාරක මංපෙත තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන ලද ඉතිහාසය ඉන්දියානු ආගමික විශ්වාස මත විකෘති වන බවට ශ්‍රී ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් චෝදනා එල්ල කර තිබේ.<ref>{{cite web |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |website=Royal Asiatic Society of Sri Lanka |author=Susantha Goonatilake}}</ref><ref>{{cite web |title=Myth of the Ramayana Trail and the Distortion of Archaeological Evidence |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/myth-of-ramayana-trail-and-distortion.html |author=Malini Dias |date=10 September 2010}}</ref> රාමායණය සංචාරක මංපෙතට විහාරස්ථාන, කෝවිල්, ගුහා, දිය ඇලි, කඳුකර ප්‍රදේශ සහ උද්‍යාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන ඇතුළත් වන අතර, ඒවා රාමා, සීතා, හනුමාන් සහ රාවණ යන චරිත හා සම්බන්ධ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Ramayana Trail in Sri Lanka |url=https://www.srilanka.travel-culture.com/ramayana_trail_srilanka.shtml}}</ref> 2015 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව ඉන්දියානු වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරමින් මෙම මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, එහිදී දිවයින පුරා ස්ථාන 19ක් ප්‍රධාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka launches Ramayana Trail from Bangalore |url=https://www.ft.lk/travel-tourism/sri-lanka-launches-ramayana-trail-from-bangalore/27-444745 |website=Daily FT |date=13 July 2015}}</ref> එම වැඩසටහන සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින සංස්කෘතික සම්බන්ධතා සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා භාවිත කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ද ක්‍රියාත්මක විය.ඒ අනුව මෙම සංචාරක මංපෙතහි ප්‍රතිඵල අනුව වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉන්දියානු සංචාරකයන් ප්‍රමාණය ශිඝ්‍රයෙන් වැඩි වීමක් සිදු වී තිබේ.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> ==ආරම්භය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත සංවර්ධනය වීම 1990 දශකයේ අගභාගය සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. මෙම කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන රාමායණ මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කර හඳුනාගැනීම සහ එම ස්ථාන ආගමික හා සංස්කෘතික සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීම ආරම්භ විය. 1990 දශකයේදී නුවරඑළිය සහ ඌව ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව රාවණා හා සීතා සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන ස්ථාන පිළිබඳ සෙවීම් සිදුවූ බවට වාර්තා පවතී.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1997දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉන්දියානු කණ්ඩායමක් විසින් සීතා එළිය ප්‍රදේශයේ වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් සංවර්ධනය කිරීමේ අදහස ඉදිරිපත් කළ බවට ද පසුව පළ වූ වාර්තා සඳහන් කරයි.<ref>{{cite web |title=Buddhist Viharas and Eelam Part 21G |url=https://www.lankaweb.com/news/items/page/228/?sortby=2The |website=LankaWeb |date=11 July 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට රාමායණය හා සම්බන්ධ කර දැක්වූ ස්ථාන වටා ආගමික හා සංචාරක යටිතල පහසුකම් වර්ධනය විය. සීතා එළියේ පැවති කුඩා කෝවිල වෙනුවට නව සීතා අම්මාන් කෝවිල් ගොඩනැගිල්ලක් 1998–1999 කාලය තුළ ඉදිකරන ලද අතර, 1997දී රම්බොඩ ප්‍රදේශයේ හනුමාන් කෝවිල් සංකීර්ණයක් සඳහා ද කටයුතු ආරම්භ වූ බව වාර්තා වේ.මේ සියල්ලටම ඉන්දීය ආගමික සංවිධාන වල මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී තිබුණි.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> මේ සමඟ රාමායණ කතාවට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කළ ස්ථාන අතර සීත එළිය, දිවුරුම්පොළ, රම්බොඩ, රාවණා ඇල්ල සහ අනෙකුත් ස්ථාන ඇතුළත් කරමින් වන්දනා හා සංචාරක ගමන් මාර්ගයක් ගොඩනැගීමේ පසුබිම සැකසුණි. 2026දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ද මංපෙතේ වර්ධනය 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ අතර, එය ස්ථාන හඳුනාගැනීම, ආඛ්‍යානයක් ගොඩනැගීම සහ සංචාරක ප්‍රවර්ධනය යන ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බව සඳහන් කරයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> 2008 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක බලධාරීන් විසින් රාමායණය සංචාරක මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගත් සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහනක් ලෙස නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේදී රාමායණය සම්බන්ධ කරමින් ස්ථාන 50කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඉන්දීය සංචාරකයන් සඳහා ගමන් මාර්ගයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff.com |date=17 January 2008 |access-date=2 October 2026}}</ref> එම වසරේම පැවති ජාත්‍යන්තර සංචාරක සමුළුවකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කරමින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද එම ස්ථාන පදනම් කරගනිමින් සංචාරක මංපෙතක් ප්‍රවර්ධනය කරන බවත් සඳහන් විය.<ref>{{cite report |title=Sustainable Tourism Management at World Heritage Sites: International Conference, Huangshan, China, 24–27 March 2008 |publisher=World Tourism Organization |year=2008 |url=https://webunwto.s3-eu-west-1.amazonaws.com/imported_images/30570/finrep_en_huangshan.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ කොටසක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි. 2015දී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය බැංගලෝරයෙන් රාමායණය සංචාරක මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර, ඉන්දියානු සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන් සමඟ එක්ව ශ්‍රී ලංකාවේ තෝරාගත් ස්ථාන සංචාරක පැකේජ ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදී. 2022දී ඉන්දීය නියෝජ්‍ය මහ කොමසාරිස්වරයා ද රාමායණයට සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන පිළිබඳ ඉදිරිපත් කිරීමකට සහභාගී වූ අතර, 2024දී ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය රාමායණය මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා වූ “Ramayana Trail – The Sacred Mission” ව්‍යාපෘතියේ දියත් කිරීමේ අවස්ථාවට සහභාගී විය.<ref>{{cite web |title=India and Sri Lanka further promotes bilateral tourism |url=https://sundaytimes.lk/online/news-online/India-and-Sri-Lanka-further-promotes-bilateral-tourism/2-1137028 |website=Sunday Times |date=12 March 2022 |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Speech by High Commissioner of India H.E. Santosh Jha at the official launch of the “Ramayana Trail – The Sacred Mission” Project |url=https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ |website=High Commission of India, Colombo |date=14 April 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> ==වර්තමාන තත්ත්වය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත ක්‍රියාත්මක කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ වැදගත් සංචාරක මූලාශ්‍රයක් බවට පත්විය. 2008 වසරේදී ඉන්දියාවෙන් සංචාරකයන් 85,238ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ තිබූ අතර, 2009දී එම සංඛ්‍යාව 83,634ක් විය. ඉන් පසු 2010දී 126,882ක්, 2011දී 171,374ක්, 2012දී 176,340ක් සහ 2013දී 208,795ක් ලෙස ඉහළ ගියේය.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2009 |url=https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/NationalAccounts/2002/AnnualReports/Annual2009/text.pdf |publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite journal |title=Ramayana Trail Tours in Sri Lanka in the….. |journal=Proceeding of the 3rd International Conference on Hospitality and Tourism Management |year=2015 |pages=58–67 |url=https://tiikm.com/publication/doi/icoht2015-1107.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> 2014දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 242,734ක්, 2015දී 316,247ක්, 2016දී 356,729ක් සහ 2017දී 384,628ක් පැමිණීමත් සමඟ එම වෙළඳපොළ තවදුරටත් වර්ධනය විය.<ref>{{cite journal |title=Arrivals by Nationality – 2012 to 2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/357991992_Remittances_Led_Growth_Migrant-led_Diversification_And_Negative_Externalities_in_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tourist arrivals reach all-time high in last year |url=https://v3.news.lk/news/world/item/19180-tourist-arrivals-reach-all-time-high-in-last-year |website=News.lk |date=8 January 2018 |access-date=2 October 2026}}</ref> 2018දී එය 424,887ක් දක්වා ඉහළ ගිය නමුත් 2019දී පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාර ඇතුළු සංචාරක කර්මාන්තයට බලපෑ තත්ත්ව හේතුවෙන් 355,002ක් දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{cite web |title=Tourism Industry Report Q4 2019 |url=https://www.sltda.gov.lk/en/annual-statistical-report |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> කොවිඩ්-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 සහ 2021 කාලයේදී ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් දැඩි ලෙස අඩු වූ අතර, 2020දී 89,357ක් සහ 2021දී 56,268ක් ලෙස වාර්තා විය. පසුව සංචාරක කර්මාන්තය යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ 2022දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 123,004ක්, 2023දී 302,844ක් සහ 2024දී 416,974ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ.<ref>{{cite web |title=Tourist Arrivals from All Countries |url=https://www.sltda.gov.lk/en/statistics |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Monthly Tourist Arrivals Report December 2024 |url=https://www.sltda.gov.lk/storage/common_media/MonthlyTouritsArrivalsReport-December-Final-2025-01-08.pdf |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> 2025දී ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි සංචාරකයන්ගේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය වූ අතර, මුළු සංචාරක පැමිණීම් 2,362,521කින් 531,511ක් හෙවත් 22.5%ක් ඉන්දියාවෙන් පැමිණ තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Economic Affairs Division |url=https://www.mfa.gov.lk/en/economic-affairs-division |website=Ministry of Foreign Affairs, Foreign Employment & Tourism, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මෙම සමස්ත ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් සංඛ්‍යාව රාමායණය සංචාරක මංපෙත සඳහා පමණක්ම පැමිණි සංචාරකයන්ගේ සංඛ්‍යාවක් නොවන අතර, අනෙකුත් විවේක, ව්‍යාපාරික, ආගමික සහ සංස්කෘතික සංචාර ද එයට ඇතුළත් වේ. රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර ඇති ස්ථාන වටා සංචාරක ආකර්ෂණ සහ සේවා ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ අලුතින් පිහිටුවන ලද සීතා අම්මාන් කෝවිල, ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් කෝවිල ආදී ස්ථාන ද දිවුරුම්පොළ, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, මන්නාරම හා හලාවත ආශ්‍රිත ස්ථාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන සංචාරක ගමන් මාර්ගවලට ඇතුළත් කරමින් ඒවා ආගමික වන්දනා, සංස්කෘතික සංචාර සහ ස්වභාවික සංචාරක අත්දැකීම් සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීමක් සංචාරකයන් වෙත සපයා තිබේ. 2017දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කල ස්ථාන විවිධ අත්දැකීම් ලබාදිය හැකි සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස සැලකිය හැකි බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> මෙම සංචාරක කටයුතු හේතුවෙන් මංපෙතට සම්බන්ධ ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ප්‍රාදේශීය ජනතාවට ද සංචාරක ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වීමට අවස්ථා ඇති වී තිබේ. ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයනයකදී මුණ්නේශ්වරම්, තිරුකෝණේශ්වරම්, කන්නියා, උස්සන්ගොඩ, රාවණා ගුහාව, සීතා අම්මාන් කෝවිල, හනුමාන් භක්ත කෝවිල සහ කැලණිය වැනි ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශීය ජනතාව පලතුරු, මල් සහ මල්මාලා, සිහිවටන, කුළුබඩු, ආහාර හා පාන වර්ග අලෙවි කිරීම වැනි සංචාරක ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වන බව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.researchgate.net/publication/354048260_Issues_and_Challenges_on_Developing_and_Promoting_Ramayana_Trail_Tourism_In_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> එමෙන්ම සංචාරක මාර්ගෝපදේශකයන්, සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවා, නවාතැන්, ආහාරපාන සැපයුම්, සිහිවටන අලෙවිය සහ අනෙකුත් සේවා මඟින් සෘජු හා වක්‍ර ආර්ථික අවස්ථා ඇතිවිය හැකි බව සංචාරක අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, රාමායණය මංපෙත මඟින් පමණක් නිර්මාණය වූ රැකියා සංඛ්‍යාව පිළිබඳ වෙනම නිල සංඛ්‍යාලේඛනයක් දැනට ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැති බැවින්, එම රැකියා සියල්ල මංපෙත වටා නිර්මාණය වූ වක්‍ර රැකියා ලෙස උපකල්පනය කළ හැක.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> 2020 දශකයේදී රාමායණය මංපෙත වන්දනා සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් දෙකම ඒකාබද්ධ කරන සංචාරක සංකල්පයක් ලෙස තවදුරටත් පවතින අතර, මධ්‍යම කඳුකරයේ නුවරඑළිය හා ඇල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල නවාතැන්, ප්‍රවාහන සහ අනෙකුත් සංචාරක සේවා සමඟ එහි සම්බන්ධතාව වර්ධනය වී ඇත. 2026දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක් රාමායණය මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරකයන් මෙන්ම දේශීය සංචාරකයන් ද ඉලක්ක කරගත් වන්දනා-සංචාරක ආකෘතියක් ලෙස විස්තර කරන අතර, එහි ව්‍යාප්තිය සමඟ සංචාරක සේවා සපයන්නන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සඳහා නව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් මෙන්ම යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධ අවශ්‍යතා ද මතුව ඇති බව පෙන්වා දෙයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Kalinga Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> == පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන == රාමායණය සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් ප්‍රධාන වශයෙන් විවේචනය කර ඇත්තේ ජනප්‍රවාද හා ආගමික විශ්වාස පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම සම්බන්ධයෙනි. 2009 වසරේ [[රාජකීය ආසියාතික සංගමය|ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ]] සාකච්ඡාවකදී රාමායණය සංචාරක මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විවේචන ඉදිරිපත් කළ අතර, එහි ඇතුළත් ස්ථානවල ඓතිහාසික සත්‍යතාව සහ ජනප්‍රවාද හා ඉතිහාසය එකිනෙකට මිශ්‍ර කිරීම පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Scholars speak out against 'Ramayana Trail' |url=https://www.southeastasianarchaeology.com/2009/11/24/scholars-speak-out-against-ramayana-trail/ |website=Southeast Asian Archaeology |date=24 November 2009 |access-date=2026-10-02}}</ref> පුරාවිද්‍යාඥ සුසන්ත ගුණතිලක විසින් රචිත ''Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail"'' කෘතියේදී සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති ස්ථාන රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳව දැඩි විවේචනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔහුගේ විවේචනයේ මූලික කරුණක් වූයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් හෝ පුරාවස්තුවක් පිළිබඳ නිගමනයක් ගෙන ඒම සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක, ශිලා ලේඛනමය හා ඓතිහාසික සාක්ෂි භාවිත කළ යුතු බවත්, ජනප්‍රවාදයක් පමණක් එවැනි සාක්ෂියක් ලෙස භාවිත නොකළ යුතු බවත්ය.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> 2014 වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාව]]ේ පළ වූ මාලිනී ඩයස්ගේ ''Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa'' ලිපියෙන්ද රාමායණය හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සම්බන්ධ කිරීමේදී සිදුවන විකෘති කිරීම් පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ඇත. එහිදී පුරාණ ශිලා ලේඛන, ස්ථාන සහ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ රාමායණ කතාවට ගැළපෙන පරිදි නැවත අර්ථකථනය කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කර තිබේ.<ref>{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=59 |issue=2 |pages=43–54 |year=2014 |url=https://www.jstor.org/stable/44809404 |access-date=2026-10-02}}</ref> විවේචකයන් විසින් විශේෂයෙන් පෙන්වා දී ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ පුරාණ ශිලා ලේඛනවල වචන සහ ස්ථානනාම රාමායණ චරිත හෝ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ඒවායේ මුල් ඓතිහාසික අර්ථය වෙනස් කිරීමයි. ගුණතිලකගේ විග්‍රහයේදී මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල කියවීම් හා පරිවර්තන වෙනස් කරමින් ඒවා රාවණා හෝ ඔහුගේ රාජවංශය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ කළ බවට චෝදනා ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> තවත් ශාස්ත්‍රීය විග්‍රහයන් අනුව, රාමායණය සංචාරක මංපෙත ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය හා උරුමය සංචාරක වෙළඳපොළ සඳහා නැවත අර්ථකථනය කිරීමේ උදාහරණයක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. 2019දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය සමාලෝචනයක් සඳහන් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණය සම්බන්ධ නවීන රාජ්‍ය ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ශිලා ලේඛනමය සාක්ෂි වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීම හා විකෘති කිරීම පිළිබඳ කනස්සල්ල පළ කර ඇති බවයි.<ref>{{cite journal |title=Lankapura: The Legacy of the Ramayana in Sri Lanka |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |year=2019 |doi=10.1080/00856401.2019.1626127 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2019.1626127 |access-date=2026-10-02}}</ref> මෙම විවේචනවලට අනුව රාමායණය සම්බන්ධ දේශීය ජනප්‍රවාද සහ ආගමික විශ්වාස සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස අධ්‍යයනය කිරීම හා ඒවා ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස තහවුරු කිරීම එකිනෙකට වෙනස් කරුණු වේ. එබැවින් රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ ස්ථාන විස්තර කිරීමේදී ඒවායේ රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයක්, ආගමික සම්ප්‍රදායක් හෝ නවීන සංචාරක අර්ථකථනයක් ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කර දැක්වීම වැදගත් බව මෙම විවේචනවලින් අවධාරණය වේ. ===පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විවේචන=== මහාචාර්ය [[සෙනරත් දිසානායක]] මහතා ද රාමායණය සංචාරක මංපෙත හා රාවණා සම්බන්ධ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ පිළිබඳව විවේචනාත්මක ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයකු වූ ඔහුට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවෙන් රාවණා හෝ රාමායණයට අදාළ කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති අතර, රාවණා පිළිබඳ ප්‍රධාන සඳහන් වන්නේ වාල්මිකීගේ රාමායණය නම් වීර කාව්‍යය තුළය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> දිසානායක මහතා පෙන්වා දී ඇත්තේ [[රාවණා ඇල්ල]] සහ [[රාවණා ගුහාව]] වැනි ස්ථානනාම රාමායණ යුගයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව එවැනි නම් පසුකාලීනව භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර, එම ස්ථාන රාමායණයේ සිදුවීම් සිදුවූ බව තහවුරු කිරීමට ඒවා පමණක් ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොවේ.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> තවද, ඔහු පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ධුරය දැරූ සමයේදී ශ්‍රී රාමායණ සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතියක් යෝජනා වූ නමුත් තමන් එයට එකඟ නොවූ බවද සඳහන් කර ඇත. එමගින් ඔහුගේ විවේචනය රාමායණ සම්ප්‍රදාය හෝ ආගමික විශ්වාස ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකට වඩා, ඒවා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ වූ බව දැක්විය හැකිය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> ඔහුගේ ස්ථාවරයට අදාළව, ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් රාවණා රාජධානියක් හෝ “හෙළ” උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොලැබුණු බවට ඔහු ප්‍රකාශ කළ බව පසුව පළ වූ ශාස්ත්‍රීය කෘතිවලද සඳහන් වේ. එම අදහස අනුව රාමායණයේ රාවණා හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවය තහවුරු කිරීමට ජනප්‍රවාද පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.<ref>{{cite book |last=Silva |first=Kalinga Tudor |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2024 |pages= |isbn=9780197636305}}</ref> ==රාමායණය සංචාරක ස්ථාන== ===ප්‍රධාන ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක,ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සහ වෙනත් කරුණු |- | 1 | [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]] | [[File:Sita Amman Temple 0634.jpg|120px]] | සීතා දේවිය රාවණා විසින් රඳවා තැබූ [[අශෝක වනය]] ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | සීත එළිය (සීතල එළිය) නම් ප්‍රාදේශීය සිංහල ග්‍රාම නාමය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී තේ වතු කම්කරු වැඩ සඳහා ගෙනෙන ලද ඉන්දීය වතුකර දමිළ ජනතාව සීතා එළිය ලෙස වරදවා උච්චාරණය කිරීම හේතුවෙන් මෙම ජනප්‍රවාදය ඇති වී තිබේ. |- | 2 | [[හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය]] | [[File:Flower bed -Hakgala Garden.jpg|120px]] | [[අශෝක වනය]] ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය තුළ සඳහන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | 1861 දී පිහිටුවා නිර්මාණය කරන ලද උද්භිද උද්‍යානයකි. දේශීය හා ආවේණික කඳුකර ශාක විශේෂ ඇතුළු විශාල ශාක එකතුවක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 3 | [[දිවුරුම්පොළ රජමහා විහාරය]] | — | සීතා දේවිය [[අග්නි පරීක්ෂාව]]ට මුහුණ දුන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර රාජධානි සමයේ අධිකරණ ක්‍රියාවලිය තුළ දිවුරුම්දීම සිදු කළ ස්ථාන කිහිපයෙන් එකකි.එසේ අධිකරණ ක්‍රියාවලියේ දී දිවුරුම් දුන් ස්ථානය යන අරුතින් දිවුරුම්පොළ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. |- | 4 | [[රාවණා ගුහාව]] | [[File:Ravana Cave 2023-05-04.jpg|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ගුහාවක් ලෙස මංපෙත වෙත සම්බන්ධ කර තිබේ. | ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව සහ ශිලාමය සාධක හමු වී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් ගුහා සංකීර්ණයකි.මේ ආශ්‍රිතව [[වලගම්බා රජ]] විසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවසේ දී ඉදිකරන ලදැයි සැලකෙන පුරාවිද්‍යාත්මක කටාරම් කෙටූ ලෙන් සංකීර්ණයක් හඳුනාගෙන තිබේ. |- | 5 | [[රාවණා ඇල්ල]] | [[File:Ravana Falls.JPG|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | රාවණා ඇල්ල යන නාමය මෙම සංචාරක මංපෙත ඔස්සේ ලබා දී තිබේ.ඊට හේතුව වී ඇත්තේ මෙම දිය ඇල්ල ඉක්මනින් ප්‍රචණ්ඩ ස්වභාවයට ගලා යන අවස්ථා වාර්තා වීමයි,එය රාවණාගේ ප්‍රචණ්ඩ බවට ආරෝපණය කරමින් එම නම ලබා දී තිබේ.ඊට පෙර භාවිතා වූ නාමය "බඹරගල ඇල්ල" වේ. |- | 6 | [[උස්සංගොඩ ජාතික උද්‍යානය]] | [[File:Entrance to Ussangoda National Park.jpg|120px]] | හනුමාන් ලංකාවේ කොටසක් ගිනි තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සැලකේ. | ජාතික උද්‍යානයක් සහ ප්‍රාග් ඓතිහාසික එළිමහන් මානව සාධක හමුවන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත. වෙරළබඩ විශේෂ පරිසර පද්ධති සහ රතු පස් භූදර්ශනය වැදගත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 7 | [[රූමස්සල]] | — | හනුමාන් සංජීවනි කන්ද රැගෙන යන විට එහි කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සැලකේ. | ගාල්ල ආසන්නයේ වැදගත් වෙරළබඩ හා ශේෂ කඳු වනාන්තර පරිසර පද්ධතියකි.ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ජාතික අභයභූමියක් ලෙස නම් කර ඇති ප්‍රදේශයකි.ශේෂ කන්දේ ඇති ජෛව විද්‍යාත්මක ඖෂධීය ශාක වටිනාකම නිසා එය රාමායණයේ සඳහන් සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වෙත ආරෝපණය කර ඇත. |- | 8 | [[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Munneswaram.jpg|120px]] | රාවණා ඝාතනයෙන් පසු රාම දෙවියන් ශිව දෙවියන්ට පුද පූජා කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු සම්ප්‍රදායෙහි දැක්වේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන ශිව දේවාලයකි.ක්‍රි.ව.12 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරනු ලබයි.ක්‍රි.ව.16 වන සියවසේ පෘතුගීසී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පැරණි ශිව කෝවිල විනාශ වී ඇති අතර වර්තමානයේ දක්නට ඇත්තේ 20 සියවසේ නිර්මාණය කර වැඩිදියුණු වූ ශිව දේවාලයකි.කෙසේ නමුත් කෝවිල් භූමියට භූගතව අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 9 | [[මානාවරි කෝවිල]] | — | රාම විසින් පළමු [[රාමලිංග]] ශිව ලිංගය ස්ථාපනය කළ ස්ථානය ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද කෝවිලකි. |- | 10 | [[තිරුකෝණේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Koneswaram Temple.jpg|120px]] | රාම හෝ රාවණා විසින් ශිව දෙවියන්ට පුද කළ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ත්‍රිකුණාමලයේ ෆෙඩ්රික් කොටුව තුළ පිහිටි ශිව ආගමික මධ්‍යස්ථානයකි.ක්‍රි.ව.13 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකේ.එම කෝවිල පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කර ඇති අතර වර්තමාන කෝවිල 20 වන සියවසේ අගභාගයේ ඉදිකරන ලද්දකි.මෙහිද අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 11 | [[තිරුකේතීශ්වරම් කෝවිල]] | — | රාම හෝ රාවණ විසින් ශිව ලිංගයක් ස්ථාපනය කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු ජනතාව විශ්වාස කරනු ලබයි. | මන්නාරම් ප්‍රදේශයේ ශිව ආගමික ස්ථානයකි.20 වන සියවසේ දී පමණ ඉදිකර තිබේ.කෙසේ නමුත් මෙහි ද පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 12 | [[ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් ඉන්දියන් කෝවිල]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය සෙවූ ප්‍රදේශයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ඉන්දියානු අනුග්‍රහය මත අලුතින් පිහිටුවන ලද නව ආගමික වන්දනා මධ්‍යස්ථානයකි. |- | 13 | [[ගයත්‍රි පීඨම්]] | — | රාවණාගේ පුත් මේඝනාද ශිව දෙවියන්ට තපස් කළ ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන හින්දු භක්තිකයන් විශ්වාස කරයි | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 14 | [[කැලණිය රජමහා විහාරය]] | [[File:007 Temple Entrance (20435474442).jpg|120px]] | විභීෂණ රජුගේ රාජාභිෂේකය සිදු වූ ස්ථානයක් ලෙස මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | මහාවංශයට අනුව මණිඅක්ඛික නා රජුගේ ආරාධනය මත බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනිවර ලංකාවට වැඩම කළ ස්ථානය වේ.ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සිතුවම් වටිනාකමක් ඇති ස්ථානයකි. |- | 15 | [[පංචමුඛ අංජනේයාර් කෝවිල]] | — | හනුමාන්ගේ පංචමුඛ ස්වරූපයට කැප වූ කෝවිලක් ලෙස රාමායණ වන්දනා මාර්ගයට ඇතුළත් වේ. | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි. |- | 16 | [[කතරගම දේවාලය]] | [[File:Kataragama entrance.jpg|120px]] | රාමගේ යුද්ධයට කාර්තිකේය/ස්කන්ධ දෙවියන්ගේ සහාය ලැබුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ. |බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කල මොහොතේ කතරගම ශාක්‍ය ක්ෂත්‍රීයන් සිටි ප්‍රදේශයට ද වැඩම කල බවට ඉතිහාස ග්‍රන්ථ තුල සඳහන් වේ.බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථානය වටකොට ක්‍රි.පූ.4 වන සියවසේ දී පමණ මහාසේන ප්‍රාදේශීය රජු විසින් කුඩා බෞද්ධ ස්තූපයක් ඉදිකල බවට සැලකේ.එය ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කාවන්තිස්‌ස රජු විසින් විශාල කර තිබේ.ජය ශ්‍රී මහා බෝධියේ ප්‍රථම බීජ අංකුර 8 න් කතරගම ක්ෂත්‍රීයන්ට ලැබුණු අංකුරය රෝපණය කර තිබේ.මහාසේන රජු පසුව දේවත්වයට පත් වූ අතර ඔහු වෙනුවෙන් ඉදිකල දෙවොල් වර්තමානයේ කතරගම දේවාලය ලෙස සැලකේ.16 වන සියවසේ දී පමණ එය හින්දු ආගමික විශ්වාස සමඟ සම්බන්ධ වීම මත ස්කන්ද දේවතාවා වෙත ආරෝපණය වී තිබේ.වර්තමානයේ බෞද්ධ,හින්දු,ඉස්ලාම්,වැදි ජනතාව යන ජන කොටස් එක් රැස්වන බහුආගමික වන්දනා සම්ප්‍රදායක් සහිත වැදගත් ආගමික ස්ථානයකි. |- | 17 | [[සීත කොටුව]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයට ගෙන යාමට පෙර රඳවා තැබූ බලකොටුවක් ලෙස සම්බන්ධ කර තිබේ. | අනුරාධපුර යුගයට අයත් පධානඝර සම්ප්‍රදායේ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.පසුකාලීනව වයවහාර වූ සීතල කොටුව එනම් සීත කොටුව යන්න වරදවා සීතා කොටුව ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ. |- | 18 | [[ගුරුලුපොත]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ජෛව විවිධත්වය සහිත තැන්න ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 19 | [[වෙරගන්තොට]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයෙන් සීතා ලංකාවට ගෙන ආ පළමු ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ එයි. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 20 | [[තොටුපොළකන්ද]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයක් ගොඩබැස්වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | හෝර්ටන් තැන්න කඳුකර පරිසර පද්ධතියට සම්බන්ධ ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානයට අයත් වේ.හොර්ටන් තැන්න ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ජනාවාස සාධක හමු වී ඇති ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 21 | [[යහන්ගල]] | — | රාවණාගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ සිරුර තැබූ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් කඳු භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.මෙහි රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 22 | [[දුනුවිල]] | — | රාම විසින් රාවණාට අවසන් ප්‍රහාරය එල්ල කළ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | වැව හා අවට භූදර්ශනයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත; රාමායණයේ සදහන් යුද්ධයට මෙම ස්ථානය සම්බන්ධ බව සාහිත්‍යයමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 23 | [[ලග්ගල]] | — | රාවණාගේ නිරීක්ෂණ ස්ථානයක් සහ යුද්ධය නිරීක්ෂණය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට අයත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 24 | [[රිටිගල]] | [[File:Ritigala.jpg|120px]] | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | පධානඝර සම්ප්‍රදායට අයත් ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. රිටිගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය තුළ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ රාශියක් ඇත. |- | 25 | [[දොළුකන්ද]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | ඖෂධීය ශාක හා කඳුකර වනාන්තර පරිසරය සඳහා ප්‍රසිද්ධ ස්වාභාවික ස්ථානයක් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණි බෞද්ධ ආරාමික ප්‍රදේශයකි. |} ===අමතර ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම |- | 26 | [[ඉස්ත්‍රිපුර]] | — | සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුහා හා උමං පද්ධතියක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත; රාමායණ උමං ජාලයක් බව තහවුරු කර නැත. |- | 27 | [[කොණ්ඩ කැටු ගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් හා දිය පහර ආශ්‍රිත භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත. |- | 28 | [[රාවණගොඩ]] | — | සීතා දේවිය තාවකාලිකව රඳවා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ගුහා හා කඳුකර පරිසරය ස්වාභාවික වටිනාකමක් දරයි. රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයකි. |- | 29 | [[මණිකට්ටුතර්]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය හමුවීමෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා වනාන්තර පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 30 | [[කොණ්ඩගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික වටිනාකමයි. |- | 31 | [[පාවල මලෙයි]] | — | හනුමාන් ලංකා භූමියට පළමුව පා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර ස්වාභාවික භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත. |- | 32 | [[ඇල්ල ගැප්]] | — | රාවණා රාජධානියේ භූගෝලීය ස්ථානයක් ලෙස නවීන රාමායණ ජනප්‍රවාද සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | කඳුකර භූදර්ශන හා පරිසර සංචාරක වටිනාකමක් ඇත. |- | 33 | [[සීතාවක]] | — | ඉන්ද්‍රජිත් විසින් සීතාගේ ව්‍යාජ රූපයක් ඝාතනය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | සීතාවක ප්‍රදේශයට වැදගත් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුම ස්ථාන ඇත. |- | 34 | [[යුදගනාව]] | — | රාම–රාවණ යුද්ධයේ ප්‍රධාන යුධ භූමියක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | අවට ප්‍රදේශයට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික ස්ථාන ඇති නමුත් රාමායණ යුධ භූමිය බවට තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |- | 35 | [[තල්ලාඩි]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළබඩ හා වියළි කලාපීය පරිසරයේ කොටසකි. |- | 36 | [[කච්චතිව්]] | — | සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ. | දූපත් හා මුහුදු පරිසර පද්ධතියකට අයත් ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 37 | [[නීලාවරි]] | — | රාම විසින් ඊතලයකින් ජලය ලබාගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූගත ජල හා ස්වාභාවික භූගෝලීය වටිනාකමක් ඇත. |- | 38 | [[දොන්ද්‍රා විෂ්ණු දේවාලය]] | — | සුග්‍රීවගේ වානර හමුදාව දකුණු ප්‍රහාරය සඳහා සූදානම් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ඓතිහාසික ආගමික උරුම වටිනාකමක් සහිත දේවාලයකි. |- | 39 | [[සීනිගම]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදාවට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | වෙරළබඩ ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. |- | 40 | [[හික්කඩුව]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදා සූදානම් වූ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි දැක්වේ. | [[හික්කඩුව ජාතික උද්‍යානය]] ආශ්‍රිත කොරල් පර හා සාගර ජෛවවිවිධත්වයට වැදගත් ප්‍රදේශයකි. |- | 41 | [[කන්නියා උණුදිය ළිං]] | — | රාවණා තම මව වෙනුවෙන් අවසන් කටයුතු කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූතාපීය උණුදිය උල්පත් සමූහයක් වන අතර භූවිද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. |- | 42 | [[වවුනියාව/වරිපොළ]] | — | රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාදය හා සංස්කෘතික සංචාරක වටිනාකමයි; රාමායණ ගුවන් තොටුපළක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 43 | [[සෙනපිටිය–හාලගල ගුහා]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත. |- | 44 | [[රම්බොඩ උමං ප්‍රදේශය]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ගුහා පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 45 | [[වීදුරුපොළ]] | — | රාමායණය පිළිබඳ දේශීය අධ්‍යයන හා සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන ස්ථානයකි. | ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකම ප්‍රධාන වේ. |- | 46 | [[මහා රාවණගොඩ]] | — | රාවණා සමඟ සම්බන්ධ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාද හා ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි. |- | 47 | [[කුඩා රාවණගොඩ]] | — | රාවණාගේ ස්ථානයක් ලෙස දකුණු ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික හා සංස්කෘතික භූදර්ශනයයි. |- | 48 | [[වන්තාරමුලෙයි]] | — | රාම, සීතා, ලක්ෂ්මණ හා හනුමාන් යුද්ධයෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම සංස්කෘතික හා ආගමික සම්ප්‍රදායයි. |- | 49 | [[අමරන්තකාලි]] | — | යුද්ධයෙන් පසු රාම ඇතුළු පිරිස පළමු ආහාරය ගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම සංස්කෘතික හා ආගමික සම්ප්‍රදායයි. |- | 50 | [[සීතා පොකුණ]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයේ රඳවා සිටි ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | හක්ගල කඳුකරයේ ස්වාභාවික පරිසරයේ කොටසකි. රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |} ==අමතර ලිපි== * [[රාමායණය]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය සංචාරක මංපෙත] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/places.php ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය මංපෙතේ ස්ථාන] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/resources/itineraries/Sunbird-Lanka.pdf Ramayana Trail – සංචාරක ගමන් සැලැස්ම] * [https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය – Ramayana Trail – The Sacred Mission] bnsc8mxkij1dbkeqkr54ztwl0eqzp4p 800858 800857 2026-10-02T12:31:39Z KSLwiki24 70498 /* ප්‍රධාන ස්ථාන */ 800858 wikitext text/x-wiki {{Infobox hiking trail | name = රාමායණය සංචාරක මංපෙත<br>[[File:Ramayana Trails Sri Lanka.jpg|thumb|රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ පොස්ටරය]] | image = Ramayana Trails Sri Lanka.jpg| | caption = රාමායණය සංචාරක මංපෙත පොස්ටරය | location = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | designation = සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක මාර්ගය | established = 2008 | length = ප්‍රධාන ස්ථාන 19<br> අමතර ස්ථාන 50+ | trailheads = දිවයින පුරා විවිධ ස්ථාන | sights = සීතා අම්මාන් කෝවිල, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, රූමස්සල,ආදම්ගේ පාලම,කතරගම | use = සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය, ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය | operator = ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය | website = }} '''රාමායණය සංචාරක මංපෙත''' (Ramayana Trail) යනු [[රාමායණය]] මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන 50 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ සංකල්පයකි.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> මෙම සංකල්පය 2008 වසරේද ජනවාරි 19 වන දින විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු සහ ජාත්‍යන්තර හින්දු භක්තිකයන්ගේ සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් අතරට හඳුන්වා දෙන ලදී.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff |date=17 January 2008}}</ref> රාමායණ කතාව හා සම්බන්ධ යැයි උපකල්පිත සහ අලුතින් සම්බන්ධ කරන ලද ස්ථාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම මගින් විශේෂයෙන් ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම එහි ප්‍රධාන අරමුණක් විය.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් අංගයක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.journalijar.com/article/37968/issues-and-challenges-on-developing-and-promoting-ramayana-trail-tourism-in-sri-lanka/ |journal=International Journal of Advanced Research |date=2021}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම මංපෙතට ඇතුළත් කර ඇති ස්ථාන අතරින් බොහෝ ස්ථාන ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද, ආගමික විශ්වාස සහ මෑතකාලීන අර්ථකථන මත රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=South Asia Research |date=2026 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09731741261451649}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම සංචාරක මංපෙත තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන ලද ඉතිහාසය ඉන්දියානු ආගමික විශ්වාස මත විකෘති වන බවට ශ්‍රී ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් චෝදනා එල්ල කර තිබේ.<ref>{{cite web |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |website=Royal Asiatic Society of Sri Lanka |author=Susantha Goonatilake}}</ref><ref>{{cite web |title=Myth of the Ramayana Trail and the Distortion of Archaeological Evidence |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/myth-of-ramayana-trail-and-distortion.html |author=Malini Dias |date=10 September 2010}}</ref> රාමායණය සංචාරක මංපෙතට විහාරස්ථාන, කෝවිල්, ගුහා, දිය ඇලි, කඳුකර ප්‍රදේශ සහ උද්‍යාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන ඇතුළත් වන අතර, ඒවා රාමා, සීතා, හනුමාන් සහ රාවණ යන චරිත හා සම්බන්ධ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Ramayana Trail in Sri Lanka |url=https://www.srilanka.travel-culture.com/ramayana_trail_srilanka.shtml}}</ref> 2015 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව ඉන්දියානු වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරමින් මෙම මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, එහිදී දිවයින පුරා ස්ථාන 19ක් ප්‍රධාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka launches Ramayana Trail from Bangalore |url=https://www.ft.lk/travel-tourism/sri-lanka-launches-ramayana-trail-from-bangalore/27-444745 |website=Daily FT |date=13 July 2015}}</ref> එම වැඩසටහන සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින සංස්කෘතික සම්බන්ධතා සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා භාවිත කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ද ක්‍රියාත්මක විය.ඒ අනුව මෙම සංචාරක මංපෙතහි ප්‍රතිඵල අනුව වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉන්දියානු සංචාරකයන් ප්‍රමාණය ශිඝ්‍රයෙන් වැඩි වීමක් සිදු වී තිබේ.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> ==ආරම්භය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත සංවර්ධනය වීම 1990 දශකයේ අගභාගය සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. මෙම කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන රාමායණ මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කර හඳුනාගැනීම සහ එම ස්ථාන ආගමික හා සංස්කෘතික සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීම ආරම්භ විය. 1990 දශකයේදී නුවරඑළිය සහ ඌව ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව රාවණා හා සීතා සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන ස්ථාන පිළිබඳ සෙවීම් සිදුවූ බවට වාර්තා පවතී.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1997දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉන්දියානු කණ්ඩායමක් විසින් සීතා එළිය ප්‍රදේශයේ වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් සංවර්ධනය කිරීමේ අදහස ඉදිරිපත් කළ බවට ද පසුව පළ වූ වාර්තා සඳහන් කරයි.<ref>{{cite web |title=Buddhist Viharas and Eelam Part 21G |url=https://www.lankaweb.com/news/items/page/228/?sortby=2The |website=LankaWeb |date=11 July 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට රාමායණය හා සම්බන්ධ කර දැක්වූ ස්ථාන වටා ආගමික හා සංචාරක යටිතල පහසුකම් වර්ධනය විය. සීතා එළියේ පැවති කුඩා කෝවිල වෙනුවට නව සීතා අම්මාන් කෝවිල් ගොඩනැගිල්ලක් 1998–1999 කාලය තුළ ඉදිකරන ලද අතර, 1997දී රම්බොඩ ප්‍රදේශයේ හනුමාන් කෝවිල් සංකීර්ණයක් සඳහා ද කටයුතු ආරම්භ වූ බව වාර්තා වේ.මේ සියල්ලටම ඉන්දීය ආගමික සංවිධාන වල මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී තිබුණි.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> මේ සමඟ රාමායණ කතාවට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කළ ස්ථාන අතර සීත එළිය, දිවුරුම්පොළ, රම්බොඩ, රාවණා ඇල්ල සහ අනෙකුත් ස්ථාන ඇතුළත් කරමින් වන්දනා හා සංචාරක ගමන් මාර්ගයක් ගොඩනැගීමේ පසුබිම සැකසුණි. 2026දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ද මංපෙතේ වර්ධනය 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ අතර, එය ස්ථාන හඳුනාගැනීම, ආඛ්‍යානයක් ගොඩනැගීම සහ සංචාරක ප්‍රවර්ධනය යන ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බව සඳහන් කරයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> 2008 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක බලධාරීන් විසින් රාමායණය සංචාරක මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගත් සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහනක් ලෙස නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේදී රාමායණය සම්බන්ධ කරමින් ස්ථාන 50කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඉන්දීය සංචාරකයන් සඳහා ගමන් මාර්ගයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff.com |date=17 January 2008 |access-date=2 October 2026}}</ref> එම වසරේම පැවති ජාත්‍යන්තර සංචාරක සමුළුවකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කරමින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද එම ස්ථාන පදනම් කරගනිමින් සංචාරක මංපෙතක් ප්‍රවර්ධනය කරන බවත් සඳහන් විය.<ref>{{cite report |title=Sustainable Tourism Management at World Heritage Sites: International Conference, Huangshan, China, 24–27 March 2008 |publisher=World Tourism Organization |year=2008 |url=https://webunwto.s3-eu-west-1.amazonaws.com/imported_images/30570/finrep_en_huangshan.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ කොටසක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි. 2015දී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය බැංගලෝරයෙන් රාමායණය සංචාරක මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර, ඉන්දියානු සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන් සමඟ එක්ව ශ්‍රී ලංකාවේ තෝරාගත් ස්ථාන සංචාරක පැකේජ ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදී. 2022දී ඉන්දීය නියෝජ්‍ය මහ කොමසාරිස්වරයා ද රාමායණයට සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන පිළිබඳ ඉදිරිපත් කිරීමකට සහභාගී වූ අතර, 2024දී ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය රාමායණය මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා වූ “Ramayana Trail – The Sacred Mission” ව්‍යාපෘතියේ දියත් කිරීමේ අවස්ථාවට සහභාගී විය.<ref>{{cite web |title=India and Sri Lanka further promotes bilateral tourism |url=https://sundaytimes.lk/online/news-online/India-and-Sri-Lanka-further-promotes-bilateral-tourism/2-1137028 |website=Sunday Times |date=12 March 2022 |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Speech by High Commissioner of India H.E. Santosh Jha at the official launch of the “Ramayana Trail – The Sacred Mission” Project |url=https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ |website=High Commission of India, Colombo |date=14 April 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> ==වර්තමාන තත්ත්වය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත ක්‍රියාත්මක කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ වැදගත් සංචාරක මූලාශ්‍රයක් බවට පත්විය. 2008 වසරේදී ඉන්දියාවෙන් සංචාරකයන් 85,238ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ තිබූ අතර, 2009දී එම සංඛ්‍යාව 83,634ක් විය. ඉන් පසු 2010දී 126,882ක්, 2011දී 171,374ක්, 2012දී 176,340ක් සහ 2013දී 208,795ක් ලෙස ඉහළ ගියේය.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2009 |url=https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/NationalAccounts/2002/AnnualReports/Annual2009/text.pdf |publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite journal |title=Ramayana Trail Tours in Sri Lanka in the….. |journal=Proceeding of the 3rd International Conference on Hospitality and Tourism Management |year=2015 |pages=58–67 |url=https://tiikm.com/publication/doi/icoht2015-1107.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> 2014දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 242,734ක්, 2015දී 316,247ක්, 2016දී 356,729ක් සහ 2017දී 384,628ක් පැමිණීමත් සමඟ එම වෙළඳපොළ තවදුරටත් වර්ධනය විය.<ref>{{cite journal |title=Arrivals by Nationality – 2012 to 2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/357991992_Remittances_Led_Growth_Migrant-led_Diversification_And_Negative_Externalities_in_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tourist arrivals reach all-time high in last year |url=https://v3.news.lk/news/world/item/19180-tourist-arrivals-reach-all-time-high-in-last-year |website=News.lk |date=8 January 2018 |access-date=2 October 2026}}</ref> 2018දී එය 424,887ක් දක්වා ඉහළ ගිය නමුත් 2019දී පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාර ඇතුළු සංචාරක කර්මාන්තයට බලපෑ තත්ත්ව හේතුවෙන් 355,002ක් දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{cite web |title=Tourism Industry Report Q4 2019 |url=https://www.sltda.gov.lk/en/annual-statistical-report |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> කොවිඩ්-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 සහ 2021 කාලයේදී ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් දැඩි ලෙස අඩු වූ අතර, 2020දී 89,357ක් සහ 2021දී 56,268ක් ලෙස වාර්තා විය. පසුව සංචාරක කර්මාන්තය යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ 2022දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 123,004ක්, 2023දී 302,844ක් සහ 2024දී 416,974ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ.<ref>{{cite web |title=Tourist Arrivals from All Countries |url=https://www.sltda.gov.lk/en/statistics |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Monthly Tourist Arrivals Report December 2024 |url=https://www.sltda.gov.lk/storage/common_media/MonthlyTouritsArrivalsReport-December-Final-2025-01-08.pdf |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> 2025දී ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි සංචාරකයන්ගේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය වූ අතර, මුළු සංචාරක පැමිණීම් 2,362,521කින් 531,511ක් හෙවත් 22.5%ක් ඉන්දියාවෙන් පැමිණ තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Economic Affairs Division |url=https://www.mfa.gov.lk/en/economic-affairs-division |website=Ministry of Foreign Affairs, Foreign Employment & Tourism, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මෙම සමස්ත ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් සංඛ්‍යාව රාමායණය සංචාරක මංපෙත සඳහා පමණක්ම පැමිණි සංචාරකයන්ගේ සංඛ්‍යාවක් නොවන අතර, අනෙකුත් විවේක, ව්‍යාපාරික, ආගමික සහ සංස්කෘතික සංචාර ද එයට ඇතුළත් වේ. රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර ඇති ස්ථාන වටා සංචාරක ආකර්ෂණ සහ සේවා ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ අලුතින් පිහිටුවන ලද සීතා අම්මාන් කෝවිල, ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් කෝවිල ආදී ස්ථාන ද දිවුරුම්පොළ, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, මන්නාරම හා හලාවත ආශ්‍රිත ස්ථාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන සංචාරක ගමන් මාර්ගවලට ඇතුළත් කරමින් ඒවා ආගමික වන්දනා, සංස්කෘතික සංචාර සහ ස්වභාවික සංචාරක අත්දැකීම් සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීමක් සංචාරකයන් වෙත සපයා තිබේ. 2017දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කල ස්ථාන විවිධ අත්දැකීම් ලබාදිය හැකි සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස සැලකිය හැකි බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> මෙම සංචාරක කටයුතු හේතුවෙන් මංපෙතට සම්බන්ධ ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ප්‍රාදේශීය ජනතාවට ද සංචාරක ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වීමට අවස්ථා ඇති වී තිබේ. ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයනයකදී මුණ්නේශ්වරම්, තිරුකෝණේශ්වරම්, කන්නියා, උස්සන්ගොඩ, රාවණා ගුහාව, සීතා අම්මාන් කෝවිල, හනුමාන් භක්ත කෝවිල සහ කැලණිය වැනි ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශීය ජනතාව පලතුරු, මල් සහ මල්මාලා, සිහිවටන, කුළුබඩු, ආහාර හා පාන වර්ග අලෙවි කිරීම වැනි සංචාරක ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වන බව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.researchgate.net/publication/354048260_Issues_and_Challenges_on_Developing_and_Promoting_Ramayana_Trail_Tourism_In_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> එමෙන්ම සංචාරක මාර්ගෝපදේශකයන්, සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවා, නවාතැන්, ආහාරපාන සැපයුම්, සිහිවටන අලෙවිය සහ අනෙකුත් සේවා මඟින් සෘජු හා වක්‍ර ආර්ථික අවස්ථා ඇතිවිය හැකි බව සංචාරක අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, රාමායණය මංපෙත මඟින් පමණක් නිර්මාණය වූ රැකියා සංඛ්‍යාව පිළිබඳ වෙනම නිල සංඛ්‍යාලේඛනයක් දැනට ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැති බැවින්, එම රැකියා සියල්ල මංපෙත වටා නිර්මාණය වූ වක්‍ර රැකියා ලෙස උපකල්පනය කළ හැක.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> 2020 දශකයේදී රාමායණය මංපෙත වන්දනා සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් දෙකම ඒකාබද්ධ කරන සංචාරක සංකල්පයක් ලෙස තවදුරටත් පවතින අතර, මධ්‍යම කඳුකරයේ නුවරඑළිය හා ඇල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල නවාතැන්, ප්‍රවාහන සහ අනෙකුත් සංචාරක සේවා සමඟ එහි සම්බන්ධතාව වර්ධනය වී ඇත. 2026දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක් රාමායණය මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරකයන් මෙන්ම දේශීය සංචාරකයන් ද ඉලක්ක කරගත් වන්දනා-සංචාරක ආකෘතියක් ලෙස විස්තර කරන අතර, එහි ව්‍යාප්තිය සමඟ සංචාරක සේවා සපයන්නන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සඳහා නව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් මෙන්ම යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධ අවශ්‍යතා ද මතුව ඇති බව පෙන්වා දෙයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Kalinga Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> == පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන == රාමායණය සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් ප්‍රධාන වශයෙන් විවේචනය කර ඇත්තේ ජනප්‍රවාද හා ආගමික විශ්වාස පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම සම්බන්ධයෙනි. 2009 වසරේ [[රාජකීය ආසියාතික සංගමය|ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ]] සාකච්ඡාවකදී රාමායණය සංචාරක මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විවේචන ඉදිරිපත් කළ අතර, එහි ඇතුළත් ස්ථානවල ඓතිහාසික සත්‍යතාව සහ ජනප්‍රවාද හා ඉතිහාසය එකිනෙකට මිශ්‍ර කිරීම පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Scholars speak out against 'Ramayana Trail' |url=https://www.southeastasianarchaeology.com/2009/11/24/scholars-speak-out-against-ramayana-trail/ |website=Southeast Asian Archaeology |date=24 November 2009 |access-date=2026-10-02}}</ref> පුරාවිද්‍යාඥ සුසන්ත ගුණතිලක විසින් රචිත ''Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail"'' කෘතියේදී සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති ස්ථාන රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳව දැඩි විවේචනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔහුගේ විවේචනයේ මූලික කරුණක් වූයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් හෝ පුරාවස්තුවක් පිළිබඳ නිගමනයක් ගෙන ඒම සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක, ශිලා ලේඛනමය හා ඓතිහාසික සාක්ෂි භාවිත කළ යුතු බවත්, ජනප්‍රවාදයක් පමණක් එවැනි සාක්ෂියක් ලෙස භාවිත නොකළ යුතු බවත්ය.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> 2014 වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාව]]ේ පළ වූ මාලිනී ඩයස්ගේ ''Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa'' ලිපියෙන්ද රාමායණය හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සම්බන්ධ කිරීමේදී සිදුවන විකෘති කිරීම් පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ඇත. එහිදී පුරාණ ශිලා ලේඛන, ස්ථාන සහ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ රාමායණ කතාවට ගැළපෙන පරිදි නැවත අර්ථකථනය කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කර තිබේ.<ref>{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=59 |issue=2 |pages=43–54 |year=2014 |url=https://www.jstor.org/stable/44809404 |access-date=2026-10-02}}</ref> විවේචකයන් විසින් විශේෂයෙන් පෙන්වා දී ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ පුරාණ ශිලා ලේඛනවල වචන සහ ස්ථානනාම රාමායණ චරිත හෝ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ඒවායේ මුල් ඓතිහාසික අර්ථය වෙනස් කිරීමයි. ගුණතිලකගේ විග්‍රහයේදී මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල කියවීම් හා පරිවර්තන වෙනස් කරමින් ඒවා රාවණා හෝ ඔහුගේ රාජවංශය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ කළ බවට චෝදනා ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> තවත් ශාස්ත්‍රීය විග්‍රහයන් අනුව, රාමායණය සංචාරක මංපෙත ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය හා උරුමය සංචාරක වෙළඳපොළ සඳහා නැවත අර්ථකථනය කිරීමේ උදාහරණයක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. 2019දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය සමාලෝචනයක් සඳහන් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණය සම්බන්ධ නවීන රාජ්‍ය ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ශිලා ලේඛනමය සාක්ෂි වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීම හා විකෘති කිරීම පිළිබඳ කනස්සල්ල පළ කර ඇති බවයි.<ref>{{cite journal |title=Lankapura: The Legacy of the Ramayana in Sri Lanka |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |year=2019 |doi=10.1080/00856401.2019.1626127 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2019.1626127 |access-date=2026-10-02}}</ref> මෙම විවේචනවලට අනුව රාමායණය සම්බන්ධ දේශීය ජනප්‍රවාද සහ ආගමික විශ්වාස සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස අධ්‍යයනය කිරීම හා ඒවා ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස තහවුරු කිරීම එකිනෙකට වෙනස් කරුණු වේ. එබැවින් රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ ස්ථාන විස්තර කිරීමේදී ඒවායේ රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයක්, ආගමික සම්ප්‍රදායක් හෝ නවීන සංචාරක අර්ථකථනයක් ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කර දැක්වීම වැදගත් බව මෙම විවේචනවලින් අවධාරණය වේ. ===පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විවේචන=== මහාචාර්ය [[සෙනරත් දිසානායක]] මහතා ද රාමායණය සංචාරක මංපෙත හා රාවණා සම්බන්ධ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ පිළිබඳව විවේචනාත්මක ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයකු වූ ඔහුට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවෙන් රාවණා හෝ රාමායණයට අදාළ කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති අතර, රාවණා පිළිබඳ ප්‍රධාන සඳහන් වන්නේ වාල්මිකීගේ රාමායණය නම් වීර කාව්‍යය තුළය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> දිසානායක මහතා පෙන්වා දී ඇත්තේ [[රාවණා ඇල්ල]] සහ [[රාවණා ගුහාව]] වැනි ස්ථානනාම රාමායණ යුගයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව එවැනි නම් පසුකාලීනව භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර, එම ස්ථාන රාමායණයේ සිදුවීම් සිදුවූ බව තහවුරු කිරීමට ඒවා පමණක් ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොවේ.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> තවද, ඔහු පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ධුරය දැරූ සමයේදී ශ්‍රී රාමායණ සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතියක් යෝජනා වූ නමුත් තමන් එයට එකඟ නොවූ බවද සඳහන් කර ඇත. එමගින් ඔහුගේ විවේචනය රාමායණ සම්ප්‍රදාය හෝ ආගමික විශ්වාස ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකට වඩා, ඒවා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ වූ බව දැක්විය හැකිය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> ඔහුගේ ස්ථාවරයට අදාළව, ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් රාවණා රාජධානියක් හෝ “හෙළ” උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොලැබුණු බවට ඔහු ප්‍රකාශ කළ බව පසුව පළ වූ ශාස්ත්‍රීය කෘතිවලද සඳහන් වේ. එම අදහස අනුව රාමායණයේ රාවණා හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවය තහවුරු කිරීමට ජනප්‍රවාද පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.<ref>{{cite book |last=Silva |first=Kalinga Tudor |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2024 |pages= |isbn=9780197636305}}</ref> ==රාමායණය සංචාරක ස්ථාන== ===ප්‍රධාන ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක,ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සහ වෙනත් කරුණු |- | 1 | [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]] | [[File:Sita Amman Temple 0634.jpg|120px]] | සීතා දේවිය රාවණා විසින් රඳවා තැබූ [[අශෝක වනය]] ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | සීත එළිය (සීතල එළිය) නම් ප්‍රාදේශීය සිංහල ග්‍රාම නාමය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී තේ වතු කම්කරු වැඩ සඳහා ගෙනෙන ලද ඉන්දීය වතුකර දමිළ ජනතාව සීතා එළිය ලෙස වරදවා උච්චාරණය කිරීම හේතුවෙන් මෙම ජනප්‍රවාදය ඇති වී තිබේ. |- | 2 | [[හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය]] | [[File:Flower bed -Hakgala Garden.jpg|120px]] | [[අශෝක වනය]] ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය තුළ සඳහන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | 1861 දී පිහිටුවා නිර්මාණය කරන ලද උද්භිද උද්‍යානයකි. දේශීය හා ආවේණික කඳුකර ශාක විශේෂ ඇතුළු විශාල ශාක එකතුවක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 3 | [[දිවුරුම්පොළ රජමහා විහාරය]] | — | සීතා දේවිය [[අග්නි පරීක්ෂාව]]ට මුහුණ දුන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර රාජධානි සමයේ අධිකරණ ක්‍රියාවලිය තුළ දිවුරුම්දීම සිදු කළ ස්ථාන කිහිපයෙන් එකකි.එසේ අධිකරණ ක්‍රියාවලියේ දී දිවුරුම් දුන් ස්ථානය යන අරුතින් දිවුරුම්පොළ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් සහිත බෞද්ධ විහාරයකි. |- | 4 | [[රාවණා ගුහාව]] | [[File:Ravana Cave 2023-05-04.jpg|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ගුහාවක් ලෙස මංපෙත වෙත සම්බන්ධ කර තිබේ. | ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව සහ ශිලාමය සාධක හමු වී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් ගුහා සංකීර්ණයකි.මේ ආශ්‍රිතව [[වලගම්බා රජ]] විසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවසේ දී ඉදිකරන ලදැයි සැලකෙන පුරාවිද්‍යාත්මක කටාරම් කෙටූ ලෙන් සංකීර්ණයක් හඳුනාගෙන තිබේ. |- | 5 | [[රාවණා ඇල්ල]] | [[File:Ravana Falls.JPG|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | රාවණා ඇල්ල යන නාමය මෙම සංචාරක මංපෙත ඔස්සේ ලබා දී තිබේ.ඊට හේතුව වී ඇත්තේ මෙම දිය ඇල්ල ඉක්මනින් ප්‍රචණ්ඩ ස්වභාවයට ගලා යන අවස්ථා වාර්තා වීමයි,එය රාවණාගේ ප්‍රචණ්ඩ බවට ආරෝපණය කරමින් එම නම ලබා දී තිබේ.ඊට පෙර භාවිතා වූ නාමය "බඹරගල ඇල්ල" වේ. |- | 6 | [[උස්සංගොඩ ජාතික උද්‍යානය]] | [[File:Entrance to Ussangoda National Park.jpg|120px]] | හනුමාන් ලංකාවේ කොටසක් ගිනි තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සැලකේ. | ජාතික උද්‍යානයක් සහ ප්‍රාග් ඓතිහාසික එළිමහන් මානව සාධක හමුවන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත. වෙරළබඩ විශේෂ පරිසර පද්ධති සහ රතු පස් භූදර්ශනය වැදගත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 7 | [[රූමස්සල]] | — | හනුමාන් සංජීවනි කන්ද රැගෙන යන විට එහි කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සැලකේ. | ගාල්ල ආසන්නයේ වැදගත් වෙරළබඩ හා ශේෂ කඳු වනාන්තර පරිසර පද්ධතියකි.ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ජාතික අභයභූමියක් ලෙස නම් කර ඇති ප්‍රදේශයකි.ශේෂ කන්දේ ඇති ජෛව විද්‍යාත්මක ඖෂධීය ශාක වටිනාකම නිසා එය රාමායණයේ සඳහන් සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වෙත ආරෝපණය කර ඇත. |- | 8 | [[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Munneswaram.jpg|120px]] | රාවණා ඝාතනයෙන් පසු රාම දෙවියන් ශිව දෙවියන්ට පුද පූජා කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු සම්ප්‍රදායෙහි දැක්වේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන ශිව දේවාලයකි.ක්‍රි.ව.12 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරනු ලබයි.ක්‍රි.ව.16 වන සියවසේ පෘතුගීසී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පැරණි ශිව කෝවිල විනාශ වී ඇති අතර වර්තමානයේ දක්නට ඇත්තේ 20 සියවසේ නිර්මාණය කර වැඩිදියුණු වූ ශිව දේවාලයකි.කෙසේ නමුත් කෝවිල් භූමියට භූගතව අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 9 | [[මානාවරි කෝවිල]] | — | රාම විසින් පළමු [[රාමලිංග]] ශිව ලිංගය ස්ථාපනය කළ ස්ථානය ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද කෝවිලකි. |- | 10 | [[තිරුකෝණේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Koneswaram Temple.jpg|120px]] | රාම හෝ රාවණා විසින් ශිව දෙවියන්ට පුද කළ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ත්‍රිකුණාමලයේ ෆෙඩ්රික් කොටුව තුළ පිහිටි ශිව ආගමික මධ්‍යස්ථානයකි.ක්‍රි.ව.13 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකේ.එම කෝවිල පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කර ඇති අතර වර්තමාන කෝවිල 20 වන සියවසේ අගභාගයේ ඉදිකරන ලද්දකි.මෙහිද අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 11 | [[තිරුකේතීශ්වරම් කෝවිල]] | — | රාම හෝ රාවණ විසින් ශිව ලිංගයක් ස්ථාපනය කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු ජනතාව විශ්වාස කරනු ලබයි. | මන්නාරම් ප්‍රදේශයේ ශිව ආගමික ස්ථානයකි.20 වන සියවසේ දී පමණ ඉදිකර තිබේ.කෙසේ නමුත් මෙහි ද පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 12 | [[ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් ඉන්දියන් කෝවිල]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය සෙවූ ප්‍රදේශයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ඉන්දියානු අනුග්‍රහය මත අලුතින් පිහිටුවන ලද නව ආගමික වන්දනා මධ්‍යස්ථානයකි. |- | 13 | [[ගයත්‍රි පීඨම්]] | — | රාවණාගේ පුත් මේඝනාද ශිව දෙවියන්ට තපස් කළ ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන හින්දු භක්තිකයන් විශ්වාස කරයි | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 14 | [[කැලණිය රජමහා විහාරය]] | [[File:007 Temple Entrance (20435474442).jpg|120px]] | විභීෂණ රජුගේ රාජාභිෂේකය සිදු වූ ස්ථානයක් ලෙස මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | මහාවංශයට අනුව මණිඅක්ඛික නා රජුගේ ආරාධනය මත බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනිවර ලංකාවට වැඩම කළ ස්ථානය වේ.ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සිතුවම් වටිනාකමක් ඇති ස්ථානයකි. |- | 15 | [[පංචමුඛ අංජනේයාර් කෝවිල]] | — | හනුමාන්ගේ පංචමුඛ ස්වරූපයට කැප වූ කෝවිලක් ලෙස රාමායණ වන්දනා මාර්ගයට ඇතුළත් වේ. | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි. |- | 16 | [[කතරගම දේවාලය]] | [[File:Kataragama entrance.jpg|120px]] | රාමගේ යුද්ධයට කාර්තිකේය/ස්කන්ධ දෙවියන්ගේ සහාය ලැබුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ. |බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කල මොහොතේ කතරගම ශාක්‍ය ක්ෂත්‍රීයන් සිටි ප්‍රදේශයට ද වැඩම කල බවට ඉතිහාස ග්‍රන්ථ තුල සඳහන් වේ.බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථානය වටකොට ක්‍රි.පූ.4 වන සියවසේ දී පමණ මහාසේන ප්‍රාදේශීය රජු විසින් කුඩා බෞද්ධ ස්තූපයක් ඉදිකල බවට සැලකේ.එය ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කාවන්තිස්‌ස රජු විසින් විශාල කර තිබේ.ජය ශ්‍රී මහා බෝධියේ ප්‍රථම බීජ අංකුර 8 න් කතරගම ක්ෂත්‍රීයන්ට ලැබුණු අංකුරය රෝපණය කර තිබේ.මහාසේන රජු පසුව දේවත්වයට පත් වූ අතර ඔහු වෙනුවෙන් ඉදිකල දෙවොල් වර්තමානයේ කතරගම දේවාලය ලෙස සැලකේ.16 වන සියවසේ දී පමණ එය හින්දු ආගමික විශ්වාස සමඟ සම්බන්ධ වීම මත ස්කන්ද දේවතාවා වෙත ආරෝපණය වී තිබේ.වර්තමානයේ බෞද්ධ,හින්දු,ඉස්ලාම්,වැදි ජනතාව යන ජන කොටස් එක් රැස්වන බහුආගමික වන්දනා සම්ප්‍රදායක් සහිත වැදගත් ආගමික ස්ථානයකි. |- | 17 | [[සීත කොටුව]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයට ගෙන යාමට පෙර රඳවා තැබූ බලකොටුවක් ලෙස සම්බන්ධ කර තිබේ. | අනුරාධපුර යුගයට අයත් පධානඝර සම්ප්‍රදායේ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.පසුකාලීනව වයවහාර වූ සීතල කොටුව එනම් සීත කොටුව යන්න වරදවා සීතා කොටුව ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ. |- | 18 | [[ගුරුලුපොත]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ජෛව විවිධත්වය සහිත තැන්න ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 19 | [[වෙරගන්තොට]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයෙන් සීතා ලංකාවට ගෙන ආ පළමු ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ එයි. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 20 | [[තොටුපොළකන්ද]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයක් ගොඩබැස්වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | හෝර්ටන් තැන්න කඳුකර පරිසර පද්ධතියට සම්බන්ධ ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානයට අයත් වේ.හොර්ටන් තැන්න ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ජනාවාස සාධක හමු වී ඇති ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 21 | [[යහන්ගල]] | — | රාවණාගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ සිරුර තැබූ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් කඳු භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.මෙහි රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 22 | [[දුනුවිල]] | — | රාම විසින් රාවණාට අවසන් ප්‍රහාරය එල්ල කළ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | වැව හා අවට භූදර්ශනයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත; රාමායණයේ සදහන් යුද්ධයට මෙම ස්ථානය සම්බන්ධ බව සාහිත්‍යයමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 23 | [[ලග්ගල]] | — | රාවණාගේ නිරීක්ෂණ ස්ථානයක් සහ යුද්ධය නිරීක්ෂණය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට අයත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 24 | [[රිටිගල]] | [[File:Ritigala.jpg|120px]] | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | පධානඝර සම්ප්‍රදායට අයත් ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. රිටිගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය තුළ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ රාශියක් ඇත. |- | 25 | [[දොළුකන්ද]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | ඖෂධීය ශාක හා කඳුකර වනාන්තර පරිසරය සඳහා ප්‍රසිද්ධ ස්වාභාවික ස්ථානයක් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණි බෞද්ධ ආරාමික ප්‍රදේශයකි. |} ===අමතර ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම |- | 26 | [[ඉස්ත්‍රිපුර]] | — | සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුහා හා උමං පද්ධතියක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත; රාමායණ උමං ජාලයක් බව තහවුරු කර නැත. |- | 27 | [[කොණ්ඩ කැටු ගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් හා දිය පහර ආශ්‍රිත භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත. |- | 28 | [[රාවණගොඩ]] | — | සීතා දේවිය තාවකාලිකව රඳවා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ගුහා හා කඳුකර පරිසරය ස්වාභාවික වටිනාකමක් දරයි. රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයකි. |- | 29 | [[මණිකට්ටුතර්]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය හමුවීමෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා වනාන්තර පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 30 | [[කොණ්ඩගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාද හා සංස්කෘතික වටිනාකමයි. |- | 31 | [[පාවල මලෙයි]] | — | හනුමාන් ලංකා භූමියට පළමුව පා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර ස්වාභාවික භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත. |- | 32 | [[ඇල්ල ගැප්]] | — | රාවණා රාජධානියේ භූගෝලීය ස්ථානයක් ලෙස නවීන රාමායණ ජනප්‍රවාද සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | කඳුකර භූදර්ශන හා පරිසර සංචාරක වටිනාකමක් ඇත. |- | 33 | [[සීතාවක]] | — | ඉන්ද්‍රජිත් විසින් සීතාගේ ව්‍යාජ රූපයක් ඝාතනය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | සීතාවක ප්‍රදේශයට වැදගත් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුම ස්ථාන ඇත. |- | 34 | [[යුදගනාව]] | — | රාම–රාවණ යුද්ධයේ ප්‍රධාන යුධ භූමියක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | අවට ප්‍රදේශයට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික ස්ථාන ඇති නමුත් රාමායණ යුධ භූමිය බවට තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |- | 35 | [[තල්ලාඩි]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළබඩ හා වියළි කලාපීය පරිසරයේ කොටසකි. |- | 36 | [[කච්චතිව්]] | — | සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ. | දූපත් හා මුහුදු පරිසර පද්ධතියකට අයත් ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 37 | [[නීලාවරි]] | — | රාම විසින් ඊතලයකින් ජලය ලබාගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූගත ජල හා ස්වාභාවික භූගෝලීය වටිනාකමක් ඇත. |- | 38 | [[දොන්ද්‍රා විෂ්ණු දේවාලය]] | — | සුග්‍රීවගේ වානර හමුදාව දකුණු ප්‍රහාරය සඳහා සූදානම් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ඓතිහාසික ආගමික උරුම වටිනාකමක් සහිත දේවාලයකි. |- | 39 | [[සීනිගම]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදාවට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | වෙරළබඩ ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. |- | 40 | [[හික්කඩුව]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදා සූදානම් වූ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි දැක්වේ. | [[හික්කඩුව ජාතික උද්‍යානය]] ආශ්‍රිත කොරල් පර හා සාගර ජෛවවිවිධත්වයට වැදගත් ප්‍රදේශයකි. |- | 41 | [[කන්නියා උණුදිය ළිං]] | — | රාවණා තම මව වෙනුවෙන් අවසන් කටයුතු කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූතාපීය උණුදිය උල්පත් සමූහයක් වන අතර භූවිද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත. |- | 42 | [[වවුනියාව/වරිපොළ]] | — | රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාදය හා සංස්කෘතික සංචාරක වටිනාකමයි; රාමායණ ගුවන් තොටුපළක් බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 43 | [[සෙනපිටිය–හාලගල ගුහා]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත. |- | 44 | [[රම්බොඩ උමං ප්‍රදේශය]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ගුහා පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත. |- | 45 | [[වීදුරුපොළ]] | — | රාමායණය පිළිබඳ දේශීය අධ්‍යයන හා සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන ස්ථානයකි. | ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකම ප්‍රධාන වේ. |- | 46 | [[මහා රාවණගොඩ]] | — | රාවණා සමඟ සම්බන්ධ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ජනප්‍රවාද හා ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි. |- | 47 | [[කුඩා රාවණගොඩ]] | — | රාවණාගේ ස්ථානයක් ලෙස දකුණු ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික හා සංස්කෘතික භූදර්ශනයයි. |- | 48 | [[වන්තාරමුලෙයි]] | — | රාම, සීතා, ලක්ෂ්මණ හා හනුමාන් යුද්ධයෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම සංස්කෘතික හා ආගමික සම්ප්‍රදායයි. |- | 49 | [[අමරන්තකාලි]] | — | යුද්ධයෙන් පසු රාම ඇතුළු පිරිස පළමු ආහාරය ගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම සංස්කෘතික හා ආගමික සම්ප්‍රදායයි. |- | 50 | [[සීතා පොකුණ]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයේ රඳවා සිටි ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | හක්ගල කඳුකරයේ ස්වාභාවික පරිසරයේ කොටසකි. රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |} ==අමතර ලිපි== * [[රාමායණය]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය සංචාරක මංපෙත] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/places.php ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය මංපෙතේ ස්ථාන] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/resources/itineraries/Sunbird-Lanka.pdf Ramayana Trail – සංචාරක ගමන් සැලැස්ම] * [https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය – Ramayana Trail – The Sacred Mission] 2zesyf6m1bv22t3cnnuxxzhhlo0y2nx 800859 800858 2026-10-02T12:52:20Z KSLwiki24 70498 /* අමතර ස්ථාන */ 800859 wikitext text/x-wiki {{Infobox hiking trail | name = රාමායණය සංචාරක මංපෙත<br>[[File:Ramayana Trails Sri Lanka.jpg|thumb|රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ පොස්ටරය]] | image = Ramayana Trails Sri Lanka.jpg| | caption = රාමායණය සංචාරක මංපෙත පොස්ටරය | location = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | designation = සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක මාර්ගය | established = 2008 | length = ප්‍රධාන ස්ථාන 19<br> අමතර ස්ථාන 50+ | trailheads = දිවයින පුරා විවිධ ස්ථාන | sights = සීතා අම්මාන් කෝවිල, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, රූමස්සල,ආදම්ගේ පාලම,කතරගම | use = සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය, ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය | operator = ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය | website = }} '''රාමායණය සංචාරක මංපෙත''' (Ramayana Trail) යනු [[රාමායණය]] මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන 50 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ සංකල්පයකි.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> මෙම සංකල්පය 2008 වසරේද ජනවාරි 19 වන දින විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු සහ ජාත්‍යන්තර හින්දු භක්තිකයන්ගේ සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් අතරට හඳුන්වා දෙන ලදී.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff |date=17 January 2008}}</ref> රාමායණ කතාව හා සම්බන්ධ යැයි උපකල්පිත සහ අලුතින් සම්බන්ධ කරන ලද ස්ථාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම මගින් විශේෂයෙන් ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම එහි ප්‍රධාන අරමුණක් විය.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් අංගයක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.journalijar.com/article/37968/issues-and-challenges-on-developing-and-promoting-ramayana-trail-tourism-in-sri-lanka/ |journal=International Journal of Advanced Research |date=2021}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම මංපෙතට ඇතුළත් කර ඇති ස්ථාන අතරින් බොහෝ ස්ථාන ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද, ආගමික විශ්වාස සහ මෑතකාලීන අර්ථකථන මත රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=South Asia Research |date=2026 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09731741261451649}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම සංචාරක මංපෙත තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන ලද ඉතිහාසය ඉන්දියානු ආගමික විශ්වාස මත විකෘති වන බවට ශ්‍රී ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් චෝදනා එල්ල කර තිබේ.<ref>{{cite web |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |website=Royal Asiatic Society of Sri Lanka |author=Susantha Goonatilake}}</ref><ref>{{cite web |title=Myth of the Ramayana Trail and the Distortion of Archaeological Evidence |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/myth-of-ramayana-trail-and-distortion.html |author=Malini Dias |date=10 September 2010}}</ref> රාමායණය සංචාරක මංපෙතට විහාරස්ථාන, කෝවිල්, ගුහා, දිය ඇලි, කඳුකර ප්‍රදේශ සහ උද්‍යාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන ඇතුළත් වන අතර, ඒවා රාමා, සීතා, හනුමාන් සහ රාවණ යන චරිත හා සම්බන්ධ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Ramayana Trail in Sri Lanka |url=https://www.srilanka.travel-culture.com/ramayana_trail_srilanka.shtml}}</ref> 2015 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව ඉන්දියානු වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරමින් මෙම මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, එහිදී දිවයින පුරා ස්ථාන 19ක් ප්‍රධාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka launches Ramayana Trail from Bangalore |url=https://www.ft.lk/travel-tourism/sri-lanka-launches-ramayana-trail-from-bangalore/27-444745 |website=Daily FT |date=13 July 2015}}</ref> එම වැඩසටහන සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින සංස්කෘතික සම්බන්ධතා සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා භාවිත කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ද ක්‍රියාත්මක විය.ඒ අනුව මෙම සංචාරක මංපෙතහි ප්‍රතිඵල අනුව වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉන්දියානු සංචාරකයන් ප්‍රමාණය ශිඝ්‍රයෙන් වැඩි වීමක් සිදු වී තිබේ.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> ==ආරම්භය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත සංවර්ධනය වීම 1990 දශකයේ අගභාගය සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. මෙම කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන රාමායණ මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කර හඳුනාගැනීම සහ එම ස්ථාන ආගමික හා සංස්කෘතික සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීම ආරම්භ විය. 1990 දශකයේදී නුවරඑළිය සහ ඌව ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව රාවණා හා සීතා සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන ස්ථාන පිළිබඳ සෙවීම් සිදුවූ බවට වාර්තා පවතී.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1997දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉන්දියානු කණ්ඩායමක් විසින් සීතා එළිය ප්‍රදේශයේ වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් සංවර්ධනය කිරීමේ අදහස ඉදිරිපත් කළ බවට ද පසුව පළ වූ වාර්තා සඳහන් කරයි.<ref>{{cite web |title=Buddhist Viharas and Eelam Part 21G |url=https://www.lankaweb.com/news/items/page/228/?sortby=2The |website=LankaWeb |date=11 July 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට රාමායණය හා සම්බන්ධ කර දැක්වූ ස්ථාන වටා ආගමික හා සංචාරක යටිතල පහසුකම් වර්ධනය විය. සීතා එළියේ පැවති කුඩා කෝවිල වෙනුවට නව සීතා අම්මාන් කෝවිල් ගොඩනැගිල්ලක් 1998–1999 කාලය තුළ ඉදිකරන ලද අතර, 1997දී රම්බොඩ ප්‍රදේශයේ හනුමාන් කෝවිල් සංකීර්ණයක් සඳහා ද කටයුතු ආරම්භ වූ බව වාර්තා වේ.මේ සියල්ලටම ඉන්දීය ආගමික සංවිධාන වල මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී තිබුණි.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> මේ සමඟ රාමායණ කතාවට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කළ ස්ථාන අතර සීත එළිය, දිවුරුම්පොළ, රම්බොඩ, රාවණා ඇල්ල සහ අනෙකුත් ස්ථාන ඇතුළත් කරමින් වන්දනා හා සංචාරක ගමන් මාර්ගයක් ගොඩනැගීමේ පසුබිම සැකසුණි. 2026දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ද මංපෙතේ වර්ධනය 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ අතර, එය ස්ථාන හඳුනාගැනීම, ආඛ්‍යානයක් ගොඩනැගීම සහ සංචාරක ප්‍රවර්ධනය යන ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බව සඳහන් කරයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> 2008 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක බලධාරීන් විසින් රාමායණය සංචාරක මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගත් සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහනක් ලෙස නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේදී රාමායණය සම්බන්ධ කරමින් ස්ථාන 50කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඉන්දීය සංචාරකයන් සඳහා ගමන් මාර්ගයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff.com |date=17 January 2008 |access-date=2 October 2026}}</ref> එම වසරේම පැවති ජාත්‍යන්තර සංචාරක සමුළුවකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කරමින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද එම ස්ථාන පදනම් කරගනිමින් සංචාරක මංපෙතක් ප්‍රවර්ධනය කරන බවත් සඳහන් විය.<ref>{{cite report |title=Sustainable Tourism Management at World Heritage Sites: International Conference, Huangshan, China, 24–27 March 2008 |publisher=World Tourism Organization |year=2008 |url=https://webunwto.s3-eu-west-1.amazonaws.com/imported_images/30570/finrep_en_huangshan.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ කොටසක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි. 2015දී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය බැංගලෝරයෙන් රාමායණය සංචාරක මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර, ඉන්දියානු සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන් සමඟ එක්ව ශ්‍රී ලංකාවේ තෝරාගත් ස්ථාන සංචාරක පැකේජ ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදී. 2022දී ඉන්දීය නියෝජ්‍ය මහ කොමසාරිස්වරයා ද රාමායණයට සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන පිළිබඳ ඉදිරිපත් කිරීමකට සහභාගී වූ අතර, 2024දී ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය රාමායණය මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා වූ “Ramayana Trail – The Sacred Mission” ව්‍යාපෘතියේ දියත් කිරීමේ අවස්ථාවට සහභාගී විය.<ref>{{cite web |title=India and Sri Lanka further promotes bilateral tourism |url=https://sundaytimes.lk/online/news-online/India-and-Sri-Lanka-further-promotes-bilateral-tourism/2-1137028 |website=Sunday Times |date=12 March 2022 |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Speech by High Commissioner of India H.E. Santosh Jha at the official launch of the “Ramayana Trail – The Sacred Mission” Project |url=https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ |website=High Commission of India, Colombo |date=14 April 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> ==වර්තමාන තත්ත්වය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත ක්‍රියාත්මක කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ වැදගත් සංචාරක මූලාශ්‍රයක් බවට පත්විය. 2008 වසරේදී ඉන්දියාවෙන් සංචාරකයන් 85,238ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ තිබූ අතර, 2009දී එම සංඛ්‍යාව 83,634ක් විය. ඉන් පසු 2010දී 126,882ක්, 2011දී 171,374ක්, 2012දී 176,340ක් සහ 2013දී 208,795ක් ලෙස ඉහළ ගියේය.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2009 |url=https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/NationalAccounts/2002/AnnualReports/Annual2009/text.pdf |publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite journal |title=Ramayana Trail Tours in Sri Lanka in the….. |journal=Proceeding of the 3rd International Conference on Hospitality and Tourism Management |year=2015 |pages=58–67 |url=https://tiikm.com/publication/doi/icoht2015-1107.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> 2014දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 242,734ක්, 2015දී 316,247ක්, 2016දී 356,729ක් සහ 2017දී 384,628ක් පැමිණීමත් සමඟ එම වෙළඳපොළ තවදුරටත් වර්ධනය විය.<ref>{{cite journal |title=Arrivals by Nationality – 2012 to 2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/357991992_Remittances_Led_Growth_Migrant-led_Diversification_And_Negative_Externalities_in_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tourist arrivals reach all-time high in last year |url=https://v3.news.lk/news/world/item/19180-tourist-arrivals-reach-all-time-high-in-last-year |website=News.lk |date=8 January 2018 |access-date=2 October 2026}}</ref> 2018දී එය 424,887ක් දක්වා ඉහළ ගිය නමුත් 2019දී පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාර ඇතුළු සංචාරක කර්මාන්තයට බලපෑ තත්ත්ව හේතුවෙන් 355,002ක් දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{cite web |title=Tourism Industry Report Q4 2019 |url=https://www.sltda.gov.lk/en/annual-statistical-report |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> කොවිඩ්-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 සහ 2021 කාලයේදී ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් දැඩි ලෙස අඩු වූ අතර, 2020දී 89,357ක් සහ 2021දී 56,268ක් ලෙස වාර්තා විය. පසුව සංචාරක කර්මාන්තය යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ 2022දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 123,004ක්, 2023දී 302,844ක් සහ 2024දී 416,974ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ.<ref>{{cite web |title=Tourist Arrivals from All Countries |url=https://www.sltda.gov.lk/en/statistics |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Monthly Tourist Arrivals Report December 2024 |url=https://www.sltda.gov.lk/storage/common_media/MonthlyTouritsArrivalsReport-December-Final-2025-01-08.pdf |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> 2025දී ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි සංචාරකයන්ගේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය වූ අතර, මුළු සංචාරක පැමිණීම් 2,362,521කින් 531,511ක් හෙවත් 22.5%ක් ඉන්දියාවෙන් පැමිණ තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Economic Affairs Division |url=https://www.mfa.gov.lk/en/economic-affairs-division |website=Ministry of Foreign Affairs, Foreign Employment & Tourism, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මෙම සමස්ත ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් සංඛ්‍යාව රාමායණය සංචාරක මංපෙත සඳහා පමණක්ම පැමිණි සංචාරකයන්ගේ සංඛ්‍යාවක් නොවන අතර, අනෙකුත් විවේක, ව්‍යාපාරික, ආගමික සහ සංස්කෘතික සංචාර ද එයට ඇතුළත් වේ. රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර ඇති ස්ථාන වටා සංචාරක ආකර්ෂණ සහ සේවා ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ අලුතින් පිහිටුවන ලද සීතා අම්මාන් කෝවිල, ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් කෝවිල ආදී ස්ථාන ද දිවුරුම්පොළ, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, මන්නාරම හා හලාවත ආශ්‍රිත ස්ථාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන සංචාරක ගමන් මාර්ගවලට ඇතුළත් කරමින් ඒවා ආගමික වන්දනා, සංස්කෘතික සංචාර සහ ස්වභාවික සංචාරක අත්දැකීම් සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීමක් සංචාරකයන් වෙත සපයා තිබේ. 2017දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කල ස්ථාන විවිධ අත්දැකීම් ලබාදිය හැකි සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස සැලකිය හැකි බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> මෙම සංචාරක කටයුතු හේතුවෙන් මංපෙතට සම්බන්ධ ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ප්‍රාදේශීය ජනතාවට ද සංචාරක ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වීමට අවස්ථා ඇති වී තිබේ. ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයනයකදී මුණ්නේශ්වරම්, තිරුකෝණේශ්වරම්, කන්නියා, උස්සන්ගොඩ, රාවණා ගුහාව, සීතා අම්මාන් කෝවිල, හනුමාන් භක්ත කෝවිල සහ කැලණිය වැනි ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශීය ජනතාව පලතුරු, මල් සහ මල්මාලා, සිහිවටන, කුළුබඩු, ආහාර හා පාන වර්ග අලෙවි කිරීම වැනි සංචාරක ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වන බව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.researchgate.net/publication/354048260_Issues_and_Challenges_on_Developing_and_Promoting_Ramayana_Trail_Tourism_In_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> එමෙන්ම සංචාරක මාර්ගෝපදේශකයන්, සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවා, නවාතැන්, ආහාරපාන සැපයුම්, සිහිවටන අලෙවිය සහ අනෙකුත් සේවා මඟින් සෘජු හා වක්‍ර ආර්ථික අවස්ථා ඇතිවිය හැකි බව සංචාරක අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, රාමායණය මංපෙත මඟින් පමණක් නිර්මාණය වූ රැකියා සංඛ්‍යාව පිළිබඳ වෙනම නිල සංඛ්‍යාලේඛනයක් දැනට ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැති බැවින්, එම රැකියා සියල්ල මංපෙත වටා නිර්මාණය වූ වක්‍ර රැකියා ලෙස උපකල්පනය කළ හැක.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> 2020 දශකයේදී රාමායණය මංපෙත වන්දනා සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් දෙකම ඒකාබද්ධ කරන සංචාරක සංකල්පයක් ලෙස තවදුරටත් පවතින අතර, මධ්‍යම කඳුකරයේ නුවරඑළිය හා ඇල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල නවාතැන්, ප්‍රවාහන සහ අනෙකුත් සංචාරක සේවා සමඟ එහි සම්බන්ධතාව වර්ධනය වී ඇත. 2026දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක් රාමායණය මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරකයන් මෙන්ම දේශීය සංචාරකයන් ද ඉලක්ක කරගත් වන්දනා-සංචාරක ආකෘතියක් ලෙස විස්තර කරන අතර, එහි ව්‍යාප්තිය සමඟ සංචාරක සේවා සපයන්නන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සඳහා නව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් මෙන්ම යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධ අවශ්‍යතා ද මතුව ඇති බව පෙන්වා දෙයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Kalinga Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> == පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන == රාමායණය සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් ප්‍රධාන වශයෙන් විවේචනය කර ඇත්තේ ජනප්‍රවාද හා ආගමික විශ්වාස පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම සම්බන්ධයෙනි. 2009 වසරේ [[රාජකීය ආසියාතික සංගමය|ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ]] සාකච්ඡාවකදී රාමායණය සංචාරක මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විවේචන ඉදිරිපත් කළ අතර, එහි ඇතුළත් ස්ථානවල ඓතිහාසික සත්‍යතාව සහ ජනප්‍රවාද හා ඉතිහාසය එකිනෙකට මිශ්‍ර කිරීම පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Scholars speak out against 'Ramayana Trail' |url=https://www.southeastasianarchaeology.com/2009/11/24/scholars-speak-out-against-ramayana-trail/ |website=Southeast Asian Archaeology |date=24 November 2009 |access-date=2026-10-02}}</ref> පුරාවිද්‍යාඥ සුසන්ත ගුණතිලක විසින් රචිත ''Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail"'' කෘතියේදී සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති ස්ථාන රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳව දැඩි විවේචනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔහුගේ විවේචනයේ මූලික කරුණක් වූයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් හෝ පුරාවස්තුවක් පිළිබඳ නිගමනයක් ගෙන ඒම සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක, ශිලා ලේඛනමය හා ඓතිහාසික සාක්ෂි භාවිත කළ යුතු බවත්, ජනප්‍රවාදයක් පමණක් එවැනි සාක්ෂියක් ලෙස භාවිත නොකළ යුතු බවත්ය.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> 2014 වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාව]]ේ පළ වූ මාලිනී ඩයස්ගේ ''Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa'' ලිපියෙන්ද රාමායණය හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සම්බන්ධ කිරීමේදී සිදුවන විකෘති කිරීම් පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ඇත. එහිදී පුරාණ ශිලා ලේඛන, ස්ථාන සහ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ රාමායණ කතාවට ගැළපෙන පරිදි නැවත අර්ථකථනය කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කර තිබේ.<ref>{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=59 |issue=2 |pages=43–54 |year=2014 |url=https://www.jstor.org/stable/44809404 |access-date=2026-10-02}}</ref> විවේචකයන් විසින් විශේෂයෙන් පෙන්වා දී ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ පුරාණ ශිලා ලේඛනවල වචන සහ ස්ථානනාම රාමායණ චරිත හෝ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ඒවායේ මුල් ඓතිහාසික අර්ථය වෙනස් කිරීමයි. ගුණතිලකගේ විග්‍රහයේදී මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල කියවීම් හා පරිවර්තන වෙනස් කරමින් ඒවා රාවණා හෝ ඔහුගේ රාජවංශය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ කළ බවට චෝදනා ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> තවත් ශාස්ත්‍රීය විග්‍රහයන් අනුව, රාමායණය සංචාරක මංපෙත ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය හා උරුමය සංචාරක වෙළඳපොළ සඳහා නැවත අර්ථකථනය කිරීමේ උදාහරණයක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. 2019දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය සමාලෝචනයක් සඳහන් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණය සම්බන්ධ නවීන රාජ්‍ය ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ශිලා ලේඛනමය සාක්ෂි වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීම හා විකෘති කිරීම පිළිබඳ කනස්සල්ල පළ කර ඇති බවයි.<ref>{{cite journal |title=Lankapura: The Legacy of the Ramayana in Sri Lanka |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |year=2019 |doi=10.1080/00856401.2019.1626127 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2019.1626127 |access-date=2026-10-02}}</ref> මෙම විවේචනවලට අනුව රාමායණය සම්බන්ධ දේශීය ජනප්‍රවාද සහ ආගමික විශ්වාස සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස අධ්‍යයනය කිරීම හා ඒවා ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස තහවුරු කිරීම එකිනෙකට වෙනස් කරුණු වේ. එබැවින් රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ ස්ථාන විස්තර කිරීමේදී ඒවායේ රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයක්, ආගමික සම්ප්‍රදායක් හෝ නවීන සංචාරක අර්ථකථනයක් ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කර දැක්වීම වැදගත් බව මෙම විවේචනවලින් අවධාරණය වේ. ===පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විවේචන=== මහාචාර්ය [[සෙනරත් දිසානායක]] මහතා ද රාමායණය සංචාරක මංපෙත හා රාවණා සම්බන්ධ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ පිළිබඳව විවේචනාත්මක ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයකු වූ ඔහුට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවෙන් රාවණා හෝ රාමායණයට අදාළ කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති අතර, රාවණා පිළිබඳ ප්‍රධාන සඳහන් වන්නේ වාල්මිකීගේ රාමායණය නම් වීර කාව්‍යය තුළය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> දිසානායක මහතා පෙන්වා දී ඇත්තේ [[රාවණා ඇල්ල]] සහ [[රාවණා ගුහාව]] වැනි ස්ථානනාම රාමායණ යුගයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව එවැනි නම් පසුකාලීනව භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර, එම ස්ථාන රාමායණයේ සිදුවීම් සිදුවූ බව තහවුරු කිරීමට ඒවා පමණක් ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොවේ.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> තවද, ඔහු පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ධුරය දැරූ සමයේදී ශ්‍රී රාමායණ සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතියක් යෝජනා වූ නමුත් තමන් එයට එකඟ නොවූ බවද සඳහන් කර ඇත. එමගින් ඔහුගේ විවේචනය රාමායණ සම්ප්‍රදාය හෝ ආගමික විශ්වාස ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකට වඩා, ඒවා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ වූ බව දැක්විය හැකිය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> ඔහුගේ ස්ථාවරයට අදාළව, ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් රාවණා රාජධානියක් හෝ “හෙළ” උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොලැබුණු බවට ඔහු ප්‍රකාශ කළ බව පසුව පළ වූ ශාස්ත්‍රීය කෘතිවලද සඳහන් වේ. එම අදහස අනුව රාමායණයේ රාවණා හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවය තහවුරු කිරීමට ජනප්‍රවාද පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.<ref>{{cite book |last=Silva |first=Kalinga Tudor |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2024 |pages= |isbn=9780197636305}}</ref> ==රාමායණය සංචාරක ස්ථාන== ===ප්‍රධාන ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක,ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සහ වෙනත් කරුණු |- | 1 | [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]] | [[File:Sita Amman Temple 0634.jpg|120px]] | සීතා දේවිය රාවණා විසින් රඳවා තැබූ [[අශෝක වනය]] ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | සීත එළිය (සීතල එළිය) නම් ප්‍රාදේශීය සිංහල ග්‍රාම නාමය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී තේ වතු කම්කරු වැඩ සඳහා ගෙනෙන ලද ඉන්දීය වතුකර දමිළ ජනතාව සීතා එළිය ලෙස වරදවා උච්චාරණය කිරීම හේතුවෙන් මෙම ජනප්‍රවාදය ඇති වී තිබේ. |- | 2 | [[හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය]] | [[File:Flower bed -Hakgala Garden.jpg|120px]] | [[අශෝක වනය]] ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය තුළ සඳහන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | 1861 දී පිහිටුවා නිර්මාණය කරන ලද උද්භිද උද්‍යානයකි. දේශීය හා ආවේණික කඳුකර ශාක විශේෂ ඇතුළු විශාල ශාක එකතුවක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 3 | [[දිවුරුම්පොළ රජමහා විහාරය]] | — | සීතා දේවිය [[අග්නි පරීක්ෂාව]]ට මුහුණ දුන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර රාජධානි සමයේ අධිකරණ ක්‍රියාවලිය තුළ දිවුරුම්දීම සිදු කළ ස්ථාන කිහිපයෙන් එකකි.එසේ අධිකරණ ක්‍රියාවලියේ දී දිවුරුම් දුන් ස්ථානය යන අරුතින් දිවුරුම්පොළ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් සහිත බෞද්ධ විහාරයකි. |- | 4 | [[රාවණා ගුහාව]] | [[File:Ravana Cave 2023-05-04.jpg|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ගුහාවක් ලෙස මංපෙත වෙත සම්බන්ධ කර තිබේ. | ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව සහ ශිලාමය සාධක හමු වී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් ගුහා සංකීර්ණයකි.මේ ආශ්‍රිතව [[වලගම්බා රජ]] විසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවසේ දී ඉදිකරන ලදැයි සැලකෙන පුරාවිද්‍යාත්මක කටාරම් කෙටූ ලෙන් සංකීර්ණයක් හඳුනාගෙන තිබේ. |- | 5 | [[රාවණා ඇල්ල]] | [[File:Ravana Falls.JPG|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | රාවණා ඇල්ල යන නාමය මෙම සංචාරක මංපෙත ඔස්සේ ලබා දී තිබේ.ඊට හේතුව වී ඇත්තේ මෙම දිය ඇල්ල ඉක්මනින් ප්‍රචණ්ඩ ස්වභාවයට ගලා යන අවස්ථා වාර්තා වීමයි,එය රාවණාගේ ප්‍රචණ්ඩ බවට ආරෝපණය කරමින් එම නම ලබා දී තිබේ.ඊට පෙර භාවිතා වූ නාමය "බඹරගල ඇල්ල" වේ. |- | 6 | [[උස්සංගොඩ ජාතික උද්‍යානය]] | [[File:Entrance to Ussangoda National Park.jpg|120px]] | හනුමාන් ලංකාවේ කොටසක් ගිනි තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සැලකේ. | ජාතික උද්‍යානයක් සහ ප්‍රාග් ඓතිහාසික එළිමහන් මානව සාධක හමුවන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත. වෙරළබඩ විශේෂ පරිසර පද්ධති සහ රතු පස් භූදර්ශනය වැදගත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 7 | [[රූමස්සල]] | — | හනුමාන් සංජීවනි කන්ද රැගෙන යන විට එහි කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සැලකේ. | ගාල්ල ආසන්නයේ වැදගත් වෙරළබඩ හා ශේෂ කඳු වනාන්තර පරිසර පද්ධතියකි.ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ජාතික අභයභූමියක් ලෙස නම් කර ඇති ප්‍රදේශයකි.ශේෂ කන්දේ ඇති ජෛව විද්‍යාත්මක ඖෂධීය ශාක වටිනාකම නිසා එය රාමායණයේ සඳහන් සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වෙත ආරෝපණය කර ඇත. |- | 8 | [[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Munneswaram.jpg|120px]] | රාවණා ඝාතනයෙන් පසු රාම දෙවියන් ශිව දෙවියන්ට පුද පූජා කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු සම්ප්‍රදායෙහි දැක්වේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන ශිව දේවාලයකි.ක්‍රි.ව.12 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරනු ලබයි.ක්‍රි.ව.16 වන සියවසේ පෘතුගීසී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පැරණි ශිව කෝවිල විනාශ වී ඇති අතර වර්තමානයේ දක්නට ඇත්තේ 20 සියවසේ නිර්මාණය කර වැඩිදියුණු වූ ශිව දේවාලයකි.කෙසේ නමුත් කෝවිල් භූමියට භූගතව අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 9 | [[මානාවරි කෝවිල]] | — | රාම විසින් පළමු [[රාමලිංග]] ශිව ලිංගය ස්ථාපනය කළ ස්ථානය ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද කෝවිලකි. |- | 10 | [[තිරුකෝණේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Koneswaram Temple.jpg|120px]] | රාම හෝ රාවණා විසින් ශිව දෙවියන්ට පුද කළ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ත්‍රිකුණාමලයේ ෆෙඩ්රික් කොටුව තුළ පිහිටි ශිව ආගමික මධ්‍යස්ථානයකි.ක්‍රි.ව.13 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකේ.එම කෝවිල පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කර ඇති අතර වර්තමාන කෝවිල 20 වන සියවසේ අගභාගයේ ඉදිකරන ලද්දකි.මෙහිද අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 11 | [[තිරුකේතීශ්වරම් කෝවිල]] | — | රාම හෝ රාවණ විසින් ශිව ලිංගයක් ස්ථාපනය කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු ජනතාව විශ්වාස කරනු ලබයි. | මන්නාරම් ප්‍රදේශයේ ශිව ආගමික ස්ථානයකි.20 වන සියවසේ දී පමණ ඉදිකර තිබේ.කෙසේ නමුත් මෙහි ද පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 12 | [[ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් ඉන්දියන් කෝවිල]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය සෙවූ ප්‍රදේශයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ඉන්දියානු අනුග්‍රහය මත අලුතින් පිහිටුවන ලද නව ආගමික වන්දනා මධ්‍යස්ථානයකි. |- | 13 | [[ගයත්‍රි පීඨම්]] | — | රාවණාගේ පුත් මේඝනාද ශිව දෙවියන්ට තපස් කළ ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන හින්දු භක්තිකයන් විශ්වාස කරයි | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 14 | [[කැලණිය රජමහා විහාරය]] | [[File:007 Temple Entrance (20435474442).jpg|120px]] | විභීෂණ රජුගේ රාජාභිෂේකය සිදු වූ ස්ථානයක් ලෙස මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | මහාවංශයට අනුව මණිඅක්ඛික නා රජුගේ ආරාධනය මත බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනිවර ලංකාවට වැඩම කළ ස්ථානය වේ.ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සිතුවම් වටිනාකමක් ඇති ස්ථානයකි. |- | 15 | [[පංචමුඛ අංජනේයාර් කෝවිල]] | — | හනුමාන්ගේ පංචමුඛ ස්වරූපයට කැප වූ කෝවිලක් ලෙස රාමායණ වන්දනා මාර්ගයට ඇතුළත් වේ. | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි. |- | 16 | [[කතරගම දේවාලය]] | [[File:Kataragama entrance.jpg|120px]] | රාමගේ යුද්ධයට කාර්තිකේය/ස්කන්ධ දෙවියන්ගේ සහාය ලැබුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ. |බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කල මොහොතේ කතරගම ශාක්‍ය ක්ෂත්‍රීයන් සිටි ප්‍රදේශයට ද වැඩම කල බවට ඉතිහාස ග්‍රන්ථ තුල සඳහන් වේ.බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථානය වටකොට ක්‍රි.පූ.4 වන සියවසේ දී පමණ මහාසේන ප්‍රාදේශීය රජු විසින් කුඩා බෞද්ධ ස්තූපයක් ඉදිකල බවට සැලකේ.එය ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කාවන්තිස්‌ස රජු විසින් විශාල කර තිබේ.ජය ශ්‍රී මහා බෝධියේ ප්‍රථම බීජ අංකුර 8 න් කතරගම ක්ෂත්‍රීයන්ට ලැබුණු අංකුරය රෝපණය කර තිබේ.මහාසේන රජු පසුව දේවත්වයට පත් වූ අතර ඔහු වෙනුවෙන් ඉදිකල දෙවොල් වර්තමානයේ කතරගම දේවාලය ලෙස සැලකේ.16 වන සියවසේ දී පමණ එය හින්දු ආගමික විශ්වාස සමඟ සම්බන්ධ වීම මත ස්කන්ද දේවතාවා වෙත ආරෝපණය වී තිබේ.වර්තමානයේ බෞද්ධ,හින්දු,ඉස්ලාම්,වැදි ජනතාව යන ජන කොටස් එක් රැස්වන බහුආගමික වන්දනා සම්ප්‍රදායක් සහිත වැදගත් ආගමික ස්ථානයකි. |- | 17 | [[සීත කොටුව]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයට ගෙන යාමට පෙර රඳවා තැබූ බලකොටුවක් ලෙස සම්බන්ධ කර තිබේ. | අනුරාධපුර යුගයට අයත් පධානඝර සම්ප්‍රදායේ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.පසුකාලීනව වයවහාර වූ සීතල කොටුව එනම් සීත කොටුව යන්න වරදවා සීතා කොටුව ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ. |- | 18 | [[ගුරුලුපොත]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ජෛව විවිධත්වය සහිත තැන්න ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 19 | [[වෙරගන්තොට]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයෙන් සීතා ලංකාවට ගෙන ආ පළමු ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ එයි. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 20 | [[තොටුපොළකන්ද]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයක් ගොඩබැස්වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | හෝර්ටන් තැන්න කඳුකර පරිසර පද්ධතියට සම්බන්ධ ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානයට අයත් වේ.හොර්ටන් තැන්න ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ජනාවාස සාධක හමු වී ඇති ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 21 | [[යහන්ගල]] | — | රාවණාගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ සිරුර තැබූ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් කඳු භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.මෙහි රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 22 | [[දුනුවිල]] | — | රාම විසින් රාවණාට අවසන් ප්‍රහාරය එල්ල කළ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | වැව හා අවට භූදර්ශනයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත; රාමායණයේ සදහන් යුද්ධයට මෙම ස්ථානය සම්බන්ධ බව සාහිත්‍යයමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 23 | [[ලග්ගල]] | — | රාවණාගේ නිරීක්ෂණ ස්ථානයක් සහ යුද්ධය නිරීක්ෂණය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට අයත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 24 | [[රිටිගල]] | [[File:Ritigala.jpg|120px]] | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | පධානඝර සම්ප්‍රදායට අයත් ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. රිටිගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය තුළ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ රාශියක් ඇත. |- | 25 | [[දොළුකන්ද]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | ඖෂධීය ශාක හා කඳුකර වනාන්තර පරිසරය සඳහා ප්‍රසිද්ධ ස්වාභාවික ස්ථානයක් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණි බෞද්ධ ආරාමික ප්‍රදේශයකි. |} ===අමතර ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම |- | 26 | [[ස්ත්‍රීපුර]] | — | සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුහා හා උමං පද්ධතියක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත;ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.රාමායණ උමං ජාලයක් බව තහවුරු කර නැත. |- | 27 | [[කොණ්ඩ කැටු ගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් හා දිය පහර ආශ්‍රිත භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.එය තහවුරු සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 28 | [[රාවණගොඩ]] | — | සීතා දේවිය තාවකාලිකව රඳවා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ගුහා හා කඳුකර පරිසරය ස්වාභාවික වටිනාකමක් දරයි. රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයකි. |- | 29 | [[මණිකට්ටුතර්]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය හමුවීමෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා වනාන්තර පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 30 | [[කොණ්ඩගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. |- | 31 | [[පාවල මලෙයි]] | — | හනුමාන් ලංකා භූමියට පළමුව පා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර ස්වාභාවික භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 32 | [[ඇල්ල ගැප්]] | — | රාවණා රාජධානියේ භූගෝලීය ස්ථානයක් ලෙස නවීන රාමායණ ජනප්‍රවාද සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | කඳුකර භූදර්ශන හා පරිසර සංචාරක වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 33 | [[සීතාවක]] | — | ඉන්ද්‍රජිත් විසින් සීතාගේ ව්‍යාජ රූපයක් ඝාතනය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | සීතාවක රාජධානිය පැවති ප්‍රදේශය බැවින් වැදගත් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුම ස්ථාන ඇත.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. |- | 34 | [[යුදගනාව]] | — | රාම–රාවණ යුද්ධයේ ප්‍රධාන යුධ භූමියක් ලෙස ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ දී [[දුටුගැමුණු රජ]] සහ [[සද්ධාතිස්ස රජ|සද්ධාතිස්ස කුමරු]] යන සහෝදරයන් අතර යුද්ධය ඇතිවුන ස්ථානය ලෙස දේශීයව පිළගැනේ.යුධගනාව ආශ්‍රිතව පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් සහිත යුධගනාව බෞද්ධ ස්ථූපය ආදී බොහෝ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම පිහිටා තිබේ. |- | 35 | [[තල්ලාඩි]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළබඩ හා වියළි කලාපීය පරිසරයේ කොටසකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 36 | [[කච්චතිව්]] | — | සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ. | දූපත් හා මුහුදු පරිසර පද්ධතියකට අයත් ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.කච්චතිව් දූපතේ ශ්‍රී ලාංකික සහ ඉන්දීය කතෝලික බැතිමතුන් විශාල පිරිසක් වාර්ෂික මංගල්‍යයට සහභාගී වන ශුද්ධ වූ ශාන්ත අන්තෝනී මුනිඳුගේ දේවස්ථානය පිහිටා තිබේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 37 | [[නීලාවරි]] | — | රාම විසින් ඊතලයකින් ජලය ලබාගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූගත ජල හා ස්වාභාවික භූගෝලීය වටිනාකමක් ඇත. අනුරාධපුර යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාමීය නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 38 | [[දෙවිනුවර උපුල්වන් දේවාලය]] | — | සුග්‍රීවගේ වානර හමුදාව දකුණු ප්‍රහාරය සඳහා සූදානම් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමයණයට සම්බන්ධ කර ඇත. | ඓතිහාසික ආගමික උරුම වටිනාකමක් සහිත [[සිංහල දේව සංකල්පය|සිංහල දේව සංකල්පයේ]] දේවාලයකි.පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් ද පවතී.ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධශාසනය සුරකින [[උපුල්වන් දෙවියන්]] උදෙසා කැප කර ඇත.පසුකාලීනව මහනුවර යුගයේ දී [[විෂ්ණු දෙවියන්]] ආරෝපණය වී තිබේ.උපුල්වන් දේවාල වලින් මූලස්ථාන දේවාලය දෙවිනුවර පිහිටා තිබේ. රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 39 | [[සීනිගම]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදාවට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. | වෙරළබඩ ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත.[[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ [[දෙවොල් දෙවියන්]] උදෙසා කැපකර ඇති දෙවොල පිහිටා තිබේ.දෙවොල් දේවාල වලින් මූලස්ථාන දේවාලය [[සීනිගම දෙවොල් දේවාලය]] වේ. |- | 40 | [[හික්කඩුව]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදා සූදානම් වූ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ. | [[හික්කඩුව ජාතික උද්‍යානය]] ආශ්‍රිත කොරල් පර හා සාගර ජෛවවිවිධත්වයට වැදගත් ප්‍රදේශයකි.එසේම යටත් විජිත යුගයේ බෞද්ධ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාරයේ කේන්ද්‍රස්ථානයකි.ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවස දක්වා දිවෙන ඉතිහාසයක් ඇති පුරාණ [[තොටගමුව රත්පත් විහාරය]] හෙවත් විජයබා පිරිවෙණ මේ ආශ්‍රිතව පිහිටා තිබේ. |- | 41 | [[කන්නියා උණුදිය ළිං]] | — | රාවණා තම මව වෙනුවෙන් අවසන් කටයුතු කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූතාපීය උණුදිය උල්පත් සමූහයක් වන අතර භූවිද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත.එසේම අනුරාධපුර යුගයට අයත් පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 42 | [[වවුනියාව]]/[[වාරියපොළ]] | — | රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළවල් ලෙස ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 43 | [[සෙනපිටිය–හාලගල ගුහා]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 44 | [[රම්බොඩ උමං ප්‍රදේශය]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ගුහා පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 45 | [[වීදුරුපොළ]] | — | රාමායණය පිළිබඳ දේශීය අධ්‍යයන හා සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන ස්ථානයකි. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 46 | [[මහා රාවණගොඩ]] | — | රාවණා සමඟ සම්බන්ධ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. |- | 47 | [[කුඩා රාවණගොඩ]] | — | රාවණාගේ ස්ථානයක් ලෙස දකුණු ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. |- | 48 | [[වන්තාරමුලෙයි]] | — | රාම, සීතා, ලක්ෂ්මණ හා හනුමාන් යුද්ධයෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 49 | [[අමරන්තකාලි]] | — | යුද්ධයෙන් පසු රාම ඇතුළු පිරිස පළමු ආහාරය ගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 50 | [[සීතා පොකුණ]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයේ රඳවා සිටි ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | හක්ගල කඳුකරයේ ස්වාභාවික පරිසරයේ කොටසකි."සීත(සීතල) පොකුණ" යන ප්‍රාදේශීය නාමය "සීතා පොකුණ" ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ.ස්ථාන නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.රාමායණය සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |} ==අමතර ලිපි== * [[රාමායණය]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය සංචාරක මංපෙත] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/places.php ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය මංපෙතේ ස්ථාන] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/resources/itineraries/Sunbird-Lanka.pdf Ramayana Trail – සංචාරක ගමන් සැලැස්ම] * [https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය – Ramayana Trail – The Sacred Mission] ga9ry29ssl4f1xwbgf9xo3s3olidmts 800860 800859 2026-10-02T12:55:19Z KSLwiki24 70498 /* ප්‍රධාන ස්ථාන */ 800860 wikitext text/x-wiki {{Infobox hiking trail | name = රාමායණය සංචාරක මංපෙත<br>[[File:Ramayana Trails Sri Lanka.jpg|thumb|රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ පොස්ටරය]] | image = Ramayana Trails Sri Lanka.jpg| | caption = රාමායණය සංචාරක මංපෙත පොස්ටරය | location = [[ශ්‍රී ලංකාව]] | designation = සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක මාර්ගය | established = 2008 | length = ප්‍රධාන ස්ථාන 19<br> අමතර ස්ථාන 50+ | trailheads = දිවයින පුරා විවිධ ස්ථාන | sights = සීතා අම්මාන් කෝවිල, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, රූමස්සල,ආදම්ගේ පාලම,කතරගම | use = සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය, ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය | operator = ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය | website = }} '''රාමායණය සංචාරක මංපෙත''' (Ramayana Trail) යනු [[රාමායණය]] මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන 50 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ සංකල්පයකි.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> මෙම සංකල්පය 2008 වසරේද ජනවාරි 19 වන දින විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු සහ ජාත්‍යන්තර හින්දු භක්තිකයන්ගේ සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් අතරට හඳුන්වා දෙන ලදී.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff |date=17 January 2008}}</ref> රාමායණ කතාව හා සම්බන්ධ යැයි උපකල්පිත සහ අලුතින් සම්බන්ධ කරන ලද ස්ථාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම මගින් විශේෂයෙන් ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම එහි ප්‍රධාන අරමුණක් විය.<ref>{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් අංගයක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.journalijar.com/article/37968/issues-and-challenges-on-developing-and-promoting-ramayana-trail-tourism-in-sri-lanka/ |journal=International Journal of Advanced Research |date=2021}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම මංපෙතට ඇතුළත් කර ඇති ස්ථාන අතරින් බොහෝ ස්ථාන ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද, ආගමික විශ්වාස සහ මෑතකාලීන අර්ථකථන මත රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=South Asia Research |date=2026 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09731741261451649}}</ref>කෙසේ නමුත් මෙම සංචාරක මංපෙත තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන ලද ඉතිහාසය ඉන්දියානු ආගමික විශ්වාස මත විකෘති වන බවට ශ්‍රී ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් චෝදනා එල්ල කර තිබේ.<ref>{{cite web |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |website=Royal Asiatic Society of Sri Lanka |author=Susantha Goonatilake}}</ref><ref>{{cite web |title=Myth of the Ramayana Trail and the Distortion of Archaeological Evidence |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/myth-of-ramayana-trail-and-distortion.html |author=Malini Dias |date=10 September 2010}}</ref> රාමායණය සංචාරක මංපෙතට විහාරස්ථාන, කෝවිල්, ගුහා, දිය ඇලි, කඳුකර ප්‍රදේශ සහ උද්‍යාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන ඇතුළත් වන අතර, ඒවා රාමා, සීතා, හනුමාන් සහ රාවණ යන චරිත හා සම්බන්ධ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Ramayana Trail in Sri Lanka |url=https://www.srilanka.travel-culture.com/ramayana_trail_srilanka.shtml}}</ref> 2015 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව ඉන්දියානු වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරමින් මෙම මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, එහිදී දිවයින පුරා ස්ථාන 19ක් ප්‍රධාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Sri Lanka launches Ramayana Trail from Bangalore |url=https://www.ft.lk/travel-tourism/sri-lanka-launches-ramayana-trail-from-bangalore/27-444745 |website=Daily FT |date=13 July 2015}}</ref> එම වැඩසටහන සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින සංස්කෘතික සම්බන්ධතා සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා භාවිත කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ද ක්‍රියාත්මක විය.ඒ අනුව මෙම සංචාරක මංපෙතහි ප්‍රතිඵල අනුව වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉන්දියානු සංචාරකයන් ප්‍රමාණය ශිඝ්‍රයෙන් වැඩි වීමක් සිදු වී තිබේ.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> ==ආරම්භය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත සංවර්ධනය වීම 1990 දශකයේ අගභාගය සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. මෙම කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන රාමායණ මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කර හඳුනාගැනීම සහ එම ස්ථාන ආගමික හා සංස්කෘතික සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීම ආරම්භ විය. 1990 දශකයේදී නුවරඑළිය සහ ඌව ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව රාවණා හා සීතා සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන ස්ථාන පිළිබඳ සෙවීම් සිදුවූ බවට වාර්තා පවතී.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1997දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉන්දියානු කණ්ඩායමක් විසින් සීතා එළිය ප්‍රදේශයේ වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් සංවර්ධනය කිරීමේ අදහස ඉදිරිපත් කළ බවට ද පසුව පළ වූ වාර්තා සඳහන් කරයි.<ref>{{cite web |title=Buddhist Viharas and Eelam Part 21G |url=https://www.lankaweb.com/news/items/page/228/?sortby=2The |website=LankaWeb |date=11 July 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට රාමායණය හා සම්බන්ධ කර දැක්වූ ස්ථාන වටා ආගමික හා සංචාරක යටිතල පහසුකම් වර්ධනය විය. සීතා එළියේ පැවති කුඩා කෝවිල වෙනුවට නව සීතා අම්මාන් කෝවිල් ගොඩනැගිල්ලක් 1998–1999 කාලය තුළ ඉදිකරන ලද අතර, 1997දී රම්බොඩ ප්‍රදේශයේ හනුමාන් කෝවිල් සංකීර්ණයක් සඳහා ද කටයුතු ආරම්භ වූ බව වාර්තා වේ.මේ සියල්ලටම ඉන්දීය ආගමික සංවිධාන වල මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී තිබුණි.<ref>{{cite web |title=The "Ramayana" and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}</ref> මේ සමඟ රාමායණ කතාවට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කළ ස්ථාන අතර සීත එළිය, දිවුරුම්පොළ, රම්බොඩ, රාවණා ඇල්ල සහ අනෙකුත් ස්ථාන ඇතුළත් කරමින් වන්දනා හා සංචාරක ගමන් මාර්ගයක් ගොඩනැගීමේ පසුබිම සැකසුණි. 2026දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ද මංපෙතේ වර්ධනය 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ අතර, එය ස්ථාන හඳුනාගැනීම, ආඛ්‍යානයක් ගොඩනැගීම සහ සංචාරක ප්‍රවර්ධනය යන ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බව සඳහන් කරයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> 2008 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක බලධාරීන් විසින් රාමායණය සංචාරක මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගත් සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහනක් ලෙස නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේදී රාමායණය සම්බන්ධ කරමින් ස්ථාන 50කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඉන්දීය සංචාරකයන් සඳහා ගමන් මාර්ගයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff.com |date=17 January 2008 |access-date=2 October 2026}}</ref> එම වසරේම පැවති ජාත්‍යන්තර සංචාරක සමුළුවකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කරමින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද එම ස්ථාන පදනම් කරගනිමින් සංචාරක මංපෙතක් ප්‍රවර්ධනය කරන බවත් සඳහන් විය.<ref>{{cite report |title=Sustainable Tourism Management at World Heritage Sites: International Conference, Huangshan, China, 24–27 March 2008 |publisher=World Tourism Organization |year=2008 |url=https://webunwto.s3-eu-west-1.amazonaws.com/imported_images/30570/finrep_en_huangshan.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ කොටසක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි. 2015දී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය බැංගලෝරයෙන් රාමායණය සංචාරක මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර, ඉන්දියානු සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන් සමඟ එක්ව ශ්‍රී ලංකාවේ තෝරාගත් ස්ථාන සංචාරක පැකේජ ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදී. 2022දී ඉන්දීය නියෝජ්‍ය මහ කොමසාරිස්වරයා ද රාමායණයට සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන පිළිබඳ ඉදිරිපත් කිරීමකට සහභාගී වූ අතර, 2024දී ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය රාමායණය මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා වූ “Ramayana Trail – The Sacred Mission” ව්‍යාපෘතියේ දියත් කිරීමේ අවස්ථාවට සහභාගී විය.<ref>{{cite web |title=India and Sri Lanka further promotes bilateral tourism |url=https://sundaytimes.lk/online/news-online/India-and-Sri-Lanka-further-promotes-bilateral-tourism/2-1137028 |website=Sunday Times |date=12 March 2022 |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Speech by High Commissioner of India H.E. Santosh Jha at the official launch of the “Ramayana Trail – The Sacred Mission” Project |url=https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ |website=High Commission of India, Colombo |date=14 April 2024 |access-date=2 October 2026}}</ref> ==වර්තමාන තත්ත්වය== රාමායණය සංචාරක මංපෙත ක්‍රියාත්මක කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ වැදගත් සංචාරක මූලාශ්‍රයක් බවට පත්විය. 2008 වසරේදී ඉන්දියාවෙන් සංචාරකයන් 85,238ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ තිබූ අතර, 2009දී එම සංඛ්‍යාව 83,634ක් විය. ඉන් පසු 2010දී 126,882ක්, 2011දී 171,374ක්, 2012දී 176,340ක් සහ 2013දී 208,795ක් ලෙස ඉහළ ගියේය.<ref>{{cite web |title=Annual Report 2009 |url=https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/NationalAccounts/2002/AnnualReports/Annual2009/text.pdf |publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite journal |title=Ramayana Trail Tours in Sri Lanka in the….. |journal=Proceeding of the 3rd International Conference on Hospitality and Tourism Management |year=2015 |pages=58–67 |url=https://tiikm.com/publication/doi/icoht2015-1107.pdf |access-date=2 October 2026}}</ref> 2014දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 242,734ක්, 2015දී 316,247ක්, 2016දී 356,729ක් සහ 2017දී 384,628ක් පැමිණීමත් සමඟ එම වෙළඳපොළ තවදුරටත් වර්ධනය විය.<ref>{{cite journal |title=Arrivals by Nationality – 2012 to 2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/357991992_Remittances_Led_Growth_Migrant-led_Diversification_And_Negative_Externalities_in_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Tourist arrivals reach all-time high in last year |url=https://v3.news.lk/news/world/item/19180-tourist-arrivals-reach-all-time-high-in-last-year |website=News.lk |date=8 January 2018 |access-date=2 October 2026}}</ref> 2018දී එය 424,887ක් දක්වා ඉහළ ගිය නමුත් 2019දී පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාර ඇතුළු සංචාරක කර්මාන්තයට බලපෑ තත්ත්ව හේතුවෙන් 355,002ක් දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{cite web |title=Tourism Industry Report Q4 2019 |url=https://www.sltda.gov.lk/en/annual-statistical-report |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> කොවිඩ්-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 සහ 2021 කාලයේදී ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් දැඩි ලෙස අඩු වූ අතර, 2020දී 89,357ක් සහ 2021දී 56,268ක් ලෙස වාර්තා විය. පසුව සංචාරක කර්මාන්තය යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ 2022දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 123,004ක්, 2023දී 302,844ක් සහ 2024දී 416,974ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ.<ref>{{cite web |title=Tourist Arrivals from All Countries |url=https://www.sltda.gov.lk/en/statistics |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref><ref>{{cite report |title=Monthly Tourist Arrivals Report December 2024 |url=https://www.sltda.gov.lk/storage/common_media/MonthlyTouritsArrivalsReport-December-Final-2025-01-08.pdf |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}</ref> 2025දී ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි සංචාරකයන්ගේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය වූ අතර, මුළු සංචාරක පැමිණීම් 2,362,521කින් 531,511ක් හෙවත් 22.5%ක් ඉන්දියාවෙන් පැමිණ තිබුණි.<ref>{{cite web |title=Economic Affairs Division |url=https://www.mfa.gov.lk/en/economic-affairs-division |website=Ministry of Foreign Affairs, Foreign Employment & Tourism, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මෙම සමස්ත ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් සංඛ්‍යාව රාමායණය සංචාරක මංපෙත සඳහා පමණක්ම පැමිණි සංචාරකයන්ගේ සංඛ්‍යාවක් නොවන අතර, අනෙකුත් විවේක, ව්‍යාපාරික, ආගමික සහ සංස්කෘතික සංචාර ද එයට ඇතුළත් වේ. රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර ඇති ස්ථාන වටා සංචාරක ආකර්ෂණ සහ සේවා ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ අලුතින් පිහිටුවන ලද සීතා අම්මාන් කෝවිල, ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් කෝවිල ආදී ස්ථාන ද දිවුරුම්පොළ, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, මන්නාරම හා හලාවත ආශ්‍රිත ස්ථාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන සංචාරක ගමන් මාර්ගවලට ඇතුළත් කරමින් ඒවා ආගමික වන්දනා, සංස්කෘතික සංචාර සහ ස්වභාවික සංචාරක අත්දැකීම් සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීමක් සංචාරකයන් වෙත සපයා තිබේ. 2017දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කල ස්ථාන විවිධ අත්දැකීම් ලබාදිය හැකි සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස සැලකිය හැකි බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> මෙම සංචාරක කටයුතු හේතුවෙන් මංපෙතට සම්බන්ධ ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ප්‍රාදේශීය ජනතාවට ද සංචාරක ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වීමට අවස්ථා ඇති වී තිබේ. ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයනයකදී මුණ්නේශ්වරම්, තිරුකෝණේශ්වරම්, කන්නියා, උස්සන්ගොඩ, රාවණා ගුහාව, සීතා අම්මාන් කෝවිල, හනුමාන් භක්ත කෝවිල සහ කැලණිය වැනි ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශීය ජනතාව පලතුරු, මල් සහ මල්මාලා, සිහිවටන, කුළුබඩු, ආහාර හා පාන වර්ග අලෙවි කිරීම වැනි සංචාරක ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වන බව වාර්තා කර ඇත.<ref>{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.researchgate.net/publication/354048260_Issues_and_Challenges_on_Developing_and_Promoting_Ramayana_Trail_Tourism_In_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}</ref> එමෙන්ම සංචාරක මාර්ගෝපදේශකයන්, සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවා, නවාතැන්, ආහාරපාන සැපයුම්, සිහිවටන අලෙවිය සහ අනෙකුත් සේවා මඟින් සෘජු හා වක්‍ර ආර්ථික අවස්ථා ඇතිවිය හැකි බව සංචාරක අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, රාමායණය මංපෙත මඟින් පමණක් නිර්මාණය වූ රැකියා සංඛ්‍යාව පිළිබඳ වෙනම නිල සංඛ්‍යාලේඛනයක් දැනට ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැති බැවින්, එම රැකියා සියල්ල මංපෙත වටා නිර්මාණය වූ වක්‍ර රැකියා ලෙස උපකල්පනය කළ හැක.<ref>{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}</ref> 2020 දශකයේදී රාමායණය මංපෙත වන්දනා සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් දෙකම ඒකාබද්ධ කරන සංචාරක සංකල්පයක් ලෙස තවදුරටත් පවතින අතර, මධ්‍යම කඳුකරයේ නුවරඑළිය හා ඇල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල නවාතැන්, ප්‍රවාහන සහ අනෙකුත් සංචාරක සේවා සමඟ එහි සම්බන්ධතාව වර්ධනය වී ඇත. 2026දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක් රාමායණය මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරකයන් මෙන්ම දේශීය සංචාරකයන් ද ඉලක්ක කරගත් වන්දනා-සංචාරක ආකෘතියක් ලෙස විස්තර කරන අතර, එහි ව්‍යාප්තිය සමඟ සංචාරක සේවා සපයන්නන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සඳහා නව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් මෙන්ම යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධ අවශ්‍යතා ද මතුව ඇති බව පෙන්වා දෙයි.<ref>{{cite journal |last1=Silva |first1=Kalinga Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}</ref> == පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන == රාමායණය සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් ප්‍රධාන වශයෙන් විවේචනය කර ඇත්තේ ජනප්‍රවාද හා ආගමික විශ්වාස පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම සම්බන්ධයෙනි. 2009 වසරේ [[රාජකීය ආසියාතික සංගමය|ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ]] සාකච්ඡාවකදී රාමායණය සංචාරක මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විවේචන ඉදිරිපත් කළ අතර, එහි ඇතුළත් ස්ථානවල ඓතිහාසික සත්‍යතාව සහ ජනප්‍රවාද හා ඉතිහාසය එකිනෙකට මිශ්‍ර කිරීම පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කරන ලදී.<ref>{{cite web |title=Scholars speak out against 'Ramayana Trail' |url=https://www.southeastasianarchaeology.com/2009/11/24/scholars-speak-out-against-ramayana-trail/ |website=Southeast Asian Archaeology |date=24 November 2009 |access-date=2026-10-02}}</ref> පුරාවිද්‍යාඥ සුසන්ත ගුණතිලක විසින් රචිත ''Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail"'' කෘතියේදී සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති ස්ථාන රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳව දැඩි විවේචනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔහුගේ විවේචනයේ මූලික කරුණක් වූයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් හෝ පුරාවස්තුවක් පිළිබඳ නිගමනයක් ගෙන ඒම සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක, ශිලා ලේඛනමය හා ඓතිහාසික සාක්ෂි භාවිත කළ යුතු බවත්, ජනප්‍රවාදයක් පමණක් එවැනි සාක්ෂියක් ලෙස භාවිත නොකළ යුතු බවත්ය.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> 2014 වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාව]]ේ පළ වූ මාලිනී ඩයස්ගේ ''Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa'' ලිපියෙන්ද රාමායණය හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සම්බන්ධ කිරීමේදී සිදුවන විකෘති කිරීම් පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ඇත. එහිදී පුරාණ ශිලා ලේඛන, ස්ථාන සහ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ රාමායණ කතාවට ගැළපෙන පරිදි නැවත අර්ථකථනය කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කර තිබේ.<ref>{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=59 |issue=2 |pages=43–54 |year=2014 |url=https://www.jstor.org/stable/44809404 |access-date=2026-10-02}}</ref> විවේචකයන් විසින් විශේෂයෙන් පෙන්වා දී ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ පුරාණ ශිලා ලේඛනවල වචන සහ ස්ථානනාම රාමායණ චරිත හෝ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ඒවායේ මුල් ඓතිහාසික අර්ථය වෙනස් කිරීමයි. ගුණතිලකගේ විග්‍රහයේදී මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල කියවීම් හා පරිවර්තන වෙනස් කරමින් ඒවා රාවණා හෝ ඔහුගේ රාජවංශය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ කළ බවට චෝදනා ඉදිරිපත් කර ඇත.<ref>{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's "Ramayana Trail" |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}}</ref> තවත් ශාස්ත්‍රීය විග්‍රහයන් අනුව, රාමායණය සංචාරක මංපෙත ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය හා උරුමය සංචාරක වෙළඳපොළ සඳහා නැවත අර්ථකථනය කිරීමේ උදාහරණයක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. 2019දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය සමාලෝචනයක් සඳහන් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණය සම්බන්ධ නවීන රාජ්‍ය ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ශිලා ලේඛනමය සාක්ෂි වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීම හා විකෘති කිරීම පිළිබඳ කනස්සල්ල පළ කර ඇති බවයි.<ref>{{cite journal |title=Lankapura: The Legacy of the Ramayana in Sri Lanka |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |year=2019 |doi=10.1080/00856401.2019.1626127 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2019.1626127 |access-date=2026-10-02}}</ref> මෙම විවේචනවලට අනුව රාමායණය සම්බන්ධ දේශීය ජනප්‍රවාද සහ ආගමික විශ්වාස සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස අධ්‍යයනය කිරීම හා ඒවා ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස තහවුරු කිරීම එකිනෙකට වෙනස් කරුණු වේ. එබැවින් රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ ස්ථාන විස්තර කිරීමේදී ඒවායේ රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයක්, ආගමික සම්ප්‍රදායක් හෝ නවීන සංචාරක අර්ථකථනයක් ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කර දැක්වීම වැදගත් බව මෙම විවේචනවලින් අවධාරණය වේ. ===පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විවේචන=== මහාචාර්ය [[සෙනරත් දිසානායක]] මහතා ද රාමායණය සංචාරක මංපෙත හා රාවණා සම්බන්ධ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ පිළිබඳව විවේචනාත්මක ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයකු වූ ඔහුට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවෙන් රාවණා හෝ රාමායණයට අදාළ කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති අතර, රාවණා පිළිබඳ ප්‍රධාන සඳහන් වන්නේ වාල්මිකීගේ රාමායණය නම් වීර කාව්‍යය තුළය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> දිසානායක මහතා පෙන්වා දී ඇත්තේ [[රාවණා ඇල්ල]] සහ [[රාවණා ගුහාව]] වැනි ස්ථානනාම රාමායණ යුගයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව එවැනි නම් පසුකාලීනව භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර, එම ස්ථාන රාමායණයේ සිදුවීම් සිදුවූ බව තහවුරු කිරීමට ඒවා පමණක් ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොවේ.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> තවද, ඔහු පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ධුරය දැරූ සමයේදී ශ්‍රී රාමායණ සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතියක් යෝජනා වූ නමුත් තමන් එයට එකඟ නොවූ බවද සඳහන් කර ඇත. එමගින් ඔහුගේ විවේචනය රාමායණ සම්ප්‍රදාය හෝ ආගමික විශ්වාස ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකට වඩා, ඒවා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ වූ බව දැක්විය හැකිය.<ref>{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}</ref> ඔහුගේ ස්ථාවරයට අදාළව, ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් රාවණා රාජධානියක් හෝ “හෙළ” උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොලැබුණු බවට ඔහු ප්‍රකාශ කළ බව පසුව පළ වූ ශාස්ත්‍රීය කෘතිවලද සඳහන් වේ. එම අදහස අනුව රාමායණයේ රාවණා හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවය තහවුරු කිරීමට ජනප්‍රවාද පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.<ref>{{cite book |last=Silva |first=Kalinga Tudor |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2024 |pages= |isbn=9780197636305}}</ref> ==රාමායණය සංචාරක ස්ථාන== ===ප්‍රධාන ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක,ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සහ වෙනත් කරුණු |- | 1 | [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]] | [[File:Sita Amman Temple 0634.jpg|120px]] | සීතා දේවිය රාවණා විසින් රඳවා තැබූ [[අශෝක වනය]] ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | සීත එළිය (සීතල එළිය) නම් ප්‍රාදේශීය සිංහල ග්‍රාම නාමය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී තේ වතු කම්කරු වැඩ සඳහා ගෙනෙන ලද ඉන්දීය වතුකර දමිළ ජනතාව සීතා එළිය ලෙස වරදවා උච්චාරණය කිරීම හේතුවෙන් මෙම ජනප්‍රවාදය ඇති වී තිබේ. |- | 2 | [[හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය]] | [[File:Flower bed -Hakgala Garden.jpg|120px]] | [[අශෝක වනය]] ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය තුළ සඳහන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | 1861 දී පිහිටුවා නිර්මාණය කරන ලද උද්භිද උද්‍යානයකි. දේශීය හා ආවේණික කඳුකර ශාක විශේෂ ඇතුළු විශාල ශාක එකතුවක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 3 | [[දිවුරුම්පොළ රජමහා විහාරය]] | — | සීතා දේවිය [[අග්නි පරීක්ෂාව]]ට මුහුණ දුන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර රාජධානි සමයේ අධිකරණ ක්‍රියාවලිය තුළ දිවුරුම්දීම සිදු කළ ස්ථාන කිහිපයෙන් එකකි.එසේ අධිකරණ ක්‍රියාවලියේ දී දිවුරුම් දුන් ස්ථානය යන අරුතින් දිවුරුම්පොළ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් සහිත බෞද්ධ විහාරයකි. |- | 4 | [[රාවණා ගුහාව]] | [[File:Ravana Cave 2023-05-04.jpg|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ගුහාවක් ලෙස මංපෙත වෙත සම්බන්ධ කර තිබේ. | ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව සහ ශිලාමය සාධක හමු වී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් ගුහා සංකීර්ණයකි.මේ ආශ්‍රිතව [[වලගම්බා රජ]] විසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවසේ දී ඉදිකරන ලදැයි සැලකෙන පුරාවිද්‍යාත්මක කටාරම් කෙටූ ලෙන් සංකීර්ණයක් හඳුනාගෙන තිබේ. |- | 5 | [[රාවණා ඇල්ල]] | [[File:Ravana Falls.JPG|120px]] | රාවණා සීතා දේවිය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | රාවණා ඇල්ල යන නාමය මෙම සංචාරක මංපෙත ඔස්සේ ලබා දී තිබේ.ඊට හේතුව වී ඇත්තේ මෙම දිය ඇල්ල ඉක්මනින් ප්‍රචණ්ඩ ස්වභාවයට ගලා යන අවස්ථා වාර්තා වීමයි,එය රාවණාගේ ප්‍රචණ්ඩ බවට ආරෝපණය කරමින් එම නම ලබා දී තිබේ.ඊට පෙර භාවිතා වූ නාමය "බඹරගල ඇල්ල" වේ. |- | 6 | [[උස්සංගොඩ ජාතික උද්‍යානය]] | [[File:Entrance to Ussangoda National Park.jpg|120px]] | හනුමාන් ලංකාවේ කොටසක් ගිනි තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සැලකේ. | ජාතික උද්‍යානයක් සහ ප්‍රාග් ඓතිහාසික එළිමහන් මානව සාධක හමුවන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත. වෙරළබඩ විශේෂ පරිසර පද්ධති සහ රතු පස් භූදර්ශනය වැදගත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 7 | [[රූමස්සල]] | — | හනුමාන් සංජීවනි කන්ද රැගෙන යන විට එහි කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සැලකේ. | ගාල්ල ආසන්නයේ වැදගත් වෙරළබඩ හා ශේෂ කඳු වනාන්තර පරිසර පද්ධතියකි.ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ජාතික අභයභූමියක් ලෙස නම් කර ඇති ප්‍රදේශයකි.ශේෂ කන්දේ ඇති ජෛව විද්‍යාත්මක ඖෂධීය ශාක වටිනාකම නිසා එය රාමායණයේ සඳහන් සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වෙත ආරෝපණය කර ඇත. |- | 8 | [[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Munneswaram.jpg|120px]] | රාවණා ඝාතනයෙන් පසු රාම දෙවියන් ශිව දෙවියන්ට පුද පූජා කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු සම්ප්‍රදායෙහි දැක්වේ. | ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන ශිව දේවාලයකි.ක්‍රි.ව.12 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරනු ලබයි.ක්‍රි.ව.16 වන සියවසේ පෘතුගීසී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පැරණි ශිව කෝවිල විනාශ වී ඇති අතර වර්තමානයේ දක්නට ඇත්තේ 20 සියවසේ නිර්මාණය කර වැඩිදියුණු වූ ශිව දේවාලයකි.කෙසේ නමුත් කෝවිල් භූමියට භූගතව අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 9 | [[මානාවරි කෝවිල]] | — | රාම විසින් පළමු [[රාමලිංග]] ශිව ලිංගය ස්ථාපනය කළ ස්ථානය ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද කෝවිලකි. |- | 10 | [[තිරුකෝණේශ්වරම් කෝවිල]] | [[File:Koneswaram Temple.jpg|120px]] | රාම හෝ රාවණා විසින් ශිව දෙවියන්ට පුද කළ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ත්‍රිකුණාමලයේ ෆෙඩ්රික් කොටුව තුළ පිහිටි ශිව ආගමික මධ්‍යස්ථානයකි.ක්‍රි.ව.13 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකේ.එම කෝවිල පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කර ඇති අතර වර්තමාන කෝවිල 20 වන සියවසේ අගභාගයේ ඉදිකරන ලද්දකි.මෙහිද අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 11 | [[තිරුකේතීශ්වරම් කෝවිල]] | — | රාම හෝ රාවණ විසින් ශිව ලිංගයක් ස්ථාපනය කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු ජනතාව විශ්වාස කරනු ලබයි. | මන්නාරම් ප්‍රදේශයේ ශිව ආගමික ස්ථානයකි.20 වන සියවසේ දී පමණ ඉදිකර තිබේ.කෙසේ නමුත් මෙහි ද පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 12 | [[ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් ඉන්දියන් කෝවිල]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය සෙවූ ප්‍රදේශයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | ඉන්දියානු අනුග්‍රහය මත අලුතින් පිහිටුවන ලද නව ආගමික වන්දනා මධ්‍යස්ථානයකි. |- | 13 | [[ගයත්‍රි පීඨම්]] | — | රාවණාගේ පුත් මේඝනාද ශිව දෙවියන්ට තපස් කළ ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන හින්දු භක්තිකයන් විශ්වාස කරයි | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 14 | [[කැලණිය රජමහා විහාරය]] | [[File:007 Temple Entrance (20435474442).jpg|120px]] | විභීෂණ රජුගේ රාජාභිෂේකය සිදු වූ ස්ථානයක් ලෙස මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ. | මහාවංශයට අනුව මණිඅක්ඛික නා රජුගේ ආරාධනය මත බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනිවර ලංකාවට වැඩම කළ ස්ථානය වේ.ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සිතුවම් වටිනාකමක් ඇති ස්ථානයකි. |- | 15 | [[පංචමුඛ අංජනේයාර් කෝවිල]] | — | හනුමාන්ගේ පංචමුඛ ස්වරූපයට කැප වූ කෝවිලක් ලෙස රාමායණ වන්දනා මාර්ගයට ඇතුළත් වේ. | අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි. |- | 16 | [[කතරගම දේවාලය]] | [[File:Kataragama entrance.jpg|120px]] | රාමගේ යුද්ධයට කාර්තිකේය/ස්කන්ධ දෙවියන්ගේ සහාය ලැබුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ. |බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කල මොහොතේ කතරගම ශාක්‍ය ක්ෂත්‍රීයන් සිටි ප්‍රදේශයට ද වැඩම කල බවට ඉතිහාස ග්‍රන්ථ තුල සඳහන් වේ.බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථානය වටකොට ක්‍රි.පූ.4 වන සියවසේ දී පමණ මහාසේන ප්‍රාදේශීය රජු විසින් කුඩා බෞද්ධ ස්තූපයක් ඉදිකල බවට සැලකේ.එය ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කාවන්තිස්‌ස රජු විසින් විශාල කර තිබේ.ජය ශ්‍රී මහා බෝධියේ ප්‍රථම බීජ අංකුර 8 න් කතරගම ක්ෂත්‍රීයන්ට ලැබුණු අංකුරය රෝපණය කර තිබේ.මහාසේන රජු පසුව දේවත්වයට පත් වූ අතර ඔහු වෙනුවෙන් ඉදිකල දෙවොල් වර්තමානයේ කතරගම දේවාලය ලෙස සැලකේ.16 වන සියවසේ දී පමණ එය හින්දු ආගමික විශ්වාස සමඟ සම්බන්ධ වීම මත ස්කන්ද දේවතාවා වෙත ආරෝපණය වී තිබේ.වර්තමානයේ බෞද්ධ,හින්දු,ඉස්ලාම්,වැදි ජනතාව යන ජන කොටස් එක් රැස්වන බහුආගමික වන්දනා සම්ප්‍රදායක් සහිත වැදගත් ආගමික ස්ථානයකි. |- | 17 | [[සීත කොටුව]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයට ගෙන යාමට පෙර රඳවා තැබූ බලකොටුවක් ලෙස සම්බන්ධ කර තිබේ. | අනුරාධපුර යුගයට අයත් පධානඝර සම්ප්‍රදායේ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.පසුකාලීනව වයවහාර වූ සීතල කොටුව එනම් සීත කොටුව යන්න වරදවා සීතා කොටුව ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ. |- | 18 | [[ගුරුලුපොත]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ජෛව විවිධත්වය සහිත තැන්න ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 19 | [[වෙරගන්තොට]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයෙන් සීතා ලංකාවට ගෙන ආ පළමු ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ එයි. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 20 | [[තොටුපොළකන්ද]] | — | රාවණාගේ ගුවන් යානයක් ගොඩබැස්වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී. | හෝර්ටන් තැන්න කඳුකර පරිසර පද්ධතියට සම්බන්ධ ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානයට අයත් වේ.හොර්ටන් තැන්න ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ජනාවාස සාධක හමු වී ඇති ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 21 | [[යහන්ගල]] | — | රාවණාගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ සිරුර තැබූ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් කඳු භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.මෙහි රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 22 | [[දුනුවිල]] | — | රාම විසින් රාවණාට අවසන් ප්‍රහාරය එල්ල කළ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | වැව හා අවට භූදර්ශනයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත; රාමායණයේ සදහන් යුද්ධයට මෙම ස්ථානය සම්බන්ධ බව සාහිත්‍යයමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත. |- | 23 | [[ලග්ගල]] | — | රාවණාගේ නිරීක්ෂණ ස්ථානයක් සහ යුද්ධය නිරීක්ෂණය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට අයත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 24 | [[රිටිගල]] | [[File:Ritigala.jpg|120px]] | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | පධානඝර සම්ප්‍රදායට අයත් ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. රිටිගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය තුළ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ රාශියක් ඇත. |- | 25 | [[දොළුකන්ද]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | ඖෂධීය ශාක හා කඳුකර වනාන්තර පරිසරය සඳහා ප්‍රසිද්ධ ස්වාභාවික ස්ථානයක් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණි බෞද්ධ ආරාමික ප්‍රදේශයකි. |- | 26 | [[සීගිරිය]] | — | රාවණා රජුගේ මාළිගාව ලෙස රාමායණට සම්බන්ධ කර තිබේ. | ක්‍රි.ව.5 වන සියවසේදී පළමුවන කාෂ්‍යප රජු විසින් ඉදිකරන ලද මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කර තිබේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයකි.කාෂ්‍යප රජු මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස නිර්මාණය කිරීමට පෙර වනගත බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් ලෙස භාවිතා විය.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට කිසිඳු සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |} ===අමතර ස්ථාන=== {| class="wikitable sortable" ! අංකය ! නම ! පින්තූරය ! රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීම ! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම |- | 26 | [[ස්ත්‍රීපුර]] | — | සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුහා හා උමං පද්ධතියක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත;ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.රාමායණ උමං ජාලයක් බව තහවුරු කර නැත. |- | 27 | [[කොණ්ඩ කැටු ගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ස්වාභාවික ගල් හා දිය පහර ආශ්‍රිත භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.එය තහවුරු සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 28 | [[රාවණගොඩ]] | — | සීතා දේවිය තාවකාලිකව රඳවා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ගුහා හා කඳුකර පරිසරය ස්වාභාවික වටිනාකමක් දරයි. රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයකි. |- | 29 | [[මණිකට්ටුතර්]] | — | හනුමාන් සීතා දේවිය හමුවීමෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා වනාන්තර පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 30 | [[කොණ්ඩගල]] | — | සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. |- | 31 | [[පාවල මලෙයි]] | — | හනුමාන් ලංකා භූමියට පළමුව පා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ. | කඳුකර ස්වාභාවික භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 32 | [[ඇල්ල ගැප්]] | — | රාවණා රාජධානියේ භූගෝලීය ස්ථානයක් ලෙස නවීන රාමායණ ජනප්‍රවාද සමඟ සම්බන්ධ කරයි. | කඳුකර භූදර්ශන හා පරිසර සංචාරක වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 33 | [[සීතාවක]] | — | ඉන්ද්‍රජිත් විසින් සීතාගේ ව්‍යාජ රූපයක් ඝාතනය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | සීතාවක රාජධානිය පැවති ප්‍රදේශය බැවින් වැදගත් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුම ස්ථාන ඇත.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. |- | 34 | [[යුදගනාව]] | — | රාම–රාවණ යුද්ධයේ ප්‍රධාන යුධ භූමියක් ලෙස ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. | ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ දී [[දුටුගැමුණු රජ]] සහ [[සද්ධාතිස්ස රජ|සද්ධාතිස්ස කුමරු]] යන සහෝදරයන් අතර යුද්ධය ඇතිවුන ස්ථානය ලෙස දේශීයව පිළගැනේ.යුධගනාව ආශ්‍රිතව පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් සහිත යුධගනාව බෞද්ධ ස්ථූපය ආදී බොහෝ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම පිහිටා තිබේ. |- | 35 | [[තල්ලාඩි]] | — | හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළබඩ හා වියළි කලාපීය පරිසරයේ කොටසකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 36 | [[කච්චතිව්]] | — | සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ. | දූපත් හා මුහුදු පරිසර පද්ධතියකට අයත් ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.කච්චතිව් දූපතේ ශ්‍රී ලාංකික සහ ඉන්දීය කතෝලික බැතිමතුන් විශාල පිරිසක් වාර්ෂික මංගල්‍යයට සහභාගී වන ශුද්ධ වූ ශාන්ත අන්තෝනී මුනිඳුගේ දේවස්ථානය පිහිටා තිබේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 37 | [[නීලාවරි]] | — | රාම විසින් ඊතලයකින් ජලය ලබාගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූගත ජල හා ස්වාභාවික භූගෝලීය වටිනාකමක් ඇත. අනුරාධපුර යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාමීය නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 38 | [[දෙවිනුවර උපුල්වන් දේවාලය]] | — | සුග්‍රීවගේ වානර හමුදාව දකුණු ප්‍රහාරය සඳහා සූදානම් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමයණයට සම්බන්ධ කර ඇත. | ඓතිහාසික ආගමික උරුම වටිනාකමක් සහිත [[සිංහල දේව සංකල්පය|සිංහල දේව සංකල්පයේ]] දේවාලයකි.පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් ද පවතී.ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධශාසනය සුරකින [[උපුල්වන් දෙවියන්]] උදෙසා කැප කර ඇත.පසුකාලීනව මහනුවර යුගයේ දී [[විෂ්ණු දෙවියන්]] ආරෝපණය වී තිබේ.උපුල්වන් දේවාල වලින් මූලස්ථාන දේවාලය දෙවිනුවර පිහිටා තිබේ. රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 39 | [[සීනිගම]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදාවට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. | වෙරළබඩ ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත.[[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ [[දෙවොල් දෙවියන්]] උදෙසා කැපකර ඇති දෙවොල පිහිටා තිබේ.දෙවොල් දේවාල වලින් මූලස්ථාන දේවාලය [[සීනිගම දෙවොල් දේවාලය]] වේ. |- | 40 | [[හික්කඩුව]] | — | සුග්‍රීවගේ හමුදා සූදානම් වූ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ. | [[හික්කඩුව ජාතික උද්‍යානය]] ආශ්‍රිත කොරල් පර හා සාගර ජෛවවිවිධත්වයට වැදගත් ප්‍රදේශයකි.එසේම යටත් විජිත යුගයේ බෞද්ධ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාරයේ කේන්ද්‍රස්ථානයකි.ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවස දක්වා දිවෙන ඉතිහාසයක් ඇති පුරාණ [[තොටගමුව රත්පත් විහාරය]] හෙවත් විජයබා පිරිවෙණ මේ ආශ්‍රිතව පිහිටා තිබේ. |- | 41 | [[කන්නියා උණුදිය ළිං]] | — | රාවණා තම මව වෙනුවෙන් අවසන් කටයුතු කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | භූතාපීය උණුදිය උල්පත් සමූහයක් වන අතර භූවිද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත.එසේම අනුරාධපුර යුගයට අයත් පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ. |- | 42 | [[වවුනියාව]]/[[වාරියපොළ]] | — | රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළවල් ලෙස ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 43 | [[සෙනපිටිය–හාලගල ගුහා]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි. | ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 44 | [[රම්බොඩ උමං ප්‍රදේශය]] | — | රාවණාගේ උමං ජාලයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. | කඳුකර භූදර්ශන හා ගුහා පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 45 | [[වීදුරුපොළ]] | — | රාමායණය පිළිබඳ දේශීය අධ්‍යයන හා සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන ස්ථානයකි. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 46 | [[මහා රාවණගොඩ]] | — | රාවණා සමඟ සම්බන්ධ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. |- | 47 | [[කුඩා රාවණගොඩ]] | — | රාවණාගේ ස්ථානයක් ලෙස දකුණු ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී. | ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. |- | 48 | [[වන්තාරමුලෙයි]] | — | රාම, සීතා, ලක්ෂ්මණ හා හනුමාන් යුද්ධයෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 49 | [[අමරන්තකාලි]] | — | යුද්ධයෙන් පසු රාම ඇතුළු පිරිස පළමු ආහාරය ගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ. | රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත. |- | 50 | [[සීතා පොකුණ]] | — | සීතා දේවිය අශෝක වනයේ රඳවා සිටි ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි. | හක්ගල කඳුකරයේ ස්වාභාවික පරිසරයේ කොටසකි."සීත(සීතල) පොකුණ" යන ප්‍රාදේශීය නාමය "සීතා පොකුණ" ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ.ස්ථාන නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.රාමායණය සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත. |} ==අමතර ලිපි== * [[රාමායණය]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}} ==බාහිර සබැඳි== * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය සංචාරක මංපෙත] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/places.php ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය මංපෙතේ ස්ථාන] * [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/resources/itineraries/Sunbird-Lanka.pdf Ramayana Trail – සංචාරක ගමන් සැලැස්ම] * [https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය – Ramayana Trail – The Sacred Mission] hch1b74c087qi11w3v04hnd3zat5dfs 0 196875 800876 800852 2026-10-03T09:52:58Z Sathiamanai 81252 /* අභාවය සහ උරුමය */ Added links 800876 wikitext text/x-wiki {{Infobox officeholder | honorific_prefix = | name = කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම් | native_name = கே. ஏ. சுப்பிரமணியம் | native_name_lang = ta | honorific_suffix = | image = KASubramaniam.jpg | image_size = 150 | caption = K. A. Subramaniam | order = | office = ශ්‍රී ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (වාම) සම-ආරම්භක | birth_date = {{birth date|1931|03|05|df=y}} | birth_place = කොල්ලන්කලඩ්ඩි, බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව | death_date = {{death date and age|1989|11|27|1931|03|05|df=y}} | death_place = මහනුවර, ශ්‍රී ලංකාව | occupation = කොමියුනිස්ට්වාදී දේශපාලනඥ | party = [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] (1964 දක්වා)<br />[[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)]] (1964–1978)<br />[[නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (වාම)]] (1978 සිට) | spouse = වල්ලියම්මෛයි අසෛපිල්ලෙයි (මණි) | children = සත්‍යරාජන් (මීරන් මාස්ටර්; 1962–2001), සත්‍යමලර් (බුබි), සත්‍යකීර්ති }} '''කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම්''' (5 මාර්තු 1931 – 27 නොවැම්බර් 1989) යනු ශ්‍රී ලාංකික වාමාංශික දේශපාලන නායකයෙකි.<ref name="Kollankaladdy Ambalapillai Subramaniam">{{cite web |url=https://www.geni.com/people/Kollankaladdy-Subramaniam/6000000143956224846 |title=Kollankaladdy Ambalapillai Subramaniam}}</ref> ඔහු [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)]] පිහිටුවීමේ ප්‍රධාන සාමාජිකයෙකු විය.<ref>''[http://massline.org/PekingReview/PR1963/PR1963-50.pdf Peking Review]'', Issue 50 dated 13 December 1963</ref><ref>Marxists.org. ''[https://www.marxists.org/history/erol/sri-lanka/to-all.htm To All Marxist-Leninists Inside the Ceylon Communist Party]''</ref> ඔහු ශ්‍රී ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (වාම) හි ආරම්භක ප්‍රධාන ලේකම්වරයා ද විය.<ref name="dm">{{cite web |url=https://www.marxists.org/history/erol/sri-lanka/history.pdf |title=The New-Democratic Marxist-Leninist Party in its 35th Year}}</ref><ref name="NDMLP 40th Anniversary Seminar and Meeting">{{cite web |url=https://www.icor.info/2018-1/ndmlp-40th-anniversary-seminar-and-meeting |title=NDMLP 40th Anniversary Seminar and Meeting}}</ref> == මුල් ජීවිතය සහ පසුබිම == සුබ්‍රමනියම් 1931 මාර්තු 5 වන දින බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ උතුරු [[යාපනය දිස්ත්‍රික්කය|යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ]] තෙලිප්පලෙයි සහ කීරිමලෙයි ආසන්නයේ පිහිටි කොල්ලන්කලඩ්ඩි කෘෂිකාර්මික ගම්මානයේ උපත ලැබීය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> ඔහුගේ දෙමාපියන් වූයේ කදිරිප්පිල්ලෙයි අම්බලප්පිල්ලෙයි සහ දේවානෛප්පිල්ලෙයි ඉලංගනායගමුදලි ය.<ref name="Markandu_Visionary">{{cite book |last=Markandu |first=M. |chapter=Comrade K.A. Subramaniam – A Visionary! |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=52–53 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය ගම්මානයෙන් ආරම්භ කළ අතර කොළඹ ශාන්ත ජෝශප් විද්‍යාලයට ඇතුළත්ව පසුව ඉලවාලෙයි ශාන්ත හෙන්රි විද්‍යාලයෙන් ද්විතීයික අධ්‍යාපනය අවසන් කළේය.<ref name="Selvarajan_Poem">{{cite book |last=Selvarajan |first=Sillaiyoor |chapter=A Poem in Tribute to K.A. Subramaniam |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=109–111 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref name="Senthivel_Tribute">{{cite book |last=Senthivel |first=S. K. |chapter=A Revolutionary Salute |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume: A Collection of Messages and Tributes |year=2022 |orig-date=1989 |publisher=South Vision Books / KAS Commemoration Committee |location=Chennai / Chulipuram |pages=12–21 |asin=B0B9YNFV4X |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> 1948 දී, 17 හැවිරිදි වියේ පසු වූ ඔහු, ඉංජිනේරු ආධුනිකයෙකු ලෙස කන්කසන්තුරේ (K.K.S.) සිමෙන්ති කම්හලට එක් විය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> එහි සේවය කළ කොමියුනිස්ට් කම්කරුවන්ගේ ආභාෂය ලබා කම්හලේ වෘත්තීය සමිති සංවිධානයට එක් වූ අතර, කම්කරු ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් පරිපාලනය විසින් ඔහුව සේවයෙන් පහ කරන ලදී.<ref name="Kanapathipillai_TradeUnion">{{cite book |last=Kanapathipillai |first=S. |chapter=Best Friend of Working People |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=79 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> == දේශපාලන ක්‍රියාකාරිත්වය == === මුල්කාලීන කොමියුනිස්ට් ක්‍රියාකාරිත්වය සහ CCP(M) පිහිටුවීම === 1951 දී කොමියුනිස්ට් තරුණ ව්‍යාපාරයට සම්බන්ධ වෙමින් සුබ්‍රමනියම් පූර්ණකාලීන රැඩිකල් දේශපාලනයට අවතීර්ණ වූ අතර නිල වශයෙන් [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ]] (CPSL) සාමාජිකයෙකු බවට පත් විය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> වී. පොන්නම්බලම්, එම්. කාර්තිගේසන්, වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම්, පොන්. කන්දයියා සහ ඒ. වෛද්‍යලිංගම් වැනි උතුරේ පුරෝගාමී කොමියුනිස්ට්වාදීන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ඔහු කන්කසන්තුරේ සහ චුන්නාකම් ආසන සංවිධානය කිරීමට පත් කෙරිණි.<ref name="Senthivel_Tribute" /><ref name="Seenivasagam_Tribute">{{cite book |last=Seenivasagam |first=S. V. |chapter=A Tireless Worker |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=48 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> [[1953 ලංකා හර්තාලය|1953 හර්තාලය]] සමයේදී, 22 හැවිරිදි සුබ්‍රමනියම් යාපන අර්ධද්වීපය පුරා සාර්ථක වැඩවර්ජන මෙහෙයවීමට දායක විය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> 1950 ගණන්වල අග භාගය වන විට ඔහු CPSL උතුරු ප්‍රාදේශීය කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු සහ කොමියුනිස්ට් තරුණ ව්‍යාපාරයේ ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරයා ලෙස ද කටයුතු කළේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> චීන-සෝවියට් මතවාදී අර්බුදය සමයේදී සුබ්‍රමනියම්, [[නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්|එන්. ෂන්මුගදාසන්]] සහ [[ප්‍රේමලාල් කුමාරසිරි]] ප්‍රමුඛ බීජිං ගැති මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී පිලට සහාය පළ කළේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> 1963 නොවැම්බර් 17 දින පක්ෂය දෙකඩ කළ 35 දෙනෙකුගෙන් යුත් සංවිධායක කමිටුවට ඔහු නම් කරන ලද අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1964 ජනවාරි සම්මේලනයේදී [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)]] නිල වශයෙන් ආරම්භ විය.<ref name="Peking_Split">{{cite journal |title=To All Marxist-Leninists Inside the Ceylon Communist Party |journal=Peking Review |volume=6 |issue=50 |date=13 December 1963 |pages=14–18 |url=https://www.marxists.org/history/erol/sri-lanka/ccp-split.pdf}}</ref> === ජාත්‍යන්තර නියෝජිත කණ්ඩායම්: චීනය සහ ඇල්බේනියාව === නිර්ධන පන්ති ජාත්‍යන්තරවාදය වෙනුවෙන් කැප වූ සුබ්‍රමනියම්, ලොව පුරා සමාජවාදී රටවල් සහ කොමියුනිස්ට් පක්ෂ සමඟ සහෝදර සබඳතා ගොඩනැගීමට මුල්තැන දුන්නේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> ඔහු 1963, 1967, 1975 සහ 1979 යන වර්ෂවලදී සිව් වතාවක් චීන මහජන සමූහාණ්ඩුවේ සංචාරය කළ අතර, 1967 දී ඇල්බේනියාවේ සංචාරයක ද නිරත විය:<ref name="Senthivel_Tribute" /> * '''1963 (චීනය):''' 1963 ජූනි මාසයේදී, ඩී. බී. අල්විස් සමඟ ලංකා කොමියුනිස්ට් සහ ප්‍රගතිශීලී තරුණ ලීග සම්මේලනය නියෝජනය කරමින් ඔහු චීනයේ සංචාරය කළ අතර, උප අගමැති සහ විදේශ අමාත්‍ය චෙන් යී හමුවී සමස්ත චීන තරුණ සම්මේලනයේ උප සභාපති චියැං ලී-ජෙන් සමඟ ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශනයකට අත්සන් තැබීය.<ref>{{cite report |title=Ceylonese Youth Delegation in Peking |publisher=Foreign Broadcast Information Service, [[මධ්‍යම බුද්ධි ඒජන්සිය|Central Intelligence Agency]] |date=1963 |issue=125–126 |page=BBB 9 |url=https://books.google.com/books?id=fygeErC30GkC&pg=RA14-PA9 |access-date=2026-09-23 |quote=The joint statement.}}</ref><ref name="NCNA_Statement_1963">{{cite book |chapter=Statement of China & Ceylon Youth Groups via Peking NCNA International Service |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=127–129 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> * '''1967 (චීනය සහ ඇල්බේනියාව):''' 1967 දී ඔහු ඇල්බේනියානු කම්කරු තරුණ සංගමයේ 15 වන සම්මේලනයේදී ලංකාව නියෝජනය කරමින් දේශනයක් පැවැත්වූ අතර අනතුරුව පක්ෂ සුහද මෙහෙයුමක් සඳහා චීනයට ගියේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> * '''1975 (චීනය):''' 1975 දී ඔහු එස්. කේ. සෙන්දිවේල්, කාන්ති අබේසේකර සහ රත්නායක සමඟ එක්ව ප්‍රධාන කාර්මික හා කෘෂිකාර්මික ව්‍යාපෘති අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා නිල නියෝජිත පිරිසක් ලෙස චීනයට ගියේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /><ref name="China_1975_Photo">{{cite book |chapter=List of Photos: Photo 60 and Photo 86 |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=8, 91, 139 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> * '''1979 (චීනය):''' 1979 අගභාගයේදී, ''තායගම්'' සංස්කාරක කේ. තණිකාසලම් සමඟ බීජිං නුවරට ගිය ඔහු, චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ උප අගමැති ජී පෙන්ග්ෆෙයි හමුවී සාකච්ඡා කළේය.<ref name="Thanikasalam_China">{{cite book |chapter=List of Photos: Photo 85 and Photo 99 |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=9, 138, 167 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref name="Ji_Pengfei_Meeting">{{cite book |chapter=Comrade KAS calls on Ji Pengfei (Photo 90) & Visit to Kunming |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=9, 146, 155–156 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> === අස්පෘශ්‍යතාවට එරෙහි ජනතා ව්‍යාපාරයේ නායකත්වය (1966–1974) === යාපන අර්ධද්වීපයේ කුල වෙනස්කම්වලට එරෙහි මහජන ව්‍යාපාරවල ප්‍රධාන ක්ෂේත්‍ර උපායමාර්ගිකයා ලෙස සුබ්‍රමනියම් කටයුතු කළේය.<ref name="Pfaffenberger">{{cite book |last=Pfaffenberger |first=Bryan |title=Caste in Tamil Culture: The Religious Foundations of Sudra Domination in Tamil Sri Lanka |publisher=Syracuse University |year=1982 |isbn=0-915984-84-9 |pages=165–178}}</ref> 1966 ඔක්තෝබර් 21 වන දින අස්පෘශ්‍යතාව තුරන් කරන ලෙස ඉල්ලා චුන්නාකම් සිට යාපනය නගරය දක්වා සංවිධානය කෙරුණු ඓතිහාසික පාගමන මෙහෙයවන ලද්දේ ඔහු විසිනි. එය [[:ta:ஒக்டோபர் எழுச்சி (இலங்கை)|"ඔක්තෝබර් 21 පිබිදීම"]] ලෙස හැඳින්වේ.<ref name="Senthivel_Tribute" /><ref name="Krishnapillai_Idealist">{{cite book |last=Krishnapillai |first=K. |chapter=Determinant Idealist |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=58–59 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> මානව හිමිකම් නායක [[:ta:எஸ். ரி. என். நாகரட்ணம்|එස්. ටී. එන්. නාගරත්නම්]], නවකතාකරු කේ. ඩැනියෙල්, වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම්, වී. ඒ. කන්දසාමි, එන්. ෂන්මුගදාසන් සහ එස්. කේ. සෙන්දිවේල් සමඟ එක්ව ඔහු [[:ta:தீண்டாமை ஒழிப்பு வெகுஜன இயக்கம்|"අස්පෘශ්‍යතාව තුරන් කිරීමේ ජනතා ව්‍යාපාරය"]] (තීණ්ඩාමෛ ඔළිප්පු වෙහුජන ඉයක්කම්) මෙහෙයවීය.<ref name="Nagaratnam_Family">{{cite book |last=Nagaratnam Family |chapter=Great Loss for Progressive People |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=37 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref name="Senthivel_Subramaniam_Book">{{cite book |last1=Senthivel |first1=S. K. |last2=Subramaniam |first2=K. A. |title=Ilankaiyil Sathiyamum Adharkethirana Porattamum (Caste and Struggle Against it in Sri Lanka) |year=2004 |publisher=New-Democratic Marxist-Leninist Party |location=Jaffna}}</ref> තේ කඩවල සමාන අසුන් සහ ආහාර අයිතිය (සමපන්ති භෝජන), පොදු ලිංවලින් පානීය ජලය ලබාගැනීම මෙන්ම චන්කානෛ-නිච්චාමම්, මඩ්ඩුවිල්, කරවෙඩ්ඩි-කන්පොලෛ සහ 1968 ඓතිහාසික මාවිට්ටපුරම් කන්දස්වාමි කෝවිල් අරගලය ඇතුළු ග්‍රාමීය කෝවිල්වලට ඇතුළුවීමේ අයිතිය දිනාගැනීමේ සටන් ඔහු සම්බන්ධීකරණය කළේය.<ref name="Nitchamam_Community">{{cite book |last=Nitchamam Rural Development Association |chapter=Comrade KAS the Legend |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=90–91 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref name="Kanpollai_People">{{cite book |last=Kanpollai People |chapter=Memories of Those Days |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=80 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> ක්‍රියාකාරීන්ට එරෙහිව නඩු පැවරූ අවස්ථාවලදී ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණ විනිසුරු ටී. ඩබ්ලිව්. රාජරත්නම් වැනි ප්‍රගතිශීලී නීතිඥවරුන් මාර්ගයෙන් ඔවුන්ට නීති ආධාර සැලසීම ද ඔහු විසින් මෙහෙයවන ලදී.<ref name="Rajaratnam_Legal">{{cite book |last=Rajaratnam |first=T. W. |chapter=A Sound Politician |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=34–35 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref>{{cite news |last=Muttulingam |first=Thulasi |title=Jaffna Conference held to explore and redress caste oppression |work=Daily FT |date=22 October 2016 |url=https://www.ft.lk/article/575291/Jaffna-Conference-held-to-explore-and-redress-caste-oppression |access-date=18 September 2026}}</ref> === 1969 මැයි දින ගැටුම === 1969 මැයි 1 වන දින වෙසක් උත්සවය යෙදී තිබූ බැවින් එක්සත් ජාතික පක්ෂ රජය රට පුරා මැයි දින පෙළපාලි තහනම් කළේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> සුබ්‍රමනියම් සහ උතුරේ වෘත්තීය සමිති එම තහනම නොතකා කටයුතු කිරීමට තීරණය කළහ.<ref name="Gopalaratnam_MayDay">{{cite book |last=Gopalaratnam |first=S. M. |chapter=KAS – A Symbol of Humanity |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=43–46 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> පොලිසිය මඟහරිමින් රහසිගතව සංවිධානය වී රතු ධජ අතැතිව යාපනය නගර මධ්‍යයට දැවැන්ත පෙළපාලියක් මෙහෙයවූ අතර, පොලිසිය එල්ල කළ කඳුළු ගෑස් සහ බැටන් ප්‍රහාරයෙන් සුබ්‍රමනියම් බරපතළ තුවාල ලබා අත්අඩංගුවට පත් විය.<ref name="Eelanadu_MayDay">{{cite news |title=May Dina Oorvalam Meethu Police Thadiyadi |newspaper=Eelanadu |date=2 May 1969 |page=1}}</ref><ref name="Thinapathi_MayDay">{{cite news |title=Polis Thadaiyai Meeri Nadandha May Dina Oorvalam |newspaper=Thinapathi |date=3 May 1969}}</ref> රෝහල් ප්‍රතිකාරවලින් පසු ඔහු කොළඹ පිහිටි ෂන්මුගදාසන්ගේ නිවසේ මාස කිහිපයක් ප්‍රතිකාර ලැබීය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> මෙම පොලිස් පහරදීම පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] විසින් පාර්ලිමේන්තුවේදී විවාදයට ගන්නා ලදී.<ref name="Bandaranayake_Tribute">{{cite book |last=Bandaranayake |first=S. D. |chapter=Comrade K. A. Subramaniam |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=23–24 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref name="Hansard_1969">{{cite book |title=Parliamentary Debates (Hansard): House of Representatives |volume=84 |year=1969 |publisher=Government Publications Bureau, Ceylon |pages=1120–1124}}</ref> === භේදය සහ CPSL (වාම) පිහිටුවීම === 1971 ජේ.වී.පී. කැරැල්ලෙන් පසුව ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී) තුළ මතවාදී බෙදීම් උග්‍ර විය.<ref name="Sivasegaram_Unity">{{cite book |last=Sivasegaram |first=S. |chapter=Unity and Struggle |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=104–108 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> සුබ්‍රමනියම් පක්ෂයේ නිකායවාදී මූලධර්මවාදය බැහැර කරමින්, ජාත්‍යන්තර "ලෝක තුනේ න්‍යාය" (Three Worlds Theory) පිළිගත යුතු බවත්, ලංකාව තුළ දෙමළ සුළුතරයේ ස්වයං-තීරණ අයිතිය පිළිගත යුතු බවත් අවධාරණය කළේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /><ref name="Silva_Subramaniam_1978">{{cite book |last1=De Silva |first1=Samal |last2=Subramaniam |first2=K. A. |chapter=Debate on the Leadership of Comrade N. Shanmugathasan |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=153–154 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> 1978 මැද භාගයේ පැවති විශේෂ පක්ෂ සම්මේලනයකදී සුබ්‍රමනියම් ඉදිරිපත් කළ වාර්තාව ෂන්මුගදාසන් විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරනු ලැබිණි.<ref name="Senthivel_Tribute" /> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1978 ජූලි 3 වන දින යාපනයේදී රැස් වූ නියෝජිතයන් විසින් ශ්‍රී ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (වාම) පිහිටුවා, එහි අන්තර්වාර සංවිධායක ලේකම් ලෙස සුබ්‍රමනියම් තෝරා ගන්නා ලදී.<ref name="Senthivel_Tribute" /> 1984 සැප්තැම්බර් මස පැවති පළමු ජාතික සම්මේලනයේදී ඔහු පක්ෂයේ ප්‍රධාන ලේකම්වරයා ලෙස තේරී පත් වූ අතර මරණය දක්වාම එම ධුරය දැරීය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> මෙම පක්ෂය පසුව [[[[නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී පක්ෂය|නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී පක්ෂය]] (NDMLP) ලෙස නම් කෙරිණි.<ref name="ndmlp35">{{cite book |title=The New-Democratic Marxist-Leninist Party in its 35th Year |url=http://www.ndmlp.org/publications/35years.pdf |publisher=Central Committee, NDMLP |year=2013 |pages=8–14}}</ref> 1978 සිට 1981 දක්වා යාපනයෙන් පළවූ ''රෙඩ් බැනර්'' (Red Banner) ඉංග්‍රීසි න්‍යායික සඟරාවේ සංස්කාරකවරයා ලෙස ද ඔහු කටයුතු කළේය.<ref>{{cite news |newspaper=Red Banner |title=Red Banner |editor-first=K. A. |editor-last=Subramaniam |location=Jaffna, Sri Lanka |url=https://search.worldcat.org/title/8161825 |oclc=8161825 |access-date=2026-09-23}}</ref> === ජාතික ගැටලුව පිළිබඳ ස්ථාවරය සහ පසුකාලීන ක්‍රියාකාරිත්වය === සුබ්‍රමනියම් දෙමළ ජනතාවගේ ස්වයං-තීරණ අයිතිය වෙනුවෙන් පෙනී සිටි නමුත්, වෙනම රාජ්‍යයක් පිහිටුවීමට සහ සන්නද්ධ මිලිටරිවාදයට විරුද්ධ විය.<ref name="CPSL_Left_Proposals">{{cite book |chapter=Minimum Proposals of the Central Committee of the Sri Lanka Communist Party (Left) for an Interim Solution to the National Question |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=161–163 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref>{{cite book |last=Imayavaramban |title=On National Relations in Sri Lanka: Three Essays |publisher=Chennai Books |location=Madras |year=1988 |pages=95–116 |chapter=Annexure |url=https://noolaham.net/project/42/4184/4184.pdf |access-date=2026-09-23 |quote=Signed by K. A. Subramaniam, 'Minimum Proposals for an Interim Solution to the National Question'.}}</ref><ref name="Sivasegaram_RarePolitician">{{cite book |last=Sivasegaram |first=S. |chapter=Rare Politician |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=32–33 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> සන්නද්ධ ගැටුම් උත්සන්න කිරීමෙන් පමණක් ජනවාර්ගික ගැටලුව විසඳිය නොහැකි බවත්, දෙමළ නියෝජිතයන්, ශ්‍රී ලංකා රජය සහ ඉන්දියාව අතර ත්‍රෛපාර්ශ්වික සාකච්ඡා මඟින් සාධාරණ දේශපාලන විසඳුමක් ලබාගත යුතු බවත් ඔහු පැවසීය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> 1987 ඉන්දු-ලංකා ගිවිසුමෙන් පසුව [[ඉන්දීය සාමසාධක හමුදාව|ඉන්දීය සාමසාධක හමුදාව]] (IPKF) මෙරටට ස්ථානගත කිරීමට සහ සටන්කාමී නායකයන් රඳවා තබා ගැනීමට ඔහු විරෝධය පළ කළේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> [[1988 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණය|1988 ජනාධිපතිවරණයේදී]], අයහපත් සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සහ දේශපාලන නොසන්සුන්තාව නොතකා, ඔහු [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක]] මහත්මියගේ සන්ධානයට සහාය පළ කරමින් උතුරු පළාත පුරා මැතිවරණ ප්‍රචාරක කටයුතුවල නිරත විය.<ref name="Sirima_Tribute">{{cite book |last=Bandaranaike |first=Sirima R. D. |chapter=K. A. Subramaniam |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=22 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref name="Haleem_Tribute">{{cite book |last=Haleem Ishak |first=M. |chapter=A Dedicated Fighter |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=25 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> == සංස්කෘතික දායකත්වය == සුබ්‍රමනියම් ප්‍රගතිශීලී දෙමළ සාහිත්‍යයේ කැපී පෙනෙන පෝෂකයෙකු විය.<ref name="NALA_Tribute">{{cite book |last=National Arts and Literary Association |chapter=Glowing Galaxy! |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=56 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> ඔහු "ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය සංගමය" (දේශීය කලෙයි ඉලක්කියප් පෙරවෛ) සම-ආරම්භ කළ අතර, එහි ප්‍රකාශනය වූ ''තායගම්'' සඟරාවට සංස්කාරක මඟපෙන්වීම ලබා දුන්නේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /><ref name="NALA_Tribute" /> කේ. කයිලාසපති, මහාචාර්ය එස්. සිවසෙකරම් සහ ආර්. මුරුගයියන් වැනි සාහිත්‍යධරයන් සමඟ සමීප සබඳතා පැවැත්වූ ඔහු, හංගේරියානු කවි ෂැන්ඩෝර් පෙටෝෆිගේ කෘති දෙමළ භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට දායක විය.<ref name="Ganesh_Literature">{{cite book |last=Ganesh |first=K. |chapter=Literary Friend – KAS |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=47 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref><ref name="Murugaiyan_Demise">{{cite book |last=Murugaiyan |first=R. |chapter=Demise of a Noble Human |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=36 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> සුබ්‍රමනියම් ''සෙම්පතහෛ'', ''රෙඩ් බැනර්'' සහ ''පුදිය භූමි'' යන පක්ෂ ප්‍රකාශන බෙදාහැරීම ද කළමනාකරණය කළේය.<ref name="Senthivel_Tribute" /> == පෞද්ගලික ජීවිතය == 1962 ජනවාරි 19 වන දින සුබ්‍රමනියම්, ශ්‍රී ලංකා ප්‍රගතිශීලී ලේඛක සංගමයේ සාමාජිකාවක වූ ගුරුවරියක සහ ලේඛිකාවක වූ [[:ta:வள்ளியம்மை சுப்பிரமணியம்|වල්ලියම්මෛයි අසෛපිල්ලෙයි ("මණි")]] සමඟ අන්තර්-කුල විවාහයකට එළඹියේය.<ref name="Desabimani_Wedding">{{cite news |title=Pudhumai Thambathigal |newspaper=දේශාභිමානී (ශ්‍රී ලංකාව) |date=3 February 1962 |page=4}}</ref> ඔවුනට සත්‍යරාජන්, සත්‍යමලර් ("බුබි") සහ සත්‍යකීර්ති නමින් දරුවන් තිදෙනෙකු විය.<ref name="Senthivel_Tribute" /><ref name="Markandu_Visionary" /> ඔවුන්ගේ වැඩිමහල් පුත් සත්‍යරාජන් ("මීරන් මාස්ටර්" යන සටන්කාමී නාමයෙන් හැඳින්වුණු), [[දෙමළ ඊළාම් ජනතා විමුක්ති සංවිධානය|දෙමළ ඊළාම් ජනතා විමුක්ති සංවිධානයට]] (PLOTE) සම්බන්ධ වූ අතර, 1984 සිට 1987 දක්වා ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත යටතේ සිරගත කරනු ලැබ 2001 දී අනතුරකින් මිය ගියේය.<ref name="Markandu_Visionary" /><ref name="Sathiarajan_Father">{{cite book |last=Sathiarajan |first=S. S. V. |chapter=In Memory of My Father... |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=96–101 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> දෙවන පුත් සත්‍යකීර්ති ඉංජිනේරුවරයෙකු බවට පත් විය.<ref name="Markandu_Visionary" /> වල්ලියම්මෛයි පසු කලෙක තම පවුල් ජීවිතය සහ දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් අලලා ''ඔරු කොමියුනිස්ට් ඉණෛයර් වාල්වින් සන්දිප්පුහල්'' (කොමියුනිස්ට් සහකරුවෙකුගේ දිවි සැමරුම්) නමින් ස්වයංචරිතාපදානයක් ප්‍රකාශයට පත් කළාය.<ref name="Valliammai_Book">{{cite book |last=Subramaniam |first=Valliammai |title=Oru Communist Inaiyar Vaazhvin Santhippukal |trans-title=Life Encounters of a Communist Spouse |language=ta |year=2020 |publisher=KAS Sathiamanai Library |location=Chulipuram |url=https://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%92%E0%AE%B0%E0%AF%81_%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D%E0%AE%AF%E0%AF%82%E0%AE%A9%E0%AE%BF%E0%AE%B8%E0%AF%8D%E0%AE%9F%E0%AF%8D_%E0%AE%87%E0%AE%A3%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%B0%E0%AF%8D_%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%B4%E0%AF%8D%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D_%E0%AE%9A%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%8D}}</ref> == අභාවය සහ උරුමය == සුබ්‍රමනියම් 1989 නොවැම්බර් 27 දින මහනුවර මහ රෝහලේදී වයස අවුරුදු 58 දී අභාවප්‍රාප්ත විය.<ref name="Akilan_FinalDays">{{cite book |last=Akilan |first=K. |chapter=Final Days with an Esteemed Father |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=81–83 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> ඔහුගේ දේහය යාපනයට ගෙන ගොස් පක්ෂ මූලස්ථානයේ තැන්පත් කිරීමෙන් පසු චූලිපුරම්හි පිහිටි ඔහුගේ නිවස වන "සත්‍යමනෛ" වෙත රැගෙන යන ලදී.<ref name="Memorial_Notes">{{cite book |chapter=Notes from this Memorial Book in 1989 |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=2 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> 1989 නොවැම්බර් 30 වන දින එස්. කේ. සෙන්දිවේල්ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් පැවති අවමංගල්‍ය උත්සවයට වෘත්තීය සමිති නායකයින්, දේශපාලන නායකයින් සහ ලේඛකයින් සහභාගී වූ අතර, ඔහුගේ දැඩි ප්‍රතිපත්තිය පරිදි කිසිදු ආගමික වතාවත්වලින් තොරව එය සිදු කෙරිණි.<ref name="Memorial_Notes" /> ඔහුගේ පෞද්ගලික පොත් එකතුව චූලිපුරම්හි පිහිටි [[:කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය]] පිහිටුවීමට පදනම විය.<ref name="Panchalingam_Library">{{cite book |last=Panchalingam |first=K. |chapter=Comrade Subramaniam Lived as a Communist |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |pages=76–77 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> ඔහු වෙනුවෙන් වාර්ෂික සමරු දේශන මහාචාර්ය ජයදේව උයන්ගොඩ සහ ටෝන් මාරි බුබර්ග් වැනි විද්වතුන් විසින් පවත්වනු ලැබේ.<ref name="Natanasabapathy_Memories">{{cite book |last=Natanasabapathy |first=K. |chapter=Happy Memories |editor-last=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |title=Comrade K. A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |year=2022 |page=68 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf}}</ref> 2014 දී එස්. කේ. සෙන්දිවේල් විසින් ''තෝළර් මණියම් නිනෛවුහල්'' (සහෝදර මනියම්ගේ මතකයන්) නමින් චරිතාපදාන ග්‍රන්ථයක් සම්පාදනය කරන ලදී.<ref name="Senthivel_Memories_2014">{{cite book |last=Senthivel |first=S. K. |title=Thozhar Maniam Ninaivukal (මනියම් සහෝදරයාගේ මතකයන්) |year=2014 |publisher= යාපනය: නව යුක්තිය පිළිබඳ දැනුවත් කිරීම Publications |location=Jaffna}}</ref> == ආශ්‍රේය ලේඛන == {{Reflist}} == බාහිර සබැඳි == * [https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf සහෝදර මනියම් සමරු වෙළුම 1989 (Comrade Maniam Commemoration Volume 1989)] - පණිවිඩ සහ උපහාර එකතුව * [http://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%A4%E0%AF%8B%E0%AE%B4%E0%AE%B0%E0%AF%8D_%E0%AE%AE%E0%AE%A3%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%8D_%E0%AE%A8%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%88%E0%AE%B5%E0%AF%81%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%8D සහෝදර මනියම් මතකයන් (Comrade Maniam Memories 2014)] - එස්. කේ. සෙන්දිවේල්ගේ ග්‍රන්ථය * [http://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%A4%E0%AE%BE%E0%AE%AF%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D_1990.01-02_(21) 1990 ජනවාරි 27 දිනැති තායගම් කලාපය] - කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම්ගේ සාහිත්‍ය හා කලා මැදිහත්වීම පිළිබඳ කතුවැකිය * [https://sathiamanai.blogspot.com සත්‍යමනෛ සමරු ලේඛනාගාරය (Sathiamanai Memorial Archive)] [[ප්‍රවර්ගය:1931 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:1989 මරණ]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික කොමියුනිස්ට්වාදීහු]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ දේශපාලනඥයෝ]] [[ප්‍රවර්ගය:බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවේ පුද්ගලයෝ]] rqlh1ns2owyn7gf6w599zc93r1cy1zw 0 197039 800865 800850 2026-10-03T00:44:58Z Sathiamanai 81252 තොරතුරුකොටුව, පාර්ලිමේන්තු තොරතුරු, දේශපාලන ක්‍රියාකාරකම් සහ ආශ්‍රේයයන් එක් කර යාවත්කාලීන කරන ලදී. 800865 wikitext text/x-wiki {{Short description|ශ්‍රී ලාංකික දේශපාලනඥයෙක් (1917–2014)}} {{Infobox officeholder | honorific_prefix = [[ගරු]] | name = එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක | honorific_suffix = පා.ම. | image = S. D. Bandaranayake with Mao Zedong 1966.jpg |caption = 1966 දී බීජිං නුවරදී එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා සහ ඔහුගේ බිරිඳ, සභාපති [[මාඕ සේතුං]], [[චෞ එන්ලායි]], කාං ෂෙං සහ ලින් බියාඕ සමඟ | office = [[ගම්පහ මැතිවරණ කොට්ඨාසය (1947–1989)|ගම්පහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී]] | parliament = ලංකා නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලය | predecessor = [[පී. පී. ජයවර්ධන]] | successor = ඒ. ටී. බස්නායක | term_start = 1952 | term_end = 1970 | office2 = [[ගම්පහ මැතිවරණ කොට්ඨාසය (1947–1989)|ගම්පහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී]] | parliament2 = ශ්‍රී ලංකා ජාතික රාජ්‍ය සභාව / පාර්ලිමේන්තුව | predecessor2 = ඒ. ටී. බස්නායක | successor2 = ආසනය අහෝසි කරන ලදී | term_start2 = 1977 | term_end2 = 1989 | birth_date = {{birth date|df=yes|1917|12|1}} | birth_place = [[මාතර]], ලංකාව | death_date = {{death date and age|df=yes|2014|6|3|1917|12|1}} | death_place = [[කොළඹ]], ශ්‍රී ලංකාව | spouse = ඩොරින් ඩයස් බණ්ඩාරනායක | party = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] | otherparty = [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (පීකිං පිල)]] (තථ්‍ය වශයෙන්; 1965–1970)<br>ස්වාධීන (1970) | children = [[පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක]] ඇතුළු 3 දෙනෙක් | alma_mater = [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, ගල්කිස්ස]]<br>ට්‍රැවන්කෝර් විශ්වවිද්‍යාලය (ඉන්දියාව) | occupation = දේශපාලනඥ, කෘෂිකාර්මික }} '''සැමුවෙල් ඩයස් බණ්ඩාරනායක''' (1917 දෙසැම්බර් 1 – 2014 ජුනි 3), හෙවත් '''එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක''' (ජනප්‍රිය නාමය: ''ඉඹුල්ගොඩ වීරයා''), යනු ප්‍රකට සමාජවාදී දේශපාලනඥයෙකු සහ [[ගම්පහ මැතිවරණ කොට්ඨාසය (1947–1989)|ගම්පහ ආසනය]] දිගු කලක් නියෝජනය කළ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකි.<ref>{{cite web |url=https://www.parliament.lk/si/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/2103/ |title=ගරු බණ්ඩාරනායක, සැමුවෙල් ඩයස්, පා.ම. |work=මන්ත්‍රීවරුන් පිළිබඳ නාමාවලිය |publisher=[[ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව]] |access-date=16 සැප්තැම්බර් 2020}}</ref>1966 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බණ්ඩාරනායක මහතා සිය බිරිඳ වූ ඩොරින් ඩයස් බණ්ඩාරනායක සමඟ චීනයේ සංචාරයක නිරත විය. එහිදී බීජිං නුවරදී චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ සභාපති [[මාඕ සේතුං]], අග්‍රාමාත්‍ය [[චෞ එන්ලායි]], ආරක්ෂක අමාත්‍‍ය ලින් බියාඕ සහ කාං ෂෙං ඇතුළු ඉහළ පෙළේ චීන නායකයන් හමුවී සාකච්ඡා පැවැත්වීය.<ref>{{cite magazine |title=Chairman Mao and Comrade Lin Piao Receive Friends From All Over the World |magazine=පීකිං රිවිව් (Peking Review) |volume=10 |issue=42 |date=13 ඔක්තෝබර් 1967 |pages=10–11 |location=බීජිං |language=en}}</ref> මුලදී [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය|ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයෙන්]] (ශ්‍රීලනිප) පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් වූ හෙතෙම, දැඩි අධිරාජ්‍ය-විරෝධී ස්ථාවරයක සිටි වාමාංශිකයෙකි. 1960 දශකයේ අගභාගයේදී [[නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්]] ප්‍රමුඛ [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල)]] පාර්ලිමේන්තු හඬ බවට පත් වූ ඔහු, 1966 යාපනයේ ඓතිහාසික කුල-විරෝධී ජනතා අරගලයට සෘජුවම සහාය පළ කළේය. පසුව [[1971 ජවිපෙ කැරැල්ල|1971 අප්‍රේල් කැරැල්ලට]] සම්බන්ධ වීම හේතුවෙන් සිරදඬුවම් විඳි අතර, 1977 සිට 1989 දක්වා නැවතත් ගම්පහ මන්ත්‍රීවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. == මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය == සැමුවෙල් ඩයස් බණ්ඩාරනායක උපන්නේ සියනෑ කෝරළයේ ප්‍රභූ පවුලකය. ඔහුගේ පියා කොන්රඩ් පීටර් ඩයස් බණ්ඩාරනායක මුහන්දිරම්වරයා වූ අතර, මව මාතර ඒකනායක මුදලිවරයාගේ දියණිය වූවාය. ඔහුගේ සීයා වූයේ කොන්රඩ් (පීටර්) පේත්‍රස් ඩයස් විජයවර්ධන බණ්ඩාරනායක මහා මුදලිවරයාය. ඔහු හිටපු අග්‍රාමාත්‍ය [[එස්. ඩබ්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක]] මහතාගේ ඥාති සහෝදරයෙකි. හෙතෙම [[ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලය, ගල්කිස්ස|ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන්]] සහ මාතර ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලැබීය. පසුව ඉන්දියාවේ ට්‍රැවන්කෝර් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් කෘෂිකර්මය හැදෑරීය. ඉන්දියාවේ සිටියදී ඉන්දීය නිදහස් සටනින් පෙළඹුණු ඔහු [[සුභාෂ් චන්ද්‍ර බෝස්]] සහ [[රබීන්ද්‍රනාත් තාගෝර්]] වැනි නායකයන් හමුවිය. දෙවන ලෝක යුද්ධ සමයේදී ලංකාවට පැමිණි ඔහු, ලංකා කෘෂිකාර්මික බලකායේ කොමදෝරුවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය.<ref name="dbsj">{{cite web |last=Jeyaraj |first=D. B. S. |title=Former Gampaha MP S.D. Bandaranayake the Colourful Maverick Known as "Imbulgoda Veeraya" Passes Away at 97 Years of Age |url=http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/30424 |date=14 ජුනි 2014 |access-date=21 මැයි 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201027175649/http://dbsjeyaraj.com/dbsj/archives/30424 |archive-date=27 ඔක්තෝබර් 2020 |url-status=dead}}</ref> == දේශපාලන දිවිය == === මුල් කාලීන පාර්ලිමේන්තු දිවිය සහ ඉඹුල්ගොඩ සිදුවීම (1952–1965) === 1951 දී ආරම්භ වූ ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂයට එක්වූ බණ්ඩාරනායක මහතා [[1952 ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1952 මහා මැතිවරණයේදී]] ගම්පහ ආසනයෙන් ප්‍රථම වරට පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් විය. ඉන්පසු [[1956 ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1956]], [[1960 මාර්තු ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1960 මාර්තු]], [[1960 ජූලි ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1960 ජූලි]] සහ [[1965 ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1965]] යන මැතිවරණවලදී ද අඛණ්ඩව එම ආසනය ජයග්‍රහණය කළේය.<ref name="dbsj" /> 1957 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී බණ්ඩාරනායක-චෙල්වනායගම් ගිවිසුමට එරෙහිව [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]] විසින් [[ජේ. ආර්. ජයවර්ධන]] මහතාගේ ප්‍රධානත්වයෙන් නුවර බලා ආරම්භ කළ පාගමන කොළඹ-නුවර පාරේ ඉඹුල්ගොඩදී පාර හරහා වාඩිවී අවහිර කිරීමට ඔහු කටයුතු කළේය. මෙම සිදුවීම නිසා ඔහු ජනතාව අතර "ඉඹුල්ගොඩ වීරයා" ලෙස ප්‍රකට විය.<ref>{{cite news |title=JR's Kandy march against B-C Pact |url=https://www.ft.lk/columns/JR-s-Kandy-march-against-B-C-Pact/4-724979 |newspaper=Daily FT |date=23 ඔක්තෝබර් 2021 |access-date=27 මැයි 2022}}</ref> අධිරාජ්‍ය-විරෝධී ස්ථාවරයක සිටි ඔහු සමාජවාදී රටවල් සමඟ දැඩි සබඳතා පැවැත්වීය. 1963 දෙසැම්බරයේදී [[උතුරු කොරියාව|ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මහජන කොරියානු ජනරජයේ]] නිල වෙළඳ නියෝජිත පිරිස ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේදී, තේජා ගුණවර්ධන ඇතුළු පිරිස සමඟ එම දූත පිරිස පිළිගැනීමට සහභාගී වූ ප්‍රධාන පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයා වූයේ ඔහුය.<ref>{{cite news |title=ලංකාවට පැමිණි මහජන කොරියානු වෙළඳ ඇමති |newspaper=තොලිලාලි |date=14 දෙසැම්බර් 1963 |page=7 |url= https://noolaham.net/project/280/27946/27946.pdf |location=කොළඹ |language=ta }}</ref> === ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල) පාර්ලිමේන්තු හඬ (1965–1970) === [[1965 ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1965 මැතිවරණයෙන්]] පසු, ඩඩ්ලි සේනානායක රජය හමුවේ ශ්‍රීලනිප නායකත්වය ගත් පාර්ලිමේන්තු ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳව කලකිරුණු බණ්ඩාරනායක මහතා, [[නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්]] ප්‍රමුඛ මාඕවාදී [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (පීකිං පිල)]] සමඟ සමීප සබඳතාවක් ගොඩනඟා ගත්තේය. 1965 සිට 1970 දක්වා කාලය තුළ එම පක්ෂයේ පාර්ලිමේන්තු නියෝජිතයා ලෙස කටයුතු කළේ ඔහුය. ==== 1966 යාපනයේ කුල-විරෝධී අරගලයට සහාය දැක්වීම ==== 1966 ඔක්තෝබර් 21 වන දින පීකිං කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ නායකත්වයෙන් යාපනය අර්ධද්වීපයේ ඓතිහාසික කුල-විරෝධී මහා ජනතා නැගිටීම ආරම්භ විය. ඩඩ්ලි සේනානායක රජය සහ පොලිසිය ඉඩම් හිමි ප්‍රභූන්ට පක්ෂපාතීව මර්දනය දියත් කළ අවස්ථාවේදී, එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා සෘජුවම යාපනයට පැමිණියේය.<ref name="valliammai">{{cite book |last=Subramaniam |first=Valliammai |title=Oru Communist Inaiyar Valvin Santhippukal [කොමියුනිස්ට් යුවළකගේ ජීවිත හමුවීම්] |year=2023|url=https://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%92%E0%AE%B0%E0%AF%81_%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D%E0%AE%AF%E0%AF%82%E0%AE%A9%E0%AE%BF%E0%AE%B8%E0%AF%8D%E0%AE%9F%E0%AF%8D_%E0%AE%87%E0%AE%A3%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%B0%E0%AF%8D_%E0%AE%B5%E0%AE%BE%E0%AE%B4%E0%AF%8D%E0%AE%B5%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D_%E0%AE%9A%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%8D |location=[[කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය]] |language=ta}}</ref> පක්ෂයේ උතුරු පළාත් ලේකම් [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සමඟ එක්ව ගම්මාන වෙත ගිය ඔහු, කුල පීඩිත ජනයාට භාවිතය තහනම් කර කම්බි ගසා තිබූ ළිං සහ කෝවිල් පරීක්ෂා කළ අතර, චුන්නාකම් සහ සංගානෙයි ප්‍රදේශවල පොලිස් පහරකෑමට ලක්වූ විපතට පත් පවුල් හමුවිය.<ref name="valliammai" /> ඉන්පසු පාර්ලිමේන්තුවට පැමිණි ඔහු, උතුරේ වැඩවසම් කුල ක්‍රමයට එරෙහිව සහ රජයේ පොලිස් මර්දනය හෙළා දකිමින් ආන්දෝලනාත්මක කතා පැවැත්වීය.<ref name="valliammai" /> 1969 මැයි 1 දින කොළඹදී පැවති මැයි දින පෙළපාලි තහනම නොතකා, පීකිං කොමියුනිස්ට් පක්ෂය සහ ලංකා වෘත්තීය සමිති සම්මේලනය (CTUF) මෙහෙයවූ උද්ඝෝෂණයට නායකත්වය දීම හේතුවෙන් ඔහු අත්අඩංගුවට පත් විය.<ref name="dbsj" /> === 1970 මැතිවරණය සහ 1971 ජවිපෙ කැරැල්ල === [[1970 ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1970 මැතිවරණයේදී]] ධනපති පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණ වර්ජනය කිරීමට පීකිං කොමියුනිස්ට් පක්ෂය තීරණය කළ නමුත්, බණ්ඩාරනායක ඊට එකඟ නොවී විනය කඩකරමින් ගම්පහ ආසනයට ස්වාධීන අපේක්ෂකයෙකු ලෙස තරඟ කළේය. එහිදී ඡන්ද 1,061ක් පමණක් ලබා ගනිමින් ඔහු පරාජයට පත් විය.<ref>{{cite web |url=http://www.slelections.gov.lk/pdf/Results_1970%20GENERAL%20ELECTION.pdf |title=Results of the Parliamentary General Election - 1970 |publisher=මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකාව |access-date=1 ඔක්තෝබර් 2020}}</ref> පක්ෂයෙන් ඉවත්වීමෙන් පසු ඔහු [[රෝහණ විජේවීර]] ප්‍රමුඛ [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ|ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ]] (ජවිපෙ) තරුණ ව්‍යාපාරයට සමීප විය. ඔහු ජවිපෙ "පන්ති පහ" දේශපාලන පන්තිවලට සහභාගී විය.<ref name="island">{{cite web |url=http://www.island.lk/2007/03/27/opinion1.html |title=The 1971 Insurrection and the Criminal Justice Commission |newspaper=The Island |date=27 මාර්තු 2007 |access-date=21 මැයි 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304110954/http://www.island.lk/2007/03/27/opinion1.html |archive-date=4 මාර්තු 2016 |url-status=dead}}</ref> [[1971 ජවිපෙ කැරැල්ල|1971 අප්‍රේල් කැරැල්ලෙන්]] පසු සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක රජය විසින් ඔහුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය කොමිසම (CJC) මගින් විභාග කළ ප්‍රධාන නඩුවේදී (Inquiry No. 1) ඔහු වරදකරු කරනු ලැබූ අතර, වසර දෙකක අත්හිටවූ සිරදඬුවමක් නියම විය.<ref name="island" /><ref>{{cite news |title=Death of senior SLFP politician S. D. Bandaranayake |newspaper=Daily News |date=4 ජුනි 2014 |url=http://www.dailynews.lk/?q=local/death-senior-slfp-politician-s-d-bandaranayake |archive-url=https://web.archive.org/web/20140813132728/http://www.dailynews.lk/?q=local%2Fdeath-senior-slfp-politician-s-d-bandaranayake |archive-date=13 අගෝස්තු 2014 |access-date=21 මැයි 2015 |url-status=dead }}</ref> === නැවත පාර්ලිමේන්තුවට පැමිණීම (1977–1989) === [[1977 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|1977 මහා මැතිවරණයේදී]] ශ්‍රීලනිපය රට පුරා දැවැන්ත පරාජයක් ලැබූ අවස්ථාවේදී පවා, බණ්ඩාරනායක මහතා ඡන්ද 28,141ක් ලබා ගනිමින් ගම්පහ ආසනය විශිෂ්ට ලෙස ජයග්‍රහණය කළේය. මුළු රටෙන්ම ශ්‍රීලනිපයෙන් පාර්ලිමේන්තුවට තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරුන් අටදෙනා අතරින් එක් අයෙකු වූයේ ඔහුය.<ref>{{cite web |url=http://www.slelections.gov.lk/pdf/Results_1977%20GENERAL%20ELECTION.pdf |title=Results of the Parliamentary General Election - 1977 |publisher=මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුව, ශ්‍රී ලංකාව |access-date=1 ඔක්තෝබර් 2020}}</ref> 1978 දී පීකිං කොමියුනිස්ට් පක්ෂය තුළ මතවාදී භේදයක් හටගත් විට, [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]], සමල් ද සිල්වා සහ [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]] ප්‍රමුඛ බහුතර කණ්ඩායම පිහිටවූ [[නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී පක්ෂය|නව-ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පක්ෂයේ (NDMLP)]] නායකයන් සමඟද ඔහු සමීප සබඳතාවක් පැවැත්වීය.<ref>{{cite book |title=The New-Democratic Marxist-Leninist Party in its 35th Year |publisher=NDMLP |date=2013 |url=https://www.marxists.org/history/erol/sri-lanka/new-democracy/ND49.pdf|location=කොළඹ}}</ref> 1989 දී සමානුපාතික නියෝජන ක්‍රමය හඳුන්වා දෙන තෙක්ම ඔහු ගම්පහ ආසනයේ මන්ත්‍රීවරයා ලෙස කටයුතු කළේය.<ref name="dbsj" /> == පවුල == ඔහු විවාහ වී සිටියේ ඩොරින් ඩයස් බණ්ඩාරනායක මහත්මිය සමඟය. ඔහුගේ පුත් [[පණ්ඩු බණ්ඩාරනායක]], 1994 සහ 2010 අතර කාලය තුළ [[ගම්පහ මැතිවරණ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ]] නියෝජනය කළ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු හා නියෝජ්‍ය අමාත්‍යවරයෙකු විය.<ref name="dbsj" /> එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා 2014 ජුනි 3 වන දින කොළඹදී අභාවප්‍රාප්ත විය. මියයන විට ඔහුගේ වයස අවුරුදු 96 කි.<ref name="dbsj" /> == ආශ්‍රේයයන් == {{reflist}} == ආශ්රිත == {{ආශ්‍රලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:2014 මරණ]] [[ප්‍රවර්ගය:1917 උපත්]] [[ප්‍රවර්ගය:ගල්කිස්ස ශාන්ත තෝමස් විද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යයෝ]] 8ep72r8shwqgcyaxere7jv6aq3qece8 6 197040 800864 2026-10-03T00:24:02Z Sathiamanai 81252 == විස්තරය == {{Information |description = 1966 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බීජිං නුවරදී එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා සහ ඔහුගේ බිරිඳ, සභාපති මාඕ සේතුං, අග්‍රාමාත්‍ය චෞ එන්-ලායි, කාං ෂෙං සහ ලින් බියාඕ හමුවූ අවස්ථාව දැක්වෙන ඓතිහාසික ඡායාරූපයකි. |date = 1966 ඔක්තෝබර් |source = ඩී. බී. එස්. ජෙයරාජ් (D. B. S. Jeyaraj) ලේඛනාගාරය / පීකිං රිවිව් (Peking Review) |author = නොදන්නා (චීන රාජ්‍ය ඡායාරූපය) |permission = සාධාරණ භාවිතය (Fair use) |other_versions = }} == බලපත්‍රය == {{Non-free historic image}} 800864 wikitext text/x-wiki == සාරාංශය == == විස්තරය == {{Information |description = 1966 ඔක්තෝබර් මාසයේදී බීජිං නුවරදී එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා සහ ඔහුගේ බිරිඳ, සභාපති මාඕ සේතුං, අග්‍රාමාත්‍ය චෞ එන්-ලායි, කාං ෂෙං සහ ලින් බියාඕ හමුවූ අවස්ථාව දැක්වෙන ඓතිහාසික ඡායාරූපයකි. |date = 1966 ඔක්තෝබර් |source = ඩී. බී. එස්. ජෙයරාජ් (D. B. S. Jeyaraj) ලේඛනාගාරය / පීකිං රිවිව් (Peking Review) |author = නොදන්නා (චීන රාජ්‍ය ඡායාරූපය) |permission = සාධාරණ භාවිතය (Fair use) |other_versions = }} == බලපත්‍රය == {{Non-free historic image}} 3kroi0l4usxfe62n12vpwbixv0ne825 0 197041 800870 2026-10-03T04:48:05Z Sathiamanai 81252 Created by translating the page "[[:ta:Special:Redirect/revision/4655492|ஒக்டோபர் எழுச்சி (இலங்கை)]]" 800870 wikitext text/x-wiki 1960 ගණන්වල පවා යාපනයේ පොදු ස්ථානවල ස්පර්ශ නොකිරීම ක්‍රියාත්මක විය. උපලේඛනගත කුලවලට බොහෝ පන්සල්වලට ඇතුළු වීමට, බොහෝ පාසල්වල ඉගෙනීමට, පොදු අවන්හල්වල ආහාර ගැනීමට සහ පොදු ළිං සහ පොකුණු භාවිතා කිරීමට අවසර නොතිබීම වැනි බොහෝ ආකාරවලින් ස්පර්ශ නොවන බව ප්‍රකාශ විය. ස්පර්ශ නොකිරීම කුලවාදයේ පැහැදිලි ප්‍රකාශනයක් විය. මෙය යාපනයේදීම නරකම ආකාරයෙන් ප්‍රකාශ විය. මේකට විරුද්ධව දීර්ඝ කාලයක් තිස්සේ විරෝධතා පැවතුණා. කෙසේ වෙතත්, 1960 ගණන්වල ජාත්‍යන්තර විප්ලවවාදී තත්ත්වය මෙම වේදිකාවේ ද ප්‍රතිරෝධක අරගල තියුණු කළේය. ඔක්තෝබර් නැගිටීම හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් ලෙස සැලකේ. පීඩිත ප්‍රජාවන්ට විවිධ මූලික මානව අයිතිවාසිකම් අහිමි කරන ලදී: * පොදු ළිංවලින් ජලය ලබා ගැනීම තහනම් කිරීම. * අවන්හල් සහ තේ කඩවල ද්විත්ව කෝප්ප (මැටි භාජන, ටින් කෑන් හෝ ජෝගු වල තේ පිළිගැන්වීම) සහ ගෘහස්ථ ආහාර ගැනීම තහනම්ය. * ප්‍රධාන ශයිව දේවාලවලට ඇතුළුවීම හෝ නමස්කාර කිරීම තහනම්ය. * පාසල්වල සමාන ආසන ප්‍රතික්ෂේප කර බිම හෝ වෙනම පේළිවල වාඩි කරවන ලදී. * කොණ්ඩා කපන ස්ථාන සහ රෙදි සෝදන සේවා සේවකයින්ගෙන් සමාන සේවාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වීම. * හිස්වැස්මක්, සාළුවක්, ශරීරයේ ඉහළ කොටසේ ඇඳුම් සහ පාවහන් පැළඳීම සීමා කිරීම. 1957 වසරේදී එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක රජය විසින් "1957 අංක 21 දරන සමාජ ආබාධිත වැළැක්වීමේ පනත" (Social Disabilities Prevention Act No. 21 of 1957) සම්මත කරන ලදී. මෙම පනත මඟින් කුලය මුල් කරගෙන සමාන අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීම නීතියෙන් වරදක් බවට පත් කළද, උතුරු ප්‍රදේශයේ පැවති ප්‍රමුඛ කුල වැඩවසම් ක්‍රමය සහ පරිපාලනමය නොසැලකිලිමත්කම හේතුවෙන් එම පනත ප්‍රායෝගිකව පූර්ණ වශයෙන් ක්‍රියාත්මක නොවීය. මේ නිසා පාර්ලිමේන්තු දේශපාලනය හෝ අධිකරණ තීන්දු මත පමණක් විශ්වාසය නොතබා, පීඩිත ජනතාව සංවිධානය කර සෘජු මහජන අරගල පෙරට ගත යුතු බව වාමාංශික බලවේග තේරුම් ගත්හ. ඔක්තෝබර් 21 වන දින සුන්නි රැලිය සහ ඉන් පසුව ඇති වූ මර්දනයන් ජනතාව අතර විශාල දැනුවත්භාවයක් සහ නොසන්සුන්තාවයක් ඇති කළේය. මෙයින් පසු, ඊළඟ මාසයේ, '''1966 නොවැම්බර් 25 වන''' දින, චුන්නාකම් වෙළඳපොළ චතුරශ්‍රයේදී, [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්|කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම්ගේ]] නායකත්වයෙන් යුත් දැවැන්ත රැස්වීමකට දහස් ගණනක් වැඩකරන ජනතාව එක්රැස් වූ අතර, එස්. ටී. බණ්ඩාරනායක, එන්. ෂන්මුගදාසන්, වී. ඒ. කන්දසාමි, සුබෙයාර් ඉලංගීරන්, ආචාර්ය එස්. මාර්ගය. සීනිවාසගම්, [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්|සී.කා. සෙන්තිවේල්]] ඇතුළු පිරිසක් කතා කළහ. <ref name="ஈழநாடு_நவ26">{{Cite news|url=https://noolaham.net/project/404/40346/40346.pdf|title=சாதிக்கொடுமை நீங்க புரட்சி வேண்டும்: சுன்னாகத்தில் சண்முகதாசன்|date=1966-11-26|work=[[ஈழநாடு (பத்திரிகை)|ஈழநாடு]]|page=1}}</ref> කුල පීඩනය වැඩවසම් සූරාකෑමක් සහ පන්තිමය බෙදීමක් ලෙස සැලකූ ඩී. ඩී. පෙරේරා සහ එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක වැනි සිංහල නායකයන්ද, ලේඛක සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් වැනි මුස්ලිම් ක්‍රියාකාරිකයන්ද, මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පන්ති සමගි ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම්ව ජාති හා ආගම් සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට යමින් පීඩිත දෙමළ වැඩකරන ජනතාවගේ සමාන අයිතිවාසිකම් අරගලයට උරෙන් උර ගැටී සෘජු සහයෝගය දැක්වූහ. <ref>{{Cite journal|last=செந்திவேல்|first=சி. கா.|date=December 2006|title=Thoughts and Experiences Forty Years after The 21st October 1966 Uprising, a Turning Point in the History of Sri Lankan Tamils|url=https://noolaham.net/project/28/2726/2726.pdf|journal=New Democracy|access-date=22 செப்டம்பர் 2026}}</ref> == උපුටා දැක්වීම් == <templatestyles src="Reflist/styles.css" /> b1peljp9t3oulhofa1v7561c38uallw 800871 800870 2026-10-03T05:25:13Z Sathiamanai 81252 Updated translation with references 800871 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය<br />(1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම) | partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල | date = 1966 ඔක්තෝබර් 21 – 1974 | place = [[යාපනය]], උතුරු පළාත, [[ශ්‍රී ලංකාව]] | map_type = Sri Lanka | coordinates = {{coord|9|40|N|80|01|E|display=inline}} | goals = කුල පීඩනය හා අස්පෘශ්‍යතාවය අහෝසි කිරීම, තේ කඩ හා ආපනශාලාවල සමානාත්මතාවය, කෝවිල් ප්‍රවේශය, පොදු ලිං සහ සුසාන භූමි සමානව භාවිත කිරීමේ අයිතිය | methods = මහජන පාගමන්, සත්‍යග්‍රහ, සෘජු ක්‍රියාකාරකම්, පිකටින්, නීතිමය සටන් | status = ජයග්‍රාහී සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණය; පොදු ස්ථානවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය බිඳවැටීම | side1 = '''පීඩිත ජනතා පෙරමුණ:'''<br />* අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය<br />* ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී / පීකිං පිල)<br />* ප්‍රගතිශීලී වෘත්තීය සමිති සහ වාමාංශික බලවේග<br /><br />'''නායකයන්:'''<br />* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] (KAS)<br />* [[එන්. ෂන්මුගදාසන්]]<br />* [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]]<br />* වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම්<br />* ඩී. ඩී. පෙරේරා<br />* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]]<br />* සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් | side2 = '''වැඩවසම් බලවේග:'''<br />* ඉහළ කුල වැඩවසම් ප්‍රභූන්<br />* සාම්ප්‍රදායික කොන්සර්වේටිව් කණ්ඩායම්<br />* රජයේ පොලිස් යාන්ත්‍රණය (තහනම් කිරීම් හා මර්දනය)<br /><br />'''ප්‍රතිවාදී පාර්ශ්වය:'''<br />* සී. සුන්දරලිංගම් (කෝවිල් ප්‍රවේශ විරෝධී)<br />* ආර්. සුන්දරලිංගම් (පොලිස් අධිකාරී) | casualties1 = 10 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය (ප්‍රහාර, පොලිස් වෙඩි තැබීම් සහ පිපිරීම් හේතුවෙන්); සිය ගණනක් තුවාල ලැබූහ | casualties2 = }} '''යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය''' (හෙවත් '''1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම''' හෝ '''සුන්නාකම් නැගිටීම''') යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[යාපනය|යාපනය අර්ධද්වීපයේ]] පැවති උග්‍ර කුල පීඩනයට සහ අස්පෘශ්‍යතාවයට එරෙහිව දියත් වූ ඓතිහාසික මහජන විමුක්ති අරගලයකි<ref name="KAS_Volume">{{cite book |title=Comrade K.A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=15, 43–46}}</ref>. 1966 ඔක්තෝබර් 21 වන දින [[සුන්නාකම්]] නගරයෙන් ඇරඹි මෙම අරගලය, [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පිල)]] සහ පීඩිත ජනතා සංවිධානවල නායකත්වයෙන් උතුරු පළාත පුරා සමාජ විප්ලවයක් දක්වා වර්ධනය විය<ref name="Senthiwel_Book">{{cite book |last=සෙන්තිවේල් |first=සි. කා. |last2=ඉරාවණා |first2=න. |title=Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=1989 |publisher=South Vision |location=Chennai}}</ref>.<ref name="Abeysekera1989">{{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna: A Government Agent's Recollections |year=1989 |publisher=SLAM Publishing Service |location=Pascoe Vale South, Victoria |isbn=0-7316-5344-0}}</ref> <ref name="DailyNews2016">{{cite news |title=Casteism Vs. Social Justice |newspaper=Daily News |date=2016-10-29 |url=https://www.dailynews.lk}}</ref> <ref name="Kadirgamar2020">{{cite news |last=Kadirgamar |first=Ahilan |title=Breaking the Silence on Caste |newspaper=Daily Mirror |date=2020-02-17 |url=https://www.dailymirror.lk}}</ref> <ref name="Vaitheespara2007">{{cite paper |last=Vaitheespara |first=Ravi |title=The Wisdom of Hindsight: Sanmugathasan, The Left and the National Crisis in Sri Lanka |journal=University of Manitoba |year=2007 |pages=5–6, 39}}</ref> == ඓතිහාසික පසුබිම == යාපන දෙමළ සමාජයේ ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා තේසවළමෙයි සාම්ප්‍රදායික නීති හා වැඩවසම් ඉඩම් හිමි ක්‍රමය මත පදනම් වූ දරුණු කුල ධූරාවලියක් පැවතුණි<ref name="Senthiwel_Book"/>. මෙම වැඩවසම් ව්‍යුහය හරහා ඉඩම් හිමි වෙල්ලාල ප්‍රභූ පන්තිය සමාජයේ පූර්ණ ආධිපත්‍යය තහවුරු කරගෙන සිටියේය<ref name="Pfaffenberger1982">{{cite book |last=Pfaffenberger |first=Bryan |title=Caste in Tamil Culture: The Religious Foundations of Sudra Domination in Tamil Sri Lanka |year=1982 |publisher=Syracuse University |location=New York}}</ref>. දෙමළ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වූ පීඩිත (පංචමර්) කුලවල ජනතාවට විවිධ මූලික සමාජ අයිතිවාසිකම් අමානුෂික ලෙස අහිමි කර තිබුණි<ref name="Russell1982">{{cite book |last=Russell |first=Jane |title=Communal Politics under the Donoughmore Constitution, 1931–1947 |year=1982 |publisher=Tisara Prakasakayo |location=Colombo}}</ref>: * ප්‍රධාන හින්දු කෝවිල්වලට ඇතුළුවීම සහ වන්දනාමාන කිරීම තහනම් කිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. * තේ කඩ හා ආපනශාලාවලදී වෙනම ටින් කෝප්ප හෝ පොල් කටු භාවිතය සහ අසුන් ගැනීම තහනම් කිරීම<ref name="KAS_Volume"/>. * පොදු ලිංවලින් ජලය ලබාගැනීම වැළැක්වීම සහ සුසාන භූමිවලදී මළසිරුරු ආදාහනය කිරීම තහනම් කර වළදැමීමට බලකිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. * පාසල්වල සම අසුන් තහනම් කිරීම, සපත්තු පැළඳීම, කුඩ භාවිතය, බයිසිකල් පැදීම සහ දණහිසෙන් පහළට හෝ සිරුරේ ඉහළ කොටස වැසෙන සේ ඇඳුම් ඇඳීම තහනම් කිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. 1957 වසරේදී එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක රජය විසින් "1957 අංක 21 දරන සමාජ ආබාධිත වැළැක්වීමේ පනත" (Social Disabilities Prevention Act No. 21 of 1957) සම්මත කරන ලදී<ref name="SocialDisabilitiesAct">{{cite book |title=Acts of Ceylon: Social Disabilities Prevention Act, No. 21 of 1957 |year=1957 |publisher=Government Press |location=Colombo}}</ref>. මෙම පනත මඟින් කුලය මුල් කරගෙන සමාන අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් බවට පත් කළද, උතුරු ප්‍රදේශයේ පැවති ප්‍රමුඛ කුල වැඩවසම් බලපෑම සහ පරිපාලනමය නොසැලකිලිමත්කම හේතුවෙන් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක නොවීය<ref name="Uyangoda2014">{{cite paper |last=Uyangoda |first=Jayadeva |title=Irreconcilability of Reconciliation: Thinking beyond Solitudes |journal=KAS Memorial Lecture Series |year=2014 |location=Jaffna}}</ref>. මේ නිසා පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය හෝ අධිකරණය මත පමණක් විශ්වාසය නොතබා, පීඩිත ජනතාව එක්රැස් කර සෘජු ක්‍රියාකාරී මහජන අරගල පෙරට ගත යුතු බව [[එන්. ෂන්මුගදාසන්]], [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]] ඇතුළු ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල) නායකයෝ අවධාරණය කළහ<ref name="Shanmugathasan1972">{{cite book |last=Shanmugathasan |first=N. |title=A Marxist Looks at the History of Ceylon |year=1972 |publisher=Colombo}}</ref>. == 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම == 1966 ඔක්තෝබර් 21 දින සුන්නාකම් නගරයට දහස් ගණනක් වූ කම්කරුවෝ, ගොවීහු සහ පීඩිත ජනයා එක්රැස් වූහ<ref name="Eelanadu_Oct22">{{cite news |title=Chunnakam Anti-Untouchability Upsurge Rally |newspaper=Eelanadu |date=1966-10-22 |page=1}}</ref>. "කුල ක්‍රමය විනාශ වේවා! සමානාත්මතා යුක්තිය දිනේවා!" යන ප්‍රධාන සටන් පාඨය පෙරදැරි කරගනිමින් සුන්නාකම් සිට යාපනය නගරය දක්වා දැවැන්ත විරෝධතා පාගමනක් ආරම්භ විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. කුල පීඩනය වැඩවසම් සූරාකෑමක් සහ පන්තිමය බෙදීමක් ලෙස සැලකූ ඩී. ඩී. පෙරේරා සහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] වැනි සිංහල නායකයන්ද, ප්‍රගතිශීලී ලේඛක සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් වැනි මුස්ලිම් ක්‍රියාකාරිකයන්ද, මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පන්ති සමගි ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම්ව ජාති හා ආගම් සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට යමින් පීඩිත දෙමළ වැඩකරන ජනතාවගේ සමාන අයිතිවාසිකම් අරගලයට උරෙන් උර ගැටී සෘජු සහයෝගය දැක්වූහ<ref name="KAS_Volume"/>. පාගමන වළක්වාලීමට පොලිසිය විසින් කඳුළු ගෑස් සහ බැටන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලද අතර නායකයෝ රැසක් අත්අඩංගුවට පත්වූහ<ref name="Tholilali1966">{{cite news |title=Revolutionary Upsurge of Oppressed Masses |newspaper=Tholilali |date=1966-10-28 |page=1}}</ref>. == ප්‍රධාන අරගල හා ව්‍යාප්තිය == මෙම නැගිටීම සංවිධානාත්මකව ඉදිරියට ගෙනයාම සඳහා "අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය" පිහිටුවන ලදී<ref name="Mass_Movement_Souvenir">{{cite book |title=Anti-Untouchability Mass Movement Conference Souvenir |date=1969-01-17 |publisher=Anti-Untouchability Mass Movement |location=Jaffna |pages=7–14}}</ref>. === තේ කඩ සමානාත්මතා සටන (1966–1967) === සුන්නාකම්, සංගානෙයි, කරවැඩ්ඩි සහ නෙල්ලියඩි වැනි ප්‍රදේශවල තේ කඩ හා ආපනශාලාවලට කඩා වැදී සියලු දෙනාට එක හා සමානව වීදුරු කෝප්පවල තේ ලබාදෙන ලෙස බලකෙරිණි<ref name="Senthiwel_Book"/>. මෙම සෘජු ක්‍රියාකාරකම්වලදී වැඩවසම් මැර කණ්ඩායම් විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර හමුවේ චින්නර් කාර්තිකේසු සහ වන්නියන් කුමරේසු ඝාතනයට ලක්වූහ<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/>. === මාවිට්ටපුරම් කෝවිල් ප්‍රවේශය (1968) === 1968 වසරේදී ඓතිහාසික මාවිට්ටපුරම් කන්දසාමි කෝවිලට පීඩිත ජනතාව ඇතුළු කිරීම සඳහා ඓතිහාසික සත්‍යග්‍රහයක් දියත් විය<ref name="Kearney1971">{{cite book |last=Kearney |first=Robert N. |title=Trade Unions and Politics in Ceylon |year=1971 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}}</ref>. කොන්සර්වේටිව් දේශපාලනඥයකු වූ සී. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුත් පිරිස් කෝවිල් දොරටු අවහිර කරමින් දැඩි විරෝධතාවයක නිරත වූහ<ref name="Suntharalingam1968">{{cite book |last=Suntharalingam |first=C. |title=Behind the Gate: The Maviddapuram Temple Entry Agitation |year=1968 |publisher=Jaffna}}</ref>. පොලිස් පහරදීම් සහ ගැටුම් මධ්‍යයේ වුවද නීතිය හා සත්‍යග්‍රහ අරගලය ජයග්‍රහණය කරමින් කෝවිල් දොරටු විවෘත කරවා ගැනීමට ව්‍යාපාරය සමත් විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. === පොලිස් භූමිකාව සහ 1969 මැයි දින ගැටුම === 1966 සිට 1972 දක්වා උතුරු පළාත් භාර පොලිස් අධිකාරී (SP) ලෙස කටයුතු කළ ආර්. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ ක්‍රියාකලාපය විවිධ පාර්ශ්වයන්ගේ විවේචනයට ලක්විය<ref name="Sunderalingam2013">{{cite web |last=Sunderalingam |first=R. |title=Police Superintendent Sunderalingam Reveals How Vellahlas Ganged Up Against Him |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/police-superintendent-sunderalingam-reveals-how-vellahlas-ganged-up-against-him/ |publisher=Colombo Telegraph |date=2013-05-14 |access-date=2026-09-20}}</ref>. 1969 මැයි 1 වන දින රජය විසින් පනවා තිබූ මැයි දින පෙළපාලි තහනම නොතකා [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]ගේ මෙහෙයවීමෙන් රාජා සිනමාහල අසලින් රතු කොඩි රැගත් දැවැන්ත පෙළපාලියක් ආරම්භ විය<ref name="KAS_Gopu">{{cite book |last=ගෝපාලරත්නම් |first=එස්. එම්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |chapter=KAS - A Symbol of Humanity |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=43–46}}</ref>. පොලිසිය විසින් එල්ල කරන ලද දරුණු බැටන් ප්‍රහාර සහ කඳුළු ගෑස් හමුවේ යාපන නගරය "කුරුක්ෂේත්‍ර යුද පිටියක් බඳු විය" යනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී එස්. එම්. ගෝපාලරත්නම් (ගෝපු) සටහන් කර ඇත<ref name="KAS_Gopu"/>. මෙහිදී [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] ඇතුළු නායකයන් බරපතළ තුවාල ලබා රෝහල්ගත කර අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී<ref name="Eelanadu_May2">{{cite news |title=Police Baton Charge and Tear Gas on May Day Rally; Leaders Arrested |newspaper=Eelanadu |date=1969-05-02 |page=1}}</ref>. මෙම සිදුවීම් පිළිබඳව ලේඛක ඊ. ආර්. තිරුචෙල්වම්ද තම ලේඛනවල කරුණු දක්වා ඇත<ref name="Thiruselvam1989">{{cite book |last=තිරුචෙල්වම් |first=ඊ. ආර්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=45, 94–95}}</ref>. 1969 මැයි දින අරගලය යනු 1966 ඔක්තෝබර් නැගිටීමේ ඍජු අඛණ්ඩ වර්ධනයක් බව පසුකාලීන දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දී තිබේ<ref name="Pathivu2018">{{cite web |title=The 1969 May Day Rally as a Continuation of the 1966 October 21 Upsurge |url=https://www.pathivu.com/2018/04/blog-post_730.html |publisher=Pathivu |date=2018-04-30 |access-date=2026-09-22}}</ref>. == ජීවිත පරිත්‍යාග කළ ක්‍රියාකාරිකයෝ == මෙම අරගල මාලාවේදී සාමූහික විමුක්තිය වෙනුවෙන් දිවි පිදූ ක්‍රියාකාරිකයන් දස දෙනාගේ නාමලේඛනය මෙසේය<ref name="Senthiwel_Book"/><ref name="Mass_Movement_Souvenir"/>: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align: left;" |+ '''කුල විරෝධී අරගලයේදී දිවි පිදූවන්''' |- style="background-color: #eaecf0; text-align: center;" ! අංකය !! නම !! ප්‍රදේශය !! මියගිය දිනය / කාලය !! සිදුවීම |- | 1 || '''චින්නර් කාර්තිකේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි 21 || සංගානෙයි තේ කඩ ප්‍රවේශ සටනේදී වැඩවසම් මැර ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය විය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 2 || '''වන්නියන් කුමරේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි / අගෝස්තු || තේ කඩ අරගලයෙන් පසු එල්ල වූ වෙඩි ප්‍රහාරයකින් මියගියේය; ඔහුගේ අවමංගල පෙරහැරටද වෙඩි තබන ලදී.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 3 || '''රත්නම්''' || මන්ඩුවිල් (මට්ටුවිල්) || 1967–1968 අතර || අස්පෘශ්‍යතා විරෝධී ගැටුමකදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 4 || '''සන්ඩිලිපායි වයිත්ති''' || [[සන්ඩිලිපායි]] || 1968 ට පෙර || කුල ආධිපත්‍යයට එරෙහි සටනේදී පහරදී ඝාතනය කරන ලදී.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 5 || '''මා. සීවරත්නම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || මැර ප්‍රහාරවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ආත්මාරක්ෂක බෝම්බ සකස් කිරීමේදී සිදුවූ අහඹු පිපිරීමකින් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 6 || '''කි. වේලුම්මයිලුම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 7 || '''ක. සෙල්වරාජා''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 8 || '''මු. කන්දයියා''' || [[කරවැඩ්ඩි]] || 1968–1969 අතර || වඩමාරච්චි ප්‍රදේශයේ සමානාත්මතා උද්ඝෝෂණ අතරතුර ඝාතනය විය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 9 || '''අරියරත්නම්''' || [[අච්චුවේලි]] || 1968–1969 අතර || කෝවිල් හා තේ කඩ සටන්වලදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 10 || '''ක. නල්ලප්පු''' || [[සංගානෙයි]] || 1974 ජූනි 30 || 1974 ජූනි 6 වන දින සංගානෙයි පොලිස් ස්ථානාධිපති සිල්වාට එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පසු පොලිස් මෙහෙයුමකදී වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදී.<ref name="Senthiwel_Book"/><ref name="Sathiamanai1974">{{cite web |title=1974 June 30 Nallappu Incident |url=https://sathiamanai.blogspot.com/1974/06/1974-june-30.html |publisher=Sathiamanai Records |access-date=2026-09-22}}</ref> |} == ඓතිහාසික වැදගත්කම සහ සමාජ පරිවර්තනය == 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් විය<ref name="Sivasegaram2007">{{cite book |last=සිවසෙගරම් |first=එස්. |title=Foreword: Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=2007 |publisher=South Vision |location=Chennai}}</ref>. මෙම ව්‍යාපාරය හරහා පාසල්, පොදු ප්‍රවාහනය, ආපනශාලා සහ සුසාන භූමිවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය මුලිනුපුටා දැමීමට හැකි විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. වැඩවසම් කුල ආධිපත්‍යය බිඳහෙළා දෙමළ සමාජය තුළ පීඩිත ජනතාවට සමාන මිනිසුන් ලෙස හිස ඔසවා ජීවත්වීමේ අයිතිය තහවුරු කිරීමට මෙම අරගලය සෘජුවම දායක විය<ref name="Thillainathan1990">{{cite news |last=Thillainathan |first=S. |date=1990-03-19 |title=Caste and its struggles in Jaffna |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]}}</ref>. == ආශ්‍රේය ලේඛන == {{Reflist|2}} == වැඩිදුර කියවීම් == * [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] * [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක ]] * [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල් ]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] [[ප්‍රවර්ගය:යාපනය දිස්ත්‍‍රික්කය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]] [[ප්‍රවර්ගය:කුල ක්‍රමය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය]] 9kukee7lzufe4t2l1k05i8gj4ews4zr 800872 800871 2026-10-03T05:26:57Z Sathiamanai 81252 Error in spacing fixed 800872 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය<br />(1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම) | partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල | date = 1966 ඔක්තෝබර් 21 – 1974 | place = [[යාපනය]], උතුරු පළාත, [[ශ්‍රී ලංකාව]] | map_type = Sri Lanka | coordinates = {{coord|9|40|N|80|01|E|display=inline}} | goals = කුල පීඩනය හා අස්පෘශ්‍යතාවය අහෝසි කිරීම, තේ කඩ හා ආපනශාලාවල සමානාත්මතාවය, කෝවිල් ප්‍රවේශය, පොදු ලිං සහ සුසාන භූමි සමානව භාවිත කිරීමේ අයිතිය | methods = මහජන පාගමන්, සත්‍යග්‍රහ, සෘජු ක්‍රියාකාරකම්, පිකටින්, නීතිමය සටන් | status = ජයග්‍රාහී සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණය; පොදු ස්ථානවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය බිඳවැටීම | side1 = '''පීඩිත ජනතා පෙරමුණ:'''<br />* අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය<br />* ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී / පීකිං පිල)<br />* ප්‍රගතිශීලී වෘත්තීය සමිති සහ වාමාංශික බලවේග<br /><br />'''නායකයන්:'''<br />* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] (KAS)<br />* [[එන්. ෂන්මුගදාසන්]]<br />* [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]]<br />* වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම්<br />* ඩී. ඩී. පෙරේරා<br />* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]]<br />* සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් | side2 = '''වැඩවසම් බලවේග:'''<br />* ඉහළ කුල වැඩවසම් ප්‍රභූන්<br />* සාම්ප්‍රදායික කොන්සර්වේටිව් කණ්ඩායම්<br />* රජයේ පොලිස් යාන්ත්‍රණය (තහනම් කිරීම් හා මර්දනය)<br /><br />'''ප්‍රතිවාදී පාර්ශ්වය:'''<br />* සී. සුන්දරලිංගම් (කෝවිල් ප්‍රවේශ විරෝධී)<br />* ආර්. සුන්දරලිංගම් (පොලිස් අධිකාරී) | casualties1 = 10 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය (ප්‍රහාර, පොලිස් වෙඩි තැබීම් සහ පිපිරීම් හේතුවෙන්); සිය ගණනක් තුවාල ලැබූහ | casualties2 = }} '''යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය''' (හෙවත් '''1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම''' හෝ '''සුන්නාකම් නැගිටීම''') යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[යාපනය|යාපනය අර්ධද්වීපයේ]] පැවති උග්‍ර කුල පීඩනයට සහ අස්පෘශ්‍යතාවයට එරෙහිව දියත් වූ ඓතිහාසික මහජන විමුක්ති අරගලයකි<ref name="KAS_Volume">{{cite book |title=Comrade K.A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=15, 43–46}}</ref>. 1966 ඔක්තෝබර් 21 වන දින [[සුන්නාකම්]] නගරයෙන් ඇරඹි මෙම අරගලය, [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පිල)]] සහ පීඩිත ජනතා සංවිධානවල නායකත්වයෙන් උතුරු පළාත පුරා සමාජ විප්ලවයක් දක්වා වර්ධනය විය<ref name="Senthiwel_Book">{{cite book |last=සෙන්තිවේල් |first=සි. කා. |last2=ඉරාවණා |first2=න. |title=Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=1989 |publisher=South Vision |location=Chennai}}</ref>.<ref name="Abeysekera1989">{{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna: A Government Agent's Recollections |year=1989 |publisher=SLAM Publishing Service |location=Pascoe Vale South, Victoria |isbn=0-7316-5344-0}}</ref><ref name="DailyNews2016">{{cite news |title=Casteism Vs. Social Justice |newspaper=Daily News |date=2016-10-29 |url=https://www.dailynews.lk}}</ref><ref name="Kadirgamar2020">{{cite news |last=Kadirgamar |first=Ahilan |title=Breaking the Silence on Caste |newspaper=Daily Mirror |date=2020-02-17 |url=https://www.dailymirror.lk}}</ref><ref name="Vaitheespara2007">{{cite paper |last=Vaitheespara |first=Ravi |title=The Wisdom of Hindsight: Sanmugathasan, The Left and the National Crisis in Sri Lanka |journal=University of Manitoba |year=2007 |pages=5–6, 39}}</ref> == ඓතිහාසික පසුබිම == යාපන දෙමළ සමාජයේ ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා තේසවළමෙයි සාම්ප්‍රදායික නීති හා වැඩවසම් ඉඩම් හිමි ක්‍රමය මත පදනම් වූ දරුණු කුල ධූරාවලියක් පැවතුණි<ref name="Senthiwel_Book"/>. මෙම වැඩවසම් ව්‍යුහය හරහා ඉඩම් හිමි වෙල්ලාල ප්‍රභූ පන්තිය සමාජයේ පූර්ණ ආධිපත්‍යය තහවුරු කරගෙන සිටියේය<ref name="Pfaffenberger1982">{{cite book |last=Pfaffenberger |first=Bryan |title=Caste in Tamil Culture: The Religious Foundations of Sudra Domination in Tamil Sri Lanka |year=1982 |publisher=Syracuse University |location=New York}}</ref>. දෙමළ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වූ පීඩිත (පංචමර්) කුලවල ජනතාවට විවිධ මූලික සමාජ අයිතිවාසිකම් අමානුෂික ලෙස අහිමි කර තිබුණි<ref name="Russell1982">{{cite book |last=Russell |first=Jane |title=Communal Politics under the Donoughmore Constitution, 1931–1947 |year=1982 |publisher=Tisara Prakasakayo |location=Colombo}}</ref>: * ප්‍රධාන හින්දු කෝවිල්වලට ඇතුළුවීම සහ වන්දනාමාන කිරීම තහනම් කිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. * තේ කඩ හා ආපනශාලාවලදී වෙනම ටින් කෝප්ප හෝ පොල් කටු භාවිතය සහ අසුන් ගැනීම තහනම් කිරීම<ref name="KAS_Volume"/>. * පොදු ලිංවලින් ජලය ලබාගැනීම වැළැක්වීම සහ සුසාන භූමිවලදී මළසිරුරු ආදාහනය කිරීම තහනම් කර වළදැමීමට බලකිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. * පාසල්වල සම අසුන් තහනම් කිරීම, සපත්තු පැළඳීම, කුඩ භාවිතය, බයිසිකල් පැදීම සහ දණහිසෙන් පහළට හෝ සිරුරේ ඉහළ කොටස වැසෙන සේ ඇඳුම් ඇඳීම තහනම් කිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. 1957 වසරේදී එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක රජය විසින් "1957 අංක 21 දරන සමාජ ආබාධිත වැළැක්වීමේ පනත" (Social Disabilities Prevention Act No. 21 of 1957) සම්මත කරන ලදී<ref name="SocialDisabilitiesAct">{{cite book |title=Acts of Ceylon: Social Disabilities Prevention Act, No. 21 of 1957 |year=1957 |publisher=Government Press |location=Colombo}}</ref>. මෙම පනත මඟින් කුලය මුල් කරගෙන සමාන අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් බවට පත් කළද, උතුරු ප්‍රදේශයේ පැවති ප්‍රමුඛ කුල වැඩවසම් බලපෑම සහ පරිපාලනමය නොසැලකිලිමත්කම හේතුවෙන් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක නොවීය<ref name="Uyangoda2014">{{cite paper |last=Uyangoda |first=Jayadeva |title=Irreconcilability of Reconciliation: Thinking beyond Solitudes |journal=KAS Memorial Lecture Series |year=2014 |location=Jaffna}}</ref>. මේ නිසා පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය හෝ අධිකරණය මත පමණක් විශ්වාසය නොතබා, පීඩිත ජනතාව එක්රැස් කර සෘජු ක්‍රියාකාරී මහජන අරගල පෙරට ගත යුතු බව [[එන්. ෂන්මුගදාසන්]], [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]] ඇතුළු ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල) නායකයෝ අවධාරණය කළහ<ref name="Shanmugathasan1972">{{cite book |last=Shanmugathasan |first=N. |title=A Marxist Looks at the History of Ceylon |year=1972 |publisher=Colombo}}</ref>. == 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම == 1966 ඔක්තෝබර් 21 දින සුන්නාකම් නගරයට දහස් ගණනක් වූ කම්කරුවෝ, ගොවීහු සහ පීඩිත ජනයා එක්රැස් වූහ<ref name="Eelanadu_Oct22">{{cite news |title=Chunnakam Anti-Untouchability Upsurge Rally |newspaper=Eelanadu |date=1966-10-22 |page=1}}</ref>. "කුල ක්‍රමය විනාශ වේවා! සමානාත්මතා යුක්තිය දිනේවා!" යන ප්‍රධාන සටන් පාඨය පෙරදැරි කරගනිමින් සුන්නාකම් සිට යාපනය නගරය දක්වා දැවැන්ත විරෝධතා පාගමනක් ආරම්භ විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. කුල පීඩනය වැඩවසම් සූරාකෑමක් සහ පන්තිමය බෙදීමක් ලෙස සැලකූ ඩී. ඩී. පෙරේරා සහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] වැනි සිංහල නායකයන්ද, ප්‍රගතිශීලී ලේඛක සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් වැනි මුස්ලිම් ක්‍රියාකාරිකයන්ද, මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පන්ති සමගි ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම්ව ජාති හා ආගම් සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට යමින් පීඩිත දෙමළ වැඩකරන ජනතාවගේ සමාන අයිතිවාසිකම් අරගලයට උරෙන් උර ගැටී සෘජු සහයෝගය දැක්වූහ<ref name="KAS_Volume"/>. පාගමන වළක්වාලීමට පොලිසිය විසින් කඳුළු ගෑස් සහ බැටන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලද අතර නායකයෝ රැසක් අත්අඩංගුවට පත්වූහ<ref name="Tholilali1966">{{cite news |title=Revolutionary Upsurge of Oppressed Masses |newspaper=Tholilali |date=1966-10-28 |page=1}}</ref>. == ප්‍රධාන අරගල හා ව්‍යාප්තිය == මෙම නැගිටීම සංවිධානාත්මකව ඉදිරියට ගෙනයාම සඳහා "අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය" පිහිටුවන ලදී<ref name="Mass_Movement_Souvenir">{{cite book |title=Anti-Untouchability Mass Movement Conference Souvenir |date=1969-01-17 |publisher=Anti-Untouchability Mass Movement |location=Jaffna |pages=7–14}}</ref>. === තේ කඩ සමානාත්මතා සටන (1966–1967) === සුන්නාකම්, සංගානෙයි, කරවැඩ්ඩි සහ නෙල්ලියඩි වැනි ප්‍රදේශවල තේ කඩ හා ආපනශාලාවලට කඩා වැදී සියලු දෙනාට එක හා සමානව වීදුරු කෝප්පවල තේ ලබාදෙන ලෙස බලකෙරිණි<ref name="Senthiwel_Book"/>. මෙම සෘජු ක්‍රියාකාරකම්වලදී වැඩවසම් මැර කණ්ඩායම් විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර හමුවේ චින්නර් කාර්තිකේසු සහ වන්නියන් කුමරේසු ඝාතනයට ලක්වූහ<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/>. === මාවිට්ටපුරම් කෝවිල් ප්‍රවේශය (1968) === 1968 වසරේදී ඓතිහාසික මාවිට්ටපුරම් කන්දසාමි කෝවිලට පීඩිත ජනතාව ඇතුළු කිරීම සඳහා ඓතිහාසික සත්‍යග්‍රහයක් දියත් විය<ref name="Kearney1971">{{cite book |last=Kearney |first=Robert N. |title=Trade Unions and Politics in Ceylon |year=1971 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}}</ref>. කොන්සර්වේටිව් දේශපාලනඥයකු වූ සී. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුත් පිරිස් කෝවිල් දොරටු අවහිර කරමින් දැඩි විරෝධතාවයක නිරත වූහ<ref name="Suntharalingam1968">{{cite book |last=Suntharalingam |first=C. |title=Behind the Gate: The Maviddapuram Temple Entry Agitation |year=1968 |publisher=Jaffna}}</ref>. පොලිස් පහරදීම් සහ ගැටුම් මධ්‍යයේ වුවද නීතිය හා සත්‍යග්‍රහ අරගලය ජයග්‍රහණය කරමින් කෝවිල් දොරටු විවෘත කරවා ගැනීමට ව්‍යාපාරය සමත් විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. === පොලිස් භූමිකාව සහ 1969 මැයි දින ගැටුම === 1966 සිට 1972 දක්වා උතුරු පළාත් භාර පොලිස් අධිකාරී (SP) ලෙස කටයුතු කළ ආර්. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ ක්‍රියාකලාපය විවිධ පාර්ශ්වයන්ගේ විවේචනයට ලක්විය<ref name="Sunderalingam2013">{{cite web |last=Sunderalingam |first=R. |title=Police Superintendent Sunderalingam Reveals How Vellahlas Ganged Up Against Him |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/police-superintendent-sunderalingam-reveals-how-vellahlas-ganged-up-against-him/ |publisher=Colombo Telegraph |date=2013-05-14 |access-date=2026-09-20}}</ref>. 1969 මැයි 1 වන දින රජය විසින් පනවා තිබූ මැයි දින පෙළපාලි තහනම නොතකා [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]ගේ මෙහෙයවීමෙන් රාජා සිනමාහල අසලින් රතු කොඩි රැගත් දැවැන්ත පෙළපාලියක් ආරම්භ විය<ref name="KAS_Gopu">{{cite book |last=ගෝපාලරත්නම් |first=එස්. එම්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |chapter=KAS - A Symbol of Humanity |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=43–46}}</ref>. පොලිසිය විසින් එල්ල කරන ලද දරුණු බැටන් ප්‍රහාර සහ කඳුළු ගෑස් හමුවේ යාපන නගරය "කුරුක්ෂේත්‍ර යුද පිටියක් බඳු විය" යනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී එස්. එම්. ගෝපාලරත්නම් (ගෝපු) සටහන් කර ඇත<ref name="KAS_Gopu"/>. මෙහිදී [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] ඇතුළු නායකයන් බරපතළ තුවාල ලබා රෝහල්ගත කර අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී<ref name="Eelanadu_May2">{{cite news |title=Police Baton Charge and Tear Gas on May Day Rally; Leaders Arrested |newspaper=Eelanadu |date=1969-05-02 |page=1}}</ref>. මෙම සිදුවීම් පිළිබඳව ලේඛක ඊ. ආර්. තිරුචෙල්වම්ද තම ලේඛනවල කරුණු දක්වා ඇත<ref name="Thiruselvam1989">{{cite book |last=තිරුචෙල්වම් |first=ඊ. ආර්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=45, 94–95}}</ref>. 1969 මැයි දින අරගලය යනු 1966 ඔක්තෝබර් නැගිටීමේ ඍජු අඛණ්ඩ වර්ධනයක් බව පසුකාලීන දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දී තිබේ<ref name="Pathivu2018">{{cite web |title=The 1969 May Day Rally as a Continuation of the 1966 October 21 Upsurge |url=https://www.pathivu.com/2018/04/blog-post_730.html |publisher=Pathivu |date=2018-04-30 |access-date=2026-09-22}}</ref>. == ජීවිත පරිත්‍යාග කළ ක්‍රියාකාරිකයෝ == මෙම අරගල මාලාවේදී සාමූහික විමුක්තිය වෙනුවෙන් දිවි පිදූ ක්‍රියාකාරිකයන් දස දෙනාගේ නාමලේඛනය මෙසේය<ref name="Senthiwel_Book"/><ref name="Mass_Movement_Souvenir"/>: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align: left;" |+ '''කුල විරෝධී අරගලයේදී දිවි පිදූවන්''' |- style="background-color: #eaecf0; text-align: center;" ! අංකය !! නම !! ප්‍රදේශය !! මියගිය දිනය / කාලය !! සිදුවීම |- | 1 || '''චින්නර් කාර්තිකේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි 21 || සංගානෙයි තේ කඩ ප්‍රවේශ සටනේදී වැඩවසම් මැර ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය විය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 2 || '''වන්නියන් කුමරේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි / අගෝස්තු || තේ කඩ අරගලයෙන් පසු එල්ල වූ වෙඩි ප්‍රහාරයකින් මියගියේය; ඔහුගේ අවමංගල පෙරහැරටද වෙඩි තබන ලදී.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 3 || '''රත්නම්''' || මන්ඩුවිල් (මට්ටුවිල්) || 1967–1968 අතර || අස්පෘශ්‍යතා විරෝධී ගැටුමකදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 4 || '''සන්ඩිලිපායි වයිත්ති''' || [[සන්ඩිලිපායි]] || 1968 ට පෙර || කුල ආධිපත්‍යයට එරෙහි සටනේදී පහරදී ඝාතනය කරන ලදී.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 5 || '''මා. සීවරත්නම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || මැර ප්‍රහාරවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ආත්මාරක්ෂක බෝම්බ සකස් කිරීමේදී සිදුවූ අහඹු පිපිරීමකින් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 6 || '''කි. වේලුම්මයිලුම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 7 || '''ක. සෙල්වරාජා''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 8 || '''මු. කන්දයියා''' || [[කරවැඩ්ඩි]] || 1968–1969 අතර || වඩමාරච්චි ප්‍රදේශයේ සමානාත්මතා උද්ඝෝෂණ අතරතුර ඝාතනය විය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 9 || '''අරියරත්නම්''' || [[අච්චුවේලි]] || 1968–1969 අතර || කෝවිල් හා තේ කඩ සටන්වලදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 10 || '''ක. නල්ලප්පු''' || [[සංගානෙයි]] || 1974 ජූනි 30 || 1974 ජූනි 6 වන දින සංගානෙයි පොලිස් ස්ථානාධිපති සිල්වාට එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පසු පොලිස් මෙහෙයුමකදී වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදී.<ref name="Senthiwel_Book"/><ref name="Sathiamanai1974">{{cite web |title=1974 June 30 Nallappu Incident |url=https://sathiamanai.blogspot.com/1974/06/1974-june-30.html |publisher=Sathiamanai Records |access-date=2026-09-22}}</ref> |} == ඓතිහාසික වැදගත්කම සහ සමාජ පරිවර්තනය == 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් විය<ref name="Sivasegaram2007">{{cite book |last=සිවසෙගරම් |first=එස්. |title=Foreword: Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=2007 |publisher=South Vision |location=Chennai}}</ref>. මෙම ව්‍යාපාරය හරහා පාසල්, පොදු ප්‍රවාහනය, ආපනශාලා සහ සුසාන භූමිවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය මුලිනුපුටා දැමීමට හැකි විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. වැඩවසම් කුල ආධිපත්‍යය බිඳහෙළා දෙමළ සමාජය තුළ පීඩිත ජනතාවට සමාන මිනිසුන් ලෙස හිස ඔසවා ජීවත්වීමේ අයිතිය තහවුරු කිරීමට මෙම අරගලය සෘජුවම දායක විය<ref name="Thillainathan1990">{{cite news |last=Thillainathan |first=S. |date=1990-03-19 |title=Caste and its struggles in Jaffna |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]}}</ref>. == ආශ්‍රේය ලේඛන == {{Reflist|2}} == වැඩිදුර කියවීම් == * [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] * [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක ]] * [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල් ]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] [[ප්‍රවර්ගය:යාපනය දිස්ත්‍‍රික්කය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]] [[ප්‍රවර්ගය:කුල ක්‍රමය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය]] kpnkw9lzr7sw8jy4t3asuznm2ju92ka 800875 800872 2026-10-03T06:13:11Z Sathiamanai 81252 Added photo 800875 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය<br />(1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම) | partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල | partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල | image = S. D. Bandaranaike addressing anti-caste meeting in Jaffna c. 1967.png | caption = යාපනයේ පැවති කුල විරෝධී රැස්වීමක් එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා අමතන අයුරු. වේදිකාවේ වී. ඒ. කන්දසාමි, සුබෙයිර් ඉලන්කීරන්, එන්. ෂන්මුගදාසන් සහ කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම් අසුන්ගෙන සිටිති (1967 පමණ). | date = 1966 ඔක්තෝබර් 21 – 1974 | place = [[යාපනය]], උතුරු පළාත, [[ශ්‍රී ලංකාව]] | map_type = Sri Lanka | coordinates = {{coord|9|40|N|80|01|E|display=inline}} | goals = කුල පීඩනය හා අස්පෘශ්‍යතාවය අහෝසි කිරීම, තේ කඩ හා ආපනශාලාවල සමානාත්මතාවය, කෝවිල් ප්‍රවේශය, පොදු ලිං සහ සුසාන භූමි සමානව භාවිත කිරීමේ අයිතිය | methods = මහජන පාගමන්, සත්‍යග්‍රහ, සෘජු ක්‍රියාකාරකම්, පිකටින්, නීතිමය සටන් | status = ජයග්‍රාහී සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණය; පොදු ස්ථානවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය බිඳවැටීම | side1 = '''පීඩිත ජනතා පෙරමුණ:'''<br />* අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය<br />* ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී / පීකිං පිල)<br />* ප්‍රගතිශීලී වෘත්තීය සමිති සහ වාමාංශික බලවේග<br /><br />'''නායකයන්:'''<br />* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] (KAS)<br />* [[ නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්|එන්. ෂන්මුගදාසන්]]<br />* [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]]<br />* වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම්<br />* ඩී. ඩී. පෙරේරා<br />* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]]<br />* සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් | side2 = '''වැඩවසම් බලවේග:'''<br />* ඉහළ කුල වැඩවසම් ප්‍රභූන්<br />* සාම්ප්‍රදායික කොන්සර්වේටිව් කණ්ඩායම්<br />* රජයේ පොලිස් යාන්ත්‍රණය (තහනම් කිරීම් හා මර්දනය)<br /><br />'''ප්‍රතිවාදී පාර්ශ්වය:'''<br />* සී. සුන්දරලිංගම් (කෝවිල් ප්‍රවේශ විරෝධී)<br />* ආර්. සුන්දරලිංගම් (පොලිස් අධිකාරී) | casualties1 = 10 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය (ප්‍රහාර, පොලිස් වෙඩි තැබීම් සහ පිපිරීම් හේතුවෙන්); සිය ගණනක් තුවාල ලැබූහ | casualties2 = }} '''යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය''' (හෙවත් '''1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම''' හෝ '''සුන්නාකම් නැගිටීම''') යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[යාපනය|යාපනය අර්ධද්වීපයේ]] පැවති උග්‍ර කුල පීඩනයට සහ අස්පෘශ්‍යතාවයට එරෙහිව දියත් වූ ඓතිහාසික මහජන විමුක්ති අරගලයකි<ref name="KAS_Volume">{{cite book |title=Comrade K.A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=15, 43–46}}</ref>. 1966 ඔක්තෝබර් 21 වන දින [[සුන්නාකම්]] නගරයෙන් ඇරඹි මෙම අරගලය, [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පිල)]] සහ පීඩිත ජනතා සංවිධානවල නායකත්වයෙන් උතුරු පළාත පුරා සමාජ විප්ලවයක් දක්වා වර්ධනය විය<ref name="Senthiwel_Book">{{cite book |last=සෙන්තිවේල් |first=සි. කා. |last2=ඉරාවණා |first2=න. |title=Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=1989 |publisher=South Vision |location=Chennai}}</ref>.<ref name="Abeysekera1989">{{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna: A Government Agent's Recollections |year=1989 |publisher=SLAM Publishing Service |location=Pascoe Vale South, Victoria |isbn=0-7316-5344-0}}</ref><ref name="DailyNews2016">{{cite news |title=Casteism Vs. Social Justice |newspaper=Daily News |date=2016-10-29 |url=https://www.dailynews.lk}}</ref><ref name="Kadirgamar2020">{{cite news |last=Kadirgamar |first=Ahilan |title=Breaking the Silence on Caste |newspaper=Daily Mirror |date=2020-02-17 |url=https://www.dailymirror.lk}}</ref><ref name="Vaitheespara2007">{{cite paper |last=Vaitheespara |first=Ravi |title=The Wisdom of Hindsight: Sanmugathasan, The Left and the National Crisis in Sri Lanka |journal=University of Manitoba |year=2007 |pages=5–6, 39}}</ref> == ඓතිහාසික පසුබිම == යාපන දෙමළ සමාජයේ ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා තේසවළමෙයි සාම්ප්‍රදායික නීති හා වැඩවසම් ඉඩම් හිමි ක්‍රමය මත පදනම් වූ දරුණු කුල ධූරාවලියක් පැවතුණි<ref name="Senthiwel_Book"/>. මෙම වැඩවසම් ව්‍යුහය හරහා ඉඩම් හිමි වෙල්ලාල ප්‍රභූ පන්තිය සමාජයේ පූර්ණ ආධිපත්‍යය තහවුරු කරගෙන සිටියේය<ref name="Pfaffenberger1982">{{cite book |last=Pfaffenberger |first=Bryan |title=Caste in Tamil Culture: The Religious Foundations of Sudra Domination in Tamil Sri Lanka |year=1982 |publisher=Syracuse University |location=New York}}</ref>. දෙමළ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වූ පීඩිත (පංචමර්) කුලවල ජනතාවට විවිධ මූලික සමාජ අයිතිවාසිකම් අමානුෂික ලෙස අහිමි කර තිබුණි<ref name="Russell1982">{{cite book |last=Russell |first=Jane |title=Communal Politics under the Donoughmore Constitution, 1931–1947 |year=1982 |publisher=Tisara Prakasakayo |location=Colombo}}</ref>: * ප්‍රධාන හින්දු කෝවිල්වලට ඇතුළුවීම සහ වන්දනාමාන කිරීම තහනම් කිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. * තේ කඩ හා ආපනශාලාවලදී වෙනම ටින් කෝප්ප හෝ පොල් කටු භාවිතය සහ අසුන් ගැනීම තහනම් කිරීම<ref name="KAS_Volume"/>. * පොදු ලිංවලින් ජලය ලබාගැනීම වැළැක්වීම සහ සුසාන භූමිවලදී මළසිරුරු ආදාහනය කිරීම තහනම් කර වළදැමීමට බලකිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. * පාසල්වල සම අසුන් තහනම් කිරීම, සපත්තු පැළඳීම, කුඩ භාවිතය, බයිසිකල් පැදීම සහ දණහිසෙන් පහළට හෝ සිරුරේ ඉහළ කොටස වැසෙන සේ ඇඳුම් ඇඳීම තහනම් කිරීම<ref name="Senthiwel_Book"/>. 1957 වසරේදී එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක රජය විසින් "1957 අංක 21 දරන සමාජ ආබාධිත වැළැක්වීමේ පනත" (Social Disabilities Prevention Act No. 21 of 1957) සම්මත කරන ලදී<ref name="SocialDisabilitiesAct">{{cite book |title=Acts of Ceylon: Social Disabilities Prevention Act, No. 21 of 1957 |year=1957 |publisher=Government Press |location=Colombo}}</ref>. මෙම පනත මඟින් කුලය මුල් කරගෙන සමාන අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් බවට පත් කළද, උතුරු ප්‍රදේශයේ පැවති ප්‍රමුඛ කුල වැඩවසම් බලපෑම සහ පරිපාලනමය නොසැලකිලිමත්කම හේතුවෙන් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක නොවීය<ref name="Uyangoda2014">{{cite paper |last=Uyangoda |first=Jayadeva |title=Irreconcilability of Reconciliation: Thinking beyond Solitudes |journal=KAS Memorial Lecture Series |year=2014 |location=Jaffna}}</ref>. මේ නිසා පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය හෝ අධිකරණය මත පමණක් විශ්වාසය නොතබා, පීඩිත ජනතාව එක්රැස් කර සෘජු ක්‍රියාකාරී මහජන අරගල පෙරට ගත යුතු බව [[එන්. ෂන්මුගදාසන්]], [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]] ඇතුළු ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල) නායකයෝ අවධාරණය කළහ<ref name="Shanmugathasan1972">{{cite book |last=Shanmugathasan |first=N. |title=A Marxist Looks at the History of Ceylon |year=1972 |publisher=Colombo}}</ref>. == 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම == 1966 ඔක්තෝබර් 21 දින සුන්නාකම් නගරයට දහස් ගණනක් වූ කම්කරුවෝ, ගොවීහු සහ පීඩිත ජනයා එක්රැස් වූහ<ref name="Eelanadu_Oct22">{{cite news |title=Chunnakam Anti-Untouchability Upsurge Rally |newspaper=Eelanadu |date=1966-10-22 |page=1}}</ref>. "කුල ක්‍රමය විනාශ වේවා! සමානාත්මතා යුක්තිය දිනේවා!" යන ප්‍රධාන සටන් පාඨය පෙරදැරි කරගනිමින් සුන්නාකම් සිට යාපනය නගරය දක්වා දැවැන්ත විරෝධතා පාගමනක් ආරම්භ විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. කුල පීඩනය වැඩවසම් සූරාකෑමක් සහ පන්තිමය බෙදීමක් ලෙස සැලකූ ඩී. ඩී. පෙරේරා සහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] වැනි සිංහල නායකයන්ද, ප්‍රගතිශීලී ලේඛක සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් වැනි මුස්ලිම් ක්‍රියාකාරිකයන්ද, මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පන්ති සමගි ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම්ව ජාති හා ආගම් සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට යමින් පීඩිත දෙමළ වැඩකරන ජනතාවගේ සමාන අයිතිවාසිකම් අරගලයට උරෙන් උර ගැටී සෘජු සහයෝගය දැක්වූහ<ref name="KAS_Volume"/>. පාගමන වළක්වාලීමට පොලිසිය විසින් කඳුළු ගෑස් සහ බැටන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලද අතර නායකයෝ රැසක් අත්අඩංගුවට පත්වූහ<ref name="Tholilali1966">{{cite news |title=Revolutionary Upsurge of Oppressed Masses |newspaper=Tholilali |date=1966-10-28 |page=1}}</ref>. == ප්‍රධාන අරගල හා ව්‍යාප්තිය == මෙම නැගිටීම සංවිධානාත්මකව ඉදිරියට ගෙනයාම සඳහා "අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය" පිහිටුවන ලදී<ref name="Mass_Movement_Souvenir">{{cite book |title=Anti-Untouchability Mass Movement Conference Souvenir |date=1969-01-17 |publisher=Anti-Untouchability Mass Movement |location=Jaffna |pages=7–14}}</ref>. === තේ කඩ සමානාත්මතා සටන (1966–1967) === සුන්නාකම්, සංගානෙයි, කරවැඩ්ඩි සහ නෙල්ලියඩි වැනි ප්‍රදේශවල තේ කඩ හා ආපනශාලාවලට කඩා වැදී සියලු දෙනාට එක හා සමානව වීදුරු කෝප්පවල තේ ලබාදෙන ලෙස බලකෙරිණි<ref name="Senthiwel_Book"/>. මෙම සෘජු ක්‍රියාකාරකම්වලදී වැඩවසම් මැර කණ්ඩායම් විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර හමුවේ චින්නර් කාර්තිකේසු සහ වන්නියන් කුමරේසු ඝාතනයට ලක්වූහ<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/>. === මාවිට්ටපුරම් කෝවිල් ප්‍රවේශය (1968) === 1968 වසරේදී ඓතිහාසික මාවිට්ටපුරම් කන්දසාමි කෝවිලට පීඩිත ජනතාව ඇතුළු කිරීම සඳහා ඓතිහාසික සත්‍යග්‍රහයක් දියත් විය<ref name="Kearney1971">{{cite book |last=Kearney |first=Robert N. |title=Trade Unions and Politics in Ceylon |year=1971 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}}</ref>. කොන්සර්වේටිව් දේශපාලනඥයකු වූ සී. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුත් පිරිස් කෝවිල් දොරටු අවහිර කරමින් දැඩි විරෝධතාවයක නිරත වූහ<ref name="Suntharalingam1968">{{cite book |last=Suntharalingam |first=C. |title=Behind the Gate: The Maviddapuram Temple Entry Agitation |year=1968 |publisher=Jaffna}}</ref>. පොලිස් පහරදීම් සහ ගැටුම් මධ්‍යයේ වුවද නීතිය හා සත්‍යග්‍රහ අරගලය ජයග්‍රහණය කරමින් කෝවිල් දොරටු විවෘත කරවා ගැනීමට ව්‍යාපාරය සමත් විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. === පොලිස් භූමිකාව සහ 1969 මැයි දින ගැටුම === 1966 සිට 1972 දක්වා උතුරු පළාත් භාර පොලිස් අධිකාරී (SP) ලෙස කටයුතු කළ ආර්. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ ක්‍රියාකලාපය විවිධ පාර්ශ්වයන්ගේ විවේචනයට ලක්විය<ref name="Sunderalingam2013">{{cite web |last=Sunderalingam |first=R. |title=Police Superintendent Sunderalingam Reveals How Vellahlas Ganged Up Against Him |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/police-superintendent-sunderalingam-reveals-how-vellahlas-ganged-up-against-him/ |publisher=Colombo Telegraph |date=2013-05-14 |access-date=2026-09-20}}</ref>. 1969 මැයි 1 වන දින රජය විසින් පනවා තිබූ මැයි දින පෙළපාලි තහනම නොතකා [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]ගේ මෙහෙයවීමෙන් රාජා සිනමාහල අසලින් රතු කොඩි රැගත් දැවැන්ත පෙළපාලියක් ආරම්භ විය<ref name="KAS_Gopu">{{cite book |last=ගෝපාලරත්නම් |first=එස්. එම්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |chapter=KAS - A Symbol of Humanity |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=43–46}}</ref>. පොලිසිය විසින් එල්ල කරන ලද දරුණු බැටන් ප්‍රහාර සහ කඳුළු ගෑස් හමුවේ යාපන නගරය "කුරුක්ෂේත්‍ර යුද පිටියක් බඳු විය" යනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී එස්. එම්. ගෝපාලරත්නම් (ගෝපු) සටහන් කර ඇත<ref name="KAS_Gopu"/>. මෙහිදී [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] ඇතුළු නායකයන් බරපතළ තුවාල ලබා රෝහල්ගත කර අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී<ref name="Eelanadu_May2">{{cite news |title=Police Baton Charge and Tear Gas on May Day Rally; Leaders Arrested |newspaper=Eelanadu |date=1969-05-02 |page=1}}</ref>. මෙම සිදුවීම් පිළිබඳව ලේඛක ඊ. ආර්. තිරුචෙල්වම්ද තම ලේඛනවල කරුණු දක්වා ඇත<ref name="Thiruselvam1989">{{cite book |last=තිරුචෙල්වම් |first=ඊ. ආර්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=45, 94–95}}</ref>. 1969 මැයි දින අරගලය යනු 1966 ඔක්තෝබර් නැගිටීමේ ඍජු අඛණ්ඩ වර්ධනයක් බව පසුකාලීන දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දී තිබේ<ref name="Pathivu2018">{{cite web |title=The 1969 May Day Rally as a Continuation of the 1966 October 21 Upsurge |url=https://www.pathivu.com/2018/04/blog-post_730.html |publisher=Pathivu |date=2018-04-30 |access-date=2026-09-22}}</ref>. == ජීවිත පරිත්‍යාග කළ ක්‍රියාකාරිකයෝ == මෙම අරගල මාලාවේදී සාමූහික විමුක්තිය වෙනුවෙන් දිවි පිදූ ක්‍රියාකාරිකයන් දස දෙනාගේ නාමලේඛනය මෙසේය<ref name="Senthiwel_Book"/><ref name="Mass_Movement_Souvenir"/>: {| class="wikitable sortable" style="font-size: 95%; text-align: left;" |+ '''කුල විරෝධී අරගලයේදී දිවි පිදූවන්''' |- style="background-color: #eaecf0; text-align: center;" ! අංකය !! නම !! ප්‍රදේශය !! මියගිය දිනය / කාලය !! සිදුවීම |- | 1 || '''චින්නර් කාර්තිකේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි 21 || සංගානෙයි තේ කඩ ප්‍රවේශ සටනේදී වැඩවසම් මැර ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය විය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 2 || '''වන්නියන් කුමරේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි / අගෝස්තු || තේ කඩ අරගලයෙන් පසු එල්ල වූ වෙඩි ප්‍රහාරයකින් මියගියේය; ඔහුගේ අවමංගල පෙරහැරටද වෙඩි තබන ලදී.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 3 || '''රත්නම්''' || මන්ඩුවිල් (මට්ටුවිල්) || 1967–1968 අතර || අස්පෘශ්‍යතා විරෝධී ගැටුමකදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 4 || '''සන්ඩිලිපායි වයිත්ති''' || [[සන්ඩිලිපායි]] || 1968 ට පෙර || කුල ආධිපත්‍යයට එරෙහි සටනේදී පහරදී ඝාතනය කරන ලදී.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 5 || '''මා. සීවරත්නම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || මැර ප්‍රහාරවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ආත්මාරක්ෂක බෝම්බ සකස් කිරීමේදී සිදුවූ අහඹු පිපිරීමකින් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 6 || '''කි. වේලුම්මයිලුම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 7 || '''ක. සෙල්වරාජා''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 8 || '''මු. කන්දයියා''' || [[කරවැඩ්ඩි]] || 1968–1969 අතර || වඩමාරච්චි ප්‍රදේශයේ සමානාත්මතා උද්ඝෝෂණ අතරතුර ඝාතනය විය.<ref name="Senthiwel_Book"/> |- | 9 || '''අරියරත්නම්''' || [[අච්චුවේලි]] || 1968–1969 අතර || කෝවිල් හා තේ කඩ සටන්වලදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.<ref name="Mass_Movement_Souvenir"/> |- | 10 || '''ක. නල්ලප්පු''' || [[සංගානෙයි]] || 1974 ජූනි 30 || 1974 ජූනි 6 වන දින සංගානෙයි පොලිස් ස්ථානාධිපති සිල්වාට එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පසු පොලිස් මෙහෙයුමකදී වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදී.<ref name="Senthiwel_Book"/><ref name="Sathiamanai1974">{{cite web |title=1974 June 30 Nallappu Incident |url=https://sathiamanai.blogspot.com/1974/06/1974-june-30.html |publisher=Sathiamanai Records |access-date=2026-09-22}}</ref> |} == ඓතිහාසික වැදගත්කම සහ සමාජ පරිවර්තනය == 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් විය<ref name="Sivasegaram2007">{{cite book |last=සිවසෙගරම් |first=එස්. |title=Foreword: Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=2007 |publisher=South Vision |location=Chennai}}</ref>. මෙම ව්‍යාපාරය හරහා පාසල්, පොදු ප්‍රවාහනය, ආපනශාලා සහ සුසාන භූමිවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය මුලිනුපුටා දැමීමට හැකි විය<ref name="Senthiwel_Book"/>. වැඩවසම් කුල ආධිපත්‍යය බිඳහෙළා දෙමළ සමාජය තුළ පීඩිත ජනතාවට සමාන මිනිසුන් ලෙස හිස ඔසවා ජීවත්වීමේ අයිතිය තහවුරු කිරීමට මෙම අරගලය සෘජුවම දායක විය<ref name="Thillainathan1990">{{cite news |last=Thillainathan |first=S. |date=1990-03-19 |title=Caste and its struggles in Jaffna |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]}}</ref>. == ආශ්‍රේය ලේඛන == {{Reflist|2}} == වැඩිදුර කියවීම් == * [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] * [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක ]] * [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල් ]] * [[ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]] [[ප්‍රවර්ගය:යාපනය දිස්ත්‍‍රික්කය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]] [[ප්‍රවර්ගය:කුල ක්‍රමය]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය]] b6bauyso6lepexyetkev68bb6b3x2o3 6 197042 800873 2026-10-03T06:01:01Z Sathiamanai 81252 == සාරාංශය == {{Information |description = යාපනයේ කුල විරෝධී අරගල සමයේ (1967 පමණ) පැවති රැස්වීමක් එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා අමතන අයුරු. වේදිකාවේ වී. ඒ. කන්දසාමි, සුබෙයිර් ඉලන්කීරන්, එන්. ෂන්මුගදාසන් හා කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම් අසුන්ගෙන සිටිති. |source = https://sathiamanai.blogspot.com/2014/06/message-of-condolence-on-passing-away.html |date = 1967 පමණ |author = K.A.S. Sathiamanai Library Archive / වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම් |permission = CC BY-SA 4.0 }} == බලපත්‍රය == {{cc-by-sa-4.0}} 800873 wikitext text/x-wiki == සාරාංශය == {{Information |description = යාපනයේ කුල විරෝධී අරගල සමයේ (1967 පමණ) පැවති රැස්වීමක් එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා අමතන අයුරු. වේදිකාවේ වී. ඒ. කන්දසාමි, සුබෙයිර් ඉලන්කීරන්, එන්. ෂන්මුගදාසන් හා කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම් අසුන්ගෙන සිටිති. |source = https://sathiamanai.blogspot.com/2014/06/message-of-condolence-on-passing-away.html |date = 1967 පමණ |author = K.A.S. Sathiamanai Library Archive / වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම් |permission = CC BY-SA 4.0 }} == බලපත්‍රය == {{cc-by-sa-4.0}} 0p42cq652a7w25joiccly81tjc8f771