ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.22</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3880</id>
    <revision>
      <id>800884</id>
      <parentid>799368</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:26:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>800884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56047" sha1="qct9caa3a7a6otvtx5wzfwu77qoz14t" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox
| above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන
| image =&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;&quot;&gt;
[[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]]
[[File:Welterbe.svg|120px]]
&lt;/div&gt;
{{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places=
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8  |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}}
}}
| header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු
| label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන
| data1 =  8
| label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන 
| data2 =  8
| label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත 
| data3 =  4
| label4 = ලෝක මතක උරුම 
| data4 =  5
| label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 
| data5 =  3
| label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය
| data6 = වර්ෂ 1982
| label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය
| data7 = වර්ෂ 2010
}}

[[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.&lt;ref name=&quot;convention&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන උරුම කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්,

*ලෝක උරුම ස්ථාන
*ජෛවගෝල රක්ෂිත
*ලෝක මතක උරුම
*අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත.

ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''&quot;යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)&quot;''' කටයුතු කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka4&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

== ලෝක උරුම ස්ථාන ==
යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; 
|-
|+ {{sronly|World Heritage Sites }}
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | අඩවිය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ශය
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| විස්තරය
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]]
| [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]]
| 1982
| 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික)
| අනුරාධපුරය ශ්‍රී  ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින්  ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] 
| [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]]
| 1982
| 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික)
|
‍චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සීගිරිය]]
| [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]]
| 1982
| 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික)
| සීගිරිය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ නගර හා පර්වත බලකොටු සංකීර්ණයකි. මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 5 වන සියවසේදී පළමුවන කාශ්‍යප රජු විසින් තම රාජකීය අගනුවර සහ මාළිගා සංකීර්ණය ලෙස සංවර්ධනය කරන ලද බව පිළිගැනේ. කාශ්‍යප රජුගේ පාලන සමයෙන් පසු සීගිරිය බෞද්ධ ආරාමයක් ලෙස භාවිතයට පත් වූ අතර, පසුකාලීනව එය අතහැර දමන ලදී.සීගිරි පර්වතයේ මුදුනෙහි රාජකීය මාළිගා සංකීර්ණයක නටබුන් පිහිටා ඇති අතර, එහි පහළ ප්‍රදේශවල සැලසුම්ගත උද්‍යාන, දිය අගල්, පවුරු සහ විවිධ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් දැකගත හැකිය. සීගිරියේ ප්‍රධාන අංග අතර සිංහ දොරටුව, ප්‍රසිද්ධ බිතුසිතුවම් සහ කැටපත් පවුර විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ජල උද්‍යාන, පර්වත උද්‍යාන සහ ටෙරස් උද්‍යාන ඇතුළු එහි භූදර්ශන සැලසුම්කරණය පුරාණ ශ්‍රී ලාංකික ඉංජිනේරු හා කලාත්මක දක්ෂතාව පිළිබිඹු කරයි. සීගිරිය 1982 වසරේදී යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය 
| [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]]
| 1988
| 450; iv, vi (සංස්කෘතික)
| මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]]
| [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]]
| [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]]
| 1988
| 405; ix, x (ස්වභාවික)
| ශ්‍රී  ලංකා‌වේ  ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]]
|[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]]
|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]]
| 1988
| 451; iv (සංස්කෘතික)
| ගාල්ල, ශ්‍රී  ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] 
| [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]]
| 1991
| 561; i, iv (සංස්කෘතික)
| දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි.  ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] 
| [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]]
| 2010
| 1203; ix, x (ස්වභාවික)
| ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම් ලෝක උරුම දේපළ කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ: [[Peak Wilderness Protected Area|කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය]], [[Horton Plains National Park|හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය]] සහ [[Knuckles Conservation Forest|නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]. මෙම කඳුකර වනාන්තර අසාමාන්‍ය පරාසයක ආවේණික ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ සඳහා වාසස්ථාන සපයන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකා දිවියා, බටහිර දම් පැහැති මුහුණැති කොළ වඳුරා සහ හෝර්ටන් තැන්න සිහින් ලෝරිස් වැනි තර්ජනයට ලක්වූ විශේෂද මෙහි දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
|}

=== තාවකාලික ලැයිස්තුව ===
ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka&quot;&gt;{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; 

|+ {{sronly|Tentative sites }}
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | අඩවිය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ශය
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| විස්තරය
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] 
| 
| [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]]
| 2006
| ii, v (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය
| [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]]
| අඩවි කිහිපයක්
| 2010
| ii, iii, vi (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]]
| [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]]
| [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]]
| 2020
| i, iii, iv (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)]]
| [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]]
| 2024
| iii, iv, v (සංස්කෘතික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය]]
| [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&amp;nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]]
| 2025
| iv, v, vi(සංස්කෘතික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] 
| [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]]
| 2026
| xii,ix,x(ස්වභාවික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|}

==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත ==
යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=What are biosphere reserves?
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about
 |website=UNESCO
 |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}}
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ජෛවගෝල රක්ෂිතය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:120px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය
! style=&quot;width:70px;&quot; scope=&quot;col&quot; | නම් කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ග ප්‍රමාණය
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
|
[[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]]
| 1977
| 69,641 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Hurulu
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/list
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]]
| [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]]
| 1978
| 29,830 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Sinharaja
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| 
[[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]]
| [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]]
| 2004
| 25,393 හෙක්ටයාර්
| කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]]
| [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]]
| 2005
| 18,242 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Bundala
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== ලෝක මතක උරුම ==

'''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Memory of the World: About the programme
 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about
 |website=UNESCO
 |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}}
! style=&quot;width:220px;&quot; scope=&quot;col&quot; | උරුමය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල්
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන
| 
[[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]]
| 2003
| ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව
| ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Archives of the Dutch East India Company
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන
| [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]]
| 2017
| ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව
| 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=The Indian Ocean Tsunami Archives
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[මහාවංසය|මහාවංසය]]
|[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]]
| 2023
| ශ්‍රී ලංකාව
| ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]]
|[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]
&lt;br&gt;
[[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]]
| 2025
| ශ්‍රී ලංකාව
| 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]]
| [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]]
| 2025
|  චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව
| චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya)
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම ==

ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage
|url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}}
! style=&quot;width:220px;&quot; scope=&quot;col&quot; | උරුමය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ඉදිරිපත් කළ රට
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රූකඩ නාට්‍ය]]
| [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]]
| 2018
| ශ්‍රී ලංකාව
| ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[දුම්බර රටා කලාල]]
| [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]]
| 2021
| ශ්‍රී ලංකාව
| දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill &amp; Village Life
|url=https://khiri.com/dumbara-weaving/
|publisher=Khiri Travel
|date=22 June 2023
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]]
| 
[[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]&lt;br&gt;[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]]
| 2025
| ශ්‍රී ලංකාව
| කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

==මේ අඩවියත් බලන්න==
*[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]]
*[[ශ්‍රී ලංකාව]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &amp;mdash; නිල වෙබ් අඩවිය
*[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය]
*[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }}
*[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ]

{{Sri Lanka topics}}
{{World Heritage Sites in Sri Lanka}}
{{Lists of World Heritage Sites in Asia}}

[[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]]
[[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]]</text>
      <sha1>qct9caa3a7a6otvtx5wzfwu77qoz14t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800885</id>
      <parentid>800884</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:29:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ලෝක උරුම ස්ථාන */</comment>
      <origin>800885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56040" sha1="baz3ked8hqk0b9rw0ckkmg3ppqg8uwi" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox
| above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන
| image =&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;&quot;&gt;
[[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]]
[[File:Welterbe.svg|120px]]
&lt;/div&gt;
{{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places=
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8  |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}}
}}
| header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු
| label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන
| data1 =  8
| label2 = ලෝක උරුම ස්ථාන 
| data2 =  8
| label3 = මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත 
| data3 =  4
| label4 = ලෝක මතක උරුම 
| data4 =  5
| label5 = අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 
| data5 =  3
| label6 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය
| data6 = වර්ෂ 1982
| label7 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය
| data7 = වර්ෂ 2010
}}

[[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.&lt;ref name=&quot;convention&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන උරුම කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්,

*ලෝක උරුම ස්ථාන
*ජෛවගෝල රක්ෂිත
*ලෝක මතක උරුම
*අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත.

ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.එසේම 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''&quot;යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)&quot;''' කටයුතු කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka4&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

== ලෝක උරුම ස්ථාන ==
යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; 
|-
|+ {{sronly|World Heritage Sites }}
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | අඩවිය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ශය
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| විස්තරය
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]]
| [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]]
| 1982
| 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික)
| අනුරාධපුරය ශ්‍රී  ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින්  ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] 
| [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]]
| 1982
| 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික)
|චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සීගිරිය]]
| [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]]
| 1982
| 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික)
| සීගිරිය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ නගර හා පර්වත බලකොටු සංකීර්ණයකි. මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 5 වන සියවසේදී පළමුවන කාශ්‍යප රජු විසින් තම රාජකීය අගනුවර සහ මාළිගා සංකීර්ණය ලෙස සංවර්ධනය කරන ලද බව පිළිගැනේ. කාශ්‍යප රජුගේ පාලන සමයෙන් පසු සීගිරිය බෞද්ධ ආරාමයක් ලෙස භාවිතයට පත් වූ අතර, පසුකාලීනව එය අතහැර දමන ලදී.සීගිරි පර්වතයේ මුදුනෙහි රාජකීය මාළිගා සංකීර්ණයක නටබුන් පිහිටා ඇති අතර, එහි පහළ ප්‍රදේශවල සැලසුම්ගත උද්‍යාන, දිය අගල්, පවුරු සහ විවිධ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් දැකගත හැකිය. සීගිරියේ ප්‍රධාන අංග අතර සිංහ දොරටුව, ප්‍රසිද්ධ බිතුසිතුවම් සහ කැටපත් පවුර විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ජල උද්‍යාන, පර්වත උද්‍යාන සහ ටෙරස් උද්‍යාන ඇතුළු එහි භූදර්ශන සැලසුම්කරණය පුරාණ ශ්‍රී ලාංකික ඉංජිනේරු හා කලාත්මක දක්ෂතාව පිළිබිඹු කරයි. සීගිරිය 1982 වසරේදී යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය 
| [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]]
| 1988
| 450; iv, vi (සංස්කෘතික)
| මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]]
| [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]]
| [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]]
| 1988
| 405; ix, x (ස්වභාවික)
| ශ්‍රී  ලංකා‌වේ  ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]]
|[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]]
|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]]
| 1988
| 451; iv (සංස්කෘතික)
| ගාල්ල, ශ්‍රී  ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] 
| [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]]
| 1991
| 561; i, iv (සංස්කෘතික)
| දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි.  ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] 
| [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]]
| 2010
| 1203; ix, x (ස්වභාවික)
| ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම් ලෝක උරුම දේපළ කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ: [[Peak Wilderness Protected Area|කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය]], [[Horton Plains National Park|හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය]] සහ [[Knuckles Conservation Forest|නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]. මෙම කඳුකර වනාන්තර අසාමාන්‍ය පරාසයක ආවේණික ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ සඳහා වාසස්ථාන සපයන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකා දිවියා, බටහිර දම් පැහැති මුහුණැති කොළ වඳුරා සහ හෝර්ටන් තැන්න සිහින් ලෝරිස් වැනි තර්ජනයට ලක්වූ විශේෂද මෙහි දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== තාවකාලික ලැයිස්තුව ===
ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka&quot;&gt;{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; 

|+ {{sronly|Tentative sites }}
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | අඩවිය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ශය
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| විස්තරය
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] 
| 
| [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]]
| 2006
| ii, v (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය
| [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]]
| අඩවි කිහිපයක්
| 2010
| ii, iii, vi (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]]
| [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]]
| [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]]
| 2020
| i, iii, iv (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)]]
| [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]]
| 2024
| iii, iv, v (සංස්කෘතික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය]]
| [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&amp;nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]]
| 2025
| iv, v, vi(සංස්කෘතික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] 
| [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]]
| 2026
| xii,ix,x(ස්වභාවික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|}

==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත ==
යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=What are biosphere reserves?
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about
 |website=UNESCO
 |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}}
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ජෛවගෝල රක්ෂිතය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:120px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය
! style=&quot;width:70px;&quot; scope=&quot;col&quot; | නම් කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ග ප්‍රමාණය
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
|
[[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]]
| 1977
| 69,641 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Hurulu
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/list
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]]
| [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]]
| 1978
| 29,830 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Sinharaja
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| 
[[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]]
| [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]]
| 2004
| 25,393 හෙක්ටයාර්
| කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]]
| [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]]
| 2005
| 18,242 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Bundala
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== ලෝක මතක උරුම ==

'''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Memory of the World: About the programme
 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about
 |website=UNESCO
 |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}}
! style=&quot;width:220px;&quot; scope=&quot;col&quot; | උරුමය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල්
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන
| 
[[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]]
| 2003
| ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව
| ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Archives of the Dutch East India Company
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන
| [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]]
| 2017
| ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව
| 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=The Indian Ocean Tsunami Archives
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[මහාවංසය|මහාවංසය]]
|[[File:Palm-leaf manuscript of Atthakatha.jpg|150px|alt=ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්කොළ අත්පිටපතක්]]
| 2023
| ශ්‍රී ලංකාව
| ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]]
|[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]
&lt;br&gt;
[[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]]
| 2025
| ශ්‍රී ලංකාව
| 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]]
| [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]]
| 2025
|  චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව
| චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya)
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම ==

ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage
|url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}}
! style=&quot;width:220px;&quot; scope=&quot;col&quot; | උරුමය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ඉදිරිපත් කළ රට
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රූකඩ නාට්‍ය]]
| [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]]
| 2018
| ශ්‍රී ලංකාව
| ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[දුම්බර රටා කලාල]]
| [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]]
| 2021
| ශ්‍රී ලංකාව
| දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill &amp; Village Life
|url=https://khiri.com/dumbara-weaving/
|publisher=Khiri Travel
|date=22 June 2023
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]]
| 
[[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]&lt;br&gt;[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]]
| 2025
| ශ්‍රී ලංකාව
| කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

==මේ අඩවියත් බලන්න==
*[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]]
*[[ශ්‍රී ලංකාව]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &amp;mdash; නිල වෙබ් අඩවිය
*[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය]
*[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }}
*[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ]

{{Sri Lanka topics}}
{{World Heritage Sites in Sri Lanka}}
{{Lists of World Heritage Sites in Asia}}

[[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]]
[[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]]</text>
      <sha1>baz3ked8hqk0b9rw0ckkmg3ppqg8uwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6999</id>
    <revision>
      <id>800908</id>
      <parentid>799248</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81740" sha1="2dqis8mnlue5ohgjx2ke5ukzkoq079i" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name =&lt;big&gt; මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/big&gt;
| native_name = '''අමරපුර ‍ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව'''
| image = [[ගොනුව:Mahamevnawalogo-800x590.png|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ලාංඡනය]]
&lt;br&gt; [[ගොනුව:Mahamevnawa-Flag-800x534.png|350px|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිල ධජය]]
| size = 200px
| caption         = 
| abbreviation    = මහමෙව්නාව 
| motto = ගෞතම බුදුසසුන තුළ සනාතන රැකවරණය ලබමු
| type = සෙනසුන් සංවිධානයකි
| purpose = පිරිසිදු ථේරවාද ශ්‍රී සද්ධර්මය ලොව පුරා ප්‍රචාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව
| headquarters = [[පොල්ගහවෙල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| location =දේශිය ශාඛා 80+ &lt;br&gt;විදේශීය ශාඛා 50+ &lt;br&gt;සමස්ත ශාඛා 130+
| region_served = ලොව පුරා
| membership = බොදු මඟෙහි හැසිරෙන්නන්
| leader_title = නිර්මාතෘ
| leader_name = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title2 = ප්‍රධාන අනුශාසක 
| leader_name2 =  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title3 = මහෝපාධ්‍යාය 
| leader_name3 = ●අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායේ මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2004 - 2022)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2024 සිට)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
●හිනිදුම නන්දරතන නාහිමි&lt;br&gt;&lt;small&gt; (2022 සිට)&lt;/small&gt;
| leader_title4 =  නිකාය
| leader_name4 = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]]
| formation = 1999 අගෝස්තු 14
| website = සිංහල-{{URL|https://www.mahamevnawa.lk/}}&lt;br&gt;
ඉංග්‍රීසි-{{URL|https://www.mahamevnawa.org/}}&lt;br&gt;
හින්දි-{{URL|https://www.buddharashmi.in/}}&lt;br&gt;
දමිළ-{{URL|https://www.tamilbuddhist.com/}}
}}

'''මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය''' යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ඉගැන්වීම් ඇසුරින් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව ළඟා කර ගැනීමේ අරමුණින් [[ථේරවාදය|ථේරවාද]] බුදුදහම පදනම් කරගෙන පිහිටුවන ලද බෞද්ධ සෙනසුන් සංවිධානයකි. මෙම සංවිධානයේ මූලික අරමුණ වන්නේ බුදුදහමේ පරමාර්ථය වන [[නිවන|චතුරාර්ය සත්‍යය]] අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය ධර්ම අධ්‍යාපනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාදීමයි.&lt;ref&gt;[https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - මහමෙව්නාව බොදු සෙනසුනෙහි]&lt;/ref&gt;

මෙම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාව සහ විදේශ රටවල පිහිටි අසපු ශාඛා 130කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වන අතර, වනාන්තරගත, ග්‍රාමීය, අර්ධ නාගරික සහ නාගරික පරිසරයන් නියෝජනය වන පරිදි එම ආරාම පිහිටුවා ඇත. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප කේන්ද්‍ර කරගත් මහා විහාර සම්ප්‍රදායේ විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.දකුණු ආසියාවේ විශාලතම ථේරවාද බෞද්ධ ධර්මායතන ලෙස සැලකෙන මෙම සංවිධානයේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය සහ ආරම්භක ආරාමය වන්නේ [[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]යි.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සහ මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ නිර්මාතෘ හා ප්‍රධාන අනුශාසක ධුරය දරන්නේ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ]] වන අතර, උන්වහන්සේ &quot;පින්වත් ලොකු ස්වාමීන් වහන්සේ&quot; යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ද ප්‍රචලිතව සිටී. උන්වහන්සේගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් ත්‍රිපිටක ධර්මය, විනය සහ භාවනා පුහුණුව ලබන අතර එසේ එකම ආචාර්යවරයෙකු යටතේ වැඩිම ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා ප්‍රමාණයක් පරිපාලනය වන ලෝකයේ එකම බෞද්ධ ධර්මායතනය වන්නේ ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය යි.
[[ගොනුව:Maligawa-front1.jpg|thumb|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &quot;සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&quot; නම් විහාර මන්දිරය]]

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පුහුණුව සහ උපසම්පදා විනය කර්මය සඳහා මාතර අපරැක්ක ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] නමින් ඉන්දියාවේ නාලන්දා මහා විහාරය සහ අනුරාධපුර මහා විහාර සම්ප්‍රදාය ආදර්ශයට ගෙන සැලසුම් කර ඇති වනාන්තරගත භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවා ඇත. ඉන්දීය ශිෂ්‍ය භික්ෂූන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වීමත් සමඟ ඉන්දියාවේ නාග්පූර් ප්‍රදේශයේ ද මේ හා සමාන භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ආරම්භ කර තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මහමෙව්නාව ආරාම, සැලසුම් සහගතව හා ඒකාකාර ගෘහනිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සංවර්ධනය කරන ලද භාවනා ආරාම සංකීර්ණ ලෙස ද ප්‍රචලිතය.


කළුතර ප්‍රදේශයේ ගිලන් භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා විශේෂයෙන් ඉදිකරන ලද ගිලන් භික්ෂු රෝහල් සංකීර්ණයක් ද මෙම සංවිධානය සතුව පවතී. ඊට අමතරව ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා [[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]] නමින් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සෘජු පරිපාලනයෙන් වෙන් වූ නමුත් උන්වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන විද්‍යුත් මාධ්‍ය ජාලයක් සහ ''මහාමේඝ ප්‍රකාශන'' නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම ආයතන මඟින් සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ වෙනත් භාෂා රැසකින් ථේරවාද බුදුදහම ප්‍රචාරය කිරීම සඳහා පොත්, රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය භාවිතා කරයි.

මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල'' නමින් බෞද්ධ පාසල් ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ. සංවිධානයට අනුබද්ධ බැතිමතුන් ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු විවිධ රටවල විසිරී සිටින අතර, විදේශ රටවල ද බෞද්ධ විහාරස්ථාන සහ ධර්ම මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම මඟින් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ද සිය ක්‍රියාකාරකම් ව්‍යාප්ත කර ඇත.

==මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව==
මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ පරිපාලනය සිදු කරනු ලබන්නේ මහමෙව්නාව සංඝ සභාව විසිනි.එය අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය යටතේ පවතින, එහෙත් අභ්‍යන්තර පරිපාලන කටයුතු ස්වාධීනව සිදුකරන සංඝ සභාවකි. මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් 2006 වර්ෂයේදී අසපු සංචිතයේ පරිපාලන කටයුතු තමන්ගෙන් වෙන් කර සංඝ සභාව වෙත පැවරීමේ අරමුණින් මෙම සංඝ සභාව පිහිටුවන ලදී. ඒ සඳහා අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභාවේ අනුමැතිය හිමි වූ අතර, මහමෙව්නාව සංඝයා සඳහා වෙනම උපසම්පදා විනය කර්මය පැවැත්වීමේ අවසරය ද ලබා දෙන ලදී.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් මෙම සංඝ සභාවේ සාමාජිකත්වය දරන අතර, එහි රැස්වීම් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී පැවැත්වේ. සංඝ සභාවේ සභාපති, උපසභාපති, මහාලේඛකාධිකාරී සහ නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී ඇතුළු පරිපාලන තනතුරු ක්‍රියාත්මක වන අතර, නියමිත කාලසටහනකට අනුව මාස හයකට වරක් සංඝ සභාව රැස්වීම එහි පරිපාලන ක්‍රමවේදයේ අංගයකි. එම රැස්වීම්වලදී අසපු සංචිතයේ ප්‍රධාන පරිපාලන තීරණ ගැනීම මෙන්ම අසපු ශාඛා අතර භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ස්ථාන මාරු කිරීම් ද සිදු කරනු ලැබේ.මෙම ස්ථාන මාරු කිරීම &quot;මහා සංඝ මාරුව&quot; ලෙස විශේෂිත නමකින් හදුන්වන අතර එය මහමෙව්නාව සංඝ සභාව තුළ පමණක් දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂී කරුණකි.

සංඝ සභාවේ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ධර්මාචාර්යත්වය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් යටතේ පවතී. කෙසේ වෙතත්, සංඝ සභාව පිහිටුවීමට පෙර 1999 සිට 2006 දක්වා කාලසීමාවේ ඇතැම් ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ආචාර්යත්වය [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි]] සහ [[මුංහේනේ මෙත්තාරාම හිමි]] ඇතුළු සේරුවිල සඟ පරපුරේ ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දරන ලද අවස්ථා ද වාර්තා වේ.

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සාම්ප්‍රදායිකව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් විසින් දැරීම සිදු වී ඇත. ඒ අනුව [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමියන්]] 2004 වර්ෂයේ පැවති ප්‍රථම උපසම්පදා මහෝත්සවයේ සිට 2022 දක්වා එම ධුරය දැරූහ. 2022 වර්ෂයේදී උන්වහන්සේ තාවකාලිකව එම ධුරයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු අසපු සංචිතයේම ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂුවක් වන  [[හිනිඳුම නන්ද හිමි]] මහෝපාධ්‍යාය ධුරයට පත් කරන ලදී. 2024 වර්ෂයේ [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] අපවත් වීමෙන් අනතුරුව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරයට පත් [[දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි]] මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ තුන්වන මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සඳහා තේරී පත්වූහ.

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා අදියර කිහිපයකින් සමන්විත පුහුණු ක්‍රමවේදයක් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මඟින් ක්‍රියාත්මක කරයි. පැවිදි කිරීමට පෙර අපේක්ෂකයන් නේවාසික පුහුණුවකට සහභාගි වන අතර, පැවිද්දෙන් පසු ඔවුන් [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ]] භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය වෙත යොමු කරනු ලැබේ. එහිදී විනය, භාවනා, ත්‍රිපිටක ධර්මය, මහමෙව්නාව මඟින් සම්පාදිත සරල සිංහල ධර්ම ග්‍රන්ථ, සරල සිංහල සූත්‍ර පිටක පරිවර්තන, බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකය සහ අටුවා ග්‍රන්ථ ඇසුරින් අධ්‍යයන කටයුතු සිදු කරයි. අවශ්‍යතාව අනුව පාලි භාෂාව සහ අභිධර්මය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයන සඳහා ද අවස්ථාව ලබා දේ.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සියලු ශාඛාවල දෛනික කටයුතු පොදු කාලසටහනකට අනුව සංවිධානය කර ඇති අතර, දාන වළඳා ගැනීම, වන්දනා, සූත්‍ර සජ්ඣායනය, ධර්ම සාකච්ඡා සහ භාවනා වැඩසටහන් ඒ අනුව ක්‍රියාත්මක වේ. එමෙන්ම සිවුරු පැළදීම, සිවුරේ වර්ණය, වත්පිළිවෙත්, සජ්ඣායන ක්‍රමය සහ වන්දනා ක්‍රමය සම්බන්ධයෙන් ද සියලු අසපු අතර පොදු ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කරනු ලැබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය==

&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:850px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #3366cc; background-color:#f0f4f8; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#3366cc; color:white; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#d0e1fd; padding:6px 15px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුශාසක හිමි සහ මහෝපාධ්‍යාය හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අමරපුර ශ්‍රී  කළ්‍යාණිවංශ නිකායික මහමෙව්නාව සංඝ සභාව &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;සභාපති ඇතුලු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;සමාජික භික්ෂූන් (1000+)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #3366cc; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''දේශීය අසපු (70+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය &lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ගිලන් භික්ෂු රෝහල&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;කලුතර බෝඹුවල මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වෙනත් ප්‍රධාන අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඥණ භාවනා අසපුව &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''විදේශීය අසපු (45+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නවසීලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඇමරිකාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉන්දියාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;නාග්පූර් ඉන්දීය භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;එංගලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අයර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ස්කොට්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජර්මනිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රංශය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉතාලිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නෙදර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;සයිප්‍රසය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දකුණු කොරියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජපානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අරාබි අර්ධද්වීපය&lt;/small&gt;


| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අනගාරිකා අසපු (10+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;දේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මුතුගල මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වැදගත් අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;උඩුපිල යශෝධරා මහා සෑ විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;විදේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් වැදගත් අසපු'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රචලිත බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුඹල්වෙල අසපුව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මාළඹේ බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අසපු ශාඛා නොවන අනුබද්ධිත විහාර&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මොණරාගල &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;හබරණ &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;දහිරකිනාකන්ද &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බතලයාය &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැබිතිගොල්ලෑව &lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් ආයතන'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Shraddha Tv&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Lakviru Fm&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;අන්තර්ජාල අවකාශ&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ප්‍රකාශන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ධර්ම යාත්‍රා&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මූර්ති කලායතනය&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;&lt;small&gt;(සැ.යු.:මේ ආයතන සංඝ සභාවෙන් පරිබාහිරව ගිහි කාර්ය මණ්ඩල යටතේ පරිපාලනය වේ)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|}

&lt;/div&gt;

==ධර්ම ප්‍රචාරය==
===ධර්ම දේශනා හා සූත්‍ර ප්‍රචාරය===

20 වන සියවසේ අගභාගයේ ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ස්ථානවල ජාතක කතා, ධම්මපද ගාථා,මව්පිය වන්දනා,කාලීන දේශනා සහ අනාගත මෛත්‍රී බුදු සසුන පිළිබඳ සංකල්ප මූලික කරගත් ධර්ම දේශනා බහුලව පැවති අතර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය එම ප්‍රවණතාවයෙන් වෙනස් වූ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදයක් ආරම්භ කළේය. එහිදී ගෞතම බුදු සසුන තුළම චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය පරමාර්ථ කරගනිමින් සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඒ සමඟම සූත්‍ර පිටකයේ බොහෝ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එම ග්‍රන්ථ පහසුවෙන් කියවා තේරුම් ගත හැකි වීම නිසා ධර්මය හදාරන ජනතාව අතර වේගයෙන් ජනප්‍රිය විය.එකල බෞද්ධ ජනතාවට ගැළපෙන ආචාර කිරීමේ ක්‍රමයක් සුලබව භාවිතා නොවූ අතර කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ත්‍රිපිටකය තුල සඳහන් &quot;නමෝ බුද්ධාය!&quot; යන වදන නිරන්තරයෙන් භාවිතා කරනු ලැබීය.පසුව එය ප්‍රචලිත වූ අතර උන්වහන්සේගේ දේශනා ඇසූ බොහෝ බෞද්ධයන් එකිනෙකා හමුවන විට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන්න පැවසීමට හුරු විය.

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයින පුරා ධර්ම දේශනා පවත්වමින් වැඩම කළ අතර, උන්වහන්සේගේ දේශනා බෞද්ධ ජනතාව අතර ඉතා කෙටි කාලයකින් ප්‍රචලිත විය. එක් ධර්ම දේශනාවක් ශ්‍රවණය කිරීම සඳහා දහස් ගණනක් ජනතාව සහභාගි වූ අතර, විවිධ ප්‍රදේශවලින් බස් රථ මඟින් වන්දනා නඩ පැමිණීම ද සාමාන්‍ය සිදුවීමක් විය. පසුව එම දේශනා පොත්, කැසට්පට සහ සංයුක්ත තැටි (CD) ලෙස ද නිකුත් වූ අතර, රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය වීම ආරම්භ විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ තරුණයන් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව වෙත පැවිදි වීමට පෙළඹුණු අතර, පොල්ගහවෙල මූලස්ථානයේ ඉඩකඩ ප්‍රමාණවත් නොවීමත් සමඟ බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉඩම් පරිත්‍යාග මත දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල නව මහමෙව්නාව ආරාම පිහිටුවන ලදී. එම ආරාමවල ද දෛනික, සතිපතා සහ මාසික ධර්ම වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක විය.

===වන්දනා හා සජ්ඣායන සම්ප්‍රදාය===

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවට ආවේණික සජ්ඣායන සහ වන්දනා ක්‍රමයක් ද ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය. එහිදී අධික ලෙස මන්දගාමී හෝ වේගවත් නොවන මධ්‍යස්ථ උච්චාරණ ශෛලියකන් පාලි සජ්ඣායනය කිරීම ප්‍රචලිත විය. පාලි පාඨවල අර්ථය ජනතාවට අවබෝධ කර දීම සඳහා &quot;මහමෙව්නාවේ පාලි–සිංහල පිරිවානා පොත&quot; සම්පාදනය කර පාලි පාඨ සමඟ සිංහල පරිවර්තනය ද එක්ව සජ්ඣායනය කිරීම ආරම්භ කරන ලදී.මෙම ක්‍රමය ශ්‍රී ලංකාවේ මීට පෙර භාවිතා නොවූ බැවින් මුල් කාලයේ බෞද්ධ සමාජය තුළ ඒ පිළිබඳ විවිධ අදහස් හා වාද විවාද ද ඇති විය. පසුව මෙම ග්‍රන්ථය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ද පරිවර්තනය කළ අතර, විදේශීය බෞද්ධයන් අතර ද එය ජනප්‍රිය විය.

සිංහල අර්ථ සහිත සජ්ඣායනය බොහෝ ජනතාවක් පැමිණෙන පිරිත් සජ්ඣායන වලදී පමණක් භාවිතා වූ අතර සාමාන්‍යයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි භාෂාව වැටහෙන බැවින් මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර සූත්‍ර සජ්ඣායනයේ දී සිංහල සජ්ඣායනය අවම වශයෙන් සිදු කෙරුණි.කෙසේ නමුත් ඔවුන්ට ආවේණික වචන උච්චාරණ සම්ප්‍රදාය දිගටම භාවිතා වුණි.වර්ෂ 2006,2007 සහ 2008 වසර වලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කරමින් බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන මහෝත්සවය සඳහා මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සම්බන්ධ වූ අතර [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් එහි ප්‍රධානී ධුරය දරනු ලැබීය.එහිදී ද භාවනා කරනු ලැබූවේ ඔවුන්ට ආවේණික උච්චාරණ ක්‍රමය වේ.මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සජ්ඣායන ක්‍රමය පසුකාලීනව සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ඉන්දියානු බෞද්ධයන් අතර ජනප්‍රිය වූ අතර වර්ෂ 2024,2025 ආදී වර්ෂ වල පැවති බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන උඅතසවයේදී ඉන්දියානු භික්ෂූන් වහන්සේලා එම උච්චාරණ විලාසය භාවිතා කරන ප්‍රවණතාවක් ද දක්නට ලැබුණි.

===නව වන්දනා වැඩසටහන්===

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය රුවන්වැලිසෑය, සෝමාවතිය, සේරුවිල, පොලොන්නරුව සහ මිහින්තලය ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ සිද්ධස්ථානවල මහා පරිමාණ වන්දනා වැඩසටහන් සංවිධානය කළ අතර, ඒවාට ලක්ෂ ගණනින් බැතිමතුන් සහභාගි වූහ. සෝමාවතිය සෑය වන්දනාව සඳහා එක් අවස්ථාවක සහභාගිත්වය ලක්ෂ 12 ඉක්මවා ඇති බවට ඇස්තමේන්තු පළ විය. එමෙන්ම බෞද්ධයන්ට තිසරණය සහ බුද්ධ, ධර්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නය කෙරෙහි විශ්වාසය ශක්තිමත් කර ගැනීමේ වැදගත්කම නිරන්තරයෙන් අවධාරණය කරන ලද අතර වෙනත් දේවල් පසුපස නොයා තිසරණයම සරණ යෑමේ මූලික බෞද්ධ අංගය වඩාත් ප්‍රචාරය කරන ලදී.


ඒ සමඟම පඬුරු ගැටගැසීම, දේවාල හා කෝවිල්වල කන්නලව් කිරීම සහ ග්‍රහ අපල සංකල්ප මත පදනම් වූ බෝධි වන්දනා ක්‍රමවලින් ඉවත්ව, බුදුගුණ, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සහ තිසරණය මූලික කරගත් නව වන්දනා කවි සහ බෝධි වන්දනා ක්‍රම හඳුන්වා දෙන ලදී. කාලයත් සමඟ බොහෝ බෞද්ධයන් මෙම නව වන්දනා ක්‍රම භාවිතයට හුරු වූ අතර, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සිහි කරමින් වන්දනා කිරීම ද ව්‍යාප්ත විය. එසේම ශතවර්ෂ 8 කට පමණ පසු සර්වරාත්‍රික ධර්ම දේශනා සම්ප්‍රදාය ද නැවත ආරම්භ කරමින් මහමෙව්නාව විසින් ධර්ම දේශනා වැඩසටහන් ආරම්භ කරන ලදී.

===ළමා, තරුණ හා බෞද්ධ අධ්‍යාපන වැඩසටහන්===

මෙම කාලය තුළ ළමුන් සඳහා වෙනම ධර්ම වැඩසටහන්, තරුණයන් සඳහා විශේෂ වැඩසටහන්, බෞද්ධ චිත්‍රකතා ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් අධ්‍යාපනික ප්‍රකාශන ද ආරම්භ කරන ලදී. ඒවා මඟින් විවිධ වයස් කාණ්ඩ සඳහා ධර්ම අධ්‍යාපනය ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළ තවදුරටත් පුළුල් විය.

===2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය හා උරුම සංරක්ෂණය===

2012 වර්ෂයේ 2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය නිමිත්තෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මඟින් ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන, පිණ්ඩපාත චාරිකා, ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ සීල-භාවනා වැඩසටහන් විශාල වශයෙන් සංවිධානය කරන ලදී. එමෙන්ම අඩි 100 ඉක්මවන ස්ථූප, බුද්ධ මන්දිර සහ අනෙකුත් පූජනීය ගොඩනැගිලි කෙටි කාලයක් තුළ ඉදිකිරීම ද ජනතා අවධානයට ලක් විය. මෙම වැඩසටහන් බොහොමයක් විවිධ රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය කරන ලදී.

ඊට අමතරව මහාවංශය, ධාතු වංශය ඇතුළු ඓතිහාසික බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඒ සමඟම වසර 800කට පමණ පසු ශ්‍රී මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිහි කරන &quot;ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක&quot; සැමරුම නැවත ආරම්භ කළ අතර, මිහින්තලයේ උත්තිය රජු විසින් ඉදිකරන ලද මිහිඳු මහා සෑය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මූලික විය. විල්ගම්වෙහෙර,සේරුවිල ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ ස්මාරක නැවත සංරක්ෂණය සඳහා ද බෞද්ධ ජනතාවගේ දායකත්වයෙන් අරමුදල් රැස් කරන ලදී.

මෙවැනි නව ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රම, වන්දනා සම්ප්‍රදායන්, ප්‍රකාශන, අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ උරුම සංරක්ෂණ කටයුතු හේතුවෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කෙටි කාලයක් තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ජනතාව අතර පුළුල් ලෙස ප්‍රචලිත විය. 

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
{{වැඩිදුර|ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය}}

2012 වර්ෂයේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් පුළුල් කිරීමේ අරමුණින්, ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරන ලදී. ඒ යටතේ ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය සහ ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ගිහි කාර්ය මණ්ඩලයක සහාය ඇතිව ක්‍රියාත්මක වූ අතර, පැය විසිහතර පුරා ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, වන්දනා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කරමින් ධර්ම දානය සිදු කරයි. මෙම ධර්ම දේශනා සියල්ලම මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් සිදු කරනු ලබන අතර, බොහෝ වැඩසටහන් කිරිබත්ගොඩ–කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපු පරිශ්‍රයේදී පටිගත කෙරේ. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාවලින් එකක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ආවරණ ජාලය හිමි බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාව ලෙස ද සැලකේ.

පසුකාලීනව ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය අන්තර්ජාලය සහ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ද ධර්ම ප්‍රචාරය පුළුල් කළේය. ඒ අනුව සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ චීන ඇතුළු භාෂා රැසකින් යූටියුබ් නාලිකා ආරම්භ කරන ලදී. Shraddha TV, Lakviru Radio, Buddhism, Buddha Rashmi, Tamil Buddhist, Muniwar, Colombo Dhamma Friends සහ තරුණයන් ඉලක්ක කරගත් අහස්ගව්ව වැනි නාලිකා ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. මෙම නාලිකා අතරින් Shraddha TV යූටියුබ් නාලිකාව ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියනය ඉක්මවා ඇති අතර, Buddhism නාලිකාව ග්‍රාහකයින් මිලියන දෙකකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද, Buddha Rashmi නාලිකාව ග්‍රාහකයින් ලක්ෂ පහකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද හිමි කරගෙන ඇත. මෙම බහුභාෂාමය ධර්ම ප්‍රචාරක වැඩසටහන් හේතුවෙන් මහමෙව්නාව ලොව පුරා විවිධ භාෂාවලින් ධර්මය ප්‍රචාරණය කරන ප්‍රමුඛ බෞද්ධ ධර්මායතනයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

මෙම ධර්ම ප්‍රචාරක ව්‍යාපෘතිවලට සමගාමීව මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ආරම්භ කර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මගින් නිකුත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් ප්‍රකාශන මුද්‍රණය කර අඩු මිලකට ජනතාව අතර බෙදාහැරීම සිදු කරන ලදී. එමෙන්ම මහාමේඝ නමින් මාසික බෞද්ධ සඟරාවක් ද ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. මෙවැනි ලාභ නොලබන ආයතන පිහිටුවීම මගින් මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් ශක්තිමත් වූ අතර, විදේශීය රටවල ද මහමෙව්නාව අසපු ශාඛා එරට ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයන්ගේ උපකාර මත ආරම්භ කර ඒ ඒ රටවල භාෂාවලින් ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ අධ්‍යාපන කටයුතු ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.

විශේෂයෙන් බටහිර රටවල මහමෙව්නාව ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් නොමිලේ බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම ඉගැන්වීම හේතුවෙන් විදේශිකයන් විශාල පිරිසක් මහමෙව්නාව ආරාම වෙත පැමිණ භාවනාව හා බුද්ධ ධර්මය හදාරන්නට පෙළඹුණහ. ඒ සමඟම මහමෙව්නාව මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ඉංග්‍රීසි ඇතුළු විදේශීය භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම ද සිදු වූ අතර, එමගින් විදේශිකයන් අතර මහමෙව්නාව ආරාම පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධිය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විවිධ රටවලින් පැවිදි වීම සඳහා මහමෙව්නාව වෙත පැමිණෙන විදේශිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව ද ක්‍රමයෙන් ඉහළ ගියේය. ඉන්දියාවේ සිදු කළ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු හේතුවෙන් එරට බෞද්ධයන්ගේ ඉල්ලීම මත මහමෙව්නාව ශාඛා ආරම්භ කරන ලද අතර, ඉන්දීය භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම සඳහා ඉන්දියාව තුළම වෙනම ථේරවාද භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ද පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මහමෙව්නාව|publisher=මහමෙව්නාව - ටොරන්ටෝ  නුවර |url=http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |access-date=26 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503053215/http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |archive-date=3 May 2008}}&lt;/ref&gt;

== ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය හා කලා ශෛලිය ==

මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ බොහෝ ආරාම ශාඛා පොදු ගෘහ නිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සැලසුම් කර ඉදිකර ඇත. ඒවා භාවනා ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් වුවද, ස්ථූපය, බෝධි මණ්ඩපය, පිළිමගෙය සහ ධර්ම ශාලාව වැනි ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ විහාරස්ථානවල දක්නට ලැබෙන මූලික අංග ද ඒවායේ අන්තර්ගත වේ. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප සහිත මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද සංචිතය යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ.

මහමෙව්නාව ආරාමවල ඉදිකරන ස්ථූප සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් නිර්මාණය කරනු ලබන අතර, ධාතූන් වහන්සේලා සතරැස් කොටුව තුළ පමණක් නිධන් කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික සම්ප්‍රදායට අමතරව, ගර්භය සහ සතරැස් කොටුව යන දෙකෙහිම අලංකාර ධාතු ගර්භයක් නිර්මාණය කර ධාතූන් වහන්සේලා නිධන් කිරීමේ ක්‍රමයක් අනුගමනය කරයි. බෝධි මණ්ඩප ද සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් ඉදිකරනු ලබන අතර, ප්‍රධාන බෝධීන් වහන්සේ වටා පරිවාර බෝධීන් වහන්සේලා සිව්නමක් රෝපණය කිරීම මෙහි බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබෙන සැලසුම් ලක්ෂණයකි. බෝධි මණ්ඩපවල බුද්ධ ප්‍රතිමා බොහෝ විට භූමිස්පර්ශ මුද්‍රාවෙන් නිර්මාණය කර ඇති අතර, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධිය ලෙස සැලකෙන නුග වෘක්ෂයක් පිහිටුවන ලද කුඩා බෝධි මණ්ඩප ද ඇතැම් ආරාමවල දක්නට ලැබේ.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වර්ණ හා අලංකරණය සම්බන්ධයෙන් ද මහමෙව්නාව ආරාමවල යම් පොදු ලක්ෂණ පවතී. සුදු පැහැයට අමතරව රන්, මැටි, ක්‍රීම් සහ ලා රෝස වැනි වර්ණ භාවිතා කර ඇති අතර, කැටයම්, උද්‍යාන අලංකරණය සහ බොන්සායි ශාක භාවිතයෙන් ස්වභාවික පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරාම පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. සදකඩපහණ, මුරගල් සහ වෙනත් සම්ප්‍රදායික විහාර අංග භාවිතා කිරීමත් සමඟ සිංහ, හස්ති, හංස සහ මොණර රූප ද අලංකරණ අංග ලෙස යොදා ගනු ලැබේ.

ආගමික සංකේත සහ වන්දනා ස්ථාන සැලසුම් කිරීමේදී ද පොදු රටාවක් අනුගමනය කර ඇත. බොහෝ ආරාමවල ධර්ම ශාලාව තුළ ධර්මචක්‍ර මුද්‍රාවෙන් යුතු බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් හෝ ධර්මචක්‍ර සංකේතයක් ස්ථාපනය කර ඇති අතර, විහාර භූමියට පිවිසෙන ප්‍රධාන දොරටුවේ විහාරස්ථානයේ නාමය වෙනුවට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන පාඨය යෙදීම ද බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබේ. ආරාම පරිශ්‍රය තුළ &quot;මහමෙව්නාව&quot; යන නාම පුවරුවක් සහ මහජනතාව සඳහා ධර්ම ග්‍රන්ථ ලබාගත හැකි ''සදහම් පොත් මැදුරක්'' ද සාමාන්‍යයෙන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.සාම්පදායික විහාරස්ථාන වල දක්නට ලැබෙන හින්දු දේව ප්‍රතිමා සඳහා වෙනම දේවාල ඉදිකිරීම වෙනුවට, රහතන් වහන්සේලා සහ බෞද්ධ චරිත නිරූපණය කරන ප්‍රතිමා මණ්ඩප සහ බෞද්ධ දෙවිවරුන්ගේ ප්‍රතිමා ඇතැම් නිර්මාණවල අන්තර්ගත කර ඇත.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය තමන්ටම ආවේණික බුද්ධ ප්‍රතිමා ශෛලියක් ද හඳුන්වා දී ඇති අතර, එය ජනප්‍රිය වශයෙන් &quot;අසපු ප්‍රතිමා&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ආරම්භක කාලයේ රන් පැහැයෙන් යුතු, ඉන්දියාවේ බුද්ධගයා ප්‍රදේශයේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරු යුගයේ තිවංක ප්‍රතිමා සම්ප්‍රදායෙන් ආභාස ලැබූ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරන ලදී.පසුව එම ශෛලිය තවදුරටත් සංවර්ධනය කරමින් නව ප්‍රතිමා ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී.

මෙම කලා කටයුතු සඳහා ''මූර්ති කලායතනය'' නමින් ආරාමයට පරිබාහිරව ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස විශේෂිත මූර්ති නිර්මාණ ආයතනයක් පිහිටුවන ලද අතර, එහි නිර්මාණය කරන ලද බුද්ධ ප්‍රතිමා හා මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා මහමෙව්නාව ආරාමවලට අමතරව වර්තමානයේ වෙනත් බෞද්ධ විහාරස්ථානවල ද භාවිතයට ගනු ලබනු දක්නට තිබේ. එම ප්‍රතිමා ශෛලියට අයත් බුද්ධ ප්‍රතිමා දෙකක් [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] සහ [[මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] තුළ ස්ථාපනය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව මූලික දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.වර්තමානයේ මේ ප්‍රතිමා සඳහා ඇති ප්‍රචලිත බව නිසා වෙනත් ලංකාවේ වෙනත් මූර්ති නිර්මාණ ආයතන ද මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා නිර්මාණයට වර්තමානය වන විට යොමුව තිබෙනු දක්නට තිබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන්==

===දේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ දේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=දේශීය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන් |url=https://mahamevnawa.lk/mahamevnawa-local-branches/ |date= |access-date=2025-08-03 |website=මහමෙව්නාව}}&lt;/ref&gt;

==== '''වයඹ පළාත''' ====
*[[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානය]]
*ආනමඩුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*ඉබ්බාගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*උයන්දන මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගිරිබාව මහමෙව්නාව තිසරණ සරණ සමාධි භාවනා අසපුව 
*තඹකන්ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොතුහැර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොල්පිතිගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*[[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය| බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑ විහාරය]]
*මහව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*දඹදෙණිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාස්පොත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[ගොනුව:AngulimalaSeya.jpg|thumb|right|200px|බෝවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &lt;br&gt;ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==== '''බස්නාහිර පළාත''' ====
*[[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය]]
*කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපුව -[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය | ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලයේ මූලස්ථානය]]
*අවිස්සාවේල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කොච්චිකඩේ මහමෙව්නාව තිසරණ භාවනා අසපුව(මහමෙව්නාව බුද්ධගයා මහා විහාරය)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;හිනිදුම නන්දරතන විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*කෝට්ටේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගම්පහ,නැදුන්ගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුලත්සිංහල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සේරුපිට මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හුණුමුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හොරණ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*නිට්ටඹුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කලුතර මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන (බෝඹුවල මහමෙව්නාව ගිලන් භික්ෂු රෝහල)
*සියඹලාපේ මාවරමණ්ඩිය සිරි ගෞතම විහාරය&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*අගලවත්ත මහමෙව්නාව නිධන්ගල ආරණ්‍ය සේනාසනය

==== '''දකුණු පළාත''' ====
*[[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] 
*ගාල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ඇල්පිටිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව (ශ්‍රී රාහුල මහා සෑ විහාරය)
*වළස්මුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සූරියවැව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හිනිඳුම තලංගල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*තිස්සමහාරාමය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බෙලිඅත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Mahamevnawa maha viharaya 3.jpg|thumb|right|200x|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ ධර්ම ශාලාවෙහි තැන්පත් කර ඇති සමාධි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]

==== '''මධ්‍යම පළාත''' ====
*කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාතලේ මඩවල උල්පත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*රත්තොට මහමෙව්නාව සාරිපුත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය 
*නුවරඑළිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ශ්‍රී මහාසේන මහමෙව්නාව වන සෙනසුන-මොරගහකන්ද
*ලග්ගල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොරමඩුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*පූඬලුඔය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 

==== '''ඌව පළාත''' ====
*කතරගම මහමෙව්නාව අමාසිසිල භාවනා අසපුව
*[[කුඹල්වෙල අසපුව|කුඹල්වෙල ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑ විහාරය (ඇල්ල කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව බෝධිගිරි වනසෙනසුන)]]
*බිබිල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුත්තල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*මහියංගණය මහමෙව්නාව ශ්‍රී මහා සුමන භාවනා අසපුව
*මාරිඅරාව මහමෙව්නාව දහරකිනා කන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනය
*මුල්ලේගම මහමෙව්නාව රන්පහන වන සෙනසුන
*මොණරාගල මහමෙව්නාව තඹලවින්නආර තපෝවනය
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Kumbalwela,_Mahamevnawa_Buddhist_Monastery,_2025-07_CN-01.jpg|thumb|right|200px|කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි&lt;br&gt; ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑය ඇතුලු සත්බුදු මන්දිරය]]

==== '''උතුරුමැද පළාත''' ====
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ධම්මචේතිය භාවනා අසපුව
*අනුරාධපුර සිරි වාසව භාවනා උද්‍යානය 
*මිහින්තලේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑ විහාරය
*පොළොන්නරුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හබරණ මහමෙව්නාව ශ්‍රී බෝධිරාජ භාවනා අසපුව
*කැබිතිගොල්ලෑව මහමෙව්නාව භාතියගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය (භාතියගිරි රජමහා විහාරය)
*කහටගස්දිගිලිය මහමෙව්නාව ධම්මගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය
*ගලෙන්බිඳුණුවැව මහමෙව්නාව සදහම් සෙනසුන භාවනා අසපුව

==== '''සබරගමුව පළාත''' ====
*එරත්න මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*කහවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බලංගොඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*සිරිපාගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පින්නවල මහමෙව්නාව අමාදහර භාවනා අසපුව
*කුකුළේගම මහමෙව්නාව වන සෙනසුන

==== '''නැගෙනහිර පළාත''' ====
*අම්පාර මහමෙව්නාව ශ්‍රී සද්ධාතිස්ස භාවනා අසපුව
*කන්තලේ මහමෙව්නාව ධම්මගිරි භාවනා අසපුව
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය (විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය)]]
*[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]](අනුබද්ධිත)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවේ,අලුදෙණියේ සුබෝධි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.විහාරයේ පරිපූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;
*පදියතලාව මහමෙව්නාව සදහම් මන්දිරය-පොහෝදා සීල භාවනා ශාලාව

[[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|right|200px|මහමෙව්නාව විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරයේ සුපිහිටි සේරුවිල පැරණි සෝමාවතිය මහා සෑය]] 

===විදේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ විදේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;https://mahamevnawa.org/worldwide-mahamevnawa-branches/&lt;/ref&gt;

==== '''කැනඩාව''' ====
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*විනිපෙග් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*සස්කැටූන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*එඩ්මන්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*වැන්කොවුවර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*ඇක්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව

==== '''ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය''' ====
*වොෂින්ටන්, ඩී.සී. මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් ජර්සි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*කැලිෆෝනියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ෆ්ලොරීඩා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් යෝර්ක් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ටෙක්සාස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ඇට්ලාන්ටා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

==== '''ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය''' ====
*ඇඩ්ලේඩ් (Adelaide) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බටහිර මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව ජේතවන භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*පර්ත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*සිඩ්නි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බ්‍රිස්බන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*ඕක්ලන්ඩ් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, නවසීලන්තය

==== '''යුරෝපය''' ====
[[File:Mahamevnawa London.jpg|right|thumb|ලන්ඩන් අසපුව]]
*බැසිල්ඩන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- එක්සත් රාජධානිය
*ලිවර්පූල්/වොරිංටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- උතුරු එංගලන්තය, එක්සත් රාජධානිය 
*ස්ටැන්මෝර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ලන්ඩන් අසපුව)-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*සවුත් වේල්ස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එක්සත් රාජධානිය 
*ඩන්ඩී(Dundee) මහමෙව්නාව ජාත්‍යන්තර භාවනා අසපුව-ස්කොට්ලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එෂර්(Esher) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එක්ස්බිරිජ්(Axbridge)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*පහළ ක්ලිෂන්රෝ(Kilshanroe Downs)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-ක්ලිෂන්චෝ(Kilshanchoe), අයර්ලන්තය 
*නිකෝෂියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*ලිමැසෝල් (Limassol) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*මහමෙව්නාව ථේරවාද බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය- ප්‍රංශය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ජර්මනිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ඉතාලිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- නෙදර්ලන්තය

===='''ඉන්දියානු උප මහද්වීපය'''====
*බුද්ධගයා මහමෙව්නාව බුදුනුවණ භාවනා අසපුව - ගයාව,බිහාර්
*නාග්පූර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බ්හිවුකුණ්ඩ් මහමෙව්නාව බුද්ධ රශ්මි ථේරවාද බෞද්ධ පුහුණු මධ්‍යස්ථානය - මහාරාෂ්ඨ
*දිල්ලි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දිල්ලිය 
*ගාසියාබාත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බුල්දානා මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - මහාරාෂ්ඨ

===='''නැගෙනහිර ආසියානු කලාපය'''====
*අන්සාන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*දීඝු (Daegu) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ගිම්හේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ඔසාකා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ඔසාකා මහා විහාරය) - ඔසාකා නගරය,ජපානය
*ඉබරකි මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - කසමා,ඉබරකි නගරය,ජපානය 

===='''ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය)'''====

*[[මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි]],එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය (2026 වසරේ සිට වසා ඇත)

[[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|thumb|250px|මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ඩුබායි]]
===මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ අනගාරිකා අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව |url=https://mahamevnawa.lk/anagarika-asapuwa/ |access-date=2026-03-18 |website=Mahamevnawa Bhawana Asapuwa}}&lt;/ref&gt;

'''දේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*දඹදෙණිය මුතුගල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව (අනගාරිකා අසපු මූලස්ථානය)
*[[සිරි යශෝධරා මහා සෑය|උඩුපිල සිරි යශෝධරා මහා සෑ විහාරය (උඩුපිල මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව)]]
*කොළඹ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*නුගේගොඩ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*වරකාපොල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කිඹුලාපිටිය මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*හක්මන මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ස්වර්ණමාලී අනගාරිකා අසපුව 
*හලාවත මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*මාවතගම මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කඩුගන්නාව මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*කුලියාපිටිය මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව 


'''විදේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,කැනඩාව  
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,ඕස්ට්‍රේලියාව

== මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ==

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල''' යනු මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ අනුශාසක [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ආරම්භ කරන ලද අර්ධ රාජ්‍ය පෞද්ගලික බෞද්ධ පාසල් ජාලයකි.මහා සංඝරත්නයේ අනුශාසකත්වය යටතේ ගුණධර්ම අධ්‍යාපනය, විධිමත් අධ්‍යාපනය සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සමබරව ක්‍රියාත්මක වන පාසල් පද්ධතියක් පිහිටුවීම එහි අරමුණ ලෙස සංවිධානය සඳහන් කරයි.

මෙම පාසල් ජාලයේ පළමු විද්‍යාලය 2018 පෙබරවාරි 28 වන දින ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම ප්‍රදේශයේ රජයේ අනුමත පෞද්ගලික පාසලක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. ඒ සඳහා මැලේසියාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ක්වාලාලම්පූර්හි සෙන්තෝල් බෞද්ධ විහාරයේ විහාරාධිපති සහ ථේරවාද බෞද්ධ කවුන්සිලයේ අනුශාසක [[බූටෑවත්තේ සරණංකර හිමි]]යන් විසින් උන්වහන්සේට අයත් ගොඩනැගිලි සහිත ඉඩම පරිත්‍යාග කරන ලදී.

සංවිධානයට අනුව, බෞද්ධ වටිනාකම් මත පදනම් වූ පාසල් අධ්‍යාපනයක් ලබාදීමේ අරමුණින් මෙම පාසල් ජාලය ක්‍රියාත්මක වන අතර, නිදහසෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භ වූ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල් ජාලය ලෙස එය හඳුන්වා දෙනු ලබයි. පසුව දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට එහි ශාඛා ව්‍යාප්ත වූ අතර, දැනට පහත විද්‍යාල ක්‍රියාත්මක වේ.

* දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* සඳලංකාව මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* වැලිමඩ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* මාළඹේ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය

මීට අමතරව කඩුවෙල, කිරිබත්ගොඩ, මාළඹේ, සඳලංකාව, දෙල්ගොඩ සහ වැලිමඩ යන ප්‍රදේශවල '''මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්''' ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;විස්තර&quot; /&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[බුදු දහම]]
* [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
* [[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://mahamevnawa.lk/new-publications/ මහමෙව්නාව සදහම් ප්‍රකාශන]</text>
      <sha1>2dqis8mnlue5ohgjx2ke5ukzkoq079i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800909</id>
      <parentid>800908</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:10:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව */</comment>
      <origin>800909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82014" sha1="2etgeoe295fdgot0juo5d70uckrf3vu" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name =&lt;big&gt; මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/big&gt;
| native_name = '''අමරපුර ‍ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව'''
| image = [[ගොනුව:Mahamevnawalogo-800x590.png|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ලාංඡනය]]
&lt;br&gt; [[ගොනුව:Mahamevnawa-Flag-800x534.png|350px|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිල ධජය]]
| size = 200px
| caption         = 
| abbreviation    = මහමෙව්නාව 
| motto = ගෞතම බුදුසසුන තුළ සනාතන රැකවරණය ලබමු
| type = සෙනසුන් සංවිධානයකි
| purpose = පිරිසිදු ථේරවාද ශ්‍රී සද්ධර්මය ලොව පුරා ප්‍රචාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව
| headquarters = [[පොල්ගහවෙල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| location =දේශිය ශාඛා 80+ &lt;br&gt;විදේශීය ශාඛා 50+ &lt;br&gt;සමස්ත ශාඛා 130+
| region_served = ලොව පුරා
| membership = බොදු මඟෙහි හැසිරෙන්නන්
| leader_title = නිර්මාතෘ
| leader_name = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title2 = ප්‍රධාන අනුශාසක 
| leader_name2 =  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title3 = මහෝපාධ්‍යාය 
| leader_name3 = ●අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායේ මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2004 - 2022)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2024 සිට)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
●හිනිදුම නන්දරතන නාහිමි&lt;br&gt;&lt;small&gt; (2022 සිට)&lt;/small&gt;
| leader_title4 =  නිකාය
| leader_name4 = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]]
| formation = 1999 අගෝස්තු 14
| website = සිංහල-{{URL|https://www.mahamevnawa.lk/}}&lt;br&gt;
ඉංග්‍රීසි-{{URL|https://www.mahamevnawa.org/}}&lt;br&gt;
හින්දි-{{URL|https://www.buddharashmi.in/}}&lt;br&gt;
දමිළ-{{URL|https://www.tamilbuddhist.com/}}
}}

'''මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය''' යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ඉගැන්වීම් ඇසුරින් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව ළඟා කර ගැනීමේ අරමුණින් [[ථේරවාදය|ථේරවාද]] බුදුදහම පදනම් කරගෙන පිහිටුවන ලද බෞද්ධ සෙනසුන් සංවිධානයකි. මෙම සංවිධානයේ මූලික අරමුණ වන්නේ බුදුදහමේ පරමාර්ථය වන [[නිවන|චතුරාර්ය සත්‍යය]] අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය ධර්ම අධ්‍යාපනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාදීමයි.&lt;ref&gt;[https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - මහමෙව්නාව බොදු සෙනසුනෙහි]&lt;/ref&gt;

මෙම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාව සහ විදේශ රටවල පිහිටි අසපු ශාඛා 130කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වන අතර, වනාන්තරගත, ග්‍රාමීය, අර්ධ නාගරික සහ නාගරික පරිසරයන් නියෝජනය වන පරිදි එම ආරාම පිහිටුවා ඇත. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප කේන්ද්‍ර කරගත් මහා විහාර සම්ප්‍රදායේ විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.දකුණු ආසියාවේ විශාලතම ථේරවාද බෞද්ධ ධර්මායතන ලෙස සැලකෙන මෙම සංවිධානයේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය සහ ආරම්භක ආරාමය වන්නේ [[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]යි.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සහ මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ නිර්මාතෘ හා ප්‍රධාන අනුශාසක ධුරය දරන්නේ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ]] වන අතර, උන්වහන්සේ &quot;පින්වත් ලොකු ස්වාමීන් වහන්සේ&quot; යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ද ප්‍රචලිතව සිටී. උන්වහන්සේගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් ත්‍රිපිටක ධර්මය, විනය සහ භාවනා පුහුණුව ලබන අතර එසේ එකම ආචාර්යවරයෙකු යටතේ වැඩිම ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා ප්‍රමාණයක් පරිපාලනය වන ලෝකයේ එකම බෞද්ධ ධර්මායතනය වන්නේ ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය යි.
[[ගොනුව:Maligawa-front1.jpg|thumb|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &quot;සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&quot; නම් විහාර මන්දිරය]]

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පුහුණුව සහ උපසම්පදා විනය කර්මය සඳහා මාතර අපරැක්ක ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] නමින් ඉන්දියාවේ නාලන්දා මහා විහාරය සහ අනුරාධපුර මහා විහාර සම්ප්‍රදාය ආදර්ශයට ගෙන සැලසුම් කර ඇති වනාන්තරගත භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවා ඇත. ඉන්දීය ශිෂ්‍ය භික්ෂූන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වීමත් සමඟ ඉන්දියාවේ නාග්පූර් ප්‍රදේශයේ ද මේ හා සමාන භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ආරම්භ කර තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මහමෙව්නාව ආරාම, සැලසුම් සහගතව හා ඒකාකාර ගෘහනිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සංවර්ධනය කරන ලද භාවනා ආරාම සංකීර්ණ ලෙස ද ප්‍රචලිතය.


කළුතර ප්‍රදේශයේ ගිලන් භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා විශේෂයෙන් ඉදිකරන ලද ගිලන් භික්ෂු රෝහල් සංකීර්ණයක් ද මෙම සංවිධානය සතුව පවතී. ඊට අමතරව ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා [[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]] නමින් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සෘජු පරිපාලනයෙන් වෙන් වූ නමුත් උන්වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන විද්‍යුත් මාධ්‍ය ජාලයක් සහ ''මහාමේඝ ප්‍රකාශන'' නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම ආයතන මඟින් සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ වෙනත් භාෂා රැසකින් ථේරවාද බුදුදහම ප්‍රචාරය කිරීම සඳහා පොත්, රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය භාවිතා කරයි.

මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල'' නමින් බෞද්ධ පාසල් ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ. සංවිධානයට අනුබද්ධ බැතිමතුන් ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු විවිධ රටවල විසිරී සිටින අතර, විදේශ රටවල ද බෞද්ධ විහාරස්ථාන සහ ධර්ම මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම මඟින් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ද සිය ක්‍රියාකාරකම් ව්‍යාප්ත කර ඇත.

==මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව==
මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ පරිපාලනය සිදු කරනු ලබන්නේ මහමෙව්නාව සංඝ සභාව විසිනි.එය අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය යටතේ පවතින, එහෙත් අභ්‍යන්තර පරිපාලන කටයුතු ස්වාධීනව සිදුකරන සංඝ සභාවකි. මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් 2006 වර්ෂයේදී අසපු සංචිතයේ පරිපාලන කටයුතු තමන්ගෙන් වෙන් කර සංඝ සභාව වෙත පැවරීමේ අරමුණින් මෙම සංඝ සභාව පිහිටුවන ලදී. ඒ සඳහා අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභාවේ අනුමැතිය හිමි වූ අතර, මහමෙව්නාව සංඝයා සඳහා වෙනම උපසම්පදා විනය කර්මය පැවැත්වීමේ අවසරය ද ලබා දෙන ලදී.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් මෙම සංඝ සභාවේ සාමාජිකත්වය දරන අතර, එහි රැස්වීම් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී පැවැත්වේ. සංඝ සභාවේ සභාපති, උපසභාපති, මහාලේඛකාධිකාරී සහ නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී ඇතුළු පරිපාලන තනතුරු ක්‍රියාත්මක වන අතර, නියමිත කාලසටහනකට අනුව මාස හයකට වරක් සංඝ සභාව රැස්වීම එහි පරිපාලන ක්‍රමවේදයේ අංගයකි. එම රැස්වීම්වලදී අසපු සංචිතයේ ප්‍රධාන පරිපාලන තීරණ ගැනීම මෙන්ම අසපු ශාඛා අතර භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ස්ථාන මාරු කිරීම් ද සිදු කරනු ලැබේ.මෙම ස්ථාන මාරු කිරීම &quot;මහා සංඝ මාරුව&quot; ලෙස විශේෂිත නමකින් හදුන්වන අතර එය මහමෙව්නාව සංඝ සභාව තුළ පමණක් දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂී කරුණකි.

සංඝ සභාවේ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ධර්මාචාර්යත්වය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් යටතේ පවතී. කෙසේ වෙතත්, සංඝ සභාව පිහිටුවීමට පෙර 1999 සිට 2006 දක්වා කාලසීමාවේ ඇතැම් ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ආචාර්යත්වය [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි]] සහ [[මුංහේනේ මෙත්තාරාම හිමි]] ඇතුළු සේරුවිල සඟ පරපුරේ ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දරන ලද අවස්ථා ද වාර්තා වේ.

[[File:mahamewnawa polgahawela.jpg|thumb|center|150px|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ පිහිටි සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව]]

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සාම්ප්‍රදායිකව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් විසින් දැරීම සිදු වී ඇත. ඒ අනුව [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමියන්]] 2004 වර්ෂයේ පැවති ප්‍රථම උපසම්පදා මහෝත්සවයේ සිට 2022 දක්වා එම ධුරය දැරූහ. 2022 වර්ෂයේදී උන්වහන්සේ තාවකාලිකව එම ධුරයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු අසපු සංචිතයේම ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂුවක් වන  [[හිනිඳුම නන්ද හිමි]] මහෝපාධ්‍යාය ධුරයට පත් කරන ලදී. 2024 වර්ෂයේ [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] අපවත් වීමෙන් අනතුරුව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරයට පත් [[දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි]] මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ තුන්වන මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සඳහා තේරී පත්වූහ.

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා අදියර කිහිපයකින් සමන්විත පුහුණු ක්‍රමවේදයක් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මඟින් ක්‍රියාත්මක කරයි. පැවිදි කිරීමට පෙර අපේක්ෂකයන් නේවාසික පුහුණුවකට සහභාගි වන අතර, පැවිද්දෙන් පසු ඔවුන් [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ]] භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය වෙත යොමු කරනු ලැබේ. එහිදී විනය, භාවනා, ත්‍රිපිටක ධර්මය, මහමෙව්නාව මඟින් සම්පාදිත සරල සිංහල ධර්ම ග්‍රන්ථ, සරල සිංහල සූත්‍ර පිටක පරිවර්තන, බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකය සහ අටුවා ග්‍රන්ථ ඇසුරින් අධ්‍යයන කටයුතු සිදු කරයි. අවශ්‍යතාව අනුව පාලි භාෂාව සහ අභිධර්මය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයන සඳහා ද අවස්ථාව ලබා දේ.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සියලු ශාඛාවල දෛනික කටයුතු පොදු කාලසටහනකට අනුව සංවිධානය කර ඇති අතර, දාන වළඳා ගැනීම, වන්දනා, සූත්‍ර සජ්ඣායනය, ධර්ම සාකච්ඡා සහ භාවනා වැඩසටහන් ඒ අනුව ක්‍රියාත්මක වේ. එමෙන්ම සිවුරු පැළදීම, සිවුරේ වර්ණය, වත්පිළිවෙත්, සජ්ඣායන ක්‍රමය සහ වන්දනා ක්‍රමය සම්බන්ධයෙන් ද සියලු අසපු අතර පොදු ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කරනු ලැබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය==

&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:850px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #3366cc; background-color:#f0f4f8; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#3366cc; color:white; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#d0e1fd; padding:6px 15px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුශාසක හිමි සහ මහෝපාධ්‍යාය හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අමරපුර ශ්‍රී  කළ්‍යාණිවංශ නිකායික මහමෙව්නාව සංඝ සභාව &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;සභාපති ඇතුලු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;සමාජික භික්ෂූන් (1000+)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #3366cc; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''දේශීය අසපු (70+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය &lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ගිලන් භික්ෂු රෝහල&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;කලුතර බෝඹුවල මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වෙනත් ප්‍රධාන අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඥණ භාවනා අසපුව &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''විදේශීය අසපු (45+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නවසීලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඇමරිකාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉන්දියාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;නාග්පූර් ඉන්දීය භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;එංගලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අයර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ස්කොට්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජර්මනිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රංශය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉතාලිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නෙදර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;සයිප්‍රසය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දකුණු කොරියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජපානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අරාබි අර්ධද්වීපය&lt;/small&gt;


| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අනගාරිකා අසපු (10+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;දේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මුතුගල මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වැදගත් අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;උඩුපිල යශෝධරා මහා සෑ විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;විදේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් වැදගත් අසපු'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රචලිත බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුඹල්වෙල අසපුව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මාළඹේ බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අසපු ශාඛා නොවන අනුබද්ධිත විහාර&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මොණරාගල &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;හබරණ &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;දහිරකිනාකන්ද &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බතලයාය &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැබිතිගොල්ලෑව &lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් ආයතන'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Shraddha Tv&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Lakviru Fm&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;අන්තර්ජාල අවකාශ&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ප්‍රකාශන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ධර්ම යාත්‍රා&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මූර්ති කලායතනය&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;&lt;small&gt;(සැ.යු.:මේ ආයතන සංඝ සභාවෙන් පරිබාහිරව ගිහි කාර්ය මණ්ඩල යටතේ පරිපාලනය වේ)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|}

&lt;/div&gt;

==ධර්ම ප්‍රචාරය==
===ධර්ම දේශනා හා සූත්‍ර ප්‍රචාරය===

20 වන සියවසේ අගභාගයේ ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ස්ථානවල ජාතක කතා, ධම්මපද ගාථා,මව්පිය වන්දනා,කාලීන දේශනා සහ අනාගත මෛත්‍රී බුදු සසුන පිළිබඳ සංකල්ප මූලික කරගත් ධර්ම දේශනා බහුලව පැවති අතර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය එම ප්‍රවණතාවයෙන් වෙනස් වූ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදයක් ආරම්භ කළේය. එහිදී ගෞතම බුදු සසුන තුළම චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය පරමාර්ථ කරගනිමින් සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඒ සමඟම සූත්‍ර පිටකයේ බොහෝ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එම ග්‍රන්ථ පහසුවෙන් කියවා තේරුම් ගත හැකි වීම නිසා ධර්මය හදාරන ජනතාව අතර වේගයෙන් ජනප්‍රිය විය.එකල බෞද්ධ ජනතාවට ගැළපෙන ආචාර කිරීමේ ක්‍රමයක් සුලබව භාවිතා නොවූ අතර කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ත්‍රිපිටකය තුල සඳහන් &quot;නමෝ බුද්ධාය!&quot; යන වදන නිරන්තරයෙන් භාවිතා කරනු ලැබීය.පසුව එය ප්‍රචලිත වූ අතර උන්වහන්සේගේ දේශනා ඇසූ බොහෝ බෞද්ධයන් එකිනෙකා හමුවන විට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන්න පැවසීමට හුරු විය.

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයින පුරා ධර්ම දේශනා පවත්වමින් වැඩම කළ අතර, උන්වහන්සේගේ දේශනා බෞද්ධ ජනතාව අතර ඉතා කෙටි කාලයකින් ප්‍රචලිත විය. එක් ධර්ම දේශනාවක් ශ්‍රවණය කිරීම සඳහා දහස් ගණනක් ජනතාව සහභාගි වූ අතර, විවිධ ප්‍රදේශවලින් බස් රථ මඟින් වන්දනා නඩ පැමිණීම ද සාමාන්‍ය සිදුවීමක් විය. පසුව එම දේශනා පොත්, කැසට්පට සහ සංයුක්ත තැටි (CD) ලෙස ද නිකුත් වූ අතර, රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය වීම ආරම්භ විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ තරුණයන් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව වෙත පැවිදි වීමට පෙළඹුණු අතර, පොල්ගහවෙල මූලස්ථානයේ ඉඩකඩ ප්‍රමාණවත් නොවීමත් සමඟ බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉඩම් පරිත්‍යාග මත දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල නව මහමෙව්නාව ආරාම පිහිටුවන ලදී. එම ආරාමවල ද දෛනික, සතිපතා සහ මාසික ධර්ම වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක විය.

===වන්දනා හා සජ්ඣායන සම්ප්‍රදාය===

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවට ආවේණික සජ්ඣායන සහ වන්දනා ක්‍රමයක් ද ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය. එහිදී අධික ලෙස මන්දගාමී හෝ වේගවත් නොවන මධ්‍යස්ථ උච්චාරණ ශෛලියකන් පාලි සජ්ඣායනය කිරීම ප්‍රචලිත විය. පාලි පාඨවල අර්ථය ජනතාවට අවබෝධ කර දීම සඳහා &quot;මහමෙව්නාවේ පාලි–සිංහල පිරිවානා පොත&quot; සම්පාදනය කර පාලි පාඨ සමඟ සිංහල පරිවර්තනය ද එක්ව සජ්ඣායනය කිරීම ආරම්භ කරන ලදී.මෙම ක්‍රමය ශ්‍රී ලංකාවේ මීට පෙර භාවිතා නොවූ බැවින් මුල් කාලයේ බෞද්ධ සමාජය තුළ ඒ පිළිබඳ විවිධ අදහස් හා වාද විවාද ද ඇති විය. පසුව මෙම ග්‍රන්ථය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ද පරිවර්තනය කළ අතර, විදේශීය බෞද්ධයන් අතර ද එය ජනප්‍රිය විය.

සිංහල අර්ථ සහිත සජ්ඣායනය බොහෝ ජනතාවක් පැමිණෙන පිරිත් සජ්ඣායන වලදී පමණක් භාවිතා වූ අතර සාමාන්‍යයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි භාෂාව වැටහෙන බැවින් මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර සූත්‍ර සජ්ඣායනයේ දී සිංහල සජ්ඣායනය අවම වශයෙන් සිදු කෙරුණි.කෙසේ නමුත් ඔවුන්ට ආවේණික වචන උච්චාරණ සම්ප්‍රදාය දිගටම භාවිතා වුණි.වර්ෂ 2006,2007 සහ 2008 වසර වලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කරමින් බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන මහෝත්සවය සඳහා මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සම්බන්ධ වූ අතර [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් එහි ප්‍රධානී ධුරය දරනු ලැබීය.එහිදී ද භාවනා කරනු ලැබූවේ ඔවුන්ට ආවේණික උච්චාරණ ක්‍රමය වේ.මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සජ්ඣායන ක්‍රමය පසුකාලීනව සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ඉන්දියානු බෞද්ධයන් අතර ජනප්‍රිය වූ අතර වර්ෂ 2024,2025 ආදී වර්ෂ වල පැවති බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන උඅතසවයේදී ඉන්දියානු භික්ෂූන් වහන්සේලා එම උච්චාරණ විලාසය භාවිතා කරන ප්‍රවණතාවක් ද දක්නට ලැබුණි.

===නව වන්දනා වැඩසටහන්===

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය රුවන්වැලිසෑය, සෝමාවතිය, සේරුවිල, පොලොන්නරුව සහ මිහින්තලය ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ සිද්ධස්ථානවල මහා පරිමාණ වන්දනා වැඩසටහන් සංවිධානය කළ අතර, ඒවාට ලක්ෂ ගණනින් බැතිමතුන් සහභාගි වූහ. සෝමාවතිය සෑය වන්දනාව සඳහා එක් අවස්ථාවක සහභාගිත්වය ලක්ෂ 12 ඉක්මවා ඇති බවට ඇස්තමේන්තු පළ විය. එමෙන්ම බෞද්ධයන්ට තිසරණය සහ බුද්ධ, ධර්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නය කෙරෙහි විශ්වාසය ශක්තිමත් කර ගැනීමේ වැදගත්කම නිරන්තරයෙන් අවධාරණය කරන ලද අතර වෙනත් දේවල් පසුපස නොයා තිසරණයම සරණ යෑමේ මූලික බෞද්ධ අංගය වඩාත් ප්‍රචාරය කරන ලදී.


ඒ සමඟම පඬුරු ගැටගැසීම, දේවාල හා කෝවිල්වල කන්නලව් කිරීම සහ ග්‍රහ අපල සංකල්ප මත පදනම් වූ බෝධි වන්දනා ක්‍රමවලින් ඉවත්ව, බුදුගුණ, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සහ තිසරණය මූලික කරගත් නව වන්දනා කවි සහ බෝධි වන්දනා ක්‍රම හඳුන්වා දෙන ලදී. කාලයත් සමඟ බොහෝ බෞද්ධයන් මෙම නව වන්දනා ක්‍රම භාවිතයට හුරු වූ අතර, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සිහි කරමින් වන්දනා කිරීම ද ව්‍යාප්ත විය. එසේම ශතවර්ෂ 8 කට පමණ පසු සර්වරාත්‍රික ධර්ම දේශනා සම්ප්‍රදාය ද නැවත ආරම්භ කරමින් මහමෙව්නාව විසින් ධර්ම දේශනා වැඩසටහන් ආරම්භ කරන ලදී.

===ළමා, තරුණ හා බෞද්ධ අධ්‍යාපන වැඩසටහන්===

මෙම කාලය තුළ ළමුන් සඳහා වෙනම ධර්ම වැඩසටහන්, තරුණයන් සඳහා විශේෂ වැඩසටහන්, බෞද්ධ චිත්‍රකතා ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් අධ්‍යාපනික ප්‍රකාශන ද ආරම්භ කරන ලදී. ඒවා මඟින් විවිධ වයස් කාණ්ඩ සඳහා ධර්ම අධ්‍යාපනය ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළ තවදුරටත් පුළුල් විය.

===2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය හා උරුම සංරක්ෂණය===

2012 වර්ෂයේ 2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය නිමිත්තෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මඟින් ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන, පිණ්ඩපාත චාරිකා, ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ සීල-භාවනා වැඩසටහන් විශාල වශයෙන් සංවිධානය කරන ලදී. එමෙන්ම අඩි 100 ඉක්මවන ස්ථූප, බුද්ධ මන්දිර සහ අනෙකුත් පූජනීය ගොඩනැගිලි කෙටි කාලයක් තුළ ඉදිකිරීම ද ජනතා අවධානයට ලක් විය. මෙම වැඩසටහන් බොහොමයක් විවිධ රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය කරන ලදී.

ඊට අමතරව මහාවංශය, ධාතු වංශය ඇතුළු ඓතිහාසික බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඒ සමඟම වසර 800කට පමණ පසු ශ්‍රී මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිහි කරන &quot;ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක&quot; සැමරුම නැවත ආරම්භ කළ අතර, මිහින්තලයේ උත්තිය රජු විසින් ඉදිකරන ලද මිහිඳු මහා සෑය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මූලික විය. විල්ගම්වෙහෙර,සේරුවිල ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ ස්මාරක නැවත සංරක්ෂණය සඳහා ද බෞද්ධ ජනතාවගේ දායකත්වයෙන් අරමුදල් රැස් කරන ලදී.

මෙවැනි නව ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රම, වන්දනා සම්ප්‍රදායන්, ප්‍රකාශන, අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ උරුම සංරක්ෂණ කටයුතු හේතුවෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කෙටි කාලයක් තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ජනතාව අතර පුළුල් ලෙස ප්‍රචලිත විය. 

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
{{වැඩිදුර|ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය}}

2012 වර්ෂයේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් පුළුල් කිරීමේ අරමුණින්, ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරන ලදී. ඒ යටතේ ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය සහ ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ගිහි කාර්ය මණ්ඩලයක සහාය ඇතිව ක්‍රියාත්මක වූ අතර, පැය විසිහතර පුරා ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, වන්දනා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කරමින් ධර්ම දානය සිදු කරයි. මෙම ධර්ම දේශනා සියල්ලම මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් සිදු කරනු ලබන අතර, බොහෝ වැඩසටහන් කිරිබත්ගොඩ–කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපු පරිශ්‍රයේදී පටිගත කෙරේ. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාවලින් එකක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ආවරණ ජාලය හිමි බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාව ලෙස ද සැලකේ.

පසුකාලීනව ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය අන්තර්ජාලය සහ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ද ධර්ම ප්‍රචාරය පුළුල් කළේය. ඒ අනුව සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ චීන ඇතුළු භාෂා රැසකින් යූටියුබ් නාලිකා ආරම්භ කරන ලදී. Shraddha TV, Lakviru Radio, Buddhism, Buddha Rashmi, Tamil Buddhist, Muniwar, Colombo Dhamma Friends සහ තරුණයන් ඉලක්ක කරගත් අහස්ගව්ව වැනි නාලිකා ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. මෙම නාලිකා අතරින් Shraddha TV යූටියුබ් නාලිකාව ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියනය ඉක්මවා ඇති අතර, Buddhism නාලිකාව ග්‍රාහකයින් මිලියන දෙකකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද, Buddha Rashmi නාලිකාව ග්‍රාහකයින් ලක්ෂ පහකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද හිමි කරගෙන ඇත. මෙම බහුභාෂාමය ධර්ම ප්‍රචාරක වැඩසටහන් හේතුවෙන් මහමෙව්නාව ලොව පුරා විවිධ භාෂාවලින් ධර්මය ප්‍රචාරණය කරන ප්‍රමුඛ බෞද්ධ ධර්මායතනයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

මෙම ධර්ම ප්‍රචාරක ව්‍යාපෘතිවලට සමගාමීව මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ආරම්භ කර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මගින් නිකුත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් ප්‍රකාශන මුද්‍රණය කර අඩු මිලකට ජනතාව අතර බෙදාහැරීම සිදු කරන ලදී. එමෙන්ම මහාමේඝ නමින් මාසික බෞද්ධ සඟරාවක් ද ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. මෙවැනි ලාභ නොලබන ආයතන පිහිටුවීම මගින් මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් ශක්තිමත් වූ අතර, විදේශීය රටවල ද මහමෙව්නාව අසපු ශාඛා එරට ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයන්ගේ උපකාර මත ආරම්භ කර ඒ ඒ රටවල භාෂාවලින් ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ අධ්‍යාපන කටයුතු ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.

විශේෂයෙන් බටහිර රටවල මහමෙව්නාව ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් නොමිලේ බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම ඉගැන්වීම හේතුවෙන් විදේශිකයන් විශාල පිරිසක් මහමෙව්නාව ආරාම වෙත පැමිණ භාවනාව හා බුද්ධ ධර්මය හදාරන්නට පෙළඹුණහ. ඒ සමඟම මහමෙව්නාව මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ඉංග්‍රීසි ඇතුළු විදේශීය භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම ද සිදු වූ අතර, එමගින් විදේශිකයන් අතර මහමෙව්නාව ආරාම පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධිය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විවිධ රටවලින් පැවිදි වීම සඳහා මහමෙව්නාව වෙත පැමිණෙන විදේශිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව ද ක්‍රමයෙන් ඉහළ ගියේය. ඉන්දියාවේ සිදු කළ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු හේතුවෙන් එරට බෞද්ධයන්ගේ ඉල්ලීම මත මහමෙව්නාව ශාඛා ආරම්භ කරන ලද අතර, ඉන්දීය භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම සඳහා ඉන්දියාව තුළම වෙනම ථේරවාද භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ද පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මහමෙව්නාව|publisher=මහමෙව්නාව - ටොරන්ටෝ  නුවර |url=http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |access-date=26 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503053215/http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |archive-date=3 May 2008}}&lt;/ref&gt;

== ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය හා කලා ශෛලිය ==

මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ බොහෝ ආරාම ශාඛා පොදු ගෘහ නිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සැලසුම් කර ඉදිකර ඇත. ඒවා භාවනා ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් වුවද, ස්ථූපය, බෝධි මණ්ඩපය, පිළිමගෙය සහ ධර්ම ශාලාව වැනි ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ විහාරස්ථානවල දක්නට ලැබෙන මූලික අංග ද ඒවායේ අන්තර්ගත වේ. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප සහිත මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද සංචිතය යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ.

මහමෙව්නාව ආරාමවල ඉදිකරන ස්ථූප සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් නිර්මාණය කරනු ලබන අතර, ධාතූන් වහන්සේලා සතරැස් කොටුව තුළ පමණක් නිධන් කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික සම්ප්‍රදායට අමතරව, ගර්භය සහ සතරැස් කොටුව යන දෙකෙහිම අලංකාර ධාතු ගර්භයක් නිර්මාණය කර ධාතූන් වහන්සේලා නිධන් කිරීමේ ක්‍රමයක් අනුගමනය කරයි. බෝධි මණ්ඩප ද සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් ඉදිකරනු ලබන අතර, ප්‍රධාන බෝධීන් වහන්සේ වටා පරිවාර බෝධීන් වහන්සේලා සිව්නමක් රෝපණය කිරීම මෙහි බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබෙන සැලසුම් ලක්ෂණයකි. බෝධි මණ්ඩපවල බුද්ධ ප්‍රතිමා බොහෝ විට භූමිස්පර්ශ මුද්‍රාවෙන් නිර්මාණය කර ඇති අතර, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධිය ලෙස සැලකෙන නුග වෘක්ෂයක් පිහිටුවන ලද කුඩා බෝධි මණ්ඩප ද ඇතැම් ආරාමවල දක්නට ලැබේ.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වර්ණ හා අලංකරණය සම්බන්ධයෙන් ද මහමෙව්නාව ආරාමවල යම් පොදු ලක්ෂණ පවතී. සුදු පැහැයට අමතරව රන්, මැටි, ක්‍රීම් සහ ලා රෝස වැනි වර්ණ භාවිතා කර ඇති අතර, කැටයම්, උද්‍යාන අලංකරණය සහ බොන්සායි ශාක භාවිතයෙන් ස්වභාවික පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරාම පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. සදකඩපහණ, මුරගල් සහ වෙනත් සම්ප්‍රදායික විහාර අංග භාවිතා කිරීමත් සමඟ සිංහ, හස්ති, හංස සහ මොණර රූප ද අලංකරණ අංග ලෙස යොදා ගනු ලැබේ.

ආගමික සංකේත සහ වන්දනා ස්ථාන සැලසුම් කිරීමේදී ද පොදු රටාවක් අනුගමනය කර ඇත. බොහෝ ආරාමවල ධර්ම ශාලාව තුළ ධර්මචක්‍ර මුද්‍රාවෙන් යුතු බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් හෝ ධර්මචක්‍ර සංකේතයක් ස්ථාපනය කර ඇති අතර, විහාර භූමියට පිවිසෙන ප්‍රධාන දොරටුවේ විහාරස්ථානයේ නාමය වෙනුවට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන පාඨය යෙදීම ද බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබේ. ආරාම පරිශ්‍රය තුළ &quot;මහමෙව්නාව&quot; යන නාම පුවරුවක් සහ මහජනතාව සඳහා ධර්ම ග්‍රන්ථ ලබාගත හැකි ''සදහම් පොත් මැදුරක්'' ද සාමාන්‍යයෙන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.සාම්පදායික විහාරස්ථාන වල දක්නට ලැබෙන හින්දු දේව ප්‍රතිමා සඳහා වෙනම දේවාල ඉදිකිරීම වෙනුවට, රහතන් වහන්සේලා සහ බෞද්ධ චරිත නිරූපණය කරන ප්‍රතිමා මණ්ඩප සහ බෞද්ධ දෙවිවරුන්ගේ ප්‍රතිමා ඇතැම් නිර්මාණවල අන්තර්ගත කර ඇත.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය තමන්ටම ආවේණික බුද්ධ ප්‍රතිමා ශෛලියක් ද හඳුන්වා දී ඇති අතර, එය ජනප්‍රිය වශයෙන් &quot;අසපු ප්‍රතිමා&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ආරම්භක කාලයේ රන් පැහැයෙන් යුතු, ඉන්දියාවේ බුද්ධගයා ප්‍රදේශයේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරු යුගයේ තිවංක ප්‍රතිමා සම්ප්‍රදායෙන් ආභාස ලැබූ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරන ලදී.පසුව එම ශෛලිය තවදුරටත් සංවර්ධනය කරමින් නව ප්‍රතිමා ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී.

මෙම කලා කටයුතු සඳහා ''මූර්ති කලායතනය'' නමින් ආරාමයට පරිබාහිරව ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස විශේෂිත මූර්ති නිර්මාණ ආයතනයක් පිහිටුවන ලද අතර, එහි නිර්මාණය කරන ලද බුද්ධ ප්‍රතිමා හා මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා මහමෙව්නාව ආරාමවලට අමතරව වර්තමානයේ වෙනත් බෞද්ධ විහාරස්ථානවල ද භාවිතයට ගනු ලබනු දක්නට තිබේ. එම ප්‍රතිමා ශෛලියට අයත් බුද්ධ ප්‍රතිමා දෙකක් [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] සහ [[මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] තුළ ස්ථාපනය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව මූලික දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.වර්තමානයේ මේ ප්‍රතිමා සඳහා ඇති ප්‍රචලිත බව නිසා වෙනත් ලංකාවේ වෙනත් මූර්ති නිර්මාණ ආයතන ද මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා නිර්මාණයට වර්තමානය වන විට යොමුව තිබෙනු දක්නට තිබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන්==

===දේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ දේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=දේශීය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන් |url=https://mahamevnawa.lk/mahamevnawa-local-branches/ |date= |access-date=2025-08-03 |website=මහමෙව්නාව}}&lt;/ref&gt;

==== '''වයඹ පළාත''' ====
*[[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානය]]
*ආනමඩුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*ඉබ්බාගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*උයන්දන මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගිරිබාව මහමෙව්නාව තිසරණ සරණ සමාධි භාවනා අසපුව 
*තඹකන්ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොතුහැර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොල්පිතිගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*[[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය| බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑ විහාරය]]
*මහව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*දඹදෙණිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාස්පොත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[ගොනුව:AngulimalaSeya.jpg|thumb|right|200px|බෝවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &lt;br&gt;ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==== '''බස්නාහිර පළාත''' ====
*[[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය]]
*කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපුව -[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය | ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලයේ මූලස්ථානය]]
*අවිස්සාවේල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කොච්චිකඩේ මහමෙව්නාව තිසරණ භාවනා අසපුව(මහමෙව්නාව බුද්ධගයා මහා විහාරය)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;හිනිදුම නන්දරතන විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*කෝට්ටේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගම්පහ,නැදුන්ගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුලත්සිංහල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සේරුපිට මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හුණුමුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හොරණ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*නිට්ටඹුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කලුතර මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන (බෝඹුවල මහමෙව්නාව ගිලන් භික්ෂු රෝහල)
*සියඹලාපේ මාවරමණ්ඩිය සිරි ගෞතම විහාරය&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*අගලවත්ත මහමෙව්නාව නිධන්ගල ආරණ්‍ය සේනාසනය

==== '''දකුණු පළාත''' ====
*[[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] 
*ගාල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ඇල්පිටිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව (ශ්‍රී රාහුල මහා සෑ විහාරය)
*වළස්මුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සූරියවැව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හිනිඳුම තලංගල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*තිස්සමහාරාමය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බෙලිඅත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Mahamevnawa maha viharaya 3.jpg|thumb|right|200x|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ ධර්ම ශාලාවෙහි තැන්පත් කර ඇති සමාධි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]

==== '''මධ්‍යම පළාත''' ====
*කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාතලේ මඩවල උල්පත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*රත්තොට මහමෙව්නාව සාරිපුත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය 
*නුවරඑළිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ශ්‍රී මහාසේන මහමෙව්නාව වන සෙනසුන-මොරගහකන්ද
*ලග්ගල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොරමඩුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*පූඬලුඔය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 

==== '''ඌව පළාත''' ====
*කතරගම මහමෙව්නාව අමාසිසිල භාවනා අසපුව
*[[කුඹල්වෙල අසපුව|කුඹල්වෙල ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑ විහාරය (ඇල්ල කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව බෝධිගිරි වනසෙනසුන)]]
*බිබිල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුත්තල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*මහියංගණය මහමෙව්නාව ශ්‍රී මහා සුමන භාවනා අසපුව
*මාරිඅරාව මහමෙව්නාව දහරකිනා කන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනය
*මුල්ලේගම මහමෙව්නාව රන්පහන වන සෙනසුන
*මොණරාගල මහමෙව්නාව තඹලවින්නආර තපෝවනය
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Kumbalwela,_Mahamevnawa_Buddhist_Monastery,_2025-07_CN-01.jpg|thumb|right|200px|කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි&lt;br&gt; ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑය ඇතුලු සත්බුදු මන්දිරය]]

==== '''උතුරුමැද පළාත''' ====
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ධම්මචේතිය භාවනා අසපුව
*අනුරාධපුර සිරි වාසව භාවනා උද්‍යානය 
*මිහින්තලේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑ විහාරය
*පොළොන්නරුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හබරණ මහමෙව්නාව ශ්‍රී බෝධිරාජ භාවනා අසපුව
*කැබිතිගොල්ලෑව මහමෙව්නාව භාතියගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය (භාතියගිරි රජමහා විහාරය)
*කහටගස්දිගිලිය මහමෙව්නාව ධම්මගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය
*ගලෙන්බිඳුණුවැව මහමෙව්නාව සදහම් සෙනසුන භාවනා අසපුව

==== '''සබරගමුව පළාත''' ====
*එරත්න මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*කහවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බලංගොඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*සිරිපාගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පින්නවල මහමෙව්නාව අමාදහර භාවනා අසපුව
*කුකුළේගම මහමෙව්නාව වන සෙනසුන

==== '''නැගෙනහිර පළාත''' ====
*අම්පාර මහමෙව්නාව ශ්‍රී සද්ධාතිස්ස භාවනා අසපුව
*කන්තලේ මහමෙව්නාව ධම්මගිරි භාවනා අසපුව
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය (විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය)]]
*[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]](අනුබද්ධිත)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවේ,අලුදෙණියේ සුබෝධි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.විහාරයේ පරිපූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;
*පදියතලාව මහමෙව්නාව සදහම් මන්දිරය-පොහෝදා සීල භාවනා ශාලාව

[[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|right|200px|මහමෙව්නාව විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරයේ සුපිහිටි සේරුවිල පැරණි සෝමාවතිය මහා සෑය]] 

===විදේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ විදේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;https://mahamevnawa.org/worldwide-mahamevnawa-branches/&lt;/ref&gt;

==== '''කැනඩාව''' ====
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*විනිපෙග් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*සස්කැටූන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*එඩ්මන්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*වැන්කොවුවර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*ඇක්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව

==== '''ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය''' ====
*වොෂින්ටන්, ඩී.සී. මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් ජර්සි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*කැලිෆෝනියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ෆ්ලොරීඩා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් යෝර්ක් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ටෙක්සාස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ඇට්ලාන්ටා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

==== '''ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය''' ====
*ඇඩ්ලේඩ් (Adelaide) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බටහිර මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව ජේතවන භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*පර්ත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*සිඩ්නි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බ්‍රිස්බන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*ඕක්ලන්ඩ් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, නවසීලන්තය

==== '''යුරෝපය''' ====
[[File:Mahamevnawa London.jpg|right|thumb|ලන්ඩන් අසපුව]]
*බැසිල්ඩන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- එක්සත් රාජධානිය
*ලිවර්පූල්/වොරිංටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- උතුරු එංගලන්තය, එක්සත් රාජධානිය 
*ස්ටැන්මෝර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ලන්ඩන් අසපුව)-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*සවුත් වේල්ස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එක්සත් රාජධානිය 
*ඩන්ඩී(Dundee) මහමෙව්නාව ජාත්‍යන්තර භාවනා අසපුව-ස්කොට්ලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එෂර්(Esher) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එක්ස්බිරිජ්(Axbridge)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*පහළ ක්ලිෂන්රෝ(Kilshanroe Downs)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-ක්ලිෂන්චෝ(Kilshanchoe), අයර්ලන්තය 
*නිකෝෂියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*ලිමැසෝල් (Limassol) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*මහමෙව්නාව ථේරවාද බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය- ප්‍රංශය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ජර්මනිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ඉතාලිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- නෙදර්ලන්තය

===='''ඉන්දියානු උප මහද්වීපය'''====
*බුද්ධගයා මහමෙව්නාව බුදුනුවණ භාවනා අසපුව - ගයාව,බිහාර්
*නාග්පූර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බ්හිවුකුණ්ඩ් මහමෙව්නාව බුද්ධ රශ්මි ථේරවාද බෞද්ධ පුහුණු මධ්‍යස්ථානය - මහාරාෂ්ඨ
*දිල්ලි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දිල්ලිය 
*ගාසියාබාත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බුල්දානා මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - මහාරාෂ්ඨ

===='''නැගෙනහිර ආසියානු කලාපය'''====
*අන්සාන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*දීඝු (Daegu) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ගිම්හේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ඔසාකා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ඔසාකා මහා විහාරය) - ඔසාකා නගරය,ජපානය
*ඉබරකි මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - කසමා,ඉබරකි නගරය,ජපානය 

===='''ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය)'''====

*[[මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි]],එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය (2026 වසරේ සිට වසා ඇත)

[[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|thumb|250px|මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ඩුබායි]]
===මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ අනගාරිකා අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව |url=https://mahamevnawa.lk/anagarika-asapuwa/ |access-date=2026-03-18 |website=Mahamevnawa Bhawana Asapuwa}}&lt;/ref&gt;

'''දේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*දඹදෙණිය මුතුගල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව (අනගාරිකා අසපු මූලස්ථානය)
*[[සිරි යශෝධරා මහා සෑය|උඩුපිල සිරි යශෝධරා මහා සෑ විහාරය (උඩුපිල මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව)]]
*කොළඹ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*නුගේගොඩ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*වරකාපොල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කිඹුලාපිටිය මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*හක්මන මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ස්වර්ණමාලී අනගාරිකා අසපුව 
*හලාවත මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*මාවතගම මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කඩුගන්නාව මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*කුලියාපිටිය මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව 


'''විදේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,කැනඩාව  
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,ඕස්ට්‍රේලියාව

== මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ==

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල''' යනු මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ අනුශාසක [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ආරම්භ කරන ලද අර්ධ රාජ්‍ය පෞද්ගලික බෞද්ධ පාසල් ජාලයකි.මහා සංඝරත්නයේ අනුශාසකත්වය යටතේ ගුණධර්ම අධ්‍යාපනය, විධිමත් අධ්‍යාපනය සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සමබරව ක්‍රියාත්මක වන පාසල් පද්ධතියක් පිහිටුවීම එහි අරමුණ ලෙස සංවිධානය සඳහන් කරයි.

මෙම පාසල් ජාලයේ පළමු විද්‍යාලය 2018 පෙබරවාරි 28 වන දින ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම ප්‍රදේශයේ රජයේ අනුමත පෞද්ගලික පාසලක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. ඒ සඳහා මැලේසියාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ක්වාලාලම්පූර්හි සෙන්තෝල් බෞද්ධ විහාරයේ විහාරාධිපති සහ ථේරවාද බෞද්ධ කවුන්සිලයේ අනුශාසක [[බූටෑවත්තේ සරණංකර හිමි]]යන් විසින් උන්වහන්සේට අයත් ගොඩනැගිලි සහිත ඉඩම පරිත්‍යාග කරන ලදී.

සංවිධානයට අනුව, බෞද්ධ වටිනාකම් මත පදනම් වූ පාසල් අධ්‍යාපනයක් ලබාදීමේ අරමුණින් මෙම පාසල් ජාලය ක්‍රියාත්මක වන අතර, නිදහසෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භ වූ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල් ජාලය ලෙස එය හඳුන්වා දෙනු ලබයි. පසුව දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට එහි ශාඛා ව්‍යාප්ත වූ අතර, දැනට පහත විද්‍යාල ක්‍රියාත්මක වේ.

* දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* සඳලංකාව මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* වැලිමඩ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* මාළඹේ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය

මීට අමතරව කඩුවෙල, කිරිබත්ගොඩ, මාළඹේ, සඳලංකාව, දෙල්ගොඩ සහ වැලිමඩ යන ප්‍රදේශවල '''මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්''' ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;විස්තර&quot; /&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[බුදු දහම]]
* [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
* [[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://mahamevnawa.lk/new-publications/ මහමෙව්නාව සදහම් ප්‍රකාශන]</text>
      <sha1>2etgeoe295fdgot0juo5d70uckrf3vu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800910</id>
      <parentid>800909</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:10:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82005" sha1="1zcyhx2cfmwmazp4hr42swa4gun2zk8" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name =&lt;big&gt; මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/big&gt;
| native_name = '''අමරපුර ‍ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව'''
| image = [[ගොනුව:Mahamevnawalogo-800x590.png|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ලාංඡනය]]
&lt;br&gt; [[ගොනුව:Mahamevnawa-Flag-800x534.png|350px|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිල ධජය]]
| size = 200px
| caption         = 
| abbreviation    = මහමෙව්නාව 
| motto = ගෞතම බුදුසසුන තුළ සනාතන රැකවරණය ලබමු
| type = සෙනසුන් සංවිධානයකි
| purpose = පිරිසිදු ථේරවාද ශ්‍රී සද්ධර්මය ලොව පුරා ප්‍රචාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව
| headquarters = [[පොල්ගහවෙල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| location =දේශිය ශාඛා 80+ &lt;br&gt;විදේශීය ශාඛා 50+ &lt;br&gt;සමස්ත ශාඛා 130+
| region_served = ලොව පුරා
| membership = බොදු මඟෙහි හැසිරෙන්නන්
| leader_title = නිර්මාතෘ
| leader_name = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title2 = ප්‍රධාන අනුශාසක 
| leader_name2 =  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title3 = මහෝපාධ්‍යාය 
| leader_name3 = ●අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායේ මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2004 - 2022)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2024 සිට)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
●හිනිදුම නන්ද නාහිමි&lt;br&gt;&lt;small&gt; (2022 සිට)&lt;/small&gt;
| leader_title4 =  නිකාය
| leader_name4 = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]]
| formation = 1999 අගෝස්තු 14
| website = සිංහල-{{URL|https://www.mahamevnawa.lk/}}&lt;br&gt;
ඉංග්‍රීසි-{{URL|https://www.mahamevnawa.org/}}&lt;br&gt;
හින්දි-{{URL|https://www.buddharashmi.in/}}&lt;br&gt;
දමිළ-{{URL|https://www.tamilbuddhist.com/}}
}}

'''මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය''' යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ඉගැන්වීම් ඇසුරින් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව ළඟා කර ගැනීමේ අරමුණින් [[ථේරවාදය|ථේරවාද]] බුදුදහම පදනම් කරගෙන පිහිටුවන ලද බෞද්ධ සෙනසුන් සංවිධානයකි. මෙම සංවිධානයේ මූලික අරමුණ වන්නේ බුදුදහමේ පරමාර්ථය වන [[නිවන|චතුරාර්ය සත්‍යය]] අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය ධර්ම අධ්‍යාපනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාදීමයි.&lt;ref&gt;[https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - මහමෙව්නාව බොදු සෙනසුනෙහි]&lt;/ref&gt;

මෙම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාව සහ විදේශ රටවල පිහිටි අසපු ශාඛා 130කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වන අතර, වනාන්තරගත, ග්‍රාමීය, අර්ධ නාගරික සහ නාගරික පරිසරයන් නියෝජනය වන පරිදි එම ආරාම පිහිටුවා ඇත. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප කේන්ද්‍ර කරගත් මහා විහාර සම්ප්‍රදායේ විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.දකුණු ආසියාවේ විශාලතම ථේරවාද බෞද්ධ ධර්මායතන ලෙස සැලකෙන මෙම සංවිධානයේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය සහ ආරම්භක ආරාමය වන්නේ [[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]යි.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සහ මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ නිර්මාතෘ හා ප්‍රධාන අනුශාසක ධුරය දරන්නේ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ]] වන අතර, උන්වහන්සේ &quot;පින්වත් ලොකු ස්වාමීන් වහන්සේ&quot; යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ද ප්‍රචලිතව සිටී. උන්වහන්සේගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් ත්‍රිපිටක ධර්මය, විනය සහ භාවනා පුහුණුව ලබන අතර එසේ එකම ආචාර්යවරයෙකු යටතේ වැඩිම ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා ප්‍රමාණයක් පරිපාලනය වන ලෝකයේ එකම බෞද්ධ ධර්මායතනය වන්නේ ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය යි.
[[ගොනුව:Maligawa-front1.jpg|thumb|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &quot;සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&quot; නම් විහාර මන්දිරය]]

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පුහුණුව සහ උපසම්පදා විනය කර්මය සඳහා මාතර අපරැක්ක ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] නමින් ඉන්දියාවේ නාලන්දා මහා විහාරය සහ අනුරාධපුර මහා විහාර සම්ප්‍රදාය ආදර්ශයට ගෙන සැලසුම් කර ඇති වනාන්තරගත භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවා ඇත. ඉන්දීය ශිෂ්‍ය භික්ෂූන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වීමත් සමඟ ඉන්දියාවේ නාග්පූර් ප්‍රදේශයේ ද මේ හා සමාන භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ආරම්භ කර තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මහමෙව්නාව ආරාම, සැලසුම් සහගතව හා ඒකාකාර ගෘහනිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සංවර්ධනය කරන ලද භාවනා ආරාම සංකීර්ණ ලෙස ද ප්‍රචලිතය.


කළුතර ප්‍රදේශයේ ගිලන් භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා විශේෂයෙන් ඉදිකරන ලද ගිලන් භික්ෂු රෝහල් සංකීර්ණයක් ද මෙම සංවිධානය සතුව පවතී. ඊට අමතරව ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා [[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]] නමින් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සෘජු පරිපාලනයෙන් වෙන් වූ නමුත් උන්වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන විද්‍යුත් මාධ්‍ය ජාලයක් සහ ''මහාමේඝ ප්‍රකාශන'' නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම ආයතන මඟින් සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ වෙනත් භාෂා රැසකින් ථේරවාද බුදුදහම ප්‍රචාරය කිරීම සඳහා පොත්, රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය භාවිතා කරයි.

මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල'' නමින් බෞද්ධ පාසල් ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ. සංවිධානයට අනුබද්ධ බැතිමතුන් ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු විවිධ රටවල විසිරී සිටින අතර, විදේශ රටවල ද බෞද්ධ විහාරස්ථාන සහ ධර්ම මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම මඟින් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ද සිය ක්‍රියාකාරකම් ව්‍යාප්ත කර ඇත.

==මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව==
මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ පරිපාලනය සිදු කරනු ලබන්නේ මහමෙව්නාව සංඝ සභාව විසිනි.එය අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය යටතේ පවතින, එහෙත් අභ්‍යන්තර පරිපාලන කටයුතු ස්වාධීනව සිදුකරන සංඝ සභාවකි. මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් 2006 වර්ෂයේදී අසපු සංචිතයේ පරිපාලන කටයුතු තමන්ගෙන් වෙන් කර සංඝ සභාව වෙත පැවරීමේ අරමුණින් මෙම සංඝ සභාව පිහිටුවන ලදී. ඒ සඳහා අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභාවේ අනුමැතිය හිමි වූ අතර, මහමෙව්නාව සංඝයා සඳහා වෙනම උපසම්පදා විනය කර්මය පැවැත්වීමේ අවසරය ද ලබා දෙන ලදී.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් මෙම සංඝ සභාවේ සාමාජිකත්වය දරන අතර, එහි රැස්වීම් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී පැවැත්වේ. සංඝ සභාවේ සභාපති, උපසභාපති, මහාලේඛකාධිකාරී සහ නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී ඇතුළු පරිපාලන තනතුරු ක්‍රියාත්මක වන අතර, නියමිත කාලසටහනකට අනුව මාස හයකට වරක් සංඝ සභාව රැස්වීම එහි පරිපාලන ක්‍රමවේදයේ අංගයකි. එම රැස්වීම්වලදී අසපු සංචිතයේ ප්‍රධාන පරිපාලන තීරණ ගැනීම මෙන්ම අසපු ශාඛා අතර භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ස්ථාන මාරු කිරීම් ද සිදු කරනු ලැබේ.මෙම ස්ථාන මාරු කිරීම &quot;මහා සංඝ මාරුව&quot; ලෙස විශේෂිත නමකින් හදුන්වන අතර එය මහමෙව්නාව සංඝ සභාව තුළ පමණක් දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂී කරුණකි.

සංඝ සභාවේ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ධර්මාචාර්යත්වය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් යටතේ පවතී. කෙසේ වෙතත්, සංඝ සභාව පිහිටුවීමට පෙර 1999 සිට 2006 දක්වා කාලසීමාවේ ඇතැම් ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ආචාර්යත්වය [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි]] සහ [[මුංහේනේ මෙත්තාරාම හිමි]] ඇතුළු සේරුවිල සඟ පරපුරේ ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දරන ලද අවස්ථා ද වාර්තා වේ.

[[File:mahamewnawa polgahawela.jpg|thumb|center|150px|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ පිහිටි සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව]]

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සාම්ප්‍රදායිකව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් විසින් දැරීම සිදු වී ඇත. ඒ අනුව [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමියන්]] 2004 වර්ෂයේ පැවති ප්‍රථම උපසම්පදා මහෝත්සවයේ සිට 2022 දක්වා එම ධුරය දැරූහ. 2022 වර්ෂයේදී උන්වහන්සේ තාවකාලිකව එම ධුරයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු අසපු සංචිතයේම ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂුවක් වන  [[හිනිඳුම නන්ද හිමි]] මහෝපාධ්‍යාය ධුරයට පත් කරන ලදී. 2024 වර්ෂයේ [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] අපවත් වීමෙන් අනතුරුව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරයට පත් [[දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි]] මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ තුන්වන මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සඳහා තේරී පත්වූහ.

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා අදියර කිහිපයකින් සමන්විත පුහුණු ක්‍රමවේදයක් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මඟින් ක්‍රියාත්මක කරයි. පැවිදි කිරීමට පෙර අපේක්ෂකයන් නේවාසික පුහුණුවකට සහභාගි වන අතර, පැවිද්දෙන් පසු ඔවුන් [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ]] භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය වෙත යොමු කරනු ලැබේ. එහිදී විනය, භාවනා, ත්‍රිපිටක ධර්මය, මහමෙව්නාව මඟින් සම්පාදිත සරල සිංහල ධර්ම ග්‍රන්ථ, සරල සිංහල සූත්‍ර පිටක පරිවර්තන, බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකය සහ අටුවා ග්‍රන්ථ ඇසුරින් අධ්‍යයන කටයුතු සිදු කරයි. අවශ්‍යතාව අනුව පාලි භාෂාව සහ අභිධර්මය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයන සඳහා ද අවස්ථාව ලබා දේ.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සියලු ශාඛාවල දෛනික කටයුතු පොදු කාලසටහනකට අනුව සංවිධානය කර ඇති අතර, දාන වළඳා ගැනීම, වන්දනා, සූත්‍ර සජ්ඣායනය, ධර්ම සාකච්ඡා සහ භාවනා වැඩසටහන් ඒ අනුව ක්‍රියාත්මක වේ. එමෙන්ම සිවුරු පැළදීම, සිවුරේ වර්ණය, වත්පිළිවෙත්, සජ්ඣායන ක්‍රමය සහ වන්දනා ක්‍රමය සම්බන්ධයෙන් ද සියලු අසපු අතර පොදු ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කරනු ලැබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය==

&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:850px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #3366cc; background-color:#f0f4f8; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#3366cc; color:white; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#d0e1fd; padding:6px 15px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුශාසක හිමි සහ මහෝපාධ්‍යාය හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අමරපුර ශ්‍රී  කළ්‍යාණිවංශ නිකායික මහමෙව්නාව සංඝ සභාව &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;සභාපති ඇතුලු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;සමාජික භික්ෂූන් (1000+)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #3366cc; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''දේශීය අසපු (70+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය &lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ගිලන් භික්ෂු රෝහල&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;කලුතර බෝඹුවල මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වෙනත් ප්‍රධාන අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඥණ භාවනා අසපුව &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''විදේශීය අසපු (45+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නවසීලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඇමරිකාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉන්දියාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;නාග්පූර් ඉන්දීය භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;එංගලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අයර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ස්කොට්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජර්මනිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රංශය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉතාලිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නෙදර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;සයිප්‍රසය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දකුණු කොරියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජපානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අරාබි අර්ධද්වීපය&lt;/small&gt;


| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අනගාරිකා අසපු (10+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;දේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මුතුගල මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වැදගත් අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;උඩුපිල යශෝධරා මහා සෑ විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;විදේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් වැදගත් අසපු'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රචලිත බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුඹල්වෙල අසපුව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මාළඹේ බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අසපු ශාඛා නොවන අනුබද්ධිත විහාර&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මොණරාගල &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;හබරණ &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;දහිරකිනාකන්ද &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බතලයාය &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැබිතිගොල්ලෑව &lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් ආයතන'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Shraddha Tv&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Lakviru Fm&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;අන්තර්ජාල අවකාශ&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ප්‍රකාශන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ධර්ම යාත්‍රා&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මූර්ති කලායතනය&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;&lt;small&gt;(සැ.යු.:මේ ආයතන සංඝ සභාවෙන් පරිබාහිරව ගිහි කාර්ය මණ්ඩල යටතේ පරිපාලනය වේ)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|}

&lt;/div&gt;

==ධර්ම ප්‍රචාරය==
===ධර්ම දේශනා හා සූත්‍ර ප්‍රචාරය===

20 වන සියවසේ අගභාගයේ ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ස්ථානවල ජාතක කතා, ධම්මපද ගාථා,මව්පිය වන්දනා,කාලීන දේශනා සහ අනාගත මෛත්‍රී බුදු සසුන පිළිබඳ සංකල්ප මූලික කරගත් ධර්ම දේශනා බහුලව පැවති අතර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය එම ප්‍රවණතාවයෙන් වෙනස් වූ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදයක් ආරම්භ කළේය. එහිදී ගෞතම බුදු සසුන තුළම චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය පරමාර්ථ කරගනිමින් සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඒ සමඟම සූත්‍ර පිටකයේ බොහෝ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එම ග්‍රන්ථ පහසුවෙන් කියවා තේරුම් ගත හැකි වීම නිසා ධර්මය හදාරන ජනතාව අතර වේගයෙන් ජනප්‍රිය විය.එකල බෞද්ධ ජනතාවට ගැළපෙන ආචාර කිරීමේ ක්‍රමයක් සුලබව භාවිතා නොවූ අතර කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ත්‍රිපිටකය තුල සඳහන් &quot;නමෝ බුද්ධාය!&quot; යන වදන නිරන්තරයෙන් භාවිතා කරනු ලැබීය.පසුව එය ප්‍රචලිත වූ අතර උන්වහන්සේගේ දේශනා ඇසූ බොහෝ බෞද්ධයන් එකිනෙකා හමුවන විට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන්න පැවසීමට හුරු විය.

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයින පුරා ධර්ම දේශනා පවත්වමින් වැඩම කළ අතර, උන්වහන්සේගේ දේශනා බෞද්ධ ජනතාව අතර ඉතා කෙටි කාලයකින් ප්‍රචලිත විය. එක් ධර්ම දේශනාවක් ශ්‍රවණය කිරීම සඳහා දහස් ගණනක් ජනතාව සහභාගි වූ අතර, විවිධ ප්‍රදේශවලින් බස් රථ මඟින් වන්දනා නඩ පැමිණීම ද සාමාන්‍ය සිදුවීමක් විය. පසුව එම දේශනා පොත්, කැසට්පට සහ සංයුක්ත තැටි (CD) ලෙස ද නිකුත් වූ අතර, රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය වීම ආරම්භ විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ තරුණයන් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව වෙත පැවිදි වීමට පෙළඹුණු අතර, පොල්ගහවෙල මූලස්ථානයේ ඉඩකඩ ප්‍රමාණවත් නොවීමත් සමඟ බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉඩම් පරිත්‍යාග මත දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල නව මහමෙව්නාව ආරාම පිහිටුවන ලදී. එම ආරාමවල ද දෛනික, සතිපතා සහ මාසික ධර්ම වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක විය.

===වන්දනා හා සජ්ඣායන සම්ප්‍රදාය===

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවට ආවේණික සජ්ඣායන සහ වන්දනා ක්‍රමයක් ද ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය. එහිදී අධික ලෙස මන්දගාමී හෝ වේගවත් නොවන මධ්‍යස්ථ උච්චාරණ ශෛලියකන් පාලි සජ්ඣායනය කිරීම ප්‍රචලිත විය. පාලි පාඨවල අර්ථය ජනතාවට අවබෝධ කර දීම සඳහා &quot;මහමෙව්නාවේ පාලි–සිංහල පිරිවානා පොත&quot; සම්පාදනය කර පාලි පාඨ සමඟ සිංහල පරිවර්තනය ද එක්ව සජ්ඣායනය කිරීම ආරම්භ කරන ලදී.මෙම ක්‍රමය ශ්‍රී ලංකාවේ මීට පෙර භාවිතා නොවූ බැවින් මුල් කාලයේ බෞද්ධ සමාජය තුළ ඒ පිළිබඳ විවිධ අදහස් හා වාද විවාද ද ඇති විය. පසුව මෙම ග්‍රන්ථය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ද පරිවර්තනය කළ අතර, විදේශීය බෞද්ධයන් අතර ද එය ජනප්‍රිය විය.

සිංහල අර්ථ සහිත සජ්ඣායනය බොහෝ ජනතාවක් පැමිණෙන පිරිත් සජ්ඣායන වලදී පමණක් භාවිතා වූ අතර සාමාන්‍යයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි භාෂාව වැටහෙන බැවින් මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර සූත්‍ර සජ්ඣායනයේ දී සිංහල සජ්ඣායනය අවම වශයෙන් සිදු කෙරුණි.කෙසේ නමුත් ඔවුන්ට ආවේණික වචන උච්චාරණ සම්ප්‍රදාය දිගටම භාවිතා වුණි.වර්ෂ 2006,2007 සහ 2008 වසර වලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කරමින් බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන මහෝත්සවය සඳහා මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සම්බන්ධ වූ අතර [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් එහි ප්‍රධානී ධුරය දරනු ලැබීය.එහිදී ද භාවනා කරනු ලැබූවේ ඔවුන්ට ආවේණික උච්චාරණ ක්‍රමය වේ.මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සජ්ඣායන ක්‍රමය පසුකාලීනව සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ඉන්දියානු බෞද්ධයන් අතර ජනප්‍රිය වූ අතර වර්ෂ 2024,2025 ආදී වර්ෂ වල පැවති බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන උඅතසවයේදී ඉන්දියානු භික්ෂූන් වහන්සේලා එම උච්චාරණ විලාසය භාවිතා කරන ප්‍රවණතාවක් ද දක්නට ලැබුණි.

===නව වන්දනා වැඩසටහන්===

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය රුවන්වැලිසෑය, සෝමාවතිය, සේරුවිල, පොලොන්නරුව සහ මිහින්තලය ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ සිද්ධස්ථානවල මහා පරිමාණ වන්දනා වැඩසටහන් සංවිධානය කළ අතර, ඒවාට ලක්ෂ ගණනින් බැතිමතුන් සහභාගි වූහ. සෝමාවතිය සෑය වන්දනාව සඳහා එක් අවස්ථාවක සහභාගිත්වය ලක්ෂ 12 ඉක්මවා ඇති බවට ඇස්තමේන්තු පළ විය. එමෙන්ම බෞද්ධයන්ට තිසරණය සහ බුද්ධ, ධර්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නය කෙරෙහි විශ්වාසය ශක්තිමත් කර ගැනීමේ වැදගත්කම නිරන්තරයෙන් අවධාරණය කරන ලද අතර වෙනත් දේවල් පසුපස නොයා තිසරණයම සරණ යෑමේ මූලික බෞද්ධ අංගය වඩාත් ප්‍රචාරය කරන ලදී.


ඒ සමඟම පඬුරු ගැටගැසීම, දේවාල හා කෝවිල්වල කන්නලව් කිරීම සහ ග්‍රහ අපල සංකල්ප මත පදනම් වූ බෝධි වන්දනා ක්‍රමවලින් ඉවත්ව, බුදුගුණ, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සහ තිසරණය මූලික කරගත් නව වන්දනා කවි සහ බෝධි වන්දනා ක්‍රම හඳුන්වා දෙන ලදී. කාලයත් සමඟ බොහෝ බෞද්ධයන් මෙම නව වන්දනා ක්‍රම භාවිතයට හුරු වූ අතර, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සිහි කරමින් වන්දනා කිරීම ද ව්‍යාප්ත විය. එසේම ශතවර්ෂ 8 කට පමණ පසු සර්වරාත්‍රික ධර්ම දේශනා සම්ප්‍රදාය ද නැවත ආරම්භ කරමින් මහමෙව්නාව විසින් ධර්ම දේශනා වැඩසටහන් ආරම්භ කරන ලදී.

===ළමා, තරුණ හා බෞද්ධ අධ්‍යාපන වැඩසටහන්===

මෙම කාලය තුළ ළමුන් සඳහා වෙනම ධර්ම වැඩසටහන්, තරුණයන් සඳහා විශේෂ වැඩසටහන්, බෞද්ධ චිත්‍රකතා ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් අධ්‍යාපනික ප්‍රකාශන ද ආරම්භ කරන ලදී. ඒවා මඟින් විවිධ වයස් කාණ්ඩ සඳහා ධර්ම අධ්‍යාපනය ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළ තවදුරටත් පුළුල් විය.

===2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය හා උරුම සංරක්ෂණය===

2012 වර්ෂයේ 2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය නිමිත්තෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මඟින් ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන, පිණ්ඩපාත චාරිකා, ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ සීල-භාවනා වැඩසටහන් විශාල වශයෙන් සංවිධානය කරන ලදී. එමෙන්ම අඩි 100 ඉක්මවන ස්ථූප, බුද්ධ මන්දිර සහ අනෙකුත් පූජනීය ගොඩනැගිලි කෙටි කාලයක් තුළ ඉදිකිරීම ද ජනතා අවධානයට ලක් විය. මෙම වැඩසටහන් බොහොමයක් විවිධ රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය කරන ලදී.

ඊට අමතරව මහාවංශය, ධාතු වංශය ඇතුළු ඓතිහාසික බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඒ සමඟම වසර 800කට පමණ පසු ශ්‍රී මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිහි කරන &quot;ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක&quot; සැමරුම නැවත ආරම්භ කළ අතර, මිහින්තලයේ උත්තිය රජු විසින් ඉදිකරන ලද මිහිඳු මහා සෑය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මූලික විය. විල්ගම්වෙහෙර,සේරුවිල ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ ස්මාරක නැවත සංරක්ෂණය සඳහා ද බෞද්ධ ජනතාවගේ දායකත්වයෙන් අරමුදල් රැස් කරන ලදී.

මෙවැනි නව ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රම, වන්දනා සම්ප්‍රදායන්, ප්‍රකාශන, අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ උරුම සංරක්ෂණ කටයුතු හේතුවෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කෙටි කාලයක් තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ජනතාව අතර පුළුල් ලෙස ප්‍රචලිත විය. 

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
{{වැඩිදුර|ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය}}

2012 වර්ෂයේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් පුළුල් කිරීමේ අරමුණින්, ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරන ලදී. ඒ යටතේ ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය සහ ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ගිහි කාර්ය මණ්ඩලයක සහාය ඇතිව ක්‍රියාත්මක වූ අතර, පැය විසිහතර පුරා ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, වන්දනා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කරමින් ධර්ම දානය සිදු කරයි. මෙම ධර්ම දේශනා සියල්ලම මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් සිදු කරනු ලබන අතර, බොහෝ වැඩසටහන් කිරිබත්ගොඩ–කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපු පරිශ්‍රයේදී පටිගත කෙරේ. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාවලින් එකක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ආවරණ ජාලය හිමි බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාව ලෙස ද සැලකේ.

පසුකාලීනව ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය අන්තර්ජාලය සහ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ද ධර්ම ප්‍රචාරය පුළුල් කළේය. ඒ අනුව සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ චීන ඇතුළු භාෂා රැසකින් යූටියුබ් නාලිකා ආරම්භ කරන ලදී. Shraddha TV, Lakviru Radio, Buddhism, Buddha Rashmi, Tamil Buddhist, Muniwar, Colombo Dhamma Friends සහ තරුණයන් ඉලක්ක කරගත් අහස්ගව්ව වැනි නාලිකා ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. මෙම නාලිකා අතරින් Shraddha TV යූටියුබ් නාලිකාව ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියනය ඉක්මවා ඇති අතර, Buddhism නාලිකාව ග්‍රාහකයින් මිලියන දෙකකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද, Buddha Rashmi නාලිකාව ග්‍රාහකයින් ලක්ෂ පහකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද හිමි කරගෙන ඇත. මෙම බහුභාෂාමය ධර්ම ප්‍රචාරක වැඩසටහන් හේතුවෙන් මහමෙව්නාව ලොව පුරා විවිධ භාෂාවලින් ධර්මය ප්‍රචාරණය කරන ප්‍රමුඛ බෞද්ධ ධර්මායතනයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

මෙම ධර්ම ප්‍රචාරක ව්‍යාපෘතිවලට සමගාමීව මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ආරම්භ කර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මගින් නිකුත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් ප්‍රකාශන මුද්‍රණය කර අඩු මිලකට ජනතාව අතර බෙදාහැරීම සිදු කරන ලදී. එමෙන්ම මහාමේඝ නමින් මාසික බෞද්ධ සඟරාවක් ද ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. මෙවැනි ලාභ නොලබන ආයතන පිහිටුවීම මගින් මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් ශක්තිමත් වූ අතර, විදේශීය රටවල ද මහමෙව්නාව අසපු ශාඛා එරට ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයන්ගේ උපකාර මත ආරම්භ කර ඒ ඒ රටවල භාෂාවලින් ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ අධ්‍යාපන කටයුතු ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.

විශේෂයෙන් බටහිර රටවල මහමෙව්නාව ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් නොමිලේ බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම ඉගැන්වීම හේතුවෙන් විදේශිකයන් විශාල පිරිසක් මහමෙව්නාව ආරාම වෙත පැමිණ භාවනාව හා බුද්ධ ධර්මය හදාරන්නට පෙළඹුණහ. ඒ සමඟම මහමෙව්නාව මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ඉංග්‍රීසි ඇතුළු විදේශීය භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම ද සිදු වූ අතර, එමගින් විදේශිකයන් අතර මහමෙව්නාව ආරාම පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධිය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විවිධ රටවලින් පැවිදි වීම සඳහා මහමෙව්නාව වෙත පැමිණෙන විදේශිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව ද ක්‍රමයෙන් ඉහළ ගියේය. ඉන්දියාවේ සිදු කළ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු හේතුවෙන් එරට බෞද්ධයන්ගේ ඉල්ලීම මත මහමෙව්නාව ශාඛා ආරම්භ කරන ලද අතර, ඉන්දීය භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම සඳහා ඉන්දියාව තුළම වෙනම ථේරවාද භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ද පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මහමෙව්නාව|publisher=මහමෙව්නාව - ටොරන්ටෝ  නුවර |url=http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |access-date=26 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503053215/http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |archive-date=3 May 2008}}&lt;/ref&gt;

== ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය හා කලා ශෛලිය ==

මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ බොහෝ ආරාම ශාඛා පොදු ගෘහ නිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සැලසුම් කර ඉදිකර ඇත. ඒවා භාවනා ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් වුවද, ස්ථූපය, බෝධි මණ්ඩපය, පිළිමගෙය සහ ධර්ම ශාලාව වැනි ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ විහාරස්ථානවල දක්නට ලැබෙන මූලික අංග ද ඒවායේ අන්තර්ගත වේ. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප සහිත මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද සංචිතය යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ.

මහමෙව්නාව ආරාමවල ඉදිකරන ස්ථූප සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් නිර්මාණය කරනු ලබන අතර, ධාතූන් වහන්සේලා සතරැස් කොටුව තුළ පමණක් නිධන් කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික සම්ප්‍රදායට අමතරව, ගර්භය සහ සතරැස් කොටුව යන දෙකෙහිම අලංකාර ධාතු ගර්භයක් නිර්මාණය කර ධාතූන් වහන්සේලා නිධන් කිරීමේ ක්‍රමයක් අනුගමනය කරයි. බෝධි මණ්ඩප ද සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් ඉදිකරනු ලබන අතර, ප්‍රධාන බෝධීන් වහන්සේ වටා පරිවාර බෝධීන් වහන්සේලා සිව්නමක් රෝපණය කිරීම මෙහි බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබෙන සැලසුම් ලක්ෂණයකි. බෝධි මණ්ඩපවල බුද්ධ ප්‍රතිමා බොහෝ විට භූමිස්පර්ශ මුද්‍රාවෙන් නිර්මාණය කර ඇති අතර, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධිය ලෙස සැලකෙන නුග වෘක්ෂයක් පිහිටුවන ලද කුඩා බෝධි මණ්ඩප ද ඇතැම් ආරාමවල දක්නට ලැබේ.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වර්ණ හා අලංකරණය සම්බන්ධයෙන් ද මහමෙව්නාව ආරාමවල යම් පොදු ලක්ෂණ පවතී. සුදු පැහැයට අමතරව රන්, මැටි, ක්‍රීම් සහ ලා රෝස වැනි වර්ණ භාවිතා කර ඇති අතර, කැටයම්, උද්‍යාන අලංකරණය සහ බොන්සායි ශාක භාවිතයෙන් ස්වභාවික පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරාම පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. සදකඩපහණ, මුරගල් සහ වෙනත් සම්ප්‍රදායික විහාර අංග භාවිතා කිරීමත් සමඟ සිංහ, හස්ති, හංස සහ මොණර රූප ද අලංකරණ අංග ලෙස යොදා ගනු ලැබේ.

ආගමික සංකේත සහ වන්දනා ස්ථාන සැලසුම් කිරීමේදී ද පොදු රටාවක් අනුගමනය කර ඇත. බොහෝ ආරාමවල ධර්ම ශාලාව තුළ ධර්මචක්‍ර මුද්‍රාවෙන් යුතු බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් හෝ ධර්මචක්‍ර සංකේතයක් ස්ථාපනය කර ඇති අතර, විහාර භූමියට පිවිසෙන ප්‍රධාන දොරටුවේ විහාරස්ථානයේ නාමය වෙනුවට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන පාඨය යෙදීම ද බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබේ. ආරාම පරිශ්‍රය තුළ &quot;මහමෙව්නාව&quot; යන නාම පුවරුවක් සහ මහජනතාව සඳහා ධර්ම ග්‍රන්ථ ලබාගත හැකි ''සදහම් පොත් මැදුරක්'' ද සාමාන්‍යයෙන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.සාම්පදායික විහාරස්ථාන වල දක්නට ලැබෙන හින්දු දේව ප්‍රතිමා සඳහා වෙනම දේවාල ඉදිකිරීම වෙනුවට, රහතන් වහන්සේලා සහ බෞද්ධ චරිත නිරූපණය කරන ප්‍රතිමා මණ්ඩප සහ බෞද්ධ දෙවිවරුන්ගේ ප්‍රතිමා ඇතැම් නිර්මාණවල අන්තර්ගත කර ඇත.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය තමන්ටම ආවේණික බුද්ධ ප්‍රතිමා ශෛලියක් ද හඳුන්වා දී ඇති අතර, එය ජනප්‍රිය වශයෙන් &quot;අසපු ප්‍රතිමා&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ආරම්භක කාලයේ රන් පැහැයෙන් යුතු, ඉන්දියාවේ බුද්ධගයා ප්‍රදේශයේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරු යුගයේ තිවංක ප්‍රතිමා සම්ප්‍රදායෙන් ආභාස ලැබූ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරන ලදී.පසුව එම ශෛලිය තවදුරටත් සංවර්ධනය කරමින් නව ප්‍රතිමා ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී.

මෙම කලා කටයුතු සඳහා ''මූර්ති කලායතනය'' නමින් ආරාමයට පරිබාහිරව ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස විශේෂිත මූර්ති නිර්මාණ ආයතනයක් පිහිටුවන ලද අතර, එහි නිර්මාණය කරන ලද බුද්ධ ප්‍රතිමා හා මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා මහමෙව්නාව ආරාමවලට අමතරව වර්තමානයේ වෙනත් බෞද්ධ විහාරස්ථානවල ද භාවිතයට ගනු ලබනු දක්නට තිබේ. එම ප්‍රතිමා ශෛලියට අයත් බුද්ධ ප්‍රතිමා දෙකක් [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] සහ [[මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] තුළ ස්ථාපනය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව මූලික දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.වර්තමානයේ මේ ප්‍රතිමා සඳහා ඇති ප්‍රචලිත බව නිසා වෙනත් ලංකාවේ වෙනත් මූර්ති නිර්මාණ ආයතන ද මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා නිර්මාණයට වර්තමානය වන විට යොමුව තිබෙනු දක්නට තිබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන්==

===දේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ දේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=දේශීය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන් |url=https://mahamevnawa.lk/mahamevnawa-local-branches/ |date= |access-date=2025-08-03 |website=මහමෙව්නාව}}&lt;/ref&gt;

==== '''වයඹ පළාත''' ====
*[[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානය]]
*ආනමඩුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*ඉබ්බාගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*උයන්දන මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගිරිබාව මහමෙව්නාව තිසරණ සරණ සමාධි භාවනා අසපුව 
*තඹකන්ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොතුහැර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොල්පිතිගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*[[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය| බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑ විහාරය]]
*මහව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*දඹදෙණිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාස්පොත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[ගොනුව:AngulimalaSeya.jpg|thumb|right|200px|බෝවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &lt;br&gt;ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==== '''බස්නාහිර පළාත''' ====
*[[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය]]
*කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපුව -[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය | ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලයේ මූලස්ථානය]]
*අවිස්සාවේල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කොච්චිකඩේ මහමෙව්නාව තිසරණ භාවනා අසපුව(මහමෙව්නාව බුද්ධගයා මහා විහාරය)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;හිනිදුම නන්දරතන විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*කෝට්ටේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගම්පහ,නැදුන්ගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුලත්සිංහල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සේරුපිට මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හුණුමුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හොරණ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*නිට්ටඹුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කලුතර මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන (බෝඹුවල මහමෙව්නාව ගිලන් භික්ෂු රෝහල)
*සියඹලාපේ මාවරමණ්ඩිය සිරි ගෞතම විහාරය&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*අගලවත්ත මහමෙව්නාව නිධන්ගල ආරණ්‍ය සේනාසනය

==== '''දකුණු පළාත''' ====
*[[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] 
*ගාල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ඇල්පිටිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව (ශ්‍රී රාහුල මහා සෑ විහාරය)
*වළස්මුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සූරියවැව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හිනිඳුම තලංගල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*තිස්සමහාරාමය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බෙලිඅත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Mahamevnawa maha viharaya 3.jpg|thumb|right|200x|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ ධර්ම ශාලාවෙහි තැන්පත් කර ඇති සමාධි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]

==== '''මධ්‍යම පළාත''' ====
*කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාතලේ මඩවල උල්පත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*රත්තොට මහමෙව්නාව සාරිපුත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය 
*නුවරඑළිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ශ්‍රී මහාසේන මහමෙව්නාව වන සෙනසුන-මොරගහකන්ද
*ලග්ගල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොරමඩුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*පූඬලුඔය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 

==== '''ඌව පළාත''' ====
*කතරගම මහමෙව්නාව අමාසිසිල භාවනා අසපුව
*[[කුඹල්වෙල අසපුව|කුඹල්වෙල ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑ විහාරය (ඇල්ල කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව බෝධිගිරි වනසෙනසුන)]]
*බිබිල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුත්තල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*මහියංගණය මහමෙව්නාව ශ්‍රී මහා සුමන භාවනා අසපුව
*මාරිඅරාව මහමෙව්නාව දහරකිනා කන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනය
*මුල්ලේගම මහමෙව්නාව රන්පහන වන සෙනසුන
*මොණරාගල මහමෙව්නාව තඹලවින්නආර තපෝවනය
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Kumbalwela,_Mahamevnawa_Buddhist_Monastery,_2025-07_CN-01.jpg|thumb|right|200px|කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි&lt;br&gt; ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑය ඇතුලු සත්බුදු මන්දිරය]]

==== '''උතුරුමැද පළාත''' ====
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ධම්මචේතිය භාවනා අසපුව
*අනුරාධපුර සිරි වාසව භාවනා උද්‍යානය 
*මිහින්තලේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑ විහාරය
*පොළොන්නරුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හබරණ මහමෙව්නාව ශ්‍රී බෝධිරාජ භාවනා අසපුව
*කැබිතිගොල්ලෑව මහමෙව්නාව භාතියගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය (භාතියගිරි රජමහා විහාරය)
*කහටගස්දිගිලිය මහමෙව්නාව ධම්මගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය
*ගලෙන්බිඳුණුවැව මහමෙව්නාව සදහම් සෙනසුන භාවනා අසපුව

==== '''සබරගමුව පළාත''' ====
*එරත්න මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*කහවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බලංගොඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*සිරිපාගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පින්නවල මහමෙව්නාව අමාදහර භාවනා අසපුව
*කුකුළේගම මහමෙව්නාව වන සෙනසුන

==== '''නැගෙනහිර පළාත''' ====
*අම්පාර මහමෙව්නාව ශ්‍රී සද්ධාතිස්ස භාවනා අසපුව
*කන්තලේ මහමෙව්නාව ධම්මගිරි භාවනා අසපුව
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය (විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය)]]
*[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]](අනුබද්ධිත)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවේ,අලුදෙණියේ සුබෝධි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.විහාරයේ පරිපූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;
*පදියතලාව මහමෙව්නාව සදහම් මන්දිරය-පොහෝදා සීල භාවනා ශාලාව

[[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|right|200px|මහමෙව්නාව විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරයේ සුපිහිටි සේරුවිල පැරණි සෝමාවතිය මහා සෑය]] 

===විදේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ විදේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;https://mahamevnawa.org/worldwide-mahamevnawa-branches/&lt;/ref&gt;

==== '''කැනඩාව''' ====
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*විනිපෙග් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*සස්කැටූන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*එඩ්මන්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*වැන්කොවුවර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*ඇක්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව

==== '''ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය''' ====
*වොෂින්ටන්, ඩී.සී. මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් ජර්සි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*කැලිෆෝනියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ෆ්ලොරීඩා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් යෝර්ක් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ටෙක්සාස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ඇට්ලාන්ටා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

==== '''ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය''' ====
*ඇඩ්ලේඩ් (Adelaide) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බටහිර මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව ජේතවන භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*පර්ත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*සිඩ්නි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බ්‍රිස්බන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*ඕක්ලන්ඩ් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, නවසීලන්තය

==== '''යුරෝපය''' ====
[[File:Mahamevnawa London.jpg|right|thumb|ලන්ඩන් අසපුව]]
*බැසිල්ඩන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- එක්සත් රාජධානිය
*ලිවර්පූල්/වොරිංටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- උතුරු එංගලන්තය, එක්සත් රාජධානිය 
*ස්ටැන්මෝර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ලන්ඩන් අසපුව)-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*සවුත් වේල්ස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එක්සත් රාජධානිය 
*ඩන්ඩී(Dundee) මහමෙව්නාව ජාත්‍යන්තර භාවනා අසපුව-ස්කොට්ලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එෂර්(Esher) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එක්ස්බිරිජ්(Axbridge)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*පහළ ක්ලිෂන්රෝ(Kilshanroe Downs)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-ක්ලිෂන්චෝ(Kilshanchoe), අයර්ලන්තය 
*නිකෝෂියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*ලිමැසෝල් (Limassol) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*මහමෙව්නාව ථේරවාද බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය- ප්‍රංශය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ජර්මනිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ඉතාලිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- නෙදර්ලන්තය

===='''ඉන්දියානු උප මහද්වීපය'''====
*බුද්ධගයා මහමෙව්නාව බුදුනුවණ භාවනා අසපුව - ගයාව,බිහාර්
*නාග්පූර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බ්හිවුකුණ්ඩ් මහමෙව්නාව බුද්ධ රශ්මි ථේරවාද බෞද්ධ පුහුණු මධ්‍යස්ථානය - මහාරාෂ්ඨ
*දිල්ලි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දිල්ලිය 
*ගාසියාබාත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බුල්දානා මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - මහාරාෂ්ඨ

===='''නැගෙනහිර ආසියානු කලාපය'''====
*අන්සාන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*දීඝු (Daegu) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ගිම්හේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ඔසාකා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ඔසාකා මහා විහාරය) - ඔසාකා නගරය,ජපානය
*ඉබරකි මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - කසමා,ඉබරකි නගරය,ජපානය 

===='''ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය)'''====

*[[මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි]],එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය (2026 වසරේ සිට වසා ඇත)

[[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|thumb|250px|මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ඩුබායි]]
===මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ අනගාරිකා අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව |url=https://mahamevnawa.lk/anagarika-asapuwa/ |access-date=2026-03-18 |website=Mahamevnawa Bhawana Asapuwa}}&lt;/ref&gt;

'''දේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*දඹදෙණිය මුතුගල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව (අනගාරිකා අසපු මූලස්ථානය)
*[[සිරි යශෝධරා මහා සෑය|උඩුපිල සිරි යශෝධරා මහා සෑ විහාරය (උඩුපිල මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව)]]
*කොළඹ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*නුගේගොඩ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*වරකාපොල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කිඹුලාපිටිය මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*හක්මන මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ස්වර්ණමාලී අනගාරිකා අසපුව 
*හලාවත මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*මාවතගම මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කඩුගන්නාව මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*කුලියාපිටිය මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව 


'''විදේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,කැනඩාව  
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,ඕස්ට්‍රේලියාව

== මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ==

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල''' යනු මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ අනුශාසක [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ආරම්භ කරන ලද අර්ධ රාජ්‍ය පෞද්ගලික බෞද්ධ පාසල් ජාලයකි.මහා සංඝරත්නයේ අනුශාසකත්වය යටතේ ගුණධර්ම අධ්‍යාපනය, විධිමත් අධ්‍යාපනය සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සමබරව ක්‍රියාත්මක වන පාසල් පද්ධතියක් පිහිටුවීම එහි අරමුණ ලෙස සංවිධානය සඳහන් කරයි.

මෙම පාසල් ජාලයේ පළමු විද්‍යාලය 2018 පෙබරවාරි 28 වන දින ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම ප්‍රදේශයේ රජයේ අනුමත පෞද්ගලික පාසලක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. ඒ සඳහා මැලේසියාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ක්වාලාලම්පූර්හි සෙන්තෝල් බෞද්ධ විහාරයේ විහාරාධිපති සහ ථේරවාද බෞද්ධ කවුන්සිලයේ අනුශාසක [[බූටෑවත්තේ සරණංකර හිමි]]යන් විසින් උන්වහන්සේට අයත් ගොඩනැගිලි සහිත ඉඩම පරිත්‍යාග කරන ලදී.

සංවිධානයට අනුව, බෞද්ධ වටිනාකම් මත පදනම් වූ පාසල් අධ්‍යාපනයක් ලබාදීමේ අරමුණින් මෙම පාසල් ජාලය ක්‍රියාත්මක වන අතර, නිදහසෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භ වූ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල් ජාලය ලෙස එය හඳුන්වා දෙනු ලබයි. පසුව දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට එහි ශාඛා ව්‍යාප්ත වූ අතර, දැනට පහත විද්‍යාල ක්‍රියාත්මක වේ.

* දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* සඳලංකාව මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* වැලිමඩ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* මාළඹේ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය

මීට අමතරව කඩුවෙල, කිරිබත්ගොඩ, මාළඹේ, සඳලංකාව, දෙල්ගොඩ සහ වැලිමඩ යන ප්‍රදේශවල '''මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්''' ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;විස්තර&quot; /&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[බුදු දහම]]
* [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
* [[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://mahamevnawa.lk/new-publications/ මහමෙව්නාව සදහම් ප්‍රකාශන]</text>
      <sha1>1zcyhx2cfmwmazp4hr42swa4gun2zk8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800911</id>
      <parentid>800910</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:11:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* බස්නාහිර පළාත */</comment>
      <origin>800911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81996" sha1="rlozlkqgor5x3rbb81wlnk5msjukska" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name =&lt;big&gt; මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/big&gt;
| native_name = '''අමරපුර ‍ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව'''
| image = [[ගොනුව:Mahamevnawalogo-800x590.png|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ලාංඡනය]]
&lt;br&gt; [[ගොනුව:Mahamevnawa-Flag-800x534.png|350px|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිල ධජය]]
| size = 200px
| caption         = 
| abbreviation    = මහමෙව්නාව 
| motto = ගෞතම බුදුසසුන තුළ සනාතන රැකවරණය ලබමු
| type = සෙනසුන් සංවිධානයකි
| purpose = පිරිසිදු ථේරවාද ශ්‍රී සද්ධර්මය ලොව පුරා ප්‍රචාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව
| headquarters = [[පොල්ගහවෙල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| location =දේශිය ශාඛා 80+ &lt;br&gt;විදේශීය ශාඛා 50+ &lt;br&gt;සමස්ත ශාඛා 130+
| region_served = ලොව පුරා
| membership = බොදු මඟෙහි හැසිරෙන්නන්
| leader_title = නිර්මාතෘ
| leader_name = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title2 = ප්‍රධාන අනුශාසක 
| leader_name2 =  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title3 = මහෝපාධ්‍යාය 
| leader_name3 = ●අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායේ මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2004 - 2022)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2024 සිට)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
●හිනිදුම නන්ද නාහිමි&lt;br&gt;&lt;small&gt; (2022 සිට)&lt;/small&gt;
| leader_title4 =  නිකාය
| leader_name4 = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]]
| formation = 1999 අගෝස්තු 14
| website = සිංහල-{{URL|https://www.mahamevnawa.lk/}}&lt;br&gt;
ඉංග්‍රීසි-{{URL|https://www.mahamevnawa.org/}}&lt;br&gt;
හින්දි-{{URL|https://www.buddharashmi.in/}}&lt;br&gt;
දමිළ-{{URL|https://www.tamilbuddhist.com/}}
}}

'''මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය''' යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ඉගැන්වීම් ඇසුරින් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව ළඟා කර ගැනීමේ අරමුණින් [[ථේරවාදය|ථේරවාද]] බුදුදහම පදනම් කරගෙන පිහිටුවන ලද බෞද්ධ සෙනසුන් සංවිධානයකි. මෙම සංවිධානයේ මූලික අරමුණ වන්නේ බුදුදහමේ පරමාර්ථය වන [[නිවන|චතුරාර්ය සත්‍යය]] අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය ධර්ම අධ්‍යාපනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාදීමයි.&lt;ref&gt;[https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - මහමෙව්නාව බොදු සෙනසුනෙහි]&lt;/ref&gt;

මෙම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාව සහ විදේශ රටවල පිහිටි අසපු ශාඛා 130කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වන අතර, වනාන්තරගත, ග්‍රාමීය, අර්ධ නාගරික සහ නාගරික පරිසරයන් නියෝජනය වන පරිදි එම ආරාම පිහිටුවා ඇත. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප කේන්ද්‍ර කරගත් මහා විහාර සම්ප්‍රදායේ විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.දකුණු ආසියාවේ විශාලතම ථේරවාද බෞද්ධ ධර්මායතන ලෙස සැලකෙන මෙම සංවිධානයේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය සහ ආරම්භක ආරාමය වන්නේ [[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]යි.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සහ මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ නිර්මාතෘ හා ප්‍රධාන අනුශාසක ධුරය දරන්නේ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ]] වන අතර, උන්වහන්සේ &quot;පින්වත් ලොකු ස්වාමීන් වහන්සේ&quot; යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ද ප්‍රචලිතව සිටී. උන්වහන්සේගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් ත්‍රිපිටක ධර්මය, විනය සහ භාවනා පුහුණුව ලබන අතර එසේ එකම ආචාර්යවරයෙකු යටතේ වැඩිම ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා ප්‍රමාණයක් පරිපාලනය වන ලෝකයේ එකම බෞද්ධ ධර්මායතනය වන්නේ ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය යි.
[[ගොනුව:Maligawa-front1.jpg|thumb|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &quot;සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&quot; නම් විහාර මන්දිරය]]

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පුහුණුව සහ උපසම්පදා විනය කර්මය සඳහා මාතර අපරැක්ක ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] නමින් ඉන්දියාවේ නාලන්දා මහා විහාරය සහ අනුරාධපුර මහා විහාර සම්ප්‍රදාය ආදර්ශයට ගෙන සැලසුම් කර ඇති වනාන්තරගත භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවා ඇත. ඉන්දීය ශිෂ්‍ය භික්ෂූන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වීමත් සමඟ ඉන්දියාවේ නාග්පූර් ප්‍රදේශයේ ද මේ හා සමාන භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ආරම්භ කර තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මහමෙව්නාව ආරාම, සැලසුම් සහගතව හා ඒකාකාර ගෘහනිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සංවර්ධනය කරන ලද භාවනා ආරාම සංකීර්ණ ලෙස ද ප්‍රචලිතය.


කළුතර ප්‍රදේශයේ ගිලන් භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා විශේෂයෙන් ඉදිකරන ලද ගිලන් භික්ෂු රෝහල් සංකීර්ණයක් ද මෙම සංවිධානය සතුව පවතී. ඊට අමතරව ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා [[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]] නමින් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සෘජු පරිපාලනයෙන් වෙන් වූ නමුත් උන්වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන විද්‍යුත් මාධ්‍ය ජාලයක් සහ ''මහාමේඝ ප්‍රකාශන'' නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම ආයතන මඟින් සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ වෙනත් භාෂා රැසකින් ථේරවාද බුදුදහම ප්‍රචාරය කිරීම සඳහා පොත්, රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය භාවිතා කරයි.

මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල'' නමින් බෞද්ධ පාසල් ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ. සංවිධානයට අනුබද්ධ බැතිමතුන් ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු විවිධ රටවල විසිරී සිටින අතර, විදේශ රටවල ද බෞද්ධ විහාරස්ථාන සහ ධර්ම මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම මඟින් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ද සිය ක්‍රියාකාරකම් ව්‍යාප්ත කර ඇත.

==මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව==
මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ පරිපාලනය සිදු කරනු ලබන්නේ මහමෙව්නාව සංඝ සභාව විසිනි.එය අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය යටතේ පවතින, එහෙත් අභ්‍යන්තර පරිපාලන කටයුතු ස්වාධීනව සිදුකරන සංඝ සභාවකි. මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් 2006 වර්ෂයේදී අසපු සංචිතයේ පරිපාලන කටයුතු තමන්ගෙන් වෙන් කර සංඝ සභාව වෙත පැවරීමේ අරමුණින් මෙම සංඝ සභාව පිහිටුවන ලදී. ඒ සඳහා අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභාවේ අනුමැතිය හිමි වූ අතර, මහමෙව්නාව සංඝයා සඳහා වෙනම උපසම්පදා විනය කර්මය පැවැත්වීමේ අවසරය ද ලබා දෙන ලදී.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් මෙම සංඝ සභාවේ සාමාජිකත්වය දරන අතර, එහි රැස්වීම් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී පැවැත්වේ. සංඝ සභාවේ සභාපති, උපසභාපති, මහාලේඛකාධිකාරී සහ නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී ඇතුළු පරිපාලන තනතුරු ක්‍රියාත්මක වන අතර, නියමිත කාලසටහනකට අනුව මාස හයකට වරක් සංඝ සභාව රැස්වීම එහි පරිපාලන ක්‍රමවේදයේ අංගයකි. එම රැස්වීම්වලදී අසපු සංචිතයේ ප්‍රධාන පරිපාලන තීරණ ගැනීම මෙන්ම අසපු ශාඛා අතර භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ස්ථාන මාරු කිරීම් ද සිදු කරනු ලැබේ.මෙම ස්ථාන මාරු කිරීම &quot;මහා සංඝ මාරුව&quot; ලෙස විශේෂිත නමකින් හදුන්වන අතර එය මහමෙව්නාව සංඝ සභාව තුළ පමණක් දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂී කරුණකි.

සංඝ සභාවේ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ධර්මාචාර්යත්වය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් යටතේ පවතී. කෙසේ වෙතත්, සංඝ සභාව පිහිටුවීමට පෙර 1999 සිට 2006 දක්වා කාලසීමාවේ ඇතැම් ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ආචාර්යත්වය [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි]] සහ [[මුංහේනේ මෙත්තාරාම හිමි]] ඇතුළු සේරුවිල සඟ පරපුරේ ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දරන ලද අවස්ථා ද වාර්තා වේ.

[[File:mahamewnawa polgahawela.jpg|thumb|center|150px|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ පිහිටි සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව]]

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සාම්ප්‍රදායිකව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් විසින් දැරීම සිදු වී ඇත. ඒ අනුව [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමියන්]] 2004 වර්ෂයේ පැවති ප්‍රථම උපසම්පදා මහෝත්සවයේ සිට 2022 දක්වා එම ධුරය දැරූහ. 2022 වර්ෂයේදී උන්වහන්සේ තාවකාලිකව එම ධුරයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු අසපු සංචිතයේම ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂුවක් වන  [[හිනිඳුම නන්ද හිමි]] මහෝපාධ්‍යාය ධුරයට පත් කරන ලදී. 2024 වර්ෂයේ [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] අපවත් වීමෙන් අනතුරුව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරයට පත් [[දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි]] මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ තුන්වන මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සඳහා තේරී පත්වූහ.

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා අදියර කිහිපයකින් සමන්විත පුහුණු ක්‍රමවේදයක් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මඟින් ක්‍රියාත්මක කරයි. පැවිදි කිරීමට පෙර අපේක්ෂකයන් නේවාසික පුහුණුවකට සහභාගි වන අතර, පැවිද්දෙන් පසු ඔවුන් [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ]] භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය වෙත යොමු කරනු ලැබේ. එහිදී විනය, භාවනා, ත්‍රිපිටක ධර්මය, මහමෙව්නාව මඟින් සම්පාදිත සරල සිංහල ධර්ම ග්‍රන්ථ, සරල සිංහල සූත්‍ර පිටක පරිවර්තන, බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකය සහ අටුවා ග්‍රන්ථ ඇසුරින් අධ්‍යයන කටයුතු සිදු කරයි. අවශ්‍යතාව අනුව පාලි භාෂාව සහ අභිධර්මය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයන සඳහා ද අවස්ථාව ලබා දේ.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සියලු ශාඛාවල දෛනික කටයුතු පොදු කාලසටහනකට අනුව සංවිධානය කර ඇති අතර, දාන වළඳා ගැනීම, වන්දනා, සූත්‍ර සජ්ඣායනය, ධර්ම සාකච්ඡා සහ භාවනා වැඩසටහන් ඒ අනුව ක්‍රියාත්මක වේ. එමෙන්ම සිවුරු පැළදීම, සිවුරේ වර්ණය, වත්පිළිවෙත්, සජ්ඣායන ක්‍රමය සහ වන්දනා ක්‍රමය සම්බන්ධයෙන් ද සියලු අසපු අතර පොදු ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කරනු ලැබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය==

&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:850px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #3366cc; background-color:#f0f4f8; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#3366cc; color:white; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#d0e1fd; padding:6px 15px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුශාසක හිමි සහ මහෝපාධ්‍යාය හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අමරපුර ශ්‍රී  කළ්‍යාණිවංශ නිකායික මහමෙව්නාව සංඝ සභාව &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;සභාපති ඇතුලු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;සමාජික භික්ෂූන් (1000+)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #3366cc; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''දේශීය අසපු (70+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය &lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ගිලන් භික්ෂු රෝහල&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;කලුතර බෝඹුවල මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වෙනත් ප්‍රධාන අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඥණ භාවනා අසපුව &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''විදේශීය අසපු (45+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නවසීලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඇමරිකාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉන්දියාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;නාග්පූර් ඉන්දීය භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;එංගලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අයර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ස්කොට්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජර්මනිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රංශය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉතාලිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නෙදර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;සයිප්‍රසය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දකුණු කොරියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජපානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අරාබි අර්ධද්වීපය&lt;/small&gt;


| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අනගාරිකා අසපු (10+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;දේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මුතුගල මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වැදගත් අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;උඩුපිල යශෝධරා මහා සෑ විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;විදේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් වැදගත් අසපු'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රචලිත බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුඹල්වෙල අසපුව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මාළඹේ බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අසපු ශාඛා නොවන අනුබද්ධිත විහාර&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මොණරාගල &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;හබරණ &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;දහිරකිනාකන්ද &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බතලයාය &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැබිතිගොල්ලෑව &lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් ආයතන'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Shraddha Tv&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Lakviru Fm&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;අන්තර්ජාල අවකාශ&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ප්‍රකාශන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ධර්ම යාත්‍රා&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මූර්ති කලායතනය&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;&lt;small&gt;(සැ.යු.:මේ ආයතන සංඝ සභාවෙන් පරිබාහිරව ගිහි කාර්ය මණ්ඩල යටතේ පරිපාලනය වේ)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|}

&lt;/div&gt;

==ධර්ම ප්‍රචාරය==
===ධර්ම දේශනා හා සූත්‍ර ප්‍රචාරය===

20 වන සියවසේ අගභාගයේ ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ස්ථානවල ජාතක කතා, ධම්මපද ගාථා,මව්පිය වන්දනා,කාලීන දේශනා සහ අනාගත මෛත්‍රී බුදු සසුන පිළිබඳ සංකල්ප මූලික කරගත් ධර්ම දේශනා බහුලව පැවති අතර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය එම ප්‍රවණතාවයෙන් වෙනස් වූ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදයක් ආරම්භ කළේය. එහිදී ගෞතම බුදු සසුන තුළම චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය පරමාර්ථ කරගනිමින් සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඒ සමඟම සූත්‍ර පිටකයේ බොහෝ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එම ග්‍රන්ථ පහසුවෙන් කියවා තේරුම් ගත හැකි වීම නිසා ධර්මය හදාරන ජනතාව අතර වේගයෙන් ජනප්‍රිය විය.එකල බෞද්ධ ජනතාවට ගැළපෙන ආචාර කිරීමේ ක්‍රමයක් සුලබව භාවිතා නොවූ අතර කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ත්‍රිපිටකය තුල සඳහන් &quot;නමෝ බුද්ධාය!&quot; යන වදන නිරන්තරයෙන් භාවිතා කරනු ලැබීය.පසුව එය ප්‍රචලිත වූ අතර උන්වහන්සේගේ දේශනා ඇසූ බොහෝ බෞද්ධයන් එකිනෙකා හමුවන විට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන්න පැවසීමට හුරු විය.

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයින පුරා ධර්ම දේශනා පවත්වමින් වැඩම කළ අතර, උන්වහන්සේගේ දේශනා බෞද්ධ ජනතාව අතර ඉතා කෙටි කාලයකින් ප්‍රචලිත විය. එක් ධර්ම දේශනාවක් ශ්‍රවණය කිරීම සඳහා දහස් ගණනක් ජනතාව සහභාගි වූ අතර, විවිධ ප්‍රදේශවලින් බස් රථ මඟින් වන්දනා නඩ පැමිණීම ද සාමාන්‍ය සිදුවීමක් විය. පසුව එම දේශනා පොත්, කැසට්පට සහ සංයුක්ත තැටි (CD) ලෙස ද නිකුත් වූ අතර, රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය වීම ආරම්භ විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ තරුණයන් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව වෙත පැවිදි වීමට පෙළඹුණු අතර, පොල්ගහවෙල මූලස්ථානයේ ඉඩකඩ ප්‍රමාණවත් නොවීමත් සමඟ බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉඩම් පරිත්‍යාග මත දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල නව මහමෙව්නාව ආරාම පිහිටුවන ලදී. එම ආරාමවල ද දෛනික, සතිපතා සහ මාසික ධර්ම වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක විය.

===වන්දනා හා සජ්ඣායන සම්ප්‍රදාය===

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවට ආවේණික සජ්ඣායන සහ වන්දනා ක්‍රමයක් ද ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය. එහිදී අධික ලෙස මන්දගාමී හෝ වේගවත් නොවන මධ්‍යස්ථ උච්චාරණ ශෛලියකන් පාලි සජ්ඣායනය කිරීම ප්‍රචලිත විය. පාලි පාඨවල අර්ථය ජනතාවට අවබෝධ කර දීම සඳහා &quot;මහමෙව්නාවේ පාලි–සිංහල පිරිවානා පොත&quot; සම්පාදනය කර පාලි පාඨ සමඟ සිංහල පරිවර්තනය ද එක්ව සජ්ඣායනය කිරීම ආරම්භ කරන ලදී.මෙම ක්‍රමය ශ්‍රී ලංකාවේ මීට පෙර භාවිතා නොවූ බැවින් මුල් කාලයේ බෞද්ධ සමාජය තුළ ඒ පිළිබඳ විවිධ අදහස් හා වාද විවාද ද ඇති විය. පසුව මෙම ග්‍රන්ථය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ද පරිවර්තනය කළ අතර, විදේශීය බෞද්ධයන් අතර ද එය ජනප්‍රිය විය.

සිංහල අර්ථ සහිත සජ්ඣායනය බොහෝ ජනතාවක් පැමිණෙන පිරිත් සජ්ඣායන වලදී පමණක් භාවිතා වූ අතර සාමාන්‍යයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි භාෂාව වැටහෙන බැවින් මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර සූත්‍ර සජ්ඣායනයේ දී සිංහල සජ්ඣායනය අවම වශයෙන් සිදු කෙරුණි.කෙසේ නමුත් ඔවුන්ට ආවේණික වචන උච්චාරණ සම්ප්‍රදාය දිගටම භාවිතා වුණි.වර්ෂ 2006,2007 සහ 2008 වසර වලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කරමින් බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන මහෝත්සවය සඳහා මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සම්බන්ධ වූ අතර [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් එහි ප්‍රධානී ධුරය දරනු ලැබීය.එහිදී ද භාවනා කරනු ලැබූවේ ඔවුන්ට ආවේණික උච්චාරණ ක්‍රමය වේ.මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සජ්ඣායන ක්‍රමය පසුකාලීනව සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ඉන්දියානු බෞද්ධයන් අතර ජනප්‍රිය වූ අතර වර්ෂ 2024,2025 ආදී වර්ෂ වල පැවති බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන උඅතසවයේදී ඉන්දියානු භික්ෂූන් වහන්සේලා එම උච්චාරණ විලාසය භාවිතා කරන ප්‍රවණතාවක් ද දක්නට ලැබුණි.

===නව වන්දනා වැඩසටහන්===

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය රුවන්වැලිසෑය, සෝමාවතිය, සේරුවිල, පොලොන්නරුව සහ මිහින්තලය ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ සිද්ධස්ථානවල මහා පරිමාණ වන්දනා වැඩසටහන් සංවිධානය කළ අතර, ඒවාට ලක්ෂ ගණනින් බැතිමතුන් සහභාගි වූහ. සෝමාවතිය සෑය වන්දනාව සඳහා එක් අවස්ථාවක සහභාගිත්වය ලක්ෂ 12 ඉක්මවා ඇති බවට ඇස්තමේන්තු පළ විය. එමෙන්ම බෞද්ධයන්ට තිසරණය සහ බුද්ධ, ධර්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නය කෙරෙහි විශ්වාසය ශක්තිමත් කර ගැනීමේ වැදගත්කම නිරන්තරයෙන් අවධාරණය කරන ලද අතර වෙනත් දේවල් පසුපස නොයා තිසරණයම සරණ යෑමේ මූලික බෞද්ධ අංගය වඩාත් ප්‍රචාරය කරන ලදී.


ඒ සමඟම පඬුරු ගැටගැසීම, දේවාල හා කෝවිල්වල කන්නලව් කිරීම සහ ග්‍රහ අපල සංකල්ප මත පදනම් වූ බෝධි වන්දනා ක්‍රමවලින් ඉවත්ව, බුදුගුණ, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සහ තිසරණය මූලික කරගත් නව වන්දනා කවි සහ බෝධි වන්දනා ක්‍රම හඳුන්වා දෙන ලදී. කාලයත් සමඟ බොහෝ බෞද්ධයන් මෙම නව වන්දනා ක්‍රම භාවිතයට හුරු වූ අතර, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සිහි කරමින් වන්දනා කිරීම ද ව්‍යාප්ත විය. එසේම ශතවර්ෂ 8 කට පමණ පසු සර්වරාත්‍රික ධර්ම දේශනා සම්ප්‍රදාය ද නැවත ආරම්භ කරමින් මහමෙව්නාව විසින් ධර්ම දේශනා වැඩසටහන් ආරම්භ කරන ලදී.

===ළමා, තරුණ හා බෞද්ධ අධ්‍යාපන වැඩසටහන්===

මෙම කාලය තුළ ළමුන් සඳහා වෙනම ධර්ම වැඩසටහන්, තරුණයන් සඳහා විශේෂ වැඩසටහන්, බෞද්ධ චිත්‍රකතා ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් අධ්‍යාපනික ප්‍රකාශන ද ආරම්භ කරන ලදී. ඒවා මඟින් විවිධ වයස් කාණ්ඩ සඳහා ධර්ම අධ්‍යාපනය ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළ තවදුරටත් පුළුල් විය.

===2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය හා උරුම සංරක්ෂණය===

2012 වර්ෂයේ 2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය නිමිත්තෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මඟින් ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන, පිණ්ඩපාත චාරිකා, ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ සීල-භාවනා වැඩසටහන් විශාල වශයෙන් සංවිධානය කරන ලදී. එමෙන්ම අඩි 100 ඉක්මවන ස්ථූප, බුද්ධ මන්දිර සහ අනෙකුත් පූජනීය ගොඩනැගිලි කෙටි කාලයක් තුළ ඉදිකිරීම ද ජනතා අවධානයට ලක් විය. මෙම වැඩසටහන් බොහොමයක් විවිධ රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය කරන ලදී.

ඊට අමතරව මහාවංශය, ධාතු වංශය ඇතුළු ඓතිහාසික බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඒ සමඟම වසර 800කට පමණ පසු ශ්‍රී මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිහි කරන &quot;ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක&quot; සැමරුම නැවත ආරම්භ කළ අතර, මිහින්තලයේ උත්තිය රජු විසින් ඉදිකරන ලද මිහිඳු මහා සෑය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මූලික විය. විල්ගම්වෙහෙර,සේරුවිල ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ ස්මාරක නැවත සංරක්ෂණය සඳහා ද බෞද්ධ ජනතාවගේ දායකත්වයෙන් අරමුදල් රැස් කරන ලදී.

මෙවැනි නව ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රම, වන්දනා සම්ප්‍රදායන්, ප්‍රකාශන, අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ උරුම සංරක්ෂණ කටයුතු හේතුවෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කෙටි කාලයක් තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ජනතාව අතර පුළුල් ලෙස ප්‍රචලිත විය. 

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
{{වැඩිදුර|ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය}}

2012 වර්ෂයේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් පුළුල් කිරීමේ අරමුණින්, ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරන ලදී. ඒ යටතේ ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය සහ ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ගිහි කාර්ය මණ්ඩලයක සහාය ඇතිව ක්‍රියාත්මක වූ අතර, පැය විසිහතර පුරා ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, වන්දනා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කරමින් ධර්ම දානය සිදු කරයි. මෙම ධර්ම දේශනා සියල්ලම මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් සිදු කරනු ලබන අතර, බොහෝ වැඩසටහන් කිරිබත්ගොඩ–කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපු පරිශ්‍රයේදී පටිගත කෙරේ. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාවලින් එකක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ආවරණ ජාලය හිමි බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාව ලෙස ද සැලකේ.

පසුකාලීනව ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය අන්තර්ජාලය සහ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ද ධර්ම ප්‍රචාරය පුළුල් කළේය. ඒ අනුව සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ චීන ඇතුළු භාෂා රැසකින් යූටියුබ් නාලිකා ආරම්භ කරන ලදී. Shraddha TV, Lakviru Radio, Buddhism, Buddha Rashmi, Tamil Buddhist, Muniwar, Colombo Dhamma Friends සහ තරුණයන් ඉලක්ක කරගත් අහස්ගව්ව වැනි නාලිකා ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. මෙම නාලිකා අතරින් Shraddha TV යූටියුබ් නාලිකාව ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියනය ඉක්මවා ඇති අතර, Buddhism නාලිකාව ග්‍රාහකයින් මිලියන දෙකකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද, Buddha Rashmi නාලිකාව ග්‍රාහකයින් ලක්ෂ පහකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද හිමි කරගෙන ඇත. මෙම බහුභාෂාමය ධර්ම ප්‍රචාරක වැඩසටහන් හේතුවෙන් මහමෙව්නාව ලොව පුරා විවිධ භාෂාවලින් ධර්මය ප්‍රචාරණය කරන ප්‍රමුඛ බෞද්ධ ධර්මායතනයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

මෙම ධර්ම ප්‍රචාරක ව්‍යාපෘතිවලට සමගාමීව මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ආරම්භ කර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මගින් නිකුත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් ප්‍රකාශන මුද්‍රණය කර අඩු මිලකට ජනතාව අතර බෙදාහැරීම සිදු කරන ලදී. එමෙන්ම මහාමේඝ නමින් මාසික බෞද්ධ සඟරාවක් ද ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. මෙවැනි ලාභ නොලබන ආයතන පිහිටුවීම මගින් මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් ශක්තිමත් වූ අතර, විදේශීය රටවල ද මහමෙව්නාව අසපු ශාඛා එරට ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයන්ගේ උපකාර මත ආරම්භ කර ඒ ඒ රටවල භාෂාවලින් ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ අධ්‍යාපන කටයුතු ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.

විශේෂයෙන් බටහිර රටවල මහමෙව්නාව ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් නොමිලේ බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම ඉගැන්වීම හේතුවෙන් විදේශිකයන් විශාල පිරිසක් මහමෙව්නාව ආරාම වෙත පැමිණ භාවනාව හා බුද්ධ ධර්මය හදාරන්නට පෙළඹුණහ. ඒ සමඟම මහමෙව්නාව මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ඉංග්‍රීසි ඇතුළු විදේශීය භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම ද සිදු වූ අතර, එමගින් විදේශිකයන් අතර මහමෙව්නාව ආරාම පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධිය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විවිධ රටවලින් පැවිදි වීම සඳහා මහමෙව්නාව වෙත පැමිණෙන විදේශිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව ද ක්‍රමයෙන් ඉහළ ගියේය. ඉන්දියාවේ සිදු කළ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු හේතුවෙන් එරට බෞද්ධයන්ගේ ඉල්ලීම මත මහමෙව්නාව ශාඛා ආරම්භ කරන ලද අතර, ඉන්දීය භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම සඳහා ඉන්දියාව තුළම වෙනම ථේරවාද භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ද පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මහමෙව්නාව|publisher=මහමෙව්නාව - ටොරන්ටෝ  නුවර |url=http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |access-date=26 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503053215/http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |archive-date=3 May 2008}}&lt;/ref&gt;

== ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය හා කලා ශෛලිය ==

මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ බොහෝ ආරාම ශාඛා පොදු ගෘහ නිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සැලසුම් කර ඉදිකර ඇත. ඒවා භාවනා ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් වුවද, ස්ථූපය, බෝධි මණ්ඩපය, පිළිමගෙය සහ ධර්ම ශාලාව වැනි ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ විහාරස්ථානවල දක්නට ලැබෙන මූලික අංග ද ඒවායේ අන්තර්ගත වේ. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප සහිත මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද සංචිතය යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ.

මහමෙව්නාව ආරාමවල ඉදිකරන ස්ථූප සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් නිර්මාණය කරනු ලබන අතර, ධාතූන් වහන්සේලා සතරැස් කොටුව තුළ පමණක් නිධන් කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික සම්ප්‍රදායට අමතරව, ගර්භය සහ සතරැස් කොටුව යන දෙකෙහිම අලංකාර ධාතු ගර්භයක් නිර්මාණය කර ධාතූන් වහන්සේලා නිධන් කිරීමේ ක්‍රමයක් අනුගමනය කරයි. බෝධි මණ්ඩප ද සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් ඉදිකරනු ලබන අතර, ප්‍රධාන බෝධීන් වහන්සේ වටා පරිවාර බෝධීන් වහන්සේලා සිව්නමක් රෝපණය කිරීම මෙහි බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබෙන සැලසුම් ලක්ෂණයකි. බෝධි මණ්ඩපවල බුද්ධ ප්‍රතිමා බොහෝ විට භූමිස්පර්ශ මුද්‍රාවෙන් නිර්මාණය කර ඇති අතර, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධිය ලෙස සැලකෙන නුග වෘක්ෂයක් පිහිටුවන ලද කුඩා බෝධි මණ්ඩප ද ඇතැම් ආරාමවල දක්නට ලැබේ.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වර්ණ හා අලංකරණය සම්බන්ධයෙන් ද මහමෙව්නාව ආරාමවල යම් පොදු ලක්ෂණ පවතී. සුදු පැහැයට අමතරව රන්, මැටි, ක්‍රීම් සහ ලා රෝස වැනි වර්ණ භාවිතා කර ඇති අතර, කැටයම්, උද්‍යාන අලංකරණය සහ බොන්සායි ශාක භාවිතයෙන් ස්වභාවික පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරාම පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. සදකඩපහණ, මුරගල් සහ වෙනත් සම්ප්‍රදායික විහාර අංග භාවිතා කිරීමත් සමඟ සිංහ, හස්ති, හංස සහ මොණර රූප ද අලංකරණ අංග ලෙස යොදා ගනු ලැබේ.

ආගමික සංකේත සහ වන්දනා ස්ථාන සැලසුම් කිරීමේදී ද පොදු රටාවක් අනුගමනය කර ඇත. බොහෝ ආරාමවල ධර්ම ශාලාව තුළ ධර්මචක්‍ර මුද්‍රාවෙන් යුතු බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් හෝ ධර්මචක්‍ර සංකේතයක් ස්ථාපනය කර ඇති අතර, විහාර භූමියට පිවිසෙන ප්‍රධාන දොරටුවේ විහාරස්ථානයේ නාමය වෙනුවට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන පාඨය යෙදීම ද බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබේ. ආරාම පරිශ්‍රය තුළ &quot;මහමෙව්නාව&quot; යන නාම පුවරුවක් සහ මහජනතාව සඳහා ධර්ම ග්‍රන්ථ ලබාගත හැකි ''සදහම් පොත් මැදුරක්'' ද සාමාන්‍යයෙන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.සාම්පදායික විහාරස්ථාන වල දක්නට ලැබෙන හින්දු දේව ප්‍රතිමා සඳහා වෙනම දේවාල ඉදිකිරීම වෙනුවට, රහතන් වහන්සේලා සහ බෞද්ධ චරිත නිරූපණය කරන ප්‍රතිමා මණ්ඩප සහ බෞද්ධ දෙවිවරුන්ගේ ප්‍රතිමා ඇතැම් නිර්මාණවල අන්තර්ගත කර ඇත.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය තමන්ටම ආවේණික බුද්ධ ප්‍රතිමා ශෛලියක් ද හඳුන්වා දී ඇති අතර, එය ජනප්‍රිය වශයෙන් &quot;අසපු ප්‍රතිමා&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ආරම්භක කාලයේ රන් පැහැයෙන් යුතු, ඉන්දියාවේ බුද්ධගයා ප්‍රදේශයේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරු යුගයේ තිවංක ප්‍රතිමා සම්ප්‍රදායෙන් ආභාස ලැබූ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරන ලදී.පසුව එම ශෛලිය තවදුරටත් සංවර්ධනය කරමින් නව ප්‍රතිමා ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී.

මෙම කලා කටයුතු සඳහා ''මූර්ති කලායතනය'' නමින් ආරාමයට පරිබාහිරව ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස විශේෂිත මූර්ති නිර්මාණ ආයතනයක් පිහිටුවන ලද අතර, එහි නිර්මාණය කරන ලද බුද්ධ ප්‍රතිමා හා මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා මහමෙව්නාව ආරාමවලට අමතරව වර්තමානයේ වෙනත් බෞද්ධ විහාරස්ථානවල ද භාවිතයට ගනු ලබනු දක්නට තිබේ. එම ප්‍රතිමා ශෛලියට අයත් බුද්ධ ප්‍රතිමා දෙකක් [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] සහ [[මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] තුළ ස්ථාපනය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව මූලික දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.වර්තමානයේ මේ ප්‍රතිමා සඳහා ඇති ප්‍රචලිත බව නිසා වෙනත් ලංකාවේ වෙනත් මූර්ති නිර්මාණ ආයතන ද මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා නිර්මාණයට වර්තමානය වන විට යොමුව තිබෙනු දක්නට තිබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන්==

===දේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ දේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=දේශීය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන් |url=https://mahamevnawa.lk/mahamevnawa-local-branches/ |date= |access-date=2025-08-03 |website=මහමෙව්නාව}}&lt;/ref&gt;

==== '''වයඹ පළාත''' ====
*[[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානය]]
*ආනමඩුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*ඉබ්බාගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*උයන්දන මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගිරිබාව මහමෙව්නාව තිසරණ සරණ සමාධි භාවනා අසපුව 
*තඹකන්ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොතුහැර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොල්පිතිගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*[[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය| බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑ විහාරය]]
*මහව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*දඹදෙණිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාස්පොත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[ගොනුව:AngulimalaSeya.jpg|thumb|right|200px|බෝවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &lt;br&gt;ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==== '''බස්නාහිර පළාත''' ====
*[[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය]]
*කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපුව -[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය | ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලයේ මූලස්ථානය]]
*අවිස්සාවේල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කොච්චිකඩේ මහමෙව්නාව තිසරණ භාවනා අසපුව(මහමෙව්නාව බුද්ධගයා මහා විහාරය)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;හිනිදුම නන්ද විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*කෝට්ටේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගම්පහ,නැදුන්ගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුලත්සිංහල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සේරුපිට මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හුණුමුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හොරණ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*නිට්ටඹුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කලුතර මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන (බෝඹුවල මහමෙව්නාව ගිලන් භික්ෂු රෝහල)
*සියඹලාපේ මාවරමණ්ඩිය සිරි ගෞතම විහාරය&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*අගලවත්ත මහමෙව්නාව නිධන්ගල ආරණ්‍ය සේනාසනය

==== '''දකුණු පළාත''' ====
*[[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] 
*ගාල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ඇල්පිටිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව (ශ්‍රී රාහුල මහා සෑ විහාරය)
*වළස්මුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සූරියවැව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හිනිඳුම තලංගල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*තිස්සමහාරාමය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බෙලිඅත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Mahamevnawa maha viharaya 3.jpg|thumb|right|200x|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ ධර්ම ශාලාවෙහි තැන්පත් කර ඇති සමාධි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]

==== '''මධ්‍යම පළාත''' ====
*කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාතලේ මඩවල උල්පත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*රත්තොට මහමෙව්නාව සාරිපුත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය 
*නුවරඑළිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ශ්‍රී මහාසේන මහමෙව්නාව වන සෙනසුන-මොරගහකන්ද
*ලග්ගල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොරමඩුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*පූඬලුඔය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 

==== '''ඌව පළාත''' ====
*කතරගම මහමෙව්නාව අමාසිසිල භාවනා අසපුව
*[[කුඹල්වෙල අසපුව|කුඹල්වෙල ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑ විහාරය (ඇල්ල කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව බෝධිගිරි වනසෙනසුන)]]
*බිබිල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුත්තල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*මහියංගණය මහමෙව්නාව ශ්‍රී මහා සුමන භාවනා අසපුව
*මාරිඅරාව මහමෙව්නාව දහරකිනා කන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනය
*මුල්ලේගම මහමෙව්නාව රන්පහන වන සෙනසුන
*මොණරාගල මහමෙව්නාව තඹලවින්නආර තපෝවනය
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Kumbalwela,_Mahamevnawa_Buddhist_Monastery,_2025-07_CN-01.jpg|thumb|right|200px|කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි&lt;br&gt; ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑය ඇතුලු සත්බුදු මන්දිරය]]

==== '''උතුරුමැද පළාත''' ====
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ධම්මචේතිය භාවනා අසපුව
*අනුරාධපුර සිරි වාසව භාවනා උද්‍යානය 
*මිහින්තලේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑ විහාරය
*පොළොන්නරුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හබරණ මහමෙව්නාව ශ්‍රී බෝධිරාජ භාවනා අසපුව
*කැබිතිගොල්ලෑව මහමෙව්නාව භාතියගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය (භාතියගිරි රජමහා විහාරය)
*කහටගස්දිගිලිය මහමෙව්නාව ධම්මගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය
*ගලෙන්බිඳුණුවැව මහමෙව්නාව සදහම් සෙනසුන භාවනා අසපුව

==== '''සබරගමුව පළාත''' ====
*එරත්න මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*කහවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බලංගොඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*සිරිපාගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පින්නවල මහමෙව්නාව අමාදහර භාවනා අසපුව
*කුකුළේගම මහමෙව්නාව වන සෙනසුන

==== '''නැගෙනහිර පළාත''' ====
*අම්පාර මහමෙව්නාව ශ්‍රී සද්ධාතිස්ස භාවනා අසපුව
*කන්තලේ මහමෙව්නාව ධම්මගිරි භාවනා අසපුව
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය (විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය)]]
*[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]](අනුබද්ධිත)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවේ,අලුදෙණියේ සුබෝධි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.විහාරයේ පරිපූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;
*පදියතලාව මහමෙව්නාව සදහම් මන්දිරය-පොහෝදා සීල භාවනා ශාලාව

[[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|right|200px|මහමෙව්නාව විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරයේ සුපිහිටි සේරුවිල පැරණි සෝමාවතිය මහා සෑය]] 

===විදේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ විදේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;https://mahamevnawa.org/worldwide-mahamevnawa-branches/&lt;/ref&gt;

==== '''කැනඩාව''' ====
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*විනිපෙග් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*සස්කැටූන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*එඩ්මන්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*වැන්කොවුවර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*ඇක්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව

==== '''ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය''' ====
*වොෂින්ටන්, ඩී.සී. මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් ජර්සි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*කැලිෆෝනියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ෆ්ලොරීඩා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් යෝර්ක් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ටෙක්සාස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ඇට්ලාන්ටා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

==== '''ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය''' ====
*ඇඩ්ලේඩ් (Adelaide) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බටහිර මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව ජේතවන භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*පර්ත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*සිඩ්නි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බ්‍රිස්බන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*ඕක්ලන්ඩ් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, නවසීලන්තය

==== '''යුරෝපය''' ====
[[File:Mahamevnawa London.jpg|right|thumb|ලන්ඩන් අසපුව]]
*බැසිල්ඩන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- එක්සත් රාජධානිය
*ලිවර්පූල්/වොරිංටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- උතුරු එංගලන්තය, එක්සත් රාජධානිය 
*ස්ටැන්මෝර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ලන්ඩන් අසපුව)-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*සවුත් වේල්ස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එක්සත් රාජධානිය 
*ඩන්ඩී(Dundee) මහමෙව්නාව ජාත්‍යන්තර භාවනා අසපුව-ස්කොට්ලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එෂර්(Esher) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එක්ස්බිරිජ්(Axbridge)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*පහළ ක්ලිෂන්රෝ(Kilshanroe Downs)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-ක්ලිෂන්චෝ(Kilshanchoe), අයර්ලන්තය 
*නිකෝෂියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*ලිමැසෝල් (Limassol) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*මහමෙව්නාව ථේරවාද බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය- ප්‍රංශය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ජර්මනිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ඉතාලිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- නෙදර්ලන්තය

===='''ඉන්දියානු උප මහද්වීපය'''====
*බුද්ධගයා මහමෙව්නාව බුදුනුවණ භාවනා අසපුව - ගයාව,බිහාර්
*නාග්පූර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බ්හිවුකුණ්ඩ් මහමෙව්නාව බුද්ධ රශ්මි ථේරවාද බෞද්ධ පුහුණු මධ්‍යස්ථානය - මහාරාෂ්ඨ
*දිල්ලි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දිල්ලිය 
*ගාසියාබාත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බුල්දානා මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - මහාරාෂ්ඨ

===='''නැගෙනහිර ආසියානු කලාපය'''====
*අන්සාන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*දීඝු (Daegu) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ගිම්හේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ඔසාකා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ඔසාකා මහා විහාරය) - ඔසාකා නගරය,ජපානය
*ඉබරකි මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - කසමා,ඉබරකි නගරය,ජපානය 

===='''ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය)'''====

*[[මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි]],එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය (2026 වසරේ සිට වසා ඇත)

[[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|thumb|250px|මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ඩුබායි]]
===මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ අනගාරිකා අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව |url=https://mahamevnawa.lk/anagarika-asapuwa/ |access-date=2026-03-18 |website=Mahamevnawa Bhawana Asapuwa}}&lt;/ref&gt;

'''දේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*දඹදෙණිය මුතුගල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව (අනගාරිකා අසපු මූලස්ථානය)
*[[සිරි යශෝධරා මහා සෑය|උඩුපිල සිරි යශෝධරා මහා සෑ විහාරය (උඩුපිල මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව)]]
*කොළඹ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*නුගේගොඩ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*වරකාපොල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කිඹුලාපිටිය මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*හක්මන මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ස්වර්ණමාලී අනගාරිකා අසපුව 
*හලාවත මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*මාවතගම මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කඩුගන්නාව මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*කුලියාපිටිය මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව 


'''විදේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,කැනඩාව  
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,ඕස්ට්‍රේලියාව

== මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ==

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල''' යනු මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ අනුශාසක [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ආරම්භ කරන ලද අර්ධ රාජ්‍ය පෞද්ගලික බෞද්ධ පාසල් ජාලයකි.මහා සංඝරත්නයේ අනුශාසකත්වය යටතේ ගුණධර්ම අධ්‍යාපනය, විධිමත් අධ්‍යාපනය සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සමබරව ක්‍රියාත්මක වන පාසල් පද්ධතියක් පිහිටුවීම එහි අරමුණ ලෙස සංවිධානය සඳහන් කරයි.

මෙම පාසල් ජාලයේ පළමු විද්‍යාලය 2018 පෙබරවාරි 28 වන දින ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම ප්‍රදේශයේ රජයේ අනුමත පෞද්ගලික පාසලක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. ඒ සඳහා මැලේසියාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ක්වාලාලම්පූර්හි සෙන්තෝල් බෞද්ධ විහාරයේ විහාරාධිපති සහ ථේරවාද බෞද්ධ කවුන්සිලයේ අනුශාසක [[බූටෑවත්තේ සරණංකර හිමි]]යන් විසින් උන්වහන්සේට අයත් ගොඩනැගිලි සහිත ඉඩම පරිත්‍යාග කරන ලදී.

සංවිධානයට අනුව, බෞද්ධ වටිනාකම් මත පදනම් වූ පාසල් අධ්‍යාපනයක් ලබාදීමේ අරමුණින් මෙම පාසල් ජාලය ක්‍රියාත්මක වන අතර, නිදහසෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භ වූ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල් ජාලය ලෙස එය හඳුන්වා දෙනු ලබයි. පසුව දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට එහි ශාඛා ව්‍යාප්ත වූ අතර, දැනට පහත විද්‍යාල ක්‍රියාත්මක වේ.

* දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* සඳලංකාව මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* වැලිමඩ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* මාළඹේ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය

මීට අමතරව කඩුවෙල, කිරිබත්ගොඩ, මාළඹේ, සඳලංකාව, දෙල්ගොඩ සහ වැලිමඩ යන ප්‍රදේශවල '''මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්''' ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;විස්තර&quot; /&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[බුදු දහම]]
* [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
* [[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://mahamevnawa.lk/new-publications/ මහමෙව්නාව සදහම් ප්‍රකාශන]</text>
      <sha1>rlozlkqgor5x3rbb81wlnk5msjukska</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800912</id>
      <parentid>800911</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* නැගෙනහිර පළාත */</comment>
      <origin>800912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81842" sha1="0gnh90qmpqywvizj6tfnzqo4w06jy2u" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය
| name =&lt;big&gt; මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/big&gt;
| native_name = '''අමරපුර ‍ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව'''
| image = [[ගොනුව:Mahamevnawalogo-800x590.png|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ලාංඡනය]]
&lt;br&gt; [[ගොනුව:Mahamevnawa-Flag-800x534.png|350px|thumb|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිල ධජය]]
| size = 200px
| caption         = 
| abbreviation    = මහමෙව්නාව 
| motto = ගෞතම බුදුසසුන තුළ සනාතන රැකවරණය ලබමු
| type = සෙනසුන් සංවිධානයකි
| purpose = පිරිසිදු ථේරවාද ශ්‍රී සද්ධර්මය ලොව පුරා ප්‍රචාරය සහ ආධ්‍යාත්මික දියුණුව
| headquarters = [[පොල්ගහවෙල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| location =දේශිය ශාඛා 80+ &lt;br&gt;විදේශීය ශාඛා 50+ &lt;br&gt;සමස්ත ශාඛා 130+
| region_served = ලොව පුරා
| membership = බොදු මඟෙහි හැසිරෙන්නන්
| leader_title = නිර්මාතෘ
| leader_name = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title2 = ප්‍රධාන අනුශාසක 
| leader_name2 =  [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| leader_title3 = මහෝපාධ්‍යාය 
| leader_name3 = ●අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායේ මහානායක ස්ථවිර&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2004 - 2022)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;↳&lt;small&gt;දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි&lt;br&gt;(2024 සිට)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
●හිනිදුම නන්ද නාහිමි&lt;br&gt;&lt;small&gt; (2022 සිට)&lt;/small&gt;
| leader_title4 =  නිකාය
| leader_name4 = [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]]
| formation = 1999 අගෝස්තු 14
| website = සිංහල-{{URL|https://www.mahamevnawa.lk/}}&lt;br&gt;
ඉංග්‍රීසි-{{URL|https://www.mahamevnawa.org/}}&lt;br&gt;
හින්දි-{{URL|https://www.buddharashmi.in/}}&lt;br&gt;
දමිළ-{{URL|https://www.tamilbuddhist.com/}}
}}

'''මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය''' යනු [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] ඉගැන්වීම් ඇසුරින් ආධ්‍යාත්මික දියුණුව ළඟා කර ගැනීමේ අරමුණින් [[ථේරවාදය|ථේරවාද]] බුදුදහම පදනම් කරගෙන පිහිටුවන ලද බෞද්ධ සෙනසුන් සංවිධානයකි. මෙම සංවිධානයේ මූලික අරමුණ වන්නේ බුදුදහමේ පරමාර්ථය වන [[නිවන|චතුරාර්ය සත්‍යය]] අවබෝධ කර ගැනීම සඳහා අවශ්‍ය ධර්ම අධ්‍යාපනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආධ්‍යාත්මික මඟපෙන්වීම ලබාදීමයි.&lt;ref&gt;[https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය - මහමෙව්නාව බොදු සෙනසුනෙහි]&lt;/ref&gt;

මෙම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාව සහ විදේශ රටවල පිහිටි අසපු ශාඛා 130කට ආසන්න සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වන අතර, වනාන්තරගත, ග්‍රාමීය, අර්ධ නාගරික සහ නාගරික පරිසරයන් නියෝජනය වන පරිදි එම ආරාම පිහිටුවා ඇත. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප කේන්ද්‍ර කරගත් මහා විහාර සම්ප්‍රදායේ විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.දකුණු ආසියාවේ විශාලතම ථේරවාද බෞද්ධ ධර්මායතන ලෙස සැලකෙන මෙම සංවිධානයේ ප්‍රධාන මූලස්ථානය සහ ආරම්භක ආරාමය වන්නේ [[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]යි.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සහ මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ නිර්මාතෘ හා ප්‍රධාන අනුශාසක ධුරය දරන්නේ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි|අතිපූජ්‍ය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ]] වන අතර, උන්වහන්සේ &quot;පින්වත් ලොකු ස්වාමීන් වහන්සේ&quot; යන අන්වර්ථ නාමයෙන් ද ප්‍රචලිතව සිටී. උන්වහන්සේගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් ත්‍රිපිටක ධර්මය, විනය සහ භාවනා පුහුණුව ලබන අතර එසේ එකම ආචාර්යවරයෙකු යටතේ වැඩිම ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලා ප්‍රමාණයක් පරිපාලනය වන ලෝකයේ එකම බෞද්ධ ධර්මායතනය වන්නේ ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය යි.
[[ගොනුව:Maligawa-front1.jpg|thumb|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &quot;සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&quot; නම් විහාර මන්දිරය]]

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පුහුණුව සහ උපසම්පදා විනය කර්මය සඳහා මාතර අපරැක්ක ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] නමින් ඉන්දියාවේ නාලන්දා මහා විහාරය සහ අනුරාධපුර මහා විහාර සම්ප්‍රදාය ආදර්ශයට ගෙන සැලසුම් කර ඇති වනාන්තරගත භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් පිහිටුවා ඇත. ඉන්දීය ශිෂ්‍ය භික්ෂූන්ගේ සංඛ්‍යාව වැඩි වීමත් සමඟ ඉන්දියාවේ නාග්පූර් ප්‍රදේශයේ ද මේ හා සමාන භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ආරම්භ කර තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ මහමෙව්නාව ආරාම, සැලසුම් සහගතව හා ඒකාකාර ගෘහනිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සංවර්ධනය කරන ලද භාවනා ආරාම සංකීර්ණ ලෙස ද ප්‍රචලිතය.


කළුතර ප්‍රදේශයේ ගිලන් භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා විශේෂයෙන් ඉදිකරන ලද ගිලන් භික්ෂු රෝහල් සංකීර්ණයක් ද මෙම සංවිධානය සතුව පවතී. ඊට අමතරව ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා [[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]] නමින් භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සෘජු පරිපාලනයෙන් වෙන් වූ නමුත් උන්වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන විද්‍යුත් මාධ්‍ය ජාලයක් සහ ''මහාමේඝ ප්‍රකාශන'' නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ක්‍රියාත්මක වේ. මෙම ආයතන මඟින් සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ වෙනත් භාෂා රැසකින් ථේරවාද බුදුදහම ප්‍රචාරය කිරීම සඳහා පොත්, රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය භාවිතා කරයි.

මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අනුශාසකත්වය යටතේ ''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල'' නමින් බෞද්ධ පාසල් ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ. සංවිධානයට අනුබද්ධ බැතිමතුන් ශ්‍රී ලංකාව ඇතුළු විවිධ රටවල විසිරී සිටින අතර, විදේශ රටවල ද බෞද්ධ විහාරස්ථාන සහ ධර්ම මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම මඟින් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් ද සිය ක්‍රියාකාරකම් ව්‍යාප්ත කර ඇත.

==මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව==
මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ පරිපාලනය සිදු කරනු ලබන්නේ මහමෙව්නාව සංඝ සභාව විසිනි.එය අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය යටතේ පවතින, එහෙත් අභ්‍යන්තර පරිපාලන කටයුතු ස්වාධීනව සිදුකරන සංඝ සභාවකි. මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘ [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් 2006 වර්ෂයේදී අසපු සංචිතයේ පරිපාලන කටයුතු තමන්ගෙන් වෙන් කර සංඝ සභාව වෙත පැවරීමේ අරමුණින් මෙම සංඝ සභාව පිහිටුවන ලදී. ඒ සඳහා අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ කාරක සංඝ සභාවේ අනුමැතිය හිමි වූ අතර, මහමෙව්නාව සංඝයා සඳහා වෙනම උපසම්පදා විනය කර්මය පැවැත්වීමේ අවසරය ද ලබා දෙන ලදී.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ භික්ෂූන් වහන්සේලා දහසකට ආසන්න පිරිසක් මෙම සංඝ සභාවේ සාමාජිකත්වය දරන අතර, එහි රැස්වීම් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී පැවැත්වේ. සංඝ සභාවේ සභාපති, උපසභාපති, මහාලේඛකාධිකාරී සහ නියෝජ්‍ය ලේඛකාධිකාරී ඇතුළු පරිපාලන තනතුරු ක්‍රියාත්මක වන අතර, නියමිත කාලසටහනකට අනුව මාස හයකට වරක් සංඝ සභාව රැස්වීම එහි පරිපාලන ක්‍රමවේදයේ අංගයකි. එම රැස්වීම්වලදී අසපු සංචිතයේ ප්‍රධාන පරිපාලන තීරණ ගැනීම මෙන්ම අසපු ශාඛා අතර භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ස්ථාන මාරු කිරීම් ද සිදු කරනු ලැබේ.මෙම ස්ථාන මාරු කිරීම &quot;මහා සංඝ මාරුව&quot; ලෙස විශේෂිත නමකින් හදුන්වන අතර එය මහමෙව්නාව සංඝ සභාව තුළ පමණක් දක්නට ලැබෙන සුවිශේෂී කරුණකි.

සංඝ සභාවේ සියලු භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ධර්මාචාර්යත්වය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් යටතේ පවතී. කෙසේ වෙතත්, සංඝ සභාව පිහිටුවීමට පෙර 1999 සිට 2006 දක්වා කාලසීමාවේ ඇතැම් ශිෂ්‍ය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ ආචාර්යත්වය [[සේරුවිල සරණකිත්ති හිමි]] සහ [[මුංහේනේ මෙත්තාරාම හිමි]] ඇතුළු සේරුවිල සඟ පරපුරේ ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් දරන ලද අවස්ථා ද වාර්තා වේ.

[[File:mahamewnawa polgahawela.jpg|thumb|center|150px|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේ පිහිටි සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව]]

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සාම්ප්‍රදායිකව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක හිමියන් විසින් දැරීම සිදු වී ඇත. ඒ අනුව [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි උත්තරීතර මහානායක හිමියන්]] 2004 වර්ෂයේ පැවති ප්‍රථම උපසම්පදා මහෝත්සවයේ සිට 2022 දක්වා එම ධුරය දැරූහ. 2022 වර්ෂයේදී උන්වහන්සේ තාවකාලිකව එම ධුරයෙන් ඉවත් වීමෙන් පසු අසපු සංචිතයේම ජ්‍යේෂ්ඨ භික්ෂුවක් වන  [[හිනිඳුම නන්ද හිමි]] මහෝපාධ්‍යාය ධුරයට පත් කරන ලදී. 2024 වර්ෂයේ [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]] අපවත් වීමෙන් අනතුරුව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක ධුරයට පත් [[දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමි]] මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ තුන්වන මහෝපාධ්‍යාය ධුරය සඳහා තේරී පත්වූහ.

නවක භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා අදියර කිහිපයකින් සමන්විත පුහුණු ක්‍රමවේදයක් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මඟින් ක්‍රියාත්මක කරයි. පැවිදි කිරීමට පෙර අපේක්ෂකයන් නේවාසික පුහුණුවකට සහභාගි වන අතර, පැවිද්දෙන් පසු ඔවුන් [[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ]] භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය වෙත යොමු කරනු ලැබේ. එහිදී විනය, භාවනා, ත්‍රිපිටක ධර්මය, මහමෙව්නාව මඟින් සම්පාදිත සරල සිංහල ධර්ම ග්‍රන්ථ, සරල සිංහල සූත්‍ර පිටක පරිවර්තන, බුද්ධ ජයන්ති ත්‍රිපිටකය සහ අටුවා ග්‍රන්ථ ඇසුරින් අධ්‍යයන කටයුතු සිදු කරයි. අවශ්‍යතාව අනුව පාලි භාෂාව සහ අභිධර්මය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයන සඳහා ද අවස්ථාව ලබා දේ.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සියලු ශාඛාවල දෛනික කටයුතු පොදු කාලසටහනකට අනුව සංවිධානය කර ඇති අතර, දාන වළඳා ගැනීම, වන්දනා, සූත්‍ර සජ්ඣායනය, ධර්ම සාකච්ඡා සහ භාවනා වැඩසටහන් ඒ අනුව ක්‍රියාත්මක වේ. එමෙන්ම සිවුරු පැළදීම, සිවුරේ වර්ණය, වත්පිළිවෙත්, සජ්ඣායන ක්‍රමය සහ වන්දනා ක්‍රමය සම්බන්ධයෙන් ද සියලු අසපු අතර පොදු ප්‍රතිපත්ති අනුගමනය කරනු ලැබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය==

&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:850px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #3366cc; background-color:#f0f4f8; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#3366cc; color:white; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#d0e1fd; padding:6px 15px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුශාසක හිමි සහ මහෝපාධ්‍යාය හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අමරපුර ශ්‍රී  කළ්‍යාණිවංශ නිකායික මහමෙව්නාව සංඝ සභාව &lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;සභාපති ඇතුලු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#3366cc; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #3366cc; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;සමාජික භික්ෂූන් (1000+)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #3366cc; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''දේශීය අසපු (70+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය &lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ගිලන් භික්ෂු රෝහල&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;කලුතර බෝඹුවල මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වෙනත් ප්‍රධාන අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඥණ භාවනා අසපුව &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''විදේශීය අසපු (45+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නවසීලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඇමරිකාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉන්දියාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;නාග්පූර් ඉන්දීය භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;එංගලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අයර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ස්කොට්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජර්මනිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රංශය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ඉතාලිය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;නෙදර්ලන්තය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;සයිප්‍රසය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දකුණු කොරියාව&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ජපානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අරාබි අර්ධද්වීපය&lt;/small&gt;


| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අනගාරිකා අසපු (10+)'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;දේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මුතුගල මූලස්ථානය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;වැදගත් අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;උඩුපිල යශෝධරා මහා සෑ විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;විදේශීය අනගාරිකා අසපු&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැනඩාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ඕස්ට්‍රේලියාව&lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් වැදගත් අසපු'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රචලිත බෞද්ධ වන්දනා ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;පොල්ගහවෙල සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑය&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කුඹල්වෙල අසපුව&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මාළඹේ බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;අසපු ශාඛා නොවන අනුබද්ධිත විහාර&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන&lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;විල්ගම්වෙහෙර &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;මොණරාගල &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;හබරණ &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;දහිරකිනාකන්ද &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;බතලයාය &lt;/small&gt;
:: ↳&lt;small&gt;කැබිතිගොල්ලෑව &lt;/small&gt;

| width=&quot;25%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #99b3e6; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''වෙනත් ආයතන'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #99b3e6; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Shraddha Tv&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;Lakviru Fm&lt;/small&gt;
::↳&lt;small&gt;අන්තර්ජාල අවකාශ&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ප්‍රකාශන&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මහාමේඝ ධර්ම යාත්‍රා&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;මූර්ති කලායතනය&lt;/small&gt;

&lt;small&gt;&lt;small&gt;(සැ.යු.:මේ ආයතන සංඝ සභාවෙන් පරිබාහිරව ගිහි කාර්ය මණ්ඩල යටතේ පරිපාලනය වේ)&lt;/small&gt;&lt;/small&gt;
|}

&lt;/div&gt;

==ධර්ම ප්‍රචාරය==
===ධර්ම දේශනා හා සූත්‍ර ප්‍රචාරය===

20 වන සියවසේ අගභාගයේ ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ ස්ථානවල ජාතක කතා, ධම්මපද ගාථා,මව්පිය වන්දනා,කාලීන දේශනා සහ අනාගත මෛත්‍රී බුදු සසුන පිළිබඳ සංකල්ප මූලික කරගත් ධර්ම දේශනා බහුලව පැවති අතර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය එම ප්‍රවණතාවයෙන් වෙනස් වූ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදයක් ආරම්භ කළේය. එහිදී ගෞතම බුදු සසුන තුළම චතුරාර්ය සත්‍ය අවබෝධය පරමාර්ථ කරගනිමින් සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඒ සමඟම සූත්‍ර පිටකයේ බොහෝ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර, එම ග්‍රන්ථ පහසුවෙන් කියවා තේරුම් ගත හැකි වීම නිසා ධර්මය හදාරන ජනතාව අතර වේගයෙන් ජනප්‍රිය විය.එකල බෞද්ධ ජනතාවට ගැළපෙන ආචාර කිරීමේ ක්‍රමයක් සුලබව භාවිතා නොවූ අතර කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ත්‍රිපිටකය තුල සඳහන් &quot;නමෝ බුද්ධාය!&quot; යන වදන නිරන්තරයෙන් භාවිතා කරනු ලැබීය.පසුව එය ප්‍රචලිත වූ අතර උන්වහන්සේගේ දේශනා ඇසූ බොහෝ බෞද්ධයන් එකිනෙකා හමුවන විට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන්න පැවසීමට හුරු විය.

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයින පුරා ධර්ම දේශනා පවත්වමින් වැඩම කළ අතර, උන්වහන්සේගේ දේශනා බෞද්ධ ජනතාව අතර ඉතා කෙටි කාලයකින් ප්‍රචලිත විය. එක් ධර්ම දේශනාවක් ශ්‍රවණය කිරීම සඳහා දහස් ගණනක් ජනතාව සහභාගි වූ අතර, විවිධ ප්‍රදේශවලින් බස් රථ මඟින් වන්දනා නඩ පැමිණීම ද සාමාන්‍ය සිදුවීමක් විය. පසුව එම දේශනා පොත්, කැසට්පට සහ සංයුක්ත තැටි (CD) ලෙස ද නිකුත් වූ අතර, රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය වීම ආරම්භ විය. මෙහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස බොහෝ තරුණයන් මහමෙව්නාව සංඝ සභාව වෙත පැවිදි වීමට පෙළඹුණු අතර, පොල්ගහවෙල මූලස්ථානයේ ඉඩකඩ ප්‍රමාණවත් නොවීමත් සමඟ බෞද්ධ ජනතාවගේ ඉඩම් පරිත්‍යාග මත දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල නව මහමෙව්නාව ආරාම පිහිටුවන ලදී. එම ආරාමවල ද දෛනික, සතිපතා සහ මාසික ධර්ම වැඩසටහන් ක්‍රියාත්මක විය.

===වන්දනා හා සජ්ඣායන සම්ප්‍රදාය===

මහමෙව්නාව සංඝ සභාවට ආවේණික සජ්ඣායන සහ වන්දනා ක්‍රමයක් ද ක්‍රමයෙන් වර්ධනය විය. එහිදී අධික ලෙස මන්දගාමී හෝ වේගවත් නොවන මධ්‍යස්ථ උච්චාරණ ශෛලියකන් පාලි සජ්ඣායනය කිරීම ප්‍රචලිත විය. පාලි පාඨවල අර්ථය ජනතාවට අවබෝධ කර දීම සඳහා &quot;මහමෙව්නාවේ පාලි–සිංහල පිරිවානා පොත&quot; සම්පාදනය කර පාලි පාඨ සමඟ සිංහල පරිවර්තනය ද එක්ව සජ්ඣායනය කිරීම ආරම්භ කරන ලදී.මෙම ක්‍රමය ශ්‍රී ලංකාවේ මීට පෙර භාවිතා නොවූ බැවින් මුල් කාලයේ බෞද්ධ සමාජය තුළ ඒ පිළිබඳ විවිධ අදහස් හා වාද විවාද ද ඇති විය. පසුව මෙම ග්‍රන්ථය ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ද පරිවර්තනය කළ අතර, විදේශීය බෞද්ධයන් අතර ද එය ජනප්‍රිය විය.

සිංහල අර්ථ සහිත සජ්ඣායනය බොහෝ ජනතාවක් පැමිණෙන පිරිත් සජ්ඣායන වලදී පමණක් භාවිතා වූ අතර සාමාන්‍යයෙන් භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි භාෂාව වැටහෙන බැවින් මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතර සූත්‍ර සජ්ඣායනයේ දී සිංහල සජ්ඣායනය අවම වශයෙන් සිදු කෙරුණි.කෙසේ නමුත් ඔවුන්ට ආවේණික වචන උච්චාරණ සම්ප්‍රදාය දිගටම භාවිතා වුණි.වර්ෂ 2006,2007 සහ 2008 වසර වලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කරමින් බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන මහෝත්සවය සඳහා මහමෙව්නාවේ භික්ෂූන් වහන්සේලා සම්බන්ධ වූ අතර [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන් එහි ප්‍රධානී ධුරය දරනු ලැබීය.එහිදී ද භාවනා කරනු ලැබූවේ ඔවුන්ට ආවේණික උච්චාරණ ක්‍රමය වේ.මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ සජ්ඣායන ක්‍රමය පසුකාලීනව සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ඉන්දියානු බෞද්ධයන් අතර ජනප්‍රිය වූ අතර වර්ෂ 2024,2025 ආදී වර්ෂ වල පැවති බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන උඅතසවයේදී ඉන්දියානු භික්ෂූන් වහන්සේලා එම උච්චාරණ විලාසය භාවිතා කරන ප්‍රවණතාවක් ද දක්නට ලැබුණි.

===නව වන්දනා වැඩසටහන්===

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය රුවන්වැලිසෑය, සෝමාවතිය, සේරුවිල, පොලොන්නරුව සහ මිහින්තලය ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ සිද්ධස්ථානවල මහා පරිමාණ වන්දනා වැඩසටහන් සංවිධානය කළ අතර, ඒවාට ලක්ෂ ගණනින් බැතිමතුන් සහභාගි වූහ. සෝමාවතිය සෑය වන්දනාව සඳහා එක් අවස්ථාවක සහභාගිත්වය ලක්ෂ 12 ඉක්මවා ඇති බවට ඇස්තමේන්තු පළ විය. එමෙන්ම බෞද්ධයන්ට තිසරණය සහ බුද්ධ, ධර්ම, සංඝ යන ත්‍රිවිධ රත්නය කෙරෙහි විශ්වාසය ශක්තිමත් කර ගැනීමේ වැදගත්කම නිරන්තරයෙන් අවධාරණය කරන ලද අතර වෙනත් දේවල් පසුපස නොයා තිසරණයම සරණ යෑමේ මූලික බෞද්ධ අංගය වඩාත් ප්‍රචාරය කරන ලදී.


ඒ සමඟම පඬුරු ගැටගැසීම, දේවාල හා කෝවිල්වල කන්නලව් කිරීම සහ ග්‍රහ අපල සංකල්ප මත පදනම් වූ බෝධි වන්දනා ක්‍රමවලින් ඉවත්ව, බුදුගුණ, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සහ තිසරණය මූලික කරගත් නව වන්දනා කවි සහ බෝධි වන්දනා ක්‍රම හඳුන්වා දෙන ලදී. කාලයත් සමඟ බොහෝ බෞද්ධයන් මෙම නව වන්දනා ක්‍රම භාවිතයට හුරු වූ අතර, රහතන් වහන්සේලාගේ ගුණ සිහි කරමින් වන්දනා කිරීම ද ව්‍යාප්ත විය. එසේම ශතවර්ෂ 8 කට පමණ පසු සර්වරාත්‍රික ධර්ම දේශනා සම්ප්‍රදාය ද නැවත ආරම්භ කරමින් මහමෙව්නාව විසින් ධර්ම දේශනා වැඩසටහන් ආරම්භ කරන ලදී.

===ළමා, තරුණ හා බෞද්ධ අධ්‍යාපන වැඩසටහන්===

මෙම කාලය තුළ ළමුන් සඳහා වෙනම ධර්ම වැඩසටහන්, තරුණයන් සඳහා විශේෂ වැඩසටහන්, බෞද්ධ චිත්‍රකතා ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් අධ්‍යාපනික ප්‍රකාශන ද ආරම්භ කරන ලදී. ඒවා මඟින් විවිධ වයස් කාණ්ඩ සඳහා ධර්ම අධ්‍යාපනය ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළ තවදුරටත් පුළුල් විය.

===2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය හා උරුම සංරක්ෂණය===

2012 වර්ෂයේ 2600 සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය නිමිත්තෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මඟින් ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන, පිණ්ඩපාත චාරිකා, ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ සීල-භාවනා වැඩසටහන් විශාල වශයෙන් සංවිධානය කරන ලදී. එමෙන්ම අඩි 100 ඉක්මවන ස්ථූප, බුද්ධ මන්දිර සහ අනෙකුත් පූජනීය ගොඩනැගිලි කෙටි කාලයක් තුළ ඉදිකිරීම ද ජනතා අවධානයට ලක් විය. මෙම වැඩසටහන් බොහොමයක් විවිධ රූපවාහිනී නාලිකා මඟින් ද ප්‍රචාරය කරන ලදී.

ඊට අමතරව මහාවංශය, ධාතු වංශය ඇතුළු ඓතිහාසික බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සරල සිංහල භාෂාවට පරිවර්තනය කර ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. ඒ සමඟම වසර 800කට පමණ පසු ශ්‍රී මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිහි කරන &quot;ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක&quot; සැමරුම නැවත ආරම්භ කළ අතර, මිහින්තලයේ උත්තිය රජු විසින් ඉදිකරන ලද මිහිඳු මහා සෑය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව සංඝ සභාව මූලික විය. විල්ගම්වෙහෙර,සේරුවිල ඇතුළු පුරාණ බෞද්ධ ස්මාරක නැවත සංරක්ෂණය සඳහා ද බෞද්ධ ජනතාවගේ දායකත්වයෙන් අරමුදල් රැස් කරන ලදී.

මෙවැනි නව ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රම, වන්දනා සම්ප්‍රදායන්, ප්‍රකාශන, අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ උරුම සංරක්ෂණ කටයුතු හේතුවෙන් මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කෙටි කාලයක් තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ජනතාව අතර පුළුල් ලෙස ප්‍රචලිත විය. 

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
{{වැඩිදුර|ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය}}

2012 වර්ෂයේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් පුළුල් කිරීමේ අරමුණින්, ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරන ලදී. ඒ යටතේ ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය සහ ලක්විරු ගුවන්විදුලිය ගිහි කාර්ය මණ්ඩලයක සහාය ඇතිව ක්‍රියාත්මක වූ අතර, පැය විසිහතර පුරා ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, වන්දනා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කරමින් ධර්ම දානය සිදු කරයි. මෙම ධර්ම දේශනා සියල්ලම මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් සිදු කරනු ලබන අතර, බොහෝ වැඩසටහන් කිරිබත්ගොඩ–කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපු පරිශ්‍රයේදී පටිගත කෙරේ. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණිතම බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාවලින් එකක් වන අතර, වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම ආවරණ ජාලය හිමි බෞද්ධ රූපවාහිනී නාලිකාව ලෙස ද සැලකේ.

පසුකාලීනව ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය අන්තර්ජාලය සහ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ද ධර්ම ප්‍රචාරය පුළුල් කළේය. ඒ අනුව සිංහල, ඉංග්‍රීසි, දෙමළ, හින්දි සහ චීන ඇතුළු භාෂා රැසකින් යූටියුබ් නාලිකා ආරම්භ කරන ලදී. Shraddha TV, Lakviru Radio, Buddhism, Buddha Rashmi, Tamil Buddhist, Muniwar, Colombo Dhamma Friends සහ තරුණයන් ඉලක්ක කරගත් අහස්ගව්ව වැනි නාලිකා ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. මෙම නාලිකා අතරින් Shraddha TV යූටියුබ් නාලිකාව ග්‍රාහක සංඛ්‍යාව මිලියනය ඉක්මවා ඇති අතර, Buddhism නාලිකාව ග්‍රාහකයින් මිලියන දෙකකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද, Buddha Rashmi නාලිකාව ග්‍රාහකයින් ලක්ෂ පහකට අධික සංඛ්‍යාවක් ද හිමි කරගෙන ඇත. මෙම බහුභාෂාමය ධර්ම ප්‍රචාරක වැඩසටහන් හේතුවෙන් මහමෙව්නාව ලොව පුරා විවිධ භාෂාවලින් ධර්මය ප්‍රචාරණය කරන ප්‍රමුඛ බෞද්ධ ධර්මායතනයක් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.

මෙම ධර්ම ප්‍රචාරක ව්‍යාපෘතිවලට සමගාමීව මහාමේඝ ප්‍රකාශකයෝ නමින් බෞද්ධ ප්‍රකාශන ආයතනයක් ආරම්භ කර, මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය මගින් නිකුත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ අනෙකුත් ප්‍රකාශන මුද්‍රණය කර අඩු මිලකට ජනතාව අතර බෙදාහැරීම සිදු කරන ලදී. එමෙන්ම මහාමේඝ නමින් මාසික බෞද්ධ සඟරාවක් ද ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. මෙවැනි ලාභ නොලබන ආයතන පිහිටුවීම මගින් මහමෙව්නාව සංඝ සභාවේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු තවදුරටත් ශක්තිමත් වූ අතර, විදේශීය රටවල ද මහමෙව්නාව අසපු ශාඛා එරට ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධයන්ගේ උපකාර මත ආරම්භ කර ඒ ඒ රටවල භාෂාවලින් ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ බෞද්ධ අධ්‍යාපන කටයුතු ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.

විශේෂයෙන් බටහිර රටවල මහමෙව්නාව ස්වාමීන් වහන්සේලා විසින් නොමිලේ බෞද්ධ භාවනා ක්‍රම ඉගැන්වීම හේතුවෙන් විදේශිකයන් විශාල පිරිසක් මහමෙව්නාව ආරාම වෙත පැමිණ භාවනාව හා බුද්ධ ධර්මය හදාරන්නට පෙළඹුණහ. ඒ සමඟම මහමෙව්නාව මගින් ප්‍රකාශයට පත් කරන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ ඉංග්‍රීසි ඇතුළු විදේශීය භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම ද සිදු වූ අතර, එමගින් විදේශිකයන් අතර මහමෙව්නාව ආරාම පිළිබඳ ප්‍රසිද්ධිය සැලකිය යුතු ලෙස වර්ධනය විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස විවිධ රටවලින් පැවිදි වීම සඳහා මහමෙව්නාව වෙත පැමිණෙන විදේශිකයන්ගේ සංඛ්‍යාව ද ක්‍රමයෙන් ඉහළ ගියේය. ඉන්දියාවේ සිදු කළ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු හේතුවෙන් එරට බෞද්ධයන්ගේ ඉල්ලීම මත මහමෙව්නාව ශාඛා ආරම්භ කරන ලද අතර, ඉන්දීය භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම සඳහා ඉන්දියාව තුළම වෙනම ථේරවාද භික්ෂු පුහුණු මධ්‍යස්ථානයක් ද පිහිටුවන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මහමෙව්නාව|publisher=මහමෙව්නාව - ටොරන්ටෝ  නුවර |url=http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |access-date=26 March 2018 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20080503053215/http://www.gautamabuddha.ca/Service.aspx |archive-date=3 May 2008}}&lt;/ref&gt;

== ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය හා කලා ශෛලිය ==

මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ බොහෝ ආරාම ශාඛා පොදු ගෘහ නිර්මාණ සංකල්පයකට අනුව සැලසුම් කර ඉදිකර ඇත. ඒවා භාවනා ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් වුවද, ස්ථූපය, බෝධි මණ්ඩපය, පිළිමගෙය සහ ධර්ම ශාලාව වැනි ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ විහාරස්ථානවල දක්නට ලැබෙන මූලික අංග ද ඒවායේ අන්තර්ගත වේ. මීට අමතරව විශාල ස්ථූප සහිත මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරස්ථාන කිහිපයක් ද සංචිතය යටතේ ක්‍රියාත්මක වේ.

මහමෙව්නාව ආරාමවල ඉදිකරන ස්ථූප සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් නිර්මාණය කරනු ලබන අතර, ධාතූන් වහන්සේලා සතරැස් කොටුව තුළ පමණක් නිධන් කිරීමේ සාම්ප්‍රදායික සම්ප්‍රදායට අමතරව, ගර්භය සහ සතරැස් කොටුව යන දෙකෙහිම අලංකාර ධාතු ගර්භයක් නිර්මාණය කර ධාතූන් වහන්සේලා නිධන් කිරීමේ ක්‍රමයක් අනුගමනය කරයි. බෝධි මණ්ඩප ද සාමාන්‍යයෙන් විශාල පරිමාණයෙන් ඉදිකරනු ලබන අතර, ප්‍රධාන බෝධීන් වහන්සේ වටා පරිවාර බෝධීන් වහන්සේලා සිව්නමක් රෝපණය කිරීම මෙහි බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබෙන සැලසුම් ලක්ෂණයකි. බෝධි මණ්ඩපවල බුද්ධ ප්‍රතිමා බොහෝ විට භූමිස්පර්ශ මුද්‍රාවෙන් නිර්මාණය කර ඇති අතර, කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේගේ බෝධිය ලෙස සැලකෙන නුග වෘක්ෂයක් පිහිටුවන ලද කුඩා බෝධි මණ්ඩප ද ඇතැම් ආරාමවල දක්නට ලැබේ.
ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පයේ වර්ණ හා අලංකරණය සම්බන්ධයෙන් ද මහමෙව්නාව ආරාමවල යම් පොදු ලක්ෂණ පවතී. සුදු පැහැයට අමතරව රන්, මැටි, ක්‍රීම් සහ ලා රෝස වැනි වර්ණ භාවිතා කර ඇති අතර, කැටයම්, උද්‍යාන අලංකරණය සහ බොන්සායි ශාක භාවිතයෙන් ස්වභාවික පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ වූ ආරාම පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමට උත්සාහ කර ඇත. සදකඩපහණ, මුරගල් සහ වෙනත් සම්ප්‍රදායික විහාර අංග භාවිතා කිරීමත් සමඟ සිංහ, හස්ති, හංස සහ මොණර රූප ද අලංකරණ අංග ලෙස යොදා ගනු ලැබේ.

ආගමික සංකේත සහ වන්දනා ස්ථාන සැලසුම් කිරීමේදී ද පොදු රටාවක් අනුගමනය කර ඇත. බොහෝ ආරාමවල ධර්ම ශාලාව තුළ ධර්මචක්‍ර මුද්‍රාවෙන් යුතු බුද්ධ ප්‍රතිමාවක් හෝ ධර්මචක්‍ර සංකේතයක් ස්ථාපනය කර ඇති අතර, විහාර භූමියට පිවිසෙන ප්‍රධාන දොරටුවේ විහාරස්ථානයේ නාමය වෙනුවට &quot;නමෝ බුද්ධාය&quot; යන පාඨය යෙදීම ද බොහෝ ආරාමවල දක්නට ලැබේ. ආරාම පරිශ්‍රය තුළ &quot;මහමෙව්නාව&quot; යන නාම පුවරුවක් සහ මහජනතාව සඳහා ධර්ම ග්‍රන්ථ ලබාගත හැකි ''සදහම් පොත් මැදුරක්'' ද සාමාන්‍යයෙන් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.සාම්පදායික විහාරස්ථාන වල දක්නට ලැබෙන හින්දු දේව ප්‍රතිමා සඳහා වෙනම දේවාල ඉදිකිරීම වෙනුවට, රහතන් වහන්සේලා සහ බෞද්ධ චරිත නිරූපණය කරන ප්‍රතිමා මණ්ඩප සහ බෞද්ධ දෙවිවරුන්ගේ ප්‍රතිමා ඇතැම් නිර්මාණවල අන්තර්ගත කර ඇත.

මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය තමන්ටම ආවේණික බුද්ධ ප්‍රතිමා ශෛලියක් ද හඳුන්වා දී ඇති අතර, එය ජනප්‍රිය වශයෙන් &quot;අසපු ප්‍රතිමා&quot; ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ. ආරම්භක කාලයේ රන් පැහැයෙන් යුතු, ඉන්දියාවේ බුද්ධගයා ප්‍රදේශයේ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරු යුගයේ තිවංක ප්‍රතිමා සම්ප්‍රදායෙන් ආභාස ලැබූ ප්‍රතිමා නිර්මාණය කරන ලදී.පසුව එම ශෛලිය තවදුරටත් සංවර්ධනය කරමින් නව ප්‍රතිමා ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී.

මෙම කලා කටයුතු සඳහා ''මූර්ති කලායතනය'' නමින් ආරාමයට පරිබාහිරව ලාභ නොලබන ආයතනයක් ලෙස විශේෂිත මූර්ති නිර්මාණ ආයතනයක් පිහිටුවන ලද අතර, එහි නිර්මාණය කරන ලද බුද්ධ ප්‍රතිමා හා මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා මහමෙව්නාව ආරාමවලට අමතරව වර්තමානයේ වෙනත් බෞද්ධ විහාරස්ථානවල ද භාවිතයට ගනු ලබනු දක්නට තිබේ. එම ප්‍රතිමා ශෛලියට අයත් බුද්ධ ප්‍රතිමා දෙකක් [[බණ්ඩාරනායක ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] සහ [[මත්තල රාජපක්ෂ ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපොළ]] තුළ ස්ථාපනය කිරීම සඳහා ද මහමෙව්නාව මූලික දායකත්වයක් ලබා දී ඇත.වර්තමානයේ මේ ප්‍රතිමා සඳහා ඇති ප්‍රචලිත බව නිසා වෙනත් ලංකාවේ වෙනත් මූර්ති නිර්මාණ ආයතන ද මෙම ශෛලියේ ප්‍රතිමා නිර්මාණයට වර්තමානය වන විට යොමුව තිබෙනු දක්නට තිබේ.

==මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන්==

===දේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ දේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=දේශීය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවන් |url=https://mahamevnawa.lk/mahamevnawa-local-branches/ |date= |access-date=2025-08-03 |website=මහමෙව්නාව}}&lt;/ref&gt;

==== '''වයඹ පළාත''' ====
*[[සිරි ගෞතම සම්බුද්ධරාජ මාළිගාව|පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානය]]
*ආනමඩුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*ඉබ්බාගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*උයන්දන මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගිරිබාව මහමෙව්නාව තිසරණ සරණ සමාධි භාවනා අසපුව 
*තඹකන්ද මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොතුහැර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොල්පිතිගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*[[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය| බෝවත්ත ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑ විහාරය]]
*මහව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*දඹදෙණිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාස්පොත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[ගොනුව:AngulimalaSeya.jpg|thumb|right|200px|බෝවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි &lt;br&gt;ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==== '''බස්නාහිර පළාත''' ====
*[[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරය]]
*කඩුවෙල මහමෙව්නාව බෝධිඤාණ භාවනා අසපුව -[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය | ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලයේ මූලස්ථානය]]
*අවිස්සාවේල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කොච්චිකඩේ මහමෙව්නාව තිසරණ භාවනා අසපුව(මහමෙව්නාව බුද්ධගයා මහා විහාරය)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;හිනිදුම නන්ද විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*කෝට්ටේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගම්පහ,නැදුන්ගමුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුලත්සිංහල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සේරුපිට මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හුණුමුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හොරණ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*නිට්ටඹුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*කලුතර මහමෙව්නාව චිත්ත විවේක සෙනසුන (බෝඹුවල මහමෙව්නාව ගිලන් භික්ෂු රෝහල)
*සියඹලාපේ මාවරමණ්ඩිය සිරි ගෞතම විහාරය&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;පොල්පිටිමූකලානේ පඤ්ඤාසිරි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින ශාඛාවකි.&lt;/ref&gt;
*අගලවත්ත මහමෙව්නාව නිධන්ගල ආරණ්‍ය සේනාසනය

==== '''දකුණු පළාත''' ====
*[[මහමෙව්නාව මහා විහාරය, අපරැක්ක|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරය]] 
*ගාල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ඇල්පිටිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව (ශ්‍රී රාහුල මහා සෑ විහාරය)
*වළස්මුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*සූරියවැව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හිනිඳුම තලංගල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*තිස්සමහාරාමය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බෙලිඅත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Mahamevnawa maha viharaya 3.jpg|thumb|right|200x|මාතර මහමෙව්නාව මහා විහාරයේ ධර්ම ශාලාවෙහි තැන්පත් කර ඇති සමාධි බුද්ධ ප්‍රථිමාව]]

==== '''මධ්‍යම පළාත''' ====
*කුණ්ඩසාල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*මාතලේ මඩවල උල්පත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*රත්තොට මහමෙව්නාව සාරිපුත්ත ආරණ්‍ය සේනාසනය 
*නුවරඑළිය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ශ්‍රී මහාසේන මහමෙව්නාව වන සෙනසුන-මොරගහකන්ද
*ලග්ගල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පොරමඩුල්ල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*පූඬලුඔය මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 

==== '''ඌව පළාත''' ====
*කතරගම මහමෙව්නාව අමාසිසිල භාවනා අසපුව
*[[කුඹල්වෙල අසපුව|කුඹල්වෙල ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑ විහාරය (ඇල්ල කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව බෝධිගිරි වනසෙනසුන)]]
*බිබිල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*බුත්තල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*මහියංගණය මහමෙව්නාව ශ්‍රී මහා සුමන භාවනා අසපුව
*මාරිඅරාව මහමෙව්නාව දහරකිනා කන්ද ආරණ්‍ය සේනාසනය
*මුල්ලේගම මහමෙව්නාව රන්පහන වන සෙනසුන
*මොණරාගල මහමෙව්නාව තඹලවින්නආර තපෝවනය
*වැලිමඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව

[[File:Kumbalwela,_Mahamevnawa_Buddhist_Monastery,_2025-07_CN-01.jpg|thumb|right|200px|කුඹල්වෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපුවේ සුපිහිටි&lt;br&gt; ශ්‍රී සත්බුදු මහා සෑය ඇතුලු සත්බුදු මන්දිරය]]

==== '''උතුරුමැද පළාත''' ====
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ධම්මචේතිය භාවනා අසපුව
*අනුරාධපුර සිරි වාසව භාවනා උද්‍යානය 
*මිහින්තලේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*ගල්නෑව ශ්‍රී ආනන්ද මහා සෑ විහාරය
*පොළොන්නරුව මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව
*හබරණ මහමෙව්නාව ශ්‍රී බෝධිරාජ භාවනා අසපුව
*කැබිතිගොල්ලෑව මහමෙව්නාව භාතියගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය (භාතියගිරි රජමහා විහාරය)
*කහටගස්දිගිලිය මහමෙව්නාව ධම්මගිරි ආරණ්‍ය සේනාසනය
*ගලෙන්බිඳුණුවැව මහමෙව්නාව සදහම් සෙනසුන භාවනා අසපුව

==== '''සබරගමුව පළාත''' ====
*එරත්න මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*කහවත්ත මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*බලංගොඩ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*සිරිපාගම මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
*පින්නවල මහමෙව්නාව අමාදහර භාවනා අසපුව
*කුකුළේගම මහමෙව්නාව වන සෙනසුන

==== '''නැගෙනහිර පළාත''' ====
*අම්පාර මහමෙව්නාව ශ්‍රී සද්ධාතිස්ස භාවනා අසපුව
*කන්තලේ මහමෙව්නාව ධම්මගිරි භාවනා අසපුව
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය (විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය)]]
*[[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]](අනුබද්ධිත)&lt;ref group=&quot;විස්තර&quot;&gt;මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක නොවේ,අලුදෙණියේ සුබෝධි විහාරාධිපති ස්ථවිර යටතේ පවතින මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයට අනුබද්ධිත විහාරයක් පමණි.විහාරයේ පරිපූර්ණ පරිපාලනය අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ පාර්ශවය සතු වේ.&lt;/ref&gt;

[[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|right|200px|මහමෙව්නාව විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරයේ සුපිහිටි සේරුවිල පැරණි සෝමාවතිය මහා සෑය]]

===විදේශීය අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ විදේශීය අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;https://mahamevnawa.org/worldwide-mahamevnawa-branches/&lt;/ref&gt;

==== '''කැනඩාව''' ====
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*විනිපෙග් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*සස්කැටූන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*එඩ්මන්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*වැන්කොවුවර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව
*ඇක්ටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, කැනඩාව

==== '''ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය''' ====
*වොෂින්ටන්, ඩී.සී. මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් ජර්සි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*කැලිෆෝනියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ෆ්ලොරීඩා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*නිව් යෝර්ක් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ටෙක්සාස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය
*ඇට්ලාන්ටා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය

==== '''ඕස්ට්‍රේලියාව සහ නවසීලන්තය''' ====
*ඇඩ්ලේඩ් (Adelaide) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බටහිර මෙල්බර්න් නුවර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව ජේතවන භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*පර්ත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*සිඩ්නි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*බ්‍රිස්බන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, ඕස්ට්‍රේලියාව
*ඕක්ලන්ඩ් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව, නවසීලන්තය

==== '''යුරෝපය''' ====
[[File:Mahamevnawa London.jpg|right|thumb|ලන්ඩන් අසපුව]]
*බැසිල්ඩන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- එක්සත් රාජධානිය
*ලිවර්පූල්/වොරිංටන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- උතුරු එංගලන්තය, එක්සත් රාජධානිය 
*ස්ටැන්මෝර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ලන්ඩන් අසපුව)-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*සවුත් වේල්ස් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එක්සත් රාජධානිය 
*ඩන්ඩී(Dundee) මහමෙව්නාව ජාත්‍යන්තර භාවනා අසපුව-ස්කොට්ලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එෂර්(Esher) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*එක්ස්බිරිජ්(Axbridge)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-එංගලන්තය,එක්සත් රාජධානිය 
*පහළ ක්ලිෂන්රෝ(Kilshanroe Downs)මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-ක්ලිෂන්චෝ(Kilshanchoe), අයර්ලන්තය 
*නිකෝෂියා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*ලිමැසෝල් (Limassol) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව-සයිප්‍රස්
*මහමෙව්නාව ථේරවාද බෞද්ධ භාවනා මධ්‍යස්ථානය- ප්‍රංශය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ජර්මනිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- ඉතාලිය
*මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව- නෙදර්ලන්තය

===='''ඉන්දියානු උප මහද්වීපය'''====
*බුද්ධගයා මහමෙව්නාව බුදුනුවණ භාවනා අසපුව - ගයාව,බිහාර්
*නාග්පූර් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බ්හිවුකුණ්ඩ් මහමෙව්නාව බුද්ධ රශ්මි ථේරවාද බෞද්ධ පුහුණු මධ්‍යස්ථානය - මහාරාෂ්ඨ
*දිල්ලි මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දිල්ලිය 
*ගාසියාබාත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - මහාරාෂ්ඨ 
*බුල්දානා මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - මහාරාෂ්ඨ

===='''නැගෙනහිර ආසියානු කලාපය'''====
*අන්සාන් මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*දීඝු (Daegu) මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ගිම්හේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව - දකුණු කොරියාව
*ඔසාකා මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව(ඔසාකා මහා විහාරය) - ඔසාකා නගරය,ජපානය
*ඉබරකි මහමෙව්නාව බෞද්ධ ආරාමය - කසමා,ඉබරකි නගරය,ජපානය 

===='''ආරාබි අර්ධද්වීපය(මධ්‍යය ආසියානු කලාපය)'''====

*[[මහමෙව්නාව බෞද්ධ විහාරය - ඩුබායි]],එක්සත් අරාබි එමීර් රාජ්‍යය (2026 වසරේ සිට වසා ඇත)

[[File:Mahamevnawa Dubai.jpg|thumb|250px|මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ඩුබායි]]
===මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපු ශාඛාවන්===
පහත දැක්වෙන්නේ අනගාරිකා අසපු ශාඛා ලැයිස්තුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව |url=https://mahamevnawa.lk/anagarika-asapuwa/ |access-date=2026-03-18 |website=Mahamevnawa Bhawana Asapuwa}}&lt;/ref&gt;

'''දේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*දඹදෙණිය මුතුගල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව (අනගාරිකා අසපු මූලස්ථානය)
*[[සිරි යශෝධරා මහා සෑය|උඩුපිල සිරි යශෝධරා මහා සෑ විහාරය (උඩුපිල මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව)]]
*කොළඹ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*නුගේගොඩ මහමෙව්නාව අනගාරිකා භාවනා අසපුව 
*වරකාපොල මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කිඹුලාපිටිය මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*හක්මන මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*අනුරාධපුර මහමෙව්නාව ස්වර්ණමාලී අනගාරිකා අසපුව 
*හලාවත මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*මාවතගම මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව 
*කඩුගන්නාව මහමෙව්නාව අනගාරිකා අසපුව
*කුලියාපිටිය මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව 


'''විදේශීය මහමෙව්නාව අනාගරිකා භාවනා අසපු ශාඛා'''
*ටොරොන්ටෝ මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,කැනඩාව  
*මෙල්බර්න් මහමෙව්නාව අනාගරිකා අසපුව,ඕස්ට්‍රේලියාව

== මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල ==

'''මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාල''' යනු මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ අනුශාසක [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ ආරම්භ කරන ලද අර්ධ රාජ්‍ය පෞද්ගලික බෞද්ධ පාසල් ජාලයකි.මහා සංඝරත්නයේ අනුශාසකත්වය යටතේ ගුණධර්ම අධ්‍යාපනය, විධිමත් අධ්‍යාපනය සහ විෂය බාහිර ක්‍රියාකාරකම් සමබරව ක්‍රියාත්මක වන පාසල් පද්ධතියක් පිහිටුවීම එහි අරමුණ ලෙස සංවිධානය සඳහන් කරයි.

මෙම පාසල් ජාලයේ පළමු විද්‍යාලය 2018 පෙබරවාරි 28 වන දින ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම ප්‍රදේශයේ රජයේ අනුමත පෞද්ගලික පාසලක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. ඒ සඳහා මැලේසියාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ක්වාලාලම්පූර්හි සෙන්තෝල් බෞද්ධ විහාරයේ විහාරාධිපති සහ ථේරවාද බෞද්ධ කවුන්සිලයේ අනුශාසක [[බූටෑවත්තේ සරණංකර හිමි]]යන් විසින් උන්වහන්සේට අයත් ගොඩනැගිලි සහිත ඉඩම පරිත්‍යාග කරන ලදී.

සංවිධානයට අනුව, බෞද්ධ වටිනාකම් මත පදනම් වූ පාසල් අධ්‍යාපනයක් ලබාදීමේ අරමුණින් මෙම පාසල් ජාලය ක්‍රියාත්මක වන අතර, නිදහසෙන් පසු ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භ වූ ප්‍රථම බෞද්ධ පාසල් ජාලය ලෙස එය හඳුන්වා දෙනු ලබයි. පසුව දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට එහි ශාඛා ව්‍යාප්ත වූ අතර, දැනට පහත විද්‍යාල ක්‍රියාත්මක වේ.

* දෙල්ගොඩ, දෙමාළගම මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* සඳලංකාව මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* වැලිමඩ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය
* මාළඹේ මහමෙව්නාව බෞද්ධ විද්‍යාලය

මීට අමතරව කඩුවෙල, කිරිබත්ගොඩ, මාළඹේ, සඳලංකාව, දෙල්ගොඩ සහ වැලිමඩ යන ප්‍රදේශවල '''මහමෙව්නාව බෞද්ධ පෙර පාසල්''' ජාලයක් ද ක්‍රියාත්මක වේ.

== සවිස්තරාත්මක සටහන් ==
&lt;references group=&quot;විස්තර&quot; /&gt;

== අමතර අවධානයට ==
* [[බුදු දහම]]
* [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
* [[ශ්‍රී අංගුලිමාල මහා සෑය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://mahamevnawa.lk/new-publications/ මහමෙව්නාව සදහම් ප්‍රකාශන]</text>
      <sha1>0gnh90qmpqywvizj6tfnzqo4w06jy2u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7022</id>
    <revision>
      <id>800913</id>
      <parentid>794241</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:28:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13972" sha1="nm9djp3vffp99r8bxlrhpkgrm1lk20r" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>nm9djp3vffp99r8bxlrhpkgrm1lk20r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800914</id>
      <parentid>800913</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:33:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මුල් ජීවිතය */</comment>
      <origin>800914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16357" sha1="4vsahb128x6r76bgz1kmmqcdp7lxi8d" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>4vsahb128x6r76bgz1kmmqcdp7lxi8d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800915</id>
      <parentid>800914</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T16:50:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මුල් ජීවිතය */</comment>
      <origin>800915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44854" sha1="socj45jr3vmu4u50w4umpxxci3rhwik" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>socj45jr3vmu4u50w4umpxxci3rhwik</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800916</id>
      <parentid>800915</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:04:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය */</comment>
      <origin>800916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58785" sha1="083tyjpb49aik31id5j7q7togod6yed" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත්ම මහානායක හිමි}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>083tyjpb49aik31id5j7q7togod6yed</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800917</id>
      <parentid>800916</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>800917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58769" sha1="qiibahxft5ytnfjffj6kjp6rvwmr9k4" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>qiibahxft5ytnfjffj6kjp6rvwmr9k4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800918</id>
      <parentid>800917</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම් */</comment>
      <origin>800918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58772" sha1="l2wc0sfvzxwrmq5l5hhkulvpdpv1e60" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>l2wc0sfvzxwrmq5l5hhkulvpdpv1e60</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800919</id>
      <parentid>800918</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:11:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම් */</comment>
      <origin>800919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58769" sha1="orczl3jfb5tjb4jtqsbua41r8njm8nb" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>orczl3jfb5tjb4jtqsbua41r8njm8nb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800920</id>
      <parentid>800919</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:11:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම් */</comment>
      <origin>800920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58775" sha1="ks6sj9r0daxsh4vg9otthxn3dub2qn3" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

:{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව}}

:'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>ks6sj9r0daxsh4vg9otthxn3dub2qn3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800921</id>
      <parentid>800920</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:12:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම */</comment>
      <origin>800921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58780" sha1="93mu3m9oqvl2pjvzsjnpedjb32xjuyh" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>93mu3m9oqvl2pjvzsjnpedjb32xjuyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800922</id>
      <parentid>800921</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:14:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම */</comment>
      <origin>800922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58866" sha1="klt3gf4lyxdqn0fx97k50ktq1czglw0" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>klt3gf4lyxdqn0fx97k50ktq1czglw0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800923</id>
      <parentid>800922</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:14:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම */</comment>
      <origin>800923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58892" sha1="bx699ek2utapdwjg41wkkal7w4xnhww" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>bx699ek2utapdwjg41wkkal7w4xnhww</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800924</id>
      <parentid>800923</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:36:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර */</comment>
      <origin>800924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62812" sha1="3ag0m7t2f5ux8us7m81t4iprfmzcmfk" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;
==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==විවේචන සහ ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සහ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ අවස්ථාවලදී විවේචන හා චෝදනා එල්ල වී ඇත. ඒවාට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේදී උන්වහන්සේ පුද්ගලික මතභේදවලට වැඩි අවධානයක් යොමු නොකර ධර්ම දේශනා, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනය සහ අනෙකුත් ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට අවධානය යොමු කළ බව දැක්වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රසිද්ධියේ කටයුතු කරන පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් විවිධ විවේචන සහ චෝදනා එල්ල වීම සුලබව දක්නට ලැබෙන අතර, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන්ද එවැනි විවේචන සහ ඒවාට පක්ෂ හා විපක්ෂ ප්‍රතිචාර පළ වී ඇත.

2009 වසර දී පසුව [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත් එවක අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරය දරන ලද [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන් ද 2025 වසරේ දී අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමියන් ද, ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අධිකරණ සභාව විසින් ද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන් පලවන සියලු විවේචන ගැන සලකා බලා ඒවා සාවද්‍ය වන බවට නිර්දේශ කල අතර උන්වහන්සේ එම විවේචන සහ චෝදනා වලින් නිදහස් කරනු ලැබීය.කෙසේ වෙතත්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු මෙම විවේචන මධ්‍යයේද අඛණ්ඩව සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන අවධානය ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන්, ධර්ම ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශනය සහ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත ශාසනික කටයුතු වෙත යොමු වූ බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයට වසර දහයක් සපිරෙයි
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2009/09/18/tmp.asp?ID=fea03
|website=බුදුසරණ
|date=2009-09-18
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>3ag0m7t2f5ux8us7m81t4iprfmzcmfk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800925</id>
      <parentid>800924</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:39:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය */</comment>
      <origin>800925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="64470" sha1="hyso0nav9i772nntkjjoe4c7j0q4tml" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===අනුනායක පදවිය===

2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==විවේචන සහ ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සහ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ අවස්ථාවලදී විවේචන හා චෝදනා එල්ල වී ඇත. ඒවාට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේදී උන්වහන්සේ පුද්ගලික මතභේදවලට වැඩි අවධානයක් යොමු නොකර ධර්ම දේශනා, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනය සහ අනෙකුත් ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට අවධානය යොමු කළ බව දැක්වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රසිද්ධියේ කටයුතු කරන පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් විවිධ විවේචන සහ චෝදනා එල්ල වීම සුලබව දක්නට ලැබෙන අතර, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන්ද එවැනි විවේචන සහ ඒවාට පක්ෂ හා විපක්ෂ ප්‍රතිචාර පළ වී ඇත.

2009 වසර දී පසුව [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත් එවක අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරය දරන ලද [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන් ද 2025 වසරේ දී අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමියන් ද, ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අධිකරණ සභාව විසින් ද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන් පලවන සියලු විවේචන ගැන සලකා බලා ඒවා සාවද්‍ය වන බවට නිර්දේශ කල අතර උන්වහන්සේ එම විවේචන සහ චෝදනා වලින් නිදහස් කරනු ලැබීය.කෙසේ වෙතත්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු මෙම විවේචන මධ්‍යයේද අඛණ්ඩව සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන අවධානය ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන්, ධර්ම ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශනය සහ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත ශාසනික කටයුතු වෙත යොමු වූ බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයට වසර දහයක් සපිරෙයි
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2009/09/18/tmp.asp?ID=fea03
|website=බුදුසරණ
|date=2009-09-18
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ආධ්‍යාත්මික චරිතාපදානය==

අති පූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද ස්වාමීන්වහන්සේ උපත ලැබුවේ, ක්‍රිස්ටි කබ්‍රාල් සහ වයලට්‍ පෙරේරා යන දෙමාපියන්ට දාව රෝමානු කතෝලික පවුලකය. එම හිමියන්ගේ උපත පසු පස ආ සිදුවීම් දාමය ආශ්චර්ය ජනකය; එය අවසන් වූයේ එ හිමියන් ගේ උපතින් සය මසක් ඉක්මවූ තැන මුලු පවුලම බුදු දහම වැළඳ ගැනීමෙනි. ඒ නිසාම එ හිමියන්ට බෞද්‍ධ අධ්‍යාපනයක් ලැබීමට හැකි පරිසරයක් සැකසිණි.

1979 මාර්තු 26 දින (එනම් වයස 17 දී) පූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර සහ පූජ්‍ය දික්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේලා යටතේ සේරුවවිල දී පැවිදි බිමට පිවිසි උන් වහන්සේ , සම්ප්‍රදායික බෞද්‍ධ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යාපනයක් ලැබ ශ්‍රී ජයවර්ධන විශ්ව විද්‍යාලයට පිවිසුන හ. තමන් සොයන දෙය මෙම පසුබිම තුළ නොලැබෙන බව වටහාගත් උන් වහන්සේ කළේ , විශ්ව විද්‍යාල අධ්‍යාපනය අතහැර භාවනා අසපු සහ ආරාම ඇසුරු කරමින් නිවැරදි දහම් මග සොයා යෑමයි.

වසර ගණනාවක් බුදු දහම ප්‍රගුණ කොට දහම් සේවාවේ හැසිරෙමින් සිටි උන් වහන්සේ, පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ ආශිර්වාදය මැද, 1999 දී පොල්ගහවෙල වඩුවාවෙහි මහමෙව්නාව අරඹන්න ට යෙදිනි. ඤාණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ ගේ මග පෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව නොනැවතී ව්‍යාප්ත වෙමින් පවතී (මෙ වනවිට මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය කැනඩාව, ඇමෙරිකා එක්සත් ජනපදය ඕස්ට්‍රේලියාව ආදී රටවල් විශාල ප්‍රමාණයක පැතිරි පවතින අතර [http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200610084951/http://mahamevnawa.lk/en/worldwide-mahamevnawa-branches/ |date=2020-06-10 }} සිරිලක පුරා විහිදුණු අසපු ශාකා 100 කට වැඩි ප්‍රමාණයකින් සමන්විත වේ).

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>hyso0nav9i772nntkjjoe4c7j0q4tml</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800926</id>
      <parentid>800925</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>800926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61015" sha1="jgr6bn4frscsz786u5kz2a0xle59iel" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===අනුනායක පදවිය===

2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==විවේචන සහ ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සහ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ අවස්ථාවලදී විවේචන හා චෝදනා එල්ල වී ඇත. ඒවාට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේදී උන්වහන්සේ පුද්ගලික මතභේදවලට වැඩි අවධානයක් යොමු නොකර ධර්ම දේශනා, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනය සහ අනෙකුත් ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට අවධානය යොමු කළ බව දැක්වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රසිද්ධියේ කටයුතු කරන පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් විවිධ විවේචන සහ චෝදනා එල්ල වීම සුලබව දක්නට ලැබෙන අතර, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන්ද එවැනි විවේචන සහ ඒවාට පක්ෂ හා විපක්ෂ ප්‍රතිචාර පළ වී ඇත.

2009 වසර දී පසුව [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත් එවක අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරය දරන ලද [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන් ද 2025 වසරේ දී අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමියන් ද, ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අධිකරණ සභාව විසින් ද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන් පලවන සියලු විවේචන ගැන සලකා බලා ඒවා සාවද්‍ය වන බවට නිර්දේශ කල අතර උන්වහන්සේ එම විවේචන සහ චෝදනා වලින් නිදහස් කරනු ලැබීය.කෙසේ වෙතත්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු මෙම විවේචන මධ්‍යයේද අඛණ්ඩව සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන අවධානය ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන්, ධර්ම ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශනය සහ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත ශාසනික කටයුතු වෙත යොමු වූ බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයට වසර දහයක් සපිරෙයි
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2009/09/18/tmp.asp?ID=fea03
|website=බුදුසරණ
|date=2009-09-18
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==ඉගැන්වීම්==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}


==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>jgr6bn4frscsz786u5kz2a0xle59iel</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800927</id>
      <parentid>800926</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සුප්‍රසිද්ධ පණිවිඩ */</comment>
      <origin>800927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61038" sha1="5ie7z7ia38u4x6v53dnhwcp4m2npwkc" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===අනුනායක පදවිය===

2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==විවේචන සහ ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සහ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ අවස්ථාවලදී විවේචන හා චෝදනා එල්ල වී ඇත. ඒවාට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේදී උන්වහන්සේ පුද්ගලික මතභේදවලට වැඩි අවධානයක් යොමු නොකර ධර්ම දේශනා, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනය සහ අනෙකුත් ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට අවධානය යොමු කළ බව දැක්වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රසිද්ධියේ කටයුතු කරන පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් විවිධ විවේචන සහ චෝදනා එල්ල වීම සුලබව දක්නට ලැබෙන අතර, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන්ද එවැනි විවේචන සහ ඒවාට පක්ෂ හා විපක්ෂ ප්‍රතිචාර පළ වී ඇත.

2009 වසර දී පසුව [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත් එවක අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරය දරන ලද [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන් ද 2025 වසරේ දී අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමියන් ද, ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අධිකරණ සභාව විසින් ද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන් පලවන සියලු විවේචන ගැන සලකා බලා ඒවා සාවද්‍ය වන බවට නිර්දේශ කල අතර උන්වහන්සේ එම විවේචන සහ චෝදනා වලින් නිදහස් කරනු ලැබීය.කෙසේ වෙතත්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු මෙම විවේචන මධ්‍යයේද අඛණ්ඩව සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන අවධානය ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන්, ධර්ම ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශනය සහ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත ශාසනික කටයුතු වෙත යොමු වූ බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයට වසර දහයක් සපිරෙයි
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2009/09/18/tmp.asp?ID=fea03
|website=බුදුසරණ
|date=2009-09-18
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==සුප්‍රසිද්ධ පණිවිඩ==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}

==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>5ie7z7ia38u4x6v53dnhwcp4m2npwkc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800928</id>
      <parentid>800927</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61735" sha1="obaohmmyzsrlcty2coa104jfikvqq25" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ.එසේම උන්වහන්සේ  [[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ]] අනුනායක හිමියන් ලෙස ද කලක් කටයුතු කළ හිමිනමකි. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය භික්ෂු 1000 කට ආසන්න වන අතර එය දකුණු ආසියාවේ ඕනෑම ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂුවක් යටතේ සිටින වැඩිම ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===අනුනායක පදවිය===

2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==විවේචන සහ ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සහ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ අවස්ථාවලදී විවේචන හා චෝදනා එල්ල වී ඇත. ඒවාට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේදී උන්වහන්සේ පුද්ගලික මතභේදවලට වැඩි අවධානයක් යොමු නොකර ධර්ම දේශනා, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනය සහ අනෙකුත් ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට අවධානය යොමු කළ බව දැක්වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රසිද්ධියේ කටයුතු කරන පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් විවිධ විවේචන සහ චෝදනා එල්ල වීම සුලබව දක්නට ලැබෙන අතර, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන්ද එවැනි විවේචන සහ ඒවාට පක්ෂ හා විපක්ෂ ප්‍රතිචාර පළ වී ඇත.

2009 වසර දී පසුව [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත් එවක අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරය දරන ලද [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන් ද 2025 වසරේ දී අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමියන් ද, ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අධිකරණ සභාව විසින් ද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන් පලවන සියලු විවේචන ගැන සලකා බලා ඒවා සාවද්‍ය වන බවට නිර්දේශ කල අතර උන්වහන්සේ එම විවේචන සහ චෝදනා වලින් නිදහස් කරනු ලැබීය.කෙසේ වෙතත්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු මෙම විවේචන මධ්‍යයේද අඛණ්ඩව සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන අවධානය ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන්, ධර්ම ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශනය සහ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත ශාසනික කටයුතු වෙත යොමු වූ බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයට වසර දහයක් සපිරෙයි
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2009/09/18/tmp.asp?ID=fea03
|website=බුදුසරණ
|date=2009-09-18
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==සුප්‍රසිද්ධ පණිවිඩ==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}

==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]


'''වෙනත්'''

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>obaohmmyzsrlcty2coa104jfikvqq25</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800929</id>
      <parentid>800928</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:47:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>800929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62110" sha1="8c9yseenu74rf98daejr6oyo2p6e4rh" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ.එසේම උන්වහන්සේ  [[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ]] අනුනායක හිමියන් ලෙස ද කලක් කටයුතු කළ හිමිනමකි. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය භික්ෂු 1000 කට ආසන්න වන අතර එය දකුණු ආසියාවේ ඕනෑම ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂුවක් යටතේ සිටින වැඩිම ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===අනුනායක පදවිය===

2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==විවේචන සහ ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සහ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ අවස්ථාවලදී විවේචන හා චෝදනා එල්ල වී ඇත. ඒවාට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේදී උන්වහන්සේ පුද්ගලික මතභේදවලට වැඩි අවධානයක් යොමු නොකර ධර්ම දේශනා, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනය සහ අනෙකුත් ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට අවධානය යොමු කළ බව දැක්වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රසිද්ධියේ කටයුතු කරන පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් විවිධ විවේචන සහ චෝදනා එල්ල වීම සුලබව දක්නට ලැබෙන අතර, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන්ද එවැනි විවේචන සහ ඒවාට පක්ෂ හා විපක්ෂ ප්‍රතිචාර පළ වී ඇත.

2009 වසර දී පසුව [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත් එවක අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරය දරන ලද [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන් ද 2025 වසරේ දී අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමියන් ද, ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අධිකරණ සභාව විසින් ද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන් පලවන සියලු විවේචන ගැන සලකා බලා ඒවා සාවද්‍ය වන බවට නිර්දේශ කල අතර උන්වහන්සේ එම විවේචන සහ චෝදනා වලින් නිදහස් කරනු ලැබීය.කෙසේ වෙතත්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු මෙම විවේචන මධ්‍යයේද අඛණ්ඩව සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන අවධානය ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන්, ධර්ම ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශනය සහ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත ශාසනික කටයුතු වෙත යොමු වූ බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයට වසර දහයක් සපිරෙයි
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2009/09/18/tmp.asp?ID=fea03
|website=බුදුසරණ
|date=2009-09-18
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==සුප්‍රසිද්ධ පණිවිඩ==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}

==අමතර ලිපි==
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
*[[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
*[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය]]
==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}
==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>8c9yseenu74rf98daejr6oyo2p6e4rh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800930</id>
      <parentid>800929</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:48:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* අමතර ලිපි */</comment>
      <origin>800930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62110" sha1="g8izi5pjla7o16mw0pz8doa3cd3kfxf" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ.එසේම උන්වහන්සේ  [[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ]] අනුනායක හිමියන් ලෙස ද කලක් කටයුතු කළ හිමිනමකි. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය භික්ෂු 1000 කට ආසන්න වන අතර එය දකුණු ආසියාවේ ඕනෑම ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂුවක් යටතේ සිටින වැඩිම ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===අනුනායක පදවිය===

2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==විවේචන සහ ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සහ මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ ක්‍රියාකාරකම් සම්බන්ධයෙන් විවිධ අවස්ථාවලදී විවේචන හා චෝදනා එල්ල වී ඇත. ඒවාට ප්‍රතිචාර දැක්වීමේදී උන්වහන්සේ පුද්ගලික මතභේදවලට වැඩි අවධානයක් යොමු නොකර ධර්ම දේශනා, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනය සහ අනෙකුත් ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමට අවධානය යොමු කළ බව දැක්වේ.
ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සමාජ ක්ෂේත්‍රවල ප්‍රසිද්ධියේ කටයුතු කරන පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් විවිධ විවේචන සහ චෝදනා එල්ල වීම සුලබව දක්නට ලැබෙන අතර, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන්ද එවැනි විවේචන සහ ඒවාට පක්ෂ හා විපක්ෂ ප්‍රතිචාර පළ වී ඇත.

2009 වසර දී පසුව [[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන උත්තරීතර මහානායක ධුරයට පත් එවක අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවයේ මහානායක ධුරය දරන ලද [[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන් ද 2025 වසරේ දී අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ මහානායක දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක හිමියන් ද, ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අධිකරණ සභාව විසින් ද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සම්බන්ධයෙන් පලවන සියලු විවේචන ගැන සලකා බලා ඒවා සාවද්‍ය වන බවට නිර්දේශ කල අතර උන්වහන්සේ එම විවේචන සහ චෝදනා වලින් නිදහස් කරනු ලැබීය.කෙසේ වෙතත්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු මෙම විවේචන මධ්‍යයේද අඛණ්ඩව සිදු වූ අතර, උන්වහන්සේගේ ප්‍රධාන අවධානය ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන්, ධර්ම ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශනය සහ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත ශාසනික කටයුතු වෙත යොමු වූ බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයට වසර දහයක් සපිරෙයි
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2009/09/18/tmp.asp?ID=fea03
|website=බුදුසරණ
|date=2009-09-18
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==සුප්‍රසිද්ධ පණිවිඩ==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}

==අමතර ලිපි==
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය]]
*[[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
*[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}
==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>g8izi5pjla7o16mw0pz8doa3cd3kfxf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800931</id>
      <parentid>800930</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:48:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>800931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58190" sha1="fcds8sh6p0a5fytnabm1hmt9uonixqw" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව ආගමික චරිතාපදානය
| background     = #FFD202
| name            = අතිපූජ්‍ය &lt;br&gt;&lt;big&gt;කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද&lt;/big&gt;&lt;br&gt;අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ
| image            =[[Image:Ven Kiribathgoda Gnananda Thero.jpg|220px|කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
| caption          = 
| religion        = [[බෞද්ධ]]
| school          = [[ථේරවාද]]
| sect            = [[අමරපුර නිකාය]]
| order            = ශ්‍රී කල්යාණිවංශ නිකාය
| title =
{{bulleted list|අමරපුර ශ්‍රී කලයාණිවංශ නිකායේ හිටපු අනුනායක හිමි|මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාවේ ප්‍රධාන අනුශාසක සහ නිර්මාතෘ}}
| birth_date   = {{bda|1961|07|01|df=y}}
| birth_place  = ඊරියවැටිය, [[කිරිබත්ගොඩ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality     = [[සිංහල]]
| teacher         = [[දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමි|අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර මහා නාහිමි]] සහ පූජ්‍ය. දික්වැල්ලේ පණ්නානන්ද හිමි 
| initiation       = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| website          = https://www.mahamevnawa.lk
}}
{{Infobox officeholder
| office1         = අතිපූජ්‍ය අනුනායක ස්ථවිර&lt;br&gt;[[අමරපුර නිකාය| අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකාය]] 
| term_start1     = 2019 අගෝස්තු
| term_end1       = 2022 අගෝස්තු
| office2         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ නිකායික&lt;br&gt; මහමෙව්නාව සංඝ සභාව&lt;br&gt;සහ&lt;br&gt;මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
| term_start2     = මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය : 1999 - අද දක්වා&lt;br&gt;මහමෙව්නාව සංඝ සභාව : 2006 
| term_end2       = අද දක්වා
| office3         = නිර්මාතෘ සහ ප්‍රධාන අනුශාසක&lt;br&gt;[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය|ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය]]
| term_start3     = 2012 සැප්තැම්බර්
| term_end3       = අද දක්වා 
| office4         = බුද්ධගයා ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායන සමුළුවෙහි ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම් ප්‍රධානී
| term_start4     = 2008
| term_end4       = 2010
}}


'''කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි''' (උපත 1961 ජූලි 1) ශ්‍රී ලාංකික [[ථේරවාද බුද්ධාගම|ථේරවාදී බෞද්ධ]] භික්ෂුවක් වන අතර [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] නිර්මාතෘවරයා වේ.එසේම උන්වහන්සේ  [[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ]] අනුනායක හිමියන් ලෙස ද කලක් කටයුතු කළ හිමිනමකි. උන්වහන්සේ බුද්ධ දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව ඉදිරිපත් කිරීම, [[පාලි]] [[ත්‍රිපිටකය|ත්‍රිපිටකයේ]] සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහලට පරිවර්තනය කිරීම, ධර්ම ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම ඇතුළු ආගමික කටයුතුවල නිරත වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=අප ගැන |url=https://mahamevnawa.lk/about-us/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

1999 අගෝස්තු මාසයේදී [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව, දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම වැඩසටහන් පැවැත්වීමට උන්වහන්සේ කටයුතු කර ඇත. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම විදේශයන්හිද භික්ෂු ආරාම හා ධර්ම මධ්‍යස්ථාන ව්‍යාප්ත වී ඇති අතර, එමගින් බෞද්ධ ධර්මය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සපයනු ලැබේ.උන්වහන්සේගේ ශිෂ්‍ය භික්ෂු 1000 කට ආසන්න වන අතර එය දකුණු ආසියාවේ ඕනෑම ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂුවක් යටතේ සිටින වැඩිම ශිෂ්‍ය සංඛ්‍යාව ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Starting of the Monastery |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවයේ ප්‍රධාන අංගයක් ලෙස සරල සිංහල භාෂාවට [[සුත්‍ර පිටකය|සුත්‍ර පිටකයේ]] දේශනා පරිවර්තනය කිරීම සහ ඒවා සාමාන්‍ය පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම දැක්විය හැකිය. එමෙන්ම බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ රැසක් රචනා කර ඇති අතර, ධර්ම දේශනා, වන්දනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් මාධ්‍ය ඔස්සේ බුද්ධ ධර්මය ප්‍රචාරය කිරීමට  ද විශාල ලෙස දායක වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Propagation of Dhamma |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==මුල් ජීවිතය==
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි 1961 ජූලි 1 දින [[කිරිබත්ගොඩ]] ඉරියවැටිය ප්‍රදේශයේදී ක්‍රිස්ටි කබ්රාල් සහ වයලට් පෙරේරා යන දෙපළට දාව උපත ලැබීය. උන්වහන්සේ උපත ලබන විට පවුල [[රෝමානු කතෝලික]] ආගමට අයත්ව සිටි අතර, උන්වහන්සේ උපත ලබා මාස හයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු පවුලේ සාමාජිකයන් [[බුද්ධාගම]] වැළඳගෙන ඇත. එතැන් සිට උන්වහන්සේ බෞද්ධ පරිසරයක හැදී වැඩුණු අතර, කුඩා අවධියේ සිටම බෞද්ධ ආගමික ඉගැන්වීම් හා වත්පිළිවෙත් ඇසුරට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Spiritual Journey of Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://dhammawoodmeditation.org/the-spiritual-journey/ |website=Dhammawood Meditation Center |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ පවුලේ ආගමික පසුබිම වෙනස් වීමත් සමඟ බෞද්ධ ජීවන රටාව කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වූ අතර, පවුලේ ජීවනෝපායද බෞද්ධ ආචාරධර්මවලට අනුකූල වන පරිදි වෙනස් කළ බව සඳහන් වේ. කුඩා අවධියේ සිට ලැබුණු මෙම බෞද්ධ පරිසරය පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ආගමික ජීවිතයට බලපෑ පසුබිමක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnānānanda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

==පැවිදි දිවිය==
වයස අවුරුදු 17 දී, 1979 මාර්තු 26 දින [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරයේදී]] කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි පැවිදි දිවියට ඇතුළත් වූහ. එවකට [[අමරපුර ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය|ශ්‍රී කල්‍යාණිවංශ මහා නිකායේ]] මහානායක සහ සේරුවිල මංගල රාජමහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි අතිපූජ්‍ය දඹගස්ආරේ ශ්‍රී සුමේධංකර හිමියන්ගේ ආචාර්යත්වය යටතේ පැවිදි වූ අතර, දීක්වැල්ලේ පඤ්ඤානන්ද හිමියන්ද උන්වහන්සේගේ පැවිදි දිවියේ ආචාර්යවරයෙකු ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=මහමෙව්නාව අසපු සංචිතයේ නිර්මාතෘවරයාණෝ
 |url=https://mahamevnawa.lk/founder-of-mahamevnawa/
 |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පැවිදි වීමෙන් අනතුරුව උන්වහන්සේ සාම්ප්‍රදායික ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂු අධ්‍යාපනය ලබාගත් අතර, බෞද්ධ ධර්මය, විනය සහ පාලි භාෂාව ඇතුළු විෂයයන් පිළිබඳ අධ්‍යයනයෙහි නිරත වූහ. ඉන් අනතුරුව [[ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලය|ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්වවිද්‍යාලයට]] ඇතුළත්ව සිංහල ගෞරව උපාධිය හැදෑරීමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම අධ්‍යයනය හා ආරණ්‍යගත ජීවිතය===
විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනය ලබමින් සිටියදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සමඟ වැඩි වශයෙන් සම්බන්ධ වීමට අවස්ථාව ලැබීමෙන් පසු, ධර්මය පිළිබඳ ගැඹුරු අධ්‍යයනයක් සහ ප්‍රායෝගික භාවනාවක් කෙරෙහි උන්වහන්සේගේ අවධානය යොමු විය. විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයෙන් තමන් අපේක්ෂා කළ අරමුණු සාක්ෂාත් කරගත නොහැකි බව අවබෝධ කරගැනීමෙන් පසු එම අධ්‍යාපන කටයුතු අත්හැර ධර්මය ප්‍රායෝගිකව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ ආරණ්‍ය සේනාසන ආශ්‍රය කිරීමට යොමු වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පසුව වසර ගණනාවක් පුරා ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආරණ්‍ය හා භාවනා මධ්‍යස්ථාන ආශ්‍රය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ සහ ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ වැඩිදුර අධ්‍යයනය කරමින් බුද්ධ දේශනා ගැඹුරින් අවබෝධ කරගැනීමට උත්සාහ කළ උන්වහන්සේගේ මෙම කාලපරිච්ඡේදය ධර්මය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනය හා භාවනා පුහුණුව එකට සම්බන්ධ වූ අවධියක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම අධ්‍යයනයේදී පාලි ත්‍රිපිටකයට විශේෂ අවධානයක් යොමු කළ උන්වහන්සේ, එහි අන්තර්ගත බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාවට අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාව පිළිබඳවද අවධානය යොමු කළහ. මෙම කාලය තුළ පාලි ත්‍රිපිටකය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ලද දැනුම සහ විවිධ භාවනා මධ්‍යස්ථාන හා ආරණ්‍යවල ගත කළ ජීවිතයෙන් ලද අත්දැකීම් පසුකාලීනව උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා සහ ධර්ම ප්‍රචාරණ කටයුතු සඳහා පදනමක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero
 |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html
 |website=Mahamevnawa International Meditation Centre
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

උන්වහන්සේගේ ආරණ්‍යගත ජීවිතය ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවූ අතර, [[ඉන්දියාව|ඉන්දියාවේ]] [[හිමාලය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවලද වැඩ වාසය කරමින් භාවනා පුහුණුවේ හා ධර්ම අධ්‍යයනයේ නිරත වූහ. එමෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී පාදය|ශ්‍රී පාද]] ප්‍රදේශයේ වනාන්තර ආශ්‍රිතවද කාලයක් ගත කරමින් ආරණ්‍යගත ජීවිතය සහ භාවනා පුහුණුව අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන ගියහ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Home Page – Our Founder / About Mahamevnawa
 |url=https://www.mahamevnawa.us/home/about/
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Most Ven. Kiribathgoda Gnānānanda Thero
 |url=https://dhammawoodmeditation.org/most-ven-kiribathgoda-gnanananda-thero/
 |website=Dhammawood Meditation Center
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

පාලි ත්‍රිපිටකය පිළිබඳ දීර්ඝකාලීන අධ්‍යයනය, භාවනා පුහුණුව සහ ආරණ්‍යගත ජීවිතය තුළින් ලද අත්දැකීම් සමඟ උන්වහන්සේ පසුව ධර්ම දේශනා කිරීම හා බුද්ධ දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාව අතරට ගෙන යාමට වැඩි වශයෙන් යොමු වූහ. එම කටයුතු ක්‍රමයෙන් සංවිධානාත්මක ධර්ම සේවාවක් බවට පත්වෙමින්, 1999 වසරේදී මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කිරීමට පසුබිම සකස් විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Our Founder
 |url=https://www.mahamevnawa.ca/our-founder.html
 |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery
 |access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==මහමෙව්නාව අසපු සංචිතය සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ඇරඹීම==

===මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ආරම්භ කිරීම===
1999 අගෝස්තු මාසයේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් [[පොල්ගහවෙල]] වඩුවාව ප්‍රදේශයේ මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව ආරම්භ කරන ලදී. බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දේශනා පාලි ත්‍රිපිටකය ඇසුරින් අධ්‍යයනය කිරීම, ඒවා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම සහ භාවනා පුහුණුව සඳහා අවස්ථා සැලසීම එහි ප්‍රධාන අරමුණු අතර විය. මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසුව උන්වහන්සේ දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පවත්වමින් එම ධර්ම සේවාව පුළුල් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මහමෙව්නාව ආරම්භයේදී ධර්මය අධ්‍යයනය කිරීම සහ භාවනා කිරීම සඳහා භික්ෂූන් වහන්සේලාට හා ගිහි පිරිස්වලට සුදුසු පරිසරයක් නිර්මාණය කිරීමටද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අවධානය යොමු කළහ. පසුව උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වයෙන් මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂු සංවිධාන ව්‍යුහයක් වර්ධනය වූ අතර, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව සහ මහමෙව්නාව බෞද්ධ භික්ෂු සංවිධානය ඒ ආශ්‍රිතව ගොඩනැගුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුල් කාලයේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු===
මහමෙව්නාව ආරම්භ කිරීමෙන් පසු කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවලට වැඩම කරමින් බුද්ධ දේශනා පිළිබඳ ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වූහ. උන්වහන්සේගේ දේශනාවලදී පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සිංහල භාෂාවෙන් සරලව පැහැදිලි කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානය යොමු කළ අතර, එමඟින් බුද්ධ දේශනා සාමාන්‍ය ජනතාව අතරට ගෙන යාමට කටයුතු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භාවනා මධ්‍යස්ථාන සහ අසපු සංචිතයද වර්ධනය විය. භික්ෂූන් වහන්සේලා පුහුණු කිරීම, ගිහි පිරිස් සඳහා භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීම සහ දිවයිනේ විවිධ ස්ථානවල ධර්ම වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීම එම ව්‍යාප්තියේ කොටස් බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව===
මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ව්‍යාප්ත වීමත් සමඟ එයට අනුබද්ධ භික්ෂු පිරිස සංවිධානය කිරීම සඳහා මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව ගොඩනැගීමට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් මූලිකත්වය ගත්හ. එම සංවිධාන ව්‍යුහය යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා ධර්ම දේශනා, භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු සඳහා සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Most Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero |url=https://mahamevnawaimc.org/founder_dev.html |website=Mahamevnawa International Meditation Centre |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මඟපෙන්වීම යටතේ මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා දිවයිනේ විවිධ ප්‍රදේශවල ධර්ම දේශනා සහ භාවනා වැඩසටහන් පැවැත්වීමට යොමු වූහ. පසුව එම සංවිධානය ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටතද ව්‍යාප්ත වූ අතර, විදේශ රටවල මහමෙව්නාව භාවනා මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම හරහා ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ජාත්‍යන්තර මට්ටමටද ගෙන යන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මුද්‍රිත මාධ්‍ය හා ග්‍රන්ථ රචනය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ප්‍රධාන අංගයක් වූයේ බුද්ධ දේශනා ඇසුරින් ග්‍රන්ථ රචනා කිරීම සහ පාලි ත්‍රිපිටකයේ සූත්‍ර දේශනා සරල සිංහල භාෂාවෙන් ඉදිරිපත් කිරීමයි. උන්වහන්සේ විසින් බුද්ධ දේශනා පදනම් කරගත් ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් රචනා කර ඇති අතර, මහමෙව්නාව මගින් ඒවා ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. උන්වහන්සේගේ ධර්ම දේශනා ඇසුරින්ද ග්‍රන්ථ විශාල සංඛ්‍යාවක් පසුව ප්‍රකාශයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

පාලි සූත්‍ර පිටකයේ දේශනා සිංහල පාඨකයන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ කරගත හැකි ආකාරයෙන් පරිවර්තනය කිරීමද උන්වහන්සේගේ ධර්ම සේවාවේ ප්‍රධාන අංගයක් විය. මෙම කටයුතු සමඟ ධර්ම දේශනා අඩංගු ශ්‍රව්‍ය පටි, සීඩී සහ වෙනත් ප්‍රකාශනද ජනතාව අතරට ගෙන යන ලදී. මහමෙව්නාවට සම්බන්ධ ''මහාමේඝ'' ප්‍රකාශනයද ධර්ම කරුණු පුළුල් පාඨක පිරිසක් වෙත ගෙන යාම සඳහා භාවිත විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Information Practices of the Buddhist Temple Mahamewnawa Asapuwa |url=https://opus.lib.uts.edu.au/bitstream/10453/159784/2/02whole.pdf |website=University of Technology Sydney |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===රූපවාහිනී හා විද්‍යුත් මාධ්‍ය ධර්ම ප්‍රචාරය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් ධර්ම ප්‍රචාරය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථවලට පමණක් සීමා නොකර රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කළහ. 2012 ජනවාරි 19 දින සිට ''නමෝ බුද්ධාය'' ධර්ම සාකච්ඡා මාලාව TNL රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය වීම ආරම්භ වූ අතර, එහිදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් බෞද්ධ ධර්මය සම්බන්ධ ප්‍රශ්නවලට පිළිතුරු ලබාදෙමින් ධර්ම කරුණු සාකච්ඡා කළහ. එම වැඩසටහන් මාලාවේ සාකච්ඡා 54ක් විකාශය වූ අතර අවසාන සාකච්ඡා 18 මහමෙව්නාවට අයත් ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය ඔස්සේ විකාශය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=නමෝ බුද්ධාය |url=https://mahamevnawa.lk/namo-buddhaya-dhamma-discussion/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය===
2012 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය ආරම්භ කරමින් බුද්ධ ධර්මය රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ අන්තර්ජාල මාධ්‍ය ඔස්සේ ජනතාව වෙත ගෙන යාම තවදුරටත් පුළුල් කරන ලදී. ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය මගින් ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා, භාවනා වැඩසටහන් සහ වෙනත් බෞද්ධ වැඩසටහන් විකාශය කිරීම සිදු කෙරේ. එම මාධ්‍ය ජාලය හරහා ශ්‍රී ලංකාවේ පමණක් නොව විදේශගත ශ්‍රී ලාංකිකයන් වෙතද ධර්ම වැඩසටහන් ලබාදීමට කටයුතු කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය සමඟ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ සජීවී ධර්ම දේශනා, ධර්ම සාකච්ඡා සහ අනෙකුත් බෞද්ධ වැඩසටහන් ප්‍රචාරය කිරීමද සිදු විය. මේ ආකාරයෙන් කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් ආරම්භ කළ ධර්ම ප්‍රචාරක ක්‍රමවේදය සාම්ප්‍රදායික විහාරස්ථාන හා ධර්ම ශාලාවලින් ඔබ්බට රූපවාහිනී, ගුවන්විදුලි සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය වෙතද ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About us |url=https://www.shraddha.lk/about-us/ |website=ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ ධර්ම හා වන්දනා වැඩසටහන්===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් සංවිධානය කළ සහ මෙහෙයවූ ධර්ම දේශනා, ශීල-භාවනා වැඩසටහන් සහ වන්දනා වැඩසටහන් සඳහා විශාල ජන සහභාගීත්වයක් ඇති විය. අනුරාධපුර [[ශ්‍රී රුවන්වැලි මහා සෑය|රුවන්වැලි මහා සෑය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ වන්දනා හා ධර්ම වැඩසටහන්, සෝමාවතී මහා සෑය ආශ්‍රිත වැඩසටහන් සහ [[පොළොන්නරුව]] රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිත වන්දනා වැඩසටහන් ඒ අතරට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

2008 වසරේ අනුරාධපුර ස්වර්ණමාලි මහා සෑය ආශ්‍රිතව කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් විසින් මෙහෙයවන ලද විශේෂ වන්දනා හා ධර්ම දේශනා වැඩසටහනකට විශාල බැතිමතුන් පිරිසක් සහභාගී වූ බව මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත වාර්තා සඳහන් කරයි. එම වැඩසටහන් මාලාවෙන් පසුවද සෝමාවතී මහා සෑය සහ රන්කොත් වෙහෙර ආශ්‍රිතව විශාල පිරිසක් සහභාගී වූ වන්දනා වැඩසටහන් පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Who We Are - Great Worshiping Ceremonies |url=https://mahamevnawaadelaide.org/who-we-are/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery of Adelaide |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===මහමෙව්නාවේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය===
මහමෙව්නාව ආශ්‍රිතව භික්ෂු සංඝයාගේ සංවිධානය වර්ධනය වීමෙන් පසු, භික්ෂූන් වහන්සේලා සඳහා උපසම්පදා ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙළක්ද ක්‍රියාත්මක විය. මහමෙව්නාව භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ පළමු උපසම්පදා උත්සවය 2004 වසරේ [[ගෝතම තපෝවනය]] ආශ්‍රිතව පැවැත්වූ අතර, එම අවස්ථාවට කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහභාගී වූහ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Ajahn-Sumedho-Dhamma-sermon-on-December-in-Kaduwela/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

එම පළමු උපසම්පදා උත්සවයට [[අජාන් සුමේධෝ]] හිමියන් ද සහභාගී වූහ. ථේරවාදී භාවනා සම්ප්‍රදායේ ප්‍රකට භික්ෂුවක වූ අජාන් සුමේධෝ හිමියන් සහ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් අතර පැවති සම්බන්ධතාවය මෙම අවස්ථාවෙන්ද පැහැදිලි වේ. පසුව අජාන් සුමේධෝ හිමියන් මහමෙව්නාව කඩුවෙල භාවනා අසපුවේදී ධර්ම දේශනයක් සහ ධර්ම සාකච්ඡාවක්ද පවත්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Ven. Ajahn Sumedho Dhamma sermon on December 12 in Kaduwela |url=https://www.dailymirror.lk/news-features/Ven-Monk-firmly-extolls-the-virtues-of-the-dhamma/131-141911 |work=Daily Mirror |date=2017-12-11 |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතුවල ව්‍යාප්තිය===
කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ආරම්භ වූ මහමෙව්නාව ධර්ම සේවාව කාලයත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවලටත් විදේශ රටවලටත් ව්‍යාප්ත විය. මහමෙව්නාව ආශ්‍රිත භික්ෂූන් වහන්සේලා විසින් විවිධ ප්‍රදේශවල භාවනා වැඩසටහන් සහ ධර්ම දේශනා පවත්වාගෙන යාමට කටයුතු කළ අතර, විදේශ රටවලද මහමෙව්නාව මධ්‍යස්ථාන පිහිටුවීම සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=About Mahamevnawa |url=https://mahamevnawa.org/about-us/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

මෙලෙස මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය, මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව, ග්‍රන්ථ ප්‍රකාශන, ධර්ම දේශනා, වන්දනා හා භාවනා වැඩසටහන් සහ ශ්‍රද්ධා මාධ්‍ය ජාලය යන විවිධ මාධ්‍ය ඔස්සේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ධර්ම ප්‍රචාරක කටයුතු ව්‍යාප්ත විය. පාලි ත්‍රිපිටකයේ දේශනා සරල සිංහලෙන් ජනතාවට ඉදිරිපත් කිරීම එම කටයුතුවල මූලික ලක්ෂණයක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Our Founder |url=https://mahamevnawa.org/founder/ |website=Mahamevnawa Buddhist Monastery |access-date=2026-10-03}}&lt;/ref&gt;

===අනුනායක පදවිය===

2019 වසරේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් [[අමරපුර මහා නිකාය|ශ්‍රී අමරපුර මහා නිකායේ]] විසින් සිදු කරන ලද දේශීය විදේශීය ධර්ම ප්‍රචාරය සහ ථේරවාද බුදුදහමට සිදු කළ අමිල මෙහෙවර හේතුවෙන් උන්වහන්සේ අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වයේ අනුනායක පදවියට පත් කරන ලදී. එම පදවිය [[මහානායක]] පදවියට පසුව එම නිකායේ ඇති ප්‍රධාන තනතුරක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

2022 මැයි මාසයේදී උන්වහන්සේ එම අනුනායක පදවියෙන් ඉවත් වූ අතර, ඉන් අනතුරුවද මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය හා සම්බන්ධ ධර්ම ප්‍රචාරක සහ ශාසනික කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Kiribathgoda Gnanananda Thera
|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Kiribathgoda_Gnanananda_Thera
|website=Wikipedia
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==අගය කිරීම් හා ප්‍රතිචාර==

කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් විවිධ භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ රාජ්‍ය නිලධාරීන් ඇතුළු පුද්ගලයන් විසින් අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. විශේෂයෙන් සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම හා ඒ ආශ්‍රිත ආගමික කටයුතු සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ මහානායක හිමිවරුන් කිහිප නමක් උන්වහන්සේගේ මූලිකත්වය සහ සංවිධාන කටයුතු අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===මහානායක හිමිවරුන්ගේ ඇගයීම්===

[[රාමඤ්ඤ මහා නිකාය|ශ්‍රී ලංකා රාමඤ්ඤ මහා නිකායේ]] මහානායක අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමියන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීම කෙටි කාලයක් තුළ සම්පූර්ණ කිරීම පිළිබඳව අදහස් දක්වමින්, එය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ සංවිධාන හැකියාව සහ මෙරට හා විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ කැපවීම පිළිබිඹු කරන බව සඳහන් කළහ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The completion of this incomparable temple, which is bound to provide joy to all devotees, in such a short time is in itself a marvel and a demonstration of the amazing acumen of the venerable Kiribathgoda Gnanananda thero and the greatness of the devotion of devotees here and abroad.”
&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “සියලු බැතිමතුන්ට සතුට ගෙන දීමට නියමිත මෙම අසමසම විහාරය මෙතරම් කෙටි කාලයක් තුළ නිම කිරීමම විස්මයජනක කරුණක් වන අතර, එය අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ විශිෂ්ට සංවිධාන හැකියාවත්, මෙරට සහ විදේශයන්හි බැතිමතුන්ගේ ශ්‍රද්ධාවේ විශාලත්වයත් පෙන්නුම් කරයි.”

|author=අතිපූජ්‍ය වේවැල්දෙණියේ මේධාලංකාර හිමි&lt;br&gt;රාමඤ්ඤ නිකායේ 18 වන ශ්‍රීමත් මහානායක&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] තුන්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහානායක හිමියන්, කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික කටයුතු සහ සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව සම්බන්ධයෙන් ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“In this land of Buddhism his way is an example to others who also aspire to serve.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:''' “මෙම බෞද්ධ දේශයේ ශාසනයට සේවය කිරීමට අපේක්ෂා කරන අනෙකුත් අයටද උන්වහන්සේගේ ක්‍රියාමාර්ගය ආදර්ශයකි.|author=අතිපූජ්‍ය [[කොටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි]] &lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ තුන්වන උත්තරීතර මහානායක හිමි}}”&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

[[අමරපුර මහා සංඝ සභාව|අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ]] සිව්වන [[උත්තරීතර මහානායක හිමි]]යන් වූ අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]යන්, සිරි ගෞතම සම්බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේදී කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් දැක්වූ මූලිකත්වය සහ දායකත්වය අගය කරමින් අදහස් පළ කර ඇත.එසේම උන්වහන්සේ සමස්ත මහමෙව්නාව සංඝවෙහිම මහෝපාධ්‍යාය ධුරය ද හොබවනු ලැබීය.
&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Most venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero is the shining light that serves as a beacon to guide and encourage the disciple to realize the dream of constructing the magnificent Gauthama Buddha Palace to celebrate 2600 years since enlightenment.”

&lt;br&gt;
සිංහල පරිවර්තනය:
 “2600 වසරක සම්බුද්ධත්ව ජයන්තිය සැමරීම සඳහා අතිවිශිෂ්ට ගෞතම බුද්ධ රාජ මාළිගාව ඉදිකිරීමේ සිහිනය සාක්ෂාත් කරගැනීමට ශ්‍රාවකයන්ට මඟපෙන්වමින් හා දිරිගන්වමින් ආලෝකයක් මෙන් කටයුතු කරන තැනැත්තා අතිපූජනීය කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියෝ වෙති.”|author=අතිපූජ්‍ය [[දොඩම්පහළ චන්ද්‍රසිරි හිමි]]&lt;br&gt;ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සිව්වන උත්තරීතර මහානායක}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;}}

===රාජ්‍ය නායකයන්ගේ ඇගයීම්===

2012 වසරේ ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරයාව සිටි [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතාද කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන්ගේ ආගමික හා ශාසනික සේවාව පිළිබඳ ප්‍රශංසාත්මක අදහස් පළ කර ඇත. එහිදී උන්වහන්සේගේ ආගමික සේවාව බුද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා යොමු වී ඇති බව සඳහන් කරමින්, සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන උත්සාහය අගය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“The Venerable Kiribathgoda Gnanananda Thero conducts his religious services for the continued sustenance, protection and nurturing of the Sambuddha Sasana with the serene intent of attaining Nibbana. I value very much the Venerable Thero's untiring efforts to build a just and people friendly society.”
&lt;br&gt;
'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් නිර්වාණය සාක්ෂාත් කරගැනීමේ සන්සුන් අරමුණින් සම්බුද්ධ ශාසනයේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම, ආරක්ෂාව සහ පෝෂණය සඳහා සිය ආගමික සේවාව සිදු කරයි. සාධාරණ සහ ජනහිතකාමී සමාජයක් ගොඩනැගීම සඳහා උන්වහන්සේ දරන වෙහෙස නොබලා සිදුකරන උත්සාහය මම ඉතා අගය කරමි.”|author=[[මහින්ද රාජපක්ෂ]] මහතා, ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපති (2012)}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Sacred Commendations
|url=https://sambuddharajamaligawa.lk/testimonials
|website=Siri Gautama Sambuddha Raja Maligawa
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

===පාලි ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා හා ධර්ම අධ්‍යයනය පිළිබඳ ඇගයීම===

2006 වසරේ [[බුද්ධගයා]]වේ පැවැත්වූ ජාත්‍යන්තර ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන සඳහා කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුකරුවෙකු ලෙස කටයුතු කළ අතර, ශ්‍රී ලංකා, බංග්ලාදේශ, ඉන්දියා සහ නේපාල භික්ෂූන් වහන්සේලාගෙන් සමන්විත කණ්ඩායමක් මෙහෙයවූහ. මාස තුනක වස් කාලයක් තුළ භික්ෂූන් වහන්සේලාට පාලි සජ්ඣායනා පුහුණුව ලබාදුන් බව එම වැඩසටහන පිළිබඳ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් පාලි පිළිබඳ දැනුමක් ඇති භික්ෂුවක ලෙසත්, ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කළ අයෙකු ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. එම කටයුතු හේතුවෙන් පාලි සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති වූ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|text=“Venerable K. Gnanananda is a Pali scholar of his own credit. He has translated some popular and important Pali suttas into Sinhala. He has composed a few gathas also in Sinhala. Thus he has set a new trend in chanting tradition.”
&lt;br&gt;

:'''සිංහල පරිවර්තනය:'''
 “පූජ්‍ය කේ. ඤාණානන්ද හිමියන් ස්වකීය හැකියාවෙන් පාලි පිළිබඳ විද්වතෙකි. උන්වහන්සේ ජනප්‍රිය හා වැදගත් පාලි සූත්‍ර කිහිපයක් සිංහලට පරිවර්තනය කර ඇත. එමෙන්ම සිංහලෙන් ගාථා කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. ඒ අනුව උන්වහන්සේ සජ්ඣායනා සම්ප්‍රදාය තුළ නව ප්‍රවණතාවක් ඇති කර ඇත.”|author=බුද්ධගයා ත්‍රිපිටක සජ්ඣායනා වැඩසටහන් වාර්තාව&lt;br&gt;ඉන්දිරා ගාන්ධි ජාතික කලා ආයතනය, ඉන්දියාව}}&lt;ref&gt;{{cite web
|title=Pali Tipitaka Chanting: Oral Tradition of Theravada Buddhism
|url=https://ignca.gov.in/PDF_data/IGNCA_buddhagaya_report.pdf
|website=Indira Gandhi National Centre for the Arts
|access-date=2026-10-03
}}&lt;/ref&gt;

==සුප්‍රසිද්ධ පණිවිඩ==

{{cquote|අපගේ ශාස්තෘන් වහන්සේ වන, භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ වදාළේ මිනිසත් බව ලැබීම ම ඉතා දුලබ අවස්ථාවක් බවයි. වාසනාවකට, අපි සියලු දෙනා එම දුලබ අවස්ථාව දැන් ලබා සිටිමු.  එනමුත්, මිනිසාගේ උසස් බව ඔහුගේ ජාතිය, කුලය, ගෝත්‍රය හෝ වෙනත් එවන් ලක්‍ෂණ මත රඳා නොපවතින බැව්‍ පසක් කළ යුතුය. ඔහුගේ ශ්‍රෙෂ්ටත්වය රඳා පවතින්නේ ඔහු ගේ හැසිරීම මත ම පමණි.  මිනිසකු සැප සහ දුක අත්විඳින ආකාරය පවා සබැඳී ඇත්තේ ඔහු මනස, වචනය සහ කය යන තුන් දොරින් ක්‍රියා කරන ආකාරය මත ය.

භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ සිය දිවියම කැප කළේ මිනිසාව දුකින් මුදවා ගැනීම උදෙසාම ය. අපි උන් වහන්සේ ගේ අනුගාමිකයෝ වෙමු; අපගේ එකම පැතුම මෙසේ දුකින් අත්මිදුනු මිනිසුන්ගෙන් පිරි ලොවක් දැකීම ය.

මිනිස් වර්ගයාගේ අසිරිමත් ප්‍රඥා නිධානය නම් භාග්‍යවත් බුදු රජාණන් වහන්සේ ගේ ඉගැන්වීමයි. මෙම දහම අපගේ ජීවිත ආලෝකවත් කරන්නේ සතුට ප්‍රමෝදය ළඟා කර දෙමිනි. ඔබම මෙම අසිරිමත් ධර්මය සොයා යන්න; ඒ අනුවම ජීවිතය හසුරුවා ගන්න; සියළු දුකින් අත් මිදෙන්න; උතුම් සැපත (නිවන) පසක් කර ගත් වාසනාවන්ත පිරිසට එක් වන්න|300px|50px| '''පූජ්‍ය ඤාණානන්ද හිමියන්ගෙන් පණිවිඩයක්'''&lt;ref&gt;&lt;br/&gt;'''සටහන''': ඤාණානන්ද හිමියන් ගේ ඉංග්‍රීසි බසින් පළ කර තිබූ ප්‍රකාශයක සිංහල අනුවාදයකි. &lt;/ref&gt;}}

==අමතර ලිපි==
*[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
*[[ශ්‍රද්ධා රූපවාහිනිය]]
*[[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]
*[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}
==බාහිර සබැඳි==
'''මහමෙව්නාව'''
* [https://mahamevnawa.lk/news/ බ්ලොග් අඩවිය]
* [https://mahamevnawa.lk/ නිල වෙබ් අඩවිය]

[[ප්‍රවර්ගය:චරිත කතා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හිමිවරුන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලාංකික සිංහලයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]</text>
      <sha1>fcds8sh6p0a5fytnabm1hmt9uonixqw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සමාජ සේවා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16954</id>
    <revision>
      <id>800904</id>
      <parentid>472219</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T15:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53200-48</username>
        <id>81397</id>
      </contributor>
      <comment>/* සටහන් */</comment>
      <origin>800904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4249" sha1="cwhf3yv2a25rbyhm3wgzoyzmyabx5rf" xml:space="preserve">‍‍[[ගොනුව: Mind_the_income_gap.jpeg|thumb|]]


සමාජ සේවය යනු සමාජ සෛද්ධාන්තයන් පර්යේෂණ ක්‍රමයන් මඟින් පුද්ගලයින් කණ්ඩායම් සහ සමාජයන් අධ්‍යයනය කිරීම සහ ඔවුනගේ තත්ත්වය වැඩි දියුණු කිරීමට කටයුතු කිරීමයි. එමඟින් අනෙකුත් සමාජ විද්‍යාවන්ද මිනිස් තත්ත්වය දියුණු කිරීමට සහ සමාජයේ දිගු කාලීන ප්‍රශ්න සඳහා ප්‍රතිචාරයන් වෙනස් කිරීමට අනුබද්ධ කර ගනී. සමාජ සේවය යනු සමාජ යුක්තිය රඳවා ගැනීම , ජීවිතයේ ගුණාත්මක බව වැඩි දියුණු කිරීම සහ වැඩදායී පුද්ගලයින් , කණ්ඩායම් සහ සමාජයන් වර්ධනය සඳහා බැඳුණු වෘත්තියකි. එමඟින් සමාජයේ විවිධ ස්ථරවල සමාජ ප්‍රශ්න නිරාකරණය කිරීමට කටයුතු කරයි. විශේෂයෙන්ම දුගීන් සහ රෝගීන්ගේ සමාජ ගැටළු සඳහා වැඩි අවදානයක් යොමු කෙරේ. සමාජ සේවකයෝ සමාජ ප්‍රශ්න, ඒවාට හේතු , ඒවාට විසඳුම් සහ මිනිසාට එමඟින් ඇති බලපෑම ගැන සිත යොමු කරති. එසේම ඔවුහු පුද්ගලයින් , පවුල් කණ්ඩායම් , සංවිධාන සහ මිනිස් කොට්ඨාශ සමඟ එක්ව වැඩ කරති.

සමාජ සේවය 19 වැනි සියවසේ ඇරඹුණු පරිශීලණාත්මක වෘත්තියක් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. මෙය කාර්මික විප්ලවය නිසා සමාජයේ ඇති සමාජ ප්‍රශ්නයන්ට ප්‍රතිචාර ලෙස ද, තව ද විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා වැඩිපුර යොදා ගැනීම නිසා ද සමාජ සේවය පැන නැඟිණි. පසුව අධ්‍යයන ආයතන වැඩි ගණනක් සමාජ සේවා වැඩමුළු හඳුන්වා දීමට පටන් ගැනිණි.

20 වන සියවසේ අතරතුර වෘත්තීය තත්ත්වය වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා අලුත් පර්යේෂණ සහ සාක්ෂි මත පදනම් පුහුණුව වැඩිපුර භාවිතා කෙරිණි. වර්තමානයේ සමාජ සේවකයෝ නිමක් නොමැති සාමජ අවස්ථාවල හා පරිශීලනයේ යෙදෙති. වෘත්තීමය සමාජ සේවකයෝ ලෙස සැලකෙන්නේ සමාන්‍යයෙන් සමාජ සේවා පිළිබඳ උපාධියක් දරන එමෙන්ම බොහෝ විට ඒ සඳහා බලපත්‍රයක් හෝ වෘත්තීමය ලෙස ලියාපදංචි වී ඇති පුද්ගලයින්ය. සමාජ සේවකයෝ දේශීය සහ ජාත්‍යන්තර වශයෙන් සංවිධානය වී සිටිති.


== සටහන් ==

please submit the for detain in sinhala
{|


|[http://en.wikipedia.org/wiki/Social_worker Social_worker]

|-


==''' මූලාශ‍්‍ර''' ==
http://en.wikipedia.org/wiki/Social_worker</text>
      <sha1>cwhf3yv2a25rbyhm3wgzoyzmyabx5rf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800905</id>
      <parentid>800904</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T15:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pristome</username>
        <id>77242</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-53200-48|~2026-53200-48]] ([[User talk:~2026-53200-48|talk]]) to last version by Shwetha</comment>
      <origin>800905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4210" sha1="mcbgf2kxlii12z55km2a9gpyg00xztl" xml:space="preserve">‍‍[[ගොනුව: Mind_the_income_gap.jpeg|thumb|]]


සමාජ සේවය යනු සමාජ සෛද්ධාන්තයන් පර්යේෂණ ක්‍රමයන් මඟින් පුද්ගලයින් කණ්ඩායම් සහ සමාජයන් අධ්‍යයනය කිරීම සහ ඔවුනගේ තත්ත්වය වැඩි දියුණු කිරීමට කටයුතු කිරීමයි. එමඟින් අනෙකුත් සමාජ විද්‍යාවන්ද මිනිස් තත්ත්වය දියුණු කිරීමට සහ සමාජයේ දිගු කාලීන ප්‍රශ්න සඳහා ප්‍රතිචාරයන් වෙනස් කිරීමට අනුබද්ධ කර ගනී. සමාජ සේවය යනු සමාජ යුක්තිය රඳවා ගැනීම , ජීවිතයේ ගුණාත්මක බව වැඩි දියුණු කිරීම සහ වැඩදායී පුද්ගලයින් , කණ්ඩායම් සහ සමාජයන් වර්ධනය සඳහා බැඳුණු වෘත්තියකි. එමඟින් සමාජයේ විවිධ ස්ථරවල සමාජ ප්‍රශ්න නිරාකරණය කිරීමට කටයුතු කරයි. විශේෂයෙන්ම දුගීන් සහ රෝගීන්ගේ සමාජ ගැටළු සඳහා වැඩි අවදානයක් යොමු කෙරේ. සමාජ සේවකයෝ සමාජ ප්‍රශ්න, ඒවාට හේතු , ඒවාට විසඳුම් සහ මිනිසාට එමඟින් ඇති බලපෑම ගැන සිත යොමු කරති. එසේම ඔවුහු පුද්ගලයින් , පවුල් කණ්ඩායම් , සංවිධාන සහ මිනිස් කොට්ඨාශ සමඟ එක්ව වැඩ කරති.

සමාජ සේවය 19 වැනි සියවසේ ඇරඹුණු පරිශීලණාත්මක වෘත්තියක් ලෙස අර්ථ දක්වා ඇත. මෙය කාර්මික විප්ලවය නිසා සමාජයේ ඇති සමාජ ප්‍රශ්නයන්ට ප්‍රතිචාර ලෙස ද, තව ද විද්‍යාත්මක සිද්ධාන්ත අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා වැඩිපුර යොදා ගැනීම නිසා ද සමාජ සේවය පැන නැඟිණි. පසුව අධ්‍යයන ආයතන වැඩි ගණනක් සමාජ සේවා වැඩමුළු හඳුන්වා දීමට පටන් ගැනිණි.

20 වන සියවසේ අතරතුර වෘත්තීය තත්ත්වය වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා අලුත් පර්යේෂණ සහ සාක්ෂි මත පදනම් පුහුණුව වැඩිපුර භාවිතා කෙරිණි. වර්තමානයේ සමාජ සේවකයෝ නිමක් නොමැති සාමජ අවස්ථාවල හා පරිශීලනයේ යෙදෙති. වෘත්තීමය සමාජ සේවකයෝ ලෙස සැලකෙන්නේ සමාන්‍යයෙන් සමාජ සේවා පිළිබඳ උපාධියක් දරන එමෙන්ම බොහෝ විට ඒ සඳහා බලපත්‍රයක් හෝ වෘත්තීමය ලෙස ලියාපදංචි වී ඇති පුද්ගලයින්ය. සමාජ සේවකයෝ දේශීය සහ ජාත්‍යන්තර වශයෙන් සංවිධානය වී සිටිති.


== සටහන් ==


{|


|[http://en.wikipedia.org/wiki/Social_worker Social_worker]

|-


==''' මූලාශ‍්‍ර''' ==
http://en.wikipedia.org/wiki/Social_worker</text>
      <sha1>mcbgf2kxlii12z55km2a9gpyg00xztl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බෞද්ධ කොඩිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17462</id>
    <revision>
      <id>800877</id>
      <parentid>796426</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:09:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49567" sha1="9qzuw3eorzn93m293flbb5wq224qv55" xml:space="preserve">
{| border=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;2&quot; cellspacing=&quot;0&quot;
[[ගොනුව:Flag of Buddhism.svg|thumb|200px|right|මදටිය වර්ණය වෙනුවට තැඹිලි වර්ණය භාවිතා වන වර්තමාන බෞද්ධ කොඩිය]]
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#0000FF&quot; align=&quot;left&quot;| &lt;font color=&quot;white&quot;&gt;'''නීල (නිල්) :  බුද්ධ ශරීරයේ කෙස්‌ ලොම් ආදියෙන් විහිදී ගිය වර්ණය.'''&lt;/font&gt;
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FFFF00&quot; align=&quot;left&quot;| '''පීත (කහ)  :  බුද්ධ ශරීරයේ සම තුළින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FF0000&quot; align=&quot;left&quot;|  '''ලෝහිත (රතු) : බුද්ධ ශරීරයේ ලේ මස්‌ ආදිය තුළින් විහිදී ගිය වර්ණය.''''
|-
! colspan=&quot;1&quot;  align=&quot;left&quot;| ''' ඕදාත (සුදු) : බුද්ධ ශරීරයේ ඇට සහ දත් තුළින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot; bgcolor=&quot;#FF9800&quot; align=&quot;left&quot;| '''මාංඡේෂ්ඨ (මදටිය) :  බුද්ධ ශරීරයේ අතුල්ල පතුල්ල තොල් වලින් විහිද ගිය වර්ණය.'''
|-
! colspan=&quot;1&quot;bgcolor=&quot;#FFF4B0&quot; align=&quot;left&quot;| &lt;font color=&quot;black&quot;&gt;'''ප්‍රභාෂ්වර :මේ සියලු වර්ණ සමූහය නිරූපණය වන වර්ණය&lt;/font&gt;&lt;br&gt;&lt;small&gt;(මෙහි ඇති වර්ණය උපකල්පිත වර්ණයකි)&lt;/small&gt;
|}

== ඉතිහාසය ==

ක්‍රි.ව. 1885 අප්‍රේල්  මස 28 දින (අධි වෙසක් පසලොස්වක)ෂඩ් වර්ණයන්ගෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය ප්‍රථම වතාවට එසවිණි. මෙය නිල වශයෙන් සිදුවූයේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවෙදීය]]. අධිරාජ්‍යවාදීන්ගේ නානාවිධ තාඩනපීඩනයන්ට සම්බුද්ධ ශාසනයත්, බෞද්ධ සංස්කෘතියත්, බෞද්ධ චින්තනයත්, සමස්ත රටත් අනුවේදනීයත්වයට පත් වූ බව අමුතුවෙන් පැහැදිලි කළ යුත්තක් නොවේ. මෙවැනි තත්ත්වයන්ට පත් වූ සෑම අවස්ථාවක ම භික්‍ෂූන් වහන්සේගේ අකලංක පරමාදර්ශී නායකත්වය සමස්ත සමාජයේ ම සමුන්නතියට හේතු වූ බව සුප්‍රකට සත්‍යයකි. ඒ අනුව බලන විට බෞද්ධ ඉතිහාසයේත්, ලාංකේය ඉතිහාසයේත්, සදානුස්මරණීය අවස්ථා පරිහානීය යුගයන් හි දී බිහි වීම විශේෂ ලක්‍ෂණයක් වශයෙන් ද පෙන්වා දිය හැකි ය.

සංකේතාත්මක සන්නිවේදනයේ මාධ්‍යයක් වශයෙන් දුරාතීතයේ සිට ම භාවිතා කළ කොඩියේ පරමාර්ථ අතිශය පුළුල් පරාශයක යෙදේ. ඒ පිළිබඳ විවරණයක් සපයන සිංහල විශ්ව කෝෂයේ ‘ජන කොට්ඨාසයක්, සංවිධානයක්, ආගමක්, විශේෂ ජයග්‍රහනයක් හෝ ශෝකාත්මක අවස්ථාවක් පිළිබිඹු කිරීමට ද ඓශ්චර්යය, සෞභාග්‍ය, ආරක්‍ෂාව අභියෝගය, අවනත භාවය, අභිමානය, ගෞරවය, පක්‍ෂපාතීත්වය හා අපේක්‍ෂා යන විවිධාර්ථ ප්‍රකාශ කිරීම පිණිස [[කොඩිය]] හෙවත් ධ්වජය භාවිතා කෙරේ.’ යනුවෙන් අන්තර්ගතය. ඒ අනුව බෞද්ධ කොඩිය බිහි වූයේ [[බුදු දහම]], [[බෞද්ධ සමාජය]], [[බොදු හැදියාව]], [[බෞද්ධත්වය]] කොටින්ම බෞද්ධ සංස්කෘතියේ අනන්‍යතාව පිළිබිඹු කිරීම පිණිසයි.ලෝකයේ ඇති එකම උතුම් ආගම ලෙසද විදහා දක්වයි .

== කෝලාහලයක් ==

බෞද්ධ ධජය බිහි වීමට සාධක වූ ඉතිහාසයේ පසුබිම් ද කෙටියෙන් හෝ විමසීම ද වැදගත් වේ. ඒ කෙසේ ද? යත්, කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානයේ නේත්‍රප්‍රතිෂ්ඨාපනය කිරීමේ පින්කමක් 1883 මාර්තු 25 දින සිදු කිරීමට සංවිධානය කර තිබුණි.[[පානදුරාවාදය]] ජය ගැනීමත් සමඟ පැවැත්වීමට නියමිත එම පින්කම සඳහා බොරැල්ලේ සිට දීපදුත්තාරාමයට පෙරහරක් පැමිණීමට [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි|මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]යෝ සංවිධානය කළහ. පෙරහර පැවැත්වීම පිළිබඳ යම් යම් දූෂමාන ආරංචි පැතිර ගොස් තිබූ බැවින් [[ක්‍රිස්තියානි]] පොලිස් නිලධාරීන් විසින් ඒ පිළිබඳ පූර්ව පරීක්‍ෂණයක් සිදු කොට පෙරහර පැවැත්වීමට අවසර දෙන ලදී.

රාත්‍රී 1.30 ට පමණ බොරැල්ලෙන් පිටත් වූ එම පෙරහර කොටහේනට ළඟා වන විට පල්ලිවල සීනු නාද කරනවාත් සමඟ අවි ආයුධ රැගත් විශාල මැර පිරිස් කොටහේනේ [[ශාන්ත ලුසියා දෙව් මැදුර|ශාන්ත ලුෂියා දෙව් මැදුර]] අසලට ළඟා වූහ. පෙරහරේ ගමන් ගත් නිරායුධ අහිංසක බොදු උවසු උවැසියන්ට දාමරිකයන් විසින් පහර දෙන ලදී. එම අවස්ථාවේ දී බෞද්ධයෙකු මිය ගිය අතර තිස් දෙනෙක් පමණ බරපතල තුවාල ලැබ රෝහල් ගත කළහ. පසුව මේ සිද්ධිය පිළිබඳ බෞද්ධයන්ගේ බලවත් ඉල්ලීම පරිදි කොමිෂන් සභාවක් පත් කොට පරීක්‍ෂණයක් කළ නමුත් වැරැදිකරුවන් අධිකරණයට ඉදිරිපත් කිරීමට හෝ දඬුවම් දීමට හෝ පියවර නොගත් අතර මින් පසු [[බෞද්ධ පෙරහර]] පැවැත්වීම සපුරා තහනම් කරන ලදී.මෙයින් පැහැදිලි වන්නෙ ක්‍රිස්තියානි කතෝලික මිනිස්සුන් බෞද්ධ ජනයාවෙත සහ බෞද්ධ භික්ෂුන්වහන්සේලා වෙත එල්ල කල තාඩන පීඩනයි. 

== බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවක් ==

[[බ්‍රිතාන්‍ය]] පාලනය යටතේ හුදු බෞද්ධ ජනතාවට මුහුණ පාන්නට වන මෙවැනි ශෝචනීය තත්ත්වයන් පිළිබඳ සාකච්ඡා කොට තීරණයකට එළඹීම පිණිස [[හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමි]]යෝ, ප්‍රධාන පෙළේ බෞද්ධ නායකයන් කිහිප දෙනෙකු [[කොළඹ]රරරර] – මරදානේ මාලිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙණට කැඳවූහ. එහි ප්‍රතිඵලයක් වශයෙන් 1884 ජනවාරි 28 දි “බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාව“ නමින් නව සංවිධානයක් බිහි විය. 1940 දී පළ වූ පරම විඥානාර්ථ සංගමයේ වජ්‍ර ජයන්ති සමරු කලාපයේ බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ සමාරම්භක රැස්වීමේ වාර්තාවෙන් උපුටා ගත් පහත ඡේදයෙන් එම සංවිධානය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලැබේ. එනම්,

“බෞද්ධයන්ටත් ඔවුන්ගේ ආගමට සහ දේපොලවලටත් පසුගිය පාස්කු ඉරිදා ආගමික කෝලාහලයේ දී සිදු වූ අලාභ හානිවලට වන්දි ලබා ගැනීම සඳහාත් නීත්‍යානුකූල හා සාධාරණ බෞද්ධ අයිතිවාසිකම් වරින් වර දිනා ගැනීමට සහ වැඩි දියුණු කිරීමට බෞද්ධාරක්‍ෂක කමිටුව නමින් සංවිධානයක් පිහිටුවීමටත්, පහත නම් සඳහන් මහතුන් එහි සාමාජිකයන් වශයෙන් පත් කිරීමටත්, සාමාජිකත්වය පුළුල් කිරීමේ බලය ද එම කමිටුවට පැවැරීමටත් තීරණය විය. [[විලියම් ද ආබ්‍රෙව්]],[[දොන් කරෝලිස්]], [[මුහන්දිරම් දොන් ඩේවිඩ් අභයරත්න]], [[ජේ.පී. ජයතිලක]], [[ජේ.ආර්.ද. සිල්වා]], [[සයිමන් පෙරේරා]], [[ධර්ම ගුණවර්ධනආරච්චි]], [[බී.එච්. කුරේ]]. [[සේදිරිස් සිල්වා]], [[ආර්.ඒ. මිරැන්ඩෝ]], [[නීතීඥ චාර්ලස් ඇලෙස් සැන්ඩර් ද සිල්වා]], [[සී.පී. ගුණවර්ධන]] යන අය ආරම්භක කමිටු සාමාජිකයෝ වූහ.”

එවකට මදුරාසියේ සිටි [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්]] මහතා මෙම කමිටුවට ඇතුළත් කර ගැනීමටත්, කමිටුවේ නියෝජිතයා ලෙස ඔහු එංගලන්තයට යැවීමටත් හික්කඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන්ගේ උපදෙස් පරිදි [[දොන් කරෝලිස් හේවාවිතාරණ]] [[එච්.ඒ. ප්‍රනාන්දු]] යන මහත්වරුන්ගේ යෝජනා ස්ථිරත්වයෙන් තීරණය විය. ඒ අනුව තත් සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි මදුරාසියේ සිට ඕල්කට් මහතා 1884 ජනවාරි 27 දින ලංකාවට පැමිණ ඊට පසු දින පැවැත් වූ කමිටු රැස්වීමට සහභාගී විය. එහි දී බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ ප්‍රධාන සභාපති වශයෙන් ඒ.පී. ධර්ම ගුණවර්ධන මුහන්දිරම් මහතා ද, සී.පී. ගුණවර්ධන මහතා ලේකම් වශයෙන් ද, එච්. ඒ. ප්‍රනාන්දු මහතා භාණ්ඩාගාරික වශයෙන් ද සම්මත වූහ.

සිංහල බෞද්ධයන්ට සිදුවන අසාධාරණකම් හා තාඩන පීඩන සම්බන්ධයෙන් ගත යුතු ක්‍රියාමාර්ග පිළිබඳ මෙම කමිටුව විසින් සකස් කරන ලද සංදේශයක්, 1884 මැයි 17 දින ඕල්කට්තුමා අතර යටත් විජිත භාර මහලේකම් [[ඩර්බ් සාමි]] වෙත යවන ලදී. එම සංදේශයෙහි පහත සඳහන් කරුණු සය ප්‍රධානකොට ප්‍රශ්න විසඳා ගැනීම පිණිස ඉදිරිපත් කර ඇත.

* 1. කොටහේනේ කලකෝලාහලයට සම්බන්ධ වූවන් අධිකරණය වෙත ඉදිරිපත් කිරීම.
* 2. ආගම පිළිබඳ උපේක්‍ෂාවාදී ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කිරීම හෝ සිංහල බෞද්ධයිනට තමන්ගේ ආගමික අයිතිවාසිකම් හා වරප්‍රසාද සහතික කිරීම.
* 3. වෙසක් පොහෝ දින රජයේ නිවාඩු දිනයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීම. 
* 4. ජාතික හා ආගමික තූර්ය භාණ්ඩ භාවිතය පිළිබඳ පනවා තිබූ තහංචි ඉවත් කිරීම හා චිරාත් කාලයක සිට බෞද්ධයින් විසින් පවත්වා ගෙන ආ ආගමික පෙරහර පැවැත්වීමට අවසර ගැනීම. 
* 5. බෞද්ධ ගම්වලට බෞද්ධ විවාහ ලියාපදිංචිය සඳහා බෞද්ධ රෙජිස්ට්‍රාර්වරුන් පත් කිරීම. 
* 6. 1856 අංක 10 දරන බෞද්ධ විහාර දේවාලගම් ආඥාපනත හා ගැටළු විසඳා ගැනීම.

== වෙසක් නිවාඩුව ==

[[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] ලක්දිවට බුදුදහම ගෙන ආ සමයේ සිට පොහෝ දිනය රාජ්‍ය මට්ටමෙන් නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් සම්මතව පැවැති බව මූලාශ්‍රය ග්‍රන්ථයෝ දෙස් දෙති. බොදු ජනයා මෙසේ අවුරුදු දහස් ගණනක් පුරා අවිච්ඡින්නව භුක්ති විඳි පොහෝය නිවාඩුව, 1770 දී [[ඕලන්ද]] ජාතික පෝක් නම් ආණ්ඩුකාරයාගේ කාලයේ දී අවලංගු කොට ඒ වෙනුවට [[ඉරිදා]] දින නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් නීතිගත කොට තිබේ. නීතිය කුමක් වූවද, බෞද්ධ ජනයා පොහෝ දිනයන් හි ආගමික වතාවන් හි නිරත වූ බව ඉතිහාසය විපරම් කිරීමේ දී ප්‍රකට වේ. මේ නිසා සුද්දන් අප රට යටත් කොට ගත් කල්හි එනම් බ්‍රවුන්රිග් ආණ්ඩුකාර සමයෙහි 1817 අංක 5 දරන ආඥා පනත යටතේ පොහෝ නිවාඩු දිනය අහෝසි කොට ඉරිදා දිනය රජයේ නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කොට තිබේ.

මේ අනුව බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි ඕල්කට්තුමා විසින් [[එංගලන්තය]]ට ගෙන යන ලද සංදේශයෙහි අන්තර්ගත වෙසක් පොහෝ දිනය රජයේ නිවාඩු දවසක් කළ යුතුයි, යන ඉල්ලීම සලකා බලා ඊට අනුමැතිය ලබා දීමට තීන්දු විය. ඒ අනුව 1885 මාර්තු 27 දින ලංකාණ්ඩුවේ ගැසට් පත්‍රයෙහි වෙසක් පොහෝ දින මින් පසු රජයේ නිවාඩු දිනයක් වශයෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී. මෙයින් පී‍්‍රති ප්‍රමෝද්‍යයට පත් බෞද්ධාරක්‍ෂක සභාව එම වර්ෂයේ එළඹෙන [[වෙසක්]] පුරපසළොස්වක දින අති උත්කර්ෂවත් ලෙස පැවැත්වීමට තීරණය කොට එය සංවිධානය කිරීම පිණිස දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විතකමිටුවක් පත් කළේ ය.

එම කමිටුව මෙසේ ය.

* 1. පූජ්‍ය [[හික්කඩුවේ සුමංගල හිමි]]
* 2.පූජ්‍ය [[මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]
* 3. [[දොන් කරෝලිස් හේවාවිතාරණ]] මහතා
* 4. [[ඒ.පී. ධර්ම ගුණවර්ධන]] මහතා
* 5. [[විලියම් ද ආබ්‍රෙව්]] මහතා
* 6. [[සී.පී. ගුණවර්ධන]] මහතා
* 7. [[චාර්ලස් ඒ. ද සිල්වා]]මහතා
* 8.[[ඇන්. ඇස්. ප්‍රනාන්දු]] මහතා
* 9.[[පීටර් ද ආබ්‍රෙව්]] මහතා
* 10. [[එච්. විලියම් ප්‍රනාන්දු]] මහතා

1885 වර්ෂයේ වෙසක් පුරපසළොස්වක දිනය යෙදී තිබුණේ අපේ‍්‍රල් 28 වන දිනයටයි. එදිනට එසවීම සඳහා බෞද්ධ කොඩියක් නිර්මාණය කළ යුතු යි. මෙම උක්ත කමිටුවේ අදහස විය. මේ සඳහා ඊට සුදුසු කොඩියක් නිර්මාණය කිරීම පිණිස කමිටු සාමාජිකයන්ට පැවැරිණි. ඔවුන් විසින් විවිධ කොඩි ඉදිරිපත් කරන ලදී. ඉදිරිපත් වූ කොඩි සමාලෝචනයෙන් ෂඩ් වර්ණ බුද්ධ රශ්මිය විදහාපාන කොඩියක් නිර්මාණය කොට බෞද්ධත්වය සංකේතවත් කිරීම සඳහා සම්මත වන්නට ඇතැයි තොරතුරුවලින් හෙළි වේ. සම්මත වූ ධ්වජය පිළිබඳ හාපුරා කියා ප්‍රසිද්ධ කළේ 1885 අප්‍රෙල් මස 17 දින සරසවි සඳරැස් පත්‍රයෙනි. එම වාර්තාව මෙසේ ය.

''''සරසවි සඳරැස වර්ෂ 1885 ක් වූ අපේ‍්‍රල් මස 17 වෙනි සිකුරාදා කොළඹදීය

බෞද්ධයන් විසින් ඔසවන්නට ව්‍යවස්ථා කරගෙන තිබෙන කොඩියක්

සර්වඥයන් වහන්සේ ලෝපහළ වූ දින ප්‍රකාශ කරන සලකුණක් වශයෙන්ද ගෞරවයක් වශයෙන්ද බුද්ධ රශ්මියේ වර්ණ සය ප්‍රකාශකරන කොඩියක් එසවීමට කොළඹ වැසි බෞද්ධයන් විසින් සම්මතයක් කරගෙන තිබෙයි, මේ කොඩිය මේ මස විසිඅටවෙනිදාට පැමිණෙන වෙසඟපුර පසළොස්වක් දිනදී කොළඹ මාලිගාකන්දේ පිරිවෙණේ සහ කොටහේනේ දීපදුත්තම විහාරස්ථානයෙහිද තවත් මේ අසල විහාරස්ථානවලද ඔසවන්ට ව්‍යවස්ථාකරගෙණ තිබෙයි. මේක ලක් දිව්වැසි සියළු බෞද්ධයන් විසින් අදෘශ්‍යයවනගතයුතු යහපත් වැඩක් මෙයින් අඟයන්නේ සර්වඥයන් වහන්සේ ජීවමාන කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නික්මුණු  
* (1) නීල
* (2) පීත
* (3) ලෝහිත 
* (4) ඕදාත
* (5) මාංජෙෂ්ට 
* (6) ප්‍රභාස්වර යන වර්ණ සයයි. 
සර්වඥයන් වහන්සේ ජීවමාණ කාලයෙහි උන්වහන්සේගේ කේශධාතු ආදී නීලවර්ණ අවයවවලින් නීල වර්ණය ද දන්තධාතු ආදී ශේවතවර්ණ වූ අවයවවලින් සුදු පැහැද යනාදි වශයෙන් ෂඩ් වර්ණයන බුද්ධර්ශ්මීන් විහිදුන බව පොත්පත්වල ලියා තිබෙයි. එබැවින් මේ සය වර්ණ සහ ප්‍රකාශ කරණ කොඩියක් උන්වහන්සේ ලෝපහළ වූ දවසේ එසවීම යහපත් ආර්ථියක් අඟවන ක්‍රියාවකි. මේ වැඩේ කල්පනා කළ බෞද්ධයන්ට ස්තුති කරමින් සියලුම බෞද්ධයන් විසින් මේ ක්‍රියාව පැවැත්විය යුතු බව මතක් කරම්හ.''''

== නිර්මාතෘ? ==
මෙහි නිර්මාතෘ බුදුරජාණන් වහන්සේ යි. උන්වහන්සේ ගේ ශරීරයෙන් පිටවූ ආලෝකය මෙයවේ. මෙය ක්‍රි.ව. 2019  වනවිට බු.ව.2562 ඉතා පැරණි වේ. මෙය &quot;සීහල දීප&quot; වැසි භික්ෂුන් වහන්සේ ලා  විසින් නිර්මාය කර ධජයක් වශයෙන් ගරු බුහුමන් කරන ලදී. ෂඩ් වර්ණයෙන් හෙබි බෞද්ධ ධ්වජයේ නිර්මාණෘවරයා පිළිබඳ මත භේද පවතියි. කොඩිය පිළිබඳ ප්‍රථමවතාවට කරුණු ප්‍රසිද්ධ කළ සරසවි සඳරැස පත්‍රයේ හෝ ඒ කාලයේ පළ වූ වෙනත් වාර්තාවක හෝ බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවරයා පිළිබඳ සඳහන් කිරීමක් නොමැත. දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විත ඉහත දැක් වූ වෙසක් උත්සව කමිටුවේ උතුමන්ගේ අදහස් හා සැලසුම්වල සමෝධානයෙන් ෂඩ් වර්ණයෙන් සුසැදි කොඩිය නිර්මාණය කොට සම්මත වී ඇත. ඒ අනුව දශවර්ගික වෙසක් උත්සව කමිටුවට ම ෂඩ් වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවය හිමිවන්නේ යැයි නිගමනය කිරීම යුක්ති යුක්ත වන්නේ ය.

වෙසක් උත්සව කමිටුවේ ලේකම් ධූරිණ පූජිත ගුණවර්ධන මහතා බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘ වශයෙන් පශ්චාත්කාලීන ලේඛනවල සඳහන් වේ. ඒ සඳහා මූලාශ්‍රය සපයා ඇත්තේ මෙම කොඩිය නිර්මාණය වී වසර 43 ක් පමණ ගත වූ කල් හි පළ වූ ‘සුදනමිණ’ මාසික සඟරාවයි. ඇන්. චාර්ලිස් මහතාගේ කර්තෘත්වයෙන් ආරම්භ වූ සුදනමිණ 1928 මැයි කලාපයෙහි බෞද්ධ කොඩියක් උවමනා යයි නියම කරගත් උතුමන් සැම දෙනාම නොයෙක් අන්දමේ සැලැස්මවල් (ප්ලෑන්) සැපයු නමුත්, ෂඩ් වර්ණ බෞද්ධ රශ්මිය මුල්කරගෙන සී.පී. ගුණවර්ධන මහත්මයා විසින් සාදන ලද කොඩිය වඩා සුදුසු යැයි සම්මත විය. යනුවෙන් සඳහන් ය. මෙය පාදක කොට බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ප්‍රකාශයට පත් ආචාර්ය කේ.සී. ජී. විමලසේන මහතාගේ ‘ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පුනරුදය’ පුස්තකයෙත්, ‘වෙසක් නිවාඩුව හා බෞද්ධ කොඩිය’ යන [[ගෝනහේනේ ජොතිපාල හිමි]]යන්ගේ පුස්තකයත් ආදී කොට ඇති ලේඛනයන් හි කොඩියේ කර්තෘත්වය බෞද්ධ පුනරුදයේ යෝධයෙකු වූ [[පූජිත ගුණවර්ධන]] සුධීන් යැයි නිගමනය කොට ඇත. මෙතුමා වෙසක් උත්සව කමිටුවේ ලේකම්වරයා ය. සභාවක යම් කරුණක් පිළිබඳ විවිධ මත ගොඩනැගුණු කල් හි ඒවා සමෝධානය කොට සභාවට ඉදිරිපත් කිරීම සභාවේ ලේකම්වරයාගේ වගකීම් ය. ඒ නයින් සැලකූ® විට ඉහත සඳහන්ද දෙනාගේ විවිධ සැලසුම් සමෝධානය කොට ගුණවර්ධන මහතා ෂඩ්වර්ණ රශ්මියෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය ඉදිරිපත් කරන ලදුව සභා සම්මත වන්නට ඇත. ඒ කාරුණින්ම කොඩියේ නිර්මාණය ගුණවර්ධන මහතා වෙත පිරිනැමීම සෙසු සාමාජිකයන්ට කරණ අයුක්තියක් විය හැකි ය. හෑගොඩ ඛේමානන්ද නාහිමියන් 1985 දිනමිණ පුවත්පතට මේ පිළිබඳ ලිපියක් සපයමින් ‘කමිටුවේ සෑම කෙනෙකුන් ම කොඩියේ සැලැස්ම පිළිබඳ බොහෝ අදහස් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, සමිති සමාගම්වල චිරාගත සම්ප්‍රදාය අනුව ඒවා ලේකම්වරයාට භාර කොට සුදුසු ලෙස කොඩියේ සැලැසුම සකස් කරණ ලෙස නියම වී ඇත. ඒ අනුව ලේකම් මහතා විසින් ෂඩ් වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩිය සකස් කරණ ලදුව කොමිටිය විසින් එය මැනවින් පිළිගෙන ප්‍රකාශයට පත්කර ඇත’ යනුවෙන් කර්තෘත්වය පිළිබඳ අදහස් දක්වා ඇත.

බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘවරයා [[හෙන්රි ස්ටීල් ඕල්කට්]] මහතා යැයි තවත් ප්‍රචලිත මතයකි. එහෙත් ඒ මතය කිසිසේත් පිළිගත නොහැකි සේ ම ඒ මහතා ම ස්වකීය දින පොත් සටහන්වලින් ඒ මතය බැහැරව කොට තිබේ. කොඩිය නිර්මාණය වී ප්‍රථමවතාවට එය ඔසවන විට ඕල්කට් මහතා සිටියේ දිවයිනෙන් බැහැරව ය. බෞද්ධාරක්ෂක සභාවේ ඉල්ලීම පරිදි 1884 ජනවාරි මස 27 දින මදුරාසියේ සිට ලංකාවට එතුමා පැමිණියේ ය. බෞද්ධාරක්ෂක සභාවේ පූර්ණ බල සහිත නියෝජිතයා වශයෙන් ලිපියක් රැගෙන 1884 අපේ‍්‍රල් මාසයේ අප රටෙන් පිටත්ව එංගලන්තයට ගියේ ය. නැවත 1886 ජනවාරි මස 28 දින පැමිණියේ ය. එමනිසා මේ වන විට බෞද්ධ කොඩිය නිර්මාණය වී ප්‍රසිද්ධ කොට අවසන් ය. ඒ අනුව කොඩිය නිර්මාණයෙහිලා එතුමාගේ දායකත්වයක් කිසිසේත් ම පිළිගත නොහැකි ය.

1892 ඩාර්ජලින් නුවර පැවැත් වූ බෞද්ධ සම්මේලනයට [[අනගාරික ධර්මපාලතුමා]] ෂඩ්වර්ණ බෞද්ධ කොඩියක් ද රැගෙන ගියේ ය. සම්මේලනය පිළිබඳ ‘තියෝසොපිස්ට්’ නම් සඟරාවට වාර්තාවක් සැප යූ [[හෙන්රිටා මුලර්]] මෙනවිය ඕල්කට්තුමා බෞද්ධ කොඩියේ නිර්මාතෘ වශයෙන් සදහන් කොට තිබුණි. එය නිවැරැදි කරමින් ඕල්කට් මහතා ස්වකිය දින පොතෙහි ‘ මා බෞද්ධ කොඩිය සැලසුම් කළ බව කියන මුලර්ගේ වාර්තාව වැරදියි. එහි ගෞරවය හිමිවිය යුත්තේ කොළඹ පරම විඥානාර්ථ සමාගමේ සාමාජිකයන්ටයි’ මා කළ එකම දෙය නම් හැඩය වෙනස් කිරීම යෝජනා කිරීම පමණයි’ යනුවෙන් සඳහන් කරයි.

ඕල්කට් මහතා ලංකාවට පැමිණි අවස්ථාවේ ෂඩ් වර්ණ බෞද්ධ කොඩිය දැක අතිශය පී‍්‍රතියට පත්විය. අපේ පුරාණ කොඩි අනුව යමින් දිගටි හැඩේට නිර්මාණය කර තිබූ බෞද්ධ කොඩිය, [[ඉංගී‍්‍රසි කොඩිය]] අනුව යමින් දිග පළල සම කළ නැතහොත් සෘජුකෝණාස්‍රකාරව සකස් ඛ්ලමට යෝජනා කළ බැවින් එය සම්මත විය. මෙසේ සම්මත වූ කොඩිය 1886 අපේ‍්‍රල් 9 දින සරසවි සඳරැස පත්‍රයේ පළ කොට තිබේ.

== වර්ණ සංයෝජනය ==

බෞද්ධ කොඩිය නිර්මාණය වී ඇත්තේ නීල (නිල්) පීත (කහපාට) ලෝහිත (රතු පාට) ඔදාත (සුදු පාට) මාංජෂ්ට (මදටිය පාට) ප්‍රභාස්වර (සියලු පාටයන්ගේ එකතුව) යන වර්ණයන්ගෙන් යුත් තීරු සයකිනි. [[බුදුරජාණන්වහන්සේ]]ට ඇති වන අතිමාත්‍ර පී‍්‍රති සහගත අවස්ථාවන්හි බුදු සිරුරින් සවනක් රැස් විහිදෙයි. එම රැස් පදනම් කොට ඉහත සඳහන් වර්ණ හෙවත් පාට භාවිතා කොට ඇත. එම නිසා බෞද්ධ කොඩියෙන් පිළිබිඹු වන්නේ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ සිරුරෙන් නික්මුණ රශ්මි මාලා ය.

බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශරීරයෙන් ප්‍රථම වතාවට රැස් විහිදුනේ සිව්වන සතියේ රුවන් ගෙයි වැඩ වසමින් සුවිසි ප්‍රත්‍යය මෙනෙහි කරද්දී ය. අභිධර්ම පිටකයට අයත් ධම්මසංගණීප්පකරණ ග්‍රන්ථයේ අටුවාව වන අත්ථසාලිනි නම් වූ ධම්මසංගණීප්පකරණට්ඨ කථාව බුද්ධ රශ්මිය පිළිබඳ සඳහන් වන පැරණිම මූලාශ්‍රය වේ. එහි (1940 සංස්කරණය කළ හේවාවිතාරණ අටුවා පෙළෙහි) 11 වන පිටුවෙහි මෙසේ සඳහන් වේ එනම්,

'සත්ථු එවං ලද්ධොකාසෙන සබ්බඤ්ඤුත ඤාණෙන යථා සුඛං සණ්හ සුඛුම ධම්මං සම්මසන්තස්ස සරීරතො නීල පීත ලොහිතොදාත මඤ්ජෙට්ඨපභස්සර වසෙන ඡබ්බණ්ණ රස්මියො නික්ඛමිංසු’ එහි අර්ථය නම්, මෙසේ ශාස්තෘන් වහන්සේ ලද අවකාශයෙන් සර්වඥතා ඥානයෙන් ඉතා සියුම් වූ ධර්මය සුව සේ විමසා බලත්ම උන්වහන්සේගේ ශරීරයෙන් නීල, පීත, ලෝහිත, ඕදාත, මාංජෙෂ්ඨ - ප්‍රභාස්වර වශයෙන් සය වැදෑරුම් රශ්මි නික්මුණ හ.

බුද්ධ ශරීරයේ ඒ ඒ ස්ථානයන්ගෙන් එනම් කෙස් සහ නේත්‍රයන්හි නීල ස්ථානයන්ගෙන් නිල්වන් රශ්මීහු ද ශරීර සිවියෙන් ද නේත්‍රයන් හි රන්වන් ස්ථානයන්ගෙන් ද, කහවන් රශ්මිහූ ද, මාංශ ලෝහිතයන් ගෙන් ද, නේත්‍රයන්ගේ රක්ත ස්ථානයන්ගෙන් ද රක්ත වර්ණ රශ්මීහු ද, අස්ථින්ගෙන් ද, දන්තයන්ගෙන් ද, නේත්‍රයන්හි සුදු ස්ථානයන්ගෙන් ද ශ්වේතවර්ණ රශ්මීහු ද, මදටිය වන් වූ ද,, ප්‍රභාස්වරවන් ද,, රශ්මීහු ශරීරයේ ඒ ඒ ප්‍රදේශයන්ගෙන්ද නික්මුණ හ. යනුවෙන් දීර්ඝ විස්තරයක් එහි අන්තර්ගත වේ.

ලෝක බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ප්‍රථම වතාවට 1885 අපේ‍්‍රල් මස 28 වන දිනට යෙදි තිබූ වෙසක් පුරපසලොස්වක දිනයේ දී ෂඩ්වර්ණයෙන් යුත් බෞද්ධ කොඩි [[කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානය]], [[මාලිගාකන්දේ විද්‍යෝදය පිරිවෙණ]], [[කොළඹ හුණුපිටියේ ගංගාරාමය]], [[කැලණි රජමහ විහාරය]], [[කොළඹ පරම විඥානාර්ථ බෞද්ධ සංගම් මූලස්ථානය]] යන ස්ථානයන්හි දී ඔසවන ලදී. ඓතිහාසික වූ උත්සවය පැවැත්වූ අන්දම පිළිබඳ දීර්ඝ වාර්තාවක් 1885 මැයි 1 දින සරසවි සඳරැස් පුවත පතෙහි ‘වෙසක් මස පුර පසලොස්වක් දින සහ කර්නල් එච්. ඇස්. ඕල්කට් තුමා’ යන හිසින් පළ විය. එයින් උපුටා ගත් කොටස් කීහිපයක් මෙසේ ය.

''''කලින් ප්‍රකාශ කර තිබුණු පරිද්දෙන් වෙසඟ පුර පසළොස්වක් දවස වූ ගිය මස විසි අට වෙනිදා සර්වඥයන් වහන්සේ ලෝ පහළ වූ දින සලකා ආණ්ඩුවේ සියළුම උසාවි කච්චේරි ආදිය වසා දමා නිවාඩු දවසක් කරන ලද්දේයි.

සර්වඥ යන් වහන්සේ ලෝ පහළ වූ මෙම පුර පසළොස්වක දින කොයි කාලවලත් බෞද්ධයින් විසින් පාප ක්‍රියාවලින් දුරුව විවිධ පුණ්‍ය ක්‍රියාවල යෙදෙන දවසකි. නමුත් මේ පසුගිය වෙසක්පුර පසළොස්වක් දවස ආණ්ඩුව විසින් නිවාඩු දිනයක් කළ බැවින් ඒ පී‍්‍රතිය කරණ කොට ගෙන අතිශයින් ම ලක්දිව නානාදිග්භාග වාසී බෞද්ධයන් විසින් නොයෙක් පුණ්‍යකර්ම කිරීමෙන් හා මහත් පී‍්‍රතියෙන් කල්ගත කළ බව දැන ගතිමු.''''

කොළඹ පරමවිඥානාර්ථ බෞද්ධ සමාගමේ සාමාජිකයින් විසින් කලින් ව්‍යවස්ථා කරගෙන මේ පත්‍ර මාර්ගයෙන් ප්‍රකාශ කළ ෂඩ්වර්ණ සර්වඥ රශ්මිය ප්‍රකාශ කරන කොඩිය කොළඹ විද්‍යෝදය පිරිවෙණෙහි ද කොටහේනේ දීපදුත්තම විහාරස්ථානයෙහි ද බොරැල්ල හුණුපිටිය ආදී කොළඹ පිහිටි අන්‍ය විහාරස්ථාවල ද, කැලණි විහාරය ආදී ස්ථානවල ද මනොහර ලෙස ඔසවන ලද්දේ යි. කොළඹ පරමවිඥානාර්ථ බෞද්ධ සභා ශාලාවේදී කොඩියක් නගන ලදී.

බොරැල්ලේ පටන් විසිතුරු පෙළහරක් කොටහේනේ දීපදුත්ත විහාරයට ගෙනයන ලද්දේ යි. පංචිකාවත්තේ පටන් බොරැල්ලේ පන්සලට පෙළහරක් ගෙන යන ලද්දේ යි. කොම්පඤ්ඤ වීදියේ සිට පෙළහරක් විද්‍යෝදය පිරිවෙණට ගෙනයන ලද්දේ යි. ලුණු පොකුණ පළාතේ සිටන් කොටහේනට පෙළහරක් ගෙන යන ලදී.

‘රාත්‍රී භාගයේ කොටහේනේ දීපදුත්තාරාම විහාරස්ථානයෙහි [[මොහොට්ටිවත්තේ ගුණානන්ද ස්වාමීන් වහන්සේ]] විසින් ධර්ම දේශනාවක් කරන ලද්දේ යි. [[සිද්ධාර්ථ කුමාරයා]]ණන්ගේ උප්පත්තිය සහ මේ නිවාඩු දවස සම්බන්ධ වැදගත් කරුණු මේ දේශනාවේ සඳහන් විය. දවස මුළුල්ලේ ම විද්‍යෝදය පිරිවෙණේ ධර්ම දේශනා පවත්වන ලදී. රාත්‍රී භාගයෙහි දී සිප්කඩුවේ නායක ස්වාමීන්වහන්සේ සිද්ධාර්ථ ගෞතම කුමාරයාණන් ලෝ පහළ වූ ආකාර, සර්වඥ පද ප්‍රාප්ත වූ ආකාර ආදිය ප්‍රකාශ කරන ධර්ම දේශනාවක් කළේ ය.

== ප්‍රමිතිය ==

අප රටේ දී නිර්මාණය වී භාවිතයට පත් බෞද්ධ කොඩිය 1956 වර්ෂයේ කොළඹ දී පැවැත් වූ ලෝක බෞද්ධ සංගමයේ ආරම්භක රැස්වීමේ දී ලෝක බෞද්ධ ප්‍රජාවගේ ම කොඩිය වශයෙන් ඒකඡන්දයෙන් සම්මත විය. 1987 දී ප්‍රමිති ගත වූ කෙටුම්පතෙහි සම්මත වූ බෞද්ධ කොඩිය අන්තර්ජාතික කොඩියක් වශයෙන් ධජ විශේෂඥයන් විසින් අනුමත කරන ලදී.

‘බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතර’ කෙටුම් පතෙහි කොඩියේ සැළසුම දැක්වෙන්නේ මෙසේය.

* 3.1 කොඩියේ හැඩ සෘජුකෝණාස්‍රාකාර විය යුතු ය.

* 3.2 කොඩියේ පළල හා දිග අතර අනුපාතය 2:3 විය යුතු ය. දිග මැනිය යුත්තේ කොඩිය එසවීමට යොදා ඇති කොපුව ඇතුළත් නොවන ලෙස ය. කොඩිවල ප්‍රමාණ සඳහා නිර්දේශිත මාන සමහරක් ‘ආ’ පරිශිෂ්ඨයේ දී තිබේ.

* 3.3 කොඩිය, සමාන සිරස් තීරු හයකින් විය යුතු ය. කොඩිය ඔසවන කෙළවරේ සිට පිළිවෙල විය යුත්තේ නීල = නිල්, පීත = කහ, ලෝහිත = රතු, ඔදාත = සුදු සහ මාංජ්‍යෙෂ්ඨ = රතු මිශ්‍ර කහ යනුවෙනි. ප්‍රභාස්වර ලෙස හැඳින්වෙන හය වන තීරුවෙහි මෙම වර්ණ පහ තිරස්ව එකක් යට එකක් පිහිටන සේ සමාන ප්‍රමාණවලින් මෙම පිළිවෙළට ම තිබිය යුතු අතර නිල් වර්ණය උඩ කෙළවරෙන් තිබිය යුතු ය.

* 4.1 පියවි ඇසින් පරීක්ෂා කළ විට කොඩියේ වර්ණ හා මන්සෙල් ක්‍රමයෙන් දක්වා ඇති 1 වන වගුවේ සඳහන් අදාල වර්ණ අතර දෘශ්‍යමාන වන වෙනසක් නොතිබිය යුතු ය.

* 4.2 කොඩියේ වර්ණ පිළිබඳ මත භේදයක් ඇති වුන අවස්ථාවක දි එය වර්ණ මනින උපකරණයක් භාවිතයෙන් නිර්ණය කළ යුතු ය.

* 5.0 නිර්මාණය

* 5.1 දාර, තීරු එකතු කර මැසීම හා කොපුව මැසීම ආදී යන්ත්‍ර මගින් සිදු කරන සියලු මැසීම් සඳහා අගුල් මැස්ම යෙදිය යුතුය. මිලිමීටර් 10 ක තිබිය යුතු මැහුම් ගණන 4කට වඩා නො අඩු විය යුතුය.

* 5.2 කොඩියේ නිල් සිරස් තීරුව ඇති පැත්තේ කොපුවක් මසා තිබිය යුතු ය. මෙම කොපුවෙහි පළල සිරස් තිරුවක පළලින් තුනෙන් පංගුවක් නොඉක්ම විය යුතුය.

* 5.3 එළිමහන් භාවිතය සඳහා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන කොඩිවල කොපුව දෙකෙළවර ගිරිවර දෙකක් (කොඩිය ඔසවන්නට රඳවන කොටස් ) තිබිය යුතු ය. මල නොබැඳෙන ද්‍රව්‍යයකින් ගිරිවරය සෑදිය යුතුය.

තොග වශයෙන් නිෂ්පාදනය කරන අවස්ථාවලදී භාවිතා ක්‍රමවේද ආදිය මෙහි සඳහන් කොට තිබේ.

‘බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳව ශ්‍රී‍්‍ර ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතරයෙහි’ ද අත්‍යවශ්‍යම සාධකයක් වූ බෞද්ධ කොඩියේ භාවිතය පිළිබඳ කිසිදු සඳහනක් නොමැත. එම නිසා ඒ ආදී කරුණු සංශෝධන කර නැවත කෙටුම්පත් කිරීමට කාලය එළඹ ඇත.

== මූලාශ්‍රයයෝ ==

* (1) 1885 - 86 [[සරසවි සඳරැස]]
* (2) වෙසක් නිවාඩුව හා බෞද්ධ කොඩිය
* (3) ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ පුනරුදය
* (4) ධම්මසංඝණීප්පකරණට්ඨ කථාව
* (5) [[දිනමිණ]] - 1985 .2.8
* (6) [[සිංහල විශ්ව කෝෂය]] - 8 කාණ් ඩය
* (7) බෞද්ධ කොඩිය පිළිබඳ ශ්‍රී ලංකා ප්‍රමිති පිරිවිතර
* (8) සිංහල පුවත්පත් සඟරා ඉතිහාසය - 7

== බාහිර සම්බන්ධ ==
{{commons|Buddhist flag}}
* [http://www.fotw.net/flags/buddhism.html Buddhist flag at] [[ලෝකයේ කොඩි]]
* [http://viewonbuddhism.org/general_symbols_buddhism.html General Buddhist symbols]

&lt;!--Categories--&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:බුදු දහම]]</text>
      <sha1>9qzuw3eorzn93m293flbb5wq224qv55</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජාතික හෙළ උරුමය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18511</id>
    <revision>
      <id>800944</id>
      <parentid>588153</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T02:56:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hansaka99</username>
        <id>42964</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඉතිහාසය */</comment>
      <origin>800944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9515" sha1="b6hifc3pw7r908mllbpxs8c7h5lswh2" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය
|name               = ජාතික හෙළ උරුමය
|native_name        = 
|lang1              = සිංහල
|name_lang1         = 
|lang2              = 
|name_lang2         = 
|logo               = 
|colorcode          = Orange
|leader             = 
|chairperson        = 
|president          = 
|secretary_general  = 
|founder            = 
|leader1_title      = සභාපති 
|leader1_name       = පූජ්‍යපාද හැඩිගල්ලේ විමලසාර හිමිපාණන් වහන්සේ
|slogan             = 
|founded            = 2004 පෙබරවාරි
|dissolved          = 
|merger             = 
|split              = 
|predecessor        = සිහල උරුමය
|merged             = 
|successor          = 
|headquarters       = 43/7, 07 වන පටුමග, වික්‍රමසිංහපුර, බත්තරමුල්ල .
|newspaper          = 
|student_wing       = 
|youth_wing         = 
|membership_year    = 
|membership         = 
|ideology           = 
|religion           = 
|national           = 
|international      = 
|european           = 
|europarl           = 
|affiliation1_title = 
|affiliation1       = 
|colors             = 
|seats1_title       = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව]]
|seats1             = {{Infobox political party/seats|3|225|hex=#FDBB30}}
|seats2_title       = 
|seats2             = 
|seats3_title       = 
|seats3             = 
|symbol             = හක් ගෙඩිය
|flag               = 
|website            = 
|country            = Sri Lanka
|country_adj            = ශ්‍රී ලංකාවේ
|footnotes          =
}}
ජාතික හෙළ උරුමය භික්ෂූන් වහන්සේගේ නායකත්වයෙන් යුතු ශ්‍රී ලාංකීය දේශපාලන පක්ෂයකි. 1990 දශකයේ ආරම්භවූ ජනතා මිතුරෝ ව්‍යාපාරය සහ ඉන් අනතුරුව ආරම්භවූ සිංහල වීර විදහන, ත්‍රස්ත විරෝධී ජාතික ව්‍යාපාරය, ජාතික සංඝ සම්මේලනය යන සංවිධාන වල ක්‍රියාකාරීව සිටි ගරුතර මහා සංඝරත්න
සහ ගිහි ප්‍රධානීන්ගේ  සහභාගිත්වයෙන් ජාතික හෙළ උරුමයේ පිහිටවූයේ 2004 දී ගිහියන් මුල් කර ගත් සිංහල ජාතිකවාදී පක්ෂයක් වූ සිහළ උරුමය පක්ෂය සඟසතු කොට පූජා කිරීමෙනි.එසේ ස්ථාපිත හෙළ උරුමය පක්ෂයේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]], [[ඕමල්පේ සෝභිත හිමි]], [[අතුරලියේ රතන හිමි]] [[කොටපොල අමරකිත්ති හිමි]],[[කොලොන්නාවේ සුමංගල හිමි]], [[උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි]],[[තිලක් කරුණාරත්න]] සහ [[පාඨලී චම්පික රණවක]] යන අය වූහ. ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ ගිහි පිරිස් භික්ෂූන් දේශපාලනයට පැමිණීමට විරුද්ධ වූහ. එහෙත් උගත් මධ්‍යම පාන්තිකයන් සහ තරුණයන්ගෙන් පක්ෂයට සහය ලැබිණි. ධර්ම රාජ්‍යක් උදෙසා පාරමිතා පෙරහැර යන තේමාව මුල් කරගනිමින් 2004 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මාසයේ පැවති පාර්ලිමේන්තු මහමැතිවරණයට ඉදිරිපත් කල ජාතික හෙළ උරුමයට මන්ත්‍රී ආසන 9 දිනාගත හැකිවිය.

== ඉතිහාසය ==
 
ජා.හෙ.උ සිය ප්‍රථම මැතිවරණයට තරග වැදුණේ 2004 දීය .ඒ අ‍ප්‍රේල් 2 පැවති මහ මැතිවරණයයි. එහි සියළු අපේක්ෂකයෝ භික්ෂූන් වූහ. පක්ෂය 6% ඡන්ද ලබාගත් අතර ආසන 225 න් 9ක් දිනාගත්තේය.

මැතිවරණයේ සිට පක්ෂය බොහෝ ආන්දෝලාත්මක සිඳුවීම් ගණනකටම සම්බන්ධ විය. උදාහරණ ලෙස සදාචාර විරෝධී අන්‍යාගමිකකරණය වැළැක්වීමට පණතක් ගෙන ඒමට උත්සාහ කෙරිණ. පක්ෂයේ පාර්ලමේන්තු පිල තුළද යම් යම් ගැටුම් ඇතිවී ඇත්තේ මැතිවරණයකට පෙර හඳිසියේ එක්වූ කණ්ඩායම තුළ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධයෙන් එකමුතුවක් නොමැති බැවිනි.
  
ආරම්භක සාමාජිකයන් ගණන දෙදෙනෙකු විය. කොලොන්නාවේ සුමංගලහිමි සහ උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පක්ෂය හැර ගියේ ගිහි භික්ෂූ අරගලයක් හේතුවෙනි. සීහළ උරුමයේ ආරම්භකයාද එජාපයට එක්විය. මාස ගණනක ගැටුම්වලින් පසු අතුරලියේ රතන හිමි නම් තරුණ හිමිනමකගේ සහ සීහළ උරුමයේ සාමාජික චම්පික රණවකගේ නායකත්වයෙන් පක්ෂය නැවත ස්ථාවර විය. එල්ලාවල මේධානන්ද සහ ඕමල්පේ සෝභිත හිමිවරු දැනට පක්ෂයේ නායකත්වය දරති. නෙවිල් කරුණාතිලක සහ උදය ගම්මණ්පිල තවත් ප්‍රබල නායක දෙපළකි. ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව ජාතික ව්‍යාපාරය, උතුරු නැගෙනහිර සිංහල සංවිධානය, SPUR සහ තවත් ජාතික සහ අන්තර්ජාතික සිංහල ජාතිකවාදී කණ්ඩායම් සමග පක්ෂය සම්බන්ධය .

ජනාධිපති චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංගගේ නිලකාලය අඩුකරීම සඳහා ජා.හෙ.උ. ඉදිරිපත් කළ පෙත්සම සාර්ථකවිය. 2005 ඔක්තෝබර් මස ජා.හෙ.උ. හිටපු සාමාජික උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පැවසුවේ දේශපාලනයට පිවිසීමට ගත් තීන්දුව වැරදි බවට ජා.හේ.උ. භික්ෂූන් කල්පනා කරමින් සිටින බවය. ආගමික කටයුතු කෙ‍රෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් වඩා ධනාත්මක බලපෑමක් ශ්‍රී ලාංකීය සමාජය වෙත කළ හැක බව තමා විශ්වාස කරන බව පැවසූ උන්වහන්සේ වර්තමාන භික්ෂූ මන්ත්‍රීවරුන් උත්සාහ කරනුයේ අනාගතයේ භික්ෂූන් දේශපාලනයට පිවිසීම වැළැක්වීමට බවත් ප්‍රකාශ කළහ. කෙසේ වෙතත් උඩුවේ ධම්මාලෝක සහ අනෙක් හිමිවරු මන්ත්‍රීධූරවලින් ඉවත් වන්නේද නැතහොත් භික්ෂූන් දේශපාලනය තහනම් වන නීති සකසන්නේද යන්න අපහැදිලය. 2005 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජා.හෙ.උ. මහින්ද රාජපක්ෂට සහය දැක්වීය. 2007 දී පක්ෂය නිලවශයෙන් රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවට එක් වූ අතර ගිහි සාමාජික [[චම්පික රණවක]] පරිසර අමාත්‍යධූරයට පත් විය.

== මූලාශ්‍ර ==
{reflist}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජාතික හෙළ උරුමය]]
{{ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}}</text>
      <sha1>b6hifc3pw7r908mllbpxs8c7h5lswh2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800946</id>
      <parentid>800944</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T02:57:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hansaka99</username>
        <id>42964</id>
      </contributor>
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>800946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9517" sha1="ryfbxtfevqljgt5t9pmncneks97xk21" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය
|name               = ජාතික හෙළ උරුමය
|native_name        = 
|lang1              = සිංහල
|name_lang1         = 
|lang2              = 
|name_lang2         = 
|logo               = 
|colorcode          = Orange
|leader             = 
|chairperson        = 
|president          = 
|secretary_general  = 
|founder            = 
|leader1_title      = සභාපති 
|leader1_name       = පූජ්‍යපාද හැඩිගල්ලේ විමලසාර හිමිපාණන් වහන්සේ
|slogan             = 
|founded            = 2004 පෙබරවාරි
|dissolved          = 
|merger             = 
|split              = 
|predecessor        = සිහල උරුමය
|merged             = 
|successor          = 
|headquarters       = 43/7, 07 වන පටුමග, වික්‍රමසිංහපුර, බත්තරමුල්ල .
|newspaper          = 
|student_wing       = 
|youth_wing         = 
|membership_year    = 
|membership         = 
|ideology           = 
|religion           = 
|national           = 
|international      = 
|european           = 
|europarl           = 
|affiliation1_title = 
|affiliation1       = 
|colors             = 
|seats1_title       = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව]]
|seats1             = {{Infobox political party/seats|3|225|hex=#FDBB30}}
|seats2_title       = 
|seats2             = 
|seats3_title       = 
|seats3             = 
|symbol             = හක් ගෙඩිය
|flag               = 
|website            = 
|country            = Sri Lanka
|country_adj            = ශ්‍රී ලංකාවේ
|footnotes          =
}}
ජාතික හෙළ උරුමය භික්ෂූන් වහන්සේගේ නායකත්වයෙන් යුතු ශ්‍රී ලාංකීය දේශපාලන පක්ෂයකි. 1990 දශකයේ ආරම්භවූ ජනතා මිතුරෝ ව්‍යාපාරය සහ ඉන් අනතුරුව ආරම්භවූ සිංහල වීර විදහන, ත්‍රස්ත විරෝධී ජාතික ව්‍යාපාරය, ජාතික සංඝ සම්මේලනය යන සංවිධාන වල ක්‍රියාකාරීව සිටි ගරුතර මහා සංඝරත්න
සහ ගිහි ප්‍රධානීන්ගේ  සහභාගිත්වයෙන් ජාතික හෙළ උරුමයේ පිහිටවූයේ 2004 දී ගිහියන් මුල් කර ගත් සිංහල ජාතිකවාදී පක්ෂයක් වූ සිහළ උරුමය පක්ෂය සඟසතු කොට පූජා කිරීමෙනි.එසේ ස්ථාපිත හෙළ උරුමය පක්ෂයේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]], [[ඕමල්පේ සෝභිත හිමි]], [[අතුරලියේ රතන හිමි]] [[කොටපොල අමරකිත්ති හිමි]],[[කොලොන්නාවේ සුමංගල හිමි]], [[උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි]],[[තිලක් කරුණාරත්න]] සහ [[පාඨලී චම්පික රණවක]] යන අය වූහ. ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ ගිහි පිරිස් භික්ෂූන් දේශපාලනයට පැමිණීමට විරුද්ධ වූහ. එහෙත් උගත් මධ්‍යම පාන්තිකයන් සහ තරුණයන්ගෙන් පක්ෂයට සහය ලැබිණි. ධර්ම රාජ්‍යක් උදෙසා පාරමිතා පෙරහැර යන තේමාව මුල් කරගනිමින් 2004 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මාසයේ පැවති පාර්ලිමේන්තු මහමැතිවරණයට ඉදිරිපත් කල ජාතික හෙළ උරුමයට මන්ත්‍රී ආසන 9 දිනාගත හැකිවිය.

== ඉතිහාසය ==
 
ජා.හෙ.උ සිය ප්‍රථම මැතිවරණයට තරග වැදුණේ 2004 දීය .ඒ අ‍ප්‍රේල් 2 පැවති මහ මැතිවරණයයි. එහි සියළු අපේක්ෂකයෝ භික්ෂූන් වූහ. පක්ෂය 6% ඡන්ද ලබාගත් අතර ආසන 225 න් 9ක් දිනාගත්තේය.

මැතිවරණයේ සිට පක්ෂය බොහෝ ආන්දෝලාත්මක සිඳුවීම් ගණනකටම සම්බන්ධ විය. උදාහරණ ලෙස සදාචාර විරෝධී අන්‍යාගමිකකරණය වැළැක්වීමට පණතක් ගෙන ඒමට උත්සාහ කෙරිණ. පක්ෂයේ පාර්ලමේන්තු පිල තුළද යම් යම් ගැටුම් ඇතිවී ඇත්තේ මැතිවරණයකට පෙර හඳිසියේ එක්වූ කණ්ඩායම තුළ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධයෙන් එකමුතුවක් නොමැති බැවිනි.
  
ආරම්භක සාමාජිකයන් ගණන දෙදෙනෙකු විය. කොලොන්නාවේ සුමංගලහිමි සහ උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පක්ෂය හැර ගියේ ගිහි භික්ෂූ අරගලයක් හේතුවෙනි. සීහළ උරුමයේ ආරම්භකයාද එජාපයට එක්විය. මාස ගණනක ගැටුම්වලින් පසු අතුරලියේ රතන හිමි නම් තරුණ හිමිනමකගේ සහ සීහළ උරුමයේ සාමාජික චම්පික රණවකගේ නායකත්වයෙන් පක්ෂය නැවත ස්ථාවර විය. එල්ලාවල මේධානන්ද සහ ඕමල්පේ සෝභිත හිමිවරු දැනට පක්ෂයේ නායකත්වය දරති. නෙවිල් කරුණාතිලක සහ උදය ගම්මණ්පිල තවත් ප්‍රබල නායක දෙපළකි. ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව ජාතික ව්‍යාපාරය, උතුරු නැගෙනහිර සිංහල සංවිධානය, SPUR සහ තවත් ජාතික සහ අන්තර්ජාතික සිංහල ජාතිකවාදී කණ්ඩායම් සමග පක්ෂය සම්බන්ධය .

ජනාධිපති චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංගගේ නිලකාලය අඩුකරීම සඳහා ජා.හෙ.උ. ඉදිරිපත් කළ පෙත්සම සාර්ථකවිය. 2005 ඔක්තෝබර් මස ජා.හෙ.උ. හිටපු සාමාජික උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පැවසුවේ දේශපාලනයට පිවිසීමට ගත් තීන්දුව වැරදි බවට ජා.හේ.උ. භික්ෂූන් කල්පනා කරමින් සිටින බවය. ආගමික කටයුතු කෙ‍රෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් වඩා ධනාත්මක බලපෑමක් ශ්‍රී ලාංකීය සමාජය වෙත කළ හැක බව තමා විශ්වාස කරන බව පැවසූ උන්වහන්සේ වර්තමාන භික්ෂූ මන්ත්‍රීවරුන් උත්සාහ කරනුයේ අනාගතයේ භික්ෂූන් දේශපාලනයට පිවිසීම වැළැක්වීමට බවත් ප්‍රකාශ කළහ. කෙසේ වෙතත් උඩුවේ ධම්මාලෝක සහ අනෙක් හිමිවරු මන්ත්‍රීධූරවලින් ඉවත් වන්නේද නැතහොත් භික්ෂූන් දේශපාලනය තහනම් වන නීති සකසන්නේද යන්න අපහැදිලය. 2005 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජා.හෙ.උ. මහින්ද රාජපක්ෂට සහය දැක්වීය. 2007 දී පක්ෂය නිලවශයෙන් රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවට එක් වූ අතර ගිහි සාමාජික [[චම්පික රණවක]] පරිසර අමාත්‍යධූරයට පත් විය.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජාතික හෙළ උරුමය]]
{{ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}}</text>
      <sha1>ryfbxtfevqljgt5t9pmncneks97xk21</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800951</id>
      <parentid>800946</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:29:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hansaka99</username>
        <id>42964</id>
      </contributor>
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>800951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11897" sha1="qpatstvzxs4ewpw0rkr0v4vfuc6o43a" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය
|name               = ජාතික හෙළ උරුමය
|native_name        = 
|lang1              = සිංහල
|name_lang1         = 
|lang2              = 
|name_lang2         = 
|logo               = 
|colorcode          = Orange
|leader             = 
|chairperson        = 
|president          = 
|secretary_general  = 
|founder            = 
|leader1_title      = සභාපති 
|leader1_name       = පූජ්‍යපාද හැඩිගල්ලේ විමලසාර හිමිපාණන් වහන්සේ
|slogan             = 
|founded            = 2004 පෙබරවාරි
|dissolved          = 
|merger             = 
|split              = 
|predecessor        = සිහල උරුමය
|merged             = 
|successor          = 
|headquarters       = 43/7, 07 වන පටුමග, වික්‍රමසිංහපුර, බත්තරමුල්ල .
|newspaper          = 
|student_wing       = 
|youth_wing         = 
|membership_year    = 
|membership         = 
|ideology           = 
|religion           = 
|national           = 
|international      = 
|european           = 
|europarl           = 
|affiliation1_title = 
|affiliation1       = 
|colors             = 
|seats1_title       = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව]]
|seats1             = {{Infobox political party/seats|3|225|hex=#FDBB30}}
|seats2_title       = 
|seats2             = 
|seats3_title       = 
|seats3             = 
|symbol             = හක් ගෙඩිය
|flag               = 
|website            = 
|country            = Sri Lanka
|country_adj            = ශ්‍රී ලංකාවේ
|footnotes          =
}}
ජාතික හෙළ උරුමය භික්ෂූන් වහන්සේගේ නායකත්වයෙන් යුතු ශ්‍රී ලාංකීය දේශපාලන පක්ෂයකි. 1990 දශකයේ ආරම්භවූ ජනතා මිතුරෝ ව්‍යාපාරය සහ ඉන් අනතුරුව ආරම්භවූ සිංහල වීර විදහන, ත්‍රස්ත විරෝධී ජාතික ව්‍යාපාරය, ජාතික සංඝ සම්මේලනය යන සංවිධාන වල ක්‍රියාකාරීව සිටි ගරුතර මහා සංඝරත්න
සහ ගිහි ප්‍රධානීන්ගේ  සහභාගිත්වයෙන් ජාතික හෙළ උරුමයේ පිහිටවූයේ 2004 දී ගිහියන් මුල් කර ගත් සිංහල ජාතිකවාදී පක්ෂයක් වූ සිහළ උරුමය පක්ෂය සඟසතු කොට පූජා කිරීමෙනි.එසේ ස්ථාපිත හෙළ උරුමය පක්ෂයේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]], [[ඕමල්පේ සෝභිත හිමි]], [[අතුරලියේ රතන හිමි]] [[කොටපොල අමරකිත්ති හිමි]],[[කොලොන්නාවේ සුමංගල හිමි]], [[උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි]],[[තිලක් කරුණාරත්න]] සහ [[පාඨලී චම්පික රණවක]] යන අය වූහ. ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ ගිහි පිරිස් භික්ෂූන් දේශපාලනයට පැමිණීමට විරුද්ධ වූහ. එහෙත් උගත් මධ්‍යම පාන්තිකයන් සහ තරුණයන්ගෙන් පක්ෂයට සහය ලැබිණි. ධර්ම රාජ්‍යක් උදෙසා පාරමිතා පෙරහැර යන තේමාව මුල් කරගනිමින් 2004 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මාසයේ පැවති පාර්ලිමේන්තු මහමැතිවරණයට ඉදිරිපත් කල ජාතික හෙළ උරුමයට මන්ත්‍රී ආසන 9 දිනාගත හැකිවිය.

== ඉතිහාසය ==
 
ජා.හෙ.උ සිය ප්‍රථම මැතිවරණයට තරග වැදුණේ 2004 දීය .ඒ අ‍ප්‍රේල් 2 පැවති මහ මැතිවරණයයි. එහි සියළු අපේක්ෂකයෝ භික්ෂූන් වූහ. පක්ෂය 6% ඡන්ද ලබාගත් අතර ආසන 225 න් 9ක් දිනාගත්තේය.

මැතිවරණයේ සිට පක්ෂය බොහෝ ආන්දෝලාත්මක සිඳුවීම් ගණනකටම සම්බන්ධ විය. උදාහරණ ලෙස සදාචාර විරෝධී අන්‍යාගමිකකරණය වැළැක්වීමට පණතක් ගෙන ඒමට උත්සාහ කෙරිණ. පක්ෂයේ පාර්ලමේන්තු පිල තුළද යම් යම් ගැටුම් ඇතිවී ඇත්තේ මැතිවරණයකට පෙර හඳිසියේ එක්වූ කණ්ඩායම තුළ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධයෙන් එකමුතුවක් නොමැති බැවිනි.
  
ආරම්භක සාමාජිකයන් ගණන දෙදෙනෙකු විය. කොලොන්නාවේ සුමංගලහිමි සහ උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පක්ෂය හැර ගියේ ගිහි භික්ෂූ අරගලයක් හේතුවෙනි. සීහළ උරුමයේ ආරම්භකයාද එජාපයට එක්විය. මාස ගණනක ගැටුම්වලින් පසු අතුරලියේ රතන හිමි නම් තරුණ හිමිනමකගේ සහ සීහළ උරුමයේ සාමාජික චම්පික රණවකගේ නායකත්වයෙන් පක්ෂය නැවත ස්ථාවර විය. එල්ලාවල මේධානන්ද සහ ඕමල්පේ සෝභිත හිමිවරු දැනට පක්ෂයේ නායකත්වය දරති. නෙවිල් කරුණාතිලක සහ උදය ගම්මණ්පිල තවත් ප්‍රබල නායක දෙපළකි. ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව ජාතික ව්‍යාපාරය, උතුරු නැගෙනහිර සිංහල සංවිධානය, SPUR සහ තවත් ජාතික සහ අන්තර්ජාතික සිංහල ජාතිකවාදී කණ්ඩායම් සමග පක්ෂය සම්බන්ධය .

ජනාධිපති චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංගගේ නිලකාලය අඩුකරීම සඳහා ජා.හෙ.උ. ඉදිරිපත් කළ පෙත්සම සාර්ථකවිය. 2005 ඔක්තෝබර් මස ජා.හෙ.උ. හිටපු සාමාජික උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පැවසුවේ දේශපාලනයට පිවිසීමට ගත් තීන්දුව වැරදි බවට ජා.හේ.උ. භික්ෂූන් කල්පනා කරමින් සිටින බවය. ආගමික කටයුතු කෙ‍රෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් වඩා ධනාත්මක බලපෑමක් ශ්‍රී ලාංකීය සමාජය වෙත කළ හැක බව තමා විශ්වාස කරන බව පැවසූ උන්වහන්සේ වර්තමාන භික්ෂූ මන්ත්‍රීවරුන් උත්සාහ කරනුයේ අනාගතයේ භික්ෂූන් දේශපාලනයට පිවිසීම වැළැක්වීමට බවත් ප්‍රකාශ කළහ. කෙසේ වෙතත් උඩුවේ ධම්මාලෝක සහ අනෙක් හිමිවරු මන්ත්‍රීධූරවලින් ඉවත් වන්නේද නැතහොත් භික්ෂූන් දේශපාලනය තහනම් වන නීති සකසන්නේද යන්න අපහැදිලය. 2005 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජා.හෙ.උ. මහින්ද රාජපක්ෂට සහය දැක්වීය. 2007 දී පක්ෂය නිලවශයෙන් රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවට එක් වූ අතර ගිහි සාමාජික [[චම්පික රණවක]] පරිසර අමාත්‍යධූරයට පත් විය.

==මතවාදය==
ශ්‍රී ලංකාවේ යුද්ධය පැවති සමයේදී, '''දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය (LTTE)''' හමුදා බලය යොදා විනාශ කර දැමීම වෙනුවෙන් හෙළ උරුමය පක්ෂය පෙනී සිටි අතර, එම අරමුණ යථාර්ථයක් බවට පත් කිරීමෙහිලා එම පක්ෂය ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. ෆෙඩරල් ක්‍රමයට දැඩි ලෙස විරුද්ධ වන එම පක්ෂය, ශ්‍රී ලංකාවේ ඒකීය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව පවත්වාගෙන යාමට අපේක්ෂා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=DeVotta|first=Neil|last2=Stone|first2=Jason|date=2008-03-01|title=Jathika Hela Urumaya and Ethno-Religious Politics in Sri Lanka|url=http://www.ingentaconnect.com/content/10.5509/200881131|journal=Pacific Affairs|language=en|volume=81|issue=1|pages=31–51|doi=10.5509/200881131|issn=0030-851X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

හෙළ උරුමය පක්ෂය වනාන්තර විනාශ කිරීමට එරෙහිව ක්‍රියාකාරීව කටයුතු කරන අතර කාබනික ගොවිතැන ප්‍රවර්ධනය කරයි. පොදු ස්ථානවල දුම්පානය තහනම් කිරීම, මත්පැන් භාවිතය සීමා කිරීම, හානිකර පළිබෝධනාශක තහනම් කිරීම, මත්පැන් අලෙවිසැල් අනිවාර්යයෙන්ම වසා තැබීම මෙන්ම පෝය දිනවල සහ වෙනත් වැදගත් බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී මස් අලෙවිය තහනම් කිරීම ඇතුළු ප්‍රතිපත්තිමය වැඩසටහන් කිහිපයක් ක්‍රියාත්මක කිරීමෙහිලා පක්ෂය ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජාතික හෙළ උරුමය]]
{{ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}}</text>
      <sha1>qpatstvzxs4ewpw0rkr0v4vfuc6o43a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800952</id>
      <parentid>800951</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:31:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hansaka99</username>
        <id>42964</id>
      </contributor>
      <comment>/* මූලාශ්‍ර */</comment>
      <origin>800952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13553" sha1="gw4p1fccmb2p69lt7p5agj0izqxag30" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව දේශපාලන පක්ෂය
|name               = ජාතික හෙළ උරුමය
|native_name        = 
|lang1              = සිංහල
|name_lang1         = 
|lang2              = 
|name_lang2         = 
|logo               = 
|colorcode          = Orange
|leader             = 
|chairperson        = 
|president          = 
|secretary_general  = 
|founder            = 
|leader1_title      = සභාපති 
|leader1_name       = පූජ්‍යපාද හැඩිගල්ලේ විමලසාර හිමිපාණන් වහන්සේ
|slogan             = 
|founded            = 2004 පෙබරවාරි
|dissolved          = 
|merger             = 
|split              = 
|predecessor        = සිහල උරුමය
|merged             = 
|successor          = 
|headquarters       = 43/7, 07 වන පටුමග, වික්‍රමසිංහපුර, බත්තරමුල්ල .
|newspaper          = 
|student_wing       = 
|youth_wing         = 
|membership_year    = 
|membership         = 
|ideology           = 
|religion           = 
|national           = 
|international      = 
|european           = 
|europarl           = 
|affiliation1_title = 
|affiliation1       = 
|colors             = 
|seats1_title       = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව]]
|seats1             = {{Infobox political party/seats|3|225|hex=#FDBB30}}
|seats2_title       = 
|seats2             = 
|seats3_title       = 
|seats3             = 
|symbol             = හක් ගෙඩිය
|flag               = 
|website            = 
|country            = Sri Lanka
|country_adj            = ශ්‍රී ලංකාවේ
|footnotes          =
}}
ජාතික හෙළ උරුමය භික්ෂූන් වහන්සේගේ නායකත්වයෙන් යුතු ශ්‍රී ලාංකීය දේශපාලන පක්ෂයකි. 1990 දශකයේ ආරම්භවූ ජනතා මිතුරෝ ව්‍යාපාරය සහ ඉන් අනතුරුව ආරම්භවූ සිංහල වීර විදහන, ත්‍රස්ත විරෝධී ජාතික ව්‍යාපාරය, ජාතික සංඝ සම්මේලනය යන සංවිධාන වල ක්‍රියාකාරීව සිටි ගරුතර මහා සංඝරත්න
සහ ගිහි ප්‍රධානීන්ගේ  සහභාගිත්වයෙන් ජාතික හෙළ උරුමයේ පිහිටවූයේ 2004 දී ගිහියන් මුල් කර ගත් සිංහල ජාතිකවාදී පක්ෂයක් වූ සිහළ උරුමය පක්ෂය සඟසතු කොට පූජා කිරීමෙනි.එසේ ස්ථාපිත හෙළ උරුමය පක්ෂයේ ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර [[එල්ලාවල මේධානන්ද හිමි]], [[ඕමල්පේ සෝභිත හිමි]], [[අතුරලියේ රතන හිමි]] [[කොටපොල අමරකිත්ති හිමි]],[[කොලොන්නාවේ සුමංගල හිමි]], [[උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි]],[[තිලක් කරුණාරත්න]] සහ [[පාඨලී චම්පික රණවක]] යන අය වූහ. ඇතැම් භික්ෂූන් වහන්සේලා සහ ගිහි පිරිස් භික්ෂූන් දේශපාලනයට පැමිණීමට විරුද්ධ වූහ. එහෙත් උගත් මධ්‍යම පාන්තිකයන් සහ තරුණයන්ගෙන් පක්ෂයට සහය ලැබිණි. ධර්ම රාජ්‍යක් උදෙසා පාරමිතා පෙරහැර යන තේමාව මුල් කරගනිමින් 2004 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මාසයේ පැවති පාර්ලිමේන්තු මහමැතිවරණයට ඉදිරිපත් කල ජාතික හෙළ උරුමයට මන්ත්‍රී ආසන 9 දිනාගත හැකිවිය.

== ඉතිහාසය ==
 
ජා.හෙ.උ සිය ප්‍රථම මැතිවරණයට තරග වැදුණේ 2004 දීය .ඒ අ‍ප්‍රේල් 2 පැවති මහ මැතිවරණයයි. එහි සියළු අපේක්ෂකයෝ භික්ෂූන් වූහ. පක්ෂය 6% ඡන්ද ලබාගත් අතර ආසන 225 න් 9ක් දිනාගත්තේය.

මැතිවරණයේ සිට පක්ෂය බොහෝ ආන්දෝලාත්මක සිඳුවීම් ගණනකටම සම්බන්ධ විය. උදාහරණ ලෙස සදාචාර විරෝධී අන්‍යාගමිකකරණය වැළැක්වීමට පණතක් ගෙන ඒමට උත්සාහ කෙරිණ. පක්ෂයේ පාර්ලමේන්තු පිල තුළද යම් යම් ගැටුම් ඇතිවී ඇත්තේ මැතිවරණයකට පෙර හඳිසියේ එක්වූ කණ්ඩායම තුළ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධයෙන් එකමුතුවක් නොමැති බැවිනි.
  
ආරම්භක සාමාජිකයන් ගණන දෙදෙනෙකු විය. කොලොන්නාවේ සුමංගලහිමි සහ උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පක්ෂය හැර ගියේ ගිහි භික්ෂූ අරගලයක් හේතුවෙනි. සීහළ උරුමයේ ආරම්භකයාද එජාපයට එක්විය. මාස ගණනක ගැටුම්වලින් පසු අතුරලියේ රතන හිමි නම් තරුණ හිමිනමකගේ සහ සීහළ උරුමයේ සාමාජික චම්පික රණවකගේ නායකත්වයෙන් පක්ෂය නැවත ස්ථාවර විය. එල්ලාවල මේධානන්ද සහ ඕමල්පේ සෝභිත හිමිවරු දැනට පක්ෂයේ නායකත්වය දරති. නෙවිල් කරුණාතිලක සහ උදය ගම්මණ්පිල තවත් ප්‍රබල නායක දෙපළකි. ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව ජාතික ව්‍යාපාරය, උතුරු නැගෙනහිර සිංහල සංවිධානය, SPUR සහ තවත් ජාතික සහ අන්තර්ජාතික සිංහල ජාතිකවාදී කණ්ඩායම් සමග පක්ෂය සම්බන්ධය .

ජනාධිපති චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංගගේ නිලකාලය අඩුකරීම සඳහා ජා.හෙ.උ. ඉදිරිපත් කළ පෙත්සම සාර්ථකවිය. 2005 ඔක්තෝබර් මස ජා.හෙ.උ. හිටපු සාමාජික උඩුවේ ධම්මාලෝක හිමි පැවසුවේ දේශපාලනයට පිවිසීමට ගත් තීන්දුව වැරදි බවට ජා.හේ.උ. භික්ෂූන් කල්පනා කරමින් සිටින බවය. ආගමික කටයුතු කෙ‍රෙහි අවධානය යොමු කිරීමෙන් වඩා ධනාත්මක බලපෑමක් ශ්‍රී ලාංකීය සමාජය වෙත කළ හැක බව තමා විශ්වාස කරන බව පැවසූ උන්වහන්සේ වර්තමාන භික්ෂූ මන්ත්‍රීවරුන් උත්සාහ කරනුයේ අනාගතයේ භික්ෂූන් දේශපාලනයට පිවිසීම වැළැක්වීමට බවත් ප්‍රකාශ කළහ. කෙසේ වෙතත් උඩුවේ ධම්මාලෝක සහ අනෙක් හිමිවරු මන්ත්‍රීධූරවලින් ඉවත් වන්නේද නැතහොත් භික්ෂූන් දේශපාලනය තහනම් වන නීති සකසන්නේද යන්න අපහැදිලය. 2005 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජා.හෙ.උ. මහින්ද රාජපක්ෂට සහය දැක්වීය. 2007 දී පක්ෂය නිලවශයෙන් රාජපක්ෂ ආණ්ඩුවට එක් වූ අතර ගිහි සාමාජික [[චම්පික රණවක]] පරිසර අමාත්‍යධූරයට පත් විය.

==මතවාදය==
ශ්‍රී ලංකාවේ යුද්ධය පැවති සමයේදී, '''දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි සංවිධානය (LTTE)''' හමුදා බලය යොදා විනාශ කර දැමීම වෙනුවෙන් හෙළ උරුමය පක්ෂය පෙනී සිටි අතර, එම අරමුණ යථාර්ථයක් බවට පත් කිරීමෙහිලා එම පක්ෂය ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කළේය. ෆෙඩරල් ක්‍රමයට දැඩි ලෙස විරුද්ධ වන එම පක්ෂය, ශ්‍රී ලංකාවේ ඒකීය ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව පවත්වාගෙන යාමට අපේක්ෂා කරයි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=DeVotta|first=Neil|last2=Stone|first2=Jason|date=2008-03-01|title=Jathika Hela Urumaya and Ethno-Religious Politics in Sri Lanka|url=http://www.ingentaconnect.com/content/10.5509/200881131|journal=Pacific Affairs|language=en|volume=81|issue=1|pages=31–51|doi=10.5509/200881131|issn=0030-851X|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;

හෙළ උරුමය පක්ෂය වනාන්තර විනාශ කිරීමට එරෙහිව ක්‍රියාකාරීව කටයුතු කරන අතර කාබනික ගොවිතැන ප්‍රවර්ධනය කරයි. පොදු ස්ථානවල දුම්පානය තහනම් කිරීම, මත්පැන් භාවිතය සීමා කිරීම, හානිකර පළිබෝධනාශක තහනම් කිරීම, මත්පැන් අලෙවිසැල් අනිවාර්යයෙන්ම වසා තැබීම මෙන්ම පෝය දිනවල සහ වෙනත් වැදගත් බෞද්ධ උත්සව අවස්ථාවලදී මස් අලෙවිය තහනම් කිරීම ඇතුළු ප්‍රතිපත්තිමය වැඩසටහන් කිහිපයක් ක්‍රියාත්මක කිරීමෙහිලා පක්ෂය ප්‍රධාන කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත.

==මැතිවරණ ඉතිහාසය==
{| class=&quot;sortable wikitable&quot;
|+ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණ
|-
! වසර
! ඡන්ද ගණන
! ඡන්ද %
! දිනු ආසන
! +/–
! ආණ්ඩු තත්වය

|-
! [[2000 Sri Lankan parliamentary election|2000]]
| align=center| 127,863
| align=center| 1.48%
| {{Composition bar|1|225|hex={{party color|Jathika Hela Urumaya}}}}
| {{increase}} 1
| {{no2|Opposition}}

|-
! [[2001 Sri Lankan parliamentary election|2001]]
| align=center| 50,665
| align=center| 0.57%
| {{Composition bar|0|225|hex={{party color|Jathika Hela Urumaya}}}}
| {{decrease}} 1
| {{no2|Extra-parliamentary}}

|- 
! [[2004 Sri Lankan parliamentary election|2004]]
| align=center| 552,724
| align=center| 5.97%
| {{Composition bar|9|225|hex={{party color|Jathika Hela Urumaya}}}}
| {{increase}} 9
| {{no2|Opposition}}

|-
! [[2010 Sri Lankan parliamentary election|2010]]
| colspan=2 align=center| Was part of&lt;br/&gt;[[United People's Freedom Alliance]]
| {{Composition bar|3|225|hex={{party color|Jathika Hela Urumaya}}}}  
| {{decrease}} 6
| {{yes2|Government}}

|-
! [[2015 Sri Lankan parliamentary election|2015]]
| colspan=2 align=center| Was part of&lt;br/&gt;[[United National Front for Good Governance]]
|  {{Composition bar|2|225|hex={{party color|Jathika Hela Urumaya}}}}
| {{decrease}} 1
| {{yes2|Government}}

|-
![[2020 Sri Lankan parliamentary election|2020]]
| colspan=2 align=center| Was part of&lt;br/&gt;[[Samagi Jana Balawegaya]]
|  {{Composition bar|1|225|hex={{party color|Jathika Hela Urumaya}}}}
| {{decrease}} 1
| {{no2|Opposition}}
|}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජාතික හෙළ උරුමය]]
{{ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}}</text>
      <sha1>gw4p1fccmb2p69lt7p5agj0izqxag30</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>800940</id>
      <parentid>800626</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T01:21:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>800940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="65714" sha1="g52pvxb3l137hj2q9pv74mqsnoifvbk" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>g52pvxb3l137hj2q9pv74mqsnoifvbk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34297</id>
    <revision>
      <id>800932</id>
      <parentid>796333</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය]] සිට [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>796333</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43296" sha1="m2due6n3icdy9fv4bqpbtflgwinusvm" xml:space="preserve">{{Pp-vandalism|small=yes}}{{Pp-move-vandalism}}
{{තොරතුරුකොටුව සංවිධානය 
| name            = මහා විහාර වංශික&lt;br&gt; ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව 
| native_name     = අමරපුර මහා නිකාය 
| native_name_lang= th
| image           = File:logo of Amrapura Nikaya.jpg
| image_size      = 250px
| caption         = අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ නිල ලාංඡනය 

| abbreviation    = අමරපුර
| formation       = 1802
| founder          = වැලිතර ඤාණවිමලතිස්ස මහානායක හිමි

| type            = බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| status          = ථේරවාද බෞද්ධ භික්ෂු නිකාය
| purpose         = කුලභේදය නොසලකා පාරිශුද්ධ උපසම්පදාව ලබා දීම සහ පිරිසිදු ථේරවාද ධර්ම ප්‍රචාරය 

| headquarters    = ●කොළඹ අමරපුර මහා සංඝ සභා කාර්යාලය - සමස්ත අමරපුර සංඝ සභාව සඳහා &lt;br&gt;● වැලිතර අඹගහපිටිය ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය  - අමරපුර මූල මහා නිකාය&lt;br&gt;● දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය - අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය

| location        = ශ්‍රී ලංකාව 

| region_served   = 
| membership      = 

| language        = සිංහල,පාලි,ඉංග්‍රීසි,සංස්කෘත

| leader_title    = උත්තරීතර මහානායක පදවිය
| leader_name     = [[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී හිමි|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්තී උත්තරීතර මහානායක හිමි]]&lt;br&gt;(2024 සිට)

| parent_organization = 
| website         = 
| remarks         = 
}}

'''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය''' නැතහොත් '''ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව''' යනු වර්ෂ 1802 දී ආරම්භ කරන ලද ශ්‍රී ලාංකීය පැවිදි නිකායකි. එය එවකට බුරුමයේ කොන්බෝං රාජවංශයේ අගනුවර වූ අමරපුර නගරය මුල්කොට නම් කර ඇත. අමරපුර නිකායේ හිමිවරු ථෙරවාදී බෞද්ධයෝය. 2019 අගෝස්තු 16 වන දින අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකායන් ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ නිකාය බවට පත් කරමින්, අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකාය ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.&lt;ref name=unity&gt;[http://www.themorning.lk/amarapura-and-ramanna-denominations-unified/ Amarapura and Ramanna denominations unified], the Morning Lanka, accessed 2019.08.17&lt;/ref&gt;

==අතීතය==
18 වන සියවසේ මැද භාගය වන විට ලක්දිව උපසම්පදාව නැති වී ගොස් තිබුණි. ශ්‍රී ලංකාවේ බුදු සසුන තෙවරක්ම පිරිහුණු අතර එය නැවත ඇති කිරීමට ගත් උත්සාහය ව්‍යර්ථ විය. එමනිසා කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රාජ්‍ය සමයේ (1747 - 1782) වැලිවිට සරණංකර මාහිමිපානන්ගේ ආරාධනාවෙන් උපාලි නම් තෙරණුවන් වහන්සේ නමක් 1753දී මහනුවරට වැඩම කර උපසම්පදාව නැවත පිහිට වු අතර, එය සියම් නිකාය නම්වේ. එයට හේතුව උපසම්පදාව රැගෙන ආවේ සියම් දේශයෙන් වීමයි.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |title=ගණින්නාන්සේලා කියවිය යුතු සංඝරජ වැලවිට සරණංකර චරිතය |access-date=2010-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170120202643/http://www.divaina.com/2010/01/20/feature02.html |archive-date=2017-01-20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Image:Most Venerable Walitota Sri Gnanawimalatisssa Maha Thera (1766-1833).jpg|thumb|right|238px|ශ්‍රීමත් පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ වැලිතර (අඹගහපිටිය) ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේ (ශ්‍රී  ලංකා අමරපුර නිකායේ නිර්මාතෘ)]]

බුදු දහම නැවත ස්ථාපිත කර දශකයක් පමණ ගතවීමෙන් පසු 1764 දී එම නිකායට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලා කණ්ඩායමක් එක්ව එම නිකායේ උපසම්පදාව ලැබීමට ගොවිගම කුලයට අයත් විය යුතු බවට නීතියක් පැනවීය. මෙම සමයේදී බුදුරජාණන් වහන්සේ විනය නොසලකා හැර තිබුණු අතර, සමහර භික්ෂුන් වහන්සේලා වතුපිටි අයත් කරගෙන අඹුදරුවන් සමඟ පුද්ගලික නිවාස වල ජීවත් වුහ. ඔවුන් තන්නාසි නමින් හැඳින්වේ. මෙම සම‍යේදී ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළ බඩ ප්‍රදේශය ලන්දේසී ආක්‍රමණ වලට ලක්වෙමින් පැවතුණි. 

සියම් නිකායේ මෙම ගොවිගම කුල භේදයට විරෝධය පල කෙරමින් වෙනත් කුල වලට අයත් භික්ෂුන් වහන්සේලා රජුගේ අනුග්‍රහය නොලබමින් උපසම්පදා උත්සව 2 ක් 1772 දී තොටගමුව විහාරයේදී ද, 1796 දී තංගල්ලේදී ද පැවැත්විය. නමුත් සියම් නිකාය මෙය විනය නීති කැඩීමක් බව පවසා ඒවාට අනුමැතිය ලබා නොදුන්හ.

===ආරම්භය===
ගොවිගම කුලවාදයත්, ක්‍රි .ව. 1762 ශ්‍රී වික්‍රම රාජසිංහයන් විසින් පැනවූ කතිකාවතත් කරණකොටගෙන වෙරළබඩ පළාත් වල විසු භික්ෂුන් වහන්සේලාට උපසම්පදා භාවය ලබාගත නොහැකි විය. මෙම තත්ත්වය වෙනස් කිරීමට සිතූ 1779 දී අඹගහපිටියේ ඤාණවිමලතිස්ස නම් භික්ෂුන් වහන්සේ නමක් තවත් සාමණේර හිමිවරුන් කණ්ඩායමක් සමඟ පහතරට ධනවත් දානපතියෙකුගේ අනුග්‍රහය සහිතව උපසම්පදාව ලබා ගැනීම සඳහා බුරුමය වෙත පිටත්වුහ. 1800 දී බුරුමයේ සංඝරාජ මාහිමියන් අතින් ඔවුන් උපසම්පදාව ලැබීය.
මෙම කණ්ඩායම 1802 දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ. එහිදී ඔවුන් සමඟ පැමිණි ජ්‍යෙෂ්ඨ මියන්මාර් භික්ෂුන් අතින් බලපිටිය මාදු ගඟේ තනවන ලද විශේෂ සීමා මාලකයක වෙසක් පුන් පොහොය දිනයේදී උපසම්පදා උළෙලක් පැවැත්විණි. ඒ සමගින්මෙ පරම පූජ්‍යතර මහා ධම්ම රාජාධි රාජගුරු ගණාචරිය ශ්‍රී විභූෂණ අඹගහපිටියේ ශ්‍රී ඤාණවිමලතිස්සාභිධාන මහා නාහිමිපාණන් වහන්සේගේ ආදිකර්තෘත්වයෙන් වැලිතර අඹගහපිටියේ ශ්‍රී අම්බරුක්ඛාරාම මූල මහා විහාරය කේන්ද්‍ර කරගනිමින් අමරපුර සමාගම නම් වූ නවනිකායක් ඇරඹි අතර ආරම්භයේ දීම පහතරටට පමණක් සීමා නොවී උඩරට ඇතුළු සමස්ත සිරිලක සිසාරා පූජ්‍යතර බෝගහපිටියේ ශ්‍රී ධම්මජ්ජෝති මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කපුගම ශ්‍රී ධම්මක්ඛන්ධ මහනාහිමි, පූජ්‍යතර කතළුවේ ශ්‍රී ගුණරතන තිස්ස මහනාහිමි, පූජ්‍යතර අත්තුඩාවේ ශ්‍රී ධම්මරක්ඛිත මහනාහිමි යන මහා ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේලාගේ උත්සාහයේ ප්‍රතිඵල වශයෙන් මහා නිකායක් වශයෙන් ව්‍යාප්ත කෙරිණ.

===නිල පිලිගැනීම===
සලාගම, කරාව හා දුරාව කුල වලට අයත් භික්ෂුන්වහන්සේලාද බුරුමය වෙත ගොස් උපසම්පදාව ලබාගත් අතර, 1810 දී බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුව අමරපුර නිකායේ උපසම්පදාව පිළිගන්නා බවට නිවේදනයක් නිකුත් කළේය. නමුත් සියම් නිකාය විසින් බුදුදහමට පටහැනිව සිදුකල මෙම ක්‍රියාව හේතුවෙන් කුල වශයෙන් බෙදීමට ලක්විය.

==වැදගත්කම==
අමරපුර නිකායේ ආරම්භය ශ්‍රී ලාංකික බුදුදහමේ හා සමාජයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් සනිටුහන් කරයි. පළමුවරට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය රහිතව බුදුදහම වෙනුවෙන් කැපවුනු ගිහි දානපතියන් මුල් වීමෙන් නව නිකායන් බිහිවිය. එම හේතුවෙන්  වෙනත් නිකායන් මෙන් නොව අමරපුර නිකාය රාජ්‍ය බලය හා රජතුමාගෙන් නිදහස් විය. ඒ වෙනුවට මධ්‍යම පාන්තික දායකයන් සමඟ වඩාත් සමීපව කටයුතු කලහ. මේ හේතුවෙන් 18 හා 19 වන සියවස් වල මධ්‍යම පංතියේ බලය වැඩි විය. එසේම කුලවාදයට එරෙහි භික්ෂු පරපුරක් මෙතුළින් බිහිවූ අතර මෑත භාගයේදී අමරපුර මහා සංඝ සභාව රාමඤ්ඤ මහා නිකාය හා එක්ව එක් සාමග්‍රී ධර්ම සංඝ සභාවක් ලෙස ස්ථාපිත විය. එය ශාසන ඉතිහාසයේ වැදගත් සිදුවීමක් ලෙස සැලකිය හැකිය.

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}
අතීතයේ අනු නිකායන් 21 කට බෙදුණු අමප්‍රපුර නිකාය 1960 දශකයේ අගභාගයේදී අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් සහ අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන්ගේ මූලිකත්වයෙන් ඒකරාශී විය. ‘ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහාසංඝ සභාව’ පිහිටුවා 1969 ජුලි 13 වැනි දින මහරගම සිරි වජිරඤාණ ධර්මායතනයේ පිහිටි උපෝසථාඝාරයේ දී සියලු අමරපුර නිකායට පොදු උසස් පැවිදි කිරීමේ උත්සවයක් පවත්වන ලදී. එම අවස්ථාවට ආණ්ඩුකාර ජනරාල් විලියම් ගොපල්ලව මහතා අනුග්‍රහය දක්වන ලදී. ලංකාව. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව සඳහා උත්තරීතර මහානායක පදවියක් මෙම මුලපිරීමත් සමඟ නිර්මාණය වූ අතර එම ගෞරවනීය පදවිය දැරූ ප්‍රථම භික්ෂුව ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමියන් පත් කරන ලදී.[3] උත්තරීතර මහානායක පදවියට අමතරව අමරපුර නිකායේ සභාපති තනතුරක් ද නිර්මාණය කර අමරපුර මහාසංඝ සභාවේ ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස අග්ගමහාපණ්ඩිත, අභිධජ මහාරට්ඨගුරු අතිපූජ්‍ය බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රේය මහනාහිමියන් (1896 - 1998) පත් කරන ලදී.[4] 2019 අගෝස්තු 16 දින, අමරපුර සහ රාමඤ්ඤ නිකාය, ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ සහෝදරත්වය බවට පත් කරමින්, අමරපුර-රාමඤ්ඤ සාමග්‍රී මහා සංඝ සභාව ලෙස ඒකාබද්ධ කරන ලදී.[1]

මෙතෙක් ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ උත්තරීතර මහානායක හිමිපාණන් වහන්සේලා මෙසේය. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
!
!නම 
!සිට
!දක්වා

|-
|1
| [[මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ හිමි|අතිපූජ්‍ය මඩිහේ පඤ්ඤාසීහ මහනාහිමි]]
|1969 ජූලි 13
|2003 සැප්තැම්බර් 9
|-
|2
|[[දවුල්දෙන ඤාණිස්සර හිමි|අතිපූජ්‍ය දවුල්දෙන ඤාණිස්සර මහනාහිමි]]
| සැප්තැම්බර් 2003
|3 අප්‍රේල් 2017
|-
|3
|[[කො‍ටුගොඩ ධම්මාවාස හිමි|අතිපූජ්‍ය කොටුගොඩ ධම්මාවාස මහනාහිමි]]
|3 අගෝස්තු 2017
|22 මාර්තු 2021
|-
|4
|[[දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි හිමි|අතිපූජ්‍ය දොඩම්පහල චන්ද්‍රසිරි මහනාහිමි]]
|20 ජූලි 2021
|16 මැයි 2023
|-
|5
|[[කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති හිමි|අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහනාහිමි]]
|26 නොවැම්බර් 2024
|වර්තමානය
|}

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ පරිපාලනමය ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:650px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:15px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ පරිපාලන ගැලීම් සටහන
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:10px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#ffebd6; padding:8px 15px; border:2px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;display:inline-block; background:#fff0db; padding:8px 15px; border:1px solid #ff9933; border-radius:4px; font-weight:bold;&quot;&gt;සමස්ත අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ සභාපති ඇතුළු නිලධාරී මණ්ඩලය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:18px; color:#ff9933; margin:5px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:11px; color:#666; font-style:italic; margin-bottom:15px;&quot;&gt;

(පහත දැක්වෙන සියලුම පාර්ශවයන් සමාන්තර මට්ටමකින් නියෝජනය වේ)&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

* '''අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|තපෝවන සම්ප්‍රදාය}}}}''' 
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|[[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව සංඝ සභාව (අසපු සංචිතය)]]}}}}'''

* '''අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය&lt;br&gt;(අමරපුර මූල මහා නිකාය)'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අමරපුර ශ්‍රී සද්ධර්මෝදය සංඝ සභාව&lt;br&gt;(සිරිසුගත සාසනෝදය සංඝ සභාව)}}}}'''

* '''අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර චූලගන්ධි පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර පාර්ශවය 
: ↳ මහානායක ධුරය 
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''උඩරට අමරපුර සාමග්‍රී සංඝ සභාව'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්ෂිතවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව
:::''' ↳  {{smaller|{{smaller|අරිසිමලේ වන සෙනසුන් සංචිතය}}}}'''

* '''අමරපුර ශ්‍රී ධර්මාරාම සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ සද්ධම්මයුක්තික පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''ඌව අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව

* '''සබරගමු අමරපුර පාර්ශවය'''
: ↳ මහානායක ධුරය
:: ↳ අනුනායක ධුරයන් සහිත කාරක සංඝ සභාව


&lt;/div&gt;

==අමරපුර සංඝ සභාවේ පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය==
&lt;div class=&quot;toccolours&quot; style=&quot;max-width:750px; margin:1em auto; padding:1.5em; border:1px solid #ff9933; background-color:#fffaf5; font-family:sans-serif;&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; font-weight:bold; font-size:115%; background-color:#ff9933; color:black; padding:10px; border-radius:4px; margin-bottom:20px; box-shadow: 0 2px 4px rgba(0,0,0,0.1);&quot;&gt;
අමරපුර සංඝ සභාවේ නිකාය පාර්ශවයක ධුරයන් බෙදීයාමේ සංවිධාන ව්‍යුහය
&lt;/div&gt;

&lt;div style=&quot;text-align:center; margin-bottom:15px;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#ffe0b3; padding:6px 15px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;අමරපුර නිකායික පාර්ශවය&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;මහානායක හිමි&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;අනුනායක හිමිවරුන්&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold;&quot;&gt;ත්‍රිංශත්වර්ගික විධායක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-size:16px; color:#ff9933; margin:3px 0;&quot;&gt;⬇️&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;font-weight:bold; background:#fff; padding:5px 10px; border:1px solid #ff9933; display:inline-block; border-radius:4px;&quot;&gt;විධායක කාරක සංඝ සභාව&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px dashed #ff9933; margin:15px 0;&quot;&gt;

{| width=&quot;100%&quot; cellspacing=&quot;10&quot; cellpadding=&quot;0&quot; style=&quot;background:transparent;&quot;
|- valign=&quot;top&quot;
| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ලේඛකාධිකාරී ධුරය'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;

* &lt;small&gt;මහා ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ලේඛකාධිකාරී හිමි&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''ප්‍රධාන සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;පළාත් ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
* &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;උප ප්‍රධාන සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

| width=&quot;33%&quot; style=&quot;background:#ffffff; border:1px solid #cca473; border-radius:6px; padding:10px; box-shadow: 1px 1px 3px rgba(0,0,0,0.05);&quot; |
&lt;center&gt;'''අධිකරණ සංඝනායක'''&lt;/center&gt;
&lt;hr style=&quot;border:0; border-top:1px solid #cca473; margin:5px 0;&quot;&gt;
* &lt;small&gt;ප්‍රධාන අධිකරණ සංඝනායක හිමි&lt;/small&gt;
:: ↳ &lt;small&gt;පළාත් අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;
:::: ↳ &lt;small&gt;දිස්ත්‍රික්/පත්තු උප අධිකරණ සංඝනායක හිමිවරුන්&lt;/small&gt;

|}

&lt;/div&gt;

==ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහ නිකායේ පාර්ශවයන්හි මහානායක හිමිවරු==
{{main|උත්තරීතර මහානායක හිමි}}

&quot;උත්තරීතර මහානායක ධුරය&quot; අමරපුර මහා සංඝ සභාව සතු විශේෂ ධුරයකි.

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;width=&quot;100%&quot; style=&quot;background:#ffffff;&quot; 
|-
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | පාර්ශවය 
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | මහානායක හිමි
!align=&quot;left&quot; style=&quot;background:#ffdead;&quot; | අනුනායක හිමි
|-
|සියලු පාර්ශව නියෝජනය කරනු ලබන උත්තරීතර මහානායක ධුරය  
|කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රීමූර්ති මහානායක හිමි
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර මහ නිකායේ රාස්සගල පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කරගොඩ උයන්ගොඩ මෛත්‍රී මූර්ති මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ - සමස්ථ අමරපුර මහා සංඝ සභාවේ උත්තරීතර මහානායක හිමි

ශ්‍රී ධර්මානන්ද විද්‍යායතන පිරිවෙන,බළංගොඩ
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය පල්ලේවෙල විසුද්ධාජීව අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සුධර්ශනාරාමය,බෙලිහුල්ඔය
|-
|අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය
|ශ්‍රී සරණපාලවංශාලංකාර ආචාර්ය අතිපූජ්‍ය දෙවිනුවර සිරිසුනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

පරම විචිත්‍රාරාම රාජමහා විහාරය,දෙවිනුවර
|1.පූජ්‍ය කොටපොල අමරකිත්ති අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ


ශාන්ති පදනම සහ සේරුවිල බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය,බෞද්ධාලෝක මාවත,කොළඹ


2.අතිපූජ්‍ය තපෝවනයේ නිවාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

අභයභූමි තපෝවනය,කෑගල්ල 

3.පූජ්‍ය තපෝවනයේ මිතභානි අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ගෝතම තපෝවනය,කලපළුවාව,රාජගිරිය 

|-
|අමරපුර මූලවංශික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ විමලධම්මතිස්ස මහානායක හිමි

අම්බරුක්කාරාම මූල මහා විහාරය,බලපිටිය 
|1.පූජ්‍ය යෝගියානේ සෝභිතතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ජයසින්දරාරමය,යෝගියා

2.පූජ්‍ය කළුවාමෝදර සීලරතනතිස්ස අනුනායක හිමි

කේෂ්ථාසන්න මහා විහාරය,අලුත්ගම 
|-
|අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය 
|අතිපූජ්‍ය අහුංගල්ලේ සිරි සීලවිසුද්ධි මහානායක හිමි

රංගිරි උල්පත් රජමහා විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය 
|පූජ්‍ය කොස්‌ගොඩ සුභූති අනුනායක හිමි

සංඝරාජ විහාරය, අම්බලන්ගොඩ 
|-
|උඩරට අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය පූජ්‍ය නිකපොත චන්දජෝති (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමින්වහන්සේ

ඥාණානන්ද බෞද්ධ මධ්‍යස්ථානය, මාදිවෙල, 
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර පාර්ශ්වය
|මහෝපාධ්‍යාය අතිපූජ්‍ය කහපොළ සුගතරතන මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ 

රන්කොත් විහාරය,පානදුර
|නොපවතී.
|-
|ශ්‍රි ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ අඹගහපිටිය පාර්ශ්වය 
|අතිපූජ්‍ය මාදම්පාගම අස්සජි තිස්ස මහානායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ඉසිපතනාරාමය,වින්සන්ට් පෙරේරා මාවත, කොළඹ 14
|පූජ්‍ය රන්දොඹේ සුමනාලෝකතිස්ස අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

එනසරුක්ඛාරාමය,නවුත්තුඩුව
|-
|අමරපුර ශ්‍රී ධම්මරක්ෂිත නිකාය
|අතිපූජ්‍ය ත්‍රිකුණාමලයේ ආනන්ද මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරි වජිරාරාමය,කොළඹ 05
|පූජ්‍ය වටගෙදර විමලබුද්ධි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සිරි පඤ්ඤාතිලකාරාමය,මහරගම
|-
|අමරපුර සද්ධම්මයුක්තික මාතර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය අම්බලන්ගොඩ සුධම්ම මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයාරාමය,අම්බලන්ගොඩ
|නොපවතී.
|-
|අමරපුර අරියවංශ සද්ධම්ම යුක්තික පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය එගොඩමුල්ලේ අමරමෝලි තිස්ස මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

විද්‍යාසාගර පිරිවෙන, රිදීගම
|1.පූජ්‍ය වල්පොල විමලඥාන  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ගංගාරාම මහ විහාරය,පෑලියගොඩ

2.පූජ්‍ය නවගමුවේ රේවත නායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී පුෂ්පාරාමය,පැපිලියවෙල

3.පූජ්‍ය ඉහළමුල්ලේ සුගුණවංශ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී බෝධිරාජාරාම මූලමහා විහාරය,අංකුඹුර
|-
|අමරපුර මහා නිකායේ වජිරවංශ පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය පල්ලෙකන්දේ රතනසාර මහානායක ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී සාරිපුත්තාරාමය,නාරාහේන්පිට, කොළඹ 08 
|-
|අමරපුර සිරිසුමන (දඩලු) පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය කොළොන්නාවේ සිරි සුමංගල මහානායක ස්වාමීන් වහනසේ

ශ්‍රී දෙව්රම් මහා විහාරය,පන්නිපිටිය
|1.පූජ්‍ය කථලුවේ රතනසීහ අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී සම්බුද්ධජයන්ති විහාරය,මොරටුව
2.පූජ්‍ය පල්ලේපොල දේවානන්ද  අනුනායක ස්වාමින්වහන්සේ

ශ්‍රී ජයන්ති මහා විහාරය,ගලලියද්ද,මාබෝවල
|-
|අමරපුර චූලගන්ඨි පාර්ශ්වය
|අතිපූජ්‍ය ගන්තුනේ අස්සජි මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

උල්ගල පුරාණ විහාරය,ගන්තුන
|1.අතිපූජ්‍ය කරව්වේ විජයතිස්ස අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

නන්දන විහාරය,පිටිගල

2.පූජ්‍ය වැලිතර අමරනන්ද අනූනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පුලිිනතරාමය,අහුංගල්ල

3.අතිපූජ්‍ය රදාවඩුන්නේ අස්සජි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

පාරමී ධර්මාශ්‍රමය,රදාවඩුන්න
|-
|ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායේ එක්නැලිගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|අතිපුජ්‍ය  කදන්ගොඩ සද්ධානන්ද (වැඩබලන මහානායක) ස්වාමීන් වහන්සේ

ශ්‍රී ශෛාරාම මහා විහාරය,බලංගොඩ
|පූජ්‍ය පලීගල නාරද අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී පූෂ්පාරාම අසූමහා ශ්‍රවක මහා විහාරය,ඇහැලියගොඩ.
|-
|අමරපුර මහා නිකාය ඉද්දමල්ගොඩ විහාර පාර්ශ්වය
|පූජ්‍ය කදන්ගොඩ සමිත මහානායක ස්වාමින් වහන්සේ

ශ්‍රී විජයින්දාරාමය,කහවත්ත
|1.පූජ්‍ය කරවිට සුජාත අනුනායක ස්වාමීන් වහන්සේ

සිරිනිවාසාරාම මූලමහා විහාරය,උඩකරවිට

2.පූජ්‍ය පැල්මඩුල්ලේ රතනසිරි අනුනායක ස්වාමින් වහන්සේ

සුදර්මෝදය පිරිවෙන,පැල්මඩුල්ල
|}

== අයත් පාර්ශව ==
අමරපුර - රාමඤ්ඤ නිකායට ඒකරාශී වීමට පෙර, අමරපුර නිකාය අනුශාසනා 21 කට නොඅඩු ලෙස බෙදා ඇත.&lt;ref name=&quot;subordrs&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |title=Maha Sangha of Sri Lanka |website=metta.lk/ |access-date=2010-02-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html |archive-date=2010-03-06 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; මෙම උප නියමයන් කුල භේද සහ ප්‍රාදේශීය වෙනස්කම් ඔස්සේ ගොඩනැගුණු බව විශ්වාස කෙරේ.

#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර සාමග්‍රි සංඝ සභාව 
#අමරපුර ඌව උඩුකිඳ පාර්ශවය 
#ඌව අමරපුර පාර්ශවය 
#අමරපුර සිරි සද්ධම්මවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර එක්නැළිගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර ඉද්දමල්ගොඩ පාර්ශවය
#අමරපුර රාස්සගල පාර්ශවය
#අමරපුර මූලවංශික පාර්ශවය 
#අමරපුර නිකායේ අමරපුර පාර්ශවය
#අමරපුර අඹගහපිටිය පාර්ශවය
#අමරපුර ශ්‍රී ධර්මරක්‍ෂිත පාර්ශවය 
#අමරපුර සද්ධම්මයුත්තික පාර්ශවය 
#අමරපුර වජිරවංශ පාර්ශවය
#අමරපුර සිරි සුමන පාර්ශවය
#අමරපුර ස්වේජින් පාර්ශවය 
#අමරපුර භ්‍රම්මවංශාභිධජ පාර්ශවය 
#අමරපුර චූලගණ්ඨි පාර්ශවය 
#උඩරට අමරපුර නිකාය(උඩරට අමරපුර පාර්ශවය)
#අමරපුර සම්බුද්ධ සාසනෝදය සංඝ සභාව
#[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශවය]]

මීට අමතරව අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ නිකායට අයත් මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ &quot;මහමෙව්නාව මහා සංඝ සභාව&quot; නමින් භික්ෂූන් වහන්සේ 1000කට ආසන්න සංඝ සභාවක් ද පවතී.

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

== අමතර කියවීමට ==
* Gombrich, Richard. ''Theravada Buddhism: A Social History from Ancient Benares to Modern Colombo''. Oxon, England: Routledge and Kegan Paul, Ltd., 2004.
* [https://web.archive.org/web/20090201174605/http://dailynews.lk/2003/09/17/fea09.html Rohan L. Jayetilleke, 'The bi-centennial of the Amarapura Maha Nikaya of Sri Lanka', ''Daily News'', 17 September 2003] accessed 16 December 2005.
* [https://web.archive.org/web/20100306174930/http://www.metta.lk/temples/sangha/index.html Main Orders of the Sangha] (metta.lk)

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ නිකායන් සහ පාර්ශව]]</text>
      <sha1>m2due6n3icdy9fv4bqpbtflgwinusvm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සමාන්තර පරිගණනය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36398</id>
    <revision>
      <id>800950</id>
      <parentid>800480</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T05:05:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>800950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="99915" sha1="51mf63gmnjho9w4qyrdpwk3rxhxrkmj" xml:space="preserve">[[ගොනුව:IBM Blue Gene P supercomputer.jpg|300px|thumb| ආර්ගොන් ජාතික පර්යේශනායතනයේ පිහිටි [http://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Gene Blue Gene]/P සුපිරි පරිගණකය. ]]

[[සමාන්තර පරිගණනය]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Parallel_computing Parallel Computing]) යනු [[පරිගණකය|පරිගණක]] ආශ්‍රිත ගණනය කිරීම් විශාල සංඛ්‍යාවක් එකවිට එකිනෙකට සමාන්තරව දියත් කිරීමයි.&lt;ref&gt;Almasi, G.S. and A. Gottlieb (1989). Highly Parallel Computing. Benjamin-Cummings publishers, Redwood City, CA.&lt;/ref&gt;. විශාල සහ සංකීර්ණ ප්‍රශ්නයක් කුඩා කොටස් වලට වෙන්කර ඒවා වෙන වෙනම සහ [[CPU- Parallelism|සමාන්තරව]] එක විට ගණනය කිරීම මගින් විසදා ගැනීම මෙහි ප්‍රධාන මූලධර්මයයි. සමාන්තර පරිගණනයේ ප්‍රභේද කීපයකි. ඒවා නම් බිටු මට්ටම ([http://en.wikipedia.org/wiki/Bit-level_parallelism bit level]), විධාන මට්ටම (i[http://en.wikipedia.org/wiki/Instruction_level_parallelism nstruction level]), දත්ත ([http://en.wikipedia.org/wiki/Data_parallelism data]) සහ ක්‍රියා අනුවර්තී වාදයයි ([http://en.wikipedia.org/wiki/Task_parallelism task parallelism]). ක්‍රියා අනුවර්තී වාදය දැනට බොහෝ කලක සිට භාවිතයේ තිබුනද එය ප්‍රධාන වශයෙන් යොදා ගැනුනේ අධි ක්‍රියාකාරි පරිගණක ([http://en.wikipedia.org/wiki/High_performance_computing high-performance computing]) සදහා පමණි. එහෙත් පසුකලක එහි භාවිතය වර්ධනය වන්නට වූයේ සංඛ්‍යාත පරිමාණනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Frequency_scaling frequency scaling]) සදහා භෞතික සීමා ඇතිවූ බැවිනි&lt;ref&gt;S.V. Adve et al. (November 2008). &quot;Parallel Computing Research at Illinois: The UPCRC Agenda&quot; (PDF). Parallel@Illinois, University of Illinois at Urbana-Champaign. &quot;The main techniques for these performance benefits – increased clock frequency and smarter but increasingly complex architectures – are now hitting the so-called power wall. The computer industry has accepted that future performance increases must largely come from increasing the number of processors (or cores) on a die, rather than making a single core go faster.&quot;&lt;/ref&gt;. [[CPU - ජව උත්සර්ජනය|පරිගණක සදහා වැය වන ශක්ති ප්‍රමාණය]] (ඒ නිසා ජනනය වන තාපය) මෑත කාලීනව විශාල ලෙස සැලකිල්ලට ලක්වූ නිසා&lt;ref&gt;Asanovic et al. Old [conventional wisdom]: Power is free, but transistors are expensive. New [conventional wisdom] is [that] power is expensive, but transistors are &quot;free&quot;.&lt;/ref&gt; සමාන්තර පරිගණනය පරිගණක නිර්මාණ ශිල්පයේ සහ විශේෂයෙන්ම බහු හර [[මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU)|දත්ත සකසන]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Multi-core_(computing) multicore processor]) සදහා ප්‍රමුඛතම න්‍යායක් බවට පත්විය&lt;ref&gt;Asanovic, Krste et al. (December 18, 2006). &quot;The Landscape of Parallel Computing Research: A View from Berkeley&quot; (PDF). University of California, Berkeley. Technical Report No. UCB/EECS-2006-183. &quot;Old [conventional wisdom]: Increasing clock frequency is the primary method of improving processor performance. New [conventional wisdom]: Increasing parallelism is the primary method of improving processor performance ... Even representatives from Intel, a company generally associated with the 'higher clock-speed is better' position, warned that traditional approaches to maximizing performance through maximizing clock speed have been pushed to their limit.&quot;&lt;/ref&gt;.

සමාන්තර පරිගණකවල [[දෘඪාංග|දෘඩාංග]], ක්‍රියා අනුවර්තීතාවය සදහා සහය දක්වන මට්ටම අනුව දළ ලෙස වර්ග කළහැක. පළමු වැන්න නම් බහු හර ([http://en.wikipedia.org/wiki/Multi-core milti-core]) සහ බහු දත්ත සැකසුම් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Symmetric_multiprocessing multi-processor]) ඒකක වැනි බහු දත්ත සැකසුම් මූලාශ්‍ර එක්කොට තනාඇති තනි පරිගණක වේ. දෙවැන්න නම් [[පොකුරු පරිගණක]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_cluster clusters]), විශාල ප්‍රමාණයේ සමාන්තර පරිගණනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Massive_parallel_processing Massive parallel processing]) සහ [[කොට්ටාශ පරිගණනය]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Grid_computing grid computing]) වැනි පරිගණන උපාංග රාශියක් එක්කොට තැනූ ප්‍රභල පරිගණක යන්ත්‍ර වේ. මීට අමතරව සමහර සාමාන්‍ය පරිගණන කටයුතු වේගවත්ව සිදුකරගැනීම සදහා සාම්ප්‍රදායික පරිගණක සමග විශේෂිත සමාන්තර පරිගණන නිර්මාණශිල්ප එක්කර ක්‍රීයාත්මක කිරීමද සිදුකරයි.

සමාන්තර පරිගණන වැඩසටහන් ලිවීම සාමාන්‍ය අනුක්‍රමික [[පරිගණක මෘදුකාංග|වැඩසටහන්]] ලිවීමට වඩා ඉතා අපහසු වේ&lt;ref&gt;Patterson, David A. and John L. Hennessy (1998). Computer Organization and Design, Second Edition, Morgan Kaufmann Publishers, p. 715. ISBN 1-55860-428-6.Patterson, David A. and John L. Hennessy (1998). Computer Organization and Design, Second Edition, Morgan Kaufmann Publishers, p. 715. ISBN 1-55860-428-6&lt;/ref&gt;. මෙයට හේතුව නම් සමාන්තර පරිගණනයේදී වියහැකි [[මෘදුකාංග]] දෝෂ කීපයක් හදුනාගෙන ඇති බැවිනි. උදාහරණයක් ලෙස තරඟකාරී තත්ත්වය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Race_condition race condition]) දැක්විය හැක. වෙන් කරන ලද කුඩා [[පරිගණක මෘදුකාංග|වැඩසටහන්]] කොටස්වල [[සන්නිවේදනය]] සහ [[සමමුහුර්තකරණය]] නිවැරදිව ඉටුකිරීම හොද සමාන්තර පරිගණන වැඩසටහනක් ලිවීමේ ප්‍රධාන අභියෝගය වේ.

සමාන්තර පරිගණනය සදහා ලියන ලද වැඩසටහනක ලබාගතහැකි උපරිම වේගය අම්ඩාල් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Amdahl%27s_law Amdahl]) ගේ නියමයට අනුකූල වේ.

== පසුබිම ==
සාමාන්‍යයෙන් පරිගණක වැඩසටහන් ලියනු ලබන්නේ [[ශ්‍රේණිය (ගණිතය)|ශ්‍රේණිගත]] (Serial) ආකාරයෙනි. ගණිත ගැටලුවක් විසදීම සදහා [[ඇල්ගොරිතම]] ලියනු ලබන්නේ ශ්‍රේණිගතව ගලායන විධාන (Instruction) මාලාවක් ලෙසිනි. මෙම විධාන පරිගණකයේ [[මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU)|මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකයේදී]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Central_processing_unit Central Processing Unit]) සකසනු ලබයි. මෙහිදී එකවිට එක් විධානයක් පමණක් සකසනු ලබන අතර එය නිම වූ පසු අනෙක් විධානය සැලකිල්ලට ගනී&lt;ref&gt;a b Barney, Blaise. &quot;Introduction to Parallel Computing&quot;. Lawrence Livermore National Laboratory. Retrieved 2007-11-09.&lt;/ref&gt;.
අනෙක් අතට ගත්විට සමාන්තර පරිගණනයේදි සිදුවන්නේ විධාන මාලාවක් සමාන්තරව එකවර විසදීමයි. මෙය සිදුකරනු ලබන්නේ මූලික ප්‍රශ්නයෙහි කුඩා කොටස් වෙන්කර එම වෙන් වෙන් කොටස් එකවර අනෙක් සමගාමී කොටස් ද සමග සැකසීමයි. මේ සදහා යොදාගන්න සැකසුම් මූලිකාංග විවිධාකාර වියහැකි අතර බහු දත්ත සැකසුම් ඒකක සහිත තනි පරිගණක, ජාලගත කරනලද [[පරිගණකය|පරිගණක]], විශේෂිත [[දෘඪාංග|දෘඩාංග]] හෝ මේවායින් එකවර කීපයක් යොදා ගතහැකිය.

[[පරිගණකය|පරිගණකවල]] ප්‍රබලතාවය වැඩිකරගැනීම උදෙසා 1980 මැද භාගයේ සිට 2004 දක්වා වූ කාලයේදී ප්‍රමුඛ වූ ප්‍රධානතම සංකල්පය වූයේ [[සංඛ්‍යාතය|සංඛ්‍යාත]] පරිමාණනයයි ([http://en.wikipedia.org/wiki/Frequency_scaling Frequency scaling]). පරිගණක වැඩසටහනක ධාවන කාලය (Runtime) එහි විධාන සං‍ඛ්‍යාවේ සහ එක විධානයක් සැකසීම සදහා ගතවන මධ්‍යන්‍ය කාලයෙහි ගුණිතයක් ලෙස සැලකේ. අනෙක් සියලු කරුණු නියතයක් ලෙස ගත් විට [[මධ්‍යම සැකසුම් ඒකකය (CPU)|මධ්‍යම සැකසුම් ඒකක]]යේ සංඛ්‍යාතය වැඩි කරන විට ඒකක කාලයකදී සකස් කළහැකි විධාන ප්‍රමාණයද ඉහළ යයි. මේ නිසා සංඛ්‍යාතය වැඩිකිරීම මගින් [[පරිගණක වැඩසටහන|පරිගණක වැඩසටහනක]] ධාවන කාල අඩුකරගතහැකිය. මෙය සියළුම [[පරිගණකය|පරිගණක]] සම්බන්ද වැඩසටහන් සදහා සත්‍ය වේ&lt;ref&gt;^ Hennessy, John L. and David A. Patterson (2002). Computer Architecture: A Quantitative Approach. 3rd edition, Morgan Kaufmann, p. 43. ISBN 1-55860-724-2.&lt;/ref&gt;.

කෙසේ උවද [[ක්ෂුද්‍ර සැකසුම් ඒකකය|පරිගණක චිපයක]] ශක්ති පරිභෝජනය සදහා සමීකරණය සලකා බලන්න. 
P = C × V2 × F 
මෙහි P යනු ශක්තියද C යනු කාල චක්‍රයකදී වෙනස්වන ධාරිතාවයද ([http://en.wikipedia.org/wiki/Capacitance Capacitance]) වේ. V යනු [[වෝල්ටීයතාව|වෝල්ටීයතාවද]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Voltage Voltage]) F යනු [[දත්ත සකසන|දත්ත සකසනයේ]] සංඛ්‍යාතයද ( තප්පරයට චලන) වේ&lt;ref&gt;Rabaey, J. M. (1996). Digital Integrated Circuits. Prentice Hall, p. 235. ISBN 0-13-178609-1.&lt;/ref&gt;. මෙහි ආකාරයට දත්ත සකසනයක [[සංඛ්‍යාතය]] වැඩිකිරීම නිසා එය භාවිතා කරන ශක්ති ප්‍රමාණයද ඉහළ යයි. මෙසේ අධික ලෙස ශක්ති පරිභෝජනය කරන දත්ත සකසන කීපයක් 2004 වර්ශයේදී Intel සමාගම විසින් අත්හිටවනු ලැබීය. මෙසේ අත්හිටවනු ලැබූ [http://en.wikipedia.org/wiki/Tejas_and_Jayhawk Tejas සහ Jayhawk] දත්ත සකසන සමගම ශක්ති පරිභෝජනය වැඩී කිරීම මගින් සංඛ්‍යාතය වැඩි කර [[පරිගණකය|පරිගණක]] වැටසටහන් වේගවත් කිරීමේ ක්‍රියාවලියද අවසන් විය&lt;ref&gt;Flynn, Laurie J. &quot;Intel Halts Development of 2 New Microprocessors&quot;. The New York Times, May 8, 2004. Retrieved on April 22, 2008.&lt;/ref&gt;. 

මූවර් ගේ නියමය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Moore%27s_Law Moore's Law]) යනු පරීක්ශණ සහ නිරීක්ශණ පාදක කරගෙන ඉදිරිපත් කරනලද සුප්‍රකට [[න්‍යාය|න්‍යායකි]]. එයින් කියවෙන්නේ සෑම මාස 18 ත් 24 ත් අතර කාලයකදී [[ක්ෂුද්‍ර සැකසුම් ඒකකය|පරිගණක චිපයක]] අඩංගු කළහැකි [[ට්‍රාන්සිස්ටර]] ප්‍රමාණය දෙගුණයකින් ඉහළ යන බවයි&lt;ref&gt;Flynn, Laurie J. &quot;Intel Halts Development of 2 New Microprocessors&quot;. The New York Times, May 8, 2004. Retrieved on April 22, 2008.Moore, Gordon E. (1965). &quot;Cramming more components onto integrated circuits&quot; (PDF). Electronics Magazine. pp. 4. Retrieved 2006-11-11.&lt;/ref&gt;. ශක්ති පරිභෝජනය සම්බන්දව ඉහත කීලෙස විවිධ ගැටලු ඇති වුවද 70 දශකයේදී ඉදිරිපත් කරනලද මුවර්ගේ නීතිය තවමත් එලෙසින්ම නොබිදී පවතී. [[සංඛ්‍යාතය|සංඛ්‍යාත]] පරිමාණන සංකල්පය බිඳවැටීමත් සමගම දත්ත සැකසුම් ඒකක සදහා අළුතෙන් එක්කරන [[ට්‍රාන්සිස්ටර]] යොදා ගැනෙනුයේ සමාන්තර පරිගණනය සදහා අවශ්‍ය නව දෘඩාංග පරිගණක චිප වලට එක් කිරීම සදහායි. 

=== අම්ඩාල් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Amdahl%27s_law Amdahl])ගේ නීතිය සහ ගුස්ටැෆ්සන් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Gustafson%27s_law Gustafson])ගේ නීතිය ===
[[ගොනුව:AmdahlsLaw.svg|right|thumbnail|300px|ආම්ඩාල් ගේ නීතිය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Amdahl%27s_law Amdahl's Law]) ප්‍රස්ථාරික නිරූපණය. යම් වැඩසටහනක් කොපමන ප්‍රමාණයකින් සමාන්තරගත කළහැකිද යන්න අනුව එම වැඩසටහන සමාන්තර පරිගණනය මගින් කොපමණ වේගවත් කළහැකිද යන්න තීරණය වේ. උදාහරණයක් ලෙස යම් වැඩසටහනක් 90% කින් සමාන්තරගත කළහැකි නම් , සමාන්තරගත කළ නොහැකි වැඩසටහන් කොටස 10% නම් , එම වැඩසටහන වේගවත් කළහැකි උපරිමය කොපමන දත්ත සකසන ප්‍රමාණයක් භාවිතා කළද දස ගුණයකට වඩා වැඩි නොවේ. ]]

පරිගණන සමාන්තරකරණය මගින් දත්ත සැකසීම වේගවත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස [[දත්ත සකසනය|දත්ත සකසන ඒකක]] ගණන දෙගුණ කිරීම මගින් වැඩසටහන් ධාවන කාලය අඩකින් අඩුකිරීම දැක්වියහැක. නැවත වාරයක් එසේ දෙගුණ කිරීම මගින් නැවතත් ධාවන කාලය අඩකින් අඩු කළහැකිය. එනම් රේඛීය (linear) ලෙස වේගවත් බව වැඩි කරගත හැකිය. කෙසේ නමුත් මෙසේ ප්‍රශස්ත මට්ටමකට වේගවත් කළහැකි වන්නේ සමාන්තර [[ඇල්ගොරිතම]] කීපයක් පමණි. බොහෝ [[ඇල්ගොරිතම]] මගින් ආසන්න ලෙස හෝ රේඛීය තත්ත්වයෙන් වේගවත් කිරීම් සිදුකරනු ලබන්නේ දත්ත සැකසුම් මූලිකාංග කීපයක් සදහා පමණි. ඉන්පසු දත්ත සැකසුම් මූලිකාංග ඒකක ප්‍රමාණය ඉහළ යත්ම එම රේඛීය භාවය කෙමෙන් ඒකාකාරී තත්වයකට පත්වේ. 

සමාන්තර පරිගණන වේදිකාව (parallel computing platform) සදහා විභව වේගවත් කිරීමේ සමීකරණය අම්ඩාල්ගේ නීතියයි. එය සූත්‍රකෘත කරනු ලැබූයේ 1960 දීයි&lt;ref&gt;Amdahl, G. (April 1967) &quot;The validity of the single processor approach to achieving large-scale computing capabilities&quot;. In Proceedings of AFIPS Spring Joint Computer Conference, Atlantic City, N.J., AFIPS Press, pp. 483–85.&lt;/ref&gt;. එමගින් කියවෙන ආකාරය අනුව ප්‍රධාන වැඩසටහනෙහි අඩංගු කුඩා සමාන්තරකරණය කළ නොහැකි කොටසක් නිසා සම්පූර්ණ වැඩසටහනේම වේගවත් කිරීම අඩාලවේ. විශාල [[ගණිතය|ගණිතමය]] හෝ [[ඉන්ජිනේරු|ඉන්ජිනේරුමය]] ගැටලුවක් විසදීම සදහා ලියනලද [[පරිගණකය|පරිගණක]] වැඩසටහන් වල සමාන්තරීකරණය කළහැකි වැඩසටහන් කොටස් මෙන්ම එසේ කළ නොහැකි කොටස් ද අඩංගු වේ.
මෙසේ සමාන්තරගත කළනැහැකි කුඩා වැඩසටහනෙහි ධාවන කාල භාගය α නම් , එවිට

:&lt;math&gt;S = \frac{1}{\alpha}&lt;/math&gt;

මගින් ලබාදෙනුයේ එම වැඩසටහනේ උපරිම සමාන්තරගතකරණ වේගයයි. වැඩසටහන සදහා අනුක්‍රමික කොටස 10% නම් එම වැඩසටහන සදහා ලබාගතහැකි වේගවත් බව දස ගුණයකට (‍x10) වඩා වැඩි කරගත නොහැක. එනම් ඉන්පසු කොපමන දත්ත සැකසුම් ඒකක තව තවත් එක්කලද ප්‍රතිඵලය එකම වේ. ඒ නිසා සමාන්තරගතව දත්ත සැකසුම් මූලිකාංග එක්කළ හැකි උපරිමයක් ඇත. 

ගුස්ටැෆ්සන් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Gustafson%27s_law Gustafson])ගේ නීතිය තවත් පරිගණනය සම්බන්ද නීතියකි. මෙය අම්ඩාල්ගේ නිතිය හා සමීපව සම්බන්ද වේ&lt;ref&gt;Reevaluating Amdahl's Law (1988). Communications of the ACM 31(5), pp. 532–33.&lt;/ref&gt;.
එයින් කියවෙන පරිදි &lt;math&gt;P&lt;/math&gt; සංඛ්‍යාවක් දත්ත සැකසුම් ඒකක සමග වැඩසටහනක් වේගවත් කිරීමේදී

[[ගොනුව:Optimizing-different-parts.svg|thumb|400px| යම් නියමිත කර්ත්ව්‍යයක් සදහා එකිනෙකට වෙනස් අනුකොටස් දෙකක් ඇතැයි සිතන්න. ඒවා A සහ B ලෙස ගනිමු. සම්පූර්ණ පරිගණනයෙන් B වල කොටස 25%කි. [[ක්‍රමලේඛන සම්පාදක|පරිගණක ක්‍රමලේඛන සම්පාදකයෙකුට]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Programmer programmer]) මෙම කොටස පස් ගුණයකින් වේගවත් කළහැක, එහෙත් ඉන් මුළු වැඩසටහන වේගවත් වන්නේ ඉතා කෙටි කලකින් පමණි(රූපය). එම නිසා වැඩසටහන වේගවත් කිරීමට නම් A කොටස දෙගුණයක් වේගවත් කළයුතුය. එය B වේගවත් කිරීමට වඩා බෙහෙවින් ඵලදායි වේ.]]

:&lt;math&gt; S(P) = P - \alpha(P-1). \,&lt;/math&gt;

අම්ඩාල්ගේ නීතියේ ආකාරයට අනුව ගන්නා උපකල්පනයක් නම් වැඩසටහනේ සමාන්තරගත කළ නොහැකි අනුක්‍රමික කොටසෙහි ධාවන කාලය, යොදා ගන්නා දත්ත සැකසුම් සංඛ්‍යාවෙන් ස්වාධීනය යන්නයි. එහෙත් මෙම උපකල්පනය ගුස්ටැෆ්සන්ගේ නීතියෙහි භාවිතා නොවේ.

=== පරායත්තතාව (Dependencies) ===

සමාන්තර [[පරිගණකය|පරිගණනය]] සදහා [[ඇල්ගොරිතම]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Parallel_algorithm parallel algorithms]) සකස් කිරීමේදී අවශ්‍ය මූලික කරුණක් ලෙස [[දත්ත පරායත්තතාවය]] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Data_dependency data dependencies]) අවබෝද කරගැනීම දැක්වියහැක. කිසිම වැඩසටහනකට තම දීර්ඝතම පරායත්ත ගණනය කිරීම් ශ්‍රේණියට වඩා වේගවත්ව [[වැඩසටහන]] නිමා කළ නොහැක ([http://en.wikipedia.org/wiki/Critical_path_method Critical path method]). කුමක් නිසාදයත් අනිත් ගණනය කිරීම් මත යැපෙන ගණනයකිරීම් පිළිවෙලින් එකිනෙක කළයුතු බැවිනි. එහෙත් බොහෝ [[ඇල්ගොරිතම]] වල මෙසේ එකිනෙකට දීර්ඝ ලෙස සම්බන්දිත ගණනය කිරීම් නොමැති නිසා ඒවා සමාන්තර ලෙස වෙන වෙනම ගණනය කළහැක. 

P&lt;sub&gt;i&lt;/sub&gt; සහ P&lt;sub&gt;j&lt;/sub&gt; වැඩසටහනක කොටස් දෙකක් ලෙස ගනිමු. 
මේවා බර්න්ස්ටගේ කොන්දේසි &lt;ref&gt;Bernstein, A. J. (October 1966). &quot;Program Analysis for Parallel Processing,' IEEE Trans. on Electronic Computers&quot;. EC-15, pp.&amp;nbsp;757–62.&lt;/ref&gt; (Bernstein's conditions) වලට අනුකූල වන්නේ එකිනෙකට ස්වාධීන හා සමාන්තරව ගණනය කළහැකිනම් පමණි. 
''P''&lt;sub&gt;''i''&lt;/sub&gt;, නම් ''I''&lt;sub&gt;''i''&lt;/sub&gt; යනු සියලු ප්‍රධාන විචල්‍යයන්ද ''O''&lt;sub&gt;''i''&lt;/sub&gt; යනු ප්‍රතිදානවේ.
ඒ ආකරයෙන්ම ''P''&lt;sub&gt;''j''&lt;/sub&gt;, ''P'' &lt;sub&gt;''i''&lt;/sub&gt; සහ ''P''&lt;sub&gt;''j''&lt;/sub&gt; එකිනෙකට ස්වාධීනවේ.


* &lt;math&gt; I_j \cap O_i  =  \varnothing, \, &lt;/math&gt;
* &lt;math&gt; I_i \cap O_j  =  \varnothing, \, &lt;/math&gt;
* &lt;math&gt; O_i \cap O_j  = \varnothing. \, &lt;/math&gt;


මෙහි පළමු කොන්දේසිය උල්ලංගනය කිරීම නිසා [[ප්‍රවාහ පරායත්තතාවය]] ඇතිවේ (flow dependency). පළමු ප්‍රකාශයේ පිළිතුරු දෙවැන්න මගින් භාවිතා කරයි. දෙවන ප්‍රකාශයෙන් [[ප්‍රති-පරායත්තතාවක්]] පෙන්නුම් කරයි. 
තුන්වන සහ අවසන් ප්‍රකාශයෙන් පෙන්වාදෙන්නේ ප්‍[[රතිදාන පරායත්තතාව|රතිදාන පරායත්තතාවයි]]. මෙම ප්‍රකාශ දෙක එකම ස්ථානයක සදහන් කළවිට අවසන් ප්‍රතිඵල ලැබිය යුත්තේ තර්කානුකූලව අවසානයේ සකසනය වූ ප්‍රකාශයයි.

පහත දැක්වෙන සමීකරණය බලන්න, එමගින් විවිධ වූ [[පරායත්තතාව|පරායත්තතාවන්]] ආදර්ශනයකරයි.

 1: function Dep(a, b)
 2:    c := a·b
 3:    d := 3·c
 4: end function


මෙහි තුන්වන කණ්ඩය දෙස බලන්න, එය දෙවන කණ්ඩය නොමැතිව ගණනය කළනොහැක (සමාන්තරව වුවද කළ නොහැක), එයට හේතුව නම් දෙවන කණ්ඩයේ පිළිතුර තුන්වන කණ්ඩය සදහා අත්‍යාවශ්‍ය බැවිනි. එනම් එය ඉහත සදහන් කළ පළමු කොන්දේසිය උල්ලංගනය කරමින් [[ප්‍රවාහ පරායත්තතාවය]] ඇතිකරයි (flow dependency).


 1: function NoDep(a, b)
 2:      c := a·b
 3:      d := 3·b
 4:      e := a+b
 5: end function


මෙම උදාහරණයේදී කිසිදු පරායත්තතාවක් නොමැති නිසා මේවා සියල්ල එකවිට සමාන්තරව ගණනය කළහැක.
බර්න්ස්ටෙන්ගේ කොන්දේසි අනුව දත්ත සකසන අතර මතකය හවුලේ බෙදාගැනීමක් සිදු නොකරයි. එහෙත් සමහර අවස්ථා වලදී එසේ බෙදාහැරීම වැදගත් වේ. උදාහරණ: [http://en.wikipedia.org/wiki/Semaphore_(programming) semaphore (programming)], [http://en.wikipedia.org/wiki/Barrier_(computer_science) barrier (computer science)] සහ [http://en.wikipedia.org/wiki/Synchronization_(computer_science) Synchronization (computer science)] වැනි අවස්ථා.

=== තරඟකාරී තත්වය (Race conditions), පොදු බැහැර කිරීම (Mutual Exclusion), සමමුහුර්තකරණය (Synchronization) සහ සමාන්තර අඩපනවීම (Parallel Slowdown) ===

සමාන්තර පරිගණන වැඩසටහනක ඇති අනුකොටස් බොහෝ විට නූල් / [http://en.wikipedia.org/wiki/Thread_(computer_science) Thread (computer science)] නමින් හදුන්වයි. සමහර පරිගණක වැඩසටහන් මගින් ඊටත් වඩා කුඩා ඒකක වන තන්තු / [http://en.wikipedia.org/wiki/Fiber_(computer_science) Fiber (computer science)] යොදාගනී.
අනෙක් වැඩසටහන් වඩාත් විශාල අනු කොටස් වල්ගයක් වන සකසන [http://en.wikipedia.org/wiki/Process_(computing) Process (computing)] යොදාගනී. එහෙත් බොහෝවිට සම්මතයක් ලෙස පරිගණක වැඩසටහන් වල අනුකොටස් ලෙස පිළිගන්නේ නූල් / thread ආකාරයෙනි. මෙම නූල් නිතරම ඒවා එකිනෙක හවුලේ තබාගන්නා [[විචල්‍ය]] / [http://en.wikipedia.org/wiki/Variable_(programming) variable (programming)] [[යාවත්කාලීන කිරීම]] සිදුකරයි. වැඩසටහන් දෙකක් අතර විධාන පහත ආකාරයෙන් විවිධ පිළිවෙලින් තිබියහැක. 

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
|Thread A
|Thread B
|-
|1A: Read variable V
|1B: Read variable V
|-
|2A: Add 1 to variable V
|2B: Add 1 to variable V
|-
|3A Write back to variable V
|3B: Write back to variable V     
|}


1B විධානය 1A සහ 3A අතරදී දත්ත සැකසුවහොත් හෝ 1A විධානය 1B සහ 3B අතර දත්ත සකස් කළහොත් වැඩසටහන වැරදි දත්ත නිපදවයි. මෙය තරඟකාරී තත්වය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Race_condition Race conditions]) නමින් හැදින්වේ. වැඩසටහන් ක්‍රමලේඛකයා විසින් අනිවාර්යයෙන් අගුලක් / [http://en.wikipedia.org/wiki/Lock_(computer_science) Lock (computer science)] මේ සදහා සකස්කළ යුතුවේ. එමහින් පොදු බැහැර කිරීමක් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Mutual_exclusion Mutual Exclusion]) සිදුවේ. මෙසේ අගුලක් / lock යනු [[ක්‍රමලේඛන භාෂාව|ක්‍රමලේඛන භාෂා]] ඉදිකිරීමක් වන අතර එමගින් එක් නූලකට පමණක් විචල්‍යයක පාලනය සියතට ගෙන අනෙක් නූල් වලට එම විචල්‍යය කියවීම හෝ ලිවීමෙන් වලක්වා එය අගුල් දැමීමක් සිදුකරයි. 
මේ එවැනි අගුල් භාවිතා කර නැවත ලියනලද වැඩසටහනයි.

{| class=&quot;wikitable&quot; 
|-
|Thread A
|Thread B
|-
|1A: Lock variable V
|1B: Lock variable V
|-
|2A: Read variable V
|2B: Read variable V
|-
|3A: Add 1 to variable V
|3B: Add 1 to variable V
|-
|4A Write back to variable V
|4B: Write back to variable V     
|-
|5A: Unlock variable V
|5B: Unlock variable V
|}


මෙහිදී එක් නූලක් පමණක් සාර්ථකව විචල්‍ය V අගුලුලාගනී. අනෙක් නූල මෙහිදී ක්‍රියා විරහිත වන අතර එයට V විචල්‍යය නැවත අගුලු අරිනතුරු කියවීම හෝ ලිවීම කළ නොහැක. මෙම ක්‍රමය නිවැරදි වැඩසටහන් ක්‍රියාකාරීත්වයක් සදහා උදවු වුවද වැඩසටහන බෙහෙවින් මන්දගාමී කළහැක. 

මෙවැනි විචල්‍යයන් කීපයක් එකවර අගුලුලෑම සදහා යොදාගන්නා [[පරමාණු|පරමාණුක]] නොවන ([http://en.wikipedia.org/wiki/Atomic_operation Atomic operation]) වැඩසටහනක් සම්පූර්ණයෙන් ඇනහිටීමක් උවද වියහැක ([http://en.wikipedia.org/wiki/Deadlock deadlock]). පරමාණුක අගුලුලෑමක් මගින් එකවර විචල්‍ය කීපයක් අගුලු ලෑම කළහැකි අතර එකදු විචල්‍යයක් හෝ එසේ අගුලු ලෑම කළනොහැකි නම් එය කිසිදු විචල්‍යයක් අගුලු ලෑමෙන් වැලකී සිටියි. මෙවැනි අවස්ථාවකදී නූලට තම කටයුතු සම්පූර්ණ කළනොහැකි නිසා සම්පූර්ණ වැඩසටහනම අඩපණ වේ. 

බොහෝ සමාන්තර පරිගණන වැඩසටහන් සදහා ඒවායේ අනුකොටස් සමමුහුර්තකරණය අවශ්‍යවේ. 
මෙහිදී පරිගණන බාදකයක් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Barrier_(computer_science) barrier]) යෙදවීම කළයුතු වේ. මෙම බාදක බොහෝ විට [[මෘදුකාංග]] අගුලු භාවිතයෙන් ස්ථාපනය කරයි. 

සියළුම සමාන්තරකරණයන් මගින් වේගවත් බව ලැබෙන්නේද නැත. සාමාන්‍යයෙන් යම් කාර්යයක් කොටස් වලට බෙදා වෙන්කළ විට ඒවා එකිනෙක සන්නිවේදනයේදී යොදාගන්නා කාලයද ඉහළ යයි. මේ නිසා සමහර අවස්ථා වලදී ගැටලු විසදීමට ගතවන කාලයට වඩා වැඩි කාලයක් මෙසේ සන්නිවේදන කටයුතු සදහා වැයවියහැක. මෙසේ අතිරේක සමාන්තරකරණය නිසා වැඩසටහන් වල සිදුවන අඩපනවීම සමාන්තර අඩපනවීම නමින් හදුන්වයි ([http://en.wikipedia.org/wiki/Parallel_slowdown Parallel Slowdown]).

=== මෘදු මුහුණත (Fine-grained), රළු මුහුණත (coarse-grained) සහ අපහසුතා සමාන්තරකරණය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Embarrassingly_parallel embarrassing parallelism]) ===

[[පරිගණක මෘදුකාංග|පරිගණක වැඩසටහන්]] බොහෝ විට ඒවායේ අනුකොටස් එකිනෙක [[සමමුහුර්තකරණය]] කිරීම කොතරම් ඉක්මනින් කළයුතුද යන්න අනුව වර්ගීකරණය කරයි. මෘදු මුහුණත (Fine-grained) වර්ගයේ වැඩසටහන් වල අනුකොටස් අතර තප්පරයකට කීපවරක් සමමුහුර්ත කිරීම් කළයුතු අතර රළු මුහුණත (coarse-grained) වර්ගයේ වැඩසටහන් සදහා එසේ තප්පරයකට කීපවරක් සමමුහුර්තකරණය අවශ්‍ය නොවේ. අපහසුතා සමාන්තරකරණය (embarrassing parallelism) වර්ගයේ වැඩසටහන් ඉතා කලාතුරකින් සමමුහුර්තකරණය කරන අතර සමහරවිට එසේ කිරීමක් කිසිවිටෙකවත් අවශ්‍ය නොවේ.

=== සංස්ථිතික ආකෘති ([http://en.wikipedia.org/wiki/Consistency_model Consistency models]) ===

සමාන්තර පරිගණනය සදහා යොදා ගන්නා [[ක්‍රමලේඛන භාෂාව|ක්‍රමලේඛන භාෂා]] සහ දෘඩාංග සදහා සංස්ථිතික ආකෘතියක් තිබීම වැදගත් වේ. මෙම ආකෘතිය මගින් පරිගණක [[පරිගණක මතකය|මතකය]] මෙහෙයවිය යුතු ආකාරය පිළිබඳව සහ ප්‍රතිඵල දියයුතු ආකාරය පිළිබඳව නීති සහ කොන්දේසි සකසයි.

සංස්ථිතික ආකෘති අතර මුලින්ම පැමිණි ආකෘති වලින් එකක් ලෙස ලෙස්ලි ලැම්පෝර්ට්ගේ (Leslie Lamport) [[අනුක්‍රමික සංස්ථිතික ආකෘතිය]] (sequential consistency) හැදින්විය හැක. අනුක්‍රමික සංස්ථිතිය යනු සමාන්තර පරිගණන වැඩසටහනක කොටසක් වන අතර එමගින් ලැබෙන ප්‍රතිඵල අනුක්‍රමික පරිගණක වැඩසටහනක ප්‍රතිඵල වලට සමාන වේ&lt;ref&gt;Lamport, Leslie (September 1979). &quot;How to Make a Multiprocessor Computer That Correctly Executes Multiprocess Programs&quot;, IEEE Transactions on Computers, C-28,9, pp.&amp;nbsp;690–91.&lt;/ref&gt;.

මෘදුකාංග ගණුදෙණුකාර [[පරිගණක මතකය|මතකය]] යනු සංස්ථිතික ආකෘතියෙහි බහුලව භාවිතාවන අකාරයකි. මෘදුකාංග ගණුදෙණුකාර මතකය මගින් දත්ත කළමනාකරණ පද්දතියෙන් (Database management system) තාවකාලිකව තොරතුරු ලබාගනී. මෙසේ තොරතුරු/ දත්ත ලබාගැනීම සදහා [[පරමාණුව|පරමාණුක]] ගනුදෙනු (atomic transactions) සදහා වූ සංකල්පය යොදාගනී.

=== ෆ්ලින්ගේ වර්ගීකරනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Flynn%27s_taxonomy Flynn's taxonomy]) ===

සමාන්තර පරිගණක සහ අනුක්‍රමික [[පරිගණකය|පරිගණක]] සදහා මුලින්ම [[වර්ගීකරණය|වර්ගීකරණයක්]] ඉදිරිපත් කරනලද්දේ මයිකල් ෆ්ලින් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Michael_J._Flynn Michael J. Flynn]) විසිනි. එය ෆ්ලින්ගේ වර්ගීකරණය නමින් හැදින්වේ. ඔහු ඒවා වර්ගීකරනය කරන ලද්දේ ඒවා භාවිතයට ගන්නා [[විධාන]] ගණන අනුවයි. එනම් එම විධාන භාවිත කරන්නේ ඒකීය දත්ත කට්ටලද නැතහොත් බහු දත්ත කට්ටලද යන්න මතයි. 

{{Flynn's Taxonomy}}

The single-instruction-single-data ([http://en.wikipedia.org/wiki/SISD SISD]) යන වර්ගීකරණය අදාල වන්නේ මුල් කාලීන අනුක්‍රමික වැඩසටහන් සදහායි. The single-instruction-multiple-data ([http://en.wikipedia.org/wiki/MISD SIMD]) වර්ගීකරණය අනුව එකම මෙහෙයුමක් පුන පුනා භාවිතයෙන් විශාල දත්ත ප්‍රමාණයක් සකසනය කිරීම මෙහිදී සිදුවේ. මේවා බහුලව භාවිතා වන්නේ ඒකීය සැකසුම් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Signal_processing signal processing]) වැඩසටහන් වලයි. Multiple-instruction-single-data ([http://en.wikipedia.org/wiki/SIMD MISD]) යනු ඉතා කළාතුරකින් යොදාගන්නා වර්ගීකරණයක් වන අතර වැඩසටහන් කීපයක් මගින් පමණක් මෙය යොදාගනී. 
Multiple-instruction-multiple-data ([http://en.wikipedia.org/wiki/MIMD MIMD]) යන වැඩසටහන් සමාන්තර පරිගණනයේ බහුලවම යෙදෙන වැඩසටහන් වර්ගය වේ.

== අනුවර්තී වාදයේ ප්‍රභේද ==

=== බිටු මට්ටමේ අනුවර්තී වාදය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Bit-level_parallelism Bit-level parallelism]) ===

1970 සිට 1986 වනතෙක් කාලය තුළ VLSI ([http://en.wikipedia.org/wiki/Very-large-scale_integration very-large-scale integration]) [[ක්ෂුද්‍ර සැකසුම් ඒකකය|පරිගණක චිප]] වල පැමිණීමත් සමග පරිගණක නිර්මාණශිල්පයේ දියුණු වීම පරිගණක වචන විශාලත්වය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Word_(data_type) computer word size]) දෙගුණ කිරීම මත තීරණය විය&lt;ref&gt;[[David Culler|Culler, David E.]]; Jaswinder Pal Singh and Anoop Gupta (1999). ''Parallel Computer Architecture - A Hardware/Software Approach''. Morgan Kaufmann Publishers, p.&amp;nbsp;15. ISBN 1-55860-343-3.&lt;/ref&gt;. එනම් දත්ත සකසනයකට එක් චක්‍රයක් සදහා මෙහෙයවිය හැකි තොරතුරු ප්‍රමාණය මත තීරණය විය. වචනයක විශාලත්වය වැඩි කිරීමත් සමග එමගින්  දත්ත සකසනය මගින් පිළිපැදියයුතු උපදෙස් ප්‍රමාණය අඩු විය.  

අතීතයේ සිට බිටු 4 ([http://en.wikipedia.org/wiki/4-bit 4-bit]) [[ක්ෂුද්‍ර සැකසුම් ඒකකය|ක්‍ෂුද්‍ර දත්ත සකසන]] බිටු 8 ([http://en.wikipedia.org/wiki/8-bit 8-bit]) සහ බිටු 16ත් ([http://en.wikipedia.org/wiki/16-bit 16-bit])ඉන්පසු බිටු 32ත් (32-bit) භාවිතා කරන [[ක්ෂුද්‍ර සැකසුම් ඒකකය|ක්‍ෂුද්‍ර දත්ත සකසනත්]] භාවිතයට පැමිණිනි. මෙම නැඹුරුව බිටු 32 ක්‍ෂුද්‍ර දත්ත සකසන හදුන්වාදීමත් සමග අවසන් විය. බිටු 32 වචන විශාලත්වය ඉන්පසු දශක දෙකක් තිස්සේම සම්මතයක් ලෙස පරිගණනයේදී භාවිත කළද මෑතකාලීනව පැමිණි බිටු 64 ([http://en.wikipedia.org/wiki/64-bit 64-bit]) තාක්ෂණය ([http://en.wikipedia.org/wiki/X86-64 x86-64 architectures]) මගින් බිටු 32 තාක්ෂණය අභිබවනු ලැබීය.

=== විධාන මට්ටමේ අනුවර්තී වාදය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Instruction_level_parallelism Instruction level parallelism]) ===

[[ගොනුව:Fivestagespipeline.png|thumb|300px|IF = Instruction Fetch/විධාන කැඳවීම, ID = Instruction Decode/විකේත කිරීම, EX = Execute/ක්‍රියාකාරී කරවීම, MEM = Memory access/මතකයට ඇතුලු කිරීම, WB = Register write back/නැවත ලිවීමයි)]]

පරිගණක වැඩසටහනක් යනු කෙටියෙන් ගත්කළ විධාන ධාරාවක් දත්ත සැකසුම් ඒකකයක් මගින් සකස් කිරීමයි. මෙම විධාන නැවත පෙලගැස්වීමත් එක් කිරීමත් කර ලැබෙන ප්‍රතිථල වල වෙනසකින් තොරව සමාන්තරව ක්‍රියාකරවීම විධාන මට්ටමේ අනුවර්තී වාදය ලෙස හැදින්වේ. 1980 දශකයේ මැද භාගයේ සිට 1990 දශකයේ මැදි භාගය දක්වා පරිගණක නිර්මාණශිල්පයේ කැපී පෙනෙන අංගයක් ලෙස මෙය හැදින්වියහැක&lt;ref&gt;Culler et al. p.&amp;nbsp;15.&lt;/ref&gt;.

නවීන දත්ත සකසන සතුව අදියර කීපයකින් යුතු [http://විධාන%20නල%20මාර්ග විධාන නල මාර්ග]{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ([http://en.wikipedia.org/wiki/Instruction_pipeline instruction pipelines]) දැකියහැක. මෙසේ ඇති සෑම අදියරකදීම දත්ත සකසනය මගින් කරන කාර්යය අදාල නල මාර්ගය අනුව වෙනස් වේ. N අදියරේ නල මාර්ග වලට N සං‍ඛ්‍යාවක් වෙනස් විධාන සමාප්තියේදී සටහන් කළහැක.  මෙසේ නලමාර්ගකරනය සදහා හොදම උදාහරණයක් ලෙස [http://en.wikipedia.org/wiki/Reduced_Instruction_Set_Computer RISC] දත්ත සකසනය හැදින්වියහැක. මෙහි ක්‍රියාවලි අදියර 5 කින් යුතු විය. ඒවා නම් විධාන කැඳවීම, විකේත කිරීම, ක්‍රියාකාරී කරවීම, මතකයට ඇතුල් කිරීම සහ නැවත ලිවීමයි.(instruction fetch, decode, execute, memory access, and write back). [[පෙන්ටියම් 4]] වර්ගයේ දත්ත සකසන වල මෙසේ පියවර 35 අඩංගු විය&lt;ref&gt;[[Yale Patt|Patt, Yale]] (April 2004).  &quot;[http://users.ece.utexas.edu/~patt/Videos/talk_videos/cmu_04-29-04.wmv The Microprocessor Ten Years From Now: What Are The Challenges, How Do We Meet Them?] (wmv). Distinguished Lecturer talk at [[Carnegie Mellon University]]. Retrieved on November 7, 2007.&lt;/ref&gt;. 

අදියර 5ක නලමාර්ගික සුපිරි අදිශ දත්ත සකසන ([http://en.wikipedia.org/wiki/Superscalar superscalar]) වලට එක් චක්‍රයක් සදහා විධාන දෙකක් නිකුත් කළහැක. මේ නිසා ඕනෑම අදියරකදී විධාන දෙකක් තිබියහැක. මෙලෙස විධාන 10 දක්වා එකවිට සකසනය කළහැක. 
නලමාර්ගකරණය මගින් මෙහෙයවන විධාන මට්ටමේ අනුවර්තී වාදයට අමතරව සමහර දත්ත සැකසුම් ඒකක වලට එකවරකට විධාන එකකට වඩා දියහැක. මේවා සුපිරි අදිශ දත්ත සකසන ලෙස හදුන්වයි. මෙහිදී දත්ත වල පරායත්තතාවක් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Data_dependency data dependency]) නොමැති නම් විධාන කන්ඩායම් ගතකළහැක. මෙසේ අනුක්‍රමණයකින් තොර විධාන මට්ටමේ අනුවර්තී වාදය ගොඩනැගියහැකි බහුලව යොදා ගන්නා ක්‍රම ශිල්ප දෙකක් ලෙස [http://en.wikipedia.org/wiki/Scoreboarding Scoreboard] සහ [http://en.wikipedia.org/wiki/Tomasulo_algorithm Tomasulo] යන [[ඇල්ගොරිතම]] හැදින්වියහැක.

[[ගොනුව:Superscalarpipeline.svg|thumb|300px|අදියර 5ක නලමාර්ගික සුපිරිඅදිශ දත්ත සකසන ([http://en.wikipedia.org/wiki/Superscalar superscalar]) වලට එක් චක්‍රයක් සදහා විධාන දෙකක් නිකුත් කළහැක. මේ නිසා ඕනෑම අදියරකදී විධාන දෙකක් තිබියහැක. මෙලෙස විධාන 10 දක්වා එකවිට සකසනය කළහැක.]]

=== දත්ත අනුවර්තී වාදය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Data_parallelism Data parallelism]) ===

දත්ත අනුවර්තී වාදය යනු ලූප සහිත වැඩසටහන් සදහා වන සමාන්තරකරණයකි. මෙමගින් එකිනෙකට වෙනස් පරිගණන මාර්ග හරහා සමාන්තර දත්ත පරිවහනය ඉලක්ක කරයි. ලූප ([http://en.wikipedia.org/wiki/Control_flow#Loops program loops]) සමාන්තරකරණය මගින් විශාල දත්ත ආකෘති සදහා එකිනෙකට සමාන මෙහෙයුම් අනුක්‍රමණ දියත් කිරීම සිදුකරයි. විශාල වශයෙන් විද්‍යාත්මක සහ ඉන්ජිනේරු වැඩසටහන් ඉදිරිපත් කිරීම සදහා දත්ත අනුවර්තී වාදය යොදාගනී&lt;ref name=Culler124&gt;Culler et al. p.&amp;nbsp;124.&lt;/ref&gt;. 

[[ලූප|ලූපයක්]] මගින් ගෙනයනු ලබන පරායත්තතාවය යනු ලූපීය අනුශ්‍රේණියකක් පෙර ප්‍රතිඵල මත රදාපැවතීමයි. මේ නිසා ලූපයක් මගින් ගෙනයනු ලබන පරායත්තතාවය මගින් සමාන්තරකරණය අඩාල කරයි. පහත දැක්වෙන [http://en.wikipedia.org/wiki/Pseudocode pseudocode] දෙස බලන්න.

 1:    PREV1 := 0
 2:    PREV2 := 1
 4:    do:
 5:       CUR := PREV1 + PREV2
 6:       PREV1 := PREV2
 7:       PREV2 := CUR
 8:    while (CUR &lt; 10)

මෙම ලූපය සමාන්තරගත කළ නොහැක. එයට හේතුව නම් CUR , PREV2 සහ PREV1 මත රදා පවතින බැවිනි. මේ අයුරින් සෑම ප්‍රතිඵලයක්ම කලින් ප්‍රතිඵලය මත රදා පවතින නිසා මෙය සමාන්තරගත කළ නොහැක. මෙසේ ගැටලුවේ ප්‍රමාණය විශාල වන තරමට දත්ත අනුවර්තී වාදයද වැඩි වේ&lt;ref name=Culler125&gt;Culler et al. p.&amp;nbsp;125.&lt;/ref&gt;.

=== ක්‍රියා අනුවර්තී වාදය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Task_parallelism Task parallelism]) ===

ක්‍රියා අනුවර්තී වාදය යනු සමාන්තර [[පරිගණකය|පරිගණන]] [[මෘදුකාංග|වැඩසටහනක]] දැකියහැකි ගති ලක්ෂණයකි. එයින් කියවෙන්නේ එකම හෝ වෙන වෙනස් දත්ත කට්ටලයක් භාවිතයෙන් එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන් වෙනස් ගණනය කිරීම් කළහැකි බවයි. මෙය දත්ත සමාන්තරකරණයෙන් වෙනස් වන්නේ ඒවායේ සිදුවන්නේ එකම දත්ත කට්ටලයේ එකම ගණනය කිරීම් සිදුවන බැවිනි. වැඩ සමාන්තරකරණය සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රශ්නයේ විශාලත්වය සමග වැඩි නොවේ.

== දෘඩාංග ==

=== මතකය සහ සන්නිවේදනය ===
[[ගොනුව:Numa.svg|right|thumbnail|400px|A logical view of a [[Non-Uniform Memory Access]] (NUMA) architecture. Processors in one directory can access that directory's memory with less latency than they can access memory in the other directory's memory.]]

=== සමාන්තර පරිගණක ප්‍රභේද (Classes of parallel computers) ===

සමාන්තර පරිගණක ඒවායේ දෘඩාංග සමාන්තරකරණය සදහා දක්වන සගයෝගය මත වර්ග කීපයකට වෙන්කළ හැක. මෙම වර්ගීකරණය සාමාන්‍ය පරිගණක වර්ගීකරනයටද සමීප සබඳතා දක්වයි. උදාහරණ ලෙස [[කොට්ඨාශ පරිගණනය]] සමාන්තර පරිගණනයේ මෙන්ම [[සමමිතික පරිගණනය|සමමිතික පරිගණනයේදීද]] දැකියහැක. 

==== බහු හර පරිගණනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Multi-core_(computing) Multicore computing]) ====

බහු හර දත්ත සකසනයක් තුළ දත්ත සැකසුම් ඒකක එකකට වඩා වැඩි ගණනක් එකම චිපයේ අඩංගු කර තනා ඇත. බහු හර ([http://en.wikipedia.org/wiki/Execution_unit core]) දත්ත සකසනයකට එකවර විධාන කීපයක් නිකුත්කළහැක. එමෙන්ම සෑම බහු හර දත්ත සකසනයකටම super-scalar  උපාංගයක් ලෙසද ක්‍රියා කළහැක. එනම් සෑම හරයකටම එකම විධාන ගලායාමකින්ම විධාන කට්ටල කීපයක් නිකුතකළ හැක. බහුනූල් පරිගණනය මෙම තාක්ශණයට කලින් පැවති ව්‍යාජ බහු හර තාක්ෂණයයි. [http://en.wikipedia.org/wiki/Sony Sony][http://en.wikipedia.org/wiki/PlayStation_3 PlayStation 3] ක්‍රීඩා උපාංගය සදහා සකසන ලද [http://en.wikipedia.org/wiki/IBM IBM] සමාගමේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Cell_(microprocessor) Cell] ක්‍ෂුද්‍ර සකසනය මෙසේ සකසනලද බහු හර සකසනයකි.

==== සමමිතික බහුසකසනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Symmetric_multiprocessing Symmetric multiprocessing]) ====

සමමිතික බහුසකසනයක් යනු එකම [[පරිගණක මතකය|මතකයක්]] හවුලේ භාවිතයට ගන්නා එක සමාන දත්ත සකසන රාශියක එකතුවකි&lt;ref name=HP549&gt;Hennessy and Patterson, p.&amp;nbsp;549.&lt;/ref&gt;. මෙහි තාක්ශණික ශිල්පයට (bus architectures) අනුව දත්ත සලසන 32 කට වැඩි ගණනක් එකිනෙක සම්බන්ද කළනොහැක&lt;ref&gt;Patterson and Hennessy, p.&amp;nbsp;714.&lt;/ref&gt;. මෙසේ විශාල දත්ත සැකසුම් ගණනක් යොදා නොගන්නා නිසාත් විශාල පරිගණක මගින් ලබාගන්නා කලාප පළල අඩු නිසාත් මේවා වියදම් කරන මුදලේ ප්‍රමාණය අනුව ඉතා කාර්යක්‍ෂම වේ.

==== ව්‍යාප්ත පරිගණනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Distributed_computing Distributed computing]) ====

ව්‍යාප්ත පරිගණක (නොහොත් ව්‍යාප්ත මතක බහු දත්ත සකසන) යනු දත්ත සකසනයන් එකිනෙක ජාලගත කරනලද ව්‍යාප්ත මතක පරිගණක පද්දති වේ. මේවා විශාල භූගෝලීය ප්‍රදේශයක පතුරවාලිය හැකිය. 

===== පොකුරු පරිගණනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Computer_cluster Cluster computing]) =====

[[ගොනුව:Beowulf.jpg|right|thumbnail|upright| [http://en.wikipedia.org/wiki/Beowulf_(computing) Beowulf] පරිගණක පොකුරු ]]

පරිගණක පොකුරක් යනු එකිනෙකට ලිහින්ව සම්බන්දිත එක්ව වැඩ කරන පරිගණක රාශියක එකතුවකි&lt;ref&gt;[http://www.webopedia.com/TERM/c/clustering.html What is clustering?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170923142310/http://www.webopedia.com/TERM/C/clustering.html |date=2017-09-23 }} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.webopedia.com/TERM/C/clustering.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170923142310/http://www.webopedia.com/TERM/C/clustering.html |access-date=2026-01-23 |archive-date=2017-09-23}} Webopedia computer dictionary. Retrieved on November 7, 2007.&lt;/ref&gt;. පොකුරු පරිගණනයේදී ස්වාධීන පරිගණක කීපයක් එකිනෙක ජාලගත කර ඇති අතර ඒවාට යොදන භාරය නිසි ලෙස තුලනය කිරීමට ([http://en.wikipedia.org/wiki/Load_balancing_(computing) load balancing]) නම් එම පරිගණක සමමිතික නොවියයුතුය. ප්‍රචලිතම පොකුරු පරිගණක වර්ගය [http://en.wikipedia.org/wiki/Beowulf_(computing) Beowulf] නම් පොකුරු පරිගණකයයි. වාණිජ පරිගණක කීපයක් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Commercial_off-the-shelf commercial off-the-shelf]) [http://en.wikipedia.org/wiki/TCP/IP TCP/IP] [http://en.wikipedia.org/wiki/Ethernet Ethernet] වර්ගයේ ප්‍රාදේශීය ජාලයකට ([http://en.wikipedia.org/wiki/Local_area_network local area network]) සම්බන්ද කිරීමෙන් මෙම ජාල තනා ඇත&lt;ref&gt;[http://www.pcmag.com/encyclopedia_term/0,2542,t=Beowulf&amp;i=38548,00.asp Beowulf definition.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121010215231/http://www.pcmag.com/encyclopedia_term/0%2C2542%2Ct%3DBeowulf%26i%3D38548%2C00.asp |date=2012-10-10 }} ''PC Magazine''. Retrieved on November 7, 2007.&lt;/ref&gt;. මෙම තාක්ෂණය දියුණු කරන ලද්දේ [http://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Sterling_(computing) Thomas Sterling] සහ [http://en.wikipedia.org/wiki/Donald_Becker Donald Becker] විසිනි. ලොව වේගවත්ම සුපිරි පරිගණක 500 ([http://en.wikipedia.org/wiki/TOP500 TOP500]) අතරින් අති බහුතරය මෙසේ පොකුරු පරිගණක ලෙස සැකසූ සුපිරි පරිගණක වේ&lt;ref&gt;[http://www.top500.org/stats/list/29/archtype Architecture share for 06/2007] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071114212716/http://www.top500.org/stats/list/29/archtype |date=2007-11-14 }}. TOP500 Supercomputing Sites. Clusters make up 74.60% of the machines on the list. Retrieved on November 7, 2007.&lt;/ref&gt;.

===== විශාලිත සමාන්තර පරිගණනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Massive_parallel_processing Massive parallel processing]) =====

[[ගොනුව:BlueGeneL cabinet.jpg|right|thumbnail|upright| [http://en.wikipedia.org/wiki/Blue_Gene Blue Gene/L] සුපිරි පරිගණකයේ කැබුනෙට්ටුවක්, 2008 වසරේදී ලොව පස්වන ප්‍රභලතම සුපිරි පරිගණකය ලෙස මෙය නම් කෙරිනි. [[TOP500]] . Blue Gene/L යනු massively parallel processor වර්ගයේ සමාන්තර පරිගණන යන්ත්‍රයකි.]]

විශාලිත සමාන්තර දත්ත සකසනයක් යනු ජාලගත කරනලද  දත්ත සකසන රාශියක් සහිත තනි පරිගණකයකි. පොකුරු පරිගණකවල ලක්ශණ රාශියක් මෙම පරිගණක විශේෂයේද දැකියහැක. එහෙත් පොකුරු පරිගණනයේදී මෙන් නොව විශාලිත සමාන්තර පරිගණකවල විශේෂිත වූ සම්බන්දක ජාල දැකියහැක. එමෙන්ම මේවා පොකුරු පරිගණන පද්දති වලට වඩා විශාල වේ. දත්ත සැකසුම් ඒකක 100 කට වඩා විශාල සංඛ්‍යාවක් ඇති අතර සෑම දත්ත සකසනයක් සදහාම මෙහෙයුම් පද්දතියක් සහ වැඩසටහන් වෙන වෙනම අඩංගු වේ&lt;ref&gt;Hennessy and Patterson, p.&amp;nbsp;537.&lt;/ref&gt;. මේවායේ සෑම උප පද්දතියක්ම එකිනෙකට අධිවේගීව සම්බන්ද වී ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.pcmag.com/encyclopedia_term/0,,t=mpp&amp;i=47310,00.asp MPP Definition.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130511084523/http://www.pcmag.com/encyclopedia_term/0%2C%2Ct%3Dmpp%26i%3D47310%2C00.asp |date=2013-05-11 }} ''PC Magazine''. Retrieved on November 7, 2007.&lt;/ref&gt;

===== කොට්ටාශ පරිගණනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Grid_computing Grid computing]) =====


කොට්ටාශ පරිගණනය යනු සමාන්තර පරිගණනයේ වඩාත්ම පැතිරුන අවස්ථාවයි. මෙහිදී සිදුවන්නේ යම් දෙනලද ගැටලුවක් නිරාකරණය සදහා අන්තර්ජාලය ඔස්සේ පරිගණක රාශියක් ජාලගත වී සන්නිවේදනය කිරීමයි. එහෙත් අන්තර්ජාල පහසුකම් වල ඇති අඩු කලාප පළල නිසාත් අධික ගුප්තතාවය (latency) නිසාත් විශාල ප්‍රමාණයේ සමාන්තරික ප්‍රශ්න ([http://en.wikipedia.org/wiki/Embarrassingly_parallel embarrassingly parallel]) සදහා පමණක් මෙම ක්‍රමය යොදාගනී. කොට්ටාශ පරිගණන වැඩසටහන් විශාල සංඛ්‍යාවක් අතරින් [http://en.wikipedia.org/wiki/SETI@home SETI@home] සහ  [http://en.wikipedia.org/wiki/Folding@Home Folding@Home] ව්‍යාපෘතීන් වඩාත් ප්‍රකට ඒවායි&lt;ref&gt;Kirkpatrick, Scott (January 31, 2003). &quot;Computer Science: Rough Times Ahead&quot;.  ''Science'', Vol. 299. No. 5607, pp. 668 - 669. DOI: 10.1126/science.1081623&lt;/ref&gt;. 

බොහෝ කොට්ටාශ පරිගණන වැඩසටහන් මගින් යෙදුම් සහ පද්ධති මෘදුකාංග අතර අතරමැදියෙකු ලෙස ක්‍රියා කරන මෘදුකාංග ([http://en.wikipedia.org/wiki/Middleware middleware]) තම කටයුතු පහසු කරගැනීමට යොදාගනී. මේවා පරිගණක මෙහෙයුම් පද්දතිය සහ වැඩසටහන් අතර අතමැදියෙකු ලෙස ක්‍රියා කරමින් ජාලගත සම්පත් කළමනාකරණය සහ මෘදුකාංග අතුරුමුහුණත් ප්‍රමිතිගත කිරීම සිදුකරයි. කොට්ටාශ පරිගණනය සදහා යොදාගන්නා බහුලතම middleware වැඩසටහන [http://en.wikipedia.org/wiki/Berkeley_Open_Infrastructure_for_Network_Computing Berkeley Open Infrastructure for Network Computing (BOINC)] නම් වේ.

==== විශේෂිත සමාන්තර පරිගණනය (Specialized parallel computers) ====

සමාන්තර පරිගණන ක්ෂේත්‍රයේ යම් කොටසකට පමණක් විශේෂිත වූ සමාන්තර පරිගණන උපකරණද ඇත.
ඒවා තමන්ට විශේෂිත වූ විෂය පථයක ගැටලු නිරාකරණය සදහා විශේෂිත වී ඇත. 

===== Reconfigurable computing with field-programmable gate arrays =====

නැවත සැකසියහැකි පරිගණනය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Reconfigurable_computing Reconfigurable computing]) යනු [http://en.wikipedia.org/wiki/Field-programmable_gate_array field-programmable gate array] (FPGA) හි භාවිතයකි.  FPGA මගින් යම් ඉලක්කගත කර්යයක් සඳහා තමන් විසින්ම යලි තම පරිපථ සකසා ගැනීම සිදුකරයි.

FPGA උපකරණ [[ක්‍රමලේඛන භාෂාව|ක්‍රමලේඛනය]] කිරීම සදහා [http://en.wikipedia.org/wiki/VHDL VHDL] හෝ [http://en.wikipedia.org/wiki/Verilog Verilog] වැනි දෘඩාංග විස්තරකරණ ([http://en.wikipedia.org/wiki/Hardware_description_language hardware description languages]) භාෂා යොදාගනී. කෙසේ වෙතත් එම [[ක්‍රමලේඛන භාෂාව|ක්‍රමලේඛන භාෂා]] වලින් ක්‍රමලේඛනය කිරීම ඉතා වෙහෙසකාරී වියහැක.  මේ නිසා සමාගම් කීපයක් මගින් [http://en.wikipedia.org/wiki/C_to_HDL C සිට HDL] යා කරන [[ක්‍රමලේඛන භාෂාව|ක්‍රමලේඛන භාෂා]] කීපයක් සාදනලදී. [http://en.wikipedia.org/wiki/C_programming_language C ක්‍රමලේඛන භාෂාව] බොහෝ දෙනාට හුරුපුරුදු නිසා මෙම නව භාෂාව මගින් ක්‍රමලේඛනය කිරීම පසු විය. මෙසේ සාදන ලද භාෂා අතරින් ප්‍රචලිත භාෂා අතර Mitrion-C, [http://en.wikipedia.org/wiki/Impulse_C Impulse C], [http://en.wikipedia.org/wiki/DIME-C DIME-C], සහ [http://en.wikipedia.org/wiki/Handel-C Handel-C] ප්‍රමුඛවේ. 

AMD සමාගම මගින් එහි [http://en.wikipedia.org/wiki/HyperTransport HyperTransport] තාක්ෂණය තෙවන පාර්ශව සදහා විවෘත කිරීමත් සමගම අධි කාර්යසාධක නැවත සකස් කළහැකි පරිගණනය තවත් දියුණුවක් ලැබීය.

===== ග්‍රැෆික දත්ත සකසන භාවිතයෙන් පොදු අරමුණු සදහා පරිගණනය (GPGPU) =====

[[ගොනුව:NvidiaTesla.jpg|right|thumbnail| [http://en.wikipedia.org/wiki/Nvidia_Tesla Nvidia Tesla GPGPU] - ග්‍රැෆික් කාඩ්පත]]

[http://en.wikipedia.org/wiki/GPGPU General-purpose computing on graphics processing units] (GPGPU)

ග්‍රැෆික දත්ත සකසන භාවිතයෙන් පොදු අරමුණු සදහා පරිගණනය යනු මෑතකාලීනව බෙහෙවින් ප්‍රකට වූ පරිගණක ඉන්ජිනේරු ගවේශණයකි. ග්‍රැෆික දත්ත සකසන විශේෂයෙන්ම සකසා ඇත්තේ ග්‍රැෆික දත්ත සකසනය සදහායි. දත්ත සමාන්තරව මෙහෙයවීමට, විශේෂයෙන්ම රේඛීය වීජ ගණිතයේ ([http://en.wikipedia.org/wiki/Linear_algebra linear algebra] [http://en.wikipedia.org/wiki/Matrix_(mathematics) matrix])එන මෙහෙයුම් සඳහා ග්‍රැෆික දත්ත සකසන භාවිතවේ.

මුල්කාලීනව ග්‍රැෆික දත්ත සකසන භාවිතයෙන් පොදු අරමුණු සදහා පරිගණන වැඩසටහන් භාවිතා කළේ සාමාන්‍ය ග්‍රැෆික දත්ත සකසන භාවිත කරන වැඩසටහන් අතුරු මුහුණතයි. කෙසේ වෙතත් ග්‍රැෆික දත්ත සකසන වල භාවිතය සදහාම නව ක්‍රමලේඛන වැඩසටහන් සහ වේදිකා [http://en.wikipedia.org/wiki/Nvidia Nvidia] ([http://en.wikipedia.org/wiki/CUDA CUDA]) සහ [http://en.wikipedia.org/wiki/AMD AMD] ([http://en.wikipedia.org/wiki/Close_to_Metal CTM]) වැනි සමාගම් මගින් හදුන්වා දෙනලදී. අනෙක් ක්‍රමලේඛන භාෂා අතර BrookGPU, PeakStream සහ RapidMind ප්‍රමුඛ වේ. සාමාන්‍ය දත්ත සැකසුම් ඒකක සහ ග්‍රැෆික දත්ත සැකසුම් ඒකක සඳහා පොදු රාමුවක් (framework) consortium Khronos සමූහය මගින් [http://en.wikipedia.org/wiki/OpenCL OpenCL] නමින් හදුන්වාදුන් අතර [http://en.wikipedia.org/wiki/Apple_Inc. Apple], [http://en.wikipedia.org/wiki/Intel Intel], [http://en.wikipedia.org/wiki/Nvidia Nvidia] සහ අනෙකුත් සමාගම් එම සම්මතයට අනුව තම නිෂ්පාදන සිදුකරයි.

===== වැඩසටහන් විශේෂිත සංඝත පරිපථ ([http://en.wikipedia.org/wiki/Application-specific_integrated_circuit Application-specific integrated circuits]) =====

වැඩසටහන් විශේෂිත සංඝත පරිපථ කීපයක්ම සමාන්තර පරිගණනය සඳහා යෙදවීම් කර ඇත&lt;ref&gt;Maslennikov, Oleg (2002). [http://www.springerlink.com/content/jjrdrb0lelyeu3e9/ &quot;Systematic Generation of Executing Programs for Processor Elements in Parallel ASIC or FPGA-Based Systems and Their Transformation into VHDL-Descriptions of Processor Element Control Units&quot;.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200211090535/http://www.springerlink.com/content/jjrdrb0lelyeu3e9/ |date=2020-02-11 }} ''Lecture Notes in Computer Science'', '''2328/2002:''' p.&amp;nbsp;272.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Shimokawa, Y.; Y. Fuwa and N. Aramaki (18–21 November 1991). [http://ieeexplore.ieee.org/xpl/freeabs_all.jsp?arnumber=170708 A parallel ASIC VLSI neurocomputer for a large number of neurons and billion connections per second speed.] IEEE International Joint Conference on Neural Networks. '''3:''' pp.&amp;nbsp;2162–67.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Acken,  K.P.; M.J. Irwin, R.M. Owens (July 1998). [http://www.ingentaconnect.com/content/klu/vlsi/1998/00000019/00000002/00167697?crawler=true &quot;A Parallel ASIC Architecture for Efficient Fractal Image Coding&quot;.]  ''The Journal of VLSI Signal Processing'', '''19'''(2):97–113(17)&lt;/ref&gt;.

ASIC (වැඩසටහන් විශේෂිත සංඝත පරිපථ - Application-specific integrated circuits) විශේෂයෙන්ම යම් වැඩසටහනක් සදහා සකසා ඇති නිසා ඒවා අදාල ක්‍රියාව සදහා උපරිම කාර්යක්‍ෂමතාවක් පෙන්වයි. කෙසේ වෙතත් ASIC සාදනු ලබන්නේ X කිරණ ලිතෝ මුද්‍රණය ([http://en.wikipedia.org/wiki/X-ray_lithography X-ray lithography]) මගින් වන අතර මෙය බෙහෙවින් මිල අධික තාක්ශණයකි&lt;ref&gt;Kahng, Andrew B. (June 21, 2004) &quot;[http://www.future-fab.com/documents.asp?grID=353&amp;d_ID=2596 Scoping the Problem of DFM in the Semiconductor Industry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080131221732/http://www.future-fab.com/documents.asp?grID=353&amp;d_ID=2596 |date=2008-01-31 }}.&quot; University of California, San Diego. &quot;Future design for manufacturing (DFM) technology must reduce design [non-recoverable expenditure] cost and directly address manufacturing [non-recoverable expenditures] – the cost of a mask set and probe card – which is well over $1&amp;nbsp;million at the 90&amp;nbsp;nm technology node and creates a significant damper on semiconductor-based innovation.&quot;&lt;/ref&gt;. ASIC වල කාර්යක්ෂමතාවය වැඩි උවද පොදු අරමුණු සදහා පරිගණනය මූවර්ගේ නීතියට අනුව වේගයෙන් දියුණු වන නිසා මෙම කාර්යක්ශමතාවය එතරම් ඵලදායි නැත. අධික මූලික වියදමත් පොදු අරමුණු සදහා පරිගණනය මගින් ASIC අභිබවනය කරන නිසාත් මේවා බහුලව දැකියහැකි නොවුවද වර්තමානයේ පෙටා ෆ්ලොප්ස් මට්ටමේ [[සුපිරි පරිගණක]] වලද ([http://en.wikipedia.org/wiki/RIKEN_MDGRAPE-3 RIKEN MDGRAPE-3]) මෙම තාක්ශණය දැකියහැක.

===== දෛශීය දත්ත සකසන ([http://en.wikipedia.org/wiki/Vector_processor Vector processors]) =====
[[ගොනුව:Cray 1 IMG 9126.jpg|right|thumbnail|The [http://en.wikipedia.org/wiki/Cray-1 Cray-1] අතිශයින් ජනප්‍රිය වු vector පරිගණක වර්ගයකි.]]

දෛශීය දත්ත සකසන යනු එකම විධානය විශාල දත්ත කට්ටලයක සම්පූර්ණ කළහැකි වර්ගයේ පරිගණක වර්ගයකි. උපුටා ගැනීම: &quot;Vector processors have high-level operations that work on linear arrays of numbers or vectors. An example vector operation is ''A'' = ''B'' &amp;times; ''C'', where ''A'', ''B'', and ''C'' are each 64-element vectors of 64-bit [http://en.wikipedia.org/wiki/Floating_point floating point numbers].&quot;&lt;ref name=PH751&gt;Patterson and Hennessy, p.&amp;nbsp;751.&lt;/ref&gt; They are closely related to Flynn's SIMD classification.&lt;ref name=PH751/&gt;

[http://en.wikipedia.org/wiki/Cray Cray] පරිගණක පද්දති තම දෛශීය දත්ත සකසන හැකියාව නිසා 1970 සහ 1980 දශක වලදී මහත් ජනප්‍රියත්වයක් ලද්දේය. එසේ වෙතත් අද මෙම දෛශීය දත්ත සකසන භාවිතයේ නොමැත. නූතන දත්ත සකසන විධාන පද්දති ([http://en.wikipedia.org/wiki/Instruction_set processor instruction sets]) වලද යම් තරමකින් දෛශීය දත්ත සකසන විධාන එක්කර ඇත. [http://en.wikipedia.org/wiki/AltiVec AltiVec] සහ [http://en.wikipedia.org/wiki/Streaming_SIMD_Extensions Streaming SIMD Extensions] උදාහරණ වේ.

== මෘදුකාංග ==

=== සමාන්තර පරිගණන භාෂා ===

සමාන්තර පරිගණනය සඳහා ‍සමගාමී ක්‍රමලේඛන භාෂා ([http://en.wikipedia.org/wiki/Category:Concurrent_programming_languages Concurrent programming languages]),  පුස්තකාල ([http://en.wikipedia.org/wiki/Library_(computing) Library]), වැඩසටහන් අතුරුමුහුණත් ([http://en.wikipedia.org/wiki/Application_programming_interface Application programming interface (APIs)]) සහ සමාන්තර ක්‍රමලේඛන ආකෘති ([http://en.wikipedia.org/wiki/Parallel_programming_model parallel programming models]) තනා ඇත. මෙම ක්‍රමලේඛන භාෂා ඒවායේ දත්ත නිර්මාන ශිල්පය සදහා උපයෝගී කරගන්නා උපකල්පන පාදක කරගෙන විවිධ කොටස් වලට බෙදේ. ඒවා නම් හවුල් මතකය (shared memory), ව්‍යාප්ත මතකය (distributed memory) හෝ හවුල් ව්‍යාප්ත මතකයයි (shared distributed memory).

හවුල් මතක ක්‍රමලේඛන භාෂා එකිනෙක අතර සන්නිවේදනය කරනුයේ හවුල් දත්ත විචල්‍ය මගිනි. ව්‍යාප්ත මතකය මේ සදහා පණිවිඩ පරිවහන ([http://en.wikipedia.org/wiki/Message_passing message passing]) ක්‍රමය අනුගමනය කරයි. [http://en.wikipedia.org/wiki/POSIX_Threads POSIX] නූල් (thread) සහ [http://en.wikipedia.org/wiki/OpenMP OpenMP] යනු මේ සදහා බහුලව යොදාගන්නා මතක වැඩසටහන් ක්‍රමලේඛන අතුරුමුහුණත්ය. MPI ([http://en.wikipedia.org/wiki/Message_Passing_Interface Message Passing Interface]) යනු මෙසේ තොරතුරු ගෙනයාම සදහා යොදාගන්නා ප්‍රමුඛතම  තොරතුරු පරිවහන ක්‍රමයයි&lt;ref&gt;The [http://awards.computer.org/ana/award/viewPastRecipients.action?id=16 Sidney Fernbach Award given to MPI inventor Bill Gropp] refers to MPI as &quot;the dominant HPC communications interface&quot;&lt;/ref&gt;. සමාන්තර පරිගණනය සදහා යොදාගන්නා තවත් සංකල්පයක් වන්නේ අනාගත ගිවිසුම් සංකල්පයයි ([http://en.wikipedia.org/wiki/Futures_and_promises Futures and promises]). මෙයින් කියවෙන්නේ යම් වැඩසටහනක් මගින් අනෙක් වැඩසටහන සදහා අවශ්‍ය දත්ත අනාගතයේදී සැපයීම සදහා පොරොන්දු වීමයි. 
[http://en.wikipedia.org/wiki/OpenHMPP OpenHMPP] යනු දිශානුගත පරිගණක ක්‍රමලේඛන ආකෘතියකි. එමගින් කාර්යක්ෂම දෘඩාංග ත්වරණයක් සදහා  කාරක රීති (syntax) සැපයීමත්, දෘඩාංග වල සිට දත්ත එහා මෙහා ගෙනයාම දියුණු කිරීමත් සිදුකරයි.

=== ස්වයංක්‍රීය සමාන්තරකරණය ===

අනුක්‍රමික වැඩසටහනක් සංග්‍රාහකයක් (compiler) මගින් ස්වයංක්‍රීයව සමාන්තරකරණය කළහැකි නම් එය සමාන්තර පරිගණනයේදී ඉතා වැදගත් වේ. ස්වයංක්‍රීය සමාන්තරකරණය සදහා දශක ගණනාවක සිට පර්යේශණ කළද එය තවමත් සාර්ථක මට්ටමක නොපවතී&lt;ref&gt;Shen, John Paul and Mikko H. Lipasti (2005). Modern Processor Design: Fundamentals of Superscalar Processors. McGraw-Hill Professional. p. 561. ISBN 0-07-057064-7. &quot;However, the holy grail of such research - automated parallelization of serial programs - has yet to materialize. While automated parallelization of certain classes of algorithms has been demonstrated, such success has largely been limited to scientific and numeric applications with predictable flow control (e.g., nested loop structures with statically determined iteration counts) and statically analyzable memory access patterns. (e.g., walks over large multidimensional arrays of float-point data).&quot;&lt;/ref&gt;. 

සාමාන්‍ය භාවිතයේ ඇති සමාන්තරකරණය සදහා වූ ක්‍රමලේඛන භාෂා සම්පූර්ණ ලෙස සමාන්තර භාවයෙන් හෝ අර්ධ සමාන්තර භාවයෙන් යුතුවේ. මේවායේ සංග්‍රාහක වෙත විධාන නිකුත් කිරීම මගින් සමාන්තරගතකරණක කරගතයුතුය. කෙසේ වෙතත් සම්පූර්ණයෙන්ම සමාන්තරගත පරිගණක ක්‍රමලේඛන භාෂා ඇත්තේ කීපයක් පමණි. ඒවා නම් SISAL, Parallel Haskell සහ ( FPGAs සදහා) Mitrion-C.

=== වැඩසටහන් සමීක්ශණය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Application_checkpointing Application check-pointing]) ===

පරිගණකයක් විශාල සහ සංකීරණ වන තරමට එහි බිදවැටුමක් හෝ වැරැද්දක් වීමේ සම්භාවිතාවයද වැඩි වේ. වැඩසටහන් සමීක්ශණය යනු පරිගණක පද්දතියක් මගින් දැනට පවතින විචල්‍යයන් සහ සම්පත් වෙන්කරගෙන ඇති ආකාරය පිළිබඳව තබාගන්න සටහනයි. කුමන ආකාරයක හෝ වැටසටහන් බිදවැටුමකදී මෙම දත්ත භාවිතයෙන් නැවත වැඩසටහන පණගැන්වීම කළහැක. මේ නිසා හදිසි බිඳවැටුමකදී වැඩසටහන නැවත මූලික ස්ථානයේ සිට පණගැන්වීමකින් තොරව අවසාන වැඩසටහන් සමීක්ශණ ස්ථානයේ සිට එය ක්‍රියාකාරී කිරීම කළහැක. දින ගණන්, මාස ගණනින් ක්‍රියාකාරී වන වැඩසටහන් සදහා මෙය ඉතා වැදගත් වේ.

== Algorithmic ක්‍රමය ==

සමාන්තර පරිගණක විශාල සහ ප්‍රභල වීමත් සමගම අතීතයේ විසදීමට අසීරු වූ විවිධ ගැටලුද විසදීමේ හැකියාව ඒවාට ලැබිනි. වර්තමානයේ සමාන්තර පරිගණනය ඉතා විශාල පරාසයක භාවිතයන් සදහා යොදාගනී. [http://en.wikipedia.org/wiki/Bioinformatics bioinformatics],  [http://en.wikipedia.org/wiki/Protein_folding protein folding] සහ [http://en.wikipedia.org/wiki/Sequence_analysis sequence analysis] පමණක් නොව ආර්ථික කටයුතු [http://en.wikipedia.org/wiki/Mathematical_finance mathematical finance] සදහාද මේවා යොදාගනී.
සමාන්තර පරිගණනයේදී පැන නගින පොදු ගැටලු කිහිපයක් පහත දැක්වේ.&lt;ref&gt;Asanovic, Krste, et al. (December 18, 2006). [http://www.eecs.berkeley.edu/Pubs/TechRpts/2006/EECS-2006-183.pdf The Landscape of Parallel Computing Research: A View from Berkeley] (PDF). University of California, Berkeley. Technical Report No. UCB/EECS-2006-183. See table on pages 17–19.&lt;/ref&gt;
&lt;!--Note: do not add to or remove from this list. It is copied from the above source--&gt; 
* Dense [http://en.wikipedia.org/wiki/Linear_algebra linear algebra]
* Sparse linear algebra
* Spectral methods (උදාහරණ [http://en.wikipedia.org/wiki/Cooley%E2%80%93Tukey_FFT_algorithm Cooley–Tukey FFT algorithm|Cooley–Tukey fast Fourier transform])
* [http://en.wikipedia.org/wiki/N-body_simulation n-body simulation|''n''-body problems] (උදාහරණ  [http://en.wikipedia.org/wiki/Barnes%E2%80%93Hut_simulation Barnes–Hut simulation])
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Regular_grid Regular grid|Structured grid problems] (උදාහරණ  [http://en.wikipedia.org/wiki/Lattice_Boltzmann_methods Lattice Boltzmann methods])
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Unstructured_grid Unstructured grid problems] (උදාහරණ  [http://en.wikipedia.org/wiki/Finite_element_analysis finite element analysis])
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Monte_Carlo_method Monte Carlo method|Monte Carlo simulation]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Combinational_logic Combinational logic] (උදාහරණ  [http://en.wikipedia.org/wiki/Brute_force_attack Brute force attack|brute-force cryptographic techniques])
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Graph_traversal Graph traversal] (උදාහරණ [http://en.wikipedia.org/wiki/Sorting_algorithm sorting algorithms])
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Dynamic_programming Dynamic programming]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Branch_and_bound Branch and bound methods]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Graphical_model Graphical models] (උදාහරණ  [http://en.wikipedia.org/wiki/Hidden_Markov_model hidden Markov models] and constructing [http://en.wikipedia.org/wiki/Bayesian_network Bayesian networks])
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Finite-state_machine Finite-state machine simulation]

== ඉතිහාසය ==
[[ගොනුව:ILLIAC 4 parallel computer.jpg|right|thumbnail|[http://en.wikipedia.org/wiki/ILLIAC_IV ILLIAC IV], &quot;සමහර විටක මෙය ලොව අපකීර්තිමත්ම සුපිරිපරිගණක වියහැකියි&quot;&lt;ref&gt;Patterson and Hennessy, pp. 749–50: &quot;Although successful in pushing several technologies useful in later projects, the ILLIAC IV failed as a computer. Costs escalated from the $8 million estimated in 1966 to $31 million by 1972, despite the construction of only a quarter of the planned machine ... It was perhaps the most infamous of supercomputers. The project started in 1965 and ran its first real application in 1976.&quot;&lt;/ref&gt;]]

සමාන්තරකරණයේ සැබෑ මූලය ෆෙඩ්රිකෝ ලූගි, කොන්ට් මෙනබ්‍රා (Federico Luigi, Conte Menabrea) සහ චර්ස් බැබේජ්ගේ (Charles Babbage) විග්‍රහාත්මක එන්ජිමෙහි කටු සටහන (Analytic Engine) දක්වා අතීතයට දිවයයි.&lt;ref&gt;[[Federico Luigi, Conte Menabrea|Menabrea, L. F.]] (1842).  [http://www.fourmilab.ch/babbage/sketch.html Sketch of the Analytic Engine Invented by Charles Babbage]. Bibliothèque Universelle de Genève. Retrieved on November 7, 2007.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=PH753&gt;Patterson and Hennessy, p.&amp;nbsp;753.&lt;/ref&gt;
IBM සමාගම මගින් 1974 දී හදුන්වා දුන් 704 නම් පරිගණකය ප්‍රථමවරට සම්පූර්ණයෙන් ස්වයංක්‍රීය [http://ඉපිලෙන%20ලක්ෂ%20ගණිතාංක ඉපිලෙන ලක්ෂ ගණිතාංක]{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (floating point) විධාන භාවිතයට ගත් පරිගණකයයි&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.columbia.edu/acis/history/704.html | title = Columbia University Computing History: The IBM 704 | accessdate = 2008-01-08 | year = 2003 | author = da Cruz, Frank | publisher = Columbia University}}&lt;/ref&gt;.

1958 දී S. ගිල් (S. Gill Ferranti) විසින් සමාන්තර පරිගණනයේදී ශාකනය සහ පොරොත්තුව පිළිබඳව සකච්චා කරන ලදී&lt;ref&gt;Parallel Programming, S. Gill, The Computer Journal Vol. 1 #1,
pp2-10, British Computer Society, April 1958.&lt;/ref&gt;. එමෙන්ම 1958දී IBM සමාගමේ පර්යේෂකයන් වූ ජෝන් කෝක් (John Cocke) සහ ඩැනියෙල් ස්ලොට්නික් (Daniel Slotnick) යන අය විසින් අංක ගණිතය සදහා සමාන්තර පරිගණනය යොදා ගැනීම සාකච්චා කරන ලදී&lt;ref name=G_Wilson&gt;{{cite web | url = http://ei.cs.vt.edu/~history/Parallel.html | title = The History of the Development of Parallel Computing | accessdate = 2008-01-08 | first = Gregory V | last = Wilson | year = 1994|publisher=Virginia Tech/Norfolk State University, Interactive Learning with a Digital Library in Computer Science}}&lt;/ref&gt;. Burroughs සමාගම (Burroughs Corporation) මගින් 1962 දී D825 නම් පරිගණකය හදුන්වා දෙනලදී. මෙය දත්ත සැකසුම් ඒකක හතරක් සහිත මතක [[මොඩියුල]] 16 කට හරස් දඩු ස්වීචයක් (crossbar switch) ඔස්සේ ඇතුල්වියහැකි පරිදි නිපදවන ලදී&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.computerworld.com/action/article.do?command=viewArticleBasic&amp;articleId=65878 | title = The Power of Parallelism | author = Anthes, Gry | accessdate = 2008-01-08 | date = November 19, 2001 | work = [[Computerworld]]}}&lt;/ref&gt;. 1967 දී අම්ඩාල් සල ස්ලොට්නික් විසින් AFIPS (American Federation of Information Processing Societies) සම්මන්ත්‍රණය සදහා සමාන්තර පරිගණනය සදහා සාධ්‍යතාවය පිළිබඳව විවාදයක් ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.  

1969 දී අමෙරිකාවේදී හනිවෙල් සමාගම ([http://en.wikipedia.org/wiki/Honeywell Honeywell]) මගින් ප්‍රථම [[Multics]] පද්දතිය හදුන්වා දෙනලදී. එය සමමිතික බහු දත්ත සකසන ඒකකයක් වූ අතර දත්ත සකසන අටක් එකවර සමාන්තරව ක්‍රියාකරවීමේ හැකියාව තිබිනි. 1970 දී කානෙජි මෙලෝන් විශ්ව විද්‍යාලයේ ([http://en.wikipedia.org/wiki/Carnegie_Mellon_University Carnegie Mellon University]) ඇරබි [http://en.wikipedia.org/wiki/C.mmp C.mmp] නම් දත්ත සකසන එකකට වඩා ඇති බහු දත්ත සකසන පිළිබඳ ව්‍යාපෘතිය එවැනි වර්ගයේ ප්‍රථම පද්දති වලින් එකක් විය. 


SIMD සමාන්තර පරිගණන යන්ත්‍ර 1970 දශකය දක්වා අතීතයකට විහිදේ. මුල් කාලීනව ඉදිකෙරුනු SIMD පද්දති සදහා පෙළබවීමක් ලැබුනේ බහු විධාන සහිත දත්ත සැකසුම් ඒකක මෙහෙයුම් පද්දති ([http://en.wikipedia.org/wiki/Control_unit control unit]) වල ගේට්ටු ප්‍රමාදය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Propagation_delay gate delay]) හේතුවෙනි.  මේ අතර ස්ලොට්නික් විසින් විශාල ප්‍රමාණයේ සමාන්තර පරිගණන ඒකකයක් තැනීම ඇරබීය. ඒ Lawrence Livermore ජාතික විද්‍යාගාරය ([http://en.wikipedia.org/wiki/Lawrence_Livermore_National_Laboratory [Lawrence Livermore National Laboratory]) සදහායි. ඔහුගේ අරමුණ සදහා මූල්‍ය සම්පාදනය අමෙරිකානු ගුවන් හමුදාව මගින් දරනු ලැබීය. එහි ප්‍රථිපල ලෙස  [http://en.wikipedia.org/wiki/ILLIAC_IV ILLIAC IV] පරිගණකය නිර්මානය විය. එහෙත් මෙම ව්‍යාපෘතිය එතරම් සාර්ථක නොවුන අතර ඇස්තමේන්තුගත කාලයට වඩා වැඩි කාලයක් සහ සිවු ගුණයක් මුදල් වැය කර 1976 වනවිට අවසන් කළ මෙම පරිගණකයට වඩා එකල ජනප්‍රියව තිබූ [http://en.wikipedia.org/wiki/Cray-1 Cray-1] වැනි සුපිරි පරිගණක වේගවත් විය.&lt;ref name=&quot;infamous&quot;&gt;Patterson and Hennessy, pp.&amp;nbsp;749–50: &quot;Although successful in pushing several technologies useful in later projects, the ILLIAC IV failed as a computer. Costs escalated from the $8&amp;nbsp;million estimated in 1966 to $31&amp;nbsp;million by 1972, despite the construction of only a quarter of the planned machine&amp;nbsp;... It was perhaps the most infamous of supercomputers. The project started in 1965 and ran its first real application in 1976.&quot;&lt;/ref&gt;.

== මේවත් බලන්න ==
*[[සුපිරි පරිගණක]]
*[[CPU උපදෙස් මට්ටමේ සමාන්තරතාවය]]
*[[CPU පොට මට්ටමේ සමාන්තරතාව]]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_important_publications_in_concurrent,_parallel,_and_distributed_computing List of important publications in concurrent, parallel, and distributed computing]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_distributed_computing_conferences List of distributed computing conferences]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Content_Addressable_Parallel_Processor Content Addressable Parallel Processor]
* [http://en.wikipedia.org/wiki/Transputer Transputer]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;!--- See [[Wikipedia:Footnotes]] on how to create references using &lt;ref&gt;&lt;/ref&gt; tags which will then appear here automatically --&gt;
{{Reflist}}

== භාහිර පුරුක් ==
* {{dmoz|Computers/Parallel_Computing/}}
* [http://www.llnl.gov/computing/tutorials/parallel_comp/ Lawrence Livermore National Laboratory: Introduction to Parallel Computing]
* [http://www.futurechips.org/tips-for-power-coders/open-mp-pthreads.html Comparing programmability of Open MP and pthreads] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529192843/http://www.futurechips.org/tips-for-power-coders/open-mp-pthreads.html |date=2011-05-29 }}
* [http://www.futurechips.org/tips-for-power-coders/parallel-programming.html What makes parallel programming hard?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110529133159/http://www.futurechips.org/tips-for-power-coders/parallel-programming.html |date=2011-05-29 }}
* [http://www-unix.mcs.anl.gov/dbpp/ Designing and Building Parallel Programs, by Ian Foster]
* [http://wotug.ukc.ac.uk/parallel/ Internet Parallel Computing Archive] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20021012122919/http://wotug.ukc.ac.uk/parallel/ |date=2002-10-12 }}
* [http://dsonline.computer.org/portal/site/dsonline/index.jsp?pageID=dso_level1_home&amp;path=dsonline/topics/parallel&amp;file=index.xml&amp;xsl=generic.xsl Parallel processing topic area at IEEE Distributed Computing Online]
* [http://www.new-npac.org/projects/cdroms/cewes-1998-05/copywrite/pcw/book.html Parallel Computing Works Free On-line Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110727120355/http://www.new-npac.org/projects/cdroms/cewes-1998-05/copywrite/pcw/book.html |date=2011-07-27 }}
* [http://ark.cdlib.org/ark:/13030/ft0f59n73z/ Frontiers of Supercomputing Free On-line Book Covering topics like algorithms and industrial applications]
* [https://web.archive.org/web/20081020052247/http://www.upcrc.illinois.edu/ Universal Parallel Computing Research Center]
* [http://ppppcourse.ning.com/ Course in Parallel Programming at Columbia University (in collaboration with IBM T.J Watson X10 project)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122110043/http://ppppcourse.ning.com/ |date=2010-01-22 }}
* [http://arxiv.org/PS_cache/arxiv/pdf/1008/1008.0011v1.pdf Parallel and distributed Grobner bases computation in JAS]
* [http://sbel.wisc.edu/Courses/ME964/2011/index.htm Course in Parallel Computing at University of Wisconsin-Madison ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110826190010/http://sbel.wisc.edu/Courses/ME964/2011/index.htm |date=2011-08-26 }}
* [http://www.openhmpp.org OpenHMPP, A New Standard for Manycore ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130616205308/http://openhmpp.org/ |date=2013-06-16 }}

&lt;!--- Categories ---&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:පරිගණක තාක්ෂණය]]</text>
      <sha1>51mf63gmnjho9w4qyrdpwk3rxhxrkmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලසන්ත වික්‍රමතුංග</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53290</id>
    <revision>
      <id>800949</id>
      <parentid>795594</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T04:14:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>800949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37072" sha1="brnf0cbxg4oqs43kj2keheubdxm6qpv" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name        = ලසන්ත මනිලාල් වික්‍රමතුංග
| image       =Lasantha with co jounalist.jpg
| caption     =ලසන්ත වික්‍රමතුංග සම-මාධ්‍යවේදිනි සුනාලි රත්නායක හා සමගින් 2007දී
| birthname   =
| birth_date  = 5 අප්‍රේල් 1958
| birth_place = [[කොළඹ]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| death_date  = {{මරණ දින හා වයස|2009|1|8|1958|4|5|df=y}}
| death_place = කොළඹ, ශ්‍රී ලංකාව
| education   = [[නීතිය]], [[කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය]]
| occupation  = මාධ්‍යවේදි සහ දේශපාලනඥ
| organization = [[ද සන්ඩේ ලීඩර්]]
| alias       = සුරනිමල
| spouse      = රේනි වික්‍රමතුංග&lt;br&gt;(1985-2007)&lt;br&gt;සොනාලි සමරසිංහ&lt;br&gt;(2008-)
| children    = අවිනාශ් වික්‍රමතුංග&lt;br&gt;අහිම්සා වික්‍රමතුංග&lt;br&gt;ආදේශ් වික්‍රමතුංග
| ethnicity   = [[සිංහල ජනයා|සිංහල]]
| Party.      = [[එක්සත් ජාතික පක්ෂය]]
| URL         = [http://www.thesundayleader.lk www.thesundayleader.lk]
}}
'''ලසන්ත මනිලාල් වික්‍රමතුංග''' ({{Langx|si|ලසන්ත වික්‍රමතුංග}}, {{Langx|ta|லசந்த விக்கிரமதுங்க}}; 5 අප්‍රේල් 1958 - 8 ජනවාරි 2009) 2009 ජනවාරි මාසයේ දී ඝාතනය කරන ලද ශ්‍රී ලංකාවේ ඉහළ පෙළේ මාධ්‍යවේදියෙක්, [[දේශපාලකයෝ|දේශපාලනඥයෙක්]], විකාශකයෙක් සහ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම්|මානව හිමිකම්]] ක්‍රියාකාරිකයෙක් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://roar.media/english/life/reports/lasantha-wickrematunge-case-timeline/amp|title=Lasantha Wickrematunge case timeline|date=29 September 2016|work=[[Roar Media]]}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග මහතා ''[[ද සන්ඩේ ලීඩ'|ද සන්ඩේ ලීඩර්]]'' පුවත්පතේ සහ ලීඩර් ප්‍රකාශනවල නිර්මාතෘවරයා වූ අතර, [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] ආණ්ඩුවේ දරුණු විවේචකයෙකු වූ අතර,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/feb/20/police-sri-lanka-arrest-intelligence-officers-journalist-lasantha-wickrematunge-assassination|title=police Sri Lanka arrest intelligence officers journalist lasantha wickrematunge|date=20 February 2017|work=the Guardian}}&lt;/ref&gt; ඔහු එවකට ආරක්ෂක ලේකම්ව සිටි [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]&lt;ref name=&quot;migdeal&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=5 January 2019 |title=The anatomy of the MiG deal |url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/01/06/news-features/anatomy-mig-deal |website=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt; සමඟ නීතිමය සටනක පැටලී සිටියේය. [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|එල්.ටී.ටී.ඊ]] කැරලිකරුවන්ට එරෙහි සටනේ මූලිකත්වය; ඔහුගේ ඝාතනය රට පුරා කම්පන තරංග ඇති කළේය,&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/global-development/2021/mar/04/for-sri-lankan-reporters-the-ghosts-of-violence-and-intimidation-loom-again|title=For Sri Lankan reporters, the ghosts of violence and intimidation loom again|date=4 March 2021|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; ඔහු ජාතියේ වඩාත්ම බලගතු මාධ්‍යවේදීන් සහ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ දේශපාලන චරිතයක් වූ අතර රට තුළ ප්‍රකාශනයේ නිදහස පිළිබඳ ප්‍රශ්න මතු කළේය. වික්‍රමතුංග ඝාතනය ලොව පුරා දැඩි ලෙස හෙළා දකින ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/ampara-calm-but-authorities-show-no-sign-of-nailing-canard-about-sterilization-drugs/|title=Remembering Lasantha|date=8 January 2019|work=[[Colombo Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701180603/https://www.colombotelegraph.com/index.php/the-final-nail-the-sunday-leader-apologizes-to-gota/amp/|archive-date=1 July 2022|access-date=15 May 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''[[ද ඩේලි මිරර් (ශ්‍රී ලංකාව)|ඩේලි මිරර් පුවත්පත]]'' එය [[Sinhala|ශ්‍රී ලංකාවේ මාධ්‍ය නිදහසට]] එල්ල වූ ලොකුම පහරක් ලෙස හැඳින්වූ අතර, මාධ්‍යවේදීන්ට එරෙහි ප්‍රහාර නැවැත්වීමට රජය අපොහොසත් වීම නිසා කර්තෘ සංසදය මෙම ඝාතනයේ වගකීම රජයට පවරා ඇත. මෙම ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් රජය ද කම්පනයට පත් වූ අතර, ඔහුගේ ඝාතකයන් අල්ලා ගැනීමට හැකි සෑම දෙයක්ම කරන බවට පොරොන්දු විය. වික්‍රමතුංග 1998 වසරේ සිට ඔහුගේ නිවසට ටැංකි නාශක ෂෙල් වෙඩි ප්‍රහාරයක් එල්ල කළ අවස්ථාවේ සිට [[ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානය|ජාත්‍යන්තර ක්ෂමා සංවිධානයේ]] වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ලැයිස්තුවට ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;T&quot;&gt;{{cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=8 January 2009|title=Dying for Journalism: Lasantha Wickrematunge of Sri Lanka|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091741/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|archive-date=13 January 2009|access-date=10 January 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;fearfor&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.amnesty.org/fr/wp-content/uploads/2021/06/asa370151998en.pdf/|title=Fear for safety|date=19 June 1998|work=[[Amnesty International]]}}&lt;/ref&gt;

== වෘත්තීය ==

=== දේශපාලන ජීවිතය ===
වික්‍රමතුංග නීතිඥවරයකු ලෙස සිය වෘත්තීය ජීවිතය ආරම්භ කළ අතර, රංජිත් අබේසූරිය යටතේ වසර අටක් විත්තියේ නීතිඥවරයකු ලෙස කටයුතු කළේය.&lt;ref name=&quot;T2&quot;&gt;{{cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=8 January 2009|title=Dying for Journalism: Lasantha Wickrematunge of Sri Lanka|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091741/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|archive-date=13 January 2009|access-date=10 January 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NF2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Lasantha Wickrematunge, 1958–2009 |url=http://www.nieman.harvard.edu/NiemanFoundation/Awards/AwardsAtAGlance/LouisLyonsAwardForConscienceAndIntegrityInJournalism/Winners/LasanthaWickrematunge19582009.aspx |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527015633/http://www.nieman.harvard.edu/NiemanFoundation/Awards/AwardsAtAGlance/LouisLyonsAwardForConscienceAndIntegrityInJournalism/Winners/LasanthaWickrematunge19582009.aspx |archive-date=27 May 2013 |access-date=12 September 2012 |publisher=Nieman Foundation}}&lt;/ref&gt; නීතිඥ වෘත්තියේ යෙදී සිටියදී, වික්‍රමතුංග දේශපාලන වේදිකාවට පිවිසියේ ද ''[[දි අයිලන්ඩ් (ශ්‍රී ලංකාව)|අයිලන්ඩ්]]'' සහ ''සන්'' පුවත්පත් වලින් පටන් ගෙන පුවත්පත් කලාවට පිවිසීමට පෙරය.&lt;ref name=&quot;remembering&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/ampara-calm-but-authorities-show-no-sign-of-nailing-canard-about-sterilization-drugs/|title=lasantha was murdered 3 years ago remembering lasantha|date=9 January 2012|work=[[Colombo Telegraph]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220701180603/https://www.colombotelegraph.com/index.php/the-final-nail-the-sunday-leader-apologizes-to-gota/amp/|archive-date=1 July 2022|access-date=15 May 2025|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; වික්‍රමතුංග 1989 පාර්ලිමේන්තු [[ඡන්ද විමසීම්|මැතිවරණයේ]] දී [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] සමඟ කොළඹ ආසනයකින් තරග කළ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://ifex.org/faces/journalist-lasantha-wickrematunge/|title=journalist lasantha Wickrematunge|date=8 February 2021|work=IFEX}}&lt;/ref&gt; පසුව ලොව ප්‍රථම අගමැතිනිය [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක|වූ සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මහත්මියගේ]] පෞද්ගලික ලේකම්වරිය බවට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/01/06/news-features/who-has-lassie’s-blood-their-hands|title=who has lassies blood on their hands|date=6 January 2019|work=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt; ඉන්පසුව [[එක්සත් ජාතික පක්‍ෂය|එක්සත් ජාතික පක්ෂයට]] ගිය වික්‍රමතුංග [[රනිල් වික්‍රමසිංහ|රනිල් වික්‍රමසිංහගේ]] උපදේශකයෙකු විය.&lt;ref name=&quot;NF2&quot; /&gt;

=== පුවත්පත් කලාව ===
[[ගොනුව:Lasantha_Wickrematunge.jpg|thumb|ලසන්ත වික්‍රමතුංග ඇ.1995]]
1994 දී වික්‍රමතුංග සිය සොහොයුරු [[ලාල් වික්‍රමතුංග]] සමඟ ''[[ද සන්ඩේ ලීඩ'|සන්ඩේ ලීඩර් පත්‍රය]]'' ආරම්භ කළේය. සන්ඩේ ලීඩර් පුවත්පතට අමතරව, වික්‍රමතුංග සිංහල ඉරිදා පුවත්පතක් වන ''[[ඉරුරැස|ඉරුරේස]]'' (2004 දියත් කරන ලදී) සහ බදාදා ඉංග්‍රීසි ''මෝනිං ලීඩර්'' (2005 දියත් කරන ලද) පුවත්පතේ කර්තෘ මණ්ඩල අධ්‍යක්ෂවරයා විය. ඔවුන් තිදෙනාම රජය දැඩි ලෙස විවේචනය කළහ.&lt;ref name=&quot;T3&quot;&gt;{{cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=8 January 2009|title=Dying for Journalism: Lasantha Wickrematunge of Sri Lanka|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091741/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|archive-date=13 January 2009|access-date=10 January 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UN&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=6 April 2009 |title=Slain Sri Lankan journalist honoured with UN press freedom award |url=http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30401&amp;Cr=Sri |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20131228170725/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=30401&amp;Cr=Sri |archive-date=28 December 2013 |access-date=12 September 2012 |publisher=United Nations News Centre}}&lt;/ref&gt; ඔහු රජය සහ [[දෙමළ ඊළාම් විමුක්ති කොටි|දෙමළ කොටි]] (එල්ටීටීඊ) කැරලිකරුවන් යන දෙඅංශයෙන්ම විවේචනාත්මකව වාර්තා කළ අතර,&lt;ref name=&quot;IPI&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=18 February 2010 |title=Sri Lanka's Lasantha Wickrematunge Named 53rd IPI World Press Freedom Hero |url=http://www.freemedia.at/archives/singleview/article/sri-lankas-lasantha-wickrematunge-named-53rd-ipi-world-press-freedom-hero.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130527011900/http://www.freemedia.at/archives/singleview/article/sri-lankas-lasantha-wickrematunge-named-53rd-ipi-world-press-freedom-hero.html |archive-date=27 May 2013 |access-date=12 September 2012 |publisher=International Press Institute}}&lt;/ref&gt; ලීඩර් ඉක්මනින්ම &quot;දිවයිනේ හොඳම ස්වාධීන පුවත්පත ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය&quot;.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Steele, Jonathan |date=12 January 2009 |title='We know who is behind my death': Sri Lankan editor continues fight from grave |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/13/sri-lankan-journalist-sunday-leader |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20120312100408/http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/13/sri-lankan-journalist-sunday-leader |archive-date=12 March 2012 |access-date=12 September 2012 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ඔහු පසුව ප්‍රකාශ කළේ පත්‍රය ආරම්භ කළ පසු තමා නැවත නීතියට පැමිණීමට අදහස් කළ නමුත් පුවත්පත් කලාවේ උද්යෝගය අත්හැරීමට තමා අකමැති වූ බවයි.&lt;ref name=&quot;T3&quot; /&gt; ඔහු මේ වන විට ''ටයිම්'' සඟරාවේ [[ලේඛකයා|ලේඛකයෙකු]] ද වූ අතර ''ගුඩ් මෝනිං ශ්‍රී ලංකා'' ඇතුළු ඔහුගේ විකාශන වැඩසටහන් මෙහෙයවන අතරතුර දේශපාලන විචාරකයෙකු ද විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=11 January 2009 |title=A deadly drive to work |url=http://www.thesundayleader.lk/20090111/REVIEW.HTM |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20120516103951/http://www.thesundayleader.lk/20090111/REVIEW.HTM |archive-date=16 May 2012 |access-date=12 September 2012 |website=The Sunday Leader}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග සිය වෘත්තීය දිවියේ උච්චතම අවස්ථාව වන විට ජ්‍යෙෂ්ඨ අමාත්‍යවරුන් සහ ජාතියේ බලවත්ම අය&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka Guardian |url=http://www.srilankaguardian.org/2012/01/was-lasantha-killed-because-of-this.html}}&lt;/ref&gt; බියට පත් වූ අතර දෙපාර්ශවයේම දේශපාලන නායකයින් විවිධ අවස්ථාවල වික්‍රමතුංගට තමන් කැමති අමාත්‍යාංශ ලබා දී දේශපාලන තනතුරු ලබා ගැනීමට ඔහුව පොළඹවා ගැනීමට උත්සාහ කළහ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Daily Mirror |url=https://www.dailymirror.lk/print/opinion/lasantha-the-writing-on-the-wall/172-60515 |publisher=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; ආන්ඩුවේ ඇමතිවරුන්ගේ දූෂන පිලිබඳ වාර්තා කිරීම නිසා පුවත්පතට තර්ජන සහ ප්‍රහාර එල්ල විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://archives1.dailynews.lk/2019/01/10/features/173824/pen-knew-no-fear|title=The pen that knew no fear|date=10 January 2019|work=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Sundayleadernew.jpg|thumb|ද සන්ඩේ ලීඩ']]
1994-2005 කාලයේ වික්‍රමතුංග [[චන්ද්‍රිකා බණ්ඩාරනායක කුමාරතුංග|චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] ආණ්ඩුවේ දැඩි විවේචකයෙකි. 2000 වසරේ වික්‍රමතුංග කුමාරතුංගගේ අධ්‍යාපන සුදුසුකම් පිළිබඳව පරීක්ෂණයක් පැවැත්වීය. කුමාරතුංගගේ විෂයමාලා වීටාවේ ඇය සෝබෝන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ආදි සිසුවියක් බව සඳහන් කර තිබුණි. වික්‍රමතුංග කුමාරතුංග මහත්මියට ඇයගේ සහතික ලේඛන නිකුත් කරන ලෙස අභියෝග කළ අතර කුමාරතුංග කිසි විටෙකත් ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස ලියාපදිංචි වී නොමැති බවට විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ලිපියක් ප්‍රකාශයට පත් කළේය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/french-envoy-has-last-word-on-kumaratungas-qualifications/articleshow/1136047029.cms|title=French envoy has last word on Kumaratunga's qualifications|date=16 April 2000|work=[[Times of India]]}}&lt;/ref&gt; 2000 මැයි මාසයේ දී, රටේ උතුරේ එල්ටීටීඊයට එරෙහි යුද්ධයේ මිලිටරි පසුබෑමෙන් පසුව, කුමාරතුංගගේ ආන්ඩුව සන්ඩේ ලීඩර් වසා දැමීය. වික්‍රමතුංග [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණය|ශ්‍රේෂ්ඨාධිකරණයට]] [[මූලික අයිතිවාසිකම්]] පෙත්සමක් ගොනු කර, වසා දැමීමට එරෙහිව සටන් කර, හතරවැනි වත්ත මැඩලීමට රජයට අවසර දෙන නීතියට පහර දෙමින් අධිකරණ ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=5056|title=Sunday Leader closed down|date=22 May 2000|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/000528/edit.html|title=Let the Leader|date=28 May 2000|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=5096|title=Sunday Leader fundamental rights case|date=1 June 2000|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.tamilnet.com/art.html?catid=13&amp;artid=5163|title=Sunday Leader ban illegal|date=30 June 2000|work=[[TamilNet]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.sundaytimes.lk/000702/newsm.html#2LABEL2|title=Censorship illegal, says Supreme Court|date=2 July 2000|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)]]}}&lt;/ref&gt; 2006 දී කුමාරතුංග ජනාධිපති ධුරයෙන් පහ කිරීමෙන් පසු ඇය වික්‍රමතුංග සමඟ මිත්‍රත්වයක් ඇති කර ගත්තා ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.sundaytimes.lk/090118/Plus/sundaytimesplus_12.html|title=Suranimala the birth death and truth|date=12 January 2009|work=[[Sunday Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/india/chandrika-regrets-sacking-unp-govt-in-2004/story-WseOko21wrnB96d080PbFM.html|title=chandrika regrets sacking unp govt|date=12 November 2006|work=[[hindustantimes]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2015/01/will-mahinda-now-look-towards-un-and-us.html?m=1|title=Will Mahinda now look towards UN and US for relief?|last=Fernando|first=Upul Joseph|date=21 January 2015|work=[[Sri Lanka Guardian]]|access-date=18 January 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/ranil-hits-sixers-off-full-tosses-bowled-by-fraudster/|title=Ranil hits Sixers off full tosses|date=4 August 2015|work=[[Colombo Telegraph]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2009/01/farewell-to-lasantha.html?m=1|title=farewell to lasantha|date=12 January 2009|work=[[Sri Lanka Guardian]]|access-date=7 January 2025|archive-date=14 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214063928/http://www.srilankaguardian.org/2009/01/farewell-to-lasantha.html?m=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://english.gossiplankanews.com/2019/01/everybody-knows-who-killed-lasantha.html?m=1|title=everybody knows who killed Lasantha|date=20 January 2019|work=[[gossiplankanres]]}}&lt;/ref&gt;

සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් අදියරේදී වික්‍රමතුංග මානව හිමිකම් ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන චරිතයක් විය. වික්‍රමතුංග ඔහුගේ ආදර්ශ පාඨය සහ දර්ශනය ලෙස භාවිතා කළ විලියම් අර්නස්ට් හෙන්ලිගේ Invictus කවියෙන් ආභාසය ලැබූ &quot;නොනැමුණු සහ නොබියව&quot; යන ඔහුගේ වෙළඳ ලකුණු වැකිය සඳහා ප්‍රසිද්ධ විය. අවදානමට ලක්විය හැකි ජනතාව මුහුණ දෙන ප්‍රශ්න නිසා වික්‍රමතුංග තම කලකිරීම් ගැන කතා කළ අතර රාජ්‍ය ත්‍රස්තවාදයට එරෙහිව සිය උද්ඝෝෂණ ප්‍රකාශ කළේය. ආන්තික ප්‍රජාවන් සඳහා ඔහුගේ දායකත්වයට අමතරව, වික්‍රමතුංග ශ්‍රී ලංකාවේ දරිද්‍රතාවයට සහ ආර්ථික අසමානතාවයට එරෙහිව ක්‍රියාකාරීව කතා කළේය. වික්‍රමතුංග ඔහුගේ දෙමළ ප්‍රේක්ෂකයන්ට බොහෝ දුරට බලපෑවේ ඔහු ඔවුන්ගේ ප්‍රශ්නවලට සහය සහ ප්‍රකාශ කළ බව හැඟී ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/jan/12/srilanka-censorship|title=Sri Lanka censorship|date=12 January 2009|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.omct.org/en/resources/urgent-interventions/assassination-of-mr-lasantha-wickrematunge|title=urgent interventions|date=27 January 2009|work=[[OMCT]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|title=The legacy of Lasantha Wickrematunge|date=12 January 2009|work=[[Time (magazine)|Time]]|access-date=7 January 2025|archive-date=30 May 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240530094742/https://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.globalissues.org/news/2009/01/14/308|title=The legacy of Lasantha Wickrematunge|date=14 January 2009|work=[[global issues]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.dailymirror.lk/amp/opinion/Lasantha-was-a-Fearless-Editor-who-Spoke-Truth-to-Power/172-251736|title=Lasantha spoke truth to power|date=8 January 2019|work=[[Daily Mirror]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.srilankaguardian.org/2011/01/invictus.html?m=1|title=Invictus|date=12 January 2011|work=[[Sri Lanka Guardian]]|access-date=7 January 2025|archive-date=14 December 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20241214064553/http://www.srilankaguardian.org/2011/01/invictus.html?m=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ|මහින්ද රාජපක්ෂ මහතා]] ආවරණය කිරීමේදී ලීඩර් විශේෂයෙන් විවේචනාත්මක විය.&lt;ref name=&quot;T4&quot;&gt;{{cite magazine|last=Thottam|first=Jyoti|date=8 January 2009|title=Dying for Journalism: Lasantha Wickrematunge of Sri Lanka|url=http://content.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20090113091741/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1870440,00.html|archive-date=13 January 2009|access-date=10 January 2009|magazine=Time}}&lt;/ref&gt; 2008 දී පත්තරේ වාර්තා කිරීම නිසා කෝපයට පත් මහින්ද රාජපක්ෂ වික්‍රමතුංගට කතා කර &quot;මම ඔබව විනාශ කරනවා&quot; යැයි කෑගැසුවේ පත්‍රයේ ආවරණය වෙනස් නොවන්නේ නම්;&lt;ref name=&quot;G&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Gentleman, Amelia |date=16 January 2009 |title=If you write you'll be killed |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/17/lasantha-wickrematunge-assassination |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208191219/http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/17/lasantha-wickrematunge-assassination |archive-date=8 December 2010 |access-date=12 September 2012 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; ජනාධිපතිවරයා ඔහුව &quot;ත්‍රස්තවාදී මාධ්‍යවේදියෙකු&quot; ලෙසද විස්තර කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Mallawarachi, Bharatha |date=12 January 2010 |title=Sri Lankans demand justice for slain editor |url=http://www.highbeam.com/doc/1A1-D9D67B9G0.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924041631/http://www.highbeam.com/doc/1A1-D9D67B9G0.html |archive-date=24 September 2015 |access-date=12 September 2012 |publisher=Associated Press |via=[[HighBeam Research]]}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංගගේ මරණයට සති කිහිපයකට පෙර ඔහුට අවමංගල්‍ය මල් වඩමක් ද, රතු සායම්වලින් &quot;ලියුවොත් මරා දමයි&quot; යනුවෙන් සඳහන් වූ පුවත්පතේ පිටපතක් ද ලබා දෙන ලදී. වික්‍රමතුංග &quot;බිය යන වචනය මගේ වචන මාලාවේ නැත&quot; යනුවෙන් උපුටා දක්වන ලදී.&lt;ref name=&quot;G2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |last=Gentleman, Amelia |date=16 January 2009 |title=If you write you'll be killed |url=https://www.theguardian.com/world/2009/jan/17/lasantha-wickrematunge-assassination |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101208191219/http://www.guardian.co.uk/world/2009/jan/17/lasantha-wickrematunge-assassination |archive-date=8 December 2010 |access-date=12 September 2012 |website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; වෙනත් කිසිවකුට අනතුරක් කිරීමට අවශ්‍ය නොවූ වික්‍රමතුංග ආරක්ෂකයෙකු බඳවා ගැනීම දිගින් දිගටම ප්‍රතික්ෂේප කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The American Scholar |url=https://theamericanscholar.org/sri-lanka-living-dangerously/ |publisher=The American Scholar}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග ඝාතනයෙන් පසු ලීඩර් ප්‍රකාශන රාජපක්ෂ සගයකුට විකුණා දූෂිත අවි ගණුදෙනු කළ බවට වාර්තා මාලාවක් පළ කිරීම සම්බන්ධයෙන් [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ|ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතාගෙන්]] කොන්දේසි විරහිත සමාව අයැද සිටියේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=19 February 2015 |title=Editor of Sunday Leader Forced To Resign Once Again |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/editor-of-sunday-leader-forced-to-resign-once-again/ |access-date=6 June 2015 |website=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=6 March 2015 |title=Sunday Leader tenders unconditional apology to Gotabaya |url=http://www.adaderana.lk/news/30034/sunday-leader-tenders-unconditional-apology-to-gotabaya- |access-date=6 June 2015 |website=adaderana}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-20676344|title=Fears for Sri Lanka's outspoken Leader|last=Haviland|first=Charles|date=27 December 2012|work=BBC News|access-date=22 September 2015|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

=== විකාශනය ===
1990 දශකයේ මුල් භාගයේදී වික්‍රමතුංග විසින් ජනප්‍රිය විකාශන රූපවාහිනී කතාමාලා කිහිපයක් ඉදිරිපත් කළේය. &lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Colombo Telegraph |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/ampara-calm-but-authorities-show-no-sign-of-nailing-canard-about-sterilization-drugs/ |publisher=Colombo Telegraph}}&lt;/ref&gt; වික්‍රමතුංග [[ටීඑන්එල්|ටීඑන්එල් රූපවාහිනියේ]] සේවය කළ අතර එහිදී ඔහු තමාගේම රාත්‍රී දේශපාලන විවාද අංශයට සත්කාරකත්වය ලබා දුන්නේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka Guardian |url=http://www.srilankaguardian.org/2009/01/tribute-to-lasantha.html?m=1 |publisher=Daily Mirror}}&lt;/ref&gt; TNL සමඟ ඔහුගේ දේශපාලන වැඩසටහන් වලට වසර කිහිපයකට පසු, වික්‍රමතුංග විසින් MTV නාලිකාව (මහාරාජා සමූහ ව්‍යාපාරයට අයත්) විසින් 2007 දක්වා ඔහු විසින් සත්කාරකත්වය දැරූ ''Good Morning Sri Lanka'' සඳහා සත්කාරකත්වය ලබා දෙන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|date=22 May 2013|url=https://books.google.com/books?id=NEVJWr8Vpz0C&amp;dq=lasantha+mtv+host&amp;pg=PA96}}&lt;/ref&gt;

=== සුරනිමල ===
අසූව දශකයේ අගභාගයේදී ලසන්ත වික්‍රමතුංග [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක|සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක මහත්මියගේ]] සේවය කරමින් සිටියදී ද [[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)|''සන්ඩේ ටයිම්ස්'' (ශ්‍රී ලංකාව)]] පුවත්පතේ &quot; [[සුරනිමල]] &quot; [[ආරූඪ නාමය|යන අන්වර්ථ නාමය]] භාවිතා කරමින් ' විස්ල්බ්ලෝවර්' තීරුවක් ආරම්භ කළේය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Observer |url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/01/06/news-features/veteran-editor-recalls-his-young-reporter-lasantha/ |publisher=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග සුරනිමල ලෙස තම අනන්‍යතාවය සඟවා ගත් අතර වැඩි කල් නොගොස් එය පුපුරන සුලු, ගවේෂණාත්මක හෙළිදරව් කිරීම් සඳහා ලංකාවේ ඕනෑම පුවත්පතක වැඩියෙන්ම කියවන දේශපාලන තීරුව බවට පත් වූ අතර සුරනිමල ඉක්මනින්ම [[රණසිංහ ප්‍රේමදාස]] ආණ්ඩුවේ කටුවක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Observer |url=https://archives1.sundayobserver.lk/2019/01/06/news-features/who-has-lassie’s-blood-their-hands |publisher=Sunday Observer}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Colombo Gazette |url=https://colombogazette.com/2013/05/30/book-on-lasantha-released/ |publisher=Colombo Gazette}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;sundaytimes.lk&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Times |url=https://www.sundaytimes.lk/090118/Plus/sundaytimesplus_12.html |publisher=SundayTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka Guardian |url=http://www.srilankaguardian.org/2009/01/lasantha-classic-case-of-publish-and-be.html?m=1}}&lt;/ref&gt; සුරනිමල කාලීන ප්‍රශ්න ගැන ලියා ඇති අතර රජයේ පාලනයෙන් ඔබ්බට අන්තර්ගතය සහ ලේඛන ප්‍රසිද්ධ කිරීමට ඔහුට ඇති හැකියාව සහ ජනාධිපතිවරයාට රාත්‍රී ආහාරය සඳහා ලබා දුන් දේ වැනි සමීප තොරතුරු ප්‍රසිද්ධ කිරීම සඳහා ප්‍රසිද්ධියට පත් විය. ඔහු එක් අවස්ථාවකදී ප්‍රේමදාස ජනාධිපතිවරයාගේ බලය බෙදීම සම්බන්ධයෙන් රහසිගතව ඉදිරිපත් කළ යෝජනා ගැන ලිවීය. වික්‍රමතුංග මහතාගේ විමර්ශනයේදී ඔහු අනාවරණය කරගෙන තිබුණේ “ජනාධිපති ප්‍රේමදාස මහතා කාන්දුවීම් සෙවීමට විවිධ වර්ණ හතරක් තීන්ත භාවිත කළ” බවයි. [[ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලය|ජනාධිපති ලේකම් කාර්යාලයේ]] අර්බුදයකට තුඩු දුන් ලිපිගොනු පිටපතෙහි යොදා ඇති තීන්තවල වර්ණය හිතාමතාම සුරනිමල සඳහන් කළේය.&lt;ref name=&quot;sundaytimes.lk&quot; /&gt;

එහි ආරම්භයේ දී සුරනාමිලගේ අනන්‍යතාව පිළිබඳ [[ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ විශාල කුතුහලයක් ඇති විය. එබැවින් වික්‍රමතුංග මෙන්ම ඔහුගේ කර්තෘවරයාද රහස්‍යභාවය ආරක්ෂා කළේය.&lt;ref name=&quot;sundaytimes.lk2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sunday Times |url=https://www.sundaytimes.lk/090118/Plus/sundaytimesplus_12.html |publisher=SundayTimes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka Brief |url=https://srilankabrief.org/from-the-headlines-to-the-firing-lines// |publisher=Sri Lanka Brief}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Himal Mag&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Himal Mag |url=https://www.himalmag.com/lasantha-a-celebration-of-dissent-and-diversity/ |publisher=Himal Mag}}&lt;/ref&gt;

වික්‍රමතුංග 1994 දි ''සන්ඩේ ලීඩර්'' පටන් ගන්නකොට සුරනිමල එක්කගෙන ගියා.

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[ප්‍රවර්ගය:1958 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:2009 මරණ]]</text>
      <sha1>brnf0cbxg4oqs43kj2keheubdxm6qpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තිස්සමහාරාම රජ මහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54885</id>
    <revision>
      <id>800901</id>
      <parentid>735164</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:44:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ප්‍රතිසංස්කරණ */</comment>
      <origin>800901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22039" sha1="stvz8jolw922zhtkfoeff68fdy79fxe" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි බෞද්ධ ආරාමය}}
{{Infobox religious building
| name = තිස්සමහාරාම රජ මහා විහාරය
| native_name =
| image = Tissamaharama Stupa.JPG
| image_size = 
| alt = තිස්සමහාරාම දාගැබ
| caption = එම ප්‍රදේශයේ වෙල්යාය හරහා තිස්සමහාරාම සෑය දර්ශනය.
| map_type = 
| map_size = 
| map_alt = 
| map_caption = 
| location = 
| coordinates = {{coord|6|16|46|N|81|17|25|E|display=inline}}
| religious_affiliation = [[බෞද්ධ]]
| deity = 
| country = ශ්‍රී ලංකාව
| province              =[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]]
| district              =[[හම්බන්තොට]]
| functional_status = 
| website = 
| founded_by = රුහුනේ [[කාවන්තිස්ස රජ|කාවන්තිස්ස රජතුමා]]
| year_completed = 2 වැනි සියවසේ පමණ
}}

'''තිස්සමහාරාම රජ මහා විහාරය''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දකුණු පළාත තුල [[තිස්සමහාරාමය|තිස්සමහාරාමයේ]] පිහිටා තිබේ. විහාරය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවන සියවසේදී රහුණේ [[කාවන්තිස්ස රජ|කාවන් තිස්ස රජු]] විසින් ඉදිකරවන ලද්දකි. මෙම තිස්සමහාරාම පුදබිම, [[ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ|බුදුන් වහන්සේගේ]] පාදස්පර්ශය ලත් පුදබිමක් ලෙස සැළකෙයි.&lt;ref&gt;http://www.dailymirror.lk/inside/heritage/060703.asp Daily Mirror - Letters&lt;/ref&gt; තිස්සමහාරාම රජ මහා විහාර පරිශ්‍රයේ ඉදිකොට ඇති තිස්සමහාරාම දාගැබ, ශ්‍රී ලංකාවේ නිර්මාණය කොට ඇති විශාලතම දාගැබ් අතුරින් එකක් වෙයි. එය බුබ්බුලාකාර හැඩයෙන් නිමවා ඇත.

==ඉතිහාසය==
ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ පාලන සමයේදී (ක්‍රි.පූ. 304-232), බෞද්ධ දර්ශනය ප්‍රචාරය කිරීම සඳහා බොහෝ ප්‍රමුඛ බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා අසල්වැසි රාජධානිවලට මිෂනාරිවරුන් ලෙස යවන ලදී. මෙම දූත මෙහෙවරේ කොටසක් ලෙස, අශෝක අධිරාජ්‍යයාගේ පුත් මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ අනුරාධපුර දේවානම්පිය තිස්ස රජුගේ පාලන සමයේදී ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කළහ. ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධ ශාසනය පිහිටුවීමෙන් පසු අනුරාධපුර මහා විහාරය, මිහින්තලේ රජමහා විහාරය වැනි ප්‍රධාන බෞද්ධ ආරාම රටේ උතුරු මැද ප්‍රදේශයේත්, තිස්සමහාරාම රජමහා විහාරය සහ සිතුල්පව්ව රජමහා විහාරය දකුණු ප්‍රදේශයේත් පිහිටුවන ලදී. මහාවංශය වංශකථාවට අනුව මෙම විහාරය ක්‍රි.පූ 2 වැනි සියවසේ දී සිලපස්ස පිරිවෙන ලෙසත්, එවකට රුහුණේ (දකුණු ශ්‍රී ලංකාවේ) කාවන් තිස්ස රජු (ක්‍රි.පූ. 186-161) සහ ඉලනාග රජුගේ (ක්‍රි.ව. 38-44) රාජ්‍ය සමයේදීත් ඉදිකරන ලද්දකි. විහාරස්ථානය පුළුල් කර ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. නමුත් සමහර ඉතිහාසඥයින්ට අනුව මෙම විහාරය මුලින් ක්‍රි.පූ 3 වන සියවසේ මහානාග රජු විසින් ඉදිකරන ලද අතර පසුව එය ක්‍රි.පූ 2 වන සියවසේදී කාවන් තිස්ස රජු විසින් ප්‍රධාන විහාරස්ථානයක් ලෙස පුළුල් කරන ලදී.

රුහුණු රාජධානියේ ආරම්භය ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වැනි සියවසේ දේවානම්පියතිස්ස රජ සමය දක්වා දිව යයි. ඔහුගේ බාල සොහොයුරා වන මහානාග ඝාතන උත්සාහයක් වැලැක්වීම සඳහා එවකට අගනුවර වූ අනුරාධපුරය අතහැර දිවයිනේ දකුණු ප්‍රදේශයට ගොස් ප්‍රදේශයේ පාලකයා බවට පත්විය. මාගම අගනුවර වූ රුහුණේ පළමු රජු ලෙස මහානාග සැලකේ. මහානාග රජු කෘෂිකර්මාන්තය වැඩිදියුණු කිරීමට විශාල සේවයක් කළ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ සාමකාමී සහ සමෘද්ධිමත් ශිෂ්ටාචාරයක් ඇති කිරීමට වගකිව යුතු විය. ඔහුගෙන් පසු ඔහුගේ පුත්‍රයා වූ යටාල-තිස්ස, ධාර්මිකව පළාත පාලනය කිරීමට සමත් විය. යටාල තිස්සගෙන් පසු ඔහුගේ පුත් ගෝඨාභය දකුණේ රජ වූ අතර මේ වන විට රුහුණු රාජධානිය හොඳින් ස්ථාපිත වී දියුණු විය. ගෝඨාභයගෙන් පසු ඔහුගේ පුත් කාවන්-තිස්ස සිහසුනට පත් විය.කාවන් තිස්ස රජු ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු හා නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල පිහිටි බොහෝ බෞද්ධ ආරාමවල නිර්මාතෘවරයා ලෙස සැලකේ.

තිස්මහාරාම විහාරය ඓතිහාසික දකුණු ශ්‍රී ලංකාවේ විශාලතම බෞද්ධ ආරාමය විය. මෙම මහා ආරාමයේ කැපී පෙනෙන නේවාසික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලා අතරට මහාසිව මහරහතන් වහන්සේ, ධම්මදින්න මහරහතන් වහන්සේ සහ අරහත් පිණ්ඩපාතික තිස්ස හිමියන් ඇතුළත් වේ. තිස්මහාරාම විහාරය ආරම්භ කළ කාවන් තිස්ස රජු තිස්සමහාරාම ආශ්‍රමයේ ජල අවශ්‍යතාවය මෙන්ම අවට ප්‍රදේශයේ වාරි අවශ්‍යතා සපුරාලීම සඳහා තිසා වැව (වැව) ද නවීකරණය කළේය. ශ්‍රී ලංකාවේ බොහෝ පැරණි රජවරු ද තිස්සමහාරාම ආශ්‍රමයේ වැඩසිටි බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ සුබසාධනය සඳහා එම ආරාමයට ඉඩම් පූජා කර ඇත. තිස්සමහාරාම විහාරයට බොහෝ ඉඩම් පරිත්‍යාග කර ඇත්තේ ජෙත්ත තිස්ස, වසභ සහ මිහිඳු යන රජවරුන්ගේ පාලන සමයේදී බව සොයාගෙන ඇති පැරණි ශිලා ලිපිවල සඳහන් වේ. 3 වන සියවසේ සිට 5 වන සියවස දක්වා ආරාමයට අක්කර 18 000 කට වඩා වැඩි ඉඩම් ප්‍රමාණයක් හිමි විය. මෙම ඉඩම් පරිත්‍යාග කරන ලද්දේ රජවරුන් විසින් සංඝාවාසයේ සහ ස්තූපයේ නඩත්තු කටයුතු සඳහා මෙන්ම නේවාසික භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ අවශ්‍යතා සඳහා ය.

තිස්සමහාරාම විහාරය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේ ප්‍රථම සාක්ෂිය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 38 දී ඉලනාග රජුගේ පාලන සමය දක්වා එහි මූලික ඉදිකිරීම් වලින් සියවස් දෙකකට පසුව ය. 3 වැනි සියවසේ වෝහාරක තිස්ස රජු (ක්‍රි.ව. 215-237) ද ස්තූපයේ යම් ප්‍රතිසංස්කරණයක් කර ඇත. 6 වැනි සියවසේදී ස්තූපයේ තත්ත්වය නැවත වරක් පිරිහුණු විට මහානාග කුමරු ක්‍රිස්තු වර්ෂ 560 දී ස්තූපය ප්‍රතිසංස්කරණය කළේය. පළමුවන විජයබාහු රජුගේ පාලන සමයේදී (ක්‍රි.ව. 1055-1110) එය ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. නමුත් පසුව තිස්සමහාරාම විහාරය 13 වන සියවසේදී ආක්‍රමණික කාලිංග මාඝගේ හමුදාවන් විසින් වටලනු ලැබීය. මෙම රයිෆල් කිරීමෙන් පසු 19 වැනි සියවසේ අවසාන භාගය වනතුරුම මෙම ස්තූපයේ කිසිදු ප්‍රධාන ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුත්තක් සිදු නොවූ බව පෙනේ. කෙසේ වෙතත් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1662 දී කදුරුපොකුණේ බුද්ධ රක්ඛිත හිමියන් විහාරාධිපතිව සිටියදී වීර පරාක්‍රම නරේන්ද්‍රසිංහ රජු විසින් නඩත්තු කටයුතු සඳහා විහාරස්ථානයට ඉඩම් දෙකක් පරිත්‍යාග කර ඇති බව මූලාශ්‍ර අනාවරණය කරයි.නමුත් පසුව 18 වන සියවසේදී ශ්‍රී ලංකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල ලන්දේසි යටත් විජිත පාලන සමයේදී විහාරස්ථානයේ තත්ත්වය දැඩි ලෙස පිරිහීම නිසා තිස්මහාරාම විහාරය අත්හැර දමන ලදී.

==මහා ස්තූපය==
තිස්සමහාරාම ස්තූපය අඩි 156 ක උසකින් සහ අඩි 550 ක වට ප්‍රමාණයකින් යුත් රටේ දකුණු ප්‍රදේශයේ විශාලතම ස්ථූපය වේ. වංශකතාවලට අනුව, කාවන් තිස්ස රජු තිස්සමහාරාම ස්ථූපය ඉදි කිරීමේදී රජුගේ අධ්‍යාත්මික උපදේශකයෙකු වූ ගෝතම රහතන් වහන්සේගෙන් ආශීර්වාද සහ උපදෙස් ලබාගෙන ඇත. බුදුන් වහන්සේ 500 නමක් සමඟ භාවනායෝගීව කාලය ගත කළ ස්ථානයේම, බුදුන් වහන්සේ එම ප්‍රදේශයට වැඩම කිරීම සිහිපත් කිරීම සඳහා මෙම ස්තූපය ඉදිකරන ලදී. ග්‍රැනයිට් ගල්වලින් තැනූ හතරැස් වේදිකාවක් මත ගඩොල් යොදා ඉදිකරන ලද බුබුලු හැඩයක් ඇති ස්තූපය. කාවන්තිස්ස රජුට ස්තූපයේ ඉදිකිරීම් කාලය පුරාවටම බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ උපදෙස් ලැබුණි. මෙම ස්තූපයේ තැන්පත් කර ඇති ධාතූන් වහන්සේලා විවාදයට භාජනය වේ. මහාවංශයට අනුව ප්‍රධාන ධාතුව ලෙස තිස්සමහාරම් ස්ථූපයේ ඉදිරිපස අස්ථි ධාතුව (ලලාට ධාතු) තැන්පත් කර ඇත. කෙසේ වෙතත් ඇතැමුන් විශ්වාස කරන්නේ බුදුරදුන්ගේ ඉදිරිපස අස්ථි ධාතුව තාවකාලිකව මෙම ස්තූපයේ තැන්පත් කර ඇති නමුත් පසුව එය සේරුවිල මංගල මහා චේතියෙහි තැන්පත් කර ඇති බවයි.මෑතදී කිරින්ද ප්‍රදේශයේ ස්ථම්භ ලිපියක් සොයාගැනීමෙන් හෙළිවන්නේ බුදුන්ගේ වම් දළදා වහන්සේ ද මෙම ස්තූපයේ තැන්පත් කර ඇති බවයි.නමුත් එය ද විවාදයට භාජනය වන්නේ එය හතරවැනි මිහිඳු රජු විසින් කල සෙල්ලිපියක් ලෙස සැලකීම හේතුවෙනි,එම රජ සමයේ ලක්දිවට චෝල ආක්‍රමණ එල්ලවූ බැවින් දළදා වහන්සේ මාගම වෙත වැඩම කොට කලක් තිස්සමහාරාම ස්ථූපයේ තැන්පත් කර තිබූ බව පුරාවිද්‍යා මතයයි.එසේම එය යටාල  දළදා ස්ථූපය වීමට ඉඩකඩ ඇති බවට ද මත පළවේ...

ඒ අනුව කුමන ධාතූන් වහන්සේ නමක් නිධාපිතයැයි තවමත් නිශ්චිතව සනාථ කර නොමැති මුත් තිස්සමහාරාමයේ සර්වඥයන් වහන්සේගේ ශ්‍රීමත්ධා ධාතූන් වහන්සේල  නිධාපිතව ඇති ස්ථූපයක් වන බවට සැකයක් නොමැත...

==ප්‍රතිසංස්කරණ==
මෙම ප්‍රදේශය වන්දනා කර තිස්මහාරාම විහාරය නැවත සොයා ගත් වෑපතයිර සුමන හිමියන්ගේ උත්සාහය හේතුවෙන් 1858 දී මෙම චෛත්‍යයේ වඩාත් මෑතකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ විය. ඔහු ස්තූපය ආසන්නයේ මඩුවක් තනා එහි ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු තමා විසින්ම අධීක්ෂණය කිරීම සඳහා එහි වාසය කිරීමට පටන් ගත්තේය. උස අඩි 86ක් වන ස්තූපයේ අර්ධ ගෝලාකාර කොටස වන ගාර්භය ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු නිම කිරීමට වසර 16ක් ගත විය. නමුත් වෑපතයිර සුමන හිමියන්ට තම ජීවිත කාලය තුළ තිස්මහාරාම චෛත්‍ය ප්‍රතිසංස්කරණය කර අවසන් කිරීමට නොහැකි වූ අතර වෑපතයිර සුමන හිමියන්ගේ අපවත්වීමෙන් පසු වෑපතයිර සුමන හිමියන්ගේ පැවිදි සොහොයුරෙකු වූ වල්පිට මේධංකර හිමියන් ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු භාර ගත්තේය. 1878 වන විට වල්පිට මේධංකර හිමියන් විසින් හතරස්කොට්ව ස්තූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණය කර එහි ධාතු නිදන් කර අවසන් කිරීමට සමත් විය.

1882 දී ලංකාවේ බ්‍රිතාන්‍ය ආණ්ඩුකාරවරයා වූ ශ්‍රීමත් ජේම්ස් රොබට් ලෝන්ග්ඩන් තිස්සමහාරාම විහාරයට වැඩම කර වල්පිට මේධංකර හිමියන් එම විහාරස්ථානයේ විහාරාධිපති ලෙස පත් කළේය. තිස්සමහාරාම රජමහා විහාරය භාර ගැනීමේ බලය ද සියම් නිකායට පැවරුවේය. 1895 දී වල්පිට මේධංකර හිමියන් විසින් දේවතා කොටුවේ වැඩ අවසන් කර ධාතු නිදන් කිරීමට සමත් විය. 1897 දී මාතර මුදලියාර් එස්. එෆ්. ජයවික්‍රම සහ තංගල්ලේ එන්. අමරසිංහ යන අයගේ ප්‍රධානත්වයෙන් තිස්සමහාරාම රජමහා විහාර සංවර්ධන කමිටුව පිහිටුවා 20 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු නිම කරන ලදී. 1900 දී කොත් කැරැල්ල සෑයේ නිමවා ස්ථූපයේ කොත (චූඩා මාණික්‍යය) තැන්පත් කිරීම 1900 පොසොන් පොහෝ දින සිදු කරන ලදී. මෙම කොත්තුව බොහීමියාවෙන් ආනයනය කරන ලද රතු පැහැති මැණිකකින් සමන්විත වේ.

තිස්සමහාරාම ස්ථූපය 1990 වර්ෂයේදී චෛත්‍ය ගෝලාකාර වටේට දකුණින් සහ තවත් ප්‍රදේශ කිහිපයක සිරස් ඉරිතැලීම් මාලාවක් නිර්මාණය කර ඇත. විහාරාධිපති හිමියන්ගේ ඉල්ලීම මත ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ රාජ්‍ය ඉංජිනේරු සහයෝගීතාව මැදිහත් වී එය වළක්වා ඇත. මැද කොටසේ ගෝලාකාර වට ප්‍රමාණය වටා බැඳ ඇති ගැල්වනයිස් කරන ලද වානේ කේබල් භාවිතයෙන් ස්තූපය තවදුරටත් ඉරිතලා යාම.මෙම අවසන් අලුත්වැඩියා කටයුතු 1998 පෙබරවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා රුපියල් මිලියන 6 ක වියදමින් නිම කරන ලදී

==අමතර ලිපි==
*[[සඳගිරි ස්තූපය]]

==ග්‍රන්ථ නාමාවලිය==
*von Schroeder, Ulrich. (1990). ''Buddhist Sculptures of Sri Lanka''. (752 p.; 1620 illustrations). Hong Kong: Visual Dharma Publications, Ltd. ISBN 962-7049-05-0&lt;br /&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]
[[ප්‍රවර්ගය:හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]]</text>
      <sha1>stvz8jolw922zhtkfoeff68fdy79fxe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සීනිගම දේවාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>62316</id>
    <revision>
      <id>800878</id>
      <parentid>795025</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:15:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* අමතර ලිපි */</comment>
      <origin>800878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4831" sha1="qptty7u2vmn3htdc2z2krk7ut2jkj74" xml:space="preserve">
[[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]]  [[දකුණු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|දකුණු පළාතේ]] [[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] තුල සීනිගම පිහිටි '''සීනිගම දේවාලය''' ('''ශ්‍රී දෙවොල් දේවාලය''') ({{langx|en|Seenigama Devol Dewalaya}},{{langx|ta|சீனிகம தேவோல் தேவாலய}}) මෙරට ඓතිහාසික වැදගත්කමකින් යුතු [[දේවාල]]යක් ලෙස හැඳින්වේ. [[කොළඹ]]-[[මාතර]] මහා මාර්ගයේ [[හික්කඩුව]]ට ආසන්න, මුහුදු වෙරලේ සිට කුඩා දුරකින් පිහිටි දූපතක මෙම දේවාලය ඉදිකොට තිබේ.&lt;ref name=&quot;ලංකා ප්‍රදීප&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.lankapradeepa.com/2021/04/sinigama-devalaya.html| title=සීනිගම දෙවොල් දේවාලය| publisher=ලංකා ප්‍රදීප| date= | accessdate=2021 මැයි 17}}&lt;/ref&gt;
{{Infobox religious building
| building_name         = සීනිගම දෙවොල් දේවාලය 
| native_name           = Seenigama Dewol Devalaya
| infobox_width         = 
| image                 = ගොනුව:K.JPG
| image_size            = 
| alt                   = 
| caption               = මුහුද මැද දේවාලය 
| map_type              = ශ්‍රී ලංකාව
| map_size              = 
| location              = [[සීනිගම]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates           = {{coord|6|09|23|N|80|05|32|E|display=title}}
| religious_affiliation = [[සිංහල දේව සංකල්පය]]
| deity                 = [[දෙවොල් දෙවියන්]]
| rite                  = 
| region                = 
| state                 = 
| province              = [[දකුණු පළාත]]
| territory             = 
| prefecture            = 
| sector                = 
| district              = [[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය]]
| cercle                = 
| municipality          = 
| consecration_year     = 
| status                = 
| functional_status     = 
| heritage_designation  = 
| leadership            = 
| website               = 
| architecture          = yes
| architect             = 
| architecture_type     = [[දේවාලය]]
| architecture_style    = 
| founded_by            = ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූන් 
| general_contractor    = 
| facade_direction      = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = 
| construction_cost     = 
| specifications        = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| added                 = 
| refnum                = 
| designated            = 
| designation1          = APMSL 
| designation1_offname  = 
| designation1_date     = 
| designation1_type     = 
| designation1_criteria = 
| designation1_number   = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

ධීවරයින් හා ඔවුන්ගේ බෝට්ටු ආදිය රැකදෙන්නේ යැයි විශ්වාසයේ පවතින, [[දෙවොල් දෙවි]] වෙනුවෙන් මෙම දේවාලය ඉදිකාට ඇත.&lt;ref name=&quot;අමේසිං ලංකා&quot;&gt;{{cite news|url=http://amazinglanka.com/wp/seenigama-devalaya/| title=සීනිගම දේවාලය| publisher=අමේසිං ලංකා | date= | accessdate=2015 ඔක්තෝම්බර් 31}}&lt;/ref&gt;

==අමතර ලිපි==
*[[කුමාරකන්ද පුරාණ කුමාර මහා විහාරය]]
*[[දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය]]
*[[කතළුව පූර්වාරාම මහා විහාරය]]
==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

[[ප්‍රවර්ගය:දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]]</text>
      <sha1>qptty7u2vmn3htdc2z2krk7ut2jkj74</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800882</id>
      <parentid>800878</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:17:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* අමතර ලිපි */</comment>
      <origin>800882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4931" sha1="0sswa9zamgruxji3enaeuenzzq57jcf" xml:space="preserve">
[[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]]  [[දකුණු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|දකුණු පළාතේ]] [[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] තුල සීනිගම පිහිටි '''සීනිගම දේවාලය''' ('''ශ්‍රී දෙවොල් දේවාලය''') ({{langx|en|Seenigama Devol Dewalaya}},{{langx|ta|சீனிகம தேவோல் தேவாலய}}) මෙරට ඓතිහාසික වැදගත්කමකින් යුතු [[දේවාල]]යක් ලෙස හැඳින්වේ. [[කොළඹ]]-[[මාතර]] මහා මාර්ගයේ [[හික්කඩුව]]ට ආසන්න, මුහුදු වෙරලේ සිට කුඩා දුරකින් පිහිටි දූපතක මෙම දේවාලය ඉදිකොට තිබේ.&lt;ref name=&quot;ලංකා ප්‍රදීප&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.lankapradeepa.com/2021/04/sinigama-devalaya.html| title=සීනිගම දෙවොල් දේවාලය| publisher=ලංකා ප්‍රදීප| date= | accessdate=2021 මැයි 17}}&lt;/ref&gt;
{{Infobox religious building
| building_name         = සීනිගම දෙවොල් දේවාලය 
| native_name           = Seenigama Dewol Devalaya
| infobox_width         = 
| image                 = ගොනුව:K.JPG
| image_size            = 
| alt                   = 
| caption               = මුහුද මැද දේවාලය 
| map_type              = ශ්‍රී ලංකාව
| map_size              = 
| location              = [[සීනිගම]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates           = {{coord|6|09|23|N|80|05|32|E|display=title}}
| religious_affiliation = [[සිංහල දේව සංකල්පය]]
| deity                 = [[දෙවොල් දෙවියන්]]
| rite                  = 
| region                = 
| state                 = 
| province              = [[දකුණු පළාත]]
| territory             = 
| prefecture            = 
| sector                = 
| district              = [[ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කය]]
| cercle                = 
| municipality          = 
| consecration_year     = 
| status                = 
| functional_status     = 
| heritage_designation  = 
| leadership            = 
| website               = 
| architecture          = yes
| architect             = 
| architecture_type     = [[දේවාලය]]
| architecture_style    = 
| founded_by            = ප්‍රාදේශීය ප්‍රභූන් 
| general_contractor    = 
| facade_direction      = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = 
| construction_cost     = 
| specifications        = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| added                 = 
| refnum                = 
| designated            = 
| designation1          = APMSL 
| designation1_offname  = 
| designation1_date     = 
| designation1_type     = 
| designation1_criteria = 
| designation1_number   = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

ධීවරයින් හා ඔවුන්ගේ බෝට්ටු ආදිය රැකදෙන්නේ යැයි විශ්වාසයේ පවතින, [[දෙවොල් දෙවි]] වෙනුවෙන් මෙම දේවාලය ඉදිකාට ඇත.&lt;ref name=&quot;අමේසිං ලංකා&quot;&gt;{{cite news|url=http://amazinglanka.com/wp/seenigama-devalaya/| title=සීනිගම දේවාලය| publisher=අමේසිං ලංකා | date= | accessdate=2015 ඔක්තෝම්බර් 31}}&lt;/ref&gt;

==අමතර ලිපි==
*[[කුමාරකන්ද පුරාණ කුමාර මහා විහාරය]]
*[[දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය]]
*[[කතළුව පූර්වාරාම මහා විහාරය]]
*[[අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය]]

==මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

[[ප්‍රවර්ගය:දේවාල]]
[[ප්‍රවර්ගය:ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක]]</text>
      <sha1>0sswa9zamgruxji3enaeuenzzq57jcf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66787</id>
    <revision>
      <id>800893</id>
      <parentid>800312</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:38:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සෝමාවතිය විහාරය]] සිට [[සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>800312</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58022" sha1="5kump2l3n6t9conb77owv9vu68yg945" xml:space="preserve">{{distinguish|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|දඹුල්ල සෝමාවතිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානය}}

{{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල
| building_name         = ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය&lt;br&gt;&lt;small&gt;(පූර්වෝක්ත සෝමාවතිය විහාරය)&lt;small/&gt;
| infobox_width         = 
| image                 = 20230115 Somawathiya Chaitya (6).jpg
| image_size            = 
| alt                   = 
| caption               =  ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූපය&lt;br&gt; (පෙර හදුන්වන ලද සෝමාවතිය ස්ථූපය)
| map_type              = ශ්‍රී ලංකාව
| map_size              = 
| location              = මීන්විල,සුංගාවිල ප්‍රදේශය,සෝමාවතිය ජාතික උද්‍යානය,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.danuma.lk/sinhala/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13837%3A%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%9A+%E0%B6%A2%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%9A+%E0%B6%8B%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1&amp;catid=52%3Aknowledge&amp;Itemid=143&amp;lang=si|date=13 May 2010|title=අපේ ජාතික උද්‍යාන|publisher=danuma.lk|accessdate=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; පොලොන්නරුව, ශ්‍රී ලංකාව.
| coordinates           = {{coord|08|07|15.16|N|81|10|07.9|E|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[බෞද්ධ]]
| rite                  = 
| region                = 
| state                 = 
| province              = උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව.
| territory             = 
| prefecture            = 
| sector                = 
| district              = පොලොන්නරුව
| cercle                = 
| municipality          = 
| consecration_year     = 
| status                = 
| functional_status     = 
| heritage_designation  = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකය]]&lt;ref name=&quot;Archaeological&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/images/pdf/protected%20monument%20list%202012-12-12.pdf|date=12 December 2012|title=Protercted Monument List 2012-12-12|publisher=[[Department of Archaeology (Sri Lanka)|Department of Archaeology]]|accessdate=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; (7 July 1967)
| leadership            = 
| website               = 
| architecture          = yes
| architect             = 
| architecture_type     = පුරාණ බෞද්ධ විහාර(අනුරාධපුර යුගය-අගභාගය)
| architecture_style    = 
| founded_by            = නකුල නම්  කුමරු&lt;br&gt;(මහාදාඨික මහානාග රජ සමය)
| general_contractor    = 
| facade_direction      = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස
| construction_cost     = 
| specifications        = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| added                 = 
| refnum                = 
| designated            = 
| designation1          = APMSL
| designation1_offname  = 
| designation1_date     = 
| designation1_type     = 
| designation1_criteria = 
| designation1_number   = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

'''සෝමාවතිය විහාරය''' යනු [[පොලොන්නරුව]] ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති බෞද්ධ විහාරයකි.එය [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] සහ [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] යන දිස්ත්‍රික් දෙක වෙන් කෙරෙන සීමාවේ පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html }}&lt;/ref&gt;2020 වර්ෂය තෙක් ධාතුවංශය තුළ විස්තර කෙරෙන [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] දකුණු දළදා වහන්සේ  වැඩසිටි සෝමානුවර විහාරය ලෙස සලකන ලද්දේ මෙම විහාරය වේ.කෙසේ නමුත් 2015 සිට 2020 වසර දක්වා [[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර]] ස්ථූපයේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සමඟ එම මතය වෙනස් වූ අතර පසුව මෙම විහාරය එරික් ස්වෝන් ගලේ පිහිටි ශිලා ලේඛනවල සඳහන් පරිදි ක්‍රිස්තු වර්ෂ 10 වන සියවසේ මහාදාඨික මහානාග රජ සමයේ නකුල නම් කුමරෙකු විසින් ඉදිකරන ලද '''ප්‍රාචීන නාගාරාමය''' නම් විහාරය වන බවත් එය මෙසේ සෝමාවතිය විහාරය ලෙස වරදවා හඳුන්වා තිබෙන බවත් වර්තමානය වන විට හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/20 }}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
පූර්වෝක්තයෙන් (2020 වසරට පෙර) සෝමනුවර ගිරිඅභා රජු සහ සෝමාදේවිය විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකරන ලද සෝමාවතී රජ මහා විහාරය යැයි වරදවා හඳුන්වනු ලැබූ මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් විවිධ ආරාම ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හමුවී ඇති අතර, එම ස්ථානයෙන් සහ මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල්තලයෙන් (එරික් ස්වොන් ගල්තලාවෙන්) සෙල්ලිපි පහක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවල මහා චූලික මහාතිස්ස රජුගේ පරපුරට අයත් සාමාජිකයන් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;

එම සෙල්ලිපි අතරින් එක් ලිපියක මෙම ස්ථානය “පජින නකල අරම” '''(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)''' ලෙසත්, තවත් ලිපියක “මණි අගිය රජ මහ විහර” '''(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)''' ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. මෙහි පැරණිතම සෙල්ලිපිය ක්‍රි.ව. 9–21 (ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස) අතර කාලයේ රජ කළ මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වේ.එම සෙල්ලිපියට අනුව මෙම ආරාමය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ පුත්‍රයකු වූ,නමුත් වංශකතාවල සඳහන් නොවන නකුල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද්දකි. මේ අනුව,නකුල නම් කුමාරයෙකු මුල් වී කරන ලද මේකී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සම්ප්‍රදායට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගය දක්වා දිවෙන පැරණි ඉතිහාසයක් පවතින බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Dias2001&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Dias
 |first=Malini
 |title=The Growth of Buddhist Monastic Institutions in Sri Lanka from Brahmi Inscriptions
 |journal=Epigraphia Zeylanica
 |volume=VIII
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=2001
 |page=49
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Nicholas
 |first=C. W.
 |title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon
 |journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
 |volume=VI
 |year=1963
 |pages=42, 194
}}&lt;/ref&gt;

ඉන්පසු කාලයේදී කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19) , ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) සහ කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) යන රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සංකීර්ණය වෙත ලැබුණු බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් අනාවරණය වේ. පූර්වෝක්ත සෝමවතී දාගැබ හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූප මළුවෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි දෙකක් කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) සහ මහාදාඨික මහානාග (ක්‍රි.ව.9 - 21) රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වන අතර, එමඟින් විහාරයට සිදුකළ පුදපූජා පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. දාගැබට ආසන්න එරික් ස්වෝන් පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි හතර අතර කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19), ගජබාහු(ක්‍රි.ව. 114–136) සහ ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි ද වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II
 |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka
 |year=2001
 |pages=131–136
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dias1991&quot;&gt;{{cite book
 |last=Dias
 |first=Malini
 |title=Epigraphical Notes (Nos. 1–18)
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1991
 |pages=29, 31
}}&lt;/ref&gt;

13 වන සියවසේ සිදුවූ කාලිංගමාඝ,චන්ද්‍රභාණු වැනි දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි බිඳවැටීමෙන් පසුව ජනාවාස රටේ නිරතදිග ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මෙම ප්‍රදේශ ජනශූන්‍ය වී ඇති අතර,එකල බොහෝ ගොඩනැගිලි හා විහාරාරාම වනයට යට වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මෙකී පූර්වෝක්ත සෝමවතී හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම පුදබිම ද දිගු කාලයක් වනයෙන් වැසී පැවති තිබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

== ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ==

=== වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ ප්‍රධාන ස්ථූපයට අමතරව විවිධ ආරාමික හා ආගමික ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අනුව, මෙම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සාධක අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගයන් දක්වා දිවෙන ස්ථර කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot;&gt;{{cite book
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |chapter=Historical Archaeology at the Somavathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |editor-last=Garg
 |editor-first=Santosh
 |title=Archaeology of Buddhism: Recent Discoveries in South Asia
 |publisher=Manohar Publishers &amp; Distributors
 |year=2017
 |pages=545–556
}}&lt;/ref&gt;

2010 වර්ෂයේ පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිතව සිදුකළ පර්යේෂණ කැණීමකදී, අනුරාධපුර යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ ගඩොල් ඇතිරීමක් සහ ගඩොල් ව්‍යුහයක් හඳුනාගෙන ඇත. එයට ඉහළ ස්ථරයකින් පොළොන්නරු යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ තවත් ගඩොල් ඇතිරීමක් හා ව්‍යුහයක් හමුවී ඇත. මෙය එම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බව පෙන්වන පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර චන්ද්‍රකාන්ති ගල් (''sandakada pahana''), මුරගල් (''muragala''), කොරවක්ගල් (''korawak gala'') සහ ඡත්‍රගල් (''chatragala'') වැනි ගල් වාස්තු අංග ද හඳුනාගෙන ඇත. මෙම වාස්තු අංග පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික වාස්තු සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

=== ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය වන්නේ සෝමාවතී ස්ථූපයයි. ස්ථූපය ආශ්‍රිතව සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි ඉදිකිරීම් හා පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්බන්ධ අවස්ථා කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

සෝමාවතී ස්ථූපය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකළ කැණීම්වලදී, වර්තමාන බාහිර ස්ථූපයට යටින් පැවති පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. එම පැරණි ස්ථූපයේ උස අඩි 5 අඟල් 5ක් පමණ වූ බවත්, එය ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් මත පිහිටා තිබූ බවත් පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ. එයට වෙනස්ව, පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට පැහැදිලි ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් නොතිබූ බව කැණීම්වලදී නිරීක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Godakumbura1965&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Godakumbura
 |first=C. E.
 |title=Archaeological Excavations and Conservation of the Somawathiya Stupa
 |year=1965
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

ස්ථූප මළුව ආශ්‍රිතව පුරාණ ගල් වාස්තු අංග සහ සෙල්ලිපි ද හමුවී ඇත. පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මගින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතනය, රාජකීය දාන සහ නඩත්තු කටයුතු පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;2010 කැණීම්වලදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් ගඩොල් ව්‍යුහ දෙකක් හඳුනාගෙන ඇත. ස්ථර අනුපිළිවෙළ අනුව පහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය අනුරාධපුර යුගයටත්, ඉහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය පොළොන්නරු යුගයටත් අයත් බව පර්යේෂකයන් විසින් යෝජනා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

=== වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිත කැණීම්වලදී විවිධ මැටි භාණ්ඩ කොටස්, තඹ හා යකඩ වස්තු කොටස්, පබළු සහ සත්ත්ව අස්ථි ඇතුළු පුරාවස්තු හමුවී ඇත. මෙම සාධක එම ස්ථානයේ පැවති පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් හා ආරාමික ජනාවාස පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;කැණීම්වලින් හමුවූ මැටි භාණ්ඩ අතර ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන හෙලනිස්ටික් මැටි භාණ්ඩ කොටසක් ද හඳුනාගෙන ඇත. තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථරයකින් ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ මැටි භාණ්ඩ, ගඩොල් ව්‍යුහ, තඹ හා යකඩ කොටස්, පබළු සහ අස්ථි හමුවී ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ මින්විල පර්වතය ඇතුළු ස්ථානවලින් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත සෙල්ලිපි හමුවී ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවලින් පුරාණ ආරාමයේ නාමය, ඉඩම් හා ගම්මාන ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ විහාරයේ නඩත්තුව සඳහා ලබාදුන් ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;මෙම විහාරය ආශ්‍රිත විල්ලු හා පහත් බිම් ප්‍රදේශවල පුරාණ කෘෂිකාර්මික භාවිතයට සම්බන්ධ භූදර්ශන සාධක ද හඳුනාගෙන ඇත. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන විල්ලු ප්‍රදේශවලින් සමහරක් පැරණි කුඹුරු හා වාරිමාර්ග පද්ධතියේ කොටස් විය හැකි බවයි. මින්විල සෙල්ලිපිවල කුඹුරු හා වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ප්‍රදාන සඳහන් වීම ද මෙම අර්ථකථනයට සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;මෙම විහාරය අවට ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා මුල් ඓතිහාසික ජනාවාස පිළිබඳ සාධක ද වාර්තා වී ඇත. ඒ අතර කදිරවෙලි ප්‍රදේශයේ සුසාන භූමි සහ අවට ප්‍රදේශවලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක සඳහන් කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

== අභිලේඛන ==

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපි කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි මෙන්ම, ස්තූපයට නුදුරින් මීන්විල ප්‍රදේශයේ පිහිටි විශාල ගල්පර්වතයක ඇති සෙල්ලිපි ද වේ. මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ප්‍රදේශයේ පැවති ආරාමවල නාම, ගම්මාන හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික ආයතන සඳහා වෙන් කළ ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dias2001&quot;/&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි අතර මහාදාඨික මහානාග සහ කණිට්ඨතිස්ස රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මින්විල පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි අතර කූටකණ්ණතිස්ස, මහාදාඨික මහානාග, ගජබාහු සහ කණිට්ඨතිස්ස යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II
 |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka
 |year=2001
 |pages=131–136
}}&lt;/ref&gt;

=== මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සෙල්ලිපි ===

මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක, ඔහුගේ පුත් නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද ආරාමය ''Pajiṇi-Nakala-araba-vihāra'' යන නමින් සඳහන් වේ. C. W. Nicholas විසින් මෙම නාමය පචීන නාගාරාමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එම සෙල්ලිපිය මඟින් නකල කුමරු විසින් ආරාමය පිහිටුවීම පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;

මහාදාඨික මහානාග රජුගේ තවත් සෙල්ලිපියක, නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද එම ආරාමයට ගමක් ප්‍රදානය කළ බව සඳහන් වේ. එම සෙල්ලිපි සාක්ෂි මඟින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාමික ආයතනයට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගයේදී රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබී තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;

එමෙන්ම, පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ ''Raja-ali'' හෝ ''Raja-aḷaviṭiya'' ලෙස හඳුනාගෙන ඇති කුඹුරු සහ ඒවාට ජලය සැපයූ වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ස්ථාන ද සෙල්ලිපිවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;

=== කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපිය ===

කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක ''Degama'' හෝ ''Degama'' ලෙස හඳුනාගන්නා ලද ජලමාර්ගයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. එම ජලමාර්ගය කුඹුරු සඳහා ජලය සැපයීමේ අරමුණින් ඉදිකරන ලද වාරිමාර්ග කටයුත්තක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

=== ගජබාහු රජුගේ සෙල්ලිපිය ===

මින්විල පර්වතයේ ඇති තවත් සෙල්ලිපියක ''Gamini Abhaya'' යන නාමයෙන් හඳුන්වන රජෙකු විසින් සිදුකළ වාරිමාර්ග හා විහාරයට සම්බන්ධ ප්‍රදාන පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ. මෙම රජු ගජබාහු I රජු සමඟ හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඔහුගේ පාලන සමය ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;

=== කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපි ===

කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපි දෙකක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. ඉන් එක් සෙල්ලිපියක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවී ඇති අතර, අනෙක් දීර්ඝ සෙල්ලිපිය මින්විල පර්වතයේ පිහිටා ඇත. මින්විල පර්වතයේ ඇති දීර්ඝ සෙල්ලිපිය පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපියේ සඳහන් කරුණු සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

එම සෙල්ලිපිවලින් ''මණි-අගිය'' හෙවත් ''Mani-agaya'' නමින් හඳුන්වන චෛත්‍යය හෝ ආගමික ස්ථානයක් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ආරාමික භූමිය නඩත්තු කිරීම, ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සහ අනෙකුත් ආගමික කටයුතු සඳහා ආදායම් වෙන් කිරීම පිළිබඳ කරුණු සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

සෙල්ලිපියේ සඳහන් ආදායම් භාවිතයන් අතර ආරාමයේ පිරිසිදු කිරීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු, සුදු පිරියම් කිරීම සහ උපෝසථාගාරයේ පහන් දැල්වීම සඳහා තෙල් සැපයීම වැනි කටයුතු ඇතුළත් වේ. මෙම කරුණු මඟින් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේදී ආරාමික ආයතනයක නඩත්තුව සඳහා නිශ්චිත ආදායම් මාර්ග වෙන්කර තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;

=== සෙල්ලිපිවල ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මඟින් එම ප්‍රදේශයේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට අවම වශයෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවස දක්වා පැවති ආරාමික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි. ඒවා මඟින් ආරාමවල නාම, ඒවා පිහිටුවීමට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්, රාජකීය හා අනෙකුත් දාන, ගම් හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික දේපළවලින් ලැබුණු ආදායම් භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;මෙම සෙල්ලිපි අතරින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයේ හමුවූ මහාදාඨික මහානාග සෙල්ලිපිය සහ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපිය විශේෂයෙන් වැදගත් වන අතර, ඒවා මඟින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතන පිළිබඳ පුරාණ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

== වර්තමාන සංරක්ෂණය ==

පොළොන්නරුව රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය දිගු කාලයක් අතහැර දමා තිබූ අතර, පසුකාලීනව වනයෙන් වැසී ගිය බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka
 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/
 |publisher=UNESCO World Heritage Centre
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී මෙම විහාරයේ නටබුන් පිළිබඳ නැවත අවධානය යොමුවිය. වාර්තා අනුව 1947 දී මල්වතු පාර්ශ්වයේ සිරිමල්වත්ත ශ්‍රී පියරතන නාහිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිසක් ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණි අතර, එහි තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගැනීමෙන් පසුව එම ස්ථානයේ ආගමික හා සංරක්ෂණ කටයුතු නැවත ආරම්භ විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lanka's First Dalada
 |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/
 |publisher=Explore Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;

ජනප්‍රවාදිත වාර්තා අනුව, සිරිමල්වත්තේ පියරතන හිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිස වනයේ ගමන් කරමින් සිටියදී ස්ථානය දෙසට විහිදෙන ආලෝක කිරණ නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව එම ප්‍රදේශය පරීක්ෂා කර ඇති අතර, ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහනසේ නිධාපිත සෝමාවතිය යැයි සිතා උන්වහන්සේ විසින් මෙම දාගැබේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lanka's First Dalada
 |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/
 |publisher=Explore Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt; 

ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී වර්තමාන ස්ථූපයට යටින් පැවති කුඩා පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. C. E. Godakumburaගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවලදී පැරණි ස්ථූපයේ ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් තිබූ බවත්, එය පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට වඩා පැරණි ඉදිකිරීම් අදියරක් නියෝජනය කරන බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot;/&gt;

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු මඟින් ස්ථූපය නැවත වන්දනාමාන සඳහා විවෘත කිරීමට හැකි වූ අතර, එහි ප්‍රතිසංස්කරණය 1981 දී සම්පූර්ණ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;21 වන සියවසේදී ද මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කර ඇත. 2010 වර්ෂයේදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පර්යේෂණ කැණීමක් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගවලට සම්බන්ධ වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්ථර හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;2021 ජූලි 29 දින පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ පොළොන්නරුව ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය විසින් මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ නව කැණීම් කටයුතු ආරම්භ කර ඇති බව දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තා අනුව සඳහන් වේ. එම කැණීම් ස්ථූපයට මීටර් 100ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිදුකර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Excavation at Somawathie
 |url=https://archaeology.gov.lk/
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;වර්තමානයේ මෙම විහාරයේ ස්ථූපය ආගමික ස්මාරකයක් ලෙස භාවිත වන අතර, එය අවට ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යාත්මක හා ආගමික වැදගත්කමකින් යුත් සංරක්ෂිත භූමියක් ලෙස පවතී. ස්ථූපය සහ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ වගකීම පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් හා විහාර පරිපාලනය සමඟ සම්බන්ධව පවත්වාගෙන යනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

==පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ අදහස්==

වර්තමානයේ පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුන්වන මෙකී ස්තූපය දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස බොහෝ දෙනා සලකති. කෙසේ වෙතත්, එම ස්තූපයම ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය බවට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි මත අවසන් වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති බවට විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකු මත පළ කර ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වූ සී. ඩබ්ලිව්. නිකලස් විසින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය පිළිබඳව සැලකිය යුතු සැකයක් පළ කර ඇත. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ එම ස්ථානයෙන් හමුවන සෙල්ලිපිවල එහි ආරාමය “Pajini-Nakala-araba-vihara” ලෙසත්, පසුකාලීන සෙල්ලිපියක චෛත්‍යය “Mani-agaya-cetiya” ලෙසත් හඳුන්වා ඇති බවයි. ඒ අනුව වර්තමාන “සෝමාවතී” නාමය හා එම ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් පවතින සම්ප්‍රදායන්ට ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති බව නිකලස් සඳහන් කරයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|නිකලස්|1979|p=42}}: At the neighbouring Somavati Cetiya theගre is an inscription recording the foundation of the Vihara, which is named Pajini-Nakala-araba-vihara, by the prince Nakala, son of king Mahallaka Naga (136-143) : another, later inscription of the Kanittha Tissa at the site names the Cetiya, Mani- agaya-cetiya. The present name and so-called traditions about this site are therefore spurious.&lt;/ref&gt;

මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන ද සෝමාවතී ස්තූපය පිළිබඳව පවතින සාම්ප්‍රදායික මතය තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් ශිලා ලේඛන සාක්ෂි නොමැති බව පෙන්වා දෙයි. ඔහු සඳහන් කරන්නේ සෝමාවතී ස්තූපය අසලින් හමුවූ සෙල්ලිපියක් අනුව එම ස්ථානයේ ආගමික ආයතනයක් පැවති බව තහවුරු වුවද, එම සාක්ෂිය මත මෙම ස්තූපය ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ කාවන්තිස්ස රජුගේ සමයේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද ස්තූපය බව තහවුරු කළ නොහැකි බවයි. එසේම දළදා වංශයේ සඳහන් සෝමාවතී ස්තූපය රුහුණු රටේ පිහිටි ස්තූපයක් ලෙස දැක්වෙන අතර, වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය රජරට ප්‍රදේශයට අයත් බව ද පරණවිතාන පෙන්වා දෙයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|පරණවිතාන|2001|p=39}}: The inscription found on the pavement of the Somavati, when it refers to the foundation of a Vihara, must mean establishment of which that stupa is the centre. When it is admitted that the religous establishment at the place was founded by the son of a king who ascended the throune in 9 A.C., the bliefs held by many Buddhists of ceylon that this Dagaba was built in the second century B.C. by a contemporary of Kakavanna Tissa, have to be regarded, as C.W. Nicholas has done, as having no historical basis. apart from the efidence furnished by this inscription against the credibility of this belief, the account in the Dhatuwamsą, on which the belief is based, is concerned with a Stupa in Rahana and the Stupa now called Somavati is not in Rohana, but in the Rajarattha.&lt;/ref&gt;

පුරාවිද්‍යා පර්යේෂක එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් ද වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන සෝමාවතී ස්තූපය නොවන බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම ස්ථානයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි පහ අතරින් පැරණිතම ලිපිය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වන අතර, එහි එම ආරාමය නකල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද බව සඳහන් වේ. එම ස්ථානය සෝමා දේවිය විසින් කරවන ලද සෝමාවතී විහාරය නම්, එය පිහිටුවා ශතවර්ෂ දෙකක් පමණ ගතවීමට පෙර එහි නාමය අමතක වීමට හේතුවක් තිබිය යුතු බවත්, එවැනි හේතුවක් පැහැදිලිව හඳුනාගත නොහැකි බැවින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය නියම සෝමාවතී නොවන බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මේධානන්ද හිමි|2014|p=34}}: දැනට පොලොන්නරුව දිසාවේ සුංගාවිලට සැතපුම් හයක් පමණ දුරින් මීන්විල විල්ලුවේ කෙළවරට වන සේ පිහිටි ස්තූපයක් සහිත නටබුන් පුදබිමක් ද කාලයක සිට සෝමාවතිය ලෙස සලකා ඇති බව මුලින් සඳහන් කර ඇත.මෙහි ගරා වැටී තිබූ සෑය පසුගිය කාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කරන ලදී.මෙහි ද විවධ ආරාම ගොඩනැගිලි දක්නට ලැබේ.මේ ස්ථානයෙන් හා මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල් තලයෙන් ද(එරික් ස්වෝන්)ලැබුණු සෙල්ලිපි පහක් තිබේ.මේ ලිපි වල මහා චූලික මහා තිස්ස රජුගේ පරපුරේ සමාජිකයන් ගැන සඳහන් කෙරෙයි.ඉන් එක ලිපියක ස්ථානයේ පජින නකල අරම(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)වශයෙන් ද තවත් ලිපියක &quot;මණි අගිය රජ මහ විහර&quot;(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)වශයෙන් ද සදහන් වේ.&lt;br&gt;
මෙයින් පැරණිම ලිපිය ක්‍රි.ව.9-21 අතර රජ කළ මහාදාඨික මහා නාග රජුගේ යුගයට අයත් ලිපියයි.ඒ ලිපිය අනුව මේ ආරාමය තානා ඇත්තේ එතුමාගේ පුත්‍රයකු වූ එහෙත් වංශකතාවේ නොදැක්වෙන නකල නම් කුමාරයෙකු විසිනි.සෝමා දේවිය නමින් කර වූ සෝමාවතී විහාරය මෙය නම් එය කරවා ශත වර්ෂ දෙකක් පමණ යාමට පෙර එය අමතක වීමට හෝ හේතුවක් තිබිය යුතුය.එබඳු හේතුවක් ද නොපෙනෙන බැවින් හා ගඟේ ද ගමන් මඟ වෙනස් වීම පිළිගත්ත ද නියම සෝමාවතිය මෙය නොවන බව පැැහදිලි වේ.&lt;/ref&gt;

මෙම මතයට වෙනස්ව, 2020 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විසින් පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවකදී, 2015 වර්ෂයේදී සොයාගෙන සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ සේරුවිල තොප්පූර් ප්‍රදේශයේ වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය ලෙස හඳුන්වන ස්ථානයේ ඇති ස්තූපය ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට සාක්ෂි අනාවරණය වී ඇති බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාර පරිශ්‍රයේ කැනීම්වලින් මෙරට ඉතිහාසය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි කිහිපයක්|url=https://www.hirunews.lk/245888|date=19 ජූලි 2020|work=හිරු ප්‍රවෘත්ති|access-date=30 ජූලි 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්|url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|date=19 ජූලි 2020|work=අද දෙරණ|access-date=30 ජූලි 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|archive-date=2024-10-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

මේ සම්බන්ධයෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න විසින් දළදා වංශය හා සේරුවිල ලලාට ධාතු ස්තූපය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික තොරතුරු පදනම් කරගනිමින් පර්යේෂණයක් සිදුකර ඇත. ඔහුගේ පර්යේෂණයට අනුව, වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හඳුන්වන ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගත හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔහු විසින් සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය නමින් ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ කෘතියක්ද, පසුව දකුණු දළදා නිදන් කළ ඓතිහාසික සෝම නුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම නමින් වෙනම කෘතියක්ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.{{Sfn|විජේරත්න|2016}}
===නිවැරදි හඳුනාගැනීම===
ඒ අනුව 2015 වසරේ සිට 2020 දක්වා සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සහ එම ස්ථානය පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය,ජිනකාලමාලී යන වංශකතා සාධක වඩාත් ගැළපෙන බැවින් එවකට පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් මහාචාර්ය සෙනරත් දිසානායක,මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ, ත්‍රිකුණාමලය පුරාවිද්‍යා කලාප භාර ආචාර්ය අර්ජුන තන්ත්‍රිලගේ යන පුරාවිදාඥයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන්
2020 වසරේ අගෝස්තු මස විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ පවත්වන ලද එම මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මඟින් විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ කැණීම් කරමින් පැවති දාගැබ පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා නිධාපිත සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට අනුමාන කරන බවට කරුණු හෙළි විය.&lt;ref&gt;[https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර]&lt;/ref&gt;

මෙම විද්වත් මත මඟින් පොළොන්නරුව සෝමාවතිය ලෙස එතෙක් හඳුන්වන ලද විහාරය සැබෑ සෝමාවතිය නොවන බවට ව්යංගාර්ථ වූ අතර ඒ හේතුවෙන් එකී විහාරයේ ශිලා ලේඛන වල සඳහන් '''ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය''' හෝ '''මණි අගිය විහාරය''' වන බවට හඳුනාගැනීම නිල වශයෙන් තහවුරු වනු ලැබීය.කෙසේ නමුත් සියවසකට ආසන්න කාලයක් මෙම විහාරයට භාවිතා වූ &quot;සෝමාවතිය විහාරය&quot; යන නාමය විහාරයේ භාරකාරත්වය මෙන්ම වන්දනාව පිණිස පැමිණෙන බැතිමතුන්ද තමවත් නොවෙනස්ව භාවිතා කරනු දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=Hiru&gt;[https://www.hirunews.lk/245888 විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාරය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි] &lt;/ref&gt;

==අමතර ලිපි==
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[දකුණු දළදා වහන්සේ]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|refs=
}}
== වැඩිදුර කියවීම ==
*{{cite book
|last=බුද්ධදත්ත
|first=පොල්වත්තේ
|title=ජිනකාලමාලී
|publisher=-
|location=ලන්ඩන්
|year=1962
|pages=153
|language=si
}}
*{{cite book
|last=විජේරත්න
|first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල්
|title=සිංහල ධාතුවංශය : සේරුවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය
|publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ
|location=කොළඹ
|year=2019
|isbn=978-955-30-2450-3
|pages=792
|language=si
}}
*
*{{cite book
|last=විජේරත්න
|first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල්
|title=දකුණු දළදා නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම
|publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ
|location=කොළඹ
|year=2017
|isbn=978-955-30-7385-3
|pages=104
|language=si
}}

== බාහිර සබැඳි ==

[[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]

[[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎]]
[[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎]]</text>
      <sha1>5kump2l3n6t9conb77owv9vu68yg945</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800897</id>
      <parentid>800893</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:39:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58044" sha1="rkm9sxruudycblca2x3sr7niit0648y" xml:space="preserve">{{distinguish|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|දඹුල්ල සෝමාවතිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානය}}

{{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල
| building_name         = ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය&lt;br&gt;&lt;small&gt;(පූර්වෝක්ත සෝමාවතිය විහාරය)&lt;small/&gt;
| infobox_width         = 
| image                 = 20230115 Somawathiya Chaitya (6).jpg
| image_size            = 
| alt                   = 
| caption               =  ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූපය&lt;br&gt; (පෙර හදුන්වන ලද සෝමාවතිය ස්ථූපය)
| map_type              = ශ්‍රී ලංකාව
| map_size              = 
| location              = මීන්විල,සුංගාවිල ප්‍රදේශය,සෝමාවතිය ජාතික උද්‍යානය,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.danuma.lk/sinhala/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13837%3A%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%9A+%E0%B6%A2%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%9A+%E0%B6%8B%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1&amp;catid=52%3Aknowledge&amp;Itemid=143&amp;lang=si|date=13 May 2010|title=අපේ ජාතික උද්‍යාන|publisher=danuma.lk|accessdate=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; පොලොන්නරුව, ශ්‍රී ලංකාව.
| coordinates           = {{coord|08|07|15.16|N|81|10|07.9|E|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[බෞද්ධ]]
| rite                  = 
| region                = 
| state                 = 
| province              = උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව.
| territory             = 
| prefecture            = 
| sector                = 
| district              = පොලොන්නරුව
| cercle                = 
| municipality          = 
| consecration_year     = 
| status                = 
| functional_status     = 
| heritage_designation  = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකය]]&lt;ref name=&quot;Archaeological&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/images/pdf/protected%20monument%20list%202012-12-12.pdf|date=12 December 2012|title=Protercted Monument List 2012-12-12|publisher=[[Department of Archaeology (Sri Lanka)|Department of Archaeology]]|accessdate=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; (7 July 1967)
| leadership            = 
| website               = 
| architecture          = yes
| architect             = 
| architecture_type     = පුරාණ බෞද්ධ විහාර(අනුරාධපුර යුගය-අගභාගය)
| architecture_style    = 
| founded_by            = නකුල නම්  කුමරු&lt;br&gt;(මහාදාඨික මහානාග රජ සමය)
| general_contractor    = 
| facade_direction      = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස
| construction_cost     = 
| specifications        = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| added                 = 
| refnum                = 
| designated            = 
| designation1          = APMSL
| designation1_offname  = 
| designation1_date     = 
| designation1_type     = 
| designation1_criteria = 
| designation1_number   = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

'''සෝමාවතිය විහාරය''' යනු [[පොලොන්නරුව]] ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති බෞද්ධ විහාරයකි.එය [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] සහ [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] යන දිස්ත්‍රික් දෙක වෙන් කෙරෙන සීමාවේ පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html }}&lt;/ref&gt;2020 වර්ෂය තෙක් ධාතුවංශය තුළ විස්තර කෙරෙන [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] දකුණු දළදා වහන්සේ  වැඩසිටි සෝමානුවර විහාරය ලෙස සලකන ලද්දේ මෙම විහාරය වේ.කෙසේ නමුත් 2015 සිට 2020 වසර දක්වා [[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර]] ස්ථූපයේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සමඟ එම මතය වෙනස් වූ අතර පසුව මෙම විහාරය එරික් ස්වෝන් ගලේ පිහිටි ශිලා ලේඛනවල සඳහන් පරිදි ක්‍රිස්තු වර්ෂ 10 වන සියවසේ මහාදාඨික මහානාග රජ සමයේ නකුල නම් කුමරෙකු විසින් ඉදිකරන ලද '''ප්‍රාචීන නාගාරාමය''' නම් විහාරය වන බවත් එය මෙසේ සෝමාවතිය විහාරය ලෙස වරදවා හඳුන්වා තිබෙන බවත් වර්තමානය වන විට හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/20 }}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
පූර්වෝක්තයෙන් (2020 වසරට පෙර) සෝමනුවර ගිරිඅභා රජු සහ සෝමාදේවිය විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකරන ලද සෝමාවතී රජ මහා විහාරය යැයි වරදවා හඳුන්වනු ලැබූ මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් විවිධ ආරාම ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හමුවී ඇති අතර, එම ස්ථානයෙන් සහ මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල්තලයෙන් (එරික් ස්වොන් ගල්තලාවෙන්) සෙල්ලිපි පහක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවල මහා චූලික මහාතිස්ස රජුගේ පරපුරට අයත් සාමාජිකයන් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;

එම සෙල්ලිපි අතරින් එක් ලිපියක මෙම ස්ථානය “පජින නකල අරම” '''(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)''' ලෙසත්, තවත් ලිපියක “මණි අගිය රජ මහ විහර” '''(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)''' ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. මෙහි පැරණිතම සෙල්ලිපිය ක්‍රි.ව. 9–21 (ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස) අතර කාලයේ රජ කළ මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වේ.එම සෙල්ලිපියට අනුව මෙම ආරාමය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ පුත්‍රයකු වූ,නමුත් වංශකතාවල සඳහන් නොවන නකුල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද්දකි. මේ අනුව,නකුල නම් කුමාරයෙකු මුල් වී කරන ලද මේකී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සම්ප්‍රදායට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගය දක්වා දිවෙන පැරණි ඉතිහාසයක් පවතින බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Dias2001&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Dias
 |first=Malini
 |title=The Growth of Buddhist Monastic Institutions in Sri Lanka from Brahmi Inscriptions
 |journal=Epigraphia Zeylanica
 |volume=VIII
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=2001
 |page=49
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Nicholas
 |first=C. W.
 |title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon
 |journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
 |volume=VI
 |year=1963
 |pages=42, 194
}}&lt;/ref&gt;

ඉන්පසු කාලයේදී කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19) , ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) සහ කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) යන රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සංකීර්ණය වෙත ලැබුණු බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් අනාවරණය වේ. පූර්වෝක්ත සෝමවතී දාගැබ හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූප මළුවෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි දෙකක් කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) සහ මහාදාඨික මහානාග (ක්‍රි.ව.9 - 21) රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වන අතර, එමඟින් විහාරයට සිදුකළ පුදපූජා පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. දාගැබට ආසන්න එරික් ස්වෝන් පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි හතර අතර කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19), ගජබාහු(ක්‍රි.ව. 114–136) සහ ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි ද වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II
 |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka
 |year=2001
 |pages=131–136
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dias1991&quot;&gt;{{cite book
 |last=Dias
 |first=Malini
 |title=Epigraphical Notes (Nos. 1–18)
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1991
 |pages=29, 31
}}&lt;/ref&gt;

13 වන සියවසේ සිදුවූ කාලිංගමාඝ,චන්ද්‍රභාණු වැනි දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි බිඳවැටීමෙන් පසුව ජනාවාස රටේ නිරතදිග ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මෙම ප්‍රදේශ ජනශූන්‍ය වී ඇති අතර,එකල බොහෝ ගොඩනැගිලි හා විහාරාරාම වනයට යට වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මෙකී පූර්වෝක්ත සෝමවතී හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම පුදබිම ද දිගු කාලයක් වනයෙන් වැසී පැවති තිබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

== ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ==

=== වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ ප්‍රධාන ස්ථූපයට අමතරව විවිධ ආරාමික හා ආගමික ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අනුව, මෙම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සාධක අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගයන් දක්වා දිවෙන ස්ථර කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot;&gt;{{cite book
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |chapter=Historical Archaeology at the Somavathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |editor-last=Garg
 |editor-first=Santosh
 |title=Archaeology of Buddhism: Recent Discoveries in South Asia
 |publisher=Manohar Publishers &amp; Distributors
 |year=2017
 |pages=545–556
}}&lt;/ref&gt;

2010 වර්ෂයේ පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිතව සිදුකළ පර්යේෂණ කැණීමකදී, අනුරාධපුර යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ ගඩොල් ඇතිරීමක් සහ ගඩොල් ව්‍යුහයක් හඳුනාගෙන ඇත. එයට ඉහළ ස්ථරයකින් පොළොන්නරු යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ තවත් ගඩොල් ඇතිරීමක් හා ව්‍යුහයක් හමුවී ඇත. මෙය එම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බව පෙන්වන පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර චන්ද්‍රකාන්ති ගල් (''sandakada pahana''), මුරගල් (''muragala''), කොරවක්ගල් (''korawak gala'') සහ ඡත්‍රගල් (''chatragala'') වැනි ගල් වාස්තු අංග ද හඳුනාගෙන ඇත. මෙම වාස්තු අංග පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික වාස්තු සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

=== ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය වන්නේ සෝමාවතී ස්ථූපයයි. ස්ථූපය ආශ්‍රිතව සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි ඉදිකිරීම් හා පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්බන්ධ අවස්ථා කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

සෝමාවතී ස්ථූපය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකළ කැණීම්වලදී, වර්තමාන බාහිර ස්ථූපයට යටින් පැවති පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. එම පැරණි ස්ථූපයේ උස අඩි 5 අඟල් 5ක් පමණ වූ බවත්, එය ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් මත පිහිටා තිබූ බවත් පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ. එයට වෙනස්ව, පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට පැහැදිලි ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් නොතිබූ බව කැණීම්වලදී නිරීක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Godakumbura1965&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Godakumbura
 |first=C. E.
 |title=Archaeological Excavations and Conservation of the Somawathiya Stupa
 |year=1965
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

ස්ථූප මළුව ආශ්‍රිතව පුරාණ ගල් වාස්තු අංග සහ සෙල්ලිපි ද හමුවී ඇත. පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මගින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතනය, රාජකීය දාන සහ නඩත්තු කටයුතු පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;2010 කැණීම්වලදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් ගඩොල් ව්‍යුහ දෙකක් හඳුනාගෙන ඇත. ස්ථර අනුපිළිවෙළ අනුව පහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය අනුරාධපුර යුගයටත්, ඉහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය පොළොන්නරු යුගයටත් අයත් බව පර්යේෂකයන් විසින් යෝජනා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

=== වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිත කැණීම්වලදී විවිධ මැටි භාණ්ඩ කොටස්, තඹ හා යකඩ වස්තු කොටස්, පබළු සහ සත්ත්ව අස්ථි ඇතුළු පුරාවස්තු හමුවී ඇත. මෙම සාධක එම ස්ථානයේ පැවති පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් හා ආරාමික ජනාවාස පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;කැණීම්වලින් හමුවූ මැටි භාණ්ඩ අතර ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන හෙලනිස්ටික් මැටි භාණ්ඩ කොටසක් ද හඳුනාගෙන ඇත. තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථරයකින් ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ මැටි භාණ්ඩ, ගඩොල් ව්‍යුහ, තඹ හා යකඩ කොටස්, පබළු සහ අස්ථි හමුවී ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ මින්විල පර්වතය ඇතුළු ස්ථානවලින් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත සෙල්ලිපි හමුවී ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවලින් පුරාණ ආරාමයේ නාමය, ඉඩම් හා ගම්මාන ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ විහාරයේ නඩත්තුව සඳහා ලබාදුන් ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;මෙම විහාරය ආශ්‍රිත විල්ලු හා පහත් බිම් ප්‍රදේශවල පුරාණ කෘෂිකාර්මික භාවිතයට සම්බන්ධ භූදර්ශන සාධක ද හඳුනාගෙන ඇත. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන විල්ලු ප්‍රදේශවලින් සමහරක් පැරණි කුඹුරු හා වාරිමාර්ග පද්ධතියේ කොටස් විය හැකි බවයි. මින්විල සෙල්ලිපිවල කුඹුරු හා වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ප්‍රදාන සඳහන් වීම ද මෙම අර්ථකථනයට සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;මෙම විහාරය අවට ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා මුල් ඓතිහාසික ජනාවාස පිළිබඳ සාධක ද වාර්තා වී ඇත. ඒ අතර කදිරවෙලි ප්‍රදේශයේ සුසාන භූමි සහ අවට ප්‍රදේශවලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක සඳහන් කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

== අභිලේඛන ==

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපි කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි මෙන්ම, ස්තූපයට නුදුරින් මීන්විල ප්‍රදේශයේ පිහිටි විශාල ගල්පර්වතයක ඇති සෙල්ලිපි ද වේ. මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ප්‍රදේශයේ පැවති ආරාමවල නාම, ගම්මාන හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික ආයතන සඳහා වෙන් කළ ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dias2001&quot;/&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි අතර මහාදාඨික මහානාග සහ කණිට්ඨතිස්ස රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මින්විල පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි අතර කූටකණ්ණතිස්ස, මහාදාඨික මහානාග, ගජබාහු සහ කණිට්ඨතිස්ස යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II
 |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka
 |year=2001
 |pages=131–136
}}&lt;/ref&gt;

=== මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සෙල්ලිපි ===

මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක, ඔහුගේ පුත් නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද ආරාමය ''Pajiṇi-Nakala-araba-vihāra'' යන නමින් සඳහන් වේ. C. W. Nicholas විසින් මෙම නාමය පචීන නාගාරාමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එම සෙල්ලිපිය මඟින් නකල කුමරු විසින් ආරාමය පිහිටුවීම පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;

මහාදාඨික මහානාග රජුගේ තවත් සෙල්ලිපියක, නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද එම ආරාමයට ගමක් ප්‍රදානය කළ බව සඳහන් වේ. එම සෙල්ලිපි සාක්ෂි මඟින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාමික ආයතනයට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගයේදී රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබී තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;

එමෙන්ම, පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ ''Raja-ali'' හෝ ''Raja-aḷaviṭiya'' ලෙස හඳුනාගෙන ඇති කුඹුරු සහ ඒවාට ජලය සැපයූ වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ස්ථාන ද සෙල්ලිපිවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;

=== කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපිය ===

කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක ''Degama'' හෝ ''Degama'' ලෙස හඳුනාගන්නා ලද ජලමාර්ගයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. එම ජලමාර්ගය කුඹුරු සඳහා ජලය සැපයීමේ අරමුණින් ඉදිකරන ලද වාරිමාර්ග කටයුත්තක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

=== ගජබාහු රජුගේ සෙල්ලිපිය ===

මින්විල පර්වතයේ ඇති තවත් සෙල්ලිපියක ''Gamini Abhaya'' යන නාමයෙන් හඳුන්වන රජෙකු විසින් සිදුකළ වාරිමාර්ග හා විහාරයට සම්බන්ධ ප්‍රදාන පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ. මෙම රජු ගජබාහු I රජු සමඟ හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඔහුගේ පාලන සමය ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;

=== කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපි ===

කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපි දෙකක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. ඉන් එක් සෙල්ලිපියක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවී ඇති අතර, අනෙක් දීර්ඝ සෙල්ලිපිය මින්විල පර්වතයේ පිහිටා ඇත. මින්විල පර්වතයේ ඇති දීර්ඝ සෙල්ලිපිය පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපියේ සඳහන් කරුණු සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

එම සෙල්ලිපිවලින් ''මණි-අගිය'' හෙවත් ''Mani-agaya'' නමින් හඳුන්වන චෛත්‍යය හෝ ආගමික ස්ථානයක් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ආරාමික භූමිය නඩත්තු කිරීම, ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සහ අනෙකුත් ආගමික කටයුතු සඳහා ආදායම් වෙන් කිරීම පිළිබඳ කරුණු සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

සෙල්ලිපියේ සඳහන් ආදායම් භාවිතයන් අතර ආරාමයේ පිරිසිදු කිරීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු, සුදු පිරියම් කිරීම සහ උපෝසථාගාරයේ පහන් දැල්වීම සඳහා තෙල් සැපයීම වැනි කටයුතු ඇතුළත් වේ. මෙම කරුණු මඟින් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේදී ආරාමික ආයතනයක නඩත්තුව සඳහා නිශ්චිත ආදායම් මාර්ග වෙන්කර තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;

=== සෙල්ලිපිවල ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මඟින් එම ප්‍රදේශයේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට අවම වශයෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවස දක්වා පැවති ආරාමික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි. ඒවා මඟින් ආරාමවල නාම, ඒවා පිහිටුවීමට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්, රාජකීය හා අනෙකුත් දාන, ගම් හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික දේපළවලින් ලැබුණු ආදායම් භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;මෙම සෙල්ලිපි අතරින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයේ හමුවූ මහාදාඨික මහානාග සෙල්ලිපිය සහ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපිය විශේෂයෙන් වැදගත් වන අතර, ඒවා මඟින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතන පිළිබඳ පුරාණ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

== වර්තමාන සංරක්ෂණය ==

පොළොන්නරුව රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය දිගු කාලයක් අතහැර දමා තිබූ අතර, පසුකාලීනව වනයෙන් වැසී ගිය බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka
 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/
 |publisher=UNESCO World Heritage Centre
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී මෙම විහාරයේ නටබුන් පිළිබඳ නැවත අවධානය යොමුවිය. වාර්තා අනුව 1947 දී මල්වතු පාර්ශ්වයේ සිරිමල්වත්ත ශ්‍රී පියරතන නාහිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිසක් ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණි අතර, එහි තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගැනීමෙන් පසුව එම ස්ථානයේ ආගමික හා සංරක්ෂණ කටයුතු නැවත ආරම්භ විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lanka's First Dalada
 |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/
 |publisher=Explore Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;

ජනප්‍රවාදිත වාර්තා අනුව, සිරිමල්වත්තේ පියරතන හිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිස වනයේ ගමන් කරමින් සිටියදී ස්ථානය දෙසට විහිදෙන ආලෝක කිරණ නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව එම ප්‍රදේශය පරීක්ෂා කර ඇති අතර, ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහනසේ නිධාපිත සෝමාවතිය යැයි සිතා උන්වහන්සේ විසින් මෙම දාගැබේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lanka's First Dalada
 |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/
 |publisher=Explore Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt; 

ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී වර්තමාන ස්ථූපයට යටින් පැවති කුඩා පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. C. E. Godakumburaගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවලදී පැරණි ස්ථූපයේ ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් තිබූ බවත්, එය පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට වඩා පැරණි ඉදිකිරීම් අදියරක් නියෝජනය කරන බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot;/&gt;

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු මඟින් ස්ථූපය නැවත වන්දනාමාන සඳහා විවෘත කිරීමට හැකි වූ අතර, එහි ප්‍රතිසංස්කරණය 1981 දී සම්පූර්ණ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;21 වන සියවසේදී ද මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කර ඇත. 2010 වර්ෂයේදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පර්යේෂණ කැණීමක් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගවලට සම්බන්ධ වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්ථර හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;2021 ජූලි 29 දින පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ පොළොන්නරුව ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය විසින් මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ නව කැණීම් කටයුතු ආරම්භ කර ඇති බව දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තා අනුව සඳහන් වේ. එම කැණීම් ස්ථූපයට මීටර් 100ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිදුකර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Excavation at Somawathie
 |url=https://archaeology.gov.lk/
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;වර්තමානයේ මෙම විහාරයේ ස්ථූපය ආගමික ස්මාරකයක් ලෙස භාවිත වන අතර, එය අවට ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යාත්මක හා ආගමික වැදගත්කමකින් යුත් සංරක්ෂිත භූමියක් ලෙස පවතී. ස්ථූපය සහ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ වගකීම පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් හා විහාර පරිපාලනය සමඟ සම්බන්ධව පවත්වාගෙන යනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

==පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ අදහස්==

වර්තමානයේ පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුන්වන මෙකී ස්තූපය දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස බොහෝ දෙනා සලකති. කෙසේ වෙතත්, එම ස්තූපයම ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය බවට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි මත අවසන් වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති බවට විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකු මත පළ කර ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වූ සී. ඩබ්ලිව්. නිකලස් විසින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය පිළිබඳව සැලකිය යුතු සැකයක් පළ කර ඇත. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ එම ස්ථානයෙන් හමුවන සෙල්ලිපිවල එහි ආරාමය “Pajini-Nakala-araba-vihara” ලෙසත්, පසුකාලීන සෙල්ලිපියක චෛත්‍යය “Mani-agaya-cetiya” ලෙසත් හඳුන්වා ඇති බවයි. ඒ අනුව වර්තමාන “සෝමාවතී” නාමය හා එම ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් පවතින සම්ප්‍රදායන්ට ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති බව නිකලස් සඳහන් කරයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|නිකලස්|1979|p=42}}: At the neighbouring Somavati Cetiya theගre is an inscription recording the foundation of the Vihara, which is named Pajini-Nakala-araba-vihara, by the prince Nakala, son of king Mahallaka Naga (136-143) : another, later inscription of the Kanittha Tissa at the site names the Cetiya, Mani- agaya-cetiya. The present name and so-called traditions about this site are therefore spurious.&lt;/ref&gt;

මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන ද සෝමාවතී ස්තූපය පිළිබඳව පවතින සාම්ප්‍රදායික මතය තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් ශිලා ලේඛන සාක්ෂි නොමැති බව පෙන්වා දෙයි. ඔහු සඳහන් කරන්නේ සෝමාවතී ස්තූපය අසලින් හමුවූ සෙල්ලිපියක් අනුව එම ස්ථානයේ ආගමික ආයතනයක් පැවති බව තහවුරු වුවද, එම සාක්ෂිය මත මෙම ස්තූපය ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ කාවන්තිස්ස රජුගේ සමයේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද ස්තූපය බව තහවුරු කළ නොහැකි බවයි. එසේම දළදා වංශයේ සඳහන් සෝමාවතී ස්තූපය රුහුණු රටේ පිහිටි ස්තූපයක් ලෙස දැක්වෙන අතර, වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය රජරට ප්‍රදේශයට අයත් බව ද පරණවිතාන පෙන්වා දෙයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|පරණවිතාන|2001|p=39}}: The inscription found on the pavement of the Somavati, when it refers to the foundation of a Vihara, must mean establishment of which that stupa is the centre. When it is admitted that the religous establishment at the place was founded by the son of a king who ascended the throune in 9 A.C., the bliefs held by many Buddhists of ceylon that this Dagaba was built in the second century B.C. by a contemporary of Kakavanna Tissa, have to be regarded, as C.W. Nicholas has done, as having no historical basis. apart from the efidence furnished by this inscription against the credibility of this belief, the account in the Dhatuwamsą, on which the belief is based, is concerned with a Stupa in Rahana and the Stupa now called Somavati is not in Rohana, but in the Rajarattha.&lt;/ref&gt;

පුරාවිද්‍යා පර්යේෂක එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් ද වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන සෝමාවතී ස්තූපය නොවන බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම ස්ථානයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි පහ අතරින් පැරණිතම ලිපිය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වන අතර, එහි එම ආරාමය නකල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද බව සඳහන් වේ. එම ස්ථානය සෝමා දේවිය විසින් කරවන ලද සෝමාවතී විහාරය නම්, එය පිහිටුවා ශතවර්ෂ දෙකක් පමණ ගතවීමට පෙර එහි නාමය අමතක වීමට හේතුවක් තිබිය යුතු බවත්, එවැනි හේතුවක් පැහැදිලිව හඳුනාගත නොහැකි බැවින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය නියම සෝමාවතී නොවන බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මේධානන්ද හිමි|2014|p=34}}: දැනට පොලොන්නරුව දිසාවේ සුංගාවිලට සැතපුම් හයක් පමණ දුරින් මීන්විල විල්ලුවේ කෙළවරට වන සේ පිහිටි ස්තූපයක් සහිත නටබුන් පුදබිමක් ද කාලයක සිට සෝමාවතිය ලෙස සලකා ඇති බව මුලින් සඳහන් කර ඇත.මෙහි ගරා වැටී තිබූ සෑය පසුගිය කාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කරන ලදී.මෙහි ද විවධ ආරාම ගොඩනැගිලි දක්නට ලැබේ.මේ ස්ථානයෙන් හා මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල් තලයෙන් ද(එරික් ස්වෝන්)ලැබුණු සෙල්ලිපි පහක් තිබේ.මේ ලිපි වල මහා චූලික මහා තිස්ස රජුගේ පරපුරේ සමාජිකයන් ගැන සඳහන් කෙරෙයි.ඉන් එක ලිපියක ස්ථානයේ පජින නකල අරම(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)වශයෙන් ද තවත් ලිපියක &quot;මණි අගිය රජ මහ විහර&quot;(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)වශයෙන් ද සදහන් වේ.&lt;br&gt;
මෙයින් පැරණිම ලිපිය ක්‍රි.ව.9-21 අතර රජ කළ මහාදාඨික මහා නාග රජුගේ යුගයට අයත් ලිපියයි.ඒ ලිපිය අනුව මේ ආරාමය තානා ඇත්තේ එතුමාගේ පුත්‍රයකු වූ එහෙත් වංශකතාවේ නොදැක්වෙන නකල නම් කුමාරයෙකු විසිනි.සෝමා දේවිය නමින් කර වූ සෝමාවතී විහාරය මෙය නම් එය කරවා ශත වර්ෂ දෙකක් පමණ යාමට පෙර එය අමතක වීමට හෝ හේතුවක් තිබිය යුතුය.එබඳු හේතුවක් ද නොපෙනෙන බැවින් හා ගඟේ ද ගමන් මඟ වෙනස් වීම පිළිගත්ත ද නියම සෝමාවතිය මෙය නොවන බව පැැහදිලි වේ.&lt;/ref&gt;

මෙම මතයට වෙනස්ව, 2020 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විසින් පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවකදී, 2015 වර්ෂයේදී සොයාගෙන සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ සේරුවිල තොප්පූර් ප්‍රදේශයේ වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය ලෙස හඳුන්වන ස්ථානයේ ඇති ස්තූපය ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට සාක්ෂි අනාවරණය වී ඇති බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාර පරිශ්‍රයේ කැනීම්වලින් මෙරට ඉතිහාසය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි කිහිපයක්|url=https://www.hirunews.lk/245888|date=19 ජූලි 2020|work=හිරු ප්‍රවෘත්ති|access-date=30 ජූලි 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්|url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|date=19 ජූලි 2020|work=අද දෙරණ|access-date=30 ජූලි 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|archive-date=2024-10-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

මේ සම්බන්ධයෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න විසින් දළදා වංශය හා සේරුවිල ලලාට ධාතු ස්තූපය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික තොරතුරු පදනම් කරගනිමින් පර්යේෂණයක් සිදුකර ඇත. ඔහුගේ පර්යේෂණයට අනුව, වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හඳුන්වන ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගත හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔහු විසින් සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය නමින් ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ කෘතියක්ද, පසුව දකුණු දළදා නිදන් කළ ඓතිහාසික සෝම නුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම නමින් වෙනම කෘතියක්ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.{{Sfn|විජේරත්න|2016}}
===නිවැරදි හඳුනාගැනීම===
ඒ අනුව 2015 වසරේ සිට 2020 දක්වා සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සහ එම ස්ථානය පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය,ජිනකාලමාලී යන වංශකතා සාධක වඩාත් ගැළපෙන බැවින් එවකට පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් මහාචාර්ය සෙනරත් දිසානායක,මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ, ත්‍රිකුණාමලය පුරාවිද්‍යා කලාප භාර ආචාර්ය අර්ජුන තන්ත්‍රිලගේ යන පුරාවිදාඥයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන්
2020 වසරේ අගෝස්තු මස විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ පවත්වන ලද එම මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මඟින් විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ කැණීම් කරමින් පැවති දාගැබ පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා නිධාපිත සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට අනුමාන කරන බවට කරුණු හෙළි විය.&lt;ref&gt;[https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර]&lt;/ref&gt;

මෙම විද්වත් මත මඟින් පොළොන්නරුව සෝමාවතිය ලෙස එතෙක් හඳුන්වන ලද විහාරය සැබෑ සෝමාවතිය නොවන බවට ව්යංගාර්ථ වූ අතර ඒ හේතුවෙන් එකී විහාරයේ ශිලා ලේඛන වල සඳහන් '''ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය''' හෝ '''මණි අගිය විහාරය''' වන බවට හඳුනාගැනීම නිල වශයෙන් තහවුරු වනු ලැබීය.කෙසේ නමුත් සියවසකට ආසන්න කාලයක් මෙම විහාරයට භාවිතා වූ &quot;සෝමාවතිය විහාරය&quot; යන නාමය විහාරයේ භාරකාරත්වය මෙන්ම වන්දනාව පිණිස පැමිණෙන බැතිමතුන්ද තමවත් නොවෙනස්ව භාවිතා කරනු දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=Hiru&gt;[https://www.hirunews.lk/245888 විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාරය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි] &lt;/ref&gt;

==අමතර ලිපි==
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[දකුණු දළදා වහන්සේ]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|refs=
}}
== වැඩිදුර කියවීම ==
*{{cite book
|last=බුද්ධදත්ත
|first=පොල්වත්තේ
|title=ජිනකාලමාලී
|publisher=-
|location=ලන්ඩන්
|year=1962
|pages=153
|language=si
}}
*{{cite book
|last=විජේරත්න
|first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල්
|title=සිංහල ධාතුවංශය : සේරුවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය
|publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ
|location=කොළඹ
|year=2019
|isbn=978-955-30-2450-3
|pages=792
|language=si
}}
*
*{{cite book
|last=විජේරත්න
|first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල්
|title=දකුණු දළදා නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම
|publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ
|location=කොළඹ
|year=2017
|isbn=978-955-30-7385-3
|pages=104
|language=si
}}

== බාහිර සබැඳි ==

[[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]

[[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎]]
[[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎]]</text>
      <sha1>rkm9sxruudycblca2x3sr7niit0648y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800898</id>
      <parentid>800897</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58045" sha1="6k6nx8iizlozyoc02dgezct0p1qy1zz" xml:space="preserve">{{distinguish|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|දඹුල්ල සෝමාවතිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානය}}

{{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල
| building_name         = ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය&lt;br&gt;&lt;small&gt;(පූර්වෝක්ත සෝමාවතිය විහාරය)&lt;small/&gt;
| infobox_width         = 
| image                 = 20230115 Somawathiya Chaitya (6).jpg
| image_size            = 
| alt                   = 
| caption               =  ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූපය&lt;br&gt; (පෙර හදුන්වන ලද සෝමාවතිය ස්ථූපය)
| map_type              = ශ්‍රී ලංකාව
| map_size              = 
| location              = මීන්විල,සුංගාවිල ප්‍රදේශය,සෝමාවතිය ජාතික උද්‍යානය,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.danuma.lk/sinhala/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13837%3A%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%9A+%E0%B6%A2%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%9A+%E0%B6%8B%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1&amp;catid=52%3Aknowledge&amp;Itemid=143&amp;lang=si|date=13 May 2010|title=අපේ ජාතික උද්‍යාන|publisher=danuma.lk|accessdate=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; පොලොන්නරුව, ශ්‍රී ලංකාව.
| coordinates           = {{coord|08|07|15.16|N|81|10|07.9|E|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[බෞද්ධ]]
| rite                  = 
| region                = 
| state                 = 
| province              = උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව.
| territory             = 
| prefecture            = 
| sector                = 
| district              = පොලොන්නරුව
| cercle                = 
| municipality          = 
| consecration_year     = 
| status                = 
| functional_status     = 
| heritage_designation  = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකය]]&lt;ref name=&quot;Archaeological&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/images/pdf/protected%20monument%20list%202012-12-12.pdf|date=12 December 2012|title=Protercted Monument List 2012-12-12|publisher=[[Department of Archaeology (Sri Lanka)|Department of Archaeology]]|accessdate=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; (7 July 1967)
| leadership            = 
| website               = 
| architecture          = yes
| architect             = 
| architecture_type     = පුරාණ බෞද්ධ විහාර(අනුරාධපුර යුගය-අගභාගය)
| architecture_style    = 
| founded_by            = නකුල නම්  කුමරු&lt;br&gt;(මහාදාඨික මහානාග රජ සමය)
| general_contractor    = 
| facade_direction      = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස
| construction_cost     = 
| specifications        = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| added                 = 
| refnum                = 
| designated            = 
| designation1          = APMSL
| designation1_offname  = 
| designation1_date     = 
| designation1_type     = 
| designation1_criteria = 
| designation1_number   = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

'''සෝමාවතිය විහාරය''' යනු [[පොලොන්නරුව]] ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති බෞද්ධ විහාරයකි.එය [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] සහ [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] යන දිස්ත්‍රික් දෙක වෙන් කෙරෙන සීමාවේ පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html }}&lt;/ref&gt;2020 වර්ෂය තෙක් ධාතුවංශය තුළ විස්තර කෙරෙන [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] දකුණු දළදා වහන්සේ  වැඩසිටි සෝමානුවර විහාරය ලෙස සලකන ලද්දේ මෙම විහාරය වේ.කෙසේ නමුත් 2015 සිට 2020 වසර දක්වා [[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර]] ස්ථූපයේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සමඟ එම මතය වෙනස් වූ අතර පසුව මෙම විහාරය එරික් ස්වෝන් ගලේ පිහිටි ශිලා ලේඛනවල සඳහන් පරිදි ක්‍රිස්තු වර්ෂ 10 වන සියවසේ මහාදාඨික මහානාග රජ සමයේ නකුල නම් කුමරෙකු විසින් ඉදිකරන ලද '''ප්‍රාචීන නාගාරාමය''' නම් විහාරය වන බවත් එය මෙසේ සෝමාවතිය විහාරය ලෙස වරදවා හඳුන්වා තිබෙන බවත් වර්තමානය වන විට හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/20 }}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
පූර්වෝක්තයෙන් (2020 වසරට පෙර) සෝමනුවර ගිරිඅභා රජු සහ සෝමාදේවිය විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකරන ලද සෝමාවතී රජ මහා විහාරය යැයි වරදවා හඳුන්වනු ලැබූ මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් විවිධ ආරාම ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හමුවී ඇති අතර, එම ස්ථානයෙන් සහ මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල්තලයෙන් (එරික් ස්වොන් ගල්තලාවෙන්) සෙල්ලිපි පහක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවල මහා චූලික මහාතිස්ස රජුගේ පරපුරට අයත් සාමාජිකයන් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;

එම සෙල්ලිපි අතරින් එක් ලිපියක මෙම ස්ථානය “පජින නකල අරම” '''(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)''' ලෙසත්, තවත් ලිපියක “මණි අගිය රජ මහ විහර” '''(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)''' ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. මෙහි පැරණිතම සෙල්ලිපිය ක්‍රි.ව. 9–21 (ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස) අතර කාලයේ රජ කළ මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වේ.එම සෙල්ලිපියට අනුව මෙම ආරාමය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ පුත්‍රයකු වූ,නමුත් වංශකතාවල සඳහන් නොවන නකුල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද්දකි. මේ අනුව,නකුල නම් කුමාරයෙකු මුල් වී කරන ලද මේකී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සම්ප්‍රදායට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගය දක්වා දිවෙන පැරණි ඉතිහාසයක් පවතින බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Dias2001&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Dias
 |first=Malini
 |title=The Growth of Buddhist Monastic Institutions in Sri Lanka from Brahmi Inscriptions
 |journal=Epigraphia Zeylanica
 |volume=VIII
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=2001
 |page=49
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Nicholas
 |first=C. W.
 |title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon
 |journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
 |volume=VI
 |year=1963
 |pages=42, 194
}}&lt;/ref&gt;

ඉන්පසු කාලයේදී කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19) , ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) සහ කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) යන රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සංකීර්ණය වෙත ලැබුණු බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් අනාවරණය වේ. පූර්වෝක්ත සෝමවතී දාගැබ හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූප මළුවෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි දෙකක් කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) සහ මහාදාඨික මහානාග (ක්‍රි.ව.9 - 21) රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වන අතර, එමඟින් විහාරයට සිදුකළ පුදපූජා පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. දාගැබට ආසන්න එරික් ස්වෝන් පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි හතර අතර කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19), ගජබාහු(ක්‍රි.ව. 114–136) සහ ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි ද වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II
 |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka
 |year=2001
 |pages=131–136
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dias1991&quot;&gt;{{cite book
 |last=Dias
 |first=Malini
 |title=Epigraphical Notes (Nos. 1–18)
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1991
 |pages=29, 31
}}&lt;/ref&gt;

13 වන සියවසේ සිදුවූ කාලිංගමාඝ,චන්ද්‍රභාණු වැනි දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි බිඳවැටීමෙන් පසුව ජනාවාස රටේ නිරතදිග ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මෙම ප්‍රදේශ ජනශූන්‍ය වී ඇති අතර,එකල බොහෝ ගොඩනැගිලි හා විහාරාරාම වනයට යට වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මෙකී පූර්වෝක්ත සෝමවතී හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම පුදබිම ද දිගු කාලයක් වනයෙන් වැසී පැවති තිබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

== ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ==

=== වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ ප්‍රධාන ස්ථූපයට අමතරව විවිධ ආරාමික හා ආගමික ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අනුව, මෙම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සාධක අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගයන් දක්වා දිවෙන ස්ථර කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot;&gt;{{cite book
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |chapter=Historical Archaeology at the Somavathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |editor-last=Garg
 |editor-first=Santosh
 |title=Archaeology of Buddhism: Recent Discoveries in South Asia
 |publisher=Manohar Publishers &amp; Distributors
 |year=2017
 |pages=545–556
}}&lt;/ref&gt;

2010 වර්ෂයේ පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිතව සිදුකළ පර්යේෂණ කැණීමකදී, අනුරාධපුර යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ ගඩොල් ඇතිරීමක් සහ ගඩොල් ව්‍යුහයක් හඳුනාගෙන ඇත. එයට ඉහළ ස්ථරයකින් පොළොන්නරු යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ තවත් ගඩොල් ඇතිරීමක් හා ව්‍යුහයක් හමුවී ඇත. මෙය එම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බව පෙන්වන පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර චන්ද්‍රකාන්ති ගල් (''sandakada pahana''), මුරගල් (''muragala''), කොරවක්ගල් (''korawak gala'') සහ ඡත්‍රගල් (''chatragala'') වැනි ගල් වාස්තු අංග ද හඳුනාගෙන ඇත. මෙම වාස්තු අංග පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික වාස්තු සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

=== ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය වන්නේ සෝමාවතී ස්ථූපයයි. ස්ථූපය ආශ්‍රිතව සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි ඉදිකිරීම් හා පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්බන්ධ අවස්ථා කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

සෝමාවතී ස්ථූපය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකළ කැණීම්වලදී, වර්තමාන බාහිර ස්ථූපයට යටින් පැවති පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. එම පැරණි ස්ථූපයේ උස අඩි 5 අඟල් 5ක් පමණ වූ බවත්, එය ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් මත පිහිටා තිබූ බවත් පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ. එයට වෙනස්ව, පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට පැහැදිලි ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් නොතිබූ බව කැණීම්වලදී නිරීක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Godakumbura1965&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Godakumbura
 |first=C. E.
 |title=Archaeological Excavations and Conservation of the Somawathiya Stupa
 |year=1965
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

ස්ථූප මළුව ආශ්‍රිතව පුරාණ ගල් වාස්තු අංග සහ සෙල්ලිපි ද හමුවී ඇත. පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මගින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතනය, රාජකීය දාන සහ නඩත්තු කටයුතු පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;2010 කැණීම්වලදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් ගඩොල් ව්‍යුහ දෙකක් හඳුනාගෙන ඇත. ස්ථර අනුපිළිවෙළ අනුව පහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය අනුරාධපුර යුගයටත්, ඉහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය පොළොන්නරු යුගයටත් අයත් බව පර්යේෂකයන් විසින් යෝජනා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

=== වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිත කැණීම්වලදී විවිධ මැටි භාණ්ඩ කොටස්, තඹ හා යකඩ වස්තු කොටස්, පබළු සහ සත්ත්ව අස්ථි ඇතුළු පුරාවස්තු හමුවී ඇත. මෙම සාධක එම ස්ථානයේ පැවති පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් හා ආරාමික ජනාවාස පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;කැණීම්වලින් හමුවූ මැටි භාණ්ඩ අතර ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන හෙලනිස්ටික් මැටි භාණ්ඩ කොටසක් ද හඳුනාගෙන ඇත. තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථරයකින් ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ මැටි භාණ්ඩ, ගඩොල් ව්‍යුහ, තඹ හා යකඩ කොටස්, පබළු සහ අස්ථි හමුවී ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ මින්විල පර්වතය ඇතුළු ස්ථානවලින් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත සෙල්ලිපි හමුවී ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවලින් පුරාණ ආරාමයේ නාමය, ඉඩම් හා ගම්මාන ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ විහාරයේ නඩත්තුව සඳහා ලබාදුන් ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;මෙම විහාරය ආශ්‍රිත විල්ලු හා පහත් බිම් ප්‍රදේශවල පුරාණ කෘෂිකාර්මික භාවිතයට සම්බන්ධ භූදර්ශන සාධක ද හඳුනාගෙන ඇත. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන විල්ලු ප්‍රදේශවලින් සමහරක් පැරණි කුඹුරු හා වාරිමාර්ග පද්ධතියේ කොටස් විය හැකි බවයි. මින්විල සෙල්ලිපිවල කුඹුරු හා වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ප්‍රදාන සඳහන් වීම ද මෙම අර්ථකථනයට සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;මෙම විහාරය අවට ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා මුල් ඓතිහාසික ජනාවාස පිළිබඳ සාධක ද වාර්තා වී ඇත. ඒ අතර කදිරවෙලි ප්‍රදේශයේ සුසාන භූමි සහ අවට ප්‍රදේශවලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක සඳහන් කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

== අභිලේඛන ==

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපි කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි මෙන්ම, ස්තූපයට නුදුරින් මීන්විල ප්‍රදේශයේ පිහිටි විශාල ගල්පර්වතයක ඇති සෙල්ලිපි ද වේ. මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ප්‍රදේශයේ පැවති ආරාමවල නාම, ගම්මාන හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික ආයතන සඳහා වෙන් කළ ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dias2001&quot;/&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි අතර මහාදාඨික මහානාග සහ කණිට්ඨතිස්ස රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මින්විල පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි අතර කූටකණ්ණතිස්ස, මහාදාඨික මහානාග, ගජබාහු සහ කණිට්ඨතිස්ස යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II
 |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka
 |year=2001
 |pages=131–136
}}&lt;/ref&gt;

=== මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සෙල්ලිපි ===

මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක, ඔහුගේ පුත් නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද ආරාමය ''Pajiṇi-Nakala-araba-vihāra'' යන නමින් සඳහන් වේ. C. W. Nicholas විසින් මෙම නාමය පචීන නාගාරාමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එම සෙල්ලිපිය මඟින් නකල කුමරු විසින් ආරාමය පිහිටුවීම පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;

මහාදාඨික මහානාග රජුගේ තවත් සෙල්ලිපියක, නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද එම ආරාමයට ගමක් ප්‍රදානය කළ බව සඳහන් වේ. එම සෙල්ලිපි සාක්ෂි මඟින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාමික ආයතනයට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගයේදී රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබී තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;

එමෙන්ම, පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ ''Raja-ali'' හෝ ''Raja-aḷaviṭiya'' ලෙස හඳුනාගෙන ඇති කුඹුරු සහ ඒවාට ජලය සැපයූ වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ස්ථාන ද සෙල්ලිපිවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;

=== කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපිය ===

කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක ''Degama'' හෝ ''Degama'' ලෙස හඳුනාගන්නා ලද ජලමාර්ගයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. එම ජලමාර්ගය කුඹුරු සඳහා ජලය සැපයීමේ අරමුණින් ඉදිකරන ලද වාරිමාර්ග කටයුත්තක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

=== ගජබාහු රජුගේ සෙල්ලිපිය ===

මින්විල පර්වතයේ ඇති තවත් සෙල්ලිපියක ''Gamini Abhaya'' යන නාමයෙන් හඳුන්වන රජෙකු විසින් සිදුකළ වාරිමාර්ග හා විහාරයට සම්බන්ධ ප්‍රදාන පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ. මෙම රජු ගජබාහු I රජු සමඟ හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඔහුගේ පාලන සමය ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;

=== කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපි ===

කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපි දෙකක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. ඉන් එක් සෙල්ලිපියක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවී ඇති අතර, අනෙක් දීර්ඝ සෙල්ලිපිය මින්විල පර්වතයේ පිහිටා ඇත. මින්විල පර්වතයේ ඇති දීර්ඝ සෙල්ලිපිය පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපියේ සඳහන් කරුණු සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

එම සෙල්ලිපිවලින් ''මණි-අගිය'' හෙවත් ''Mani-agaya'' නමින් හඳුන්වන චෛත්‍යය හෝ ආගමික ස්ථානයක් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ආරාමික භූමිය නඩත්තු කිරීම, ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සහ අනෙකුත් ආගමික කටයුතු සඳහා ආදායම් වෙන් කිරීම පිළිබඳ කරුණු සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

සෙල්ලිපියේ සඳහන් ආදායම් භාවිතයන් අතර ආරාමයේ පිරිසිදු කිරීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු, සුදු පිරියම් කිරීම සහ උපෝසථාගාරයේ පහන් දැල්වීම සඳහා තෙල් සැපයීම වැනි කටයුතු ඇතුළත් වේ. මෙම කරුණු මඟින් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේදී ආරාමික ආයතනයක නඩත්තුව සඳහා නිශ්චිත ආදායම් මාර්ග වෙන්කර තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;

=== සෙල්ලිපිවල ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මඟින් එම ප්‍රදේශයේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට අවම වශයෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවස දක්වා පැවති ආරාමික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි. ඒවා මඟින් ආරාමවල නාම, ඒවා පිහිටුවීමට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්, රාජකීය හා අනෙකුත් දාන, ගම් හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික දේපළවලින් ලැබුණු ආදායම් භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;මෙම සෙල්ලිපි අතරින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයේ හමුවූ මහාදාඨික මහානාග සෙල්ලිපිය සහ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපිය විශේෂයෙන් වැදගත් වන අතර, ඒවා මඟින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතන පිළිබඳ පුරාණ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

== වර්තමාන සංරක්ෂණය ==

පොළොන්නරුව රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය දිගු කාලයක් අතහැර දමා තිබූ අතර, පසුකාලීනව වනයෙන් වැසී ගිය බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka
 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/
 |publisher=UNESCO World Heritage Centre
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී මෙම විහාරයේ නටබුන් පිළිබඳ නැවත අවධානය යොමුවිය. වාර්තා අනුව 1947 දී මල්වතු පාර්ශ්වයේ සිරිමල්වත්ත ශ්‍රී පියරතන නාහිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිසක් ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණි අතර, එහි තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගැනීමෙන් පසුව එම ස්ථානයේ ආගමික හා සංරක්ෂණ කටයුතු නැවත ආරම්භ විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lanka's First Dalada
 |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/
 |publisher=Explore Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;

ජනප්‍රවාදිත වාර්තා අනුව, සිරිමල්වත්තේ පියරතන හිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිස වනයේ ගමන් කරමින් සිටියදී ස්ථානය දෙසට විහිදෙන ආලෝක කිරණ නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව එම ප්‍රදේශය පරීක්ෂා කර ඇති අතර, ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහනසේ නිධාපිත සෝමාවතිය යැයි සිතා උන්වහන්සේ විසින් මෙම දාගැබේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lanka's First Dalada
 |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/
 |publisher=Explore Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt; 

ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී වර්තමාන ස්ථූපයට යටින් පැවති කුඩා පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. C. E. Godakumburaගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවලදී පැරණි ස්ථූපයේ ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් තිබූ බවත්, එය පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට වඩා පැරණි ඉදිකිරීම් අදියරක් නියෝජනය කරන බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot;/&gt;

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු මඟින් ස්ථූපය නැවත වන්දනාමාන සඳහා විවෘත කිරීමට හැකි වූ අතර, එහි ප්‍රතිසංස්කරණය 1981 දී සම්පූර්ණ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;21 වන සියවසේදී ද මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කර ඇත. 2010 වර්ෂයේදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පර්යේෂණ කැණීමක් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගවලට සම්බන්ධ වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්ථර හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;2021 ජූලි 29 දින පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ පොළොන්නරුව ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය විසින් මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ නව කැණීම් කටයුතු ආරම්භ කර ඇති බව දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තා අනුව සඳහන් වේ. එම කැණීම් ස්ථූපයට මීටර් 100ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිදුකර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Excavation at Somawathie
 |url=https://archaeology.gov.lk/
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;වර්තමානයේ මෙම විහාරයේ ස්ථූපය ආගමික ස්මාරකයක් ලෙස භාවිත වන අතර, එය අවට ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යාත්මක හා ආගමික වැදගත්කමකින් යුත් සංරක්ෂිත භූමියක් ලෙස පවතී. ස්ථූපය සහ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ වගකීම පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් හා විහාර පරිපාලනය සමඟ සම්බන්ධව පවත්වාගෙන යනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

==පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ අදහස්==

වර්තමානයේ පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුන්වන මෙකී ස්තූපය දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස බොහෝ දෙනා සලකති. කෙසේ වෙතත්, එම ස්තූපයම ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය බවට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි මත අවසන් වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති බවට විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකු මත පළ කර ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වූ සී. ඩබ්ලිව්. නිකලස් විසින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය පිළිබඳව සැලකිය යුතු සැකයක් පළ කර ඇත. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ එම ස්ථානයෙන් හමුවන සෙල්ලිපිවල එහි ආරාමය “Pajini-Nakala-araba-vihara” ලෙසත්, පසුකාලීන සෙල්ලිපියක චෛත්‍යය “Mani-agaya-cetiya” ලෙසත් හඳුන්වා ඇති බවයි. ඒ අනුව වර්තමාන “සෝමාවතී” නාමය හා එම ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් පවතින සම්ප්‍රදායන්ට ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති බව නිකලස් සඳහන් කරයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|නිකලස්|1979|p=42}}: At the neighbouring Somavati Cetiya theගre is an inscription recording the foundation of the Vihara, which is named Pajini-Nakala-araba-vihara, by the prince Nakala, son of king Mahallaka Naga (136-143) : another, later inscription of the Kanittha Tissa at the site names the Cetiya, Mani- agaya-cetiya. The present name and so-called traditions about this site are therefore spurious.&lt;/ref&gt;

මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන ද සෝමාවතී ස්තූපය පිළිබඳව පවතින සාම්ප්‍රදායික මතය තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් ශිලා ලේඛන සාක්ෂි නොමැති බව පෙන්වා දෙයි. ඔහු සඳහන් කරන්නේ සෝමාවතී ස්තූපය අසලින් හමුවූ සෙල්ලිපියක් අනුව එම ස්ථානයේ ආගමික ආයතනයක් පැවති බව තහවුරු වුවද, එම සාක්ෂිය මත මෙම ස්තූපය ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ කාවන්තිස්ස රජුගේ සමයේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද ස්තූපය බව තහවුරු කළ නොහැකි බවයි. එසේම දළදා වංශයේ සඳහන් සෝමාවතී ස්තූපය රුහුණු රටේ පිහිටි ස්තූපයක් ලෙස දැක්වෙන අතර, වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය රජරට ප්‍රදේශයට අයත් බව ද පරණවිතාන පෙන්වා දෙයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|පරණවිතාන|2001|p=39}}: The inscription found on the pavement of the Somavati, when it refers to the foundation of a Vihara, must mean establishment of which that stupa is the centre. When it is admitted that the religous establishment at the place was founded by the son of a king who ascended the throune in 9 A.C., the bliefs held by many Buddhists of ceylon that this Dagaba was built in the second century B.C. by a contemporary of Kakavanna Tissa, have to be regarded, as C.W. Nicholas has done, as having no historical basis. apart from the efidence furnished by this inscription against the credibility of this belief, the account in the Dhatuwamsą, on which the belief is based, is concerned with a Stupa in Rahana and the Stupa now called Somavati is not in Rohana, but in the Rajarattha.&lt;/ref&gt;

පුරාවිද්‍යා පර්යේෂක එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් ද වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන සෝමාවතී ස්තූපය නොවන බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම ස්ථානයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි පහ අතරින් පැරණිතම ලිපිය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වන අතර, එහි එම ආරාමය නකල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද බව සඳහන් වේ. එම ස්ථානය සෝමා දේවිය විසින් කරවන ලද සෝමාවතී විහාරය නම්, එය පිහිටුවා ශතවර්ෂ දෙකක් පමණ ගතවීමට පෙර එහි නාමය අමතක වීමට හේතුවක් තිබිය යුතු බවත්, එවැනි හේතුවක් පැහැදිලිව හඳුනාගත නොහැකි බැවින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය නියම සෝමාවතී නොවන බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මේධානන්ද හිමි|2014|p=34}}: දැනට පොලොන්නරුව දිසාවේ සුංගාවිලට සැතපුම් හයක් පමණ දුරින් මීන්විල විල්ලුවේ කෙළවරට වන සේ පිහිටි ස්තූපයක් සහිත නටබුන් පුදබිමක් ද කාලයක සිට සෝමාවතිය ලෙස සලකා ඇති බව මුලින් සඳහන් කර ඇත.මෙහි ගරා වැටී තිබූ සෑය පසුගිය කාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කරන ලදී.මෙහි ද විවධ ආරාම ගොඩනැගිලි දක්නට ලැබේ.මේ ස්ථානයෙන් හා මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල් තලයෙන් ද(එරික් ස්වෝන්)ලැබුණු සෙල්ලිපි පහක් තිබේ.මේ ලිපි වල මහා චූලික මහා තිස්ස රජුගේ පරපුරේ සමාජිකයන් ගැන සඳහන් කෙරෙයි.ඉන් එක ලිපියක ස්ථානයේ පජින නකල අරම(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)වශයෙන් ද තවත් ලිපියක &quot;මණි අගිය රජ මහ විහර&quot;(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)වශයෙන් ද සදහන් වේ.&lt;br&gt;
මෙයින් පැරණිම ලිපිය ක්‍රි.ව.9-21 අතර රජ කළ මහාදාඨික මහා නාග රජුගේ යුගයට අයත් ලිපියයි.ඒ ලිපිය අනුව මේ ආරාමය තානා ඇත්තේ එතුමාගේ පුත්‍රයකු වූ එහෙත් වංශකතාවේ නොදැක්වෙන නකල නම් කුමාරයෙකු විසිනි.සෝමා දේවිය නමින් කර වූ සෝමාවතී විහාරය මෙය නම් එය කරවා ශත වර්ෂ දෙකක් පමණ යාමට පෙර එය අමතක වීමට හෝ හේතුවක් තිබිය යුතුය.එබඳු හේතුවක් ද නොපෙනෙන බැවින් හා ගඟේ ද ගමන් මඟ වෙනස් වීම පිළිගත්ත ද නියම සෝමාවතිය මෙය නොවන බව පැැහදිලි වේ.&lt;/ref&gt;

මෙම මතයට වෙනස්ව, 2020 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විසින් පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවකදී, 2015 වර්ෂයේදී සොයාගෙන සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ සේරුවිල තොප්පූර් ප්‍රදේශයේ වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය ලෙස හඳුන්වන ස්ථානයේ ඇති ස්තූපය ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට සාක්ෂි අනාවරණය වී ඇති බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාර පරිශ්‍රයේ කැනීම්වලින් මෙරට ඉතිහාසය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි කිහිපයක්|url=https://www.hirunews.lk/245888|date=19 ජූලි 2020|work=හිරු ප්‍රවෘත්ති|access-date=30 ජූලි 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්|url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|date=19 ජූලි 2020|work=අද දෙරණ|access-date=30 ජූලි 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|archive-date=2024-10-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

මේ සම්බන්ධයෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න විසින් දළදා වංශය හා සේරුවිල ලලාට ධාතු ස්තූපය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික තොරතුරු පදනම් කරගනිමින් පර්යේෂණයක් සිදුකර ඇත. ඔහුගේ පර්යේෂණයට අනුව, වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හඳුන්වන ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගත හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔහු විසින් සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය නමින් ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ කෘතියක්ද, පසුව දකුණු දළදා නිදන් කළ ඓතිහාසික සෝම නුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම නමින් වෙනම කෘතියක්ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.{{Sfn|විජේරත්න|2016}}
===නිවැරදි හඳුනාගැනීම===
ඒ අනුව 2015 වසරේ සිට 2020 දක්වා සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සහ එම ස්ථානය පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය,ජිනකාලමාලී යන වංශකතා සාධක වඩාත් ගැළපෙන බැවින් එවකට පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් මහාචාර්ය සෙනරත් දිසානායක,මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ, ත්‍රිකුණාමලය පුරාවිද්‍යා කලාප භාර ආචාර්ය අර්ජුන තන්ත්‍රිලගේ යන පුරාවිදාඥයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන්
2020 වසරේ අගෝස්තු මස විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ පවත්වන ලද එම මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මඟින් විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ කැණීම් කරමින් පැවති දාගැබ පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා නිධාපිත සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට අනුමාන කරන බවට කරුණු හෙළි විය.&lt;ref&gt;[https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර]&lt;/ref&gt;

මෙම විද්වත් මත මඟින් පොළොන්නරුව සෝමාවතිය ලෙස එතෙක් හඳුන්වන ලද විහාරය සැබෑ සෝමාවතිය නොවන බවට ව්යංගාර්ථ වූ අතර ඒ හේතුවෙන් එකී විහාරයේ ශිලා ලේඛන වල සඳහන් '''ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය''' හෝ '''මණි අගිය විහාරය''' වන බවට හඳුනාගැනීම නිල වශයෙන් තහවුරු වනු ලැබීය.කෙසේ නමුත් සියවසකට ආසන්න කාලයක් මෙම විහාරයට භාවිතා වූ &quot;සෝමාවතිය විහාරය&quot; යන නාමය විහාරයේ භාරකාරත්වය මෙන්ම වන්දනාව පිණිස පැමිණෙන බැතිමතුන්ද තමවත් නොවෙනස්ව භාවිතා කරනු දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=Hiru&gt;[https://www.hirunews.lk/245888 විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාරය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි] &lt;/ref&gt;

==අමතර ලිපි==
*[[සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය]]
*[[දකුණු දළදා වහන්සේ]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|refs=
}}
== වැඩිදුර කියවීම ==
*{{cite book
|last=බුද්ධදත්ත
|first=පොල්වත්තේ
|title=ජිනකාලමාලී
|publisher=-
|location=ලන්ඩන්
|year=1962
|pages=153
|language=si
}}
*{{cite book
|last=විජේරත්න
|first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල්
|title=සිංහල ධාතුවංශය : සේරුවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය
|publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ
|location=කොළඹ
|year=2019
|isbn=978-955-30-2450-3
|pages=792
|language=si
}}
*
*{{cite book
|last=විජේරත්න
|first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල්
|title=දකුණු දළදා නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම
|publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ
|location=කොළඹ
|year=2017
|isbn=978-955-30-7385-3
|pages=104
|language=si
}}

== බාහිර සබැඳි ==

[[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]

[[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎]]
[[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎]]</text>
      <sha1>6k6nx8iizlozyoc02dgezct0p1qy1zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800899</id>
      <parentid>800898</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:40:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* අමතර ලිපි */</comment>
      <origin>800899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58068" sha1="tj7fczbgy3iqqakz2u1vek344qrcs13" xml:space="preserve">{{distinguish|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය|දඹුල්ල සෝමාවතිය පුරාවිද්‍යා ස්ථානය}}

{{තොරතුරුකොටුව ආගමික ගොඩනැගිල්ල
| building_name         = ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය&lt;br&gt;&lt;small&gt;(පූර්වෝක්ත සෝමාවතිය විහාරය)&lt;small/&gt;
| infobox_width         = 
| image                 = 20230115 Somawathiya Chaitya (6).jpg
| image_size            = 
| alt                   = 
| caption               =  ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූපය&lt;br&gt; (පෙර හදුන්වන ලද සෝමාවතිය ස්ථූපය)
| map_type              = ශ්‍රී ලංකාව
| map_size              = 
| location              = මීන්විල,සුංගාවිල ප්‍රදේශය,සෝමාවතිය ජාතික උද්‍යානය,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.danuma.lk/sinhala/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=13837%3A%E0%B6%85%E0%B6%B4%E0%B7%9A+%E0%B6%A2%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%9A+%E0%B6%8B%E0%B6%AF%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%8F%E0%B6%B1&amp;catid=52%3Aknowledge&amp;Itemid=143&amp;lang=si|date=13 May 2010|title=අපේ ජාතික උද්‍යාන|publisher=danuma.lk|accessdate=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; පොලොන්නරුව, ශ්‍රී ලංකාව.
| coordinates           = {{coord|08|07|15.16|N|81|10|07.9|E|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[බෞද්ධ]]
| rite                  = 
| region                = 
| state                 = 
| province              = උතුරු මැද පළාත, ශ්‍රී ලංකාව.
| territory             = 
| prefecture            = 
| sector                = 
| district              = පොලොන්නරුව
| cercle                = 
| municipality          = 
| consecration_year     = 
| status                = 
| functional_status     = 
| heritage_designation  = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක ලැයිස්තුව|ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරකය]]&lt;ref name=&quot;Archaeological&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.archaeology.gov.lk/web/images/pdf/protected%20monument%20list%202012-12-12.pdf|date=12 December 2012|title=Protercted Monument List 2012-12-12|publisher=[[Department of Archaeology (Sri Lanka)|Department of Archaeology]]|accessdate=28 July 2016}}&lt;/ref&gt; (7 July 1967)
| leadership            = 
| website               = 
| architecture          = yes
| architect             = 
| architecture_type     = පුරාණ බෞද්ධ විහාර(අනුරාධපුර යුගය-අගභාගය)
| architecture_style    = 
| founded_by            = නකුල නම්  කුමරු&lt;br&gt;(මහාදාඨික මහානාග රජ සමය)
| general_contractor    = 
| facade_direction      = 
| groundbreaking        = 
| year_completed        = ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවස
| construction_cost     = 
| specifications        = 
| capacity              = 
| length                = 
| width                 = 
| width_nave            = 
| height_max            = 
| dome_quantity         = 
| dome_height_outer     = 
| dome_height_inner     = 
| dome_dia_outer        = 
| dome_dia_inner        = 
| minaret_quantity      = 
| minaret_height        = 
| spire_quantity        = 
| spire_height          = 
| materials             = 
| nrhp                  = 
| added                 = 
| refnum                = 
| designated            = 
| designation1          = APMSL
| designation1_offname  = 
| designation1_date     = 
| designation1_type     = 
| designation1_criteria = 
| designation1_number   = 
| designation1_free1name = 
| designation1_free1value = 
| designation1_free2name = 
| designation1_free2value = 
}}

'''සෝමාවතිය විහාරය''' යනු [[පොලොන්නරුව]] ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති බෞද්ධ විහාරයකි.එය [[පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කය|පොළොන්නරුව]] සහ [[ත්‍රිකුණාමලය දිස්ත්‍රික්කය|ත්‍රිකුණාමලය]] යන දිස්ත්‍රික් දෙක වෙන් කෙරෙන සීමාවේ පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html }}&lt;/ref&gt;2020 වර්ෂය තෙක් ධාතුවංශය තුළ විස්තර කෙරෙන [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|බුදුරජාණන් වහන්සේගේ]] දකුණු දළදා වහන්සේ  වැඩසිටි සෝමානුවර විහාරය ලෙස සලකන ලද්දේ මෙම විහාරය වේ.කෙසේ නමුත් 2015 සිට 2020 වසර දක්වා [[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල|සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර]] ස්ථූපයේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සමඟ එම මතය වෙනස් වූ අතර පසුව මෙම විහාරය එරික් ස්වෝන් ගලේ පිහිටි ශිලා ලේඛනවල සඳහන් පරිදි ක්‍රිස්තු වර්ෂ 10 වන සියවසේ මහාදාඨික මහානාග රජ සමයේ නකුල නම් කුමරෙකු විසින් ඉදිකරන ලද '''ප්‍රාචීන නාගාරාමය''' නම් විහාරය වන බවත් එය මෙසේ සෝමාවතිය විහාරය ලෙස වරදවා හඳුන්වා තිබෙන බවත් වර්තමානය වන විට හඳුනාගෙන තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සෝමාවතිය පුදබිමේ ඓතිහාසික පසුබිම |url=http://www.divaina.com/2009/11/25/feature02.html |access-date=2016-07-28 |archive-date=2016-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161119212954/http://www.divaina.com/20 }}&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය==
පූර්වෝක්තයෙන් (2020 වසරට පෙර) සෝමනුවර ගිරිඅභා රජු සහ සෝමාදේවිය විසින් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකරන ලද සෝමාවතී රජ මහා විහාරය යැයි වරදවා හඳුන්වනු ලැබූ මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් විවිධ ආරාම ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හමුවී ඇති අතර, එම ස්ථානයෙන් සහ මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල්තලයෙන් (එරික් ස්වොන් ගල්තලාවෙන්) සෙල්ලිපි පහක් හඳුනාගෙන ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවල මහා චූලික මහාතිස්ස රජුගේ පරපුරට අයත් සාමාජිකයන් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;

එම සෙල්ලිපි අතරින් එක් ලිපියක මෙම ස්ථානය “පජින නකල අරම” '''(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)''' ලෙසත්, තවත් ලිපියක “මණි අගිය රජ මහ විහර” '''(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)''' ලෙසත් සඳහන් කර ඇත. මෙහි පැරණිතම සෙල්ලිපිය ක්‍රි.ව. 9–21 (ක්‍රි.ව. 1 වන සියවස) අතර කාලයේ රජ කළ මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වේ.එම සෙල්ලිපියට අනුව මෙම ආරාමය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ පුත්‍රයකු වූ,නමුත් වංශකතාවල සඳහන් නොවන නකුල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද්දකි. මේ අනුව,නකුල නම් කුමාරයෙකු මුල් වී කරන ලද මේකී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සම්ප්‍රදායට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගය දක්වා දිවෙන පැරණි ඉතිහාසයක් පවතින බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Dias2001&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Dias
 |first=Malini
 |title=The Growth of Buddhist Monastic Institutions in Sri Lanka from Brahmi Inscriptions
 |journal=Epigraphia Zeylanica
 |volume=VIII
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=2001
 |page=49
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Nicholas
 |first=C. W.
 |title=Historical Topography of Ancient and Medieval Ceylon
 |journal=Journal of the Ceylon Branch of the Royal Asiatic Society
 |volume=VI
 |year=1963
 |pages=42, 194
}}&lt;/ref&gt;

ඉන්පසු කාලයේදී කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19) , ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) සහ කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) යන රජවරුන්ගේ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය මෙම විහාරය ආශ්‍රිත ආරාම සංකීර්ණය වෙත ලැබුණු බව සෙල්ලිපි සාක්ෂි මගින් අනාවරණය වේ. පූර්වෝක්ත සෝමවතී දාගැබ හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම ස්ථූප මළුවෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි දෙකක් කණිට්ඨතිස්ස (ක්‍රි.ව.164 - 192) සහ මහාදාඨික මහානාග (ක්‍රි.ව.9 - 21) රජවරුන්ගේ සමයට අයත් වන අතර, එමඟින් විහාරයට සිදුකළ පුදපූජා පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. දාගැබට ආසන්න එරික් ස්වෝන් පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි හතර අතර කූටකණ්ණතිස්ස(ක්‍රි.පූ. 41 - 19), ගජබාහු(ක්‍රි.ව. 114–136) සහ ආමණ්ඩගාමිණී අභය (ක්‍රි.ව.22 - 31) යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි ද වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II
 |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka
 |year=2001
 |pages=131–136
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dias1991&quot;&gt;{{cite book
 |last=Dias
 |first=Malini
 |title=Epigraphical Notes (Nos. 1–18)
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1991
 |pages=29, 31
}}&lt;/ref&gt;

13 වන සියවසේ සිදුවූ කාලිංගමාඝ,චන්ද්‍රභාණු වැනි දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ සමඟ රජරට රාජධානි බිඳවැටීමෙන් පසුව ජනාවාස රටේ නිරතදිග ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වීමත් සමඟ මෙම ප්‍රදේශ ජනශූන්‍ය වී ඇති අතර,එකල බොහෝ ගොඩනැගිලි හා විහාරාරාම වනයට යට වී ඇත. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස මෙකී පූර්වෝක්ත සෝමවතී හෙවත් ප්‍රාචීන නාගාරාම පුදබිම ද දිගු කාලයක් වනයෙන් වැසී පැවති තිබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

== ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ==

=== වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යා භූමිය තුළ ප්‍රධාන ස්ථූපයට අමතරව විවිධ ආරාමික හා ආගමික ගොඩනැගිලිවල නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ අනුව, මෙම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක සාධක අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගයන් දක්වා දිවෙන ස්ථර කිහිපයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot;&gt;{{cite book
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |chapter=Historical Archaeology at the Somavathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |editor-last=Garg
 |editor-first=Santosh
 |title=Archaeology of Buddhism: Recent Discoveries in South Asia
 |publisher=Manohar Publishers &amp; Distributors
 |year=2017
 |pages=545–556
}}&lt;/ref&gt;

2010 වර්ෂයේ පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිතව සිදුකළ පර්යේෂණ කැණීමකදී, අනුරාධපුර යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ ගඩොල් ඇතිරීමක් සහ ගඩොල් ව්‍යුහයක් හඳුනාගෙන ඇත. එයට ඉහළ ස්ථරයකින් පොළොන්නරු යුගයට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ තවත් ගඩොල් ඇතිරීමක් හා ව්‍යුහයක් හමුවී ඇත. මෙය එම ස්ථානයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බව පෙන්වන පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අතර චන්ද්‍රකාන්ති ගල් (''sandakada pahana''), මුරගල් (''muragala''), කොරවක්ගල් (''korawak gala'') සහ ඡත්‍රගල් (''chatragala'') වැනි ගල් වාස්තු අංග ද හඳුනාගෙන ඇත. මෙම වාස්තු අංග පුරාණ බෞද්ධ ආරාමික වාස්තු සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

=== ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය වන්නේ සෝමාවතී ස්ථූපයයි. ස්ථූපය ආශ්‍රිතව සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් එහි ඉදිකිරීම් හා පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ සම්බන්ධ අවස්ථා කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

සෝමාවතී ස්ථූපය ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිදුකළ කැණීම්වලදී, වර්තමාන බාහිර ස්ථූපයට යටින් පැවති පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. එම පැරණි ස්ථූපයේ උස අඩි 5 අඟල් 5ක් පමණ වූ බවත්, එය ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් මත පිහිටා තිබූ බවත් පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ. එයට වෙනස්ව, පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට පැහැදිලි ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් නොතිබූ බව කැණීම්වලදී නිරීක්ෂණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Godakumbura1965&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Godakumbura
 |first=C. E.
 |title=Archaeological Excavations and Conservation of the Somawathiya Stupa
 |year=1965
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

ස්ථූප මළුව ආශ්‍රිතව පුරාණ ගල් වාස්තු අංග සහ සෙල්ලිපි ද හමුවී ඇත. පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මගින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතනය, රාජකීය දාන සහ නඩත්තු කටයුතු පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;2010 කැණීම්වලදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයෙන් ගඩොල් ව්‍යුහ දෙකක් හඳුනාගෙන ඇත. ස්ථර අනුපිළිවෙළ අනුව පහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය අනුරාධපුර යුගයටත්, ඉහළ ස්ථරයේ ගඩොල් ව්‍යුහය පොළොන්නරු යුගයටත් අයත් බව පර්යේෂකයන් විසින් යෝජනා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

=== වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ආශ්‍රිත කැණීම්වලදී විවිධ මැටි භාණ්ඩ කොටස්, තඹ හා යකඩ වස්තු කොටස්, පබළු සහ සත්ත්ව අස්ථි ඇතුළු පුරාවස්තු හමුවී ඇත. මෙම සාධක එම ස්ථානයේ පැවති පැරණි මානව ක්‍රියාකාරකම් හා ආරාමික ජනාවාස පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;කැණීම්වලින් හමුවූ මැටි භාණ්ඩ අතර ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසට අයත් යැයි සැලකෙන හෙලනිස්ටික් මැටි භාණ්ඩ කොටසක් ද හඳුනාගෙන ඇත. තවත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථරයකින් ක්‍රි.ව. 12 වන සියවසට අයත් යැයි කාලනිර්ණය කළ මැටි භාණ්ඩ, ගඩොල් ව්‍යුහ, තඹ හා යකඩ කොටස්, පබළු සහ අස්ථි හමුවී ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ මින්විල පර්වතය ඇතුළු ස්ථානවලින් බ්‍රාහ්මී අක්ෂර සහිත සෙල්ලිපි හමුවී ඇත. මෙම සෙල්ලිපිවලින් පුරාණ ආරාමයේ නාමය, ඉඩම් හා ගම්මාන ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ විහාරයේ නඩත්තුව සඳහා ලබාදුන් ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;මෙම විහාරය ආශ්‍රිත විල්ලු හා පහත් බිම් ප්‍රදේශවල පුරාණ කෘෂිකාර්මික භාවිතයට සම්බන්ධ භූදර්ශන සාධක ද හඳුනාගෙන ඇත. පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ වර්තමාන විල්ලු ප්‍රදේශවලින් සමහරක් පැරණි කුඹුරු හා වාරිමාර්ග පද්ධතියේ කොටස් විය හැකි බවයි. මින්විල සෙල්ලිපිවල කුඹුරු හා වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ප්‍රදාන සඳහන් වීම ද මෙම අර්ථකථනයට සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;මෙම විහාරය අවට ප්‍රදේශය ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික හා මුල් ඓතිහාසික ජනාවාස පිළිබඳ සාධක ද වාර්තා වී ඇත. ඒ අතර කදිරවෙලි ප්‍රදේශයේ සුසාන භූමි සහ අවට ප්‍රදේශවලින් හමුවූ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක සඳහන් කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera2017&quot; /&gt;

== අභිලේඛන ==

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් පුරාණ බ්‍රාහ්මී සෙල්ලිපි කිහිපයක් හඳුනාගෙන ඇත. ඒවා අතර පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි මෙන්ම, ස්තූපයට නුදුරින් මීන්විල ප්‍රදේශයේ පිහිටි විශාල ගල්පර්වතයක ඇති සෙල්ලිපි ද වේ. මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ප්‍රදේශයේ පැවති ආරාමවල නාම, ගම්මාන හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික ආයතන සඳහා වෙන් කළ ආදායම් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part I
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |year=1983
 |pages=1–2, 39–40, 48, 102
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dias2001&quot;/&gt;

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි අතර මහාදාඨික මහානාග සහ කණිට්ඨතිස්ස රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. මින්විල පර්වතයේ ඇති සෙල්ලිපි අතර කූටකණ්ණතිස්ස, මහාදාඨික මහානාග, ගජබාහු සහ කණිට්ඨතිස්ස යන රජවරුන්ගේ සමයට අයත් ලිපි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot;&gt;{{cite book
 |last=Paranavitana
 |first=Senarat
 |editor-last=Dias
 |editor-first=Malini
 |title=Inscriptions of Ceylon, Vol. II, Part II
 |publisher=Archaeological Survey Department, Sri Lanka
 |year=2001
 |pages=131–136
}}&lt;/ref&gt;

=== මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සෙල්ලිපි ===

මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක, ඔහුගේ පුත් නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද ආරාමය ''Pajiṇi-Nakala-araba-vihāra'' යන නමින් සඳහන් වේ. C. W. Nicholas විසින් මෙම නාමය පචීන නාගාරාමය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇති අතර, එම සෙල්ලිපිය මඟින් නකල කුමරු විසින් ආරාමය පිහිටුවීම පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;

මහාදාඨික මහානාග රජුගේ තවත් සෙල්ලිපියක, නකල කුමරු විසින් පිහිටුවන ලද එම ආරාමයට ගමක් ප්‍රදානය කළ බව සඳහන් වේ. එම සෙල්ලිපි සාක්ෂි මඟින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ආරාමික ආයතනයට ක්‍රි.ව. පළමු සියවසේ මුල් භාගයේදී රාජකීය අනුග්‍රහය ලැබී තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;

එමෙන්ම, පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ ''Raja-ali'' හෝ ''Raja-aḷaviṭiya'' ලෙස හඳුනාගෙන ඇති කුඹුරු සහ ඒවාට ජලය සැපයූ වාරිමාර්ග සම්බන්ධ ස්ථාන ද සෙල්ලිපිවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;

=== කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපිය ===

කූටකණ්ණතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපියක ''Degama'' හෝ ''Degama'' ලෙස හඳුනාගන්නා ලද ජලමාර්ගයක් පිළිබඳ සඳහන් වේ. එම ජලමාර්ගය කුඹුරු සඳහා ජලය සැපයීමේ අරමුණින් ඉදිකරන ලද වාරිමාර්ග කටයුත්තක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot;&gt;{{cite journal
 |last=Chandraratne
 |first=R. M. M.
 |last2=Ranaweera
 |first2=Dilan Chathuranga
 |title=Historical Archaeology at the Somawathiya Sacred Area in North Central Province, Sri Lanka
 |year=2021
}}&lt;/ref&gt;

=== ගජබාහු රජුගේ සෙල්ලිපිය ===

මින්විල පර්වතයේ ඇති තවත් සෙල්ලිපියක ''Gamini Abhaya'' යන නාමයෙන් හඳුන්වන රජෙකු විසින් සිදුකළ වාරිමාර්ග හා විහාරයට සම්බන්ධ ප්‍රදාන පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන් වේ. මෙම රජු ගජබාහු I රජු සමඟ හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඔහුගේ පාලන සමය ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;

=== කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සෙල්ලිපි ===

කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් සෙල්ලිපි දෙකක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයෙන් හඳුනාගෙන ඇත. ඉන් එක් සෙල්ලිපියක් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවී ඇති අතර, අනෙක් දීර්ඝ සෙල්ලිපිය මින්විල පර්වතයේ පිහිටා ඇත. මින්විල පර්වතයේ ඇති දීර්ඝ සෙල්ලිපිය පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයෙන් හමුවූ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපියේ සඳහන් කරුණු සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

එම සෙල්ලිපිවලින් ''මණි-අගිය'' හෙවත් ''Mani-agaya'' නමින් හඳුන්වන චෛත්‍යය හෝ ආගමික ස්ථානයක් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ. කණිට්ඨතිස්ස රජුගේ සමයට අයත් මෙම සෙල්ලිපි මඟින් ආරාමික භූමිය නඩත්තු කිරීම, ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු සහ අනෙකුත් ආගමික කටයුතු සඳහා ආදායම් වෙන් කිරීම පිළිබඳ කරුණු සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

සෙල්ලිපියේ සඳහන් ආදායම් භාවිතයන් අතර ආරාමයේ පිරිසිදු කිරීම සහ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු, සුදු පිරියම් කිරීම සහ උපෝසථාගාරයේ පහන් දැල්වීම සඳහා තෙල් සැපයීම වැනි කටයුතු ඇතුළත් වේ. මෙම කරුණු මඟින් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවසේදී ආරාමික ආයතනයක නඩත්තුව සඳහා නිශ්චිත ආදායම් මාර්ග වෙන්කර තිබූ බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;

=== සෙල්ලිපිවල ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

පූර්වෝක්ත සෝමාවතී විහාරය ආශ්‍රිත සෙල්ලිපි මඟින් එම ප්‍රදේශයේ ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට අවම වශයෙන් ක්‍රි.ව. දෙවන සියවස දක්වා පැවති ආරාමික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි. ඒවා මඟින් ආරාමවල නාම, ඒවා පිහිටුවීමට සම්බන්ධ පුද්ගලයන්, රාජකීය හා අනෙකුත් දාන, ගම් හා ඉඩම් ප්‍රදාන, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආරාමික දේපළවලින් ලැබුණු ආදායම් භාවිතය පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholas1963&quot; /&gt;මෙම සෙල්ලිපි අතරින් පූර්වෝක්ත සෝමාවතී ස්තූපය ආසන්නයේ හමුවූ මහාදාඨික මහානාග සෙල්ලිපිය සහ කණිට්ඨතිස්ස සෙල්ලිපිය විශේෂයෙන් වැදගත් වන අතර, ඒවා මඟින් එම ස්ථානයේ පැවති ආරාමික ආයතන පිළිබඳ පුරාණ ලේඛනගත සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;Paranavitana1983&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Paranavitana2001&quot; /&gt;

== වර්තමාන සංරක්ෂණය ==

පොළොන්නරුව රාජධානියේ පරිහානියෙන් පසුව මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය දිගු කාලයක් අතහැර දමා තිබූ අතර, පසුකාලීනව වනයෙන් වැසී ගිය බව පර්යේෂණවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web
 |title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka
 |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/
 |publisher=UNESCO World Heritage Centre
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;20 වන සියවසේ මැද භාගයේදී මෙම විහාරයේ නටබුන් පිළිබඳ නැවත අවධානය යොමුවිය. වාර්තා අනුව 1947 දී මල්වතු පාර්ශ්වයේ සිරිමල්වත්ත ශ්‍රී පියරතන නාහිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිසක් ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ මෙම ප්‍රදේශයට පැමිණි අතර, එහි තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගැනීමෙන් පසුව එම ස්ථානයේ ආගමික හා සංරක්ෂණ කටයුතු නැවත ආරම්භ විය.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lanka's First Dalada
 |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/
 |publisher=Explore Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;

ජනප්‍රවාදිත වාර්තා අනුව, සිරිමල්වත්තේ පියරතන හිමියන් ඇතුළු භික්ෂූන් පිරිස වනයේ ගමන් කරමින් සිටියදී ස්ථානය දෙසට විහිදෙන ආලෝක කිරණ නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් පසුව එම ප්‍රදේශය පරීක්ෂා කර ඇති අතර, ඝන වනාන්තරයෙන් වැසී තිබූ ස්ථූප නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත.බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහනසේ නිධාපිත සෝමාවතිය යැයි සිතා උන්වහන්සේ විසින් මෙම දාගැබේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Sri Lanka's First Dalada
 |url=https://exploresrilanka.lk/sri-lankas-first-dalada/
 |publisher=Explore Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt; 

ස්ථූපයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට පෙර පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව විසින් කැණීම් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී වර්තමාන ස්ථූපයට යටින් පැවති කුඩා පැරණි ස්ථූපයක අවශේෂ හඳුනාගෙන ඇත. C. E. Godakumburaගේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවලදී පැරණි ස්ථූපයේ ශක්තිමත් අත්තිවාරමක් තිබූ බවත්, එය පසුකාලීන බාහිර ස්ථූපයට වඩා පැරණි ඉදිකිරීම් අදියරක් නියෝජනය කරන බවත් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot;/&gt;

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ අධීක්ෂණය යටතේ සිදුකළ ප්‍රතිසංස්කරණ කටයුතු මඟින් ස්ථූපය නැවත වන්දනාමාන සඳහා විවෘත කිරීමට හැකි වූ අතර, එහි ප්‍රතිසංස්කරණය 1981 දී සම්පූර්ණ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;21 වන සියවසේදී ද මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ පර්යේෂණ හා සංරක්ෂණ කටයුතු අඛණ්ඩව සිදු කර ඇත. 2010 වර්ෂයේදී ස්ථූපයේ උතුරු ප්‍රදේශයේ පර්යේෂණ කැණීමක් සිදුකර ඇති අතර, එහිදී අනුරාධපුර හා පොළොන්නරු යුගවලට සම්බන්ධ වාස්තු විද්‍යාත්මක ස්ථර හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;ChandraratneRanaweera&quot; /&gt;2021 ජූලි 29 දින පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ පොළොන්නරුව ප්‍රාදේශීය කාර්යාලය විසින් මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ නව කැණීම් කටයුතු ආරම්භ කර ඇති බව දෙපාර්තමේන්තුවේ වාර්තා අනුව සඳහන් වේ. එම කැණීම් ස්ථූපයට මීටර් 100ක් පමණ නැගෙනහිරින් පිහිටි ප්‍රදේශයක සිදුකර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web
 |title=Excavation at Somawathie
 |url=https://archaeology.gov.lk/
 |publisher=Department of Archaeology, Sri Lanka
 |access-date=2026-09-20
}}&lt;/ref&gt;වර්තමානයේ මෙම විහාරයේ ස්ථූපය ආගමික ස්මාරකයක් ලෙස භාවිත වන අතර, එය අවට ප්‍රදේශය පුරාවිද්‍යාත්මක හා ආගමික වැදගත්කමකින් යුත් සංරක්ෂිත භූමියක් ලෙස පවතී. ස්ථූපය සහ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් සංරක්ෂණය කිරීමේ වගකීම පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් හා විහාර පරිපාලනය සමඟ සම්බන්ධව පවත්වාගෙන යනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

==පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ අදහස්==

වර්තමානයේ පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුන්වන මෙකී ස්තූපය දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස බොහෝ දෙනා සලකති. කෙසේ වෙතත්, එම ස්තූපයම ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය බවට පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි මත අවසන් වශයෙන් තහවුරු කර නොමැති බවට විද්වතුන් කිහිපදෙනෙකු මත පළ කර ඇත.

ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රමුඛ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වූ සී. ඩබ්ලිව්. නිකලස් විසින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය පිළිබඳව සැලකිය යුතු සැකයක් පළ කර ඇත. ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ එම ස්ථානයෙන් හමුවන සෙල්ලිපිවල එහි ආරාමය “Pajini-Nakala-araba-vihara” ලෙසත්, පසුකාලීන සෙල්ලිපියක චෛත්‍යය “Mani-agaya-cetiya” ලෙසත් හඳුන්වා ඇති බවයි. ඒ අනුව වර්තමාන “සෝමාවතී” නාමය හා එම ස්ථානය සම්බන්ධයෙන් පවතින සම්ප්‍රදායන්ට ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති බව නිකලස් සඳහන් කරයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|නිකලස්|1979|p=42}}: At the neighbouring Somavati Cetiya theගre is an inscription recording the foundation of the Vihara, which is named Pajini-Nakala-araba-vihara, by the prince Nakala, son of king Mahallaka Naga (136-143) : another, later inscription of the Kanittha Tissa at the site names the Cetiya, Mani- agaya-cetiya. The present name and so-called traditions about this site are therefore spurious.&lt;/ref&gt;

මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතාන ද සෝමාවතී ස්තූපය පිළිබඳව පවතින සාම්ප්‍රදායික මතය තහවුරු කිරීමට ප්‍රමාණවත් ශිලා ලේඛන සාක්ෂි නොමැති බව පෙන්වා දෙයි. ඔහු සඳහන් කරන්නේ සෝමාවතී ස්තූපය අසලින් හමුවූ සෙල්ලිපියක් අනුව එම ස්ථානයේ ආගමික ආයතනයක් පැවති බව තහවුරු වුවද, එම සාක්ෂිය මත මෙම ස්තූපය ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ කාවන්තිස්ස රජුගේ සමයේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කිරීම සඳහා ඉදිකරන ලද ස්තූපය බව තහවුරු කළ නොහැකි බවයි. එසේම දළදා වංශයේ සඳහන් සෝමාවතී ස්තූපය රුහුණු රටේ පිහිටි ස්තූපයක් ලෙස දැක්වෙන අතර, වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය රජරට ප්‍රදේශයට අයත් බව ද පරණවිතාන පෙන්වා දෙයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|පරණවිතාන|2001|p=39}}: The inscription found on the pavement of the Somavati, when it refers to the foundation of a Vihara, must mean establishment of which that stupa is the centre. When it is admitted that the religous establishment at the place was founded by the son of a king who ascended the throune in 9 A.C., the bliefs held by many Buddhists of ceylon that this Dagaba was built in the second century B.C. by a contemporary of Kakavanna Tissa, have to be regarded, as C.W. Nicholas has done, as having no historical basis. apart from the efidence furnished by this inscription against the credibility of this belief, the account in the Dhatuwamsą, on which the belief is based, is concerned with a Stupa in Rahana and the Stupa now called Somavati is not in Rohana, but in the Rajarattha.&lt;/ref&gt;

පුරාවිද්‍යා පර්යේෂක එල්ලාවල මේධානන්ද හිමියන් ද වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන පොළොන්නරුව සුංගාවිල ප්‍රදේශයේ ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන සෝමාවතී ස්තූපය නොවන බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. එම ස්ථානයෙන් හමුවූ සෙල්ලිපි පහ අතරින් පැරණිතම ලිපිය මහාදාඨික මහානාග රජුගේ සමයට අයත් වන අතර, එහි එම ආරාමය නකල නම් කුමාරයෙකු විසින් පිහිටුවන ලද බව සඳහන් වේ. එම ස්ථානය සෝමා දේවිය විසින් කරවන ලද සෝමාවතී විහාරය නම්, එය පිහිටුවා ශතවර්ෂ දෙකක් පමණ ගතවීමට පෙර එහි නාමය අමතක වීමට හේතුවක් තිබිය යුතු බවත්, එවැනි හේතුවක් පැහැදිලිව හඳුනාගත නොහැකි බැවින් වර්තමානයේ සෝමාවතී ලෙස හඳුන්වන ස්ථානය නියම සෝමාවතී නොවන බවත් ඔහු පෙන්වා දෙයි.&lt;ref group=&quot;උපුටාගැනීම&quot;&gt;{{harvnb|මේධානන්ද හිමි|2014|p=34}}: දැනට පොලොන්නරුව දිසාවේ සුංගාවිලට සැතපුම් හයක් පමණ දුරින් මීන්විල විල්ලුවේ කෙළවරට වන සේ පිහිටි ස්තූපයක් සහිත නටබුන් පුදබිමක් ද කාලයක සිට සෝමාවතිය ලෙස සලකා ඇති බව මුලින් සඳහන් කර ඇත.මෙහි ගරා වැටී තිබූ සෑය පසුගිය කාලයේ ප්‍රතිසංස්කරණ කරන ලදී.මෙහි ද විවධ ආරාම ගොඩනැගිලි දක්නට ලැබේ.මේ ස්ථානයෙන් හා මීන්විල විල්ලුව පිහිටි ගල් තලයෙන් ද(එරික් ස්වෝන්)ලැබුණු සෙල්ලිපි පහක් තිබේ.මේ ලිපි වල මහා චූලික මහා තිස්ස රජුගේ පරපුරේ සමාජිකයන් ගැන සඳහන් කෙරෙයි.ඉන් එක ලිපියක ස්ථානයේ පජින නකල අරම(ප්‍රාචීන නාගාරාමය)වශයෙන් ද තවත් ලිපියක &quot;මණි අගිය රජ මහ විහර&quot;(මණිඅග්ගික රාජ මහා විහාරය)වශයෙන් ද සදහන් වේ.&lt;br&gt;
මෙයින් පැරණිම ලිපිය ක්‍රි.ව.9-21 අතර රජ කළ මහාදාඨික මහා නාග රජුගේ යුගයට අයත් ලිපියයි.ඒ ලිපිය අනුව මේ ආරාමය තානා ඇත්තේ එතුමාගේ පුත්‍රයකු වූ එහෙත් වංශකතාවේ නොදැක්වෙන නකල නම් කුමාරයෙකු විසිනි.සෝමා දේවිය නමින් කර වූ සෝමාවතී විහාරය මෙය නම් එය කරවා ශත වර්ෂ දෙකක් පමණ යාමට පෙර එය අමතක වීමට හෝ හේතුවක් තිබිය යුතුය.එබඳු හේතුවක් ද නොපෙනෙන බැවින් හා ගඟේ ද ගමන් මඟ වෙනස් වීම පිළිගත්ත ද නියම සෝමාවතිය මෙය නොවන බව පැැහදිලි වේ.&lt;/ref&gt;

මෙම මතයට වෙනස්ව, 2020 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල විසින් පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවකදී, 2015 වර්ෂයේදී සොයාගෙන සංරක්ෂණ කටයුතු ආරම්භ කළ සේරුවිල තොප්පූර් ප්‍රදේශයේ වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය ලෙස හඳුන්වන ස්ථානයේ ඇති ස්තූපය ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට සාක්ෂි අනාවරණය වී ඇති බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite news|title=විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාර පරිශ්‍රයේ කැනීම්වලින් මෙරට ඉතිහාසය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි කිහිපයක්|url=https://www.hirunews.lk/245888|date=19 ජූලි 2020|work=හිරු ප්‍රවෘත්ති|access-date=30 ජූලි 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්|url=https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|date=19 ජූලි 2020|work=අද දෙරණ|access-date=30 ජූලි 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502|archive-date=2024-10-07|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

මේ සම්බන්ධයෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න විසින් දළදා වංශය හා සේරුවිල ලලාට ධාතු ස්තූපය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික තොරතුරු පදනම් කරගනිමින් පර්යේෂණයක් සිදුකර ඇත. ඔහුගේ පර්යේෂණයට අනුව, වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හඳුන්වන ස්තූපය ධාතුවංශයේ සඳහන් වන දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගත හැකි බවට මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඒ සම්බන්ධයෙන් ඔහු විසින් සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය නමින් ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ කෘතියක්ද, පසුව දකුණු දළදා නිදන් කළ ඓතිහාසික සෝම නුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම නමින් වෙනම කෘතියක්ද ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.{{Sfn|විජේරත්න|2016}}
===නිවැරදි හඳුනාගැනීම===
ඒ අනුව 2015 වසරේ සිට 2020 දක්වා සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර නම් පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් සහ එම ස්ථානය පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය,ජිනකාලමාලී යන වංශකතා සාධක වඩාත් ගැළපෙන බැවින් එවකට පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් මහාචාර්ය සෙනරත් දිසානායක,මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදලේ අධ්‍යක්ෂ, ත්‍රිකුණාමලය පුරාවිද්‍යා කලාප භාර ආචාර්ය අර්ජුන තන්ත්‍රිලගේ යන පුරාවිදාඥයන්ගේ සහභාගීත්වයෙන්
2020 වසරේ අගෝස්තු මස විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ පවත්වන ලද එම මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මඟින් විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානයේ කැණීම් කරමින් පැවති දාගැබ පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා නිධාපිත සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට අනුමාන කරන බවට කරුණු හෙළි විය.&lt;ref&gt;[https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/ සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර]&lt;/ref&gt;

මෙම විද්වත් මත මඟින් පොළොන්නරුව සෝමාවතිය ලෙස එතෙක් හඳුන්වන ලද විහාරය සැබෑ සෝමාවතිය නොවන බවට ව්යංගාර්ථ වූ අතර ඒ හේතුවෙන් එකී විහාරයේ ශිලා ලේඛන වල සඳහන් '''ප්‍රාචීන නාගාරාම විහාරය''' හෝ '''මණි අගිය විහාරය''' වන බවට හඳුනාගැනීම නිල වශයෙන් තහවුරු වනු ලැබීය.කෙසේ නමුත් සියවසකට ආසන්න කාලයක් මෙම විහාරයට භාවිතා වූ &quot;සෝමාවතිය විහාරය&quot; යන නාමය විහාරයේ භාරකාරත්වය මෙන්ම වන්දනාව පිණිස පැමිණෙන බැතිමතුන්ද තමවත් නොවෙනස්ව භාවිතා කරනු දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=Hiru&gt;[https://www.hirunews.lk/245888 විල්ගම් වෙහෙර රජමහ විහාරය සම්බන්ධ වැදගත් සාක්ෂි] &lt;/ref&gt;

==අමතර ලිපි==
*[[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]]
*[[දකුණු දළදා වහන්සේ]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|refs=
}}
== වැඩිදුර කියවීම ==
*{{cite book
|last=බුද්ධදත්ත
|first=පොල්වත්තේ
|title=ජිනකාලමාලී
|publisher=-
|location=ලන්ඩන්
|year=1962
|pages=153
|language=si
}}
*{{cite book
|last=විජේරත්න
|first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල්
|title=සිංහල ධාතුවංශය : සේරුවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය
|publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ
|location=කොළඹ
|year=2019
|isbn=978-955-30-2450-3
|pages=792
|language=si
}}
*
*{{cite book
|last=විජේරත්න
|first=එම්. ඩබ්ලිව්. විමල්
|title=දකුණු දළදා නිධන් කළ ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී විහාරය හඳුනාගැනීම
|publisher=එස්. ගොඩගේ සහ සහෝදරයෝ
|location=කොළඹ
|year=2017
|isbn=978-955-30-7385-3
|pages=104
|language=si
}}

== බාහිර සබැඳි ==

[[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]

[[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන‎]]
[[ප්‍රවර්ගය:පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික්කයේ පුරාවිද්‍යා ආරක්‍ෂිත ස්මාරක‎]]</text>
      <sha1>tj7fczbgy3iqqakz2u1vek344qrcs13</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:British Museum</title>
    <ns>10</ns>
    <id>71408</id>
    <revision>
      <id>800959</id>
      <parentid>793818</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>800959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17427" sha1="jv4fw59oey9dqs89lam9yvgvueca7f5" xml:space="preserve">{{Navbox
|name = British Museum
|state = {{{state&lt;includeonly&gt;|autocollapse&lt;/includeonly&gt;}}}
|title = [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]]
|bodyclass = hlist
|groupstyle = text-align: left;

| group1 = ගොඩනැගිලි
| list1  =
* [[Queen Elizabeth II Great Court|මහා අංගණය]]
* [[රජුගේ පුස්තකාලය]]
* [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාර කියවීමේ කාමරය|වෘත්තාකාර කියවීම් කාමරය]]

| group2 = දෙපාර්තමේන්තු&lt;br /&gt;සහ භාණ්ඩ
| list2  = {{Navbox|subgroup| groupstyle = text-align: left;background-color: #eee;
| group1 = [[British Museum Department of Africa, Oceania and the Americas|අප්‍රිකාව, ඕෂනියාව&lt;br/&gt;සහ ඇමරිකා]]
| list1  =
* [[Akan Drum]]
* [[Apapa Hoard]]
* [[Aubin Codex]]
* [[බෙනින් ලෝකඩ ප්‍රතිම]]
* [[Benin ivory mask]]
* [[Briggs Enigma]]
* [[Bronze Head from Ife]]
* [[Bronze Head of Queen Idia]]
* [[Codex Kingsborough]]
* [[Codex Waecker-Gotter]]
* [[Codex Zouche-Nuttall]]
*[[Copán Bench Panel]]
* [[Crystal skull]]
* [[Deity Figure from Rarotonga]]
* [[Double-headed serpent]]
* [[ඉතියෝපියානු කුරුසය]]
* [[Fenton Vase]]
* [[Gweagal shield]]
* [[Heva Tūpāpāʻu]]
* [[Hoa Hakananai'a]]
* [[Archaeology of Igbo-Ukwu|Igbo-Ukwu]]
* [[Ikom monoliths|Ikom monolith]]
* [[La Bouche du Roi (artwork)]]
* [[Luzira Head]]
* [[Kayung totem pole]]
* [[කූ]] රුව 
* [[Mahiole]]
* [[Mangareva Statue]]
* [[Relocation of moai|Moai Hava]]
* [[Ndop (Kuba)|Ndop figures]] 
* [[Paracas textile]]
* [[Rongorongo text J]]
* [[Rongorongo text K]]
* [[Rongorongo text L]]
* [[Statue of A'a from Rurutu]]
* [[Taíno ritual seat]]
* [[Te Rā (sail)]]
* [[Teotihuacan Ocelot]]
* ''[[Throne of Weapons]]''
* ''[[Tree of Life (Kester)|Tree of Life]]''
* [[Tulum Stela 1]]
* [[Yaxchilan Lintel 24]]
* [[Zemi Figures from Vere, Jamaica]]

| group2 = [[British Museum Department of Ancient Egypt and Sudan|පුරාතන ඊජිප්තුව&lt;br/&gt;සහ සූඩානය]]
| list2  =
* [[Abbott Papyrus]]
* [[ඇබයිඩොස් රාජාවලිය (දෙවන රැම්සීස්)]]
* [[අමර්ණ ලිපි]]
* [[අමෙන්හොටෙප් III]]
* [[Battlefield Palette]]
* [[Chester Beatty Medical Papyrus]]
* [[Colossal quartzite statue of Amenhotep III]]
* [[Colossal red granite statue of Amenhotep III|Colossal head of Amenhotep III]]
* [[Dramatic Ramesseum Papyrus]]
* [[ඊජිප්තියානු ගණිතමය හම් පොතනුව]]
* [[El-Amra clay model of cattle]]
* [[Gayer-Anderson cat]]
* [[Gebelein predynastic mummies]]
* [[ගීසා හි මහා ස්ෆින්ක්සය|ගීසා මහා ස්ෆින්ක්සයේ]] රැවුල
* [[Greenfield papyrus]]
* [[Hamadab Stela]]
* [[Hathor]] Capital
* Mummy of [[Henutmehyt]]
* [[Hornedjitef]]
* [[Instruction of Any]]
* [[Hunters Palette]]
* [[Katebet]]
* [[Khaemweset]]
* [[ලන්ඩන් වෛද්‍ය පැපිරසය]]
* [[MacGregor plaque]]
* [[Min Palette]]
* [[Nenkhefetkai]]
* [[Nubkheperre Intef]]
* [[Obelisks of Nectanebo II]]
* Sarcophagos of [[Nectanebo II]]
* Sarcophagos of [[Pahemnetjer]]
* [[Papyrus of Ani]]
* [[Papyrus Anastasi I]]
* [[Papyrus D’Orbiney]]
* [[Papyrus Harris I]]
* [[Papyrus Harris 500]]
* [[Papyrus Hood]]
* [[Papyrus Lansing]]
* [[Papyrus Oxyrhynchus 90]]
* [[Papyrus Salt 124]]
* [[Paser Crossword Stela]]
* [[Phoenician Harpocrates statues]]
* [[Prudhoe Lions]]
* [[Ramesses VI]] Sarcophagus
* [[රයින්ඩ් ගණිතමය පැපිරසය]]
* [[Rhind Mathematical Papyrus 2/n table]]
* [[Rosemarie and Dietrich Klemm Collection]]
* [[රොසෙටා පාෂාණය]]
* [[Sekhmet statues]]
* [[Shabaka Stone]]
* [[Sphinx of Taharqo]]
* [[Statues of Amun in the form of a ram protecting King Taharqa|Amun in the form of a ram protecting King Taharqa]]
* [[Statue of Horemheb and Amenia]]
* [[Tale of Two Brothers]]
* [[Tomb of Nebamun]]
* [[Unlucky Mummy]]
* [[Younger Memnon]]

| group3 = [[British Museum Department of Asia|ආසියාව]]
| list3  =
* [[Admonitions Scroll]]
* [[අහින් පොෂ්]] ස්තූප පුරාවස්තූන්
* [[Aphsad inscription of Ādityasena]]
* [[අමරාවතී කිරිගරුඬ කැටයම්]]
* [[ධාර් හි අම්බිකා ප්‍රතිමාව]]
* [[Amitābha Buddha from Hancui]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[Buddhapad Hoard]]
* [[Cracked Ice screen]]
* [[David Vases]]
* [[Dhaneswar Khera Buddha image inscription]]
* ''[[කනගාවා එපිට මහා රළ]]''
* [[Gudivada]] Stupa relics
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[Huixian Bronze Hu]]
* [[Jade terrapin from Allahabad]]
* [[Kakiemon elephants (British Museum)|Kakiemon elephants]]
* [[Kang Hou gui]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[Klang Bell]]
* [[Kulu Vase]]
* [[මාණික්‍යාලා ස්තූප‍ය|මාණික්‍යාලා ස්තූප]] කෞතුක වස්තූන්
* [[මථුරා සිංහ කුළුණු ශීර්ෂය]]
* [[Miraculous Image of Liangzhou]]
* [[Mogao Christian painting]]
* [[Moon jar]]
* [[Percival David Foundation of Chinese Art]]
* [[අශෝක ස්තම්භ#මහා ස්තම්භලේඛ|අශෝක ස්තම්භය, මීරට්]]
* [[Sambas Treasure]]
* [[සාංචි යක්ෂි රුව]]
* [[ගන්ධාරයෙන් හමුවූ හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව|ගන්ධාර හිඳි බුද්ධ ප්‍රතිමාව]]
* [[සුල්තාන්ගන්ජ් බුද්ධ ප්‍රතිමාව]]
* [[Stamp seal (BM 119999)]]
* [[Tang dynasty tomb figures of Liu Tingxun]]
* [[Taxila copper plate]]
* [[තාරා දේවි පිළිමය|තාරා ප්‍රතිමාව]]
* [[Thanjavur Shiva]]
* [[Vishnu Nicolo Seal]]
* [[වාර්දාක් බඳුන]]
* One of the [[Yixian glazed pottery luohans]]

| group4 = [[British Museum Department of Greece and Rome|ග්‍රීසිය&lt;br/&gt;සහ රෝමය]]
| list4  =
* [[ඇබර්ඩීන් හිස]]
* [[Aegina Treasure]]
* [[Aineta aryballos]]
* [[Apollo of Cyrene]]
* [[Apotheosis of Homer]]
* [[Archangel ivory]]
* [[Arcisate Treasure]]
* [[Armento Rider]]
* [[Arundel Head]]
* [[Asclepius of Milos]]
* [[Barber Cup and Crawford Cup]]
* [[Bassae Frieze]]
* [[Beaurains Treasure]]
* [[Blacas Cameo]]
* [[Boscoreale Treasure]]
* [[Boy with Thorn]]
* [[Braganza Brooch]]
* [[Bronze votive figure from Pizzidimonte]]
* [[Bronze Head of Hypnos from Civitella d'Arna|Bronze head of Hypnos]]
* [[Burgon vase]]
* [[Bursa Treasure]]
* [[කැම්පෝ යෙමිනි වීනස්]]
* [[Caubiac Treasure]]
* [[Chaourse Treasure]]
* [[Chatsworth Head]]
* [[Chatuzange Treasure]]
* [[Choiseul-Gouffier Apollo]]
* [[Colossal Head of Faustina the Elder from Sardis]]
* [[Demeter of Knidos]]
* [[Didyma]] statues
* [[Dionysus Sardanapalus]]
* ''[[කවපෙත්ත විසිකරන්නා]]''
* [[Elgin Amphora]]
* [[එල්ජින් කිරිගරුඬ කැටයම්]]
* [[Euphorbos plate]]
* [[Farnese Diadumenos]]
* [[François Tomb]]
* [[Guilford Puteal]]
* [[Harpy Tomb]]
* [[Herculean Sarcophagus of Genzano]]
* [[Isis Tomb, Vulci|Isis Tomb]]
* [[Jennings Dog]]
* [[නිඩොස් හි සිංහයා]]
* [[Lycurgus Cup]]
* [[Macmillan aryballos]]
* [[Mâcon Treasure]]
* [[Mainz Gladius]]
* Statue of [[Mausolus]] and [[Artemisia II of Caria]]
* [[Meidias Hydria]]
* [[Meroë Head]]
* [[Minoan Bull-leaper]]
* [[Nereid Monument]]
* [[Oscan Tablet]]
* [[Oxyrhynchus Papyri|Papyri of Oxyrhynchus]]
** [[Papyrus Oxyrhynchus 84|84]]
** [[Papyrus Oxyrhynchus 85|85]]
** [[Papyrus Oxyrhynchus 102|102]]
** [[Papyrus Oxyrhynchus 103|103]]
* [[Paramythia Hoard]]
* [[Pericles with the Corinthian helmet|Pericles bust]]
* [[Petelia Gold Tablet]]
* [[Piranesi Vase]]
* [[Portland Vase]]
* [[Priene inscription of Alexander the Great|Priene dedicatory inscription]]
* [[Alexander the Great's edict to Priene|Priene edict inscription]]
* [[Rondanini Faun]]
* [[San Sosti Axe-Head]]
* [[Sant'Angelo Muxaro Patera]]
* [[Sarcophagus of Seianti Hanunia Tlesnasa]]
* [[Satala Aphrodite]]
* [[Strangford Apollo]]
* [[ආර්ටිමිස් දේවස්ථානය]]ට අයත් ස්තම්භ බෙරය
* [[Tomb of Payava]]
* [[Tourdan Situla]]
* Townley collection
** [[Townley Antinous|Antinous]]
** [[Townley Caryatid|Caryatid]]
** [[Townley Discobolus|Discobolus]]
** [[Townley Hadrian|Hadrian]]
** [[Townley Vase|Vase]]
** [[Townley Venus|Venus]]
* Column from [[Treasury of Atreus]]
* [[Uerdingen Hoard]]
* [[Vaison Diadumenos]]
* [[Warren Cup]]
* [[Xanten Horse-Phalerae]]

| group5 = [[British Museum Department of the Middle East|මැද පෙරදිග]]
| list5  =
* [[Adam and Eve cylinder seal]]
* [[Ain Sakhri figurine]]
* [[Amarna letter EA 9]]
* [[Amarna letter EA 19]]
* [[Amarna letter EA 26]]
* [[Amarna letter EA 35]]
* [[Amarna letter EA 147]]
* [[Amarna letter EA 161]]
* [[Amran Tablets]]
* [[Ayn Ghazal statues]]
* [[Antiochus cylinder]]
* [[Assyrian lion weights]]
* [[Assyrian statue (BM 124963)]]
* [[Azekah Inscription]]
* [[Babylonian Chronicles]]
* [[Babylonian Map of the World]]
* [[Balawat Gates]]
* [[Blacas ewer]]
* [[Black Obelisk of Shalmaneser III]]
* [[බර්නී උන්නතය]]
* [[Blau Monuments]]
* [[Carchemish Phoenician inscription]]
* [[Carthage Tariff]]
* [[Carthage tower model]]
* [[Cave of Nicanor]]
* [[Complaint tablet to Ea-nāṣir]]
* [[Copper Bull]]
* [[Cylinders of Nabonidus]]
* [[සයිරස් සිලින්ඩරය]]
* [[East India House Inscription]]
* [[Enlil-bānī land grant kudurru]]
* [[Estate of Takil-ana-ilīšu kudurru]]
* [[Gilgamesh flood myth|Flood tablet (Gilgamesh)]]
* [[God on the Winged Wheel coin]]
* [[Hedwig glass]]
* [[Idalion bilingual]]
* [[Idalion Temple inscriptions]]
* [[Jar of Xerxes I]]
* [[Kition Necropolis Phoenician inscriptions]]
* [[Kurkh Monoliths]]
* [[Lachish letters]]
* [[Lachish reliefs]]
* [[Lakh Mazar]]
* [[Lamassu]]
* [[Land grant to Ḫasardu kudurru]]
* [[Land grant to Marduk-zākir-šumi kudurru]]
* [[Library of Ashurbanipal]]
* ''[[අෂුර්බනිපාල්ගේ සිංහ දඩයම|අශුර්බනිපාල්ගේ සිංහ දඩයම]]''
* [[Lyres of Ur]]
* [[Musicians plate]]
* [[Nabonidus Chronicle]]
* [[Nebo-Sarsekim Tablet]]
* [[Nimrud ivories]]
* [[Oxus Treasure]]
* [[Phoenician metal bowls]]
* [[Palmer Cup]]
* [[Plastered human skulls]]
* [[Punic-Libyan bilinguals]]
* [[Ram in a Thicket]]
* [[Rassam cylinder]]
* [[Royal Game of Ur]]
* [[Royal Steward inscription]]
* [[Sennacherib's Annals|Taylor Prism]]
* [[Son of Baalshillek marble base]]
* [[Standard of Ur]]
* [[Statue of Ashurnasirpal II]]
* [[Stela of Ashurnasirpal II]]
* [[Stela of Shamshi-Adad V]]
* [[Statue of Idrimi]]
* [[Tablet of Shamash]]
* [[Tamassos bilinguals]]
* [[Tell al-'Ubaid Copper Lintel]]
* [[Tell Brak Head]]
* [[Tell el-Ajjul gold hoards]]
* Two of the [[Tripolitania Punic inscriptions]]
* [[Venus tablet of Ammisaduqa]]
* [[Ur Box inscription]]
* [[Uruk Trough]]
* [[White Obelisk]]
* [[Ziwiye hoard]]

| group6 = [[British Museum Department of Prehistory and Europe|ප්‍රාග්ඓතිහාසික&lt;br/&gt;සහ යුරෝපය]]
| list6  =
* [[Ædwen's brooch]]
* [[The Armada Service]]
* [[Asante Ewer]]
* Part of the [[Asyut Treasure]]
* [[Artres Treasure]]
* [[Basse Yutz Flagons]]
* [[Battersea Cauldron]]
* [[Battersea Shield]]
* [[Beeston Tor Hoard]]
* [[Bell Shrine of St. Cuileáin]]
* [[Bell Shrine of Conall Cael]]
* [[Bergamo Treasure]]
* [[Belluno Treasure]]
* [[Borradaile Triptych]]
* [[Breadalbane Brooch]]
* [[Miniature altarpiece (WB.232)|Boxwood altar]]
* [[Canterbury Astrolabe Quadrant]]
* [[Capheaton Treasure]]
* [[Carthage Treasure]]
* [[Corbridge Lanx]]
* [[Cordoba Treasure]]
* [[Cuerdale Hoard]]
* [[Desborough Mirror]]
* [[Domagnano Treasure]]
* [[Dowris Hoard]]
* [[Dunaverney flesh-hook]]
* [[Dunstable Swan Jewel]]
* [[Empress pepper pot]]
* [[Esquiline Treasure]]
* [[First Cyprus Treasure]]
* [[Folkton Drums]]
* [[Forsbrook Pendant]]
* [[Franks Casket]]
* [[Fuller Brooch]]
* [[Ghisi Shield]]
* [[Gray's Inn Lane Hand Axe]]
* [[Great Torc from Snettisham]]
* [[Guilden Morden boar]]
* [[Guisborough Helmet]]
* [[Hinton St Mary Mosaic]]
* [[Holy Thorn Reliquary]]
* [[Hoxne Hoard]]
* [[Icon of the Triumph of Orthodoxy]]
* [[Ipswich Hoard]]
* [[John Grandisson Triptych]]
* [[Kells Crozier]]
* [[Kendrick's Cave Decorated Horse Jaw]]
* [[Kirkoswald hoard]]
* [[Khachkar]]
* [[Lacock Cup]]
* [[Lampsacus Treasure]]
* [[Langdon Bay hoard]]
* [[Lewis chessmen]]
* [[Game pieces of the Lewis chessmen hoard]]
* [[Lilleberge Viking Burial]]
* [[Lindow Man]]
* [[Little Thetford flesh-hook]]
* [[Llanllyfni lunula]]
* [[Lochar Moss Torc]]
* [[Londesborough Brooch]]
* [[Lothair Crystal]]
* One of the [[Magdeburg Ivories]]
* [[Martynivka Treasure]]
* [[Mammoth spear thrower]]
* [[Mechanical Galleon]]
* [[Meyrick Helmet]]
* [[Mildenhall Treasure]]
* [[Milton Keynes Hoard]]
* [[Miniature altarpiece (WB.232)]]
* [[Moel Hebog shield]]
* [[Mold gold cape]]
* [[Montastruc decorated stone (Palart 518)]]
* [[Mooghaun North Hoard]]
* [[Ourense Torcs]]
* [[Oxborough Dirk]]
* [[Penrith Hoard]]
* [[Pentney Hoard]]
* [[Prunay Vase]]
* [[Reliquary of Saint Eustace]]
* [[Reliquaries of Saint Thomas Becket]]
* [[Rhos Rydd Shield]]
* [[Ribchester Helmet]]
* [[Rillaton gold cup]]
* [[Ringlemere Cup]]
* [[Robin Hood Cave Horse]]
* [[Royal Gold Cup]]
* [[Saint-Denis Crystal]]
* [[Savernake Horn]]
* [[Seax of Beagnoth]]
* [[Sedgeford Torc]]
* [[Sheffield Cross]]
* [[Ship's chronometer from HMS Beagle]]
* [[Shorwell helmet]]
* [[Shropshire bulla]]
* [[Sintra Collar]]
* [[Snettisham Hoard]]
* [[Snettisham Jeweller's Hoard]]
* [[Staffordshire Moorlands Pan]]
* [[Stony Stratford Hoard]]
* [[Strickland Brooch]]
* [[Sutton Hoo trove]]
* [[Sutton Hoo helmet]]
* [[Sutton Hoo purse-lid]]
* [[Sutri Treasure]]
* [[Sweet Track]]
* ''[[Swimming Reindeer]]''
* [[Taplow Barrow]]
* [[Thetford Hoard]]
* [[Tromsø Burial]]
* [[Tudor Heart Pendant]]
* [[Vale of York Hoard]]
* [[Vindolanda tablets|Vindolanda Tablets]]
* [[Undley bracteate]]
* [[Waddesdon Bequest]]
* [[Wandsworth Shield]]
* [[Waterloo Helmet]]
* [[Water Newton Treasure]]
* [[Wernher Triptych]]
* [[Witcham Gravel helmet]]
* [[Winchester Hoard]]
* [[Witham Shield]]
* [[Wolverine pendant of Les Eyzies]]

| group7 = [[British Museum Department of Prints and Drawings|මුද්‍රණ සහ&lt;br/&gt;රේඛා චිත්‍ර]]
| list7  =
* ''[[Allegory of Abundance]]''
* ''[[The Ancient of Days]]''
* ''[[The Disasters of War]]''
* ''[[Dürer's Rhinoceros]]''
* ''[[Epifania (Michelangelo drawing)|Epifania]]''
* ''[[The Fall of Phaeton (Michelangelo)]]''
* ''[[Head of a Walrus]]''
* ''[[I Modi]]''
* ''[[Isabella Brant (drawing)|Isabella Brant]]''
* ''[[John White (colonist and artist)]]''
* ''[[Libro de' Disegni]]''
* ''[[Portrait of a Young Woman (van der Weyden)]]''
* ''[[Study for the Madonna of the Cat]]''
* ''[[The Tale of The Flopsy Bunnies#Illustrations|The Tale of the Flopsy Bunnies]]''
* ''[[Triumphal Arch (woodcut)|Triumphal Arch]]''
* ''[[Vollard Suite]]''

| group8 = වෙනත්
| list8 =
* [[British Museum Department of Coins and Medals|කාසි සහ පදක්කම්]]
* [[British Museum Department of Conservation and Scientific Research|සංරක්ෂණය සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ]]
* [[British Museum Department of Libraries and Archives|පුස්තකාල සහ ලේඛනාගාර]]
* [[Portable Antiquities Scheme|ජංගම පුරාවස්තු සහ නිධාන]]
* ''[[A History of the World in 100 Objects]]''
}}

| group3 = ප්‍රදර්ශන
| list3  =
* ''[[The Citi Exhibition: Manga]]''
* ''[[Hajj: Journey to the Heart of Islam]]''
* ''[[Shakespeare: Staging the World]]''

| group4 = වෙනත්
| list4  =
* [[Blythe House]]
* [[බ්‍රිතානය කෞතුකාගාර පනත]]
* [[Dingwall Beloe Lecture Series|Dingwall Beloe Lectures]]
* [[List of films shot at the British Museum|Films shot at the British Museum]]
* [[Private Case]]
* [[British Museum#Contested artefacts|Repatriation controversy]]
* [[Secretum (British Museum)|Secretum]]
* Staff
** [[List of directors of the British Museum|Directors]]
** [[The British Museum Friends|Friends]]
** [[List of keepers of the British Museum|Keepers]]
** [[Royal Commission on the British Museum]]
** [[List of trustees of the British Museum|Trustees]]

| belowclass = hlist
| below =
* {{Icon|Category}} [[:Category:බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|ප්‍රවර්ගය]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{Documentation|content=
{{Collapsible option}}
[[Category:British Museum templates]]
[[Category:United Kingdom buildings and structures navigational boxes]]
[[Category:Museum navigational boxes]]
}}&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jv4fw59oey9dqs89lam9yvgvueca7f5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බිම්බා දේවී හෙවත් යශෝධරා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73738</id>
    <revision>
      <id>800947</id>
      <parentid>698584</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T03:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>800947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6318" sha1="90ht8ybe685f79d45gbwh4omp53ac3w" xml:space="preserve">{{for|මෙම චිත්‍රපටයට පාදක වූ සැබෑ කාන්තා චරිතය|යශෝධරා}}
{{තොරතුරුකොටුව සලරූ
| name           = බිම්බා දේවී හෙවත් යශෝධරා
| image          = [[File:Bimba Devi alias Yashodara.png|250px]]
| caption        = ප්‍රවර්ධන රුවක්
| starring       = පල්ලවී සුභාෂ් &lt;br/&gt; අර්පිත් චෞධරි
| director       = [[සුනිල් ආරියරත්න]]
| producer       = එච්. ඩී. ප්‍රේමසිරි
| writer         = සුනිල් ආරියරත්න 
| music          = රෝහණ වීරසිංහ
| cinematography = 
| editing        = 
| studio = 
| distributor    = 
| released       = 
| runtime        = 
| country        = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| budget         = 
| gross          = 
| language       = [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]]
}}
'''''බිම්බා දේවී හෙවත් යශෝධරා''''' යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ ඉදිරියේ දී තිරගත වීමට නියමිත [[සුනිල් ආරියරත්න]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ චිත්‍රපටයකි.&lt;ref name=&quot;SSG1&quot;&gt;{{cite news | date=9 July 2017 | title=BIMBA DEVI NOHOTH YASHODARA: STUDYING THE CHARACTER OF A PRINCESS|publisher= [[සන්ඩේ ඔබ්සවර් (ශ්‍රී ලංකාව)|Sunday Observer]]| url=http://www.sundayobserver.lk/2017/07/09/art/bimba-devi-nohoth-yashodara-studying-character-princess| accessdate=12 July 2017}}&lt;/ref&gt; [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]]-භාෂා චරිතාපදාන චිත්‍රපටයක් වන මෙය සඳහා පාදක වී ඇත්තේ [[‍ගෞතම බුදුන් වහන්සේ|සිද්ධාර්ථ කුමරුන්ගේ]] පතිනිය වූ [[යශෝධරා දේවිය]]ගේ කථා පුවතයි.

මෙම චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ ඉන්දියානු නළු නිළියන් දෙපළක වන පල්ලවී සුභාෂ් සහ අර්පිත් චෞධරි විසිනි. (මෙය පල්ලවී සුභාෂ්ගේ චිත්‍රපට වෘත්තියේ [[සිංහල භාෂාව|සිංහල-භාෂා]] ප්‍රවිෂ්ඨයයි) මෙහි සෙසු චරිත දිනෙත් ද සිල්වා, සංගීතා තෙදානි, අජිත් වීරසිංහ, [[උදාරි පෙරේරා]], [[හේෂාන් මනුල]] සහ [[කමල් දේශප්‍රිය]] ඇතුළු නළු නිළියන් පිරිසක් විසිනි.&lt;ref name=&quot;SSG2&quot;&gt;{{cite news | date=9 July 2017 | title=‘Yashodhara’: A movie making, a bridge between Lanka-India talents|publisher= [[ද සන්ඩේ ටයිම්ස් (ශ්‍රී ලංකාව)|The Sunday Times]]| url=http://www.sundaytimes.lk/170709/magazine/yashodhara-248476.html| accessdate=12 July 2017}}&lt;/ref&gt; මෙය අධ්‍යක්ෂණය කරන්නේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] චිත්‍රපට අධ්‍යක්ෂකවරයකු වන මහාචාර්ය [[සුනිල් ආරියරත්න]]‍යන් විසිනි.&lt;ref name=&quot;SSG1&quot; /&gt;

මෙම චිත්‍රපටයේ රූගත කිරීම් සිදුවන්නේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] රන්මිහිතැන්න ටෙලි සිනමා ගම්මානයේ ය‍.&lt;ref name=&quot;SSG2&quot; /&gt; වෙසක් උළෙල හා සමගාමීව 2018 අප්‍රේල් 26 දින මෙම චිත්‍රපටය මුදාහැරීමට නියමිත ය.&lt;ref name=&quot;SSG4&quot;&gt;{{cite news| date=1 January 2018| title=වෙසක් උළෙල නිමිත්තෙන් ‘යශෝධරා’| publisher=[[බුදුසරණ (පුවත්පත)|බුදුසරණ]]| url=http://www.budusarana.lk/budusarana/2018/01/01/PrintPage.asp?REF=news12| accessdate=9 March 2018| archive-url=https://web.archive.org/web/20180310135939/http://www.budusarana.lk/budusarana/2018/01/01/PrintPage.asp?REF=news12| archive-date=10 March 2018| url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==චරිත නිරූපණය==
* පල්ලවී සුභාෂ්, [[යශෝදරා]] දේවිය ලෙස
* අජිත් වීරසිංහ 
* දිනෙත් ද සිල්වා, [[දේවදත්ත]] කුමරු ලෙස
* සංගීතා තෙදානි, [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී]] ලෙස
* [[උදාරි පෙරේරා]], [[සුන්දරී නන්දා මහරහත් තෙරණිය| නන්දා කුමරිය]] ලෙස
* [[හේෂාන් මනුල]], [[නන්ද කුමරු]] ලෙස
* ෂම්මු කසුන්, [[චන්න (බෞද්ධ)|ඡන්න]] ලෙස
* [[කමල් දේශප්‍රිය]], [[සුප්‍රබුද්ධ]] රජු ලෙස
* තුමිඳු දොඩංතැන්න, කාව්‍යක්කාරයා ලෙස
* රුවි ලක්මාලි, රාධිතා ලෙස
* විල්සන් ගුණරත්න, [[අසිත|අසිත]] ලෙස
* ඇනස්ටා ග්‍රේ, උත්තරා ලෙස
* නෙත්සුඛ මුළුතැන්රාළ, රාහුල කුමරුන් ලෙස

== ආශ්‍රේයයන් ==
{{reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:ඉදිරියෙහි දී නිකුත් කිරීමට නියමිත චිත්‍රපට]]
[[Category:සිංහල-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකා චිත්‍රපට]]

{{SriLanka-film-stub}}</text>
      <sha1>90ht8ybe685f79d45gbwh4omp53ac3w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඇබා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83365</id>
    <revision>
      <id>800936</id>
      <parentid>797216</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T21:43:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sayuru Athsara</username>
        <id>59181</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>800936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7429" sha1="o7zecznwm3cs6zpiedwc4yq4od0frnk" xml:space="preserve">{{short description|ස්වීඩ්න් පොප් සංගීත කණ්ඩායම}}
{{Infobox musical artist &lt;!-- See WP:WikiProject Musicians --&gt;
| name             = ඇබා (ABBA)
| image            = ABBA - TopPop 1974 5.png
| image_size       = 280px
| landscape        = 
| caption          = අබා 1974 දී (වමේ සිට)&lt;br /&gt;[[බෙනී ඇන්ඩර්සන්]], [[ඇනී-ෆ්‍රිඩ් ලින්ග්ස්ටැඩ්|ඇනී-ෆ්‍රිඩ් ලින්ග්ස්ටැඩ් (ෆ්‍රීඩා)]],&lt;br /&gt;[[අග්නීතා ෆැල්ට්ස්කොග්]], සහ [[බියෝර්න් උල්වීයස්]]
| background       = group_or_band
| alias            = ජෝර්න් ඇන්ඩ් බෙනී, ඇග්නතා ඇන්ඩ් ඇනී-ෆ්‍රිඩ් (1972-73)
| origin           = [[ස්ටොක්හෝම්]], [[ස්වීඩනය]]
| Genre            = {{Flatlist |
* [[පොප් සංගීතය|පොප්]]
* [[පොප් රොක්]]&lt;ref&gt;{{cite book |last=Moskowitz |first=David V. |date=31 October 2015 |title=The 100 Greatest Bands of All Time: A Guide to the Legends Who Rocked the World |url=https://books.google.com/books?id=8XG9CgAAQBAJ&amp;pg=PA1&amp;lpg=PA1 |location= |publisher=GREENWOOD Publishing Group Incorporated |page=1 |isbn=978-1440803390}}&lt;/ref&gt;
* [[ඩිස්කෝ]]
}}
| years_active     = {{Flatlist |
* 1972–1982
* 2018–වර්තමානය
}}
| label            = {{Flatlist |
* [[පෝලර් මියුසික්|පෝලර්]]
* [[පොලිඩෝර් රෙකෝර්ඩ්ස්|පොලිඩෝර්]]
* [[ඇට්ලැන්ටික් රෙකෝර්ඩ්ස්|ඇට්ලැන්ටික්]]
* [[එපික් රෙකෝර්ඩ්ස්|එපික්]]
* [[ආර්සීඒ රෙකෝර්ඩ්ස්|ආර්සීඒ වික්ටර්]]
* [[ඩිස්කස් වෝග්|වෝග්]]
* සන්ෂයින්
&lt;!--DO ''not'' add other labels such as &quot;China Radio&quot;, &quot;Ariston&quot;, or &quot;Metal&quot; back. These are ''not'' of importance because &quot;Metal&quot; is not consistent with the lead paragraph that states the selling countries. --&gt;
}}
| associated_acts  = {{Flatlist |
* [[හෙප් ස්ටාර්ස්]]
* [[හූටෙනැනී සිංගර්ස්]]
* [[බෙනී ඇන්ඩර්සන්ස් ඕකෙස්ටර්]]
}}
| website          = {{URL|abbasite.com}}
| current_members  = 
* [[අග්නීතා ෆැල්ට්ස්කොග්]]
* [[බියෝර්න් ඌල්වීයස්]]
* [[බෙනී ඇන්ඩර්සන්]]
* [[ඇනී-ෆ්‍රිඩ් ලින්ග්ස්ට්‍රැඩ්]]
}}

'''ඇබා''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 1972දී [[ස්ටොක්හෝම්]] හි දී පිහිටුවන ලද [[ස්වීඩනය|ස්වීඩන]] පොප් [[සංගීත කණ්ඩායම් වර්ග ලැයිස්තුව|සංගීත කණ්ඩායමකි]]. මෙහි සාමාජිකයන් වන්නේ ඇග්නතා ෆැල්ට්ස්කොග්, ජෝර්න් අල්වියස්, බෙනී ඇන්ඩර්සන්, සහ ඇනී-ෆ්‍රිඩ් ලින්ග්ස්ටැඩ් ය. මෙම කණ්ඩායමේ නම සාමාජිකයන්ගේ නමේ මුල් කොටසේ පළමු අකුරු එක්වී සෑදුණකි. 1972 සහ 1982 අතර කාලයේ ලොව පුරා සංගීත දර්ශකවල මුල් ස්ථාන හිමිකරගත් ඔවුහු ජනප්‍රිය සංගීතයේ ඉතිහාසය තුළ ආර්ථිකමය අතින් වඩාත්ම සාර්ථක කලාකරුවන් අතරට පැමිණීමට සමත්වූහ.

==ගීතාවලිය==
{{Main|අබා ගීතාවලිය|අබා පටිගත කළ ගීත නාමාවලිය|l2=ගීත|අබා පටිගත කොට මුදානොහළ ගීත නාමාවලිය|l3=මුදානොහළ ගීත}}

'''ස්ටූඩියෝ ඇල්බම'''
* ''[[Ring Ring (album)|Ring Ring]]'' (1973)
* ''[[Waterloo (album)|Waterloo]]'' (1974)
* ''[[ABBA (album)|ABBA]]'' (1975)
* ''[[Arrival (ABBA album)|Arrival]]'' (1976)
* ''[[ABBA: The Album|''The Album'']]'' (1977)
* ''[[Voulez-Vous]]'' (1979)
* ''[[Super Trouper (album)|Super Trouper]]'' (1980)
* ''[[The Visitors (ABBA album)|The Visitors]]'' (1981)
* ''Voyage'' (2021)

==උද්ධෘත==

===ආශ්‍රේයයන්===
{{Reflist|30em}}

===ග්‍රන්ථාවලිය===
* {{Cite book| last1 = Palm| first1 = Carl Magnus| title = Bright Lights, Dark Shadows: The Real Story of ABBA| url = https://archive.org/details/brightlightsdark0000palm| year = 2001| publisher = Omnibus| location = London| isbn = 978-0-7119-8389-2| ref = harv}}

===වැඩිදුර කියවීමට===
*''ABBA – 5 Years''. Billboard, 1979-9-8, pp.&amp;nbsp;23–46 ([https://books.google.com/books?id=6CMEAAAAMBAJ&amp;pg=PT23 online copy (Google)])
* Benny Andersson, Björn Ulvaeus, Judy Craymer: ''Mamma Mia! How Can I Resist You?: The Inside Story of Mamma Mia! and the Songs of ABBA''. Weidenfeld &amp; Nicolson, 2006
*[[Carl Magnus Palm]]. ''ABBA – The Complete Recording Sessions'' (1994)
* [[Carl Magnus Palm]] (2000). ''From &quot;ABBA&quot; to &quot;Mamma Mia!&quot;'' {{ISBN|1-85227-864-1}}
* Elisabeth Vincentelli: ''ABBA Treasures: A Celebration of the Ultimate Pop Group''. Omnibus Press, 2010, {{ISBN|9781849386463}}
* Oldham, Andrew, Calder, Tony &amp; Irvin, Colin (1995) &quot;ABBA: The Name of the Game&quot;, {{ISBN|0-283-06232-0}}
* Potiez, Jean-Marie (2000). ''ABBA&amp;nbsp;– The Book'' {{ISBN|1-85410-928-6}}
* Simon Sheridan: ''The Complete ABBA''. Titan Books, 2012, {{ISBN|9781781164983}}
*Anna Henker (ed.), Astrid Heyde (ed.): [https://web.archive.org/web/20170325013726/https://www.ni.hu-berlin.de/de/np/abba_lexikon.pdf ''Abba – Das Lexikon'']. Northern Europe Institut, Humboldt-University Berlin, 2015 (German)
* Steve Harnell (ed.): ''Classic Pop Presents Abba: A Celebration''. Classic Pop Magazine (special edition), November 2016

===වාර්තා වැඩසටහන්===
* Thierry Lecuyer, Jean-Marie Potiez: ''Thank You ABBA.'' Willow Wil Studios/A2C Video, 1993
* Barry Barnes: ''ABBA − The History.'' Polar Music International AB, 1999
* Chris Hunt: ''The Winner Takes it All − The ABBA Story.'' Littlestar Services/lambic Productions, 1999
* Steve Cole, Chris Hunt: ''Super Troupers − Thirty Years of ABBA''. BBC, 2004
* ''The Joy of Abba''. BBC 4, 27. December 2013 ([http://www.bbc.co.uk/programmes/b03lyzpp BBC page])
* Carl Magnus Palm, Roger Backlund: ''ABBA – When Four Became One''. SVT, 2. Januar 2012
* Carl Magnus Palm, Roger Backlund: ''ABBA – Absolute Image''. SVT, 2. Januar 2012
* ''ABBA – Bang a boomerang''. ABC 1, 30. Januar 2013 ([http://www.abc.net.au/tv/guide/abc1/201301/programs/DO1134Q001D2013-01-30T203200.htm ABC page])
* ABBA: When All Is Said and Done (2017)

{{World Music Award for Best Selling Scandinavian Artist}}

[[ප්‍රවර්ගය:ස්වීඩනය]]</text>
      <sha1>o7zecznwm3cs6zpiedwc4yq4od0frnk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aymane Bouras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91859</id>
    <revision>
      <id>800937</id>
      <parentid>766736</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T23:27:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>800937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3883" sha1="g4z9gyuop1xsi8t8gf1tjd6bukmzrks" xml:space="preserve">'''Aymane Bouras''' is a Moroccan composer born on August 8, 2000 in [[:en:Safi,_Morocco|Safi, Morocco]] . Since he was a child, Aymane had a good inspiration for music and because of that, he makes some instrumental music. He debuted in early July 2021 with his first Album &quot;Sunshine&quot;.&lt;ref&gt;https://www.anewsweek.com/aymane-bouras-journey-to-success/{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;{{Infobox Person|name=Aymane Bouras|birth_date=August 8, 2000 (age 20)|birth_place=Safi, Morocco|occupation=Composer|years_active=2021-present|image=}}

== Biography ==
Aymane Bouras was born on August 8, 2000 in [[:en:Safi,_Morocco|Safi, Morocco]] , He lived in [[:en:Casablanca|Casablanca]] between 2004 until moving to [[:en:Safi,_Morocco|safi]] 2012&lt;ref&gt;https://www.dailymusicroll.com/latest-news/aymane-bouras-journey-to-success.html&lt;/ref&gt;

He attended Khalil Gibran School&lt;ref&gt;https://www.kgs-rabat.ma/&lt;/ref&gt;  for his primary level of Education from 2006 - 2012 and [https://ikns.edu.bh/ ibn khaldoun high school] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210913140300/https://ikns.edu.bh/ |date=2021-09-13 }} for his secondary level of Education and that was from 2012 - 2017. He joined [[:en:Cadi_Ayyad_University|Cadi Ayyad University]] in 2018 to pursue a Bachelor's Degree in Development Economics

Bouras began posting videos to [[යූටියුබ්|YouTube]] in early 2018 at the age of 18, under the handle &quot;Aymane Bouras Gaming&quot;; his early content Let's Plays Pubg Mobile . He went viral in 2021 after his [https://www.youtube.com/watch?v=GE6H2zCJLMU &quot;hecker leaves Beluga&quot;] video earned Millions of views in just a few days, and has become increasingly popular ever since. In 2021 Aymane Bouras Gain More than 500k Subscribers in his Youtube Channel [https://www.youtube.com/channel/UC-kbQRi1a4nybvCYoiCfZ7w/abouthttps://www.youtube.com/channel/UC-kbQRi1a4nybvCYoiCfZ7w/about heckler]

Aymane Bouras is one of the emerging artists today. In addition to being a successful music producer, his music and his songs with Young CEOs make him a popular face in his circles and fans. His expertise in singing various songs increased his popularity in the world before. &lt;ref&gt;https://starsgazette.com/news/aymane-buouras-journey-to-success/0330093 {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

He is a YouTube content creator and Facebook digital media assistant. By 2021, Aymane Bouras Social Networks will be gaining huge popularity in managing the digital media of the artist brands he has identified. He runs a company called Aymane Bouras Productions and provides a wide range of services including music production, video editing, remixing and audio compose and mustering, photography and photo editing, social media manager and strategist&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=https://sportifynews.com/news/aymane-buouras-journey-to-success/0330093 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210913140300/https://sportifynews.com/news/aymane-buouras-journey-to-success/0330093 |access-date=2021-09-13 |archive-date=2021-09-13}}&lt;/ref&gt;

== Popular tracks ==

* [https://open.spotify.com/track/24HYCeFd8LSZNzfOtYVysd?si=1028f4b133604819 Sin]
* [https://open.spotify.com/track/2fjG08ZsdxYCoschDU7YP9?si=a660671f5af84470 Clup]
* [https://open.spotify.com/track/5ahprM4BIB42cyvVRJ0iA8?si=c2f1a3635ff14a89 Hell]
* [https://open.spotify.com/track/2kJNcB1nBEp7Zs20cdidwm?si=8c7205fb47fc463f Heaven] 
* [https://open.spotify.com/track/24zqNPGgWfwijl735AdMST?si=a87c46c4c1e247ea Dancing Night]

== External links ==

* [https://www.facebook.com/iam.aymanebouras/ Aymane Bouras on Facebook]
* [https://open.spotify.com/artist/7FZjtZliuomNxc2w30YWLQ Aymane Bouras stream on Spotify]

== References ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>g4z9gyuop1xsi8t8gf1tjd6bukmzrks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Gandhara</title>
    <ns>10</ns>
    <id>94801</id>
    <revision>
      <id>800958</id>
      <parentid>800395</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>800958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5818" sha1="rxifeo3iuoqrzpyv9p4g4vgke8mndal" xml:space="preserve">{{Navbox
| name      = Gandhara
| title     = [[ගන්ධාර|ගන්ධාරය]]
| state        = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
|image =
| group1 =ඉතිහාසය
| list1  =
* [[ගන්ධාර (රාජධානිය)|ගන්ධාර රාජධානිය]]
* [[ඇකිමේනීය ඉන්දු නිම්න ආක්‍රමණය]]
* [[ඉන්දියාවේ ග්‍රීක ආක්‍රමණ]]
* [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
* [[ග්‍රීක-බැක්ට්‍රියානු රාජධානිය]]
*[[ඉන්දු-ග්‍රීක රාජධානිය]]
* [[ඉන්දු-සිතියානුවෝ]]
* [[Indo-Parthians]]
* [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය]]
* [[Alchon Huns]] 
* [[තුර්ක් ශාහිවරු]]
* [[Hindu Shahi]]s
* [[Ghaznavid Empire]]

| group2 = සංස්කෘතිය
| list2  =
* [[ග්‍රීක-බෞද්ධ කලාව]]
* [[ග්‍රීක-බුද්ධාගම්]]
* [[Hellenistic influence on Indian art]]
* [[Silk Road transmission of Buddhism]]
* [[:Commons:Category:Art of Gandhara by museum|කෞතුකාගාරය අනුව ගන්ධාර කලාව]]

| group3 = පුරාවිද්‍යාව
| list3 =
{{Navbox|child
| group1 = [[පෙශාවර්]] ද්‍රෝණිය
| list1  =
* [[තඛ්ත්-ඉ-බාහි]]
* [[සාහ්ර්-ඉ-බහ්ලොල්]]
* [[බාහෝ ඪේරි]]
* [[අසීස් ඪේරි]]
* [[ශාජි-කී-ඪේරි]]
* [[කණිෂ්ක ස්තූපය]]
* [[ලෝරියාන් තංගයි]]
* [[ජමාල් ගර්හි]]
* [[:Commons:Category:Yusufzai|යුසුෆ්සායි‎]]
* [[:Commons:Category:Sikri Yusufzai stupa|සික්රි යුසුෆ්සායි]]
* [[බුත්කාර ස්තූපය]]
* [[භාමාලා ස්තූපය|භාමාලා]]
* [[:Commons:Category:Aziz Dheri Stupa|අසීස් ඪේරි]]
* [[:Commons:Category:Shingardara stupa|ශින්ගාර්දාරා]] 
* [[:Commons:Category:Ali Masjid Stupa|අලි මස්ජිදය]]
* [[:Commons:Category:Sphola Stupa|ස්ඵෝලා]] 
* [[අහින් පොෂ්]]
* [[:Commons:Category:Ancient art of the Swat valley|ස්වාට්]]
* [[සයිදු ශරීෆ් ස්තූපය|සයිදු ශරීෆ්]]
* [[:File:Early stupa 6 meters in diameter with fallen umbrella on side in Chakpat near Chakdara.jpg|චක්පට්]]
* [[බාරීකොට්]]
* [[චාර්සද්දා]]
* [[පුෂ්කලාවතී]]
* [[රාණිගට්]]
* [[හෂ්ට්නගර්]]
* [[සික්රි ස්තූපය]]

| group2 = [[තක්ෂිලා]]
| list2  =
* [[සිර්කප්]]
*[[ධර්මරාජික]]
*[[ජෝලියන්]]
*[[කලවාන්]]
*[[මෝහ්රා මුරාදු]]
*[[ජන්ඩියාල්]]
*[[කුණාල ස්තූපය]]
*[[:File:Lalchak Monastery in Taxila.jpg|ලාල්චක් ආරාමය]]
* [[:Commons:Category:Badalpur Buddhist stupa and monastery|බදල්පූර්]]
* [[:Commons:Category:Buddhist remains around Bhallar stupa, Taxila|භල්ලර්]]
* [[මාණික්‍යාලා ස්තූපය|මාන්කියාලා]] 
* [[භීර් ගොඩැල්ල]]

| group3 = නැගෙනහිර [[ඇෆ්ඝනිස්තානය]]
| list3  =
* [[හඩ්ඩා, ඇෆ්ඝනිස්තානය|හඩ්ඩා]]
**[[තාපා ශෝටර්]]
**[[ශඛීල්-ඉ-ඝූන්ඩි ස්තූපය| ශඛීල්-ඉ-ඝූන්ඩි]]
**[[Commons:Category:Tapa-i Kafariha Monastery|තාපා-ඉ කෆාරිහා]]
*[[ශොතෝරාක් ආරාමය|ශොතෝරාක්]]
*[[පෛතාවා]]
*[[බිමාරාන්]]
* [[මෙස් අයිනක්]]
* [[ෆොන්ඩුකිස්තාන් ආරාමය|ෆොන්ඩුකිස්තාන්]]
* [[ඛෙයර් ඛානේ]]
* [[ස්ඵෝලා ස්තූපය]]
* [[තෙපේ සර්දාර්|තාපා සර්දාර්]]
* [[නාරෙන්ජ් කන්ද|තෙපේ නාරෙන්ජ්]]
* [[තෙපේ මාන්ජාන්]]
}}
| group4 = කෞතුක වස්තූන්
| list4  =
* [[තක්ෂිලාවේ අරමයික අභිලේඛනය]]
* [[බිමාරාන් කරඬුව]]
* [[කණිෂ්ක කරඬුව]]
* [[ශිලා පලත]]
* [[බාමියන් බුද්ධ ප්‍රතිමා]]
* [[බූනර් උන්නත කැටයම්]]
* [[සප්තඍෂි තිලා ප්‍රතිමාව]]
* [[Post-Mauryan coinage of Gandhara]]
* [[Kabul hoard]]
* [[ශීන්කෝට් කරඬුව]]
* [[රුඛූනා කරඬුව]]
* [[බෙග්‍රාම් හි නිධානය]]
* [[වාර්දාක් බඳුන]]
* [[ගන්ධාර සිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාව (ටෝකියෝ)|සිටි බුද්ධ ප්‍රතිමාව]]
* ''[[බ්‍රසල්ස් බුද්ධ ප්‍රතිමාව]]''
* [[බාජෝර් කරඬුව]]
* [[ඉන්ද්‍රවර්මන්ගේ රිදී කරඬුව]]
* [[Hephthalite silver bowl]]
* [[ගාර්ඩීස් ගණේශ ප්‍රතිමාව| ගාර්ඩීස් ගණේශ]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{collapsible option}}
	
[[Category:India templates]]
[[ප්‍රවර්ගය:බුද්ධාගම පිළිබඳ සැකිලි]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rxifeo3iuoqrzpyv9p4g4vgke8mndal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නසුම් අහමඩ්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95440</id>
    <revision>
      <id>800906</id>
      <parentid>773560</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T15:32:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dostojewskij</username>
        <id>18594</id>
      </contributor>
      <comment>ප්‍රවර්ගය:1994 උපත්</comment>
      <origin>800906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="ehpotv2csbqf0xjjmgdjccjv6o3g98h" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Nasum Ahmed on 2022.png|thumb]]
නසුම් අහමඩ් (බෙංගාලි: নাসুম আহমেদ;[1] උපත 1994 දෙසැම්බර් 5) යනු දේශීය ක්‍රිකට් වල සිල්හෙට් අංශය වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කරන බංග්ලාදේශ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි. ඔහු 2021 මාර්තු මාසයේදී බංගලාදේශ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම වෙනුවෙන් ජාත්‍යන්තර තරගයට පිවිසියේය.&lt;ref name=&quot;Bio&quot;&gt;{{Cite web |title=Nasum Ahmed |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/348049.html |url-status=live |access-date=13 August 2021 |work=[[ESPN Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt;

== යොමු කිරීම් ==

[[ප්‍රවර්ගය:1994 උපත්]]</text>
      <sha1>ehpotv2csbqf0xjjmgdjccjv6o3g98h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Health in Sri Lanka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115666</id>
    <revision>
      <id>800938</id>
      <parentid>620481</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T23:30:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>800938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3121" sha1="idjzrsar21358erdkvyf7olzz0ihy9k" xml:space="preserve">[[File:Life expectancy by WBG -Sri Lanka.png|thumb|ශ්‍රී ලංකාව තුළ ආයු අපේක්ෂාව]]

ශ්‍රී ලංකාව තම අසල්වැසි රටවලට වඩා ඉහළ [[life expectancy|ආයු අපේක්ෂාවක්]] සහ අඩු මාතෘ හා ළදරු මරණ අනුපාතයක් ඇති අතර, [[සෞඛ්‍ය සේවාව|සෞඛ්‍ය සේවාවේ]] කලාපීය සාමාන්‍යයට වඩා ඉහළ අගයක් සහිත රටකි.&lt;ref name=&quot;who&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;asiantribune&quot;/&gt; {{as of|2018}} හි ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා 72.1 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 78.5 ක් වූ අතර, රට ලෝකයේ 70 වැනි ස්ථානය දරයි.&lt;ref name=&quot;worldlifeexpectancy&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව, එහි ආදායම් මට්ටම මත පදනම්ව [[සෞඛ්‍ය සේවා]] සඳහා ඇති අයිතිය සඳහා ඉටු කළ යුතු කාර්ය 86.7% ක් ඉටු කරන බව The Human Rights Measurement Initiative&lt;ref name=&quot;humanrightsmeasurement&quot;/&gt; තහවුරු කරයි.&lt;ref name=&quot;rightstracker&quot;/&gt;

== ආශ්‍රිත ==
* [[Healthcare in Sri Lanka]]
* [[CKDu in Sri Lanka]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist|refs=

&lt;ref name=&quot;who&quot;&gt;https://www.who.int/gho/countries/lka.pdf?ua=1 {{Bare URL PDF|date=March 2022}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;asiantribune&quot;&gt;{{Cite web|url = http://www.asiantribune.com/news/2010/12/15/sri-lanka-tops-healthcare-deliver-south-asia-unfpa|title = Sri Lanka tops in healthcare deliver in South Asia-UNFPA|access-date = 2018-11-25|archive-date = 2016-03-04|archive-url = https://web.archive.org/web/20160304053148/http://www.asiantribune.com/news/2010/12/15/sri-lanka-tops-healthcare-deliver-south-asia-unfpa|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;worldlifeexpectancy&quot;&gt;{{cite news |title=SRI LANKA : LIFE EXPECTANCY |url=https://www.worldlifeexpectancy.com/sri-lanka-life-expectancy |access-date=25 November 2018 |publisher=World Life Expectancy |date=2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181125204457/https://www.worldlifeexpectancy.com/sri-lanka-life-expectancy |archive-date=25 November 2018 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;humanrightsmeasurement&quot;&gt;{{Cite web |title=Human Rights Measurement Initiative – The first global initiative to track the human rights performance of countries |url=https://humanrightsmeasurement.org/ |access-date=2023-05-01 |website=humanrightsmeasurement.org |language=en-US}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;rightstracker&quot;&gt;{{Cite web |title=Sri Lanka - Human Rights Tracker |url=https://rightstracker.org/ |access-date=2023-05-01 |website=rightstracker.org |language=en}}&lt;/ref&gt;

}}

== භාහිර සබැඳි ==
{{Sister project links}}

{{Asia topic|Health in}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ සෞඛ්‍ය සේවාව| ]]

{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>idjzrsar21358erdkvyf7olzz0ihy9k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>165115</id>
    <revision>
      <id>800887</id>
      <parentid>800863</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] සිට [[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>800863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46723" sha1="lh7khff82sogxo2gw2e1pfl9xjct85j" xml:space="preserve">{{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }}

{{Infobox ancient site
|name = {{larger|විල්ගම්වෙහෙර&lt;br&gt; සෝමාවතී රජ මහා විහාරය}}(විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය)
|alternate_name = විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
|image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය]]
|image_size = 275px
|alt =
|caption =
|map_type = ශ්‍රී ලංකාව 
|relief = yes
|map_alt =
|coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}}
|map_dot_label = විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
|location = තෝප්පූර්, සේරුවාවිල, [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය]], [[නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|region = සේරුවාවිල
|type = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය
|part_of =
|length =
|width =
|area =
|height =
|builder = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු
|material =
|built = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස
|abandoned =
|epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]]
|cultures = සිංහල බෞද්ධ
|dependency_of =
|occupants =
|event = බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත පැරණි සෝමනුවර ස්ථූපය පිහිටා ඇත
|excavations =
|archaeologists =
|condition = සංරක්ෂණය කරමින් සහ ආගමික භාවිතයේ පවතින
|ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
|management = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
|public_access = හැක
|website = {{URL|https://mahamevnawa.lk}}
|notes = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවක් ලෙස වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වේ.
|designation1 = APMSL
|designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
|designation1_date =
|designation1_number =
|designation1_criteria = පධානඝර
|designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය
|designation1_free1name =
|designation1_free1value =
|designation1_free2name =
|designation1_free2value =
}}

'''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.[[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)|පධානඝර]] හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් ලෙස යැයි සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව  සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන්  කරවා කරවන ලද '''&quot;සෝමවතී ස්තූපය&quot;''' වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය ලෙස පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සලකනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස ඒ බව මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.&lt;ref&gt;https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== සෝමාවතී ස්තූපයේ ආරම්භය ===

පැරණි බෞද්ධ වංශකතා හා ධාතු සාහිත්‍යයට අනුව, සෝමාවතී ස්තූපයේ ඉතිහාසය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ සමඟ සම්බන්ධ වේ. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ [[ජිනකාලමාලී]] වැනි මූලාශ්‍රවලට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නා රජු මහත් ශෝකයට පත්ව, අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කිරීම සඳහා පැමිණියේය. ධාතු බෙදාදීමේ අවස්ථාවේදී ද්‍රෝණ බමුණා විසින් දකුණු දළදාව සඟවාගත් බව දැක, ජයසේන නා රජු එය ලබාගෙන නාග භවනට රැගෙන ගිය බවත්, එහි මැණික් ස්තූපයක් කර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර මහත් පූජාවන් පැවැත්වූ බවත් එම වංශකතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ.

පසුව ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේදී මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ නාග භවනට ගොස් දකුණු දළදා වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කළ බවත්, එය සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජු වෙත භාර දුන් බවත් වංශකතා මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ගිරිඅභය රජු විසින් සිය බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ස්තූපයක් ඉදිකළ අතර, එය '''සෝමාවතී ස්තූපය''' ලෙස හැඳින්වූ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Dhatuvamsa&quot;&gt;{{cite book
|title=ධාතුවංශය
|language=si
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot;&gt;{{cite book
|last=බුද්ධදත්ත
|first=පොල්වත්තේ
|title=ජිනකාලමාලී
|year=1962
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

[[ජිනකාලමාලී]] විස්තරයට අනුව, ගිරිඅභය රජු සේරුනුවරට පැමිණි පසු එහි රජු වූ සිව රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ඔහුට ලබා දුන් අතර, ගිරිඅභය රජු එම නුවර තම බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් '''සෝමනුවර''' ලෙස නම් කළේය. පසුව සෝමාදේවියගේ ඉල්ලීම මත එම නුවර ආසන්නයේ විහාරයක් හා චෛත්‍යයක් ඉදිකිරීමට කටයුතු කළ බවත්, එහි මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂූන් පිරිසක් සමඟ වැඩසිටි බවත්, මහින්ද තෙරුන් විසින් පුදනු ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව ගිරිඅභය රජු වෙත ලබාදුන් බවත් ජිනකාලමාලීයේ දැක්වේ. එම දළදාව චෛත්‍යයේ නිධන් කර ස්තූපය ඉදිකළ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

=== විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම ===

සෝමාවතී ස්තූපය වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් උපකාර වී ඇත්තේ පැරණි වංශකතාවල සඳහන් භූගෝලීය විස්තර සහ වර්තමාන ස්ථානයේ පිහිටීම අතර ඇති සමානත්වයයි. ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත් ප්‍රදේශයේ, සේරු විලෙහි කෙළවරට ආසන්නව පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Dhatuvamsa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot;&gt;{{cite web
|title=සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර
|url=https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/
|website=මහමෙව්නාව
|date=2016-12-03
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

ජිනකාලමාලීයේ විස්තරයට අනුව සේරු රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ගිරිඅභය රජුට ලබා දී ඇති අතර, එය සෝමනුවර ලෙස නම් කරන ලදී. එම නිසා පැරණි සෝමනුවර සේරු විල ආශ්‍රිතව පිහිටිය යුතු බව එම වංශකතා විස්තරයෙන් පෙනී යයි.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරු දෙසින්, සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්න ප්‍රදේශයකය. සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති පැරණි විශාල බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය වන අතර, එය සේරුවිල මංගල මහා සෑයට ආසන්නව පිහිටීම ද වංශකතා විස්තර සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණකි. මෙම භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන් විල්ගම්වෙහෙර පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot;&gt;{{cite web
|title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර?
|url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511
|website=ලංකාදීප
|date=2020-08-22
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

=== සේරුවිල මහාසෑය හා සෝමනුවර අතර සම්බන්ධය ===

විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට වැදගත් වන තවත් කරුණක් වන්නේ සෝමනුවර හා සේරුවිල මහාසෑය අතර පැවති බව වංශකතා මගින් දැක්වෙන සමීප සම්බන්ධතාවයයි. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී පිළිබඳ කළ පර්යේෂණවලට අනුව, සෝමනුවරේ පිහිටි ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑය ඉදිකිරීමේ හා එහි ධාතු නිධානයේ කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;

වංශකතා අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑය සඳහා පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආගන්තුක වත් සිදුකර ඇත්තේත්, ලලාට ධාතුව උපස්ථානය සඳහා නිතර වැඩම කර ඇත්තේත් ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ බව සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව මෙය සෝමනුවර සේරුනුවරට ඉතා ආසන්නව පිහිටි බව පෙන්වන කරුණක් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;

මෙම සම්බන්ධතාවය [[ජිනකාලමාලී]]යේ දක්වන සෝමනුවර පිහිටීම පිළිබඳ විස්තර සමඟද ගැළපේ. එහි සෝමනුවර විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙසත්, ගිරිඅභය රජු එහි රාජ්‍යය කළ බවත්, එහිදී මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ සහාය ඇතිව දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ස්තූපයක් ඉදිකළ බවත් දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

=== සෝමනුවරින් ආරම්භ වූ ධාතු පෙරහැර ===

සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර භූගෝලීය සමීපත්වය පෙන්වන තවත් කරුණක් වන්නේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන උත්සවයට සම්බන්ධ වූ මහා පෙරහැර පිළිබඳ වංශකතා විස්තරයයි.වංශකතා විග්‍රහයට අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ලලාට ධාතු නිධාන උත්සවය සඳහා වූ මහා පෙරහැර '''සෝමනුවරින් ආරම්භ වී''' සේරුවිල මහා සෑය වෙත ගමන් කර තිබේ. එම විස්තරය අනුව වප් මස පසළොස්වක පොහෝ දිනයේ දහවල් ආරම්භ වූ පෙරහැර හිරු බැස යාමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ඇතුළු වී ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot;&gt;{{cite web
|title=අසිරිමත් ධාතු පුරාණය 23 කොටස : අනුහස් පානා සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ වැඩ සිටිනා වෙල්ගම් වෙහෙර සෑ රජුන්
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2016/04/21/tmp.asp?ID=fea04
|website=බුදුසරණ
|date=2016-04-21
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

මෙම විස්තරය සෝමනුවර හා සේරුවිල මංගල මහා සෑය අතර තිබිය යුතු භූගෝලීය සමීපත්වය පිළිබඳ වැදගත් ඉඟියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනම්, සෝමනුවර සේරුවිල මහාසෑයෙන් සැලකිය යුතු දුරකින් පිහිටි ස්ථානයක් වූයේ නම්, දහවල් ආරම්භ වූ මහා පෙරහැරක් හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ළඟාවීම පිළිබඳ වංශකතා විස්තරය සමඟ එය ගැළපීම අපහසු වේ. මේ හේතුවෙන් මෙම පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරයද විල්ගම්වෙහෙර හා පැරණි සෝමනුවර අතර පිහිටීම සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන භූගෝලීය සාධක අතරට ඇතුළත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

=== මහාචාර්ය විමල් විජේරත්නගේ පර්යේෂණ ===

විල්ගම්වෙහෙර ස්ථානය සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමේ පර්යේෂණ ඉතිහාසයේ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතාට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. ධාතුවංශය පදනම් කරගනිමින් සිය ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණ සිදුකළ ඔහු, 1970 දශකයේදී ධාතුවංශයේ සඳහන් ස්ථාන හඳුනාගැනීම සඳහා කළ ගවේෂණයකදී විල්ගම්වෙහෙර පිළිබඳ අවධානය යොමු කළේය.

ගුවන් ඡායාරූප සහ 1923දී සකස් කරන ලද පැරණි සිතියම් පරීක්ෂා කිරීමේදී සේරුවිලේ උතුරු කෙළවරේ කඳුගැටයක් වැනි උස් ස්ථානයක් හඳුනාගත් බවත්, එම ස්ථානය බ්‍රිතාන්‍ය සිතියම්වල ඓතිහාසික ස්ථානයක් ලෙස සලකුණු කර තිබූ බවත් විජේරත්න මහතා සඳහන් කර ඇත. එම ස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේදී ගරා වැටුණු ස්තූපයක නටබුන්, යූප ස්ථම්භයක්, අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් බවට හඳුනාගත් ගඩොල් සහ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක විහාරාරාමයක නටබුන් හඳුනාගත් බව ඔහු පවසා ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

විජේරත්න මහතාගේ පර්යේෂණයට අනුව, ධාතුවංශය ඇතුළු වංශකතා මූලාශ්‍රවල සඳහන් සෝමනුවර පිළිබඳ තොරතුරු, විල්ගම්වෙහෙරේ භූගෝලීය පිහිටීම සහ තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමයේ භාෂාමය පරිණාමය යන කරුණු එකිනෙක සම්බන්ධ වේ. මෙම පර්යේෂණ මත පදනම්ව ඔහු විල්ගම්වෙහෙර සෝම විහාරය සහ සෝමාවතී ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමේ මතය ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය ===

මෙම හඳුනාගැනීම සඳහා තවත් භාෂාමය සාධකයක් ලෙස තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කර ඇති මතය සැලකේ. මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා ඉදිරිපත් කර ඇති මතයට අනුව, පැරණි '''සෝමපුර''' යන නාමය පසුව '''සෝම්පූර්''', '''තෝම්පූර්''' සහ අවසානයේ '''තෝප්පූර්''' ලෙස භාෂාමය වශයෙන් වෙනස් වී තිබිය හැකිය. එම නාම විකාශය පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටීම හඳුනාගැනීම සඳහා භාෂාමය සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

=== පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ සිදුකළ ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක හමුවී ඇත. පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කළ පරිදි, ස්තූපය වටා තිබූ ඇත්පවුරක නටබුන් හමුවීම සහ ස්තූප මළුවෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ ස්තූපවල භාවිත වූ යූප ගල හා ඡත්‍ර කොටස් හමුවීම එහි මුල් ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ වැදගත් සාධක වේ. පැරණි සිරිපතුල් ගලක් සහ වෙනත් ස්තූප අංගද එහිදී හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව හා මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී ආරම්භ කළ කැණීම්වලදී ස්තූපය හා ඒ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත. ස්තූපය අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය වංශකතාවල සෝමාවතී ස්තූපය සම්බන්ධයෙන් දක්වන මුල් ඓතිහාසික කාලපරාසය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණක් වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය පමණක් මගින් එය ගිරිඅභය රජු විසින් ඉදිකළ සෝමාවතී ස්තූපය බව සෘජුව තහවුරු නොවන බැවින්, එය භූගෝලීය හා වංශකතා සාධක සමඟ එක්ව සලකා බැලිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== හඳුනාගැනීම සඳහා ඇති ප්‍රධාන සාධක ===

විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය:

* පැරණි ධාතුවංශ හා ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත්, විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර වීම.
* සෝමනුවරේ ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ කටයුතු හා ලලාට ධාතු උපස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටීම.
* සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන මහා පෙරහැර සෝමනුවරින් ආරම්භ වී හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට පැමිණි බවට ඇති වංශකතා විස්තරය.
* විල්ගම්වෙහෙර සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරින් සහ සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටීම.
* සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රධාන පැරණි බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර වීම.
* ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවීම සහ ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පසුකාලීන යුග දක්වා ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගැනීම.
* ස්තූපය ආශ්‍රිතව යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස්, සිරිපතුල් ගල සහ පැරණි ඇත්පවුරක නටබුන් වැනි මුල් බෞද්ධ ස්තූප සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවීම.
* තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පැරණි සෝමපුර යන නාමයෙන් පරිණාමය වූවා විය හැකි බවට ඉදිරිපත් කර ඇති භාෂාමය මතය.
* 1970 දශකයේදී මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් ධාතුවංශය, පැරණි සිතියම් සහ ගුවන් ඡායාරූප ආශ්‍රයෙන් විල්ගම්වෙහෙර හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ කරුණු.
* 2015 සිට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ස්ථානයේ පැරණිභාවය හා වැදගත්කම පිළිබඳ නව සාධක අනාවරණය වීම.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

මෙම කරුණු සමස්තයක් ලෙස සලකා බැලීමේදී, වංශකතාවල සඳහන් '''සේරු විලෙහි කෙළවර පිහිටි සෝමනුවරේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය''' වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමට පදනමක් සැපයෙන බව පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී ඉදිරිපත් කර ඇත. විශේෂයෙන් සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර පැවති බව වංශකතා මගින් පෙනෙන ආසන්න සම්බන්ධතාවය, මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ භූමිකාව සහ සෝමනුවරින් සේරුවිලට ගමන් කළ ධාතු පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරය, මෙම හඳුනාගැනීමේ භූගෝලීය තර්කයට අමතර සාධක සපයයි.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

ගිරිඅභය රජු විසින් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකළ ස්තූපය බවට සෘජුව සඳහන් වන සමකාලීන ශිලා ලේඛනයක් හෝ එම දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් මෙතෙක් ප්‍රකාශිත කැණීම් මගින් හඳුනාගෙන නොමැති අතර විල්ගම්වෙහෙර සහ සෝමාවතී ස්තූපය අතර හඳුනාගැනීම වංශකතා, භූගෝලීය, භාෂාමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එකිනෙක සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඓතිහාසික හඳුනාගැනීමක් ලෙස සැලකේ.කෙසේ නමුත් 2020දී පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් විසින්ද පවතින භූගෝලීය හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත විල්ගම්වෙහෙර දාගැබ පැරණි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බව ප්‍රකාශ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

== ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ==

=== වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ප්‍රධාන ස්තූපයක් සහ එය ආශ්‍රිත විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන්වලින් සමන්විත වේ. පුරාවිද්‍යාත්මක භූමිය අක්කර 49ක් පමණ පුරා පැතිර ඇති අතර, ස්තූපයට අමතරව විවිධ ආගමික හා වාස්තු විද්‍යාත්මක ගොඩනැගිලිවල නටබුන් එහි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot;&gt;{{cite web
|title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර?
|url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511
|website=ලංකාදීප
|date=2020-08-22
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා 1970 දශකයේදී සිදුකළ ගවේෂණවලදී ස්තූප නටබුන්වලට අමතරව පංචාරාම සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරාරාමයක නටබුන්, ශිලා කණු, සඳකඩපහණ, කොරවක්ගල් සහ මුරගල් වැනි වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හඳුනාගත් බව සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව ===

ස්ථානයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය විශාල ගඩොල් ස්තූපයකි. එහි මුල් ව්‍යුහය පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් වෙනස් වී ඇති අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ස්තූපය විවිධ කාල අවධිවලදී ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපය වටා පැවති ඇත්පවුරක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, එය ස්තූප මළුව වටා පැවති වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස සැලකේ. ස්තූප මළුවෙන් හමුවූ යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස් සහ අනෙකුත් ස්තූප අංග මුල් ඓතිහාසික යුගයේ ස්තූප වාස්තු විද්‍යාව පිළිබඳ සාධක සපයයි. ඡත්‍ර කොටස් හතරක් හඳුනාගෙන ඇති බවද වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපය ආශ්‍රිතව හමුවූ පැරණි සිරිපතුල් ගලක පූර්ණඝට හා ඡත්‍ර සලකුණු දක්නට ලැබෙන බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් ගඩොල් හමුවීමද ස්ථානයේ පැරණි ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක අවධි සම්බන්ධයෙන් පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත්තේ එය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ අවස්ථාවල ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලක්ව ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

ස්තූපයට අමතරව විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියේ විශාල විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. ගවේෂණවලදී විවිධ ගොඩනැගිලිවල අත්තිවාරම්, ශිලා කණු සහ අනෙකුත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හමුවීම මගින් ස්ථානය විශාල ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්ථානයේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බවට සාධක හඳුනාගෙන ඇත. ස්තූපයේ හා ආශ්‍රිත ගොඩනැගිලිවල විවිධ ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම මගින් ස්ථානය එක් කාලයකට සීමා වූ ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් නොව, පසුකාලීනවද සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක සංකීර්ණයක් බව පෙනී යයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කර ඇත. එම කැණීම්වල අරමුණ වූයේ ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්වභාවය, ඉදිකිරීම් අවධි සහ සංරක්ෂණයට අවශ්‍ය කරුණු හඳුනාගැනීමයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== අභිලේඛන ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ශිලා ලේඛනයක් හමුවී ඇති අතර, එහි අක්ෂර ගෙවී ඇති බැවින් මෙම ලේඛනය මෙතෙක් සාර්ථකව කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීමට නොහැකි වී ඇත. එම නිසා එහි අන්තර්ගතය, කාලනිර්ණය හෝ එය ඉදිකිරීම් හා සම්බන්ධ පුද්ගලයන් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු දැනට තහවුරු කර නොමැත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

&lt;!--
==පූර්ව වාර්තා==

මෙහි පූර්ව වාර්තා පිළිබඳ අන්තර්ගතය...

--&gt;

== වර්තමාන සංරක්ෂණය ==

එවකට සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනායක හිමියන්,කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහ සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ පසුව විහාරාධිපති ධුරයට පත්වුණු අලුදෙණියේ සුබෝධි හිමියන් ප්‍රමුඛ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් 2015 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව මෙහි පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කළ අතර එමගින් මෙම ස්ථානයේ අක්කර 49ක පමණ ප්‍රදේශයක පැරණි ස්තූපය ඇතුළු පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යයනයක් සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B6%BB/57-577511 |website=Lankadeepa |date=2020-08-22}}&lt;/ref&gt;

2016 වර්ෂයේදී විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑයේ වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණයේ දී ධාතූන් වහන්සේල නිධන් කල අතර එහිදී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහ අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේගේ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා පෙරහැරකින් සේරුවිල විහාරයේ සිට විල්ගම්වෙහෙරට වැඩමවා ධාතු නිධානය සිදු කර ඇත.2020 වසරේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් උච්චතම අවස්ථාවට ලඟා වූ අතර එහිදී පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් මෙම කැණීම් කරන ස්ථානය පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා ස්ථූපය යැයි අනුමාන කරන බවට කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.2024 වසර වනවිට ස්ථූපය සහ ස්ථූප මලුවේ සංරක්ෂණය කටයුතු සම්පූර්ණයෙන් ම අවසන් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර ධාතු නිධාන පුණ්‍ය මහෝත්සවය සහ මහ පෙරහැර |url=https://mahamevnawa.lk/seruwila-dhathu-nidhanothsawaya/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය |date=2016-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=තාවතිංස යාත්‍රා – අභය දාන |url=https://mahamegha.lk/2017/04/07/thawathinsa-yathra/ |website=මහමෙඝ |date=2017-04-07}}&lt;/ref&gt;

==වෙනත් ලිපි==
* [[සෝමාවතිය විහාරය]]
* [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]]
* [[වෙල්ගම් වෙහෙර]]
* [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== වැඩිදුර කියවීම ==

* සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න
* ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්]
*[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ]
*[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }}
*[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Buddhism in Sri Lanka}}
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]]
[[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]</text>
      <sha1>lh7khff82sogxo2gw2e1pfl9xjct85j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800891</id>
      <parentid>800887</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:36:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46763" sha1="5h8gi828n5kwiz9v80jklg6w63dcnb4" xml:space="preserve">{{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }}

{{Infobox ancient site
|name = {{larger|විල්ගම්වෙහෙර&lt;br&gt; සෝමාවතී රජ මහා විහාරය}}(විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය)
|alternate_name = විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
|image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය]]
|image_size = 275px
|alt =
|caption =
|map_type = ශ්‍රී ලංකාව 
|relief = yes
|map_alt =
|coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}}
|map_dot_label = විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
|location = තෝප්පූර්, සේරුවාවිල, [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය]], [[නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|region = සේරුවාවිල
|type = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය
|part_of =
|length =
|width =
|area =
|height =
|builder = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු
|material =
|built = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස
|abandoned =
|epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]]
|cultures = සිංහල බෞද්ධ
|dependency_of =
|occupants =
|event = බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත පැරණි සෝමනුවර ස්ථූපය පිහිටා ඇත
|excavations =
|archaeologists =
|condition = සංරක්ෂණය කරමින් සහ ආගමික භාවිතයේ පවතින
|ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
|management = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
|public_access = හැක
|website = {{URL|https://mahamevnawa.lk}}
|notes = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවක් ලෙස වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වේ.
|designation1 = APMSL
|designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
|designation1_date =
|designation1_number =
|designation1_criteria = පධානඝර
|designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය
|designation1_free1name =
|designation1_free1value =
|designation1_free2name =
|designation1_free2value =
}}

'''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara/Wilgamwehera Somawathi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.[[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)|පධානඝර]] හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් ලෙස යැයි සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව  සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන්  කරවා කරවන ලද '''&quot;සෝමවතී ස්තූපය&quot;''' වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය ලෙස පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සලකනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස ඒ බව මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.&lt;ref&gt;https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== සෝමාවතී ස්තූපයේ ආරම්භය ===

පැරණි බෞද්ධ වංශකතා හා ධාතු සාහිත්‍යයට අනුව, සෝමාවතී ස්තූපයේ ඉතිහාසය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ සමඟ සම්බන්ධ වේ. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ [[ජිනකාලමාලී]] වැනි මූලාශ්‍රවලට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නා රජු මහත් ශෝකයට පත්ව, අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කිරීම සඳහා පැමිණියේය. ධාතු බෙදාදීමේ අවස්ථාවේදී ද්‍රෝණ බමුණා විසින් දකුණු දළදාව සඟවාගත් බව දැක, ජයසේන නා රජු එය ලබාගෙන නාග භවනට රැගෙන ගිය බවත්, එහි මැණික් ස්තූපයක් කර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර මහත් පූජාවන් පැවැත්වූ බවත් එම වංශකතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ.

පසුව ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේදී මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ නාග භවනට ගොස් දකුණු දළදා වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කළ බවත්, එය සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජු වෙත භාර දුන් බවත් වංශකතා මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ගිරිඅභය රජු විසින් සිය බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ස්තූපයක් ඉදිකළ අතර, එය '''සෝමාවතී ස්තූපය''' ලෙස හැඳින්වූ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Dhatuvamsa&quot;&gt;{{cite book
|title=ධාතුවංශය
|language=si
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot;&gt;{{cite book
|last=බුද්ධදත්ත
|first=පොල්වත්තේ
|title=ජිනකාලමාලී
|year=1962
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

[[ජිනකාලමාලී]] විස්තරයට අනුව, ගිරිඅභය රජු සේරුනුවරට පැමිණි පසු එහි රජු වූ සිව රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ඔහුට ලබා දුන් අතර, ගිරිඅභය රජු එම නුවර තම බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් '''සෝමනුවර''' ලෙස නම් කළේය. පසුව සෝමාදේවියගේ ඉල්ලීම මත එම නුවර ආසන්නයේ විහාරයක් හා චෛත්‍යයක් ඉදිකිරීමට කටයුතු කළ බවත්, එහි මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂූන් පිරිසක් සමඟ වැඩසිටි බවත්, මහින්ද තෙරුන් විසින් පුදනු ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව ගිරිඅභය රජු වෙත ලබාදුන් බවත් ජිනකාලමාලීයේ දැක්වේ. එම දළදාව චෛත්‍යයේ නිධන් කර ස්තූපය ඉදිකළ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

=== විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම ===

සෝමාවතී ස්තූපය වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් උපකාර වී ඇත්තේ පැරණි වංශකතාවල සඳහන් භූගෝලීය විස්තර සහ වර්තමාන ස්ථානයේ පිහිටීම අතර ඇති සමානත්වයයි. ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත් ප්‍රදේශයේ, සේරු විලෙහි කෙළවරට ආසන්නව පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Dhatuvamsa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot;&gt;{{cite web
|title=සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර
|url=https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/
|website=මහමෙව්නාව
|date=2016-12-03
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

ජිනකාලමාලීයේ විස්තරයට අනුව සේරු රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ගිරිඅභය රජුට ලබා දී ඇති අතර, එය සෝමනුවර ලෙස නම් කරන ලදී. එම නිසා පැරණි සෝමනුවර සේරු විල ආශ්‍රිතව පිහිටිය යුතු බව එම වංශකතා විස්තරයෙන් පෙනී යයි.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරු දෙසින්, සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්න ප්‍රදේශයකය. සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති පැරණි විශාල බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය වන අතර, එය සේරුවිල මංගල මහා සෑයට ආසන්නව පිහිටීම ද වංශකතා විස්තර සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණකි. මෙම භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන් විල්ගම්වෙහෙර පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot;&gt;{{cite web
|title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර?
|url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511
|website=ලංකාදීප
|date=2020-08-22
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

=== සේරුවිල මහාසෑය හා සෝමනුවර අතර සම්බන්ධය ===

විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට වැදගත් වන තවත් කරුණක් වන්නේ සෝමනුවර හා සේරුවිල මහාසෑය අතර පැවති බව වංශකතා මගින් දැක්වෙන සමීප සම්බන්ධතාවයයි. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී පිළිබඳ කළ පර්යේෂණවලට අනුව, සෝමනුවරේ පිහිටි ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑය ඉදිකිරීමේ හා එහි ධාතු නිධානයේ කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;

වංශකතා අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑය සඳහා පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආගන්තුක වත් සිදුකර ඇත්තේත්, ලලාට ධාතුව උපස්ථානය සඳහා නිතර වැඩම කර ඇත්තේත් ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ බව සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව මෙය සෝමනුවර සේරුනුවරට ඉතා ආසන්නව පිහිටි බව පෙන්වන කරුණක් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;

මෙම සම්බන්ධතාවය [[ජිනකාලමාලී]]යේ දක්වන සෝමනුවර පිහිටීම පිළිබඳ විස්තර සමඟද ගැළපේ. එහි සෝමනුවර විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙසත්, ගිරිඅභය රජු එහි රාජ්‍යය කළ බවත්, එහිදී මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ සහාය ඇතිව දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ස්තූපයක් ඉදිකළ බවත් දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

=== සෝමනුවරින් ආරම්භ වූ ධාතු පෙරහැර ===

සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර භූගෝලීය සමීපත්වය පෙන්වන තවත් කරුණක් වන්නේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන උත්සවයට සම්බන්ධ වූ මහා පෙරහැර පිළිබඳ වංශකතා විස්තරයයි.වංශකතා විග්‍රහයට අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ලලාට ධාතු නිධාන උත්සවය සඳහා වූ මහා පෙරහැර '''සෝමනුවරින් ආරම්භ වී''' සේරුවිල මහා සෑය වෙත ගමන් කර තිබේ. එම විස්තරය අනුව වප් මස පසළොස්වක පොහෝ දිනයේ දහවල් ආරම්භ වූ පෙරහැර හිරු බැස යාමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ඇතුළු වී ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot;&gt;{{cite web
|title=අසිරිමත් ධාතු පුරාණය 23 කොටස : අනුහස් පානා සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ වැඩ සිටිනා වෙල්ගම් වෙහෙර සෑ රජුන්
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2016/04/21/tmp.asp?ID=fea04
|website=බුදුසරණ
|date=2016-04-21
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

මෙම විස්තරය සෝමනුවර හා සේරුවිල මංගල මහා සෑය අතර තිබිය යුතු භූගෝලීය සමීපත්වය පිළිබඳ වැදගත් ඉඟියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනම්, සෝමනුවර සේරුවිල මහාසෑයෙන් සැලකිය යුතු දුරකින් පිහිටි ස්ථානයක් වූයේ නම්, දහවල් ආරම්භ වූ මහා පෙරහැරක් හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ළඟාවීම පිළිබඳ වංශකතා විස්තරය සමඟ එය ගැළපීම අපහසු වේ. මේ හේතුවෙන් මෙම පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරයද විල්ගම්වෙහෙර හා පැරණි සෝමනුවර අතර පිහිටීම සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන භූගෝලීය සාධක අතරට ඇතුළත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

=== මහාචාර්ය විමල් විජේරත්නගේ පර්යේෂණ ===

විල්ගම්වෙහෙර ස්ථානය සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමේ පර්යේෂණ ඉතිහාසයේ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතාට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. ධාතුවංශය පදනම් කරගනිමින් සිය ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණ සිදුකළ ඔහු, 1970 දශකයේදී ධාතුවංශයේ සඳහන් ස්ථාන හඳුනාගැනීම සඳහා කළ ගවේෂණයකදී විල්ගම්වෙහෙර පිළිබඳ අවධානය යොමු කළේය.

ගුවන් ඡායාරූප සහ 1923දී සකස් කරන ලද පැරණි සිතියම් පරීක්ෂා කිරීමේදී සේරුවිලේ උතුරු කෙළවරේ කඳුගැටයක් වැනි උස් ස්ථානයක් හඳුනාගත් බවත්, එම ස්ථානය බ්‍රිතාන්‍ය සිතියම්වල ඓතිහාසික ස්ථානයක් ලෙස සලකුණු කර තිබූ බවත් විජේරත්න මහතා සඳහන් කර ඇත. එම ස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේදී ගරා වැටුණු ස්තූපයක නටබුන්, යූප ස්ථම්භයක්, අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් බවට හඳුනාගත් ගඩොල් සහ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක විහාරාරාමයක නටබුන් හඳුනාගත් බව ඔහු පවසා ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

විජේරත්න මහතාගේ පර්යේෂණයට අනුව, ධාතුවංශය ඇතුළු වංශකතා මූලාශ්‍රවල සඳහන් සෝමනුවර පිළිබඳ තොරතුරු, විල්ගම්වෙහෙරේ භූගෝලීය පිහිටීම සහ තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමයේ භාෂාමය පරිණාමය යන කරුණු එකිනෙක සම්බන්ධ වේ. මෙම පර්යේෂණ මත පදනම්ව ඔහු විල්ගම්වෙහෙර සෝම විහාරය සහ සෝමාවතී ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමේ මතය ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය ===

මෙම හඳුනාගැනීම සඳහා තවත් භාෂාමය සාධකයක් ලෙස තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කර ඇති මතය සැලකේ. මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා ඉදිරිපත් කර ඇති මතයට අනුව, පැරණි '''සෝමපුර''' යන නාමය පසුව '''සෝම්පූර්''', '''තෝම්පූර්''' සහ අවසානයේ '''තෝප්පූර්''' ලෙස භාෂාමය වශයෙන් වෙනස් වී තිබිය හැකිය. එම නාම විකාශය පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටීම හඳුනාගැනීම සඳහා භාෂාමය සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

=== පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ සිදුකළ ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක හමුවී ඇත. පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කළ පරිදි, ස්තූපය වටා තිබූ ඇත්පවුරක නටබුන් හමුවීම සහ ස්තූප මළුවෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ ස්තූපවල භාවිත වූ යූප ගල හා ඡත්‍ර කොටස් හමුවීම එහි මුල් ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ වැදගත් සාධක වේ. පැරණි සිරිපතුල් ගලක් සහ වෙනත් ස්තූප අංගද එහිදී හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව හා මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී ආරම්භ කළ කැණීම්වලදී ස්තූපය හා ඒ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත. ස්තූපය අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය වංශකතාවල සෝමාවතී ස්තූපය සම්බන්ධයෙන් දක්වන මුල් ඓතිහාසික කාලපරාසය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණක් වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය පමණක් මගින් එය ගිරිඅභය රජු විසින් ඉදිකළ සෝමාවතී ස්තූපය බව සෘජුව තහවුරු නොවන බැවින්, එය භූගෝලීය හා වංශකතා සාධක සමඟ එක්ව සලකා බැලිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== හඳුනාගැනීම සඳහා ඇති ප්‍රධාන සාධක ===

විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය:

* පැරණි ධාතුවංශ හා ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත්, විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර වීම.
* සෝමනුවරේ ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ කටයුතු හා ලලාට ධාතු උපස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටීම.
* සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන මහා පෙරහැර සෝමනුවරින් ආරම්භ වී හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට පැමිණි බවට ඇති වංශකතා විස්තරය.
* විල්ගම්වෙහෙර සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරින් සහ සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටීම.
* සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රධාන පැරණි බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර වීම.
* ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවීම සහ ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පසුකාලීන යුග දක්වා ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගැනීම.
* ස්තූපය ආශ්‍රිතව යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස්, සිරිපතුල් ගල සහ පැරණි ඇත්පවුරක නටබුන් වැනි මුල් බෞද්ධ ස්තූප සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවීම.
* තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පැරණි සෝමපුර යන නාමයෙන් පරිණාමය වූවා විය හැකි බවට ඉදිරිපත් කර ඇති භාෂාමය මතය.
* 1970 දශකයේදී මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් ධාතුවංශය, පැරණි සිතියම් සහ ගුවන් ඡායාරූප ආශ්‍රයෙන් විල්ගම්වෙහෙර හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ කරුණු.
* 2015 සිට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ස්ථානයේ පැරණිභාවය හා වැදගත්කම පිළිබඳ නව සාධක අනාවරණය වීම.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

මෙම කරුණු සමස්තයක් ලෙස සලකා බැලීමේදී, වංශකතාවල සඳහන් '''සේරු විලෙහි කෙළවර පිහිටි සෝමනුවරේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය''' වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමට පදනමක් සැපයෙන බව පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී ඉදිරිපත් කර ඇත. විශේෂයෙන් සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර පැවති බව වංශකතා මගින් පෙනෙන ආසන්න සම්බන්ධතාවය, මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ භූමිකාව සහ සෝමනුවරින් සේරුවිලට ගමන් කළ ධාතු පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරය, මෙම හඳුනාගැනීමේ භූගෝලීය තර්කයට අමතර සාධක සපයයි.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

ගිරිඅභය රජු විසින් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකළ ස්තූපය බවට සෘජුව සඳහන් වන සමකාලීන ශිලා ලේඛනයක් හෝ එම දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් මෙතෙක් ප්‍රකාශිත කැණීම් මගින් හඳුනාගෙන නොමැති අතර විල්ගම්වෙහෙර සහ සෝමාවතී ස්තූපය අතර හඳුනාගැනීම වංශකතා, භූගෝලීය, භාෂාමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එකිනෙක සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඓතිහාසික හඳුනාගැනීමක් ලෙස සැලකේ.කෙසේ නමුත් 2020දී පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් විසින්ද පවතින භූගෝලීය හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත විල්ගම්වෙහෙර දාගැබ පැරණි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බව ප්‍රකාශ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

== ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ==

=== වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ප්‍රධාන ස්තූපයක් සහ එය ආශ්‍රිත විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන්වලින් සමන්විත වේ. පුරාවිද්‍යාත්මක භූමිය අක්කර 49ක් පමණ පුරා පැතිර ඇති අතර, ස්තූපයට අමතරව විවිධ ආගමික හා වාස්තු විද්‍යාත්මක ගොඩනැගිලිවල නටබුන් එහි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot;&gt;{{cite web
|title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර?
|url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511
|website=ලංකාදීප
|date=2020-08-22
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා 1970 දශකයේදී සිදුකළ ගවේෂණවලදී ස්තූප නටබුන්වලට අමතරව පංචාරාම සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරාරාමයක නටබුන්, ශිලා කණු, සඳකඩපහණ, කොරවක්ගල් සහ මුරගල් වැනි වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හඳුනාගත් බව සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව ===

ස්ථානයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය විශාල ගඩොල් ස්තූපයකි. එහි මුල් ව්‍යුහය පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් වෙනස් වී ඇති අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ස්තූපය විවිධ කාල අවධිවලදී ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපය වටා පැවති ඇත්පවුරක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, එය ස්තූප මළුව වටා පැවති වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස සැලකේ. ස්තූප මළුවෙන් හමුවූ යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස් සහ අනෙකුත් ස්තූප අංග මුල් ඓතිහාසික යුගයේ ස්තූප වාස්තු විද්‍යාව පිළිබඳ සාධක සපයයි. ඡත්‍ර කොටස් හතරක් හඳුනාගෙන ඇති බවද වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපය ආශ්‍රිතව හමුවූ පැරණි සිරිපතුල් ගලක පූර්ණඝට හා ඡත්‍ර සලකුණු දක්නට ලැබෙන බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් ගඩොල් හමුවීමද ස්ථානයේ පැරණි ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක අවධි සම්බන්ධයෙන් පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත්තේ එය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ අවස්ථාවල ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලක්ව ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

ස්තූපයට අමතරව විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියේ විශාල විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. ගවේෂණවලදී විවිධ ගොඩනැගිලිවල අත්තිවාරම්, ශිලා කණු සහ අනෙකුත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හමුවීම මගින් ස්ථානය විශාල ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්ථානයේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බවට සාධක හඳුනාගෙන ඇත. ස්තූපයේ හා ආශ්‍රිත ගොඩනැගිලිවල විවිධ ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම මගින් ස්ථානය එක් කාලයකට සීමා වූ ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් නොව, පසුකාලීනවද සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක සංකීර්ණයක් බව පෙනී යයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කර ඇත. එම කැණීම්වල අරමුණ වූයේ ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්වභාවය, ඉදිකිරීම් අවධි සහ සංරක්ෂණයට අවශ්‍ය කරුණු හඳුනාගැනීමයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== අභිලේඛන ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ශිලා ලේඛනයක් හමුවී ඇති අතර, එහි අක්ෂර ගෙවී ඇති බැවින් මෙම ලේඛනය මෙතෙක් සාර්ථකව කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීමට නොහැකි වී ඇත. එම නිසා එහි අන්තර්ගතය, කාලනිර්ණය හෝ එය ඉදිකිරීම් හා සම්බන්ධ පුද්ගලයන් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු දැනට තහවුරු කර නොමැත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

&lt;!--
==පූර්ව වාර්තා==

මෙහි පූර්ව වාර්තා පිළිබඳ අන්තර්ගතය...

--&gt;

== වර්තමාන සංරක්ෂණය ==

එවකට සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනායක හිමියන්,කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහ සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ පසුව විහාරාධිපති ධුරයට පත්වුණු අලුදෙණියේ සුබෝධි හිමියන් ප්‍රමුඛ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් 2015 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව මෙහි පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කළ අතර එමගින් මෙම ස්ථානයේ අක්කර 49ක පමණ ප්‍රදේශයක පැරණි ස්තූපය ඇතුළු පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යයනයක් සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B6%BB/57-577511 |website=Lankadeepa |date=2020-08-22}}&lt;/ref&gt;

2016 වර්ෂයේදී විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑයේ වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණයේ දී ධාතූන් වහන්සේල නිධන් කල අතර එහිදී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහ අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේගේ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා පෙරහැරකින් සේරුවිල විහාරයේ සිට විල්ගම්වෙහෙරට වැඩමවා ධාතු නිධානය සිදු කර ඇත.2020 වසරේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් උච්චතම අවස්ථාවට ලඟා වූ අතර එහිදී පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් මෙම කැණීම් කරන ස්ථානය පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා ස්ථූපය යැයි අනුමාන කරන බවට කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.2024 වසර වනවිට ස්ථූපය සහ ස්ථූප මලුවේ සංරක්ෂණය කටයුතු සම්පූර්ණයෙන් ම අවසන් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර ධාතු නිධාන පුණ්‍ය මහෝත්සවය සහ මහ පෙරහැර |url=https://mahamevnawa.lk/seruwila-dhathu-nidhanothsawaya/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය |date=2016-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=තාවතිංස යාත්‍රා – අභය දාන |url=https://mahamegha.lk/2017/04/07/thawathinsa-yathra/ |website=මහමෙඝ |date=2017-04-07}}&lt;/ref&gt;

==වෙනත් ලිපි==
* [[සෝමාවතිය විහාරය]]
* [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]]
* [[වෙල්ගම් වෙහෙර]]
* [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== වැඩිදුර කියවීම ==

* සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න
* ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්]
*[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ]
*[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }}
*[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Buddhism in Sri Lanka}}
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]]
[[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]</text>
      <sha1>5h8gi828n5kwiz9v80jklg6w63dcnb4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800892</id>
      <parentid>800891</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:37:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>800892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="46828" sha1="io5sq3j1eos6qni312sdmg3sbasfvvv" xml:space="preserve">{{distinguish|වෙල්ගම්වෙහෙර විහාරය, ත්‍රිකුණාමලය|සෝමාවතිය විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය }}

{{Infobox ancient site
|name = {{larger|විල්ගම්වෙහෙර&lt;br&gt; සෝමාවතී රජ මහා විහාරය}}(විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය)
|alternate_name = විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව 
|image = [[File:wilgamwehera somawathi stupa.jpg|thumb|විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්ථූපය]]
|image_size = 275px
|alt =
|caption =
|map_type = ශ්‍රී ලංකාව 
|relief = yes
|map_alt =
|coordinates = {{coord|8|23|47.4|N|81|18|49.6|E|display=inline,title}}
|map_dot_label = විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
|location = තෝප්පූර්, සේරුවාවිල, [[ත්‍රිකුණාමල දිස්ත්‍රික්කය]], [[නැගෙනහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|region = සේරුවාවිල
|type = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදායට අයත් පුරාණ බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය
|part_of =
|length =
|width =
|area =
|height =
|builder = ගිරිඅභය නම් සෝමනුවර ප්‍රාදේශීය රජු
|material =
|built = ක්‍රිස්තු පූර්ව 2 වන සියවස
|abandoned =
|epochs = [[අනුරාධපුර යුගය|මුල් අනුරාධපුර යුගය]]
|cultures = සිංහල බෞද්ධ
|dependency_of =
|occupants =
|event = බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධාපිත පැරණි සෝමනුවර ස්ථූපය පිහිටා ඇත
|excavations =
|archaeologists =
|condition = සංරක්ෂණය කරමින් සහ ආගමික භාවිතයේ පවතින
|ownership = [[ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව]]
|management = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]]
|public_access = හැක
|website = {{URL|https://mahamevnawa.lk}}
|notes = මහමෙව්නාව භාවනා අසපු ශාඛාවක් ලෙස වර්තමානයේ ක්‍රියාත්මක වේ.
|designation1 = APMSL
|designation1_offname = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|80px]]&lt;br&gt;විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යා ස්ථානය
|designation1_date =
|designation1_number =
|designation1_criteria = පධානඝර සහ මහා විහාර සම්ප්‍රදාය 
|designation1_type = පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණය
|designation1_free1name =
|designation1_free1value =
|designation1_free2name =
|designation1_free2value =
}}

'''සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය''' නැතහොත් '''විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය/විල්ගම්වෙහෙර මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව'''({{langx|en|Wilgamwehera Raja Maha Vihara/Wilgamwehera Somawathi Raja Maha Vihara}},{{langx|ta|வில்கம்வெஹேர ராஜ மகா விகாரை}}) යනු මුල් අනුරාධපුර යුගයේදී ඉදිකළ ඉපැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.මෙම ආරාම සංකීර්ණය [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] පිහිටි සේරුවිල ප්‍රදේශයේ සිට 4km ක් පමණ දුරින් තෝප්පූර් ප්‍රදේශයට ආසන්නව නෙලුම්ගම පිහිටා තිබේ.[[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)|පධානඝර]] හෙවත් [[බටහිරාරාම]] විහාර ආරාම සම්ප්‍රදායට අයත් ලෙස යැයි සලකනු ලැබේ.වර්තමානයේ මෙම විහාරය [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයේ]] තවත් එක් ශාඛාවක් ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ.

පාලි ධාතුවංශය,සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී යන පැරණි මුලාශ්‍ර වලට අනුව  සේරු නම් විල කෙළවර ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජෙක් තම බිසවගේ නමින් ගෞතම බුදුරදුන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන්  කරවා කරවන ලද '''&quot;සෝමවතී ස්තූපය&quot;''' වර්තමානයේ විල්ගම්වෙහෙර ලෙස හදුන්වන මෙම ස්තූපය ලෙස පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් සලකනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල 2020 වර්ෂයේ අගෝස්තු මස ඒ බව මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක් මගින් ප්‍රකාශයට පත්කර තිබේ.&lt;ref&gt;https://www.lankadeepa.lk/sunday/rasawitha/57-577511&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== සෝමාවතී ස්තූපයේ ආරම්භය ===

පැරණි බෞද්ධ වංශකතා හා ධාතු සාහිත්‍යයට අනුව, සෝමාවතී ස්තූපයේ ඉතිහාසය ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදා වහන්සේ සමඟ සම්බන්ධ වේ. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ [[ජිනකාලමාලී]] වැනි මූලාශ්‍රවලට අනුව, බුදුරජාණන් වහන්සේ පිරිනිවන් පෑ බව අසා නාග ලෝකයේ ජයසේන නා රජු මහත් ශෝකයට පත්ව, අවසන් වරට බුදුරජාණන් වහන්සේ දැක වන්දනා කිරීම සඳහා පැමිණියේය. ධාතු බෙදාදීමේ අවස්ථාවේදී ද්‍රෝණ බමුණා විසින් දකුණු දළදාව සඟවාගත් බව දැක, ජයසේන නා රජු එය ලබාගෙන නාග භවනට රැගෙන ගිය බවත්, එහි මැණික් ස්තූපයක් කර දකුණු දළදා වහන්සේ තැන්පත් කර මහත් පූජාවන් පැවැත්වූ බවත් එම වංශකතා සාහිත්‍යයේ සඳහන් වේ.

පසුව ලක්දිව කාවන්තිස්ස රජුගේ කාලයේදී මහාදේව මහරහතන් වහන්සේගේ ශිෂ්‍යයකු වූ මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ නාග භවනට ගොස් දකුණු දළදා වහන්සේ ලක්දිවට වැඩම කළ බවත්, එය සෝමනුවර පාලනය කළ ගිරිඅභය නම් ප්‍රාදේශීය රජු වෙත භාර දුන් බවත් වංශකතා මූලාශ්‍රවල දැක්වේ. ගිරිඅභය රජු විසින් සිය බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ස්තූපයක් ඉදිකළ අතර, එය '''සෝමාවතී ස්තූපය''' ලෙස හැඳින්වූ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Dhatuvamsa&quot;&gt;{{cite book
|title=ධාතුවංශය
|language=si
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot;&gt;{{cite book
|last=බුද්ධදත්ත
|first=පොල්වත්තේ
|title=ජිනකාලමාලී
|year=1962
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

[[ජිනකාලමාලී]] විස්තරයට අනුව, ගිරිඅභය රජු සේරුනුවරට පැමිණි පසු එහි රජු වූ සිව රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ඔහුට ලබා දුන් අතර, ගිරිඅභය රජු එම නුවර තම බිසව වූ සෝමාදේවියගේ නාමයෙන් '''සෝමනුවර''' ලෙස නම් කළේය. පසුව සෝමාදේවියගේ ඉල්ලීම මත එම නුවර ආසන්නයේ විහාරයක් හා චෛත්‍යයක් ඉදිකිරීමට කටයුතු කළ බවත්, එහි මහින්ද නම් මහරහතන් වහන්සේ භික්ෂූන් පිරිසක් සමඟ වැඩසිටි බවත්, මහින්ද තෙරුන් විසින් පුදනු ලැබූ බුදුරජාණන් වහන්සේගේ දකුණු දළදාව ගිරිඅභය රජු වෙත ලබාදුන් බවත් ජිනකාලමාලීයේ දැක්වේ. එම දළදාව චෛත්‍යයේ නිධන් කර ස්තූපය ඉදිකළ බවද එහි සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

=== විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම ===

සෝමාවතී ස්තූපය වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට ප්‍රධාන වශයෙන් උපකාර වී ඇත්තේ පැරණි වංශකතාවල සඳහන් භූගෝලීය විස්තර සහ වර්තමාන ස්ථානයේ පිහිටීම අතර ඇති සමානත්වයයි. ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත් ප්‍රදේශයේ, සේරු විලෙහි කෙළවරට ආසන්නව පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Dhatuvamsa&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot;&gt;{{cite web
|title=සේරුවිල නයින්ගේ විල්ගම් වෙහෙර
|url=https://mahamegha.lk/2016/12/03/seruwila-nayinge-wilgamwehera/
|website=මහමෙව්නාව
|date=2016-12-03
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

ජිනකාලමාලීයේ විස්තරයට අනුව සේරු රජු විසින් විල් කෙළවර රමණීය භූමිභාගයක නුවරක් කරවා ගිරිඅභය රජුට ලබා දී ඇති අතර, එය සෝමනුවර ලෙස නම් කරන ලදී. එම නිසා පැරණි සෝමනුවර සේරු විල ආශ්‍රිතව පිහිටිය යුතු බව එම වංශකතා විස්තරයෙන් පෙනී යයි.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

විල්ගම්වෙහෙර පිහිටා ඇත්තේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරු දෙසින්, සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්න ප්‍රදේශයකය. සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති පැරණි විශාල බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය වන අතර, එය සේරුවිල මංගල මහා සෑයට ආසන්නව පිහිටීම ද වංශකතා විස්තර සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණකි. මෙම භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය හේතුවෙන් විල්ගම්වෙහෙර පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බවට පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී මතයක් ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot;&gt;{{cite web
|title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර?
|url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511
|website=ලංකාදීප
|date=2020-08-22
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

=== සේරුවිල මහාසෑය හා සෝමනුවර අතර සම්බන්ධය ===

විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමට වැදගත් වන තවත් කරුණක් වන්නේ සෝමනුවර හා සේරුවිල මහාසෑය අතර පැවති බව වංශකතා මගින් දැක්වෙන සමීප සම්බන්ධතාවයයි. පාලි ධාතුවංශය, සිංහල ධාතුවංශය සහ ජිනකාලමාලී පිළිබඳ කළ පර්යේෂණවලට අනුව, සෝමනුවරේ පිහිටි ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑය ඉදිකිරීමේ හා එහි ධාතු නිධානයේ කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වූහ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;

වංශකතා අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑය සඳහා පැමිණි භික්ෂූන් වහන්සේලාට ආගන්තුක වත් සිදුකර ඇත්තේත්, ලලාට ධාතුව උපස්ථානය සඳහා නිතර වැඩම කර ඇත්තේත් ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ බව සඳහන් වේ. එම මූලාශ්‍රය අනුව මෙය සෝමනුවර සේරුනුවරට ඉතා ආසන්නව පිහිටි බව පෙන්වන කරුණක් ලෙස විග්‍රහ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;

මෙම සම්බන්ධතාවය [[ජිනකාලමාලී]]යේ දක්වන සෝමනුවර පිහිටීම පිළිබඳ විස්තර සමඟද ගැළපේ. එහි සෝමනුවර විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙසත්, ගිරිඅභය රජු එහි රාජ්‍යය කළ බවත්, එහිදී මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ සහාය ඇතිව දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ ස්තූපයක් ඉදිකළ බවත් දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

=== සෝමනුවරින් ආරම්භ වූ ධාතු පෙරහැර ===

සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර භූගෝලීය සමීපත්වය පෙන්වන තවත් කරුණක් වන්නේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන උත්සවයට සම්බන්ධ වූ මහා පෙරහැර පිළිබඳ වංශකතා විස්තරයයි.වංශකතා විග්‍රහයට අනුව, සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ලලාට ධාතු නිධාන උත්සවය සඳහා වූ මහා පෙරහැර '''සෝමනුවරින් ආරම්භ වී''' සේරුවිල මහා සෑය වෙත ගමන් කර තිබේ. එම විස්තරය අනුව වප් මස පසළොස්වක පොහෝ දිනයේ දහවල් ආරම්භ වූ පෙරහැර හිරු බැස යාමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ඇතුළු වී ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot;&gt;{{cite web
|title=අසිරිමත් ධාතු පුරාණය 23 කොටස : අනුහස් පානා සර්වඥ ධාතුන් වහන්සේ වැඩ සිටිනා වෙල්ගම් වෙහෙර සෑ රජුන්
|url=https://www.budusarana.lk/budusarana/2016/04/21/tmp.asp?ID=fea04
|website=බුදුසරණ
|date=2016-04-21
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

මෙම විස්තරය සෝමනුවර හා සේරුවිල මංගල මහා සෑය අතර තිබිය යුතු භූගෝලීය සමීපත්වය පිළිබඳ වැදගත් ඉඟියක් ලෙස සැලකිය හැකිය. එනම්, සෝමනුවර සේරුවිල මහාසෑයෙන් සැලකිය යුතු දුරකින් පිහිටි ස්ථානයක් වූයේ නම්, දහවල් ආරම්භ වූ මහා පෙරහැරක් හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට ළඟාවීම පිළිබඳ වංශකතා විස්තරය සමඟ එය ගැළපීම අපහසු වේ. මේ හේතුවෙන් මෙම පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරයද විල්ගම්වෙහෙර හා පැරණි සෝමනුවර අතර පිහිටීම සම්බන්ධයෙන් ඉදිරිපත් කෙරෙන භූගෝලීය සාධක අතරට ඇතුළත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

=== මහාචාර්ය විමල් විජේරත්නගේ පර්යේෂණ ===

විල්ගම්වෙහෙර ස්ථානය සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීමේ පර්යේෂණ ඉතිහාසයේ මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතාට විශේෂ ස්ථානයක් හිමි වේ. ධාතුවංශය පදනම් කරගනිමින් සිය ආචාර්ය උපාධි පර්යේෂණ සිදුකළ ඔහු, 1970 දශකයේදී ධාතුවංශයේ සඳහන් ස්ථාන හඳුනාගැනීම සඳහා කළ ගවේෂණයකදී විල්ගම්වෙහෙර පිළිබඳ අවධානය යොමු කළේය.

ගුවන් ඡායාරූප සහ 1923දී සකස් කරන ලද පැරණි සිතියම් පරීක්ෂා කිරීමේදී සේරුවිලේ උතුරු කෙළවරේ කඳුගැටයක් වැනි උස් ස්ථානයක් හඳුනාගත් බවත්, එම ස්ථානය බ්‍රිතාන්‍ය සිතියම්වල ඓතිහාසික ස්ථානයක් ලෙස සලකුණු කර තිබූ බවත් විජේරත්න මහතා සඳහන් කර ඇත. එම ස්ථානය පරීක්ෂා කිරීමේදී ගරා වැටුණු ස්තූපයක නටබුන්, යූප ස්ථම්භයක්, අනුරාධපුර මුල් යුගයට අයත් බවට හඳුනාගත් ගඩොල් සහ විශාල භූමි ප්‍රදේශයක විහාරාරාමයක නටබුන් හඳුනාගත් බව ඔහු පවසා ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

විජේරත්න මහතාගේ පර්යේෂණයට අනුව, ධාතුවංශය ඇතුළු වංශකතා මූලාශ්‍රවල සඳහන් සෝමනුවර පිළිබඳ තොරතුරු, විල්ගම්වෙහෙරේ භූගෝලීය පිහිටීම සහ තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමයේ භාෂාමය පරිණාමය යන කරුණු එකිනෙක සම්බන්ධ වේ. මෙම පර්යේෂණ මත පදනම්ව ඔහු විල්ගම්වෙහෙර සෝම විහාරය සහ සෝමාවතී ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමේ මතය ඉදිරිපත් කළේය.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය ===

මෙම හඳුනාගැනීම සඳහා තවත් භාෂාමය සාධකයක් ලෙස තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පිළිබඳ ඉදිරිපත් කර ඇති මතය සැලකේ. මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා ඉදිරිපත් කර ඇති මතයට අනුව, පැරණි '''සෝමපුර''' යන නාමය පසුව '''සෝම්පූර්''', '''තෝම්පූර්''' සහ අවසානයේ '''තෝප්පූර්''' ලෙස භාෂාමය වශයෙන් වෙනස් වී තිබිය හැකිය. එම නාම විකාශය පැරණි සෝමනුවරේ පිහිටීම හඳුනාගැනීම සඳහා භාෂාමය සාධකයක් ලෙස ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

=== පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයේ සිදුකළ ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි ඉතිහාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවෙන බවට සාධක හමුවී ඇත. පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කළ පරිදි, ස්තූපය වටා තිබූ ඇත්පවුරක නටබුන් හමුවීම සහ ස්තූප මළුවෙන් ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගයේ ස්තූපවල භාවිත වූ යූප ගල හා ඡත්‍ර කොටස් හමුවීම එහි මුල් ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ වැදගත් සාධක වේ. පැරණි සිරිපතුල් ගලක් සහ වෙනත් ස්තූප අංගද එහිදී හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව හා මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී ආරම්භ කළ කැණීම්වලදී ස්තූපය හා ඒ අවට පුරාවිද්‍යාත්මක නටබුන් පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත. ස්තූපය අවස්ථා කිහිපයකදී ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති අතර, ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

මෙම පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය වංශකතාවල සෝමාවතී ස්තූපය සම්බන්ධයෙන් දක්වන මුල් ඓතිහාසික කාලපරාසය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකි කරුණක් වේ. කෙසේ වෙතත්, ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණිභාවය පමණක් මගින් එය ගිරිඅභය රජු විසින් ඉදිකළ සෝමාවතී ස්තූපය බව සෘජුව තහවුරු නොවන බැවින්, එය භූගෝලීය හා වංශකතා සාධක සමඟ එක්ව සලකා බැලිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== හඳුනාගැනීම සඳහා ඇති ප්‍රධාන සාධක ===

විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී ස්තූපය ලෙස හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇති ප්‍රධාන කරුණු කිහිපයක් මෙසේ දැක්විය හැකිය:

* පැරණි ධාතුවංශ හා ජිනකාලමාලී වැනි මූලාශ්‍රවල සෝමනුවර සේරුනුවරට අයත්, විල් කෙළවරක පිහිටි නුවරක් ලෙස විස්තර වීම.
* සෝමනුවරේ ගිරිඅභය රජුගේ විහාරයේ වැඩසිටි මහින්ද මහරහතන් වහන්සේ සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ කටයුතු හා ලලාට ධාතු උපස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ වී සිටීම.
* සේරුවිල මංගල මහා සෑයේ ධාතු නිධාන මහා පෙරහැර සෝමනුවරින් ආරම්භ වී හිරු බැසීමට පෙර සේරුවිල සෑ මළුවට පැමිණි බවට ඇති වංශකතා විස්තරය.
* විල්ගම්වෙහෙර සේරුවිල මංගල මහා සෑයට උතුරින් සහ සේරු විලෙහි උතුරු කෙළවරට ආසන්නව පිහිටීම.
* සේරුවිලට උතුරින් හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රධාන පැරණි බෞද්ධ ස්තූපය විල්ගම්වෙහෙර වීම.
* ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ක්‍රිස්තු පූර්ව යුගය දක්වා දිවීම සහ ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පසුකාලීන යුග දක්වා ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණ අවධි හඳුනාගැනීම.
* ස්තූපය ආශ්‍රිතව යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස්, සිරිපතුල් ගල සහ පැරණි ඇත්පවුරක නටබුන් වැනි මුල් බෞද්ධ ස්තූප සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමුවීම.
* තෝප්පූර් යන ස්ථාන නාමය පැරණි සෝමපුර යන නාමයෙන් පරිණාමය වූවා විය හැකි බවට ඉදිරිපත් කර ඇති භාෂාමය මතය.
* 1970 දශකයේදී මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා විසින් ධාතුවංශය, පැරණි සිතියම් සහ ගුවන් ඡායාරූප ආශ්‍රයෙන් විල්ගම්වෙහෙර හඳුනාගැනීම සඳහා ඉදිරිපත් කළ කරුණු.
* 2015 සිට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල මගින් සිදුකළ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ස්ථානයේ පැරණිභාවය හා වැදගත්කම පිළිබඳ නව සාධක අනාවරණය වීම.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;BudusaranaWilgam&quot; /&gt;

මෙම කරුණු සමස්තයක් ලෙස සලකා බැලීමේදී, වංශකතාවල සඳහන් '''සේරු විලෙහි කෙළවර පිහිටි සෝමනුවරේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ සෝමාවතී ස්තූපය''' වර්තමාන විල්ගම්වෙහෙර ස්තූපය සමඟ හඳුනාගැනීමට පදනමක් සැපයෙන බව පුරාවිද්‍යා හා ඉතිහාස පර්යේෂණවලදී ඉදිරිපත් කර ඇත. විශේෂයෙන් සෝමනුවර හා සේරුවිල අතර පැවති බව වංශකතා මගින් පෙනෙන ආසන්න සම්බන්ධතාවය, මහින්ද මහරහතන් වහන්සේගේ භූමිකාව සහ සෝමනුවරින් සේරුවිලට ගමන් කළ ධාතු පෙරහැර පිළිබඳ විස්තරය, මෙම හඳුනාගැනීමේ භූගෝලීය තර්කයට අමතර සාධක සපයයි.&lt;ref name=&quot;MahameghaWilgam&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jinakalamali&quot; /&gt;

ගිරිඅභය රජු විසින් දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කර ඉදිකළ ස්තූපය බවට සෘජුව සඳහන් වන සමකාලීන ශිලා ලේඛනයක් හෝ එම දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ සෘජු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකයක් මෙතෙක් ප්‍රකාශිත කැණීම් මගින් හඳුනාගෙන නොමැති අතර විල්ගම්වෙහෙර සහ සෝමාවතී ස්තූපය අතර හඳුනාගැනීම වංශකතා, භූගෝලීය, භාෂාමය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක එකිනෙක සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඓතිහාසික හඳුනාගැනීමක් ලෙස සැලකේ.කෙසේ නමුත් 2020දී පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් විසින්ද පවතින භූගෝලීය හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක මත විල්ගම්වෙහෙර දාගැබ පැරණි සෝමාවතී ස්තූපය විය හැකි බව ප්‍රකාශ කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

== ස්මාරක සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ==

=== වාස්තු විද්‍යා ලක්ෂණ ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානය ප්‍රධාන ස්තූපයක් සහ එය ආශ්‍රිත විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන්වලින් සමන්විත වේ. පුරාවිද්‍යාත්මක භූමිය අක්කර 49ක් පමණ පුරා පැතිර ඇති අතර, ස්තූපයට අමතරව විවිධ ආගමික හා වාස්තු විද්‍යාත්මක ගොඩනැගිලිවල නටබුන් එහි හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot;&gt;{{cite web
|title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර?
|url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80ෙහෙර/57-577511
|website=ලංකාදීප
|date=2020-08-22
|language=si
}}&lt;/ref&gt;

මහාචාර්ය එම්. ඩබ්ලිව්. විමල් විජේරත්න මහතා 1970 දශකයේදී සිදුකළ ගවේෂණවලදී ස්තූප නටබුන්වලට අමතරව පංචාරාම සම්ප්‍රදායට අයත් විහාරාරාමයක නටබුන්, ශිලා කණු, සඳකඩපහණ, කොරවක්ගල් සහ මුරගල් වැනි වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හඳුනාගත් බව සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== ස්ථූපය සහ ස්ථූප මළුව ===

ස්ථානයේ ප්‍රධාන ස්මාරකය විශාල ගඩොල් ස්තූපයකි. එහි මුල් ව්‍යුහය පසුකාලීන ප්‍රතිසංස්කරණ හේතුවෙන් වෙනස් වී ඇති අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ස්තූපය විවිධ කාල අවධිවලදී ප්‍රතිසංස්කරණයට ලක්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපය වටා පැවති ඇත්පවුරක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇති අතර, එය ස්තූප මළුව වටා පැවති වාස්තු විද්‍යාත්මක අංගයක් ලෙස සැලකේ. ස්තූප මළුවෙන් හමුවූ යූප ගල, ඡත්‍ර කොටස් සහ අනෙකුත් ස්තූප අංග මුල් ඓතිහාසික යුගයේ ස්තූප වාස්තු විද්‍යාව පිළිබඳ සාධක සපයයි. ඡත්‍ර කොටස් හතරක් හඳුනාගෙන ඇති බවද වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපය ආශ්‍රිතව හමුවූ පැරණි සිරිපතුල් ගලක පූර්ණඝට හා ඡත්‍ර සලකුණු දක්නට ලැබෙන බව සඳහන් වේ. එමෙන්ම මුල් අනුරාධපුර යුගයට අයත් ගඩොල් හමුවීමද ස්ථානයේ පැරණි ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්තූපයේ වාස්තු විද්‍යාත්මක අවධි සම්බන්ධයෙන් පුරාවිද්‍යා බලධාරීන් සඳහන් කර ඇත්තේ එය ක්‍රිස්තු පූර්ව දෙවැනි සියවසේ සිට පොළොන්නරු යුගය දක්වා විවිධ අවස්ථාවල ඉදිකිරීම් හා ප්‍රතිසංස්කරණවලට ලක්ව ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ===

ස්තූපයට අමතරව විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක භූමියේ විශාල විහාරාරාම සංකීර්ණයක නටබුන් හඳුනාගෙන ඇත. ගවේෂණවලදී විවිධ ගොඩනැගිලිවල අත්තිවාරම්, ශිලා කණු සහ අනෙකුත් වාස්තු විද්‍යාත්මක අංග හමුවීම මගින් ස්ථානය විශාල ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස පැවති බවට සාධක ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

ස්ථානයේ සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක ගවේෂණ හා කැණීම් මගින් එහි භාවිතය දීර්ඝ කාලයක් පුරා පැවති බවට සාධක හඳුනාගෙන ඇත. ස්තූපයේ හා ආශ්‍රිත ගොඩනැගිලිවල විවිධ ඉදිකිරීම් අවධි හඳුනාගැනීම මගින් ස්ථානය එක් කාලයකට සීමා වූ ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් නොව, පසුකාලීනවද සංවර්ධනය වූ පුරාවිද්‍යාත්මක සංකීර්ණයක් බව පෙනී යයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව 2015දී මෙම ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කර ඇත. එම කැණීම්වල අරමුණ වූයේ ස්ථානයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්වභාවය, ඉදිකිරීම් අවධි සහ සංරක්ෂණයට අවශ්‍ය කරුණු හඳුනාගැනීමයි.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

=== අභිලේඛන ===

විල්ගම්වෙහෙර පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ශිලා ලේඛනයක් හමුවී ඇති අතර, එහි අක්ෂර ගෙවී ඇති බැවින් මෙම ලේඛනය මෙතෙක් සාර්ථකව කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීමට නොහැකි වී ඇත. එම නිසා එහි අන්තර්ගතය, කාලනිර්ණය හෝ එය ඉදිකිරීම් හා සම්බන්ධ පුද්ගලයන් පිළිබඳ නිශ්චිත තොරතුරු දැනට තහවුරු කර නොමැත.&lt;ref name=&quot;Lankadeepa2020&quot; /&gt;

&lt;!--
==පූර්ව වාර්තා==

මෙහි පූර්ව වාර්තා පිළිබඳ අන්තර්ගතය...

--&gt;

== වර්තමාන සංරක්ෂණය ==

එවකට සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ විහාරාධිපතිව වැඩ සිටි සේරුවිල සරණකිත්ති අනුනායක හිමියන්,කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමියන් සහ සේරුවිල රජ මහා විහාරයේ පසුව විහාරාධිපති ධුරයට පත්වුණු අලුදෙණියේ සුබෝධි හිමියන් ප්‍රමුඛ [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය]] විසින් 2015 වර්ෂයේදී පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව සහ මධ්‍යම සංස්කෘතික අරමුදල එක්ව මෙහි පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් ආරම්භ කළ අතර එමගින් මෙම ස්ථානයේ අක්කර 49ක පමණ ප්‍රදේශයක පැරණි ස්තූපය ඇතුළු පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම පිළිබඳ විධිමත් අධ්‍යයනයක් සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=පුරාණ සෝමාවතිය අද විල්ගම් වෙහෙර? |url=https://www.lankadeepa.lk/rasawitha/%E0%B6%B4%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%AB-%E0%B7%83%E0%B7%9D%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B7%80%E0%B6%AD%E0%B7%92%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%AF-%E0%B7%80%E0%B7%92%E0%B6%BD%E0%B7%8A%E0%B6%9C%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B7%80%E0%B7%99%E0%B7%84%E0%B7%99%E0%B6%BB/57-577511 |website=Lankadeepa |date=2020-08-22}}&lt;/ref&gt;

2016 වර්ෂයේදී විල්ගම්වෙහෙර මහා සෑයේ වර්තමාන ප්‍රතිසංස්කරණයේ දී ධාතූන් වහන්සේල නිධන් කල අතර එහිදී සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේලා සහ අංගුලිමාල මහරහතන් වහන්සේගේ අරහන්තක ධාතූන් වහන්සේලා පෙරහැරකින් සේරුවිල විහාරයේ සිට විල්ගම්වෙහෙරට වැඩමවා ධාතු නිධානය සිදු කර ඇත.2020 වසරේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් උච්චතම අවස්ථාවට ලඟා වූ අතර එහිදී පුරාවිද්‍යා නිළධාරීන් මෙම කැණීම් කරන ස්ථානය පැරණි සෝමනුවර දකුණු දළදා ස්ථූපය යැයි අනුමාන කරන බවට කරුණු ප්‍රකාශ කළහ.2024 වසර වනවිට ස්ථූපය සහ ස්ථූප මලුවේ සංරක්ෂණය කටයුතු සම්පූර්ණයෙන් ම අවසන් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=සේරුවිල විල්ගම්වෙහෙර ධාතු නිධාන පුණ්‍ය මහෝත්සවය සහ මහ පෙරහැර |url=https://mahamevnawa.lk/seruwila-dhathu-nidhanothsawaya/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය |date=2016-03-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=තාවතිංස යාත්‍රා – අභය දාන |url=https://mahamegha.lk/2017/04/07/thawathinsa-yathra/ |website=මහමෙඝ |date=2017-04-07}}&lt;/ref&gt;

==වෙනත් ලිපි==
* [[සෝමාවතිය විහාරය]]
* [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්]]
* [[වෙල්ගම් වෙහෙර]]
* [[සේරුවාවිල මංගල රජ මහා විහාරය|සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== වැඩිදුර කියවීම ==

* සේරුවාවිල තිස්ස මහා විහාරවංශය ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්ය එම්.ඩබ්ලිව්.විමල් විජේරත්න
* ශ්‍රී දකුණු දළදාවෙහි නිධන් කර ඇති ඓතිහාසික සෝමනුවර සහ සෝමාවතී ස්තූපය හඳුනාගැනීම පිළිබඳ පර්යේෂණ ග්‍රන්ථය - මහාචාර්ය විමල් විජේරත්න

== බාහිර සබැඳි ==
*[https://web.archive.org/web/20241007090818/https://sinhala.adaderana.lk/news.php?nid=140502 බුදුහිමියන්ගේ දකුණු දළදා වහන්සේ නිධන් කළ බවට සැලකෙන ස්ථූපයක්]
*[https://www.hirunews.lk/245888/ සේරුවිලෙන් හමු වූ දළදා පුරණය ]
*[https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 Sirasa News] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250124001531/https://sinhala.newsfirst.lk/sinhala/2020/07/18 |date=2025-01-24 }}
*[https://www.lankadeepa.lk/News/101-576610 බුදුන්ගේ දකුණු දළදාව ඇත්තේ විල්ගම්වෙහෙරේ]{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{Buddhism in Sri Lanka}}
[[ප්‍රවර්ගය:Coordinates not on Wikidata]]
[[ප්‍රවර්ගය:Buddhist temples in trincomalee district]]
[[ප්‍රවර්ගය:Tooth relics of buddha]]
[[ප්‍රවර්ගය:රජමහා විහාර]]</text>
      <sha1>io5sq3j1eos6qni312sdmg3sbasfvvv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල</title>
    <ns>1</ns>
    <id>171802</id>
    <revision>
      <id>800889</id>
      <parentid>740588</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] සිට [[සාකච්ඡාව:විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>740588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3170" sha1="tuq2okiplnka7b88y9s5nnb0kujbxqe" xml:space="preserve">{{Talk header}}
{{Not a forum|1=[[විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය, සේරුවිල|විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාර]]}}

== මූලාශ්‍ර වලින් ඔබ්බට ගිය විවිද මතයන් සහිත ලිපියක් ==

@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] මේ ලිපියෙ කියවෙන රජ මහ විහාරය [[:en:Seruvila Mangala Raja Maha Vihara]] එකමයි ද? නැත්තන් වෙන එකක් ද? [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 16:35, 29 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

:මේක නිකන් කතන්දරයක් වාගෙ ලිපියක් නේද? අර සබැඳියේ සයිට් එක නම් අපට කොපි කරන්න අවසර දෙන එකක් නෙමෙයි. මොකද හිතන්නේ? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 02:44, 30 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::copyvio නිසා තියන්න බෑනෙ. summarize කරල lead section එකක් දාල අනිත් ටික අයි කරන්න තමා වෙන්නෙ. En wiki එකේ deleted pages බලන්න පුලුවන්නම් [[Wilgamwehera Royal Temple]], [[Wilgamwehera Somawathiya Raja Maha Viharaya]] මේ දකේ history බලන්න. මන් හිතන්නෙ තිබ්බ pages දැන් deleted. [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 07:14, 30 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::the article seem to be in English wiki draftspace too made by the same Ip address. [[:en:Draft:Seruwila Wilgamwehera Royal Temple]]. Fail to add inline citations and lot of unconfirmed claims. [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 07:19, 30 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
::මොහු විසින් [[:en:Relic of the tooth of the Buddha]] පිටුවේ අගෝස්තු මාසයේදී තමා ලොකු සංස්කරන කීපයක් කරල මෙම විහාර දෙකේ නම් පටලල තියෙන්නෙ. claims without sources. [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 08:55, 30 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)
:::I now went and corrected info. He/she have been doing these since few months now. Trying to claim the real stupa with the right-tooth relic of budda is the wilgamwehera stupa and not polonnaruwa somawati stupa. [[User:Wikiceylon.pvt|Wikiceylon.pvt]] ([[User talk:Wikiceylon.pvt|talk]]) 09:33, 30 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)

== Do not remove tags without correcting the article  ==

{{warning|Do not remove Wikify, copypaste, essaylike without doing anything to improve the article }} [[User:VihirLak007|VihirLak007]] ([[User talk:VihirLak007|talk]]) 09:43, 30 සැප්තැම්බර් 2024 (යූටීසී)</text>
      <sha1>tuq2okiplnka7b88y9s5nnb0kujbxqe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව</title>
    <ns>1</ns>
    <id>177365</id>
    <revision>
      <id>800934</id>
      <parentid>751728</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T17:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය]] සිට [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>751728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="gv0xif0tz8nbs2m6j7ssncmjangz63j" xml:space="preserve">{{Talk header}}

== නිරන්තරයෙන්ම සිදුවන නිර්නාමික සංස්කරණ පිළිබඳව  ==

පසුගිය දින කිහිපය පුරාවටම නිර්නාමික ආගන්තුක පරිශීලකයන් විසින් විශාල සංස්කරණ කිහිපයක් සිදු කර ඇති බව පේනේ.එසේම ඒවා සදහා සුදුසු මූලාශ්‍ර දැක්වීමද සිදු කර නැත.පෞද්ගලික මත ඇතුලත් වීම් ද දක්නට ලැබේ.උදහරණයක් ලෙස මුල් කොටස තුල ඔහු පැහැදිලිව ද්‍රවිඩ සම්භවයක් සහිත පැවදි නිකායන් ලෙස මෙම නිකාය අර්ථකථනය කර ඇත.බෞද්ධ පැවිදි නිකායකට ද්‍රවිඩ සම්භවයක් ඇතැයි පැවසීම ගැටලු සහගත නොවේද??.මෙය වැරදි සංස්කරණයක් නම් එය විකිපීඩියාවේ විශ්වාසයට ද සුදුසු නැත.එනිසා මෙය සුදුසු පරිදි සමාලෝචනය කරන්න.මට නම් හැගෙන්නේ මේ පිටුව නිර්නාමික සංස්සකාරකවරුන් සදහා අවහිර කිරීම සුදුසු බවයි,මන්ද යත් මෙය රටේ පිලිගත් වැදගත් නිකායක් පිලිබද පිටුවක් බැවිනි.සාකඡච්ජා සදහා විවෘතයි,අදහස් දක්වන්න.
@[[පරිශීලක:VihirLak007|VihirLak007]]@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] [[User:KushanSL2419wiki|KushanSL2419wiki]] ([[User talk:KushanSL2419wiki|talk]]) 18:16, 26 ජූනි 2025 (යූටීසී)

:මේ පිලිබදව සොයා බලා අනවශ්‍ය සංස්කරණ ඉවත් කිරීම පිලිබදව ස්තුතියි.වෙනත් අදහස් තිබේ නම් සදහන් කරන්න.@[[පරිශීලක:IDB.S|IDB.S]] [[User:KushanSL2419wiki|KushanSL2419wiki]] ([[User talk:KushanSL2419wiki|talk]]) 11:41, 27 ජූනි 2025 (යූටීසී)
::මට නම් මේ මාතෘකාව ගැන වැඩි අදහසක් නෑ. හැබැයි &quot;ගැටළුකාරී අදහසක් නම් මූලාශ්‍රය දැක්විය යුතුයි&quot;, යන්න මගේත් අදහසයි. -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 16:08, 27 ජූනි 2025 (යූටීසී)</text>
      <sha1>gv0xif0tz8nbs2m6j7ssncmjangz63j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පිවිතුරු හෙළ උරුමය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180790</id>
    <revision>
      <id>800945</id>
      <parentid>744967</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T02:57:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Hansaka99</username>
        <id>42964</id>
      </contributor>
      <origin>800945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2642" sha1="3y6m1z4efuflpqj9n6pjtgom9jrgouj" xml:space="preserve">{{Infobox political party
| name = පිවිතුරු හෙළ උරුමය  
| native_name = Pivithuru Hela Urumaya
| lang1 = Sinhala
| name_lang1 = 
| lang2 = Tamil
| name_lang2 = 
| logo = 
| logo_size = 
| colorcode = {{party color|Jathika Hela Urumaya}}
| leader = [[උදය ගම්මන්පිල]]&lt;ref&gt;https://elections.gov.lk/web/wp-content/uploads/pdf/pol_party_list/Officers/53_76.pdf&lt;/ref&gt;
| chairperson = 
| president = 
| secretary_general = 
| founder = 
| leader1_title =
| leader1_name = 
| slogan = 
| founded = {{start date and age|df=yes|p=y|2018|02}}
| dissolved = 
| merger = 
| predecessor =ජාතික හෙළ උරුමය 
| merged = 
| successor = 
| headquarters = 
| newspaper = 
| student_wing = 
| youth_wing = 
| membership_year = 
| membership = 
| ideology = {{ubl|class=nowrap|
 |[[සිංහල බෞද්ධ ජාතිකවාදය]]}}
| position = 
| national = [[සර්වජන බලය]]
| colors = {{colour box|{{party color|Jathika Hela Urumaya}}}} තැඹිලි
| religion = [[බෞද්ධ]]
| seats1_title = [[Sri Lankan Parliament|Parliament of Sri Lanka]]
| seats1 = 
| seats2_title = 
| seats2 = 
| seats3_title = 
| seats3 = 
| symbol = &lt;small&gt;මල&lt;/small&gt;&lt;br /&gt;
| website = 
| country = ශ්‍රී ලංකාව
| footnotes = 
}}
'''පිවිතුරු හෙළ උරුමය''', යනු ශ්‍රී ලංකාවේ පිලිගත් දේශපාලන පක්ෂයකි. එය උදය ගම්මන්පිල විසින් ජාතික හෙළ උරුමයෙන් ඉවත් වී  නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web
|author      = &lt;!-- not stated --&gt;
|date        = 14 ඔක්තෝබර් 2020
|title       = පිවිතුරු හෙළ උරුමය ඇතුළු පක්ෂ 05 කට මැතිවරණ කොමිෂන් සභාවේ අනුමැතිය
|url         = https://www.ada.lk/breaking_news/පිවිතුරු-හෙළ-උරුමය-ඇතුළු-පක්ෂ-05-කට-මැතිවරණ-කොමිෂන්-සභාවේ-අනුමැතිය/11-370150
|website     = www.ada.lk
|location    = කොළඹ
|publisher   = අද පුවත්පත
|access-date = 6 මැයි 2025
}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ]] [[ප්‍රවර්ගය:ජාතික හෙළ උරුමය]]
{{ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන පක්ෂ}}</text>
      <sha1>3y6m1z4efuflpqj9n6pjtgom9jrgouj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>195881</id>
    <revision>
      <id>800895</id>
      <parentid>799959</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය]] සිට [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>799959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="873" sha1="53whvtglkbgxe944stixzm9xe0ef6qs" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

== template එකක භාවිතය සම්බන්ධව ==
{{tl|Done}}/{{tl|completed}} යන template වල සැබෑ භාවිතය කුමක් සදහා ද?? 
@[[පරිශීලක:Lee|Lee]] [[User:KSLwiki24|&lt;span style=&quot;font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px;color:#ff0033&quot;&gt;KSL&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#00ccff&quot;&gt;wiki&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#ffcc00&quot;&gt;24&lt;/span&gt;]] [[User talk:KSLwiki24|💬]] 17:25, 20 සැප්තැම්බර් 2026 (යූටීසී)

:@[[පරිශීලක:KSLwiki24|KSLwiki24]], [[:සැකිල්ල:Done#Example]] තුළ හොඳ උදාහරණයක් පවතිනවා නේද? -- [[User:Lee|Lee]] ([[User talk:Lee|talk]]) 09:12, 21 සැප්තැම්බර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>53whvtglkbgxe944stixzm9xe0ef6qs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196988</id>
    <revision>
      <id>800939</id>
      <parentid>800701</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T23:37:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Short description</comment>
      <origin>800939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9334" sha1="7hw6ahtv04n2ybkxqkhboqpnng4cycc" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ යාපනයේ පිහිටි ප්‍රජා පුස්තකාලය}}
{{තොරතුරුකොටුව පුස්තකාලය
| name               = කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය
| native_name        = K. A. S. Sathiamanai Library
| native_name_lang   = en
| image              = sathiamanai 1.jpg
| caption            = 2025 පෙබරවාරි 15 දින කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේදී ශ්‍රී ලංකා අග්‍රාමාත්‍ය ආචාර්ය [[හරිනි අමරසූරිය]] පුස්තකාල පරිපාලකයන් සමඟ.
| country            = ශ්‍රී ලංකාව
| type               = පුස්තකාලය
| location           = [[සුලිපුරම්]], යාපනය දිස්ත්‍රික්කය, උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව
| map_type           = Sri Lanka
| map_caption        = ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටීම
| coordinates        = {{coord|9.7584|N|79.9446|E|display=inline,title|type:landmark_region:LK}}
| items_collected    = ළමා සාහිත්‍යය, අධ්‍යාපනික පොත්
| website            = {{URL|http://sathiamanai.blogspot.com.au/|සත්‍යමනෛ}}
}}'''කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය''' (K. A. S. Sathiamanai Library) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ සුලිපුරම් හි පිහිටි ප්‍රජා, සාහිත්‍ය හා ළමා පුස්තකාලයකි. කියවීමේ පුරුද්ද ප්‍රවර්ධනය කිරීම, ළමා සාහිත්‍ය සංවර්ධනය, සාහිත්‍ය හමුවීම්, පොත් එළිදැක්වීම්, සාකච්ඡා සහ අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීමෙහිලා මෙම පුස්තකාලය සක්‍‍රීයව දායක වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.virakesari.lk/article/170231|title=කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය |website=වීරකේසරී Dated 25 Nov 2023|language=ta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://epaper.thinakaran.lk/Thinakaran?eid=1&amp;edate=01/07/2026&amp;pgid=62381
 |website=දිනකරන්
|title=ළමා නිර්මාණශීලී කුසලතා සම්මානය
 |date=2026-07-01 |page=10
 |language=ta
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web
 |title=කොමියුනිස්ට් යුවළකගේ ජීවිත හමුවීම්
 |url=https://noolaham.org/wiki/index.php/ஒரு_கம்யூனிஸ்ட்_இணையர்_வாழ்வின்_சந்திப்புகள்
 |website=නූලහම්
 |language=ta
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news
 |title=ළමා නිර්මාණ කුසලතා සම්මාන උළෙල, ගුණසැමරුම් හා කලා වැඩසටහන්
 |newspaper=දිනක්කුරල්
 |date=2026-06-29 |page=5
 |language=ta
}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
ලේඛිකාවක මෙන්ම සමාජ ක්‍රියාකාරිනියක වන [[වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම්]] මහත්මිය විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම පුස්තකාලය, සුලිපුරම් සහ ඒ අවට ප්‍රදේශවල අධ්‍යාපනික, කියවීම් සහ සාහිත්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වල කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත. වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම්ගේ චරිතාපදාන සටහන්වල දැක්වෙන්නේ සිය සැමියා වූ [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] මහතා සිහිවීම පිණිස මෙම පුස්තකාලය ආරම්භ කළ බවයි.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://vidiyel.com/ஆய்வுகள்/ஈழத்து-எழுத்துலகின்-துரு/
|title=ඊළාම් සාහිත්‍ය ලෝකයේ ධ්‍රැව තරුව
|website=විදියල් by මල්ලිකා සෙල්වරත්නම්
|access-date=2026-07-23
}}&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාකාරකම් ==
පුස්තකාලය විවිධ අධ්‍යාපනික, සාහිත්‍යමය සහ සමාජයීය ක්‍රියාකාරකම් රැසක් ක්‍රියාත්මක කරයි:

* සිසුන් සඳහා කියවීමේ ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන්
* රචනා, කථික හා චිත්‍ර තරග
* පොත් එළිදැක්වීමේ උත්සව
* සාහිත්‍ය සාකච්ඡා
* වාර්තා චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශන
* ළමා සාහිත්‍ය වැඩසටහන්
* සැමරුම් වැඩසටහන්

== ප්‍රකාශන ==
පුස්තකාලය මඟින් 2023 වසරේ සිට '''''සිරුපොරි''''' (Sirupori) නමින් ශිෂ්‍ය ත්‍රෛමාසික සඟරාවක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. මෙහි ප්‍රධාන කර්තෘවරයා ලෙස ආචාර්ය [[න. රවින්ද්‍රන්]] කටයුතු කරයි. මෙම සඟරාවෙහි සිසුන්ගේ රචනා, කවි, කෙටිකතා, චිත්‍ර සහ අධ්‍යාපනික නිර්මාණ ඇතුළත් වේ. පුස්තකාලයේ විශේෂ සිදුවීම් සහ සිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් ද මෙහි ලේඛනගත කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81:%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%B1%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%B1%E0%AE%BF|title=සිරුපොරි – ශිෂ්‍ය ත්‍රෛමාසික සඟරාව|website=නූලහම් ඩිජිටල් |website=Noolaham Digital Library|language=ta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== සුවිශේෂී සිදුවීම් ==

* 2022 වසරේදී මහාචාර්ය [[කේ. කයිලාසපති|කේ. කයිලාසපති]] මහතාගේ ගුණසැමරුම් උත්සවය කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේදී පැවැත්විණි. එහිදී මහාචාර්ය [[සි. මෞනගුරු]] මහතා අදහස් දැක්වීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.virakesari.lk/article/142703|title=මහාචාර්ය කේ. කයිලාසපති ගුණසැමරුම|website=වීරකේසරී|website=වීරකේසරී Dated 10 Dec 2022|language=ta}}&lt;/ref&gt;

* '''Water''' වාර්තා චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශනය සහ ඒ පිළිබඳ සාකච්ඡාමය වැඩසටහනක් පුස්තකාලයේදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ezhunaonline.com/event/water-documentary-screening-k-a-s-sathiyamanai-library/|title=Water Documentary Screening – K.A.S. Sathiamanai Library|website=Ezhuna Online|language=en}}&lt;/ref&gt;

* ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ළමා සාහිත්‍යය පිළිබඳ සාකච්ඡා සහ හමුවීම් වාර කිහිපයකදීම පුස්තකාලය තුළ පවත්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://athavannews.com/2023/1346584|title=කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේ &quot;සිරුපොරි” සඟරාව එළිදැක්වීම|website=Athavan News|language=ta|access-date=2026-07-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eelanadu.lk/%E0%AE%AF%E0%AE%BE%E0%AE%B4%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AF%81%E0%AE%B4%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D-%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9F/|title=සුලිපුරම්හි ආච්චි කී කතා ළමා පොත එළිදැක්වීමේ උළෙල|website=ඊළනාඩු|website=ඊළනාඩු Dated 21 April 2025|language=ta}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්තකාල]]</text>
      <sha1>7hw6ahtv04n2ybkxqkhboqpnng4cycc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය (1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197041</id>
    <revision>
      <id>800886</id>
      <parentid>800875</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:33:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Rearrange the list</comment>
      <origin>800886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26736" sha1="mj6nq5i4gvl8grcoggu7kqp6q9ykxid" xml:space="preserve">{{Infobox civil conflict
| title = යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය&lt;br /&gt;(1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම)
| partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල
| partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල
| image = S. D. Bandaranaike addressing anti-caste meeting in Jaffna c. 1967.png
| caption = යාපනයේ පැවති කුල විරෝධී රැස්වීමක් එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා අමතන අයුරු. වේදිකාවේ වී. ඒ. කන්දසාමි, සුබෙයිර් ඉලන්කීරන්, එන්. ෂන්මුගදාසන් සහ කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම් අසුන්ගෙන සිටිති (1967 පමණ).
| date = 1966 ඔක්තෝබර් 21 – 1974
| place = [[යාපනය]], උතුරු පළාත, [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| goals = කුල පීඩනය හා අස්පෘශ්‍යතාවය අහෝසි කිරීම, තේ කඩ හා ආපනශාලාවල සමානාත්මතාවය, කෝවිල් ප්‍රවේශය, පොදු ලිං සහ සුසාන භූමි සමානව භාවිත කිරීමේ අයිතිය
| methods = මහජන පාගමන්, සත්‍යග්‍රහ, සෘජු ක්‍රියාකාරකම්, පිකටින්, නීතිමය සටන්
| status = ජයග්‍රාහී සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණය; පොදු ස්ථානවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය බිඳවැටීම
| side1 = '''පීඩිත ජනතා පෙරමුණ:'''&lt;br /&gt;* අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය&lt;br /&gt;* ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී / පීකිං පිල)&lt;br /&gt;* ප්‍රගතිශීලී වෘත්තීය සමිති සහ වාමාංශික බලවේග&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''නායකයන්:'''&lt;br /&gt;* වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම් &lt;br /&gt;* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] &lt;br /&gt;*  වී. ඒ. කන්දසාමි &lt;br /&gt;* [[ නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්|එන්. ෂන්මුගදාසන්]]&lt;br /&gt;*  වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම්&lt;br /&gt;* ඩී. ඩී. පෙරේරා&lt;br /&gt;* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]]&lt;br /&gt;* සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් &lt;br /&gt;* එස්. ටී. එන්. නාගරත්නම්&lt;br /&gt;*  කේ. ඩැනියෙල් &lt;br /&gt;*[[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]]&lt;br /&gt;
| side2 = '''වැඩවසම් බලවේග:'''&lt;br /&gt;* ඉහළ කුල වැඩවසම් ප්‍රභූන්&lt;br /&gt;* සාම්ප්‍රදායික කොන්සර්වේටිව් කණ්ඩායම්&lt;br /&gt;* රජයේ පොලිස් යාන්ත්‍රණය (තහනම් කිරීම් හා මර්දනය)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ප්‍රතිවාදී පාර්ශ්වය:'''&lt;br /&gt;* සී. සුන්දරලිංගම් (කෝවිල් ප්‍රවේශ විරෝධී)&lt;br /&gt;* ආර්. සුන්දරලිංගම් (පොලිස් අධිකාරී)
| casualties1 = 10 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය (ප්‍රහාර, පොලිස් වෙඩි තැබීම් සහ පිපිරීම් හේතුවෙන්); සිය ගණනක් තුවාල ලැබූහ
| casualties2 = 
}}

'''යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය''' (හෙවත් '''1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම''' හෝ '''සුන්නාකම් නැගිටීම''') යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[යාපනය|යාපනය අර්ධද්වීපයේ]] පැවති උග්‍ර කුල පීඩනයට සහ අස්පෘශ්‍යතාවයට එරෙහිව දියත් වූ ඓතිහාසික මහජන විමුක්ති අරගලයකි&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;&gt;{{cite book |title=Comrade K.A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=15, 43–46}}&lt;/ref&gt;. 1966 ඔක්තෝබර් 21 වන දින [[සුන්නාකම්]] නගරයෙන් ඇරඹි මෙම අරගලය, [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පිල)]] සහ පීඩිත ජනතා සංවිධානවල නායකත්වයෙන් උතුරු පළාත පුරා සමාජ විප්ලවයක් දක්වා වර්ධනය විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;&gt;{{cite book |last=සෙන්තිවේල් |first=සි. කා. |last2=ඉරාවණා |first2=න. |title=Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=1989 |publisher=South Vision |location=Chennai}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;Abeysekera1989&quot;&gt;{{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna: A Government Agent's Recollections |year=1989 |publisher=SLAM Publishing Service |location=Pascoe Vale South, Victoria |isbn=0-7316-5344-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DailyNews2016&quot;&gt;{{cite news |title=Casteism Vs. Social Justice |newspaper=Daily News |date=2016-10-29 |url=https://www.dailynews.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kadirgamar2020&quot;&gt;{{cite news |last=Kadirgamar |first=Ahilan |title=Breaking the Silence on Caste |newspaper=Daily Mirror |date=2020-02-17 |url=https://www.dailymirror.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vaitheespara2007&quot;&gt;{{cite paper |last=Vaitheespara |first=Ravi |title=The Wisdom of Hindsight: Sanmugathasan, The Left and the National Crisis in Sri Lanka |journal=University of Manitoba |year=2007 |pages=5–6, 39}}&lt;/ref&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==
යාපන දෙමළ සමාජයේ ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා තේසවළමෙයි සාම්ප්‍රදායික නීති හා වැඩවසම් ඉඩම් හිමි ක්‍රමය මත පදනම් වූ දරුණු කුල ධූරාවලියක් පැවතුණි&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. මෙම වැඩවසම් ව්‍යුහය හරහා ඉඩම් හිමි වෙල්ලාල ප්‍රභූ පන්තිය සමාජයේ පූර්ණ ආධිපත්‍යය තහවුරු කරගෙන සිටියේය&lt;ref name=&quot;Pfaffenberger1982&quot;&gt;{{cite book |last=Pfaffenberger |first=Bryan |title=Caste in Tamil Culture: The Religious Foundations of Sudra Domination in Tamil Sri Lanka |year=1982 |publisher=Syracuse University |location=New York}}&lt;/ref&gt;. දෙමළ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වූ පීඩිත (පංචමර්) කුලවල ජනතාවට විවිධ මූලික සමාජ අයිතිවාසිකම් අමානුෂික ලෙස අහිමි කර තිබුණි&lt;ref name=&quot;Russell1982&quot;&gt;{{cite book |last=Russell |first=Jane |title=Communal Politics under the Donoughmore Constitution, 1931–1947 |year=1982 |publisher=Tisara Prakasakayo |location=Colombo}}&lt;/ref&gt;:
* ප්‍රධාන හින්දු කෝවිල්වලට ඇතුළුවීම සහ වන්දනාමාන කිරීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.
* තේ කඩ හා ආපනශාලාවලදී වෙනම ටින් කෝප්ප හෝ පොල් කටු භාවිතය සහ අසුන් ගැනීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;/&gt;.
* පොදු ලිංවලින් ජලය ලබාගැනීම වැළැක්වීම සහ සුසාන භූමිවලදී මළසිරුරු ආදාහනය කිරීම තහනම් කර වළදැමීමට බලකිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.
* පාසල්වල සම අසුන් තහනම් කිරීම, සපත්තු පැළඳීම, කුඩ භාවිතය, බයිසිකල් පැදීම සහ දණහිසෙන් පහළට හෝ සිරුරේ ඉහළ කොටස වැසෙන සේ ඇඳුම් ඇඳීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.

1957 වසරේදී එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක රජය විසින් &quot;1957 අංක 21 දරන සමාජ ආබාධිත වැළැක්වීමේ පනත&quot; (Social Disabilities Prevention Act No. 21 of 1957) සම්මත කරන ලදී&lt;ref name=&quot;SocialDisabilitiesAct&quot;&gt;{{cite book |title=Acts of Ceylon: Social Disabilities Prevention Act, No. 21 of 1957 |year=1957 |publisher=Government Press |location=Colombo}}&lt;/ref&gt;. මෙම පනත මඟින් කුලය මුල් කරගෙන සමාන අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් බවට පත් කළද, උතුරු ප්‍රදේශයේ පැවති ප්‍රමුඛ කුල වැඩවසම් බලපෑම සහ පරිපාලනමය නොසැලකිලිමත්කම හේතුවෙන් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක නොවීය&lt;ref name=&quot;Uyangoda2014&quot;&gt;{{cite paper |last=Uyangoda |first=Jayadeva |title=Irreconcilability of Reconciliation: Thinking beyond Solitudes |journal=KAS Memorial Lecture Series |year=2014 |location=Jaffna}}&lt;/ref&gt;. මේ නිසා පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය හෝ අධිකරණය මත පමණක් විශ්වාසය නොතබා, පීඩිත ජනතාව එක්රැස් කර සෘජු ක්‍රියාකාරී මහජන අරගල පෙරට ගත යුතු බව [[එන්. ෂන්මුගදාසන්]], [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]] ඇතුළු ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල) නායකයෝ අවධාරණය කළහ&lt;ref name=&quot;Shanmugathasan1972&quot;&gt;{{cite book |last=Shanmugathasan |first=N. |title=A Marxist Looks at the History of Ceylon |year=1972 |publisher=Colombo}}&lt;/ref&gt;.

== 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම ==
1966 ඔක්තෝබර් 21 දින සුන්නාකම් නගරයට දහස් ගණනක් වූ කම්කරුවෝ, ගොවීහු සහ පීඩිත ජනයා එක්රැස් වූහ&lt;ref name=&quot;Eelanadu_Oct22&quot;&gt;{{cite news |title=Chunnakam Anti-Untouchability Upsurge Rally |newspaper=Eelanadu |date=1966-10-22 |page=1}}&lt;/ref&gt;. &quot;කුල ක්‍රමය විනාශ වේවා! සමානාත්මතා යුක්තිය දිනේවා!&quot; යන ප්‍රධාන සටන් පාඨය පෙරදැරි කරගනිමින් සුන්නාකම් සිට යාපනය නගරය දක්වා දැවැන්ත විරෝධතා පාගමනක් ආරම්භ විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.

කුල පීඩනය වැඩවසම් සූරාකෑමක් සහ පන්තිමය බෙදීමක් ලෙස සැලකූ ඩී. ඩී. පෙරේරා සහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] වැනි සිංහල නායකයන්ද, ප්‍රගතිශීලී ලේඛක සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් වැනි මුස්ලිම් ක්‍රියාකාරිකයන්ද, මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පන්ති සමගි ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම්ව ජාති හා ආගම් සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට යමින් පීඩිත දෙමළ වැඩකරන ජනතාවගේ සමාන අයිතිවාසිකම් අරගලයට උරෙන් උර ගැටී සෘජු සහයෝගය දැක්වූහ&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;/&gt;. පාගමන වළක්වාලීමට පොලිසිය විසින් කඳුළු ගෑස් සහ බැටන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලද අතර නායකයෝ රැසක් අත්අඩංගුවට පත්වූහ&lt;ref name=&quot;Tholilali1966&quot;&gt;{{cite news |title=Revolutionary Upsurge of Oppressed Masses |newspaper=Tholilali |date=1966-10-28 |page=1}}&lt;/ref&gt;.

== ප්‍රධාන අරගල හා ව්‍යාප්තිය ==
මෙම නැගිටීම සංවිධානාත්මකව ඉදිරියට ගෙනයාම සඳහා &quot;අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය&quot; පිහිටුවන ලදී&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;&gt;{{cite book |title=Anti-Untouchability Mass Movement Conference Souvenir |date=1969-01-17 |publisher=Anti-Untouchability Mass Movement |location=Jaffna |pages=7–14}}&lt;/ref&gt;.

=== තේ කඩ සමානාත්මතා සටන (1966–1967) ===
සුන්නාකම්, සංගානෙයි, කරවැඩ්ඩි සහ නෙල්ලියඩි වැනි ප්‍රදේශවල තේ කඩ හා ආපනශාලාවලට කඩා වැදී සියලු දෙනාට එක හා සමානව වීදුරු කෝප්පවල තේ ලබාදෙන ලෙස බලකෙරිණි&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. මෙම සෘජු ක්‍රියාකාරකම්වලදී වැඩවසම් මැර කණ්ඩායම් විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර හමුවේ චින්නර් කාර්තිකේසු සහ වන්නියන් කුමරේසු ඝාතනයට ලක්වූහ&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;.

=== මාවිට්ටපුරම් කෝවිල් ප්‍රවේශය (1968) ===
1968 වසරේදී ඓතිහාසික මාවිට්ටපුරම් කන්දසාමි කෝවිලට පීඩිත ජනතාව ඇතුළු කිරීම සඳහා ඓතිහාසික සත්‍යග්‍රහයක් දියත් විය&lt;ref name=&quot;Kearney1971&quot;&gt;{{cite book |last=Kearney |first=Robert N. |title=Trade Unions and Politics in Ceylon |year=1971 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}}&lt;/ref&gt;. කොන්සර්වේටිව් දේශපාලනඥයකු වූ සී. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුත් පිරිස් කෝවිල් දොරටු අවහිර කරමින් දැඩි විරෝධතාවයක නිරත වූහ&lt;ref name=&quot;Suntharalingam1968&quot;&gt;{{cite book |last=Suntharalingam |first=C. |title=Behind the Gate: The Maviddapuram Temple Entry Agitation |year=1968 |publisher=Jaffna}}&lt;/ref&gt;. පොලිස් පහරදීම් සහ ගැටුම් මධ්‍යයේ වුවද නීතිය හා සත්‍යග්‍රහ අරගලය ජයග්‍රහණය කරමින් කෝවිල් දොරටු විවෘත කරවා ගැනීමට ව්‍යාපාරය සමත් විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.

=== පොලිස් භූමිකාව සහ 1969 මැයි දින ගැටුම ===
1966 සිට 1972 දක්වා උතුරු පළාත් භාර පොලිස් අධිකාරී (SP) ලෙස කටයුතු කළ ආර්. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ ක්‍රියාකලාපය විවිධ පාර්ශ්වයන්ගේ විවේචනයට ලක්විය&lt;ref name=&quot;Sunderalingam2013&quot;&gt;{{cite web |last=Sunderalingam |first=R. |title=Police Superintendent Sunderalingam Reveals How Vellahlas Ganged Up Against Him |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/police-superintendent-sunderalingam-reveals-how-vellahlas-ganged-up-against-him/ |publisher=Colombo Telegraph |date=2013-05-14 |access-date=2026-09-20}}&lt;/ref&gt;. 1969 මැයි 1 වන දින රජය විසින් පනවා තිබූ මැයි දින පෙළපාලි තහනම නොතකා [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]ගේ මෙහෙයවීමෙන් රාජා සිනමාහල අසලින් රතු කොඩි රැගත් දැවැන්ත පෙළපාලියක් ආරම්භ විය&lt;ref name=&quot;KAS_Gopu&quot;&gt;{{cite book |last=ගෝපාලරත්නම් |first=එස්. එම්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |chapter=KAS - A Symbol of Humanity |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=43–46}}&lt;/ref&gt;.

පොලිසිය විසින් එල්ල කරන ලද දරුණු බැටන් ප්‍රහාර සහ කඳුළු ගෑස් හමුවේ යාපන නගරය &quot;කුරුක්ෂේත්‍ර යුද පිටියක් බඳු විය&quot; යනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී එස්. එම්. ගෝපාලරත්නම් (ගෝපු) සටහන් කර ඇත&lt;ref name=&quot;KAS_Gopu&quot;/&gt;. මෙහිදී [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] ඇතුළු නායකයන් බරපතළ තුවාල ලබා රෝහල්ගත කර අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී&lt;ref name=&quot;Eelanadu_May2&quot;&gt;{{cite news |title=Police Baton Charge and Tear Gas on May Day Rally; Leaders Arrested |newspaper=Eelanadu |date=1969-05-02 |page=1}}&lt;/ref&gt;. මෙම සිදුවීම් පිළිබඳව ලේඛක ඊ. ආර්. තිරුචෙල්වම්ද තම ලේඛනවල කරුණු දක්වා ඇත&lt;ref name=&quot;Thiruselvam1989&quot;&gt;{{cite book |last=තිරුචෙල්වම් |first=ඊ. ආර්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=45, 94–95}}&lt;/ref&gt;. 1969 මැයි දින අරගලය යනු 1966 ඔක්තෝබර් නැගිටීමේ ඍජු අඛණ්ඩ වර්ධනයක් බව පසුකාලීන දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දී තිබේ&lt;ref name=&quot;Pathivu2018&quot;&gt;{{cite web |title=The 1969 May Day Rally as a Continuation of the 1966 October 21 Upsurge |url=https://www.pathivu.com/2018/04/blog-post_730.html |publisher=Pathivu |date=2018-04-30 |access-date=2026-09-22}}&lt;/ref&gt;.

== ජීවිත පරිත්‍යාග කළ ක්‍රියාකාරිකයෝ ==
මෙම අරගල මාලාවේදී සාමූහික විමුක්තිය වෙනුවෙන් දිවි පිදූ ක්‍රියාකාරිකයන් දස දෙනාගේ නාමලේඛනය මෙසේය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: left;&quot;
|+ '''කුල විරෝධී අරගලයේදී දිවි පිදූවන්'''
|- style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center;&quot;
! අංකය !! නම !! ප්‍රදේශය !! මියගිය දිනය / කාලය !! සිදුවීම
|-
| 1 || '''චින්නර් කාර්තිකේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි 21 || සංගානෙයි තේ කඩ ප්‍රවේශ සටනේදී වැඩවසම් මැර ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය විය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 2 || '''වන්නියන් කුමරේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි / අගෝස්තු || තේ කඩ අරගලයෙන් පසු එල්ල වූ වෙඩි ප්‍රහාරයකින් මියගියේය; ඔහුගේ අවමංගල පෙරහැරටද වෙඩි තබන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 3 || '''රත්නම්''' || මන්ඩුවිල් (මට්ටුවිල්) || 1967–1968 අතර || අස්පෘශ්‍යතා විරෝධී ගැටුමකදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 4 || '''සන්ඩිලිපායි වයිත්ති''' || [[සන්ඩිලිපායි]] || 1968 ට පෙර || කුල ආධිපත්‍යයට එරෙහි සටනේදී පහරදී ඝාතනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 5 || '''මා. සීවරත්නම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || මැර ප්‍රහාරවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ආත්මාරක්ෂක බෝම්බ සකස් කිරීමේදී සිදුවූ අහඹු පිපිරීමකින් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 6 || '''කි. වේලුම්මයිලුම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 7 || '''ක. සෙල්වරාජා''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 8 || '''මු. කන්දයියා''' || [[කරවැඩ්ඩි]] || 1968–1969 අතර || වඩමාරච්චි ප්‍රදේශයේ සමානාත්මතා උද්ඝෝෂණ අතරතුර ඝාතනය විය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 9 || '''අරියරත්නම්''' || [[අච්චුවේලි]] || 1968–1969 අතර || කෝවිල් හා තේ කඩ සටන්වලදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 10 || '''ක. නල්ලප්පු''' || [[සංගානෙයි]] || 1974 ජූනි 30 || 1974 ජූනි 6 වන දින සංගානෙයි පොලිස් ස්ථානාධිපති සිල්වාට එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පසු පොලිස් මෙහෙයුමකදී වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sathiamanai1974&quot;&gt;{{cite web |title=1974 June 30 Nallappu Incident |url=https://sathiamanai.blogspot.com/1974/06/1974-june-30.html |publisher=Sathiamanai Records |access-date=2026-09-22}}&lt;/ref&gt;
|}

== ඓතිහාසික වැදගත්කම සහ සමාජ පරිවර්තනය ==
1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් විය&lt;ref name=&quot;Sivasegaram2007&quot;&gt;{{cite book |last=සිවසෙගරම් |first=එස්. |title=Foreword: Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=2007 |publisher=South Vision |location=Chennai}}&lt;/ref&gt;. මෙම ව්‍යාපාරය හරහා පාසල්, පොදු ප්‍රවාහනය, ආපනශාලා සහ සුසාන භූමිවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය මුලිනුපුටා දැමීමට හැකි විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. වැඩවසම් කුල ආධිපත්‍යය බිඳහෙළා දෙමළ සමාජය තුළ පීඩිත ජනතාවට සමාන මිනිසුන් ලෙස හිස ඔසවා ජීවත්වීමේ අයිතිය තහවුරු කිරීමට මෙම අරගලය සෘජුවම දායක විය&lt;ref name=&quot;Thillainathan1990&quot;&gt;{{cite news |last=Thillainathan |first=S. |date=1990-03-19 |title=Caste and its struggles in Jaffna |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]}}&lt;/ref&gt;.

== ආශ්‍රේය ලේඛන ==
{{Reflist|2}}

== වැඩිදුර කියවීම් ==
* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]
* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක ]]
* [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල් ]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය]]

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:යාපනය දිස්ත්‍‍රික්කය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:කුල ක්‍රමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය]]</text>
      <sha1>mj6nq5i4gvl8grcoggu7kqp6q9ykxid</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800900</id>
      <parentid>800886</parentid>
      <timestamp>2026-10-03T12:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed typo</comment>
      <origin>800900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26660" sha1="h6jzmuo9pqjcuioj2w9aj22swwn1gv8" xml:space="preserve">{{Infobox civil conflict
| title = යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය&lt;br /&gt;(1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම)
| partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල
| partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල
| image = S. D. Bandaranaike addressing anti-caste meeting in Jaffna c. 1967.png
| caption = යාපනයේ පැවති කුල විරෝධී රැස්වීමක් එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා අමතන අයුරු. වේදිකාවේ වී. ඒ. කන්දසාමි, සුබෙයිර් ඉලන්කීරන්, එන්. ෂන්මුගදාසන් සහ කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම් අසුන්ගෙන සිටිති (1967 පමණ).
| date = 1966 ඔක්තෝබර් 21 – 1974
| place = [[යාපනය]], උතුරු පළාත, [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| goals = කුල පීඩනය හා අස්පෘශ්‍යතාවය අහෝසි කිරීම, තේ කඩ හා ආපනශාලාවල සමානාත්මතාවය, කෝවිල් ප්‍රවේශය, පොදු ලිං සහ සුසාන භූමි සමානව භාවිත කිරීමේ අයිතිය
| methods = මහජන පාගමන්, සත්‍යග්‍රහ, සෘජු ක්‍රියාකාරකම්, පිකටින්, නීතිමය සටන්
| status = ජයග්‍රාහී සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණය; පොදු ස්ථානවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය බිඳවැටීම
| side1 = '''පීඩිත ජනතා පෙරමුණ:'''&lt;br /&gt;* අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය&lt;br /&gt;* ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී / පීකිං පිල)&lt;br /&gt;* ප්‍රගතිශීලී වෘත්තීය සමිති සහ වාමාංශික බලවේග&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''නායකයන්:''' &lt;br /&gt;* [[ නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්|එන්. ෂන්මුගදාසන්]]&lt;br /&gt;* වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම් &lt;br /&gt;* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] &lt;br /&gt;*  වී. ඒ. කන්දසාමි &lt;br /&gt;* ඩී. ඩී. පෙරේරා&lt;br /&gt;* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]]&lt;br /&gt;* සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් &lt;br /&gt;* එස්. ටී. එන්. නාගරත්නම්&lt;br /&gt;*  කේ. ඩැනියෙල් &lt;br /&gt;*[[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]]&lt;br /&gt;
| side2 = '''වැඩවසම් බලවේග:'''&lt;br /&gt;* ඉහළ කුල වැඩවසම් ප්‍රභූන්&lt;br /&gt;* සාම්ප්‍රදායික කොන්සර්වේටිව් කණ්ඩායම්&lt;br /&gt;* රජයේ පොලිස් යාන්ත්‍රණය (තහනම් කිරීම් හා මර්දනය)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ප්‍රතිවාදී පාර්ශ්වය:'''&lt;br /&gt;* සී. සුන්දරලිංගම් (කෝවිල් ප්‍රවේශ විරෝධී)&lt;br /&gt;* ආර්. සුන්දරලිංගම් (පොලිස් අධිකාරී)
| casualties1 = 10 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය (ප්‍රහාර, පොලිස් වෙඩි තැබීම් සහ පිපිරීම් හේතුවෙන්); සිය ගණනක් තුවාල ලැබූහ
| casualties2 = 
}}

'''යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය''' (හෙවත් '''1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම''' හෝ '''සුන්නාකම් නැගිටීම''') යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[යාපනය|යාපනය අර්ධද්වීපයේ]] පැවති උග්‍ර කුල පීඩනයට සහ අස්පෘශ්‍යතාවයට එරෙහිව දියත් වූ ඓතිහාසික මහජන විමුක්ති අරගලයකි&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;&gt;{{cite book |title=Comrade K.A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=15, 43–46}}&lt;/ref&gt;. 1966 ඔක්තෝබර් 21 වන දින [[සුන්නාකම්]] නගරයෙන් ඇරඹි මෙම අරගලය, [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පිල)]] සහ පීඩිත ජනතා සංවිධානවල නායකත්වයෙන් උතුරු පළාත පුරා සමාජ විප්ලවයක් දක්වා වර්ධනය විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;&gt;{{cite book |last=සෙන්තිවේල් |first=සි. කා. |last2=ඉරාවණා |first2=න. |title=Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=1989 |publisher=South Vision |location=Chennai}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;Abeysekera1989&quot;&gt;{{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna: A Government Agent's Recollections |year=1989 |publisher=SLAM Publishing Service |location=Pascoe Vale South, Victoria |isbn=0-7316-5344-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DailyNews2016&quot;&gt;{{cite news |title=Casteism Vs. Social Justice |newspaper=Daily News |date=2016-10-29 |url=https://www.dailynews.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kadirgamar2020&quot;&gt;{{cite news |last=Kadirgamar |first=Ahilan |title=Breaking the Silence on Caste |newspaper=Daily Mirror |date=2020-02-17 |url=https://www.dailymirror.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vaitheespara2007&quot;&gt;{{cite paper |last=Vaitheespara |first=Ravi |title=The Wisdom of Hindsight: Sanmugathasan, The Left and the National Crisis in Sri Lanka |journal=University of Manitoba |year=2007 |pages=5–6, 39}}&lt;/ref&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==
යාපන දෙමළ සමාජයේ ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා තේසවළමෙයි සාම්ප්‍රදායික නීති හා වැඩවසම් ඉඩම් හිමි ක්‍රමය මත පදනම් වූ දරුණු කුල ධූරාවලියක් පැවතුණි&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. මෙම වැඩවසම් ව්‍යුහය හරහා ඉඩම් හිමි වෙල්ලාල ප්‍රභූ පන්තිය සමාජයේ පූර්ණ ආධිපත්‍යය තහවුරු කරගෙන සිටියේය&lt;ref name=&quot;Pfaffenberger1982&quot;&gt;{{cite book |last=Pfaffenberger |first=Bryan |title=Caste in Tamil Culture: The Religious Foundations of Sudra Domination in Tamil Sri Lanka |year=1982 |publisher=Syracuse University |location=New York}}&lt;/ref&gt;. දෙමළ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වූ පීඩිත (පංචමර්) කුලවල ජනතාවට විවිධ මූලික සමාජ අයිතිවාසිකම් අමානුෂික ලෙස අහිමි කර තිබුණි&lt;ref name=&quot;Russell1982&quot;&gt;{{cite book |last=Russell |first=Jane |title=Communal Politics under the Donoughmore Constitution, 1931–1947 |year=1982 |publisher=Tisara Prakasakayo |location=Colombo}}&lt;/ref&gt;:
* ප්‍රධාන හින්දු කෝවිල්වලට ඇතුළුවීම සහ වන්දනාමාන කිරීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.
* තේ කඩ හා ආපනශාලාවලදී වෙනම ටින් කෝප්ප හෝ පොල් කටු භාවිතය සහ අසුන් ගැනීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;/&gt;.
* පොදු ලිංවලින් ජලය ලබාගැනීම වැළැක්වීම සහ සුසාන භූමිවලදී මළසිරුරු ආදාහනය කිරීම තහනම් කර වළදැමීමට බලකිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.
* පාසල්වල සම අසුන් තහනම් කිරීම, සපත්තු පැළඳීම, කුඩ භාවිතය, බයිසිකල් පැදීම සහ දණහිසෙන් පහළට හෝ සිරුරේ ඉහළ කොටස වැසෙන සේ ඇඳුම් ඇඳීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.

1957 වසරේදී එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක රජය විසින් &quot;1957 අංක 21 දරන සමාජ ආබාධිත වැළැක්වීමේ පනත&quot; (Social Disabilities Prevention Act No. 21 of 1957) සම්මත කරන ලදී&lt;ref name=&quot;SocialDisabilitiesAct&quot;&gt;{{cite book |title=Acts of Ceylon: Social Disabilities Prevention Act, No. 21 of 1957 |year=1957 |publisher=Government Press |location=Colombo}}&lt;/ref&gt;. මෙම පනත මඟින් කුලය මුල් කරගෙන සමාන අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් බවට පත් කළද, උතුරු ප්‍රදේශයේ පැවති ප්‍රමුඛ කුල වැඩවසම් බලපෑම සහ පරිපාලනමය නොසැලකිලිමත්කම හේතුවෙන් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක නොවීය&lt;ref name=&quot;Uyangoda2014&quot;&gt;{{cite paper |last=Uyangoda |first=Jayadeva |title=Irreconcilability of Reconciliation: Thinking beyond Solitudes |journal=KAS Memorial Lecture Series |year=2014 |location=Jaffna}}&lt;/ref&gt;. මේ නිසා පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය හෝ අධිකරණය මත පමණක් විශ්වාසය නොතබා, පීඩිත ජනතාව එක්රැස් කර සෘජු ක්‍රියාකාරී මහජන අරගල පෙරට ගත යුතු බව [[එන්. ෂන්මුගදාසන්]], [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]] ඇතුළු ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල) නායකයෝ අවධාරණය කළහ&lt;ref name=&quot;Shanmugathasan1972&quot;&gt;{{cite book |last=Shanmugathasan |first=N. |title=A Marxist Looks at the History of Ceylon |year=1972 |publisher=Colombo}}&lt;/ref&gt;.

== 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම ==
1966 ඔක්තෝබර් 21 දින සුන්නාකම් නගරයට දහස් ගණනක් වූ කම්කරුවෝ, ගොවීහු සහ පීඩිත ජනයා එක්රැස් වූහ&lt;ref name=&quot;Eelanadu_Oct22&quot;&gt;{{cite news |title=Chunnakam Anti-Untouchability Upsurge Rally |newspaper=Eelanadu |date=1966-10-22 |page=1}}&lt;/ref&gt;. &quot;කුල ක්‍රමය විනාශ වේවා! සමානාත්මතා යුක්තිය දිනේවා!&quot; යන ප්‍රධාන සටන් පාඨය පෙරදැරි කරගනිමින් සුන්නාකම් සිට යාපනය නගරය දක්වා දැවැන්ත විරෝධතා පාගමනක් ආරම්භ විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.

කුල පීඩනය වැඩවසම් සූරාකෑමක් සහ පන්තිමය බෙදීමක් ලෙස සැලකූ ඩී. ඩී. පෙරේරා සහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] වැනි සිංහල නායකයන්ද, ප්‍රගතිශීලී ලේඛක සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් වැනි මුස්ලිම් ක්‍රියාකාරිකයන්ද, මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පන්ති සමගි ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම්ව ජාති හා ආගම් සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට යමින් පීඩිත දෙමළ වැඩකරන ජනතාවගේ සමාන අයිතිවාසිකම් අරගලයට උරෙන් උර ගැටී සෘජු සහයෝගය දැක්වූහ&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;/&gt;. පාගමන වළක්වාලීමට පොලිසිය විසින් කඳුළු ගෑස් සහ බැටන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලද අතර නායකයෝ රැසක් අත්අඩංගුවට පත්වූහ&lt;ref name=&quot;Tholilali1966&quot;&gt;{{cite news |title=Revolutionary Upsurge of Oppressed Masses |newspaper=Tholilali |date=1966-10-28 |page=1}}&lt;/ref&gt;.

== ප්‍රධාන අරගල හා ව්‍යාප්තිය ==
මෙම නැගිටීම සංවිධානාත්මකව ඉදිරියට ගෙනයාම සඳහා &quot;අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය&quot; පිහිටුවන ලදී&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;&gt;{{cite book |title=Anti-Untouchability Mass Movement Conference Souvenir |date=1969-01-17 |publisher=Anti-Untouchability Mass Movement |location=Jaffna |pages=7–14}}&lt;/ref&gt;.

=== තේ කඩ සමානාත්මතා සටන (1966–1967) ===
සුන්නාකම්, සංගානෙයි, කරවැඩ්ඩි සහ නෙල්ලියඩි වැනි ප්‍රදේශවල තේ කඩ හා ආපනශාලාවලට කඩා වැදී සියලු දෙනාට එක හා සමානව වීදුරු කෝප්පවල තේ ලබාදෙන ලෙස බලකෙරිණි&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. මෙම සෘජු ක්‍රියාකාරකම්වලදී වැඩවසම් මැර කණ්ඩායම් විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර හමුවේ චින්නර් කාර්තිකේසු සහ වන්නියන් කුමරේසු ඝාතනයට ලක්වූහ&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;.

=== මාවිට්ටපුරම් කෝවිල් ප්‍රවේශය (1968) ===
1968 වසරේදී ඓතිහාසික මාවිට්ටපුරම් කන්දසාමි කෝවිලට පීඩිත ජනතාව ඇතුළු කිරීම සඳහා ඓතිහාසික සත්‍යග්‍රහයක් දියත් විය&lt;ref name=&quot;Kearney1971&quot;&gt;{{cite book |last=Kearney |first=Robert N. |title=Trade Unions and Politics in Ceylon |year=1971 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}}&lt;/ref&gt;. කොන්සර්වේටිව් දේශපාලනඥයකු වූ සී. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුත් පිරිස් කෝවිල් දොරටු අවහිර කරමින් දැඩි විරෝධතාවයක නිරත වූහ&lt;ref name=&quot;Suntharalingam1968&quot;&gt;{{cite book |last=Suntharalingam |first=C. |title=Behind the Gate: The Maviddapuram Temple Entry Agitation |year=1968 |publisher=Jaffna}}&lt;/ref&gt;. පොලිස් පහරදීම් සහ ගැටුම් මධ්‍යයේ වුවද නීතිය හා සත්‍යග්‍රහ අරගලය ජයග්‍රහණය කරමින් කෝවිල් දොරටු විවෘත කරවා ගැනීමට ව්‍යාපාරය සමත් විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.

=== පොලිස් භූමිකාව සහ 1969 මැයි දින ගැටුම ===
1966 සිට 1972 දක්වා උතුරු පළාත් භාර පොලිස් අධිකාරී (SP) ලෙස කටයුතු කළ ආර්. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ ක්‍රියාකලාපය විවිධ පාර්ශ්වයන්ගේ විවේචනයට ලක්විය&lt;ref name=&quot;Sunderalingam2013&quot;&gt;{{cite web |last=Sunderalingam |first=R. |title=Police Superintendent Sunderalingam Reveals How Vellahlas Ganged Up Against Him |url=https://www.colombotelegraph.com/index.php/police-superintendent-sunderalingam-reveals-how-vellahlas-ganged-up-against-him/ |publisher=Colombo Telegraph |date=2013-05-14 |access-date=2026-09-20}}&lt;/ref&gt;. 1969 මැයි 1 වන දින රජය විසින් පනවා තිබූ මැයි දින පෙළපාලි තහනම නොතකා [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]ගේ මෙහෙයවීමෙන් රාජා සිනමාහල අසලින් රතු කොඩි රැගත් දැවැන්ත පෙළපාලියක් ආරම්භ විය&lt;ref name=&quot;KAS_Gopu&quot;&gt;{{cite book |last=ගෝපාලරත්නම් |first=එස්. එම්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |chapter=KAS - A Symbol of Humanity |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=43–46}}&lt;/ref&gt;.

පොලිසිය විසින් එල්ල කරන ලද දරුණු බැටන් ප්‍රහාර සහ කඳුළු ගෑස් හමුවේ යාපන නගරය &quot;කුරුක්ෂේත්‍ර යුද පිටියක් බඳු විය&quot; යනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී එස්. එම්. ගෝපාලරත්නම් (ගෝපු) සටහන් කර ඇත&lt;ref name=&quot;KAS_Gopu&quot;/&gt;. මෙහිදී [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] ඇතුළු නායකයන් බරපතළ තුවාල ලබා රෝහල්ගත කර අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී&lt;ref name=&quot;Eelanadu_May2&quot;&gt;{{cite news |title=Police Baton Charge and Tear Gas on May Day Rally; Leaders Arrested |newspaper=Eelanadu |date=1969-05-02 |page=1}}&lt;/ref&gt;. මෙම සිදුවීම් පිළිබඳව ලේඛක ඊ. ආර්. තිරුචෙල්වම්ද තම ලේඛනවල කරුණු දක්වා ඇත&lt;ref name=&quot;Thiruselvam1989&quot;&gt;{{cite book |last=තිරුචෙල්වම් |first=ඊ. ආර්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=45, 94–95}}&lt;/ref&gt;. 1969 මැයි දින අරගලය යනු 1966 ඔක්තෝබර් නැගිටීමේ ඍජු අඛණ්ඩ වර්ධනයක් බව පසුකාලීන දේශපාලන විශ්ලේෂකයන් පෙන්වා දී තිබේ&lt;ref name=&quot;Pathivu2018&quot;&gt;{{cite web |title=The 1969 May Day Rally as a Continuation of the 1966 October 21 Upsurge |url=https://www.pathivu.com/2018/04/blog-post_730.html |publisher=Pathivu |date=2018-04-30 |access-date=2026-09-22}}&lt;/ref&gt;.

== ජීවිත පරිත්‍යාග කළ ක්‍රියාකාරිකයෝ ==
මෙම අරගල මාලාවේදී සාමූහික විමුක්තිය වෙනුවෙන් දිවි පිදූ ක්‍රියාකාරිකයන් දස දෙනාගේ නාමලේඛනය මෙසේය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: left;&quot;
|+ '''කුල විරෝධී අරගලයේදී දිවි පිදූවන්'''
|- style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center;&quot;
! අංකය !! නම !! ප්‍රදේශය !! මියගිය දිනය / කාලය !! සිදුවීම
|-
| 1 || '''චින්නර් කාර්තිකේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි 21 || සංගානෙයි තේ කඩ ප්‍රවේශ සටනේදී වැඩවසම් මැර ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය විය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 2 || '''වන්නියන් කුමරේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි / අගෝස්තු || තේ කඩ අරගලයෙන් පසු එල්ල වූ වෙඩි ප්‍රහාරයකින් මියගියේය; ඔහුගේ අවමංගල පෙරහැරටද වෙඩි තබන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 3 || '''රත්නම්''' || මන්ඩුවිල් (මට්ටුවිල්) || 1967–1968 අතර || අස්පෘශ්‍යතා විරෝධී ගැටුමකදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 4 || '''සන්ඩිලිපායි වයිත්ති''' || [[සන්ඩිලිපායි]] || 1968 ට පෙර || කුල ආධිපත්‍යයට එරෙහි සටනේදී පහරදී ඝාතනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 5 || '''මා. සීවරත්නම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || මැර ප්‍රහාරවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ආත්මාරක්ෂක බෝම්බ සකස් කිරීමේදී සිදුවූ අහඹු පිපිරීමකින් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 6 || '''කි. වේලුම්මයිලුම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 7 || '''ක. සෙල්වරාජා''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 8 || '''මු. කන්දයියා''' || [[කරවැඩ්ඩි]] || 1968–1969 අතර || වඩමාරච්චි ප්‍රදේශයේ සමානාත්මතා උද්ඝෝෂණ අතරතුර ඝාතනය විය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 9 || '''අරියරත්නම්''' || [[අච්චුවේලි]] || 1968–1969 අතර || කෝවිල් හා තේ කඩ සටන්වලදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 10 || '''ක. නල්ලප්පු''' || [[සංගානෙයි]] || 1974 ජූනි 30 || 1974 ජූනි 6 වන දින සංගානෙයි පොලිස් ස්ථානාධිපති සිල්වාට එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පසු පොලිස් මෙහෙයුමකදී වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sathiamanai1974&quot;&gt;{{cite web |title=1974 June 30 Nallappu Incident |url=https://sathiamanai.blogspot.com/1974/06/1974-june-30.html |publisher=Sathiamanai Records |access-date=2026-09-22}}&lt;/ref&gt;
|}

== ඓතිහාසික වැදගත්කම සහ සමාජ පරිවර්තනය ==
1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් විය&lt;ref name=&quot;Sivasegaram2007&quot;&gt;{{cite book |last=සිවසෙගරම් |first=එස්. |title=Foreword: Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=2007 |publisher=South Vision |location=Chennai}}&lt;/ref&gt;. මෙම ව්‍යාපාරය හරහා පාසල්, පොදු ප්‍රවාහනය, ආපනශාලා සහ සුසාන භූමිවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය මුලිනුපුටා දැමීමට හැකි විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. වැඩවසම් කුල ආධිපත්‍යය බිඳහෙළා දෙමළ සමාජය තුළ පීඩිත ජනතාවට සමාන මිනිසුන් ලෙස හිස ඔසවා ජීවත්වීමේ අයිතිය තහවුරු කිරීමට මෙම අරගලය සෘජුවම දායක විය&lt;ref name=&quot;Thillainathan1990&quot;&gt;{{cite news |last=Thillainathan |first=S. |date=1990-03-19 |title=Caste and its struggles in Jaffna |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]}}&lt;/ref&gt;.

== ආශ්‍රේය ලේඛන ==
{{Reflist|2}}

== වැඩිදුර කියවීම් ==
* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]
* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක ]]
* [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල් ]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය]]

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:යාපනය දිස්ත්‍‍රික්කය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:කුල ක්‍රමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය]]</text>
      <sha1>h6jzmuo9pqjcuioj2w9aj22swwn1gv8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800941</id>
      <parentid>800900</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T01:33:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>මාවිට්ටපුරම් කෝවිල් ප්‍රවේශයේදී GA වර්නන් අබේසේකරගේ මැදිහත්වීම ඇතුළත් කිරීම සහ 1969 මැයි දින ගැටුමේ ඓතිහාසික කරුණු මූලාශ්‍රගතව යාවත්කාලීන කිරීම</comment>
      <origin>800941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29968" sha1="edn6kzbr19aayye8110djjjeu9s98ex" xml:space="preserve">{{Infobox civil conflict
| title = යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය&lt;br /&gt;(1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම)
| partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල
| partof = ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ සාධාරණත්ව හා මානව හිමිකම් අරගල
| image = S. D. Bandaranaike addressing anti-caste meeting in Jaffna c. 1967.png
| caption = යාපනයේ පැවති කුල විරෝධී රැස්වීමක් එස්. ඩී. බණ්ඩාරනායක මහතා අමතන අයුරු. වේදිකාවේ වී. ඒ. කන්දසාමි, සුබෙයිර් ඉලන්කීරන්, එන්. ෂන්මුගදාසන් සහ කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම් අසුන්ගෙන සිටිති (1967 පමණ).
| date = 1966 ඔක්තෝබර් 21 – 1974
| place = [[යාපනය]], උතුරු පළාත, [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| goals = කුල පීඩනය හා අස්පෘශ්‍යතාවය අහෝසි කිරීම, තේ කඩ හා ආපනශාලාවල සමානාත්මතාවය, කෝවිල් ප්‍රවේශය, පොදු ලිං සහ සුසාන භූමි සමානව භාවිත කිරීමේ අයිතිය
| methods = මහජන පාගමන්, සත්‍යග්‍රහ, සෘජු ක්‍රියාකාරකම්, පිකටින්, නීතිමය සටන්
| status = ජයග්‍රාහී සමාජ ප්‍රතිසංස්කරණය; පොදු ස්ථානවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය බිඳවැටීම
| side1 = '''පීඩිත ජනතා පෙරමුණ:'''&lt;br /&gt;* අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය&lt;br /&gt;* ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී / පීකිං පිල)&lt;br /&gt;* ප්‍රගතිශීලී වෘත්තීය සමිති සහ වාමාංශික බලවේග&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''නායකයන්:''' &lt;br /&gt;* [[ නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්|එන්. ෂන්මුගදාසන්]]&lt;br /&gt;* වෛද්‍ය එස්. වී. සීනිවාසගම් &lt;br /&gt;* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] &lt;br /&gt;*  වී. ඒ. කන්දසාමි &lt;br /&gt;* ඩී. ඩී. පෙරේරා&lt;br /&gt;* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]]&lt;br /&gt;* සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් &lt;br /&gt;* එස්. ටී. එන්. නාගරත්නම්&lt;br /&gt;*  කේ. ඩැනියෙල් &lt;br /&gt;*[[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]]&lt;br /&gt;
| side2 = '''වැඩවසම් බලවේග:'''&lt;br /&gt;* ඉහළ කුල වැඩවසම් ප්‍රභූන්&lt;br /&gt;* සාම්ප්‍රදායික කොන්සර්වේටිව් කණ්ඩායම්&lt;br /&gt;* රජයේ පොලිස් යාන්ත්‍රණය (තහනම් කිරීම් හා මර්දනය)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;'''ප්‍රතිවාදී පාර්ශ්වය:'''&lt;br /&gt;* සී. සුන්දරලිංගම් (කෝවිල් ප්‍රවේශ විරෝධී)&lt;br /&gt;* ආර්. සුන්දරලිංගම් (පොලිස් අධිකාරී)
| casualties1 = 10 දෙනෙකු ජීවිතක්ෂයට පත්විය (ප්‍රහාර, පොලිස් වෙඩි තැබීම් සහ පිපිරීම් හේතුවෙන්); සිය ගණනක් තුවාල ලැබූහ
| casualties2 = 
}}

'''යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය''' (හෙවත් '''1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම''' හෝ '''සුන්නාකම් නැගිටීම''') යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[යාපනය|යාපනය අර්ධද්වීපයේ]] පැවති උග්‍ර කුල පීඩනයට සහ අස්පෘශ්‍යතාවයට එරෙහිව දියත් වූ ඓතිහාසික මහජන විමුක්ති අරගලයකි&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;&gt;{{cite book |title=Comrade K.A. Subramaniam (KAS) Commemoration Volume|url=https://noolaham.net/project/1156/115519/115519.pdf  |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=15, 43–46}}&lt;/ref&gt;. 1966 ඔක්තෝබර් 21 වන දින [[සුන්නාකම්]] නගරයෙන් ඇරඹි මෙම අරගලය, [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පිල)]] සහ පීඩිත ජනතා සංවිධානවල නායකත්වයෙන් උතුරු පළාත පුරා සමාජ විප්ලවයක් දක්වා වර්ධනය විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;&gt;{{cite book |last=සෙන්තිවේල් |first=සි. කා. |last2=ඉරාවණා |first2=න. |title=Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=1989 |publisher=South Vision |location=Chennai}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref name=&quot;Abeysekera1989&quot;&gt;{{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna: A Government Agent's Recollections |year=1989 |publisher=SLAM Publishing Service |location=Pascoe Vale South, Victoria |isbn=0-7316-5344-0}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DailyNews2016&quot;&gt;{{cite news |title=Casteism Vs. Social Justice |newspaper=Daily News |date=2016-10-29 |url=https://www.dailynews.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kadirgamar2020&quot;&gt;{{cite news |last=Kadirgamar |first=Ahilan |title=Breaking the Silence on Caste |newspaper=Daily Mirror |date=2020-02-17 |url=https://www.dailymirror.lk}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vaitheespara2007&quot;&gt;{{cite paper |last=Vaitheespara |first=Ravi |title=The Wisdom of Hindsight: Sanmugathasan, The Left and the National Crisis in Sri Lanka |journal=University of Manitoba |year=2007 |pages=5–6, 39}}&lt;/ref&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==
යාපන දෙමළ සමාජයේ ශතවර්ෂ ගණනාවක් පුරා තේසවළමෙයි සාම්ප්‍රදායික නීති හා වැඩවසම් ඉඩම් හිමි ක්‍රමය මත පදනම් වූ දරුණු කුල ධූරාවලියක් පැවතුණි&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. මෙම වැඩවසම් ව්‍යුහය හරහා ඉඩම් හිමි වෙල්ලාල ප්‍රභූ පන්තිය සමාජයේ පූර්ණ ආධිපත්‍යය තහවුරු කරගෙන සිටියේය&lt;ref name=&quot;Pfaffenberger1982&quot;&gt;{{cite book |last=Pfaffenberger |first=Bryan |title=Caste in Tamil Culture: The Religious Foundations of Sudra Domination in Tamil Sri Lanka |year=1982 |publisher=Syracuse University |location=New York}}&lt;/ref&gt;. දෙමළ ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ වූ පීඩිත (පංචමර්) කුලවල ජනතාවට විවිධ මූලික සමාජ අයිතිවාසිකම් අමානුෂික ලෙස අහිමි කර තිබුණි&lt;ref name=&quot;Russell1982&quot;&gt;{{cite book |last=Russell |first=Jane |title=Communal Politics under the Donoughmore Constitution, 1931–1947 |year=1982 |publisher=Tisara Prakasakayo |location=Colombo}}&lt;/ref&gt;:
* ප්‍රධාන හින්දු කෝවිල්වලට ඇතුළුවීම සහ වන්දනාමාන කිරීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.
* තේ කඩ හා ආපනශාලාවලදී වෙනම ටින් කෝප්ප හෝ පොල් කටු භාවිතය සහ අසුන් ගැනීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;/&gt;.
* පොදු ලිංවලින් ජලය ලබාගැනීම වැළැක්වීම සහ සුසාන භූමිවලදී මළසිරුරු ආදාහනය කිරීම තහනම් කර වළදැමීමට බලකිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.
* පාසල්වල සම අසුන් තහනම් කිරීම, සපත්තු පැළඳීම, කුඩ භාවිතය, බයිසිකල් පැදීම සහ දණහිසෙන් පහළට හෝ සිරුරේ ඉහළ කොටස වැසෙන සේ ඇඳුම් ඇඳීම තහනම් කිරීම&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.

1957 වසරේදී එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී. බණ්ඩාරනායක රජය විසින් &quot;1957 අංක 21 දරන සමාජ ආබාධිත වැළැක්වීමේ පනත&quot; (Social Disabilities Prevention Act No. 21 of 1957) සම්මත කරන ලදී&lt;ref name=&quot;SocialDisabilitiesAct&quot;&gt;{{cite book |title=Acts of Ceylon: Social Disabilities Prevention Act, No. 21 of 1957 |year=1957 |publisher=Government Press |location=Colombo}}&lt;/ref&gt;. මෙම පනත මඟින් කුලය මුල් කරගෙන සමාන අයිතිවාසිකම් අහිමි කිරීම දඬුවම් ලැබිය හැකි වරදක් බවට පත් කළද, උතුරු ප්‍රදේශයේ පැවති ප්‍රමුඛ කුල වැඩවසම් බලපෑම සහ පරිපාලනමය නොසැලකිලිමත්කම හේතුවෙන් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක නොවීය&lt;ref name=&quot;Uyangoda2014&quot;&gt;{{cite paper |last=Uyangoda |first=Jayadeva |title=Irreconcilability of Reconciliation: Thinking beyond Solitudes |journal=KAS Memorial Lecture Series |year=2014 |location=Jaffna}}&lt;/ref&gt;. මේ නිසා පාර්ලිමේන්තු ක්‍රමය හෝ අධිකරණය මත පමණක් විශ්වාසය නොතබා, පීඩිත ජනතාව එක්රැස් කර සෘජු ක්‍රියාකාරී මහජන අරගල පෙරට ගත යුතු බව [[ නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්|එන්. ෂන්මුගදාසන්]]  සහ [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] ඇතුළු [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)|ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල)]] නායකයෝ අවධාරණය කළහ&lt;ref name=&quot;Shanmugathasan1972&quot;&gt;{{cite book |last=Shanmugathasan |first=N. |title=A Marxist Looks at the History of Ceylon |year=1972 |publisher=Colombo}}&lt;/ref&gt;.

== 1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම ==
1966 ඔක්තෝබර් 21 දින සුන්නාකම් නගරයට දහස් ගණනක් වූ කම්කරුවෝ, ගොවීහු සහ පීඩිත ජනයා එක්රැස් වූහ&lt;ref name=&quot;Eelanadu_Oct22&quot;&gt;{{cite news |title=Chunnakam Anti-Untouchability Upsurge Rally |newspaper=Eelanadu |date=1966-10-22 |page=1}}&lt;/ref&gt;. &quot;කුල ක්‍රමය විනාශ වේවා! සමානාත්මතා යුක්තිය දිනේවා!&quot; යන ප්‍රධාන සටන් පාඨය පෙරදැරි කරගනිමින් සුන්නාකම් සිට යාපනය නගරය දක්වා දැවැන්ත විරෝධතා පාගමනක් ආරම්භ විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;.

කුල පීඩනය වැඩවසම් සූරාකෑමක් සහ පන්තිමය බෙදීමක් ලෙස සැලකූ ඩී. ඩී. පෙරේරා සහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] වැනි සිංහල නායකයන්ද, ප්‍රගතිශීලී ලේඛක සුබෙයිර් ඉලන්කීරන් වැනි මුස්ලිම් ක්‍රියාකාරිකයන්ද, මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පන්ති සමගි ප්‍රතිපත්තිය මත පදනම්ව ජාති හා ආගම් සීමාවන්ගෙන් ඔබ්බට යමින් පීඩිත දෙමළ වැඩකරන ජනතාවගේ සමාන අයිතිවාසිකම් අරගලයට උරෙන් උර ගැටී සෘජු සහයෝගය දැක්වූහ&lt;ref name=&quot;KAS_Volume&quot;/&gt;. පාගමන වළක්වාලීමට පොලිසිය විසින් කඳුළු ගෑස් සහ බැටන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලද අතර නායකයෝ රැසක් අත්අඩංගුවට පත්වූහ&lt;ref name=&quot;Tholilali1966&quot;&gt;{{cite news |title=Revolutionary Upsurge of Oppressed Masses |newspaper=Tholilali |date=1966-10-28 |page=1}}&lt;/ref&gt;.

== ප්‍රධාන අරගල හා ව්‍යාප්තිය ==
මෙම නැගිටීම සංවිධානාත්මකව ඉදිරියට ගෙනයාම සඳහා &quot;අස්පෘශ්‍යතාවය පිටුදැකීමේ මහජන ව්‍යාපාරය&quot; පිහිටුවන ලදී&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;&gt;{{cite book |title=Anti-Untouchability Mass Movement Conference Souvenir |date=1969-01-17 |publisher=Anti-Untouchability Mass Movement |location=Jaffna |pages=7–14}}&lt;/ref&gt;.

=== තේ කඩ සමානාත්මතා සටන (1966–1967) ===
සුන්නාකම්, සංගානෙයි, කරවැඩ්ඩි සහ නෙල්ලියඩි වැනි ප්‍රදේශවල තේ කඩ හා ආපනශාලාවලට කඩා වැදී සියලු දෙනාට එක හා සමානව වීදුරු කෝප්පවල තේ ලබාදෙන ලෙස බලකෙරිණි&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. මෙම සෘජු ක්‍රියාකාරකම්වලදී වැඩවසම් මැර කණ්ඩායම් විසින් එල්ල කරන ලද ප්‍රහාර හමුවේ චින්නර් කාර්තිකේසු සහ වන්නියන් කුමරේසු ඝාතනයට ලක්වූහ&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;.

=== මාවිට්ටපුරම් කෝවිල් ප්‍රවේශය (1968) ===
1968 වසරේදී ඓතිහාසික මාවිට්ටපුරම් කන්දසාමි කෝවිලට පීඩිත ජනතාව ඇතුළු කිරීම සඳහා ඓතිහාසික සත්‍යග්‍රහයක් දියත් විය&lt;ref name=&quot;Kearney1971&quot;&gt;{{cite book |last=Kearney |first=Robert N. |title=Trade Unions and Politics in Ceylon |year=1971 |publisher=University of California Press |location=Berkeley}}&lt;/ref&gt;. කොන්සර්වේටිව් දේශපාලනඥයකු වූ සී. සුන්දරලිංගම් මහතාගේ නායකත්වයෙන් යුත් පිරිස් කෝවිල් දොරටු අවහිර කරමින් දැඩි විරෝධතාවයක නිරත වූහ&lt;ref name=&quot;Suntharalingam1968&quot;&gt;{{cite book |last=Suntharalingam |first=C. |title=Behind the Gate: The Maviddapuram Temple Entry Agitation |year=1968 |publisher=Jaffna}}&lt;/ref&gt;. ගැටුම්කාරී වාතාවරණය මධ්‍යයේ වුවද, 1957 අංක 21 දරන සමාජ ආබාධිත වැළැක්වීමේ පනත ප්‍රකාරව පීඩිත ජනතාවගේ අයිතිවාසිකම් තහවුරු කිරීමට එවකට යාපනය දිසාපති (GA) [[වර්නන් අබේසේකර]] මහතා ගත් දැඩි පරිපාලනමය ක්‍රියාමාර්ග වැඩවසම් ඉහළ කුල කොන්සර්වේටිව් පාර්ශ්වවල දැඩි විරෝධයට ලක්විය&lt;ref name=&quot;Abeysekera1989&quot;/&gt;. අවසානයේදී නීතියේ බලය සහ ජනතා සත්‍යග්‍රහ අරගලය ජයග්‍රහණය කරමින් කෝවිල් දොරටු විවෘත කරවා ගැනීමට ව්‍යාපාරය සමත් විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;[cite: 279, 280, 303].

=== පොලිස් භූමිකාව සහ 1969 මැයි දින ගැටුම ===
1966 සිට 1972 දක්වා උතුරු පළාත් භාර පොලිස් අධිකාරී (SP) ලෙස කටයුතු කළ ආර්. සුන්දරලිංගම් මහතා, 1968 මාවිට්ටපුරම් කෝවිල් ප්‍රවේශයේදී නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමට උත්සාහ දැරීම හේතුවෙන් වැඩවසම් ප්‍රභූ පාර්ශ්වවල විරෝධයට ලක්ව සිටියේය&lt;ref name=&quot;Suntharalingam1968&quot;/&gt;. කෙසේ වෙතත්, 1969 මැයි 1 වන දිනට වෙසක් පොහොය යෙදී තිබීම හේතුවෙන් රජය විසින් රටපුරා පනවා තිබූ මැයි දින පෙළපාලි තහනම යාපනය තුළ දැඩිව ක්‍රියාත්මක කිරීමට පොලිසිය පියවර ගත්තේය&lt;ref name=&quot;Thiruselvam2018&quot;&gt;{{cite book |last=Subramaniam |first=Valliammai |title=Life Encounters of a Communist Spouse |year=2024 |publisher=South Vision Books |url=https://noolaham.net/project/1139/113811/113811.pdf |location=Chennai |isbn=978-81-961262-1-6 |pages=151–154}}&lt;/ref&gt;. මෙම අවස්ථාවේදී පෙළපාලිය ආරම්භ වන ස්ථානය සහ වේලාව පිළිබඳ රහසිගත තොරතුරු ලබාගැනීමට පොලිස් අධිකාරී සුන්දරලිංගම් මහතා 'ඊළනාඩු' කර්තෘ එස්. එම්. ගෝපාලරත්නම් (ගෝපු) වෙත දිගින් දිගටම දුරකථනයෙන් අමතමින් උත්සාහ කළද, සංවිධායකයන්ගේ දැඩි රහස්‍යභාවය හේතුවෙන් එය ව්‍යර්ථ විය&lt;ref name=&quot;KAS_Gopu&quot;&gt;{{cite book |last=ගෝපාලරත්නම් |first=එස්. එම්. |title=Comrade KAS Commemoration Volume |chapter=KAS - A Symbol of Humanity |date=1989-12-30 |publisher=K. A. Subramaniam Commemoration Committee |location=Jaffna |pages=43–46}}&lt;/ref&gt;.

මෙම තහනම නොතකා, ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ (පීකිං පිල) මෙහෙයවීමෙන් සුවිශේෂී උපායමාර්ගික සැලසුමක් ක්‍රියාත්මක විය. පෙළපාලිකරුවන් සිය ගණනක් කස්තුරියාර් වීදියේ පිහිටි වින්ඩ්සර් සහ රාජා සිනමාහල්වලට සාමාන්‍ය ප්‍රේක්ෂකයන් ලෙස ඇතුළු වී, සවස දර්ශනය අවසන් වූ වහාම රතු කොඩි ප්‍රදර්ශනය කරමින් [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]ගේ නායකත්වයෙන් ප්‍රධාන වීථියට පිවිස දැවැන්ත පෙළපාලියක් ආරම්භ කළහ&lt;ref name=&quot;KAS_Gopu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Thiruselvam2018&quot;/&gt;.

පොලිස් මුරපොළවල් අබිබවා ඉදිරියට ඇදුණු මෙම පෙළපාලියට පොලිසිය විසින් කඳුළු ගෑස් සහ දරුණු බැටන් ප්‍රහාර එල්ල කරන ලද අතර, යාපන නගරය &quot;කුරුක්ෂේත්‍ර යුද පිටියක් බඳු විය&quot; යනුවෙන් ජ්‍යෙෂ්ඨ මාධ්‍යවේදී එස්. එම්. ගෝපාලරත්නම් (ගෝපු) සටහන් කර ඇත&lt;ref name=&quot;KAS_Gopu&quot;/&gt;. මෙහිදී [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] බරපතළ තුවාල ලබා රෝහල්ගත කර අත්අඩංගුවට පත්විය&lt;ref name=&quot;Eelanadu_May2&quot;&gt;{{cite news |title=Police Baton Charge and Tear Gas on May Day Rally; Leaders Arrested |newspaper=Eelanadu |date=1969-05-02 |page=1}}&lt;/ref&gt;. මෙම පොලිස් ප්‍රහාරය සහ අත්අඩංගුවට ගැනීම් පිළිබඳව එවකට ගම්පහ පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක]] මහතා විසින් පාර්ලිමේන්තුවේදීද රජයට දැඩි විරෝධය පළ කරමින් හඬ නගන ලදී&lt;ref name=&quot;ValliammaiCh17&quot;&gt;{{cite book |last=Subramaniam |first=Valliammai |title=Life Encounters of a Communist Spouse |year=2024 |publisher=South Vision Books |location=Chennai |isbn=978-81-961262-1-6 |pages=43–46}}&lt;/ref&gt;. ලේඛක ඊ. ආර්. තිරුචෙල්වම් ඇතුළු මාධ්‍යවේදීන් පෙන්වා දෙන්නේ, මෙම 1969 මැයි දින පෙළපාලිය යනු 1966 ඔක්තෝබර් 21 දින ඇරඹි සමාජ විමුක්ති හා පන්ති අරගලයේ තීරණාත්මක අඛණ්ඩ වර්ධනයක් බවයි&lt;ref name=&quot;Thiruselvam2018&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pathivu2018&quot;&gt;{{cite web |title=The 1969 May Day Rally as a Continuation of the 1966 October 21 Upsurge |url=https://www.pathivu.com/2018/04/blog-post_730.html |publisher=Pathivu |date=2018-04-30 |access-date=2026-09-22}}&lt;/ref&gt;.

== ජීවිත පරිත්‍යාග කළ ක්‍රියාකාරිකයෝ ==
මෙම අරගල මාලාවේදී සාමූහික විමුක්තිය වෙනුවෙන් දිවි පිදූ ක්‍රියාකාරිකයන් දස දෙනාගේ නාමලේඛනය මෙසේය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;font-size: 95%; text-align: left;&quot;
|+ '''කුල විරෝධී අරගලයේදී දිවි පිදූවන්'''
|- style=&quot;background-color: #eaecf0; text-align: center;&quot;
! අංකය !! නම !! ප්‍රදේශය !! මියගිය දිනය / කාලය !! සිදුවීම
|-
| 1 || '''චින්නර් කාර්තිකේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි 21 || සංගානෙයි තේ කඩ ප්‍රවේශ සටනේදී වැඩවසම් මැර ප්‍රහාරයකින් ඝාතනය විය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 2 || '''වන්නියන් කුමරේසු''' || [[සංගානෙයි]] || 1967 ජූලි / අගෝස්තු || තේ කඩ අරගලයෙන් පසු එල්ල වූ වෙඩි ප්‍රහාරයකින් මියගියේය; ඔහුගේ අවමංගල පෙරහැරටද වෙඩි තබන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 3 || '''රත්නම්''' || මන්ඩුවිල් (මට්ටුවිල්) || 1967–1968 අතර || අස්පෘශ්‍යතා විරෝධී ගැටුමකදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 4 || '''සන්ඩිලිපායි වයිත්ති''' || [[සන්ඩිලිපායි]] || 1968 ට පෙර || කුල ආධිපත්‍යයට එරෙහි සටනේදී පහරදී ඝාතනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 5 || '''මා. සීවරත්නම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || මැර ප්‍රහාරවලින් ආරක්ෂා වීම සඳහා ආත්මාරක්ෂක බෝම්බ සකස් කිරීමේදී සිදුවූ අහඹු පිපිරීමකින් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 6 || '''කි. වේලුම්මයිලුම්''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 7 || '''ක. සෙල්වරාජා''' || කන්පොල්ලෙයි || 1970 පෙබරවාරි 12 || කන්පොල්ලෙයි පිපිරීමෙන් මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 8 || '''මු. කන්දයියා''' || [[කරවැඩ්ඩි]] || 1968–1969 අතර || වඩමාරච්චි ප්‍රදේශයේ සමානාත්මතා උද්ඝෝෂණ අතරතුර ඝාතනය විය.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;
|-
| 9 || '''අරියරත්නම්''' || [[අච්චුවේලි]] || 1968–1969 අතර || කෝවිල් හා තේ කඩ සටන්වලදී ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.&lt;ref name=&quot;Mass_Movement_Souvenir&quot;/&gt;
|-
| 10 || '''ක. නල්ලප්පු''' || [[සංගානෙයි]] || 1974 ජූනි 30 || 1974 ජූනි 6 වන දින සංගානෙයි පොලිස් ස්ථානාධිපති සිල්වාට එල්ල වූ ප්‍රහාරයෙන් පසු පොලිස් මෙහෙයුමකදී වෙඩි තබා ඝාතනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sathiamanai1974&quot;&gt;{{cite web |title=1974 June 30 Nallappu Incident |url=https://sathiamanai.blogspot.com/1974/06/1974-june-30.html |publisher=Sathiamanai Records |access-date=2026-09-22}}&lt;/ref&gt;
|}

== ඓතිහාසික වැදගත්කම සහ සමාජ පරිවර්තනය ==
1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම උතුරු ශ්‍රී ලංකාවේ සමාජ ඉතිහාසය වෙනස් කළ තීරණාත්මක සන්ධිස්ථානයක් විය&lt;ref name=&quot;Sivasegaram2007&quot;&gt;{{cite book |last=සිවසෙගරම් |first=එස්. |title=Foreword: Casteism in Sri Lanka and Struggles Against It |year=2007 |publisher=South Vision |location=Chennai}}&lt;/ref&gt;. මෙම ව්‍යාපාරය හරහා පාසල්, පොදු ප්‍රවාහනය, ආපනශාලා සහ සුසාන භූමිවල පැවති විවෘත අස්පෘශ්‍යතාවය මුලිනුපුටා දැමීමට හැකි විය&lt;ref name=&quot;Senthiwel_Book&quot;/&gt;. වැඩවසම් කුල ආධිපත්‍යය බිඳහෙළා දෙමළ සමාජය තුළ පීඩිත ජනතාවට සමාන මිනිසුන් ලෙස හිස ඔසවා ජීවත්වීමේ අයිතිය තහවුරු කිරීමට මෙම අරගලය සෘජුවම දායක විය&lt;ref name=&quot;Thillainathan1990&quot;&gt;{{cite news |last=Thillainathan |first=S. |date=1990-03-19 |title=Caste and its struggles in Jaffna |newspaper=[[Daily News (Sri Lanka)|Daily News]]}}&lt;/ref&gt;.

== ආශ්‍රේය ලේඛන ==
{{Reflist|2}}

== වැඩිදුර කියවීම් ==
* [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]]
* [[එස්.ඩී. බණ්ඩාරනායක ]]
* [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල් ]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය]]

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:යාපනය දිස්ත්‍‍රික්කය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ මානව හිමිකම්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය]]
[[ප්‍රවර්ගය:කුල ක්‍රමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට්වාදය]]</text>
      <sha1>edn6kzbr19aayye8110djjjeu9s98ex</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කතළුව පූර්වාරාම මහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197043</id>
    <revision>
      <id>800879</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:16:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'පහතරට සිතුවම් සම්ප්‍රදාය' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>800879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="3ogtydqm6qeahuaw3ryy4df8f8d5yj9" xml:space="preserve">පහතරට සිතුවම් සම්ප්‍රදාය</text>
      <sha1>3ogtydqm6qeahuaw3ryy4df8f8d5yj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>දොඩන්දූව ශෛලබිම්බාරාම මූල මහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197044</id>
    <revision>
      <id>800880</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'පහතරට සිතුවම් සම්ප්‍රදාය' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>800880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="3ogtydqm6qeahuaw3ryy4df8f8d5yj9" xml:space="preserve">පහතරට සිතුවම් සම්ප්‍රදාය</text>
      <sha1>3ogtydqm6qeahuaw3ryy4df8f8d5yj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාරකන්ද පුරාණ කුමාර මහා විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197045</id>
    <revision>
      <id>800881</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:16:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'පහතරට සිතුවම් සම්ප්‍රදාය' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>800881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68" sha1="3ogtydqm6qeahuaw3ryy4df8f8d5yj9" xml:space="preserve">පහතරට සිතුවම් සම්ප්‍රදාය</text>
      <sha1>3ogtydqm6qeahuaw3ryy4df8f8d5yj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අමරපුර ශ්‍රී කළ්‍යාණිවංශ පාර්ශ්වය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197046</id>
    <revision>
      <id>800883</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:17:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'අමරපුර නිකාය පාර්ශ්වය' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>800883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="21g9rjmvo4qe83c2qifzy8d1g8lv2s5" xml:space="preserve">අමරපුර නිකාය පාර්ශ්වය</text>
      <sha1>21g9rjmvo4qe83c2qifzy8d1g8lv2s5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය, සේරුවිල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197047</id>
    <redirect title="විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල" />
    <revision>
      <id>800888</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:35:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] සිට [[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>800888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="147" sha1="p8q8gra4eeclm50nuwf4q2asjshfihs" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]]</text>
      <sha1>p8q8gra4eeclm50nuwf4q2asjshfihs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය, සේරුවිල</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197048</id>
    <redirect title="සාකච්ඡාව:විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල" />
    <revision>
      <id>800890</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:විල්ගම්වෙහෙර රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] සිට [[සාකච්ඡාව:විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>800890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="172" sha1="30s864jze2zkywduu8ihud4rlthii90" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:විල්ගම්වෙහෙර සෝමාවතී රජ මහා විහාරය, සේරුවිල]]</text>
      <sha1>30s864jze2zkywduu8ihud4rlthii90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සෝමාවතිය විහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197049</id>
    <redirect title="සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)" />
    <revision>
      <id>800894</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:38:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සෝමාවතිය විහාරය]] සිට [[සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>800894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="125" sha1="h4xxdvptbh0767v3id0ihwg3w67x8c8" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]]</text>
      <sha1>h4xxdvptbh0767v3id0ihwg3w67x8c8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197050</id>
    <redirect title="සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)" />
    <revision>
      <id>800896</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය]] සිට [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>800896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="150" sha1="7f6qe85czndj9a7z4hp1hnougtlf6ln" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:සෝමාවතිය විහාරය (ප්‍රාචීන නාගාරාමය)]]</text>
      <sha1>7f6qe85czndj9a7z4hp1hnougtlf6ln</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සඳගිරි ස්තූපය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197051</id>
    <revision>
      <id>800902</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:44:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'තිස්සමහාරාමය පිහිටි පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථූපයකි' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>800902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="126" sha1="jof4kwlsw4l01m3akujarfabqz2eylk" xml:space="preserve">තිස්සමහාරාමය පිහිටි පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථූපයකි</text>
      <sha1>jof4kwlsw4l01m3akujarfabqz2eylk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:යුදෙවුවෝ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197052</id>
    <revision>
      <id>800903</id>
      <timestamp>2026-10-03T12:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53176-03</username>
        <id>81395</id>
      </contributor>
      <comment>/* e agame monada wenne */ නව ඡේදය</comment>
      <origin>800903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="252" sha1="b7a1b2nzvbk4h3bq4g36hfh9btq3w70" xml:space="preserve">== e agame monada wenne ==
e agame monada wenne [[විශේෂ:දායකත්ව/~2026-53176-03|~2026-53176-03]] ([[පරිශීලක සාකච්ඡාව:~2026-53176-03|talk]]) 12:59, 3 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>b7a1b2nzvbk4h3bq4g36hfh9btq3w70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගොනුව:Maligawa-front1.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>197053</id>
    <revision>
      <id>800907</id>
      <timestamp>2026-10-03T16:05:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>== සාරාංශය ==
මෙය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ලිපිය සඳහා භාවිත කරන නිදහස් නොවන, ගොඩනැගිල්ලක ඡායාරූප සලකුණකි.
== සාධාරණ භාවිත යුක්තිසහගත කිරීම ==
* **මූලාශ්‍රය:** නිල වෙබ් අඩවියෙන් ලබා ගන්නා ලදී: https://mahamevnawa.lk/sgsrm/
* **භාවිතයේ අරමුණ:** මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ලිපිය දෘශ්‍යමය වශයෙන් හැඳින්වීම,විස්තර කිරීම සහ හඳුනාගැනීම සඳහා පමණක් අදාළ ලිපිය තුළ භාවිතා කරයි.
* **වෙනත් විකල්ප නොමැතිකම:** මෙය සංවිධානයක නිල ස්ථානය සලකුණක් වන ගොඩනැගිල්ලක් බැවින්, මීට සමාන නිදහස් (Free) රූපයක් ලබාගැනීමට...</comment>
      <origin>800907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1346" sha1="71aj0w7evf4g2jksqt5e5cdmqxudv12" xml:space="preserve">== සාරාංශය ==
මෙය මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ලිපිය සඳහා භාවිත කරන නිදහස් නොවන, ගොඩනැගිල්ලක ඡායාරූප සලකුණකි.
== සාධාරණ භාවිත යුක්තිසහගත කිරීම ==
* **මූලාශ්‍රය:** නිල වෙබ් අඩවියෙන් ලබා ගන්නා ලදී: https://mahamevnawa.lk/sgsrm/
* **භාවිතයේ අරමුණ:** මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය ලිපිය දෘශ්‍යමය වශයෙන් හැඳින්වීම,විස්තර කිරීම සහ හඳුනාගැනීම සඳහා පමණක් අදාළ ලිපිය තුළ භාවිතා කරයි.
* **වෙනත් විකල්ප නොමැතිකම:** මෙය සංවිධානයක නිල ස්ථානය සලකුණක් වන ගොඩනැගිල්ලක් බැවින්, මීට සමාන නිදහස් (Free) රූපයක් ලබාගැනීමට හෝ නිර්මාණය කිරීමට නොහැක.
== බලපත්‍රීකරණය ==
{{Non-free logo}}</text>
      <sha1>71aj0w7evf4g2jksqt5e5cdmqxudv12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197054</id>
    <redirect title="ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව" />
    <revision>
      <id>800933</id>
      <timestamp>2026-10-03T17:49:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය]] සිට [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>800933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="110" sha1="8xan3hy59l141elqu1ud40agqgpguu0" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]</text>
      <sha1>8xan3hy59l141elqu1ud40agqgpguu0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197055</id>
    <redirect title="සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව" />
    <revision>
      <id>800935</id>
      <timestamp>2026-10-03T17:49:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකාය]] සිට [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>800935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="kwip952bi6tvduvbqk8s63tylxq7sl5" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා සංඝ සභාව]]</text>
      <sha1>kwip952bi6tvduvbqk8s63tylxq7sl5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක සාකච්ඡාව:Sathiamanai</title>
    <ns>3</ns>
    <id>197056</id>
    <revision>
      <id>800942</id>
      <timestamp>2026-10-04T01:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>ආයුබෝවන්!</comment>
      <origin>800942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28" sha1="51acxuwkbuq1edlq4w4ljryqyz1dapp" xml:space="preserve">{{ආයුබෝවන්}}</text>
      <sha1>51acxuwkbuq1edlq4w4ljryqyz1dapp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800943</id>
      <parentid>800942</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T01:51:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>signed mannualy</comment>
      <origin>800943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="135" sha1="nw1bnbc298oql4uots156g8yth3i7p8" xml:space="preserve">{{ආයුබෝවන්}}[[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 01:51, 4 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>nw1bnbc298oql4uots156g8yth3i7p8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Radium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197057</id>
    <revision>
      <id>800948</id>
      <timestamp>2026-10-04T03:22:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53231-26</username>
        <id>81407</id>
      </contributor>
      <comment>',m.,,.,m' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>800948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8" sha1="ekfl72jo0a0ltstrsvjtl77ora6j520" xml:space="preserve">,m.,,.,m</text>
      <sha1>ekfl72jo0a0ltstrsvjtl77ora6j520</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වාර්දාක් බඳුන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197058</id>
    <revision>
      <id>800953</id>
      <timestamp>2026-10-04T06:01:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1288858820|Wardak Vase]]&quot;</comment>
      <origin>800953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8695" sha1="gk8dy36tyzjdmxbcld2tkpi2h2usp11" xml:space="preserve">
{{Infobox artifact|name=වාර්දාක් බඳුන|image=[[File:Wardakvase-BM.JPG|300px]]|image_caption=බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති වාර්දාක් බඳුන සහ කාසි|material=තඹ මිශ්‍ර ලෝහ|size=උස 17.8 cm|writing=|created=ක්‍රි.ව. 2වන සියවස|discovered=|location=[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]], [[ලන්ඩන්]]|id=|registration=OA 1880-93;CM 1979-2-15-21 to 41|map={{Location map|Afghanistan#South Asia
|width      = 
|float      = center
|border     =
|caption    = 
|alt        = 
|relief     = yes
|AlternativeMap= 
|overlay_image = 
|label      = වාර්දාක්
|label_size = 
|position   = right
|background = 
|mark       = 
|marksize   = 
|link       = 
|lat_deg    = 34
|lat_min    = 7
|lat_sec    = 18.1
|lat_dir    = N
|lon_deg    = 68
|lon_min    = 30
|lon_sec    = 2
|lon_dir    = E
}}}}
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}'''වාර්දාක් බඳුන''' යනු දහනව වන සියවසේ මුල් භාගයේ &lt;nowiki&gt;[[ඇෆ්ඝනිස්තානය|ඇෆ්ඝනිස්තානයේ]]&lt;/nowiki&gt; වාර්දාක් පළාතේ බෞද්ධ [[දාගැබ්|ස්තූපයක]] ධාතු ගර්භයක කොටසක් ලෙස හමු වූ පුරාණ ගෝලාකාර හැඩැති තඹ බඳුනකි. බඳුනේ වැදගත්කම පවතින්නේ එහි අන්තර්ගත දීර්ඝ [[ඛරෝෂ්ඨී]] අභිලේඛනය නිසා වන අතර ඒ අනුව මෙය ක්‍රි.ව. 178 පමණ දක්වා ඈතට දිව යන අතර, එම ස්තූපයේ [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්|බුදුන් වහන්සේගේ පූජනීය ධාතු]] තැන්පත් කර තිබූ බව ප්‍රකාශ කරයි. 1880 සිට, බඳුන [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ආසියානු එකතුවේ කොටසක් වී ඇත.

== සොයාගැනීම ==
බඳුන, කාසි සහ අනෙකුත් පුරාවස්තූන් 1836 දී [[එක්සත් රාජධානිය|බ්‍රිතාන්‍ය]] වික්‍රමාන්විතයෙකු සහ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වන චාල්ස් මැසන් විසින් සොයා ගන්නා ලදී. මෙම බඳුන ඇෆ්ඝනිස්තානයේ කාබුල් සිට කි.මී. 80ක් (සැත. 60) නිරිතදිගට වන්නට පිහිටි වාර්දාක් දිස්ත්‍රික්කයේ වූ බෞද්ධ ස්තූපයක ධාතු ගර්භයෙන් හමුවූවකි. අසාමාන්‍ය ලෙස, මැසන් විසින්ම කැණීම් අධීක්ෂණය නොකළ අතර තනි කෞතුක වස්තු හමු වූ ස්ථානය පිළිබඳ නිශ්චිත විස්තර ලබා දුන්නේ නැත. {{Sfn|Masson|1841}} {{Sfn|Errington|2017a}} {{විස්තරාත්මක සටහන්|As explained by Fussman in 1974, [[Maidan Wardak Province|Wardak or Maidan Wardak]] is now the name of a province in eastern Afghanistan. The location of the stupas has been identified by Fussman at coordinates {{coord|34|7|18.1|N|68|30|2|E}}.{{sfn|Fussman|1974|pp=67-70; Fig. 1}} The site is about {{cvt|80|km}} (as the crow flies) southwest of [[Kabul]] in the valley of the Chak River. Downstream the Chak River becomes the [[Logar River]]. Fussman's plan of the site is redrawn in Errington, 2017 but upside-down with the north and south directions switched.{{sfn|Errington|2017a|p=200, Fig. 303}}}} මෙම සොයාගැනීම් 1839 දී ලන්ඩනයට ළඟා වූ අතර, එහිදී ඒවා ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයේ එකතුවේ කොටසක් බවට පත්විය. 1880 දී ඒවා [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයට]] මාරු කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;bm&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Wardak Vase. Museum number: 1880.93 |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1880-93 |access-date=11 January 2023 |publisher=British Museum}}&lt;/ref&gt; {{විස්තරාත්මක සටහන්|The finds from Wardak were listed when the articles were dispatched by Masson from Kabul to [[Henry Pottinger|Colonel Pottinger]] on 18 October 1836.{{sfn|Errington|2017b|pp=63-64, E161/VII f.27}} The list included 11 groups of items. Group 1 included the Wardak Vase: &quot;A copper vessel with dotted Pehlevi [Kharoshthi] inscription, containing sundry relics. To this belong 66 copper coins separately placed in a bag.&quot; Several other groups on the list included reliquaries but these cannot now be traced.{{sfn|Errington|2017a|pp=201-211}}}}

== විස්තර ==
වාර්දාක් බඳුන ගෝලාකාර හැඩයකින් යුක්ත වන අතර එය තඹ මිශ්‍ර ලෝහයෙන් සාදා ඇත. බඳුනට යටිකුරු දාරයක් සහිත සිහින් ගෙලක් සහ පහත් පැතලි පාදමක් ඇත. එහි උස සෙ.මී. 17.6 (අඟල් 6.9) වේ, විශාලතම විෂ්කම්භය සෙ.මී. 16.9 (අඟල් 6.7) සහ ගෙලෙහි විෂ්කම්භය සෙ.මී. 9.7 (අඟල් 3.8) වේ . {{Sfn|Errington|2017a|p=203}} එහි බඳුනේ මැද වටා දිවෙන සමාන්තර ඇලි තුනකින් යුත් රටාවක් සහ ගෙලට මඳක් පහළින් බඳුන වටා දිවෙන දෙවන ඇලි වලයක් ඇත. බඳුනේ උර මත ඉහළ සහ පහළ ඇලි අතර ඛරෝෂ්ඨී අක්ෂර පේළි තුනක් කැටයම් කර ඇත. පහළ ඇලිවලට පහළින් විශාල අකුරින් හතරවන පේළියක් ඇත. මෙම පාඨය බඳුන සහ තැන්පතු ක්‍රි.ව. 178 පමණ දක්වා දිව යයි. බඳුන සමඟ පබළු ගණනාවක් සහ කාසි හැට හයක් හමු විය. කෞතුකාගාරයේ එකතුව අතර අන්තර්ගත කොට නොමැත. {{Sfn|Errington|2017a|p=202}} මැසන් සඳහන් කරන්නේ ඔවුන් &quot;ඉන්දු-සිතික වර්ගයට&quot; අයත් බවයි, {{Sfn|Masson|1841|p=[https://books.google.com/books?id=0LgWAAAAQAAJ&amp;pg=PA118 118]}} එයින් ගම්‍ය වන්නේ ඔවුන් [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය|කුෂාණ]] රජවරුන් වන විම කැඩ්ෆයිසීස්, [[කනිශ්ක|I වන කණිෂ්ක]] සහ හුවිෂ්ක යන රජවරුන්ගේ කාලයට අයත් කාසි විය හැකි බවයි. {{Sfn|Errington|2017a|p=202}}

== සටහන් ==
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== මූලාශ්‍ර ==
 

== තවදුරටත් කියවීම් ==

* එරින්ටන්, ඊ., සහ ජේ. ක්‍රිබ් (සංස්), ද ක්‍රොස්රෝඩ්ස් ඔෆ් ඒෂියා: (කේම්බ්‍රිජ්, ඒන්ෂන්ට් ඉන්ඩියා ඇන්ඩ් ඉරාන් ට්‍රස්ට්, 1992)
{{British Museum}}{{Gandhara}}
[[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ කලාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1: long volume value]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>gk8dy36tyzjdmxbcld2tkpi2h2usp11</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800954</id>
      <parentid>800953</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T06:02:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <origin>800954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8678" sha1="g8e4brdoaw14q10f27qxz5h8059m57i" xml:space="preserve">
{{Infobox artifact|name=වාර්දාක් බඳුන|image=[[File:Wardakvase-BM.JPG|300px]]|image_caption=බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති වාර්දාක් බඳුන සහ කාසි|material=තඹ මිශ්‍ර ලෝහ|size=උස 17.8 cm|writing=|created=ක්‍රි.ව. 2වන සියවස|discovered=|location=[[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]], [[ලන්ඩන්]]|id=|registration=OA 1880-93;CM 1979-2-15-21 to 41|map={{Location map|Afghanistan#South Asia
|width      = 
|float      = center
|border     =
|caption    = 
|alt        = 
|relief     = yes
|AlternativeMap= 
|overlay_image = 
|label      = වාර්දාක්
|label_size = 
|position   = right
|background = 
|mark       = 
|marksize   = 
|link       = 
|lat_deg    = 34
|lat_min    = 7
|lat_sec    = 18.1
|lat_dir    = N
|lon_deg    = 68
|lon_min    = 30
|lon_sec    = 2
|lon_dir    = E
}}}}
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}'''වාර්දාක් බඳුන''' යනු දහනව වන සියවසේ මුල් භාගයේ [[ඇෆ්ඝනිස්තානය|ඇෆ්ඝනිස්තානයේ]] වාර්දාක් පළාතේ බෞද්ධ [[දාගැබ්|ස්තූපයක]] ධාතු ගර්භයක කොටසක් ලෙස හමු වූ පුරාණ ගෝලාකාර හැඩැති තඹ බඳුනකි. බඳුනේ වැදගත්කම පවතින්නේ එහි අන්තර්ගත දීර්ඝ [[ඛරෝෂ්ඨී]] අභිලේඛනය නිසා වන අතර ඒ අනුව මෙය ක්‍රි.ව. 178 පමණ දක්වා ඈතට දිව යන අතර, එම ස්තූපයේ [[ගෞතම බුදුන්ගේ ධාතූන්|බුදුන් වහන්සේගේ පූජනීය ධාතු]] තැන්පත් කර තිබූ බව ප්‍රකාශ කරයි. 1880 සිට, බඳුන [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] ආසියානු එකතුවේ කොටසක් වී ඇත.

== සොයාගැනීම ==
බඳුන, කාසි සහ අනෙකුත් පුරාවස්තූන් 1836 දී [[එක්සත් රාජධානිය|බ්‍රිතාන්‍ය]] වික්‍රමාන්විතයෙකු සහ පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වන චාල්ස් මැසන් විසින් සොයා ගන්නා ලදී. මෙම බඳුන ඇෆ්ඝනිස්තානයේ කාබුල් සිට කි.මී. 80ක් (සැත. 60) නිරිතදිගට වන්නට පිහිටි වාර්දාක් දිස්ත්‍රික්කයේ වූ බෞද්ධ ස්තූපයක ධාතු ගර්භයෙන් හමුවූවකි. අසාමාන්‍ය ලෙස, මැසන් විසින්ම කැණීම් අධීක්ෂණය නොකළ අතර තනි කෞතුක වස්තු හමු වූ ස්ථානය පිළිබඳ නිශ්චිත විස්තර ලබා දුන්නේ නැත. {{Sfn|Masson|1841}} {{Sfn|Errington|2017a}} {{විස්තරාත්මක සටහන්|As explained by Fussman in 1974, [[Maidan Wardak Province|Wardak or Maidan Wardak]] is now the name of a province in eastern Afghanistan. The location of the stupas has been identified by Fussman at coordinates {{coord|34|7|18.1|N|68|30|2|E}}.{{sfn|Fussman|1974|pp=67-70; Fig. 1}} The site is about {{cvt|80|km}} (as the crow flies) southwest of [[Kabul]] in the valley of the Chak River. Downstream the Chak River becomes the [[Logar River]]. Fussman's plan of the site is redrawn in Errington, 2017 but upside-down with the north and south directions switched.{{sfn|Errington|2017a|p=200, Fig. 303}}}} මෙම සොයාගැනීම් 1839 දී ලන්ඩනයට ළඟා වූ අතර, එහිදී ඒවා ඉන්දියානු කෞතුකාගාරයේ එකතුවේ කොටසක් බවට පත්විය. 1880 දී ඒවා [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයට]] මාරු කරන ලදී. &lt;ref name=&quot;bm&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Wardak Vase. Museum number: 1880.93 |url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/A_1880-93 |access-date=11 January 2023 |publisher=British Museum}}&lt;/ref&gt; {{විස්තරාත්මක සටහන්|The finds from Wardak were listed when the articles were dispatched by Masson from Kabul to [[Henry Pottinger|Colonel Pottinger]] on 18 October 1836.{{sfn|Errington|2017b|pp=63-64, E161/VII f.27}} The list included 11 groups of items. Group 1 included the Wardak Vase: &quot;A copper vessel with dotted Pehlevi [Kharoshthi] inscription, containing sundry relics. To this belong 66 copper coins separately placed in a bag.&quot; Several other groups on the list included reliquaries but these cannot now be traced.{{sfn|Errington|2017a|pp=201-211}}}}

== විස්තර ==
වාර්දාක් බඳුන ගෝලාකාර හැඩයකින් යුක්ත වන අතර එය තඹ මිශ්‍ර ලෝහයෙන් සාදා ඇත. බඳුනට යටිකුරු දාරයක් සහිත සිහින් ගෙලක් සහ පහත් පැතලි පාදමක් ඇත. එහි උස සෙ.මී. 17.6 (අඟල් 6.9) වේ, විශාලතම විෂ්කම්භය සෙ.මී. 16.9 (අඟල් 6.7) සහ ගෙලෙහි විෂ්කම්භය සෙ.මී. 9.7 (අඟල් 3.8) වේ . {{Sfn|Errington|2017a|p=203}} එහි බඳුනේ මැද වටා දිවෙන සමාන්තර ඇලි තුනකින් යුත් රටාවක් සහ ගෙලට මඳක් පහළින් බඳුන වටා දිවෙන දෙවන ඇලි වලයක් ඇත. බඳුනේ උර මත ඉහළ සහ පහළ ඇලි අතර ඛරෝෂ්ඨී අක්ෂර පේළි තුනක් කැටයම් කර ඇත. පහළ ඇලිවලට පහළින් විශාල අකුරින් හතරවන පේළියක් ඇත. මෙම පාඨය බඳුන සහ තැන්පතු ක්‍රි.ව. 178 පමණ දක්වා දිව යයි. බඳුන සමඟ පබළු ගණනාවක් සහ කාසි හැට හයක් හමු විය. කෞතුකාගාරයේ එකතුව අතර අන්තර්ගත කොට නොමැත. {{Sfn|Errington|2017a|p=202}} මැසන් සඳහන් කරන්නේ ඔවුන් &quot;ඉන්දු-සිතික වර්ගයට&quot; අයත් බවයි, {{Sfn|Masson|1841|p=[https://books.google.com/books?id=0LgWAAAAQAAJ&amp;pg=PA118 118]}} එයින් ගම්‍ය වන්නේ ඔවුන් [[කුෂාණ අධිරාජ්‍යය|කුෂාණ]] රජවරුන් වන විම කැඩ්ෆයිසීස්, [[කනිශ්ක|I වන කණිෂ්ක]] සහ හුවිෂ්ක යන රජවරුන්ගේ කාලයට අයත් කාසි විය හැකි බවයි. {{Sfn|Errington|2017a|p=202}}

== සටහන් ==
{{සටහන් ලැයිස්තුව}}

== ආශ්‍රේයයන් ==
&lt;templatestyles src=&quot;Reflist/styles.css&quot; /&gt;{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

== මූලාශ්‍ර ==
 

== තවදුරටත් කියවීම් ==

* එරින්ටන්, ඊ., සහ ජේ. ක්‍රිබ් (සංස්), ද ක්‍රොස්රෝඩ්ස් ඔෆ් ඒෂියා: (කේම්බ්‍රිජ්, ඒන්ෂන්ට් ඉන්ඩියා ඇන්ඩ් ඉරාන් ට්‍රස්ට්, 1992)
{{British Museum}}{{Gandhara}}
[[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ කලාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1 ප්‍රංශ-භාෂා මූලාශ්‍ර (fr)]]
[[ප්‍රවර්ගය:CS1: long volume value]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages using gadget WikiMiniAtlas]]</text>
      <sha1>g8e4brdoaw14q10f27qxz5h8059m57i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wardak Vase</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197059</id>
    <redirect title="වාර්දාක් බඳුන" />
    <revision>
      <id>800955</id>
      <timestamp>2026-10-04T06:05:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[වාර්දාක් බඳුන]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>800955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="lwz0b5undr08giqrqcxqak0f8fdjywk" xml:space="preserve">#redirect[[වාර්දාක් බඳුන]]</text>
      <sha1>lwz0b5undr08giqrqcxqak0f8fdjywk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වර්දාක් බඳුන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197060</id>
    <redirect title="වාර්දාක් බඳුන" />
    <revision>
      <id>800956</id>
      <timestamp>2026-10-04T06:05:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[වාර්දාක් බඳුන]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>800956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="lwz0b5undr08giqrqcxqak0f8fdjywk" xml:space="preserve">#redirect[[වාර්දාක් බඳුන]]</text>
      <sha1>lwz0b5undr08giqrqcxqak0f8fdjywk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වර්දක් බඳුන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197061</id>
    <redirect title="වාර්දාක් බඳුන" />
    <revision>
      <id>800957</id>
      <timestamp>2026-10-04T06:06:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[වාර්දාක් බඳුන]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>800957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="lwz0b5undr08giqrqcxqak0f8fdjywk" xml:space="preserve">#redirect[[වාර්දාක් බඳුන]]</text>
      <sha1>lwz0b5undr08giqrqcxqak0f8fdjywk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මාණික්‍යාලා ස්තූප‍ය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197062</id>
    <redirect title="මාණික්‍යාලා ස්තූපය" />
    <revision>
      <id>800960</id>
      <timestamp>2026-10-04T06:09:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yasasuru</username>
        <id>23090</id>
      </contributor>
      <comment> [[මාණික්‍යාලා ස්තූපය]] වෙතට යළි-යොමුකරමින්</comment>
      <origin>800960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82" sha1="n7w0gilksz3hiukndxnt74z52o3kgfg" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[මාණික්‍යාලා ස්තූපය]]</text>
      <sha1>n7w0gilksz3hiukndxnt74z52o3kgfg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ronal Fernando</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197063</id>
    <revision>
      <id>800961</id>
      <timestamp>2026-10-04T10:12:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53333-79</username>
        <id>81413</id>
      </contributor>
      <comment>'{{short description|Sri Lankan actor and singer (born 2009)}} {{Infobox person | name               = Ronal Fernando | image              =  | alt                = Ronal in 2021 | native_name        = රොනාල් ප්‍රනාන්දු | birth_name         = Hapuhannadige Ronal Thasnaka Fernando  | partner            =  | birth_date         = {{birth date and age|2009|01|19|df=y}} | birth_place        =...' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>800961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3807" sha1="1w6oiiu5vr5kpgs9a3xns4t6bkjulk1" xml:space="preserve">{{short description|Sri Lankan actor and singer (born 2009)}}
{{Infobox person
| name               = Ronal Fernando
| image              = 
| alt                = Ronal in 2021
| native_name        = රොනාල් ප්‍රනාන්දු
| birth_name         = Hapuhannadige Ronal Thasnaka Fernando 
| partner            = 
| birth_date         = {{birth date and age|2009|01|19|df=y}}
| birth_place        = [[Colombo, Sri Lanka]]
| education          = [[Sri Sumangala College]] .
[[National School of Business Management]]
| occupation         = {{Hlist|Actor|Model|Dancer|Singer|TV Presenter}}
| years_active       = 2022 – present
| known_for          = {{Ubl | ''[[Cinema of Sri Lanka]]''| |''[[Sri Lankan Actors]]''}}
| relatives          = [[Sashika Fernando]] (mother)
[[Shanudrie Priyasad]] (inspiration)
[[Pathmasiri Fernando]] (grandfather)
}}
'''Hapuhannadige Ronal Thasnaka Fernando''' ([[Sinhala language|Sinhala]]: රොනාල් ප්‍රනාන්දු; born 19 January 2009) is a Sri Lankan actor, dancer, and singer, who appears in [[Cinema of Sri Lanka|Sri Lankan films]] and television shows. He began his acting career as a young artist. 

==Career==
Ronal Thasnaka Fernando, also known professionally as Ronal Fernando, is a Sri Lankan actor, singer, and digital content creator. He gained recognition through his performances in local television and film productions, as well as his creative presence on social media platforms such as [[Instagram]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Instagram'|url=http://www.instagram.com/ronalthasnaka |access-date=2025-10-17 |website=Instagram.com}}&lt;/ref&gt; and [[YouTube]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title='YouTube Channel'|url=http://www.youtube.com/@RonalFernandoTv |access-date=2025-10-17 |website=Youtube.com}}&lt;/ref&gt;. He maintains a highly active and promotional [[Facebook]] page, where he regularly engages with a growing fan base through updates about his projects, brand collaborations, and personal reflections. In 2027, he was cast for [[Raffealla Fernando]] Celebrity Calendar along with many other Sri Lankan celebrities.&lt;ref&gt;{{Cite web |title='LinkedIn Profile'|url=https://lk.linkedin.com/in/ronal-fernando-623743313 |access-date=2025-10-17 |website=LinkedIn}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;{{Cite web|title='සිනමාවේ පැයූ නව තරුව'|url=https://sarasaviyaawards.com/|access-date=2025-10-27|website=Tree|archive-date=2019-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531234458/http://sarasaviyaawards.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Sports Life==
Ronal Fernando is a Sri Lankan badminton player who represented his school team in various inter-school badminton tournaments.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! No. !! Tournament !! Achievement
|-
| 2018 || 1 || SLSBA U11 || B Division - Runners Up
|-
| 2019 || 2 || SLSBA U11 || B Division - Runners Up
|-
| 2022 || 3 || SLSBA U15 || B Division - Second Runners Up
|-
| 2023 || 4 || SLSBA U15 || B Division - '''Champions'''
|-
| 2024 || 5 || SLSBA U17 || C Division - Runners Up
|-
| 2025 || 6 || SLSBA U17 || C Division - Runners Up
|-
|}

==Awards and nominations==

In the meantime, he was nominated for the &quot;Upcoming actor of the year&quot; at [[Sarasaviya Awards]] 2025. And also he has strong social media personality that he was nominated again for the &quot;Upcoming social media influencer of the year&quot; at awards ceremonies.

== References ==
&lt;!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --&gt;
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fernando, Ronal}}
[[:Category:Living people]]
[[:Category:21st-century Sri Lankan actors]]
[[:Category:2009 births]]
[[:Category:Sri Lankan child actors]]
[[:Category:Sri Lankan television actors]]
[[:Category:Musicians from Colombo]]</text>
      <sha1>1w6oiiu5vr5kpgs9a3xns4t6bkjulk1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800962</id>
      <parentid>800961</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T10:13:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-53333-79</username>
        <id>81413</id>
      </contributor>
      <origin>800962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3053" sha1="kw3enb0zdxl4t43rjxuyz2q7fp3e7zq" xml:space="preserve">{{short description|Sri Lankan actor and singer (born 2009)}}
&quot;&quot;රොනාල් ප්‍රනාන්දු&quot;&quot;

'''Hapuhannadige Ronal Thasnaka Fernando''' ([[Sinhala language|Sinhala]]: රොනාල් ප්‍රනාන්දු; born 19 January 2009) is a Sri Lankan actor, dancer, and singer, who appears in [[Cinema of Sri Lanka|Sri Lankan films]] and television shows. He began his acting career as a young artist. 

==Career==
Ronal Thasnaka Fernando, also known professionally as Ronal Fernando, is a Sri Lankan actor, singer, and digital content creator. He gained recognition through his performances in local television and film productions, as well as his creative presence on social media platforms such as [[Instagram]]&lt;ref&gt;{{Cite web |title='Instagram'|url=http://www.instagram.com/ronalthasnaka |access-date=2025-10-17 |website=Instagram.com}}&lt;/ref&gt; and [[YouTube]] &lt;ref&gt;{{Cite web |title='YouTube Channel'|url=http://www.youtube.com/@RonalFernandoTv |access-date=2025-10-17 |website=Youtube.com}}&lt;/ref&gt;. He maintains a highly active and promotional [[Facebook]] page, where he regularly engages with a growing fan base through updates about his projects, brand collaborations, and personal reflections. In 2027, he was cast for [[Raffealla Fernando]] Celebrity Calendar along with many other Sri Lankan celebrities.&lt;ref&gt;{{Cite web |title='LinkedIn Profile'|url=https://lk.linkedin.com/in/ronal-fernando-623743313 |access-date=2025-10-17 |website=LinkedIn}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref&gt;{{Cite web|title='සිනමාවේ පැයූ නව තරුව'|url=https://sarasaviyaawards.com/|access-date=2025-10-27|website=Tree|archive-date=2019-05-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20190531234458/http://sarasaviyaawards.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Sports Life==
Ronal Fernando is a Sri Lankan badminton player who represented his school team in various inter-school badminton tournaments.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Year !! No. !! Tournament !! Achievement
|-
| 2018 || 1 || SLSBA U11 || B Division - Runners Up
|-
| 2019 || 2 || SLSBA U11 || B Division - Runners Up
|-
| 2022 || 3 || SLSBA U15 || B Division - Second Runners Up
|-
| 2023 || 4 || SLSBA U15 || B Division - '''Champions'''
|-
| 2024 || 5 || SLSBA U17 || C Division - Runners Up
|-
| 2025 || 6 || SLSBA U17 || C Division - Runners Up
|-
|}

==Awards and nominations==

In the meantime, he was nominated for the &quot;Upcoming actor of the year&quot; at [[Sarasaviya Awards]] 2025. And also he has strong social media personality that he was nominated again for the &quot;Upcoming social media influencer of the year&quot; at awards ceremonies.

== References ==
&lt;!-- Inline citations added to your article will automatically display here. See en.wikipedia.org/wiki/WP:REFB for instructions on how to add citations. --&gt;
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Fernando, Ronal}}
[[:Category:Living people]]
[[:Category:21st-century Sri Lankan actors]]
[[:Category:2009 births]]
[[:Category:Sri Lankan child actors]]
[[:Category:Sri Lankan television actors]]
[[:Category:Musicians from Colombo]]</text>
      <sha1>kw3enb0zdxl4t43rjxuyz2q7fp3e7zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>වර්නන් අබේසේකර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197064</id>
    <revision>
      <id>800963</id>
      <timestamp>2026-10-04T10:44:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1242870556|Vernon Abeysekera]]&quot;</comment>
      <origin>800963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3790" sha1="3w886dn32e38s5vc6ty9cw5dfr5ivgr" xml:space="preserve">
'''වර්නන් අබේසේකර''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] සිවිල් සේවකයෙකි. ඔහු හිටපු තැපැල්පති, රේඩියෝ සිලෝන් හි අධ්‍යක්ෂ සහ රජයේ නියෝජිතයා විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sundaytimes.lk/050227/plus/appreciation.html|title=A Gentleman of a Past Era was He|last=Brohier|first=Deloraine|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|access-date=22 August 2022}}&lt;/ref&gt;

ඔහු [[කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලය|කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයෙන්]] මූලික අධ්‍යාපනය ලබා, පසුව එවකට ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයට අනුබද්ධව පැවති [[කොළඹ විශ්වවිද්‍යාල විද්‍යාලය|කොළඹ විශ්වවිද්‍යාල විද්‍යාලයෙන්]] උසස් අධ්‍යාපනය හැදෑරීය. අනතුරුව ලංකා සිවිල් සේවයට (CCS) එක්වූ ඔහු පොළොන්නරුව සහ ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කවල දිසාපතිවරයා වශයෙන් සේවය කළේය. පසුව [[ශ්‍රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව|රේඩියෝ සිලෝන්]] ආයතනයේ අධ්‍යක්ෂ ධුරයට පත් වූ අතර, ඉන්පසු ලන්ඩනයේ පිහිටි ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ වසර පහක කාලයක් සේවය කළේය. නැවත දිවයිනට පැමිණීමෙන් පසු ඔහු යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ දිසාපතිවරයා ලෙස පත් කරනු ලැබීය. 1969 දී [[ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල්පති|තැපැල්පති]] ධුරයට පත් වූ හෙතෙම 1970 දී විශ්‍රාම යන තෙක්ම එම ධුරයේ කටයුතු කළ අතර, පසුව ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේ ස්ථිර පදිංචියට ගියේය. &lt;ref name=&quot;ImagesJaffna&quot;&gt;{{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna : a Government Agent's Recollections |publisher=SLAM Publishing Service |year=1989 |isbn=978-0-7316-5344-7}}&lt;/ref&gt;

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* {{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna : a Government Agent's Recollections |publisher=SLAM Publishing Service |year=1989 |isbn=978-0-7316-5344-7}}

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
{{Reflist}}.

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* {{උපන්‍යාස පොත |last=Abeysekera, Vernon |title=Images of Jaffna : a Government Agent's Recollections |publisher=SLAM Publishing Service |year=1989 |isbn=978-0-7316-5344-7 |publication-date=1989}}

== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}{{Postmaster General of Sri Lanka}}
[[ප්‍රවර්ගය:Year of death missing]]
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing]]
[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ ආදි සිසුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]</text>
      <sha1>3w886dn32e38s5vc6ty9cw5dfr5ivgr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>800964</id>
      <parentid>800963</parentid>
      <timestamp>2026-10-04T11:05:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Linked</comment>
      <origin>800964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3943" sha1="l7e68t1f70jvbc9qdiiwkzosjduhaqp" xml:space="preserve">
'''වර්නන් අබේසේකර''' [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]] සිවිල් සේවකයෙකි. ඔහු හිටපු තැපැල්පති, රේඩියෝ සිලෝන් හි අධ්‍යක්ෂ සහ රජයේ නියෝජිතයා විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://sundaytimes.lk/050227/plus/appreciation.html|title=A Gentleman of a Past Era was He|last=Brohier|first=Deloraine|work=[[The Sunday Times (Sri Lanka)|The Sunday Times]]|access-date=22 August 2022}}&lt;/ref&gt;

ඔහු [[කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලය|කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයෙන්]] මූලික අධ්‍යාපනය ලබා, පසුව එවකට ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයට අනුබද්ධව පැවති [[කොළඹ විශ්වවිද්‍යාලය|කොළඹ විශ්වවිද්‍යාල විද්‍යාලයෙන්]] උසස් අධ්‍යාපනය හැදෑරීය. අනතුරුව ලංකා සිවිල් සේවයට (CCS) එක්වූ ඔහු පොළොන්නරුව සහ ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කවල දිසාපතිවරයා වශයෙන් සේවය කළේය. පසුව [[ශ්‍රී ලංකා ගුවන් විදුලි සංස්ථාව|රේඩියෝ සිලෝන්]] ආයතනයේ අධ්‍යක්ෂ ධුරයට පත් වූ අතර, ඉන්පසු ලන්ඩනයේ පිහිටි ලංකා මහ කොමසාරිස් කාර්යාලයේ වසර පහක කාලයක් සේවය කළේය. නැවත දිවයිනට පැමිණීමෙන් පසු ඔහු [[යාපනය]] දිස්ත්‍රික්කයේ දිසාපතිවරයා ලෙස පත් කරනු ලැබීය. 1969 දී [[ශ්‍රී ලංකාවේ තැපැල්පති|තැපැල්පති]] ධුරයට පත් වූ හෙතෙම 1970 දී විශ්‍රාම යන තෙක්ම එම ධුරයේ කටයුතු කළ අතර, පසුව ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවේ ස්ථිර පදිංචියට ගියේය. &lt;ref name=&quot;ImagesJaffna&quot;&gt;{{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna : a Government Agent's Recollections |publisher=SLAM Publishing Service |year=1989 |isbn=978-0-7316-5344-7}}&lt;/ref&gt;

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* {{cite book |last=Abeysekera |first=Vernon |title=Images of Jaffna : a Government Agent's Recollections |publisher=SLAM Publishing Service |year=1989 |isbn=978-0-7316-5344-7}}

== ආශ්‍රිත ලිපි ==
{{Reflist}}.

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* {{උපන්‍යාස පොත |last=Abeysekera, Vernon |title=Images of Jaffna : a Government Agent's Recollections |publisher=SLAM Publishing Service |year=1989 |isbn=978-0-7316-5344-7 |publication-date=1989}}
== වැඩිදුර කියවීම් ==
[[යාපනයේ කුල විරෝධී අරගලය (1966 ඔක්තෝබර් 21 නැගිටීම)]]
== ආශ්රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}{{Postmaster General of Sri Lanka}}
[[ප්‍රවර්ගය:Year of death missing]]
[[ප්‍රවර්ගය:Year of birth missing]]
[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ රාජකීය විද්‍යාලයේ ආදි සිසුවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ලන්ඩන් විශ්වවිද්‍යාලයේ ආදි ශිෂ්‍යයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිංහල ජනයා]]</text>
      <sha1>l7e68t1f70jvbc9qdiiwkzosjduhaqp</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>