කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.23</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2276</id>
    <revision>
      <id>801400</id>
      <parentid>780035</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:49:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801400</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21519" sha1="atjmuvkhtaxc0x9i7q02lvckicp8t49" xml:space="preserve">{{Infobox_University 
|name           = කැලණිය  විශ්වවිද්‍යාලය
|image          = [[Image:UKsandun.jpg‎ |150px|UoK Logo]]
|motto                            = ''පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති''&lt;br&gt;(ප්‍රඥාව තුළින් පාරිශුද්ධත්වයට පත්වන්න)
|established        = [[1959]] ([[ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලය]] ලෙස)
|city               = [[කැලණිය]]
|country             = [[ශ්‍රී ලංකාව]] {{flagicon|Sri Lanka}}
|campus             = දළුගම ප්‍රධාන පරිශ්‍රය සහ රාගම
|chancellor           = පූජ්‍ය වැලමිටියාවේ ධර්මකීර්ති ශ්‍රී කුසලධම්මාභිධාන ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ 
|vice_chancellor     = මහාචාර්ය නිලන්ති ද සිල්වා
|වෙබ් අඩවිය= [http://http://www.kln.ac.lk/ http://www.kln.ac.lk]
}}

කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය , ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික විශ්වවිද්‍යාල අතරින් එකකි. එය ලංකාවේ ප්‍රධාන නගරය වන කොළඹට ආසන්නයේ [[කැළණිය|ඓතිහාසික කැලණි පුරවරයේ]] දළුගම පිහිටා ඇත. වර්තමානයේදී පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති, කොළඹ හලාවත දෙදිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය, මහෝපාධ්‍ය, පණ්ඩිත පූජ්‍ය වැලමිටියාවේ ධර්මකීර්ති ශ්‍රී කුසලධම්මාභිධාන ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ කුලපති ධූරය හොබවන අතර උපකුලපති ධූරය දරන්නේ මහාචාර්ය නිලන්ති ද සිල්වා මහත්මියයි . වර්තමානය වන විට කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය පීඨ 6 කින් ද අනුබද්ධිත ආයතන 3 කින් ද ප්‍රත්‍යායිත විද්‍යායතන 3 කින් ද සමන්විත වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ උසස් අධ්‍යාපන ආයතන වර්ගීකරණය අනුව 2015 වර්ෂයේදී මෙම විශ්ව විද්‍යාලය මෙරට 4 වන ස්ථානය හිමිකරගෙන තිබෙන අතර, ලෝකයේ හොඳම විශ්වවිද්‍යාල වර්ගීකරණය අනුව 3087 ස්‌ථානය හිමිකරගෙන තිබෙයි. &lt;ref&gt;http://www.lankauniversity-news.com/2015/04/sri-lanka-university-ranking-2015-2016.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160405151352/http://www.lankauniversity-news.com/2015/04/sri-lanka-university-ranking-2015-2016.html |date=2016-04-05 }} ශ්‍රී ලංකාවේ විශ්ව විද්‍යාල වර්ගීකරණය 2015&lt;/ref&gt;

==ඉතිහාසය== 
කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය රත්මලානේ ශ්‍රී ධර්මාලෝක නාහිමියන් විසින් විද්‍යාලංකාර පිරිවෙන නමින් 1875 දී කැලණිය, පෑලියගොඩ පිහිටවනු ලැබිණි. එතැන් සිට වසර 100 කට ආසන්න කාලයක් පිරිවෙනක් ව පැවති මේ ආයතනය 1957 අංක 45 දරන විද්‍යෝදය, විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාල පනත අනුව 1959 ජනවාරි 01 දින සිට විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත්කෙරුණු අතර ඒය ශ්‍රී ලංකා විද්‍යාලංකාර විශ්වවිද්‍යාලය ලෙස නම් කෙරිණි. මෙහි දී එවකට විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති ව වැඩ විසූ අපවත් වී වදාළ කිරිවත්තුඩුවේ ශ්‍රී ප්‍රඥාසාර නාහිමිපාණන් වහන්සේ මේ අභිනව විශ්වවිද්‍යාලයේ කුලපතිවරයා ලෙස පත් කරන ලදී. 

පසුව 1972 අංක 01 දරන ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාල පනත මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ සියලුම විශ්වවිද්‍යාල එක ම විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් කරනු ලැබූ අවස්ථාවේ දී 1972 පෙබරවාරි 15 වන දා සිට මෙම විශ්වවිද්‍යාලය ශ්‍රී ලංකා විශ්වවිද්‍යාලයේ විද්‍යාලංකාර මණ්ඩපය බවට පත් විය. 1978 අංක 16 දරන විශ්වවිද්‍යාල පනත යටතේ සිදු වූ ශ්‍රී ලාංකික විශ්වවිද්‍යාල ව්‍යුහය සංශෝධනයේ දී යථෝක්ත මණ්ඩපය කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලය, ශ්‍රී ලංකාව ලෙස නැවත වරක් ස්වායත්ත විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් කරන ලදී. 

1957 පනත අනුව ආරම්භයේ දී ගිහි පැවිදි ශිෂ්‍යයින් පමණක් මෙම ආයතනයට ඇතුළත් කරගනු ලැබූ අතර 1966 අංක 20 දරන ජාතික උසස් අධ්‍යාපන පනත ක්‍රියාත්මක වීමත් සමඟ ශිෂ්‍යවන්ටද මේ සඳහා ඇතුළත් වීමට හැකි විය. ආරභයේ දී පෑලියගොඩ පිරිවෙන් භූමියේ ම පිහිටවනු ලැබූ මෙම විශ්වවිද්‍යාලය ඉඩකඩ මඳ වීමේ ගැටලුව නිසා වර්තමානයේ විශ්වවිද්‍යාලය පිහිටුවා තිබෙන භූමි භාගයට 1975 වන විට ගෙන එන ලදී. 1959 ආරම්භක අවස්ථාවේ දී එය ප්‍රාචීන භාෂා ශාස්ත්‍ර, භූගෝල විද්‍යාව, බෞද්ධ අධ්‍යයන හා දර්ශනය, ආර්ථික විද්‍යාව, ගණිතය හා අධ්‍යාපන විද්‍යාව වැනි විෂය කීපයකට සීමා වුවද, 

අද වනවිට මානවශාස්ත්‍ර, විද්‍යා, සමාජීය විද්‍යා, වෛද්‍ය විද්‍යා, වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන සහ පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන වශයෙන් හැඳින්වෙන පීඨ 6 කින් හා අධ්‍යයන අංශ 48 කින් සමන්විත මුල්පෙලේ විශ්වවිද්‍යාලයක් බවට පත් වී ඇත.

==තේමා පාඨය==
'''''පඤ්ඤාය පරිසුජ්ඣති''''' - ප්‍රඥාව තුළින් පාරිශුද්ධත්වයට පත්වන්න.

==කුලපති සහ විශ්වවිද්‍යාල බලධාරීහු==
'''කුලපති:'''&lt;br&gt;
පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පිරිවෙනේ පරිවේණාධිපති, කොළඹ හලාවත දෙදිසාවේ ප්‍රධාන සංඝනායක, ත්‍රිපිටක වාගීශ්වරාචාර්ය, මහෝපාධ්‍ය, පණ්ඩිත පූජ්‍ය වැලමිටියාවේ ධර්මකීර්ති ශ්‍රී කුසලධම්මාභිධාන ස්වාමීන්ද්‍රයන් වහන්සේ 

'''උපකුලපති:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය ඩී.එම්. සේමසිංහ මහතා

'''පීඨාධිපති - වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන පීඨය:'''&lt;br&gt;
ආචාර්ය R.P.C. රන්ජනී මහත්මිය&lt;br&gt;
B.Com. [Kelaniya], M.Com., Ph.D. [Panjab]

'''පීඨාධිපති - සමාජීය විද්‍යා පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය ඒ්.ඒච්.ඒම්.ඒච්. අබේරත්න මහතා&lt;br&gt;
'''පීඨාධිපති - විද්‍යා පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය නලින් ද සිල්වා මහතා&lt;br&gt;
B.Sc. [Ceylon], D.Phill.[Sussex]

'''පීඨාධිපති - පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය මැණික්  ගුනසේකර මයා​ &lt;br&gt;
B.A. Hons. ( Kelaniya), M.A., PhD.( Michigan)


'''පීඨාධිපති - මානවශාස්ත්‍ර පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය කුලතිලක කුමාරසිංහ මහතා&lt;br&gt;
B.A. [Sri Lanka], Ph.D. [Kelaniya], Dip. in Japanese [Osaka U.]

'''පීඨාධිපති - වෛද්‍ය පීඨය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය A.R. වික්‍රමසිංහ මහතා&lt;br&gt;
M.B.B.S. [Colombo], MPH [Tulane], Ph.D. [Tulane], Ph.D. [Louisiana]

'''අධ්‍යක්ෂ - පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන පශ්චාද් උපාධි ආයතනය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය G.D. සුමනපාල මහතා&lt;br&gt;
B.A., M.A., Ph.D. [Kelaniya], Prachina Panditha

'''අධ්‍යක්ෂ - පුරාවිද්‍යා පශ්චාද් උපාධි ආයතනය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය T.K.N.P. ද සිල්වා මහතා&lt;br&gt;
B.Sc. [BE], M.Sc. [Archt]

'''අධ්‍යක්ෂ - වික්‍රමාරච්චි ආයුර්වේද වෛද්‍ය විද්‍යායතනය:'''&lt;br&gt;
මහාචාර්ය J.A. ලියනගේ මහත්මිය&lt;br&gt;
B.Sc. [Sri J'pura], Ph.D. [Cardiff], FRCS, F.I.Chemc.C., C.C.Chem., C.Sci.

'''විද්‍යාපීඨාධිපති - නාවික හා සාගරික විද්‍යාපීඨය:'''&lt;br&gt;
කොමදෝරු S.S. රණසිංහ මහතා&lt;br&gt;
WWW, RWP, USP, PSC, M.Sc. [D&amp;SS], M.Sc. [WS&amp;DM], AOWC

'''විද්‍යාලාධිපති - ආරක්ෂක සේවා අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය:'''&lt;br&gt;
සේනා විධායක/ මේජර් ජෙනරාල් N.A. රණසිංහ මහතා&lt;br&gt;
RSP, USP, PSC

'''විද්‍යාලාධිපති - ගුවන් හමුදා කනිෂ්ඨ අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය:'''&lt;br&gt;
ගුවන් කොමදෝරු N.H.V. ගුණරත්න මහතා&lt;br&gt;
USP, M.Sc. [Human Sec.], NDU-USA, PSC, CTF-NDU, PG. Dip. [LS] Colombo U., Dip. in HRM [UK], Dip. in Psy. [UK]

'''ලේඛකාධිකාරී:'''&lt;br&gt;
W.M. කරුණාරත්න මහතා&lt;br&gt;
B.Sc. Pub. Ad. [Sri J'pura], MSSC [Kelaniya]

'''පුස්තකාලාධිකාරී:'''&lt;br&gt;
L.A. ජයතිස්ස මහතා&lt;br&gt;
B.Sc. [Vidyalankara], Dip.Lib.Sc. &amp; Inf.Studies [Kelaniya], M.L.I.Sc [Delhi]

'''වැඩබලන මූල්‍යාධිකාරී:'''&lt;br&gt;
L.M. ජයවීර මහතා&lt;br&gt;
B.A. Sp. [Sri J'pura], PG. Dip. in Mgt. [Open University]

== පිඨ == &lt;!--Faculties--&gt;
*[http://www.kln.ac.lk/humanities/html/humanities.html මානවශාස්ත්‍ර පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627094445/http://www.kln.ac.lk/humanities/html/humanities.html |date=2010-06-27 }}
**වාග්විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**සිංහල අධ්‍යයන අංශය
**පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශය
**නූතන භාෂා අධ්‍යයන අංශය
**ඉංග්‍රීසි අධ්‍යයන අංශය
**සංස්කෘත අධ්‍යයන අංශය
**හින්දි අධ්‍යයන අංශය
**නාට්‍ය, රංගකලා හා ප්‍රතිබිම්භකලා අධ්‍යයන අංශය
**බටහිර සම්භාව්‍ය හා ක්‍රිස්තියානි අධ්‍යයන අංශය

*[http://www.kln.ac.lk/social/social/social.htm සමාජීය විද්‍යා පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100428040452/http://www.kln.ac.lk/social/social/social.htm |date=2010-04-28 }}
**පුරාවිද්‍යා විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**ඉතිහාස අධ්‍යයන අංශය
**ජනසන්නිෙව්දන අධ්‍යයන අංශය
**ආර්ථික විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**භූගෝල විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
**දර්ශන අධ්‍යයන අංශය
**සමාජ විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය
*[http://www.kln.ac.lk/socialsciences/depts/libinfoscience/ පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160719010553/http://www.kln.ac.lk/socialsciences/depts/libinfoscience/ |date=2016-07-19 }}
:කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාජීය විද්‍යාපීඨයේ තිබෙන වැදගත් අධ්‍යයන අංශයක් වශයෙන් පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යා අධ්‍යයන අංශය සැලකිය හැකි ය. 1972 දී මෙය ආරම්භ කළ අතර ශ්‍රි ලංකාව තුළ පුස්තකාලයාධිපති වෘත්තියේ පුහුණු මිනිස් බල සම්පත නිර්මාණය කිරිම හා පුස්තකාල හා තොරතුරු විද්‍යාවට අදාළ උසස් අධ්‍යාපනය හා වෘත්තිය දැනුම ලබා දීමෙහි ලා  ශ්‍රි ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාල පද්ධතිය තුළ පවතින එකම අධ්‍යයනාංශය වේ. පුස්තකාල වෘත්තියේ ගුණාත්මක බව වර්ධනය කිරිම හා මෙම ක්ෂේත්‍රෙය් මානව සම්පත සංවර්ධනය කිරිම සඳහා අපරිමිත සේවයක් මෙමඟින් සිදු වේ. පුස්තකාල හා විඥාපන විද්‍යාව පිළිබඳව ශ්‍රි ලංකාවේ සිටින එක ම ජ්‍යෙෂ්ඨ මහාචාර්යවරයා වන පියදාස රණසිංහ මහතා මෙහි අචාර්ය මණ්ඩලයේ කටයුතු කරන අතර වර්තමාන අංශ ප්‍රධාන තනතුර හොබවන්නේ ජ්‍යෙෂ්ඨ කථිකාචාර්ය පූජ්‍ය ලැගුම්දෙණිෙය් පියරතන ස්වාමීන් වහන්සේ ය.
*[http://www.science.kln.ac.lk/ විද්‍යා පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080316143552/http://www.science.kln.ac.lk/ |date=2008-03-16 }}
*[http://www.kln.ac.lk/fcms/default.htm වාණිජ හා කළමනාකරණ අධ්‍යයන පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100424131804/http://www.kln.ac.lk/fcms/default.htm |date=2010-04-24 }}
*[http://www.kln.ac.lk/pages/graduatestudies.html පශ්චාත් උපාධි අධ්‍යයන පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100329062340/http://www.kln.ac.lk/pages/graduatestudies.html |date=2010-03-29 }}
*[http://174.132.189.92/~medkel/medkel.kln/index.htm වෛද්‍ය පීඨය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327112908/http://174.132.189.92/~medkel/medkel.kln/index.htm |date=2010-03-27 }}

==අනුබද්ධිත ආයතන== &lt;!--Affiliated Institutes--&gt;
*පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන පශ්චාද් උපාධි ආයතනය
*පුරාවිද්‍යා පශ්චාද් උපාධි ආයතනය
*වික්‍රමාරච්චි ආයුර්වේද ආයතනය

==ප්‍රත්‍යායිත විද්‍යායතන == &lt;!--Accredited Institutes--&gt;
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Naval_and_Maritime_Academy නාවික හා සාගරික විද්‍යාපීඨය]
*ආරක්ෂක සේවා අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Air_Force_Academy,_China_Bay ගුවන් හමුදා කනිෂ්ඨ අණ හා මාණ්ඩලික විද්‍යාලය]

==‍පහසුකම් සහ සේවාවන් == &lt;!--Services--&gt;
*[http://ict.kln.ac.lk/ තොරතුරු සහ සන්නිවේදන තාක්ෂණ මධ්‍යස්ථානය]
*[http://www.kln.ac.lk/library/index.html පුස්තකාලය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100510061806/http://www.kln.ac.lk/library/index.html |date=2010-05-10 }}
*[http://www.kln.ac.lk/humanities/eltu/ ඉංග්‍රීසි ඉගැන්වීමේ ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507073608/http://www.kln.ac.lk/humanities/eltu/ |date=2010-05-07 }}
*[http://www.kln.ac.lk/sport/uoksports/ ශාරීරික අධ්‍යාපන අංශය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509235536/http://www.kln.ac.lk/sport/uoksports/ |date=2010-05-09 }}
*[http://www.kln.ac.lk/pages/staffdevelop.html කාර්ය මණ්ඩල සංවර්ධන ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100509225716/http://www.kln.ac.lk/pages/staffdevelop.html |date=2010-05-09 }}
*[http://www.kln.ac.lk/careers/CGU/index.html වෘත්තීය මාර්ගෝපදේශ ඒකකය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100507074905/http://www.kln.ac.lk/careers/CGU/index.html |date=2010-05-07 }}
*ශිෂ්‍ය උපදේශක ඒකකය
*[http://www.kln.ac.lk/pages/medicalcentre.html වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100423134537/http://www.kln.ac.lk/pages/medicalcentre.html |date=2010-04-23 }}
*[http://www.extexams.kln.ac.lk/ විවෘත හා දුරස්ථ අධ්‍යන කේන්ද්‍රය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://www.kln.ac.lk/cas/index.htm ආසියානු මධ්‍යස්ථානය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100425070104/http://www.kln.ac.lk/cas/index.htm |date=2010-04-25 }}

==බාහිර සබැඳුම්==
*[http://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Kelaniya University of Kelaniya]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Vidyalankara_Pirivena Vidyalankara Pirivena]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/University_of_Ceylon University of Ceylon]
*[http://en.wikipedia.org/wiki/Sri_Lanka_University_Games Sri Lanka University Games]

==අඩවියෙන් බැහැර පිටු== &lt;!--External links--&gt;
*[http://www.kln.ac.lk කැලණිය විශ්වවිද්‍යාලයීය නිල වෙබ් අඩවිය]

*[http://www.ugc.ac.lk/ විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රතිපාදන කොමිසම් සභාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220411195829/http://www.ugc.ac.lk/ |date=2022-04-11 }}

{{Education in Sri Lanka}}

[[Category:කැළණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි විශ්වවිද්‍යාල]]</text>
      <sha1>atjmuvkhtaxc0x9i7q02lvckicp8t49</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5769</id>
    <revision>
      <id>801412</id>
      <parentid>798539</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:48:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801412</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="90435" sha1="85rc5nir45y7ko43vsrnxc7lqq2wh1h" xml:space="preserve">{{translate}}
{{Short description|ජලය සහ තේ කොළ මගින් සාදන උණුසුම් පානයක්}}
{{About|[[කැමීලියා සිනෙසිස්]] යොදා සාදන පානය}}
{{Infobox beverage
|name = තේ 
|original_name = 茶
|type = උණුසුම් හෝ සිසිල් පානයක්
|image = Longjing tea steeping in gaiwan.jpg
|caption = ''[[ගයිවාන්|ගයිවානයක]]'' තම්බමින් පවතින [[ලොංජිංග් තේ|ලොංජිංග්]] [[හරිත තේ]] 
|origin = චීනය&lt;ref&gt;{{cite news |first=Thomas |last=Fuller |title=A Tea From the Jungle Enriches a Placid Village |url=https://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html |work=[[The New York Times]] |location=New York |page=A8 |date=21 April 2008 |access-date=23 February 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170214133259/http://www.nytimes.com/2008/04/21/world/asia/21tea.html |archive-date=14 February 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|introduced = ප්‍රථම වරට චීනයේ වාර්තා වී ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. 59 දී, සමහර විට මීට පෙර ආරම්භ වූවකි.{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=29–30}}
|color = 
}}
	
'''තේ''' ''හෝ'' '''චායි''' යනු ''කැමිලියා සයිනෙන්සිස්'' හි සුව කළ හෝ නැවුම් කොළ මත උණු හෝ උතුරන වතුර වත් කිරීමෙන් සකස් කරන ලද ඇරෝමැටික පානයකි. සදාහරිත පඳුරක් වන මෙය නිරිතදිග චීනයේ සහ උතුරු මියන්මාරයේ මායිම් ප්‍රදේශවල ආරම්භ වූ අතර නැගෙනහිර ආසියාවට ආවේණික වේ.&lt;ref name=Yamamoto /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1=Mary Lou Heiss|author2=Robert J. Heiss|title=The Story of Tea: A Cultural History and Drinking Guide|url=https://archive.org/details/storyofteacultur0000heis|quote=Camellia sinensis originated in southeast Asia, specifically around the intersection of 29th parallel and 98th meridian, the point of confluence of the lands of southwest China and Tibet|url-access=registration}}, north Burma, and northeast India, citing Mondal (2007) p. 519&lt;/ref&gt;{{sfn|Heiss|Heiss|2007|pp=6–7}} තේ ''[[Camellia taliensis]]'' මගින්ද කලාතුරකින් සාදනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://sevencups.com/shop/lao-shu-dian-hong-old-tree-yunnan|title=Laoshu Dianhong (Old Tree Yunnan)}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://teatrekker.com/product/yunnan-da-bai-silver-needles/|title=Yunnan da Bai Silver Needles – Tea Trekker}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Liu ''et al.'' (2012)&lt;/ref&gt; සාමාන්‍ය ජලයෙන් පසු, තේ යනු ලෝකයේ වැඩිපුරම පරිභෝජනය කරන පානයයි.&lt;ref name=&quot;Macfarlane&quot;&gt;{{cite book |first1=Alan |last1=Macfarlane |author-link=Alan Macfarlane |last2=Macfarlane |first2=Iris |author-link2=Iris Macfarlane |title=The Empire of Tea |publisher=The Overlook Press |isbn=978-1-58567-493-0 |page=[https://archive.org/details/empireoftearemar00macf/page/32 32] |year=2004 |url=https://archive.org/details/empireoftearemar00macf/page/32}}&lt;/ref&gt; විවිධ තේ වර්ග තිබේ; සමහර ඒවා සිසිලනය, තරමක් කටුක සහ කහට රසය ඇති අතර අනෙක් ඒවාට පැණිරස, ගෙඩි, මල් හෝ තෘණ සටහන් ඇතුළත් විශාල වශයෙන් වෙනස් රසයන් ඇත. මූලික වශයෙන් එහි කැෆේන් අන්තර්ගතය නිසා තේ මිනිසුන් තුළ උත්තේජක බලපෑමක් ඇති කරයි.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Cappelletti S, Piacentino D, Daria P, Sani G, Aromatario M |title=Caffeine: cognitive and physical performance enhancer or psychoactive drug? |journal=Current Neuropharmacology |volume=13 |issue=1 |pages=71–88 |date=January 2015 |pmid=26074744 |pmc=4462044 |doi=10.2174/1570159X13666141210215655}}&lt;/ref&gt;

චීන වෛද්‍ය හුවා ටුඕ විසින් ලියන ලද වෛද්‍ය ග්‍රන්ථයක තේ පානය පිළිබඳ මුල් විශ්වාසනීය වාර්තාවක් ක්‍රි.ව. තුන්වන සියවස දක්වා දිව යයි. එය චීන ටැන්ග් රාජවංශයේ විනෝදාස්වාද පානයක් ලෙස ප්‍රචලිත වූ අතර තේ පානය පසුව අනෙකුත් නැගෙනහිර ආසියාතික රටවලට ව්‍යාප්ත විය. පෘතුගීසි පූජකයන් සහ වෙළෙන්දෝ එය 16 වන සියවසේදී යුරෝපයට හඳුන්වා දුන්හ. 17 වන ශතවර්ෂයේදී, බ්‍රිතාන්‍ය ඉන්දියාවේ මහා පරිමාණයෙන් තේ වගා කිරීමට පටන් ගත් ඉංග්‍රීසි ජනතාව අතර තේ පානය විලාසිතාවක් විය.

&quot;ඖෂධ තේ&quot; යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ &quot;Camellia sinensis&quot; වලින් සාදන ලද බීම නොවේ. ඒවා පලතුරු, කොළ හෝ රෝස්ෂිප්, චමමයිල් හෝ රෝයිබොස් වැනි වෙනත් ශාක කොටස්වල කහට වේ. තේ පැලෑටියෙන් සාදන ලද තේ සමඟ ව්‍යාකූලත්වය වැලැක්වීම සඳහා මේවා &quot;ටිසේනස්&quot; හෝ &quot;ඖෂධ කහට&quot; ලෙස හැඳින්විය හැක.

== නිරුක්ති ==
''තේ'' සඳහා වූ විවිධ වචනවල නිරුක්තිය, චීනයේ සිට ලොව පුරා රටවලට තේ පානය කිරීමේ සංස්කෘතිය සහ වෙළඳාම සම්ප්‍රේෂණය කිරීමේ ඉතිහාසය පිළිබිඹු කරයි. ලොව පුරා තේ සඳහා වචන සියල්ලම පාහේ පුළුල් කාණ්ඩ තුනකට අයත් වේ: ''te'', ''cha'' සහ ''chai'', ඉංග්‍රීසියෙන් ''te'', ''cha'' හෝ '' ලෙස පවතී. char'', සහ ''chai''. ඉංග්‍රීසි භාෂාවට ඇතුළු වූ තිදෙනාගෙන් මුල්ම තැනැත්තා “චා” වන අතර එය 1590 ගණන්වල මැකාවෝ හි වෙළඳාම් කළ පෘතුගීසීන් හරහා පැමිණ වචනයේ කැන්ටනීස් උච්චාරණය ලබා ගත්තේය. වඩාත් සුලභ ''තේ'' ආකෘතිය 17 වන සියවසේදී ලන්දේසීන් හරහා පැමිණි අතර, ඔවුන් එය වක්‍රව මැලේ &quot;ටෙ&quot; වෙතින් හෝ සෘජුවම මින් චීන භාෂාවෙන් &quot;ටෙ&quot; උච්චාරණයෙන් ලබා ගත්හ. තුන්වන ස්වරූපය වන ''චායි'' (අර්ථය &quot;කුළුබඩු සහිත තේ&quot;) &quot;චා&quot; යන උතුරු චීන උච්චාරණයෙන් ආරම්භ වූ අතර, එය මධ්‍යම ආසියාවට සහ පර්සියාවට ගොඩබිමට ගමන් කළ අතර එහිදී එය පර්සියානු අවසානයක් වන &quot;යි&quot; ලබා ගත්තේය.

=== උද්භිද විද්‍යාත්මක සම්භවය ===
[[File:Camellia sinensis - Köhler–s Medizinal-Pflanzen-025.jpg|thumb|තේ ශාකය (''Camellia sinensis''). ''[[Köhler's Medicinal Plants]] (''1897) විසින් උපුටා ගන්නා ලදි.]]
තේ පැල නැගෙනහිර ආසියාවට ආවේණික වන අතර බොහෝ විට නිරිතදිග චීනයේ සහ උතුරු මියන්මාරයේ මායිම් ප්‍රදේශවල ආරම්භ විය.&lt;ref name=&quot;Yamamoto&quot; /&gt;

Chinese (small-leaf) type tea (''C. sinensis'' var. ''sinensis'') may have originated in southern China possibly with hybridization of unknown wild tea relatives. However, since there are no known wild populations of this tea, its origin is speculative.&lt;ref name=&quot;Meegahakumbura 1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Meegahakumbura 2&quot;/&gt;

Given their genetic differences forming distinct [[clade]]s, Chinese Assam-type tea (''C. sinensis'' var. ''assamica'') may have two different parentages – one being found in southern [[Yunnan]] ([[Xishuangbanna]], [[Pu'er City]]) and the other in western Yunnan ([[Lincang]], [[Baoshan, Yunnan|Baoshan]]). Many types of Southern Yunnan Assam tea have been hybridized with the closely related species ''[[Camellia taliensis]]''. Unlike Southern Yunnan Assam tea, Western Yunnan Assam tea shares many genetic similarities with Indian Assam-type tea (also ''C. sinensis'' var. ''assamica''). Thus, Western Yunnan Assam tea and Indian Assam tea both may have originated from the same parent plant in the area where southwestern China, Indo-Burma, and Tibet meet. However, as the Indian Assam tea shares no [[haplotype]]s with Western Yunnan Assam tea, Indian Assam tea is likely to have originated from an independent domestication. Some Indian Assam tea appears to have hybridized with the species ''[[Camellia pubicosta]]''.&lt;ref name=&quot;Meegahakumbura 1&quot;&gt;{{cite journal |last1=Meegahakumbura |first1=MK |last2=Wambulwa |first2=MC |last3=Thapa |first3=KK |display-authors=etal |year=2016 |title=Indications for three independent domestication events for the tea plant (''Camellia sinensis'' (L.) O. Kuntze) and new insights into the origin of tea germplasm in China and India revealed by nuclear microsatellites |journal=PLOS ONE |volume=11 |issue=5 |page=e0155369 |pmid=27218820 |pmc=4878758 |doi=10.1371/journal.pone.0155369 |bibcode=2016PLoSO..1155369M|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Meegahakumbura 2&quot;&gt;{{cite journal |vauthors=Meegahakumbura MK, Wambulwa MC, Li MM, Thapa KK, Sun YS, Möller M, Xu JC, Yang JB, Liu J, Liu BY, Li DZ, Gao LM |display-authors=3 |date=2018 |title=Domestication origin and breeding history of the tea plant (Camellia sinensis) in China and India based on nuclear microsatellites and cpDNA sequence data |journal=Frontiers in Plant Science |volume=8 |page=2270 |pmid=29422908 |pmc=5788969 |doi= 10.3389/fpls.2017.02270|doi-access=free }}&lt;/ref&gt;

Assuming a generation of 12 years, Chinese small-leaf tea is estimated to have diverged from Assam tea around 22,000 years ago, while Chinese Assam tea and Indian Assam tea diverged 2,800 years ago. The divergence of Chinese small-leaf tea and Assam tea would correspond to the last [[Ice age|glacial maximum]].&lt;ref name=&quot;Meegahakumbura 1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Meegahakumbura 2&quot;/&gt;

===මුල් කාලීන තේ පානය===
[[File:Shinno (Shennong) derivative.jpg|thumb|upright|A 19th-century Japanese painting depicting [[Shennong]]: Chinese legends credit Shennong with the invention of tea.&lt;ref name=&quot;laura2&quot; /&gt;]]

People in ancient East Asia ate tea for centuries, perhaps even [[millennia]], before ever consuming it as a beverage. They would nibble on the leaves raw, add them to [[soups]] or [[Leaf vegetable|greens]], or [[ferment]] them and chew it like how [[betel]] is chewed.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{cite web |title=The Medieval Influencer Who Convinced the World to Drink Tea—Not Eat It |author=Miranda Brown |date=2 March 2022 |website=Atlas Obscura |url=https://www.atlasobscura.com/articles/eating-tea?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; {{cite book |title=Tale of Tea: A Comprehensive History of Tea: From Prehistoric Times to the Present Day |author=George Van Driem |year=2019 |author-link1=George van Driem |publisher=BRILL |language=en |isbn=978-9004386259}}&lt;/ref&gt;{{page number needed|date=March 2022}}

Tea drinking may have begun in the region of [[Yunnan]], where it was used for medicinal purposes. It is also believed that in [[Sichuan]], &quot;people began to boil tea leaves for consumption into a concentrated liquid without the addition of other leaves or herbs, thereby using tea as a bitter yet stimulating drink, rather than as a medicinal concoction.&quot;{{sfn|Heiss|Heiss|2007|pp=6–7}}

Chinese legends attribute the invention of tea to the mythical [[Shennong]] (in central and northern China) in 2737 BC, although evidence suggests that tea drinking may have been introduced from the southwest of China (Sichuan/Yunnan area).&lt;ref name=&quot;laura2&quot;&gt;{{Citation| last = Yee| first = L.K.| title = Tea's Wonderful History| publisher = The Chinese Historical and Cultural Project| quote=year 1996–2012| url = http://www.chcp.org/tea.html| access-date = 17 June 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20020803115304/http://chcp.org/tea.html |archive-date=3 August 2002 }}&lt;/ref&gt; The earliest written records of tea come from China. The word ''tú'' {{wiktzh|荼}} appears in the ''[[Classic of Poetry|Shijing]]'' and other ancient texts to signify a kind of &quot;bitter vegetable&quot; ({{lang|zh|苦菜}}), and it is possible that it referred to many different plants such as [[sow thistle]], [[chicory]], or [[Polygonum|smartweed]],{{sfn|Benn|2015|p=22}} as well as tea.{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=264–65}} In the ''[[Chronicles of Huayang]]'', it was recorded that the [[Ba (state)|Ba]] people in Sichuan presented ''tu'' to the [[Zhou dynasty|Zhou]] king. The [[Qin (state)|Qin]] later conquered the state of [[Ba (state)|Ba]] and its neighbour [[Shu (state)|Shu]], and according to the 17th century scholar [[Gu Yanwu]] who wrote in ''Ri Zhi Lu'' ({{lang|zh|日知錄}}): &quot;It was after the Qin had taken Shu that they learned how to drink tea.&quot;{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=29–30}} Another possible early reference to tea is found in a letter written by the [[Qin dynasty]] general Liu Kun who requested that some &quot;real tea&quot; to be sent to him.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=NT8J5qDjABIC&amp;pg=PR18 |title=All the Tea in China |author=Kit Boey Chow |author2=Ione Kramer |pages=2–3 |publisher=Sinolingua |date=1990 |isbn=978-0-8351-2194-1 |access-date=21 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160831072957/https://books.google.com/books?id=NT8J5qDjABIC&amp;pg=PR18&amp;lpg=PR18#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=31 August 2016 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

The earliest known physical evidence&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.independent.co.uk/news/science/archaeology/archaeologists-discover-worlds-oldest-tea-buried-with-ancient-chinese-emperor-a6805171.html|title=Archaeologists discover world's oldest tea buried with ancient Chinese emperor|work=[[The Independent]]|publisher=Independent Print Limited|access-date=15 September 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008011801/http://www.independent.co.uk/news/science/archaeology/archaeologists-discover-worlds-oldest-tea-buried-with-ancient-chinese-emperor-a6805171.html|archive-date=8 October 2017|url-status=live}}&lt;/ref&gt; of tea was discovered in 2016 in the mausoleum of [[Emperor Jing of Han]] in [[Xi'an]], indicating that tea from the genus ''Camellia'' was drunk by [[Han dynasty]] emperors as early as the second century BC.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Earliest tea as evidence for one branch of the Silk Road across the Tibetan Plateau|volume=6|pages=18955|author=Houyuan Lu|journal=[[Nature (journal)|Nature]]|doi=10.1038/srep18955|pmid=26738699|pmc=4704058| date=7 January 2016|display-authors=etal|bibcode=2016NatSR...618955L}}&lt;/ref&gt; The Han dynasty work, &quot;The Contract for a Youth&quot;, written by [[Wang Bao]] in 59 BC,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://phys.org/news/2016-01-world-oldest-tea-chinese-emperor.html|title=World's oldest tea found in Chinese emperor's tomb|publisher=[[Phys.org]]|date=28 January 2016|quote=The oldest written reference to tea is from the year 59 BC.|access-date=22 July 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160917190549/http://phys.org/news/2016-01-world-oldest-tea-chinese-emperor.html|archive-date=17 September 2016|url-status=live}}&lt;/ref&gt; contains the first known reference to boiling tea. Among the tasks listed to be undertaken by the youth, the contract states that &quot;he shall boil tea and fill the utensils&quot; and &quot;he shall buy tea at Wuyang&quot;.{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=29–30}} The first record of tea cultivation is also dated to this period, during which tea was cultivated on Meng Mountain ({{lang|zh|蒙山}}) near [[Chengdu]].{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=30–31}} Another early credible record of tea drinking dates to the 3rd century AD, in a medical text by Hua Tuo, who stated, &quot;to drink bitter t'u constantly makes one think better.&quot;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=AGaTAgAAQBAJ&amp;pg=PA28 |title=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug |author=Bennett Alan Weinberg, Bonnie K. Bealer |page=28 |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-92722-2 |access-date=7 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160513051901/https://books.google.com/books?id=AGaTAgAAQBAJ&amp;pg=PA28&amp;lpg=PA28#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=13 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; However, before the mid-8th century [[Tang dynasty]], tea-drinking was primarily a southern Chinese practice.{{sfn|Benn|2015|p=42}} Tea was disdained by the [[Northern and Southern dynasties|Northern dynasties]] aristocrats, who describe it as a &quot;slaves' drink&quot;, inferior to yogurt.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=3qmwywEACAAJ&amp;q=slaves'%20drink&amp;pg=PA76 |title=The Jiankang Empire in Chinese and World History |author=Andrew Chittick |pages=75–76 |publisher=Oxford University Press |year=2020 |isbn=9780190937546}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=PASE4LVLzQ0C&amp;q=yogurt&amp;pg=PA22 |title=Culture and Power in the Reconstitution of the Chinese Realm, 200–600 |editor1=Scott Pearce |editor2=Audrey G. Spiro |editor3=Patricia Buckley Ebrey |page=22 |publisher=Harvard University Asia Center |year=2001 |isbn=0-674-00523-6}}&lt;/ref&gt; It became widely popular during the [[Tang dynasty]], when it was spread to Korea, Japan, and Vietnam. ''[[The Classic of Tea]]'', a treatise on tea and its preparations, was written by the 8th century Chinese writer, [[Lu Yu]]. He was known to have influenced tea drinking on a large part in China.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== සංවර්ධන ===
[[File:Tea with ingredients.jpg|thumb|right|කුළුබඩු සමඟ පිළිගන්වන චීන තේ කෝප්පයක්]]

Through the centuries, a variety of techniques for processing tea, and a number of different forms of tea, were developed. During the Tang dynasty, tea was steamed, then pounded and shaped into cake form,{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=39–41}} while in the [[Song dynasty]], loose-leaf tea was developed and became popular. During the [[Yuan dynasty|Yuan]] and [[Ming dynasty|Ming]] dynasties, unoxidized tea leaves were first stirred in a hot dry pan, then rolled and air-dried, a process that stops the [[Redox|oxidation]] process that would have turned the leaves dark, thereby allowing tea to remain green. In the 15th century, [[oolong]] tea, in which the leaves are allowed to partially oxidize before being heated in the pan, was developed.{{sfn|Benn|2015|p=42}} Western tastes, however, favoured the fully oxidized [[black tea]], and the leaves were allowed to oxidize further. [[Yellow tea]] was an accidental discovery in the production of green tea during the Ming dynasty, when apparently careless practices allowed the leaves to turn yellow, which yielded a different flavour.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=118}}

=== ලොව පුරා පැතිරීම ===
[[File:Gorskii 03992u.jpg|thumb|left|Tea-weighing station north of [[Batumi]], [[Russian Empire]] before 1915]]

Tea was first introduced to Western priests and merchants in China during the 16th century, at which time it was termed ''chá''.&lt;ref name=&quot;caff&quot;&gt;{{cite book |author1=Bennett Alan Weinberg |author2=Bonnie K. Bealer |title=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug |url=https://books.google.com/books?id=YdpL2YCGLVYC&amp;pg=PA63 |year=2001 |publisher=Psychology Press |isbn=978-0-415-92722-2 |page=63 |access-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160427034134/https://books.google.com/books?id=YdpL2YCGLVYC&amp;pg=PA63 |archive-date=27 April 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The earliest European reference to tea, written as ''chiai'', came from ''Delle navigationi e viaggi'' written by Venetian [[Giovanni Battista Ramusio|Giambattista Ramusio]] in 1545.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=165}} The first recorded shipment of tea by a European nation was in 1607 when the Dutch East India Company moved a cargo of tea from [[Macau|Macao]] to Java, then two years later, the Dutch bought the first assignment of tea which was from [[Hirado, Nagasaki|Hirado]] in Japan to be shipped to Europe.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=106}} Tea became a fashionable drink in [[The Hague]] in the Netherlands, and the Dutch introduced the drink to Germany, France, and across the Atlantic to [[New Amsterdam]] (New York).{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=169}}

In 1567, Russian people came in contact with tea when the [[Cossacks|Cossack]] [[Ataman]]s Petrov and Yalyshev visited China.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.apollotea.com/tea-articles/tea-history/15-russian-tea-history |title=Russian Tea History |website=www.apollotea.com |access-date=28 May 2019}}&lt;/ref&gt; The Mongolian Khan donated to [[Tsar]] [[Michael of Russia|Michael I]] four [[pood]]s (65–70&amp;nbsp;kg) of tea in 1638.&lt;ref name=&quot;T&quot;&gt;{{cite book |title=[[Great Soviet Encyclopedia]] |publisher=Советская энциклопедия |year=1978 |pages=vol. 29, p. 11 }}&lt;/ref&gt; According to [[Jeremiah Curtin]],&lt;ref&gt;Jeremiah Curtin, ''A Journey to Southern Siberia'', 1909, chapter one&lt;/ref&gt; it was possibly in 1636&lt;ref&gt;Basil Dymytryshyn, ''Russia's Conquest of Siberia: A Documentary Record'', 1985, volume one, document 48 (he was an envoy that year, but the tea may have been given on a later visit to the Khan)&lt;/ref&gt; that Vassili Starkov was sent as envoy to the [[Altan Khan of the Khalkha|Altyn Khan]]. He was given 250 pounds of tea as a gift to the tsar. Starkov at first refused, seeing no use for a load of dead leaves, but the Khan insisted. Thus was tea introduced to Russia. In 1679, Russia concluded a treaty on regular tea supplies from China via [[camel train|camel caravan]] in exchange for furs. It is today considered the ''de facto'' national beverage.

[[File:This print of the Raymond Hugh Mckay Commander. The first vessel direct from China to Hull is published commemorative of her arrival on the 14th October 1843 RMG PW7733.jpg|thumb|The ''Raymond'', Hugh Mckay Commander. The first vessel direct from China to [[Kingston upon Hull|Hull]] on her arrival on 14 October 1843 with a cargo of tea.]]

The first record of tea in English came from a letter written by Richard Wickham, who ran an [[East India Company]] office in Japan, writing to a merchant in Macao requesting &quot;the best sort of chaw&quot; in 1615. [[Peter Mundy]], a traveller and merchant who came across tea in [[Fujian]] in 1637, wrote, &quot;''chaa'' – only water with a kind of herb boyled in it&quot;.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=lXYFBQAAQBAJ&amp;pg=PT25 |title=Tea: A Very British Beverage |author=Paul Chrystal |year=2014 |publisher=Amberley Publishing Limited |isbn=978-1-4456-3360-2 |access-date=5 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150928000518/https://books.google.com/books?id=lXYFBQAAQBAJ&amp;pg=PT25&amp;lpg=PT25#v=onepage&amp;q&amp;f=false |archive-date=28 September 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Peter Mundy Merchant Adventurer'', 2011, ed. R.E. Pritchard, Bodleian Libraries, Oxford&lt;/ref&gt; Tea was sold in a coffee house in London in 1657, [[Samuel Pepys]] tasted tea in 1660, and [[Catherine of Braganza]] took the tea-drinking habit to the English court when she married [[Charles II of England|Charles II]] in 1662. Tea, however, was not widely consumed in the British Isles until the 18th century and remained expensive until the latter part of that period. English drinkers preferred to add sugar and milk to black tea, and black tea overtook green tea in popularity in the 1720s.&lt;ref&gt;{{cite episode |title=Tea |series=[[In Our Time (BBC Radio 4)|In Our Time]] |url=http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y24y |network=[[BBC Radio 4]] |airdate=29 April 2004 |access-date=7 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150411023701/http://www.bbc.co.uk/programmes/p004y24y |archive-date=11 April 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tea smuggling during the 18th century led to the general public being able to afford and consume tea. The British government removed the tax on tea, thereby eliminating the smuggling trade, by 1785.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.tea.co.uk/page.php?id=98#masses |archive-url=https://web.archive.org/web/20090730000451/http://www.tea.co.uk/page.php?id=98 |archive-date=30 July 2009 |title=A Social History of the Nation's Favourite Drink |work=United Kingdom Tea Council}}&lt;/ref&gt; In Britain and Ireland, tea was initially consumed as a luxury item on special occasions, such as religious festivals, wakes, and domestic work gatherings. The price of tea in Europe fell steadily during the 19th century, especially after Indian tea began to arrive in large quantities; by the late 19th century tea had become an everyday beverage for all levels of society.&lt;ref name=&quot;Lysaght&quot; /&gt; The popularity of tea played a role in historical events – the [[Tea Act]] of 1773 provoked the [[Boston Tea Party]] that escalated into the [[American Revolution]]. The need to address the issue of British trade deficit because of the trade in tea resulted in the [[Opium Wars]]. The Qing [[Kangxi Emperor]] had banned foreign products from being sold in China, decreeing in 1685 that all goods bought from China must be paid for in silver coin or bullion.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Goldstone|first=Jack A.|url=https://books.google.com/books?id=mOu_DQAAQBAJ&amp;q=chinese+european+bullion&amp;pg=PT365|title=Revolution and Rebellion in the Early Modern World: Population Change and State Breakdown in England, France, Turkey, and China, 1600–1850; 25th Anniversary Edition|date=2016|publisher=Routledge|isbn=978-1-315-40860-6|language=en}}&lt;/ref&gt; Traders from other nations then sought to find another product, in this case opium, to sell to China to earn back the silver they were required to pay for tea and other commodities. The subsequent attempts by the Chinese Government to curtail the trade in opium led to war.&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Opium War: Drugs, Dreams and the Making of China |url=https://archive.org/details/yapianzhanzhengo0000love |last=Lovell |first=Julia |isbn=978-1-4472-0410-7 |year=2012 |publisher=Picador}}&lt;/ref&gt;

Chinese small-leaf-type tea was introduced into India in 1836 by the British in an attempt to break the Chinese monopoly on tea.&lt;ref name=&quot;Sen&quot; /&gt; In 1841, [[Archibald Campbell (doctor)|Archibald Campbell]] brought seeds of Chinese tea from the [[Kumaon Kingdom|Kumaun]] region and experimented with planting tea in [[Darjeeling]]. The Alubari tea garden was opened in 1856, and [[Darjeeling tea]] began to be produced.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=214}} In 1848, [[Robert Fortune]] was sent by the [[East India Company|Honourable East India Company]] on a mission to China to bring the tea plant back to Great Britain. He began his journey in high secrecy as his mission occurred in the lull between the [[First Opium War]] and the [[Second Opium War]].&lt;ref name=&quot;Rose&quot;&gt;{{cite book |author=Sarah Rose |title=For All the Tea in China |url=https://archive.org/details/forallteainchina0000rose_n0a2 |publisher=Penguin Books |pages=[https://archive.org/details/forallteainchina0000rose_n0a2/page/1 1]–5, 89, 122, 197 |year=2010 |author-link=Sarah Rose}}&lt;/ref&gt; The Chinese tea plants he brought back were introduced to the [[Himalayas]], though most did not survive. The British had discovered that a different variety of tea was endemic to [[Assam]] and the northeast region of India, which was then hybridized with Chinese small-leaf-type tea. Using Chinese planting and cultivation techniques, the British colonial government established a tea industry by offering land in Assam to any European who agreed to cultivate it for export.&lt;ref name=&quot;Sen&quot; /&gt; Tea was originally consumed only by [[Anglo-Indians]]; however, it became widely popular in India in the 1950s because of a successful advertising campaign by the India Tea Board.&lt;ref name=&quot;Sen&quot;&gt;{{cite book |author=Colleen Taylor Sen|title=Food Culture in India |url=https://books.google.com/books?id=YIyV_5wrplMC&amp;pg=PA26 |year=2004 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-32487-1 |page=26 |quote=Ironically, it was the British who introduced tea drinking to India, initially to anglicized Indians. Tea did not become a mass drink there until the 1950s when the India Tea Board, faced with a surplus of low-grade tea, launched an advertising campaign to popularize it in the north, where the drink of choice was milk. |access-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424065113/https://books.google.com/books?id=YIyV_5wrplMC&amp;pg=PA26 |archive-date=24 April 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; The British introduced tea industry to Sri Lanka (then Ceylon) in 1867.&lt;ref name=&quot;taylor-AU&quot;&gt;{{cite web|url=http://www1.american.edu/ted/ceylon-tea.htm|title=TED Case Studies – Ceylon Tea|publisher=American University, Washington, DC|access-date=27 November 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20150223084443/http://www1.american.edu/ted/ceylon-tea.htm|archive-date=23 February 2015|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== රසායනික සංයුතිය ==
{{See also|Phenolic content in tea}}

Physically speaking, tea has properties of both a [[solution (chemistry)|solution]] and a [[suspension (chemistry)|suspension]]. It is a solution of all the water-soluble compounds that have been extracted from the tea leaves, such as the polyphenols and amino acids, but is a suspension when all of the insoluble components are considered, such as the cellulose in the tea leaves.{{Cn|date=July 2022}} Tea infusions are among most consumed beverages globally.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Yang|first1=Ziyin|last2=Baldermann|first2=Susanne|last3=Watanabe|first3=Naoharu|date=1 October 2013|title=Recent studies of the volatile compounds in tea|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S096399691300104X|journal=Food Research International|series=Tea – from bushes to mugs: composition, stability and health aspects|language=en|volume=53|issue=2|pages=585–599|doi=10.1016/j.foodres.2013.02.011|issn=0963-9969}}&lt;/ref&gt;

[[Caffeine]] constitutes about 3% of tea's dry weight, translating to between 30 and 90 milligrams per {{convert|250|mL|usfloz|adj=on|frac=2}} cup depending on the type, brand,&lt;ref&gt;{{cite book |author1=Weinberg, Bennett Alan |author2=Bealer, Bonnie K. |name-list-style=amp |title=The World of Caffeine: The Science and Culture of the World's Most Popular Drug |url=https://archive.org/details/worldofcaffeines00benn |url-access=registration  |publisher=Routledge |year=2001 |isbn=978-0-415-92722-2 |page=[https://archive.org/details/worldofcaffeines00benn/page/228 228]}}&lt;/ref&gt; and brewing method.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Hicks MB, Hsieh YP, Bell LN |title=Tea preparation and its influence on methylxanthine concentration |journal=Food Research International |volume=29 |issue=3–4 |pages=325–330 |year=1996 |doi=10.1016/0963-9969(96)00038-5 |url=http://www2.hcmuaf.edu.vn/data/lhquang/file/Tea1/Tea%20preparation%20and%20its%20influence%20on%20methylxanthine.pdf |access-date=13 May 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130203132842/http://www2.hcmuaf.edu.vn/data/lhquang/file/Tea1/Tea%20preparation%20and%20its%20influence%20on%20methylxanthine.pdf |archive-date=3 February 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; A study found that the caffeine content of one gram of black tea ranged from 22 to 28&amp;nbsp;mg, while the caffeine content of one gram of green tea ranged from 11 to 20&amp;nbsp;mg, reflecting a significant difference.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmc=3459493 |pmid=23055579 |doi=10.4103/0972-124X.99256 |volume=16 |issue=2 |title=Green tea: A boon for periodontal and general health |year=2012 |journal=Journal of Indian Society of Periodontology |pages=161–167 |vauthors=Chatterjee A, Saluja M, Agarwal G, Alam M}}&lt;/ref&gt; Tea also contains small amounts of [[theobromine]] and [[theophylline]], which are [[stimulant]]s, and [[xanthine]]s similar to caffeine.&lt;ref&gt;{{cite journal |pmid=1614995 |year=1992 |last1=Graham |first1=HN |title=Green tea composition, consumption, and polyphenol chemistry |volume=21 |issue=3 |pages=334–350 |journal=Preventive Medicine |doi=10.1016/0091-7435(92)90041-f}}&lt;/ref&gt;

[[File:TeaLeaves.JPG|thumb|Fresh tea leaves in various stages of growth]]

The astringency in tea can be attributed to the presence of [[polyphenol]]s. These are the most abundant compounds in tea leaves, making up 30–40% of their composition.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Harbowy |first=ME |year=1997 |title=Tea Chemistry |url=https://archive.org/details/critical-reviews-in-plant-sciences_1997_16_5/page/415 |journal=Critical Reviews in Plant Sciences |volume=16 |issue=5 |pages=415–480 |doi=10.1080/713608154}}&lt;/ref&gt; Polyphenols include [[flavonoid]]s, [[epigallocatechin gallate]] (EGCG), and other [[Flavan-3-ol|catechins]].&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Ferruzzi |first1=MG |year=2010 |title=The influence of beverage composition on delivery of phenolic compounds from coffee and tea |journal=Physiol Behav |volume=100 |issue=1 |pages=33–41 |doi=10.1016/j.physbeh.2010.01.035 |pmid=20138903|s2cid=207373774 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Williamson G, Dionisi F, Renouf M |year=2011 |title=Flavanols from green tea and phenolic acids from coffee: critical quantitative evaluation of the pharmacokinetic data in humans after consumption of single doses of beverages |journal=Mol Nutr Food Res |volume=55 |issue=6 |pages=864–873 |pmid=21538847 |doi=10.1002/mnfr.201000631}}&lt;/ref&gt; Although there has been preliminary [[clinical research]] on whether green or black teas may protect against various human diseases, there is no evidence that tea polyphenols have any effect on health or lowering disease risk.&lt;ref name=&quot;nccih&quot;&gt;{{cite web |url=http://nccih.nih.gov/health/greentea |publisher=National Center for Complementary and Integrative Health, US National Institutes of Health, Bethesda, MD |title=Green Tea |date=2014 |access-date=25 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402153347/https://nccih.nih.gov/health/greentea |archive-date=2 April 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fda.gov/Food/IngredientsPackagingLabeling/LabelingNutrition/ucm073992.htm#gtea |title=Summary of Qualified Health Claims Subject to Enforcement Discretion:Green Tea and Cancer |publisher=Food and Drug Administration, US Department of Health and Human Services |date=October 2014 |access-date=25 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015104050/http://www.fda.gov/Food/IngredientsPackagingLabeling/LabelingNutrition/ucm073992.htm#gtea |archive-date=15 October 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== සෞඛ්‍ය බලපෑම් ==
{{Main|Health effects of tea}}
Although health benefits have been assumed throughout the history of ''[[Camellia sinensis]]''[[Camellia sinensis|&lt;nowiki/&gt;'s]] consumption, there is no high-quality evidence showing that tea consumption gives significant benefits other than possibly increasing alertness, an effect caused by [[caffeine]] in the tea leaves.&lt;ref name=&quot;medline&quot;&gt;{{cite web |date=30 November 2017 |title=Black tea |url=https://www.nlm.nih.gov/medlineplus/druginfo/natural/997.html |access-date=27 February 2018 |publisher=MedlinePlus, US National Library of Medicine}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nccih2&quot;&gt;{{cite web |date=30 November 2016 |title=Green tea |url=https://nccih.nih.gov/health/greentea |access-date=27 February 2018 |publisher=National Center for Complementary and Integrative Health, US National Institutes of Health}}&lt;/ref&gt; In [[clinical research]] conducted in the early 21st century, it was found there is no scientific evidence to indicate that consuming tea affects any disease or improves health.&lt;ref name=&quot;medline&quot; /&gt;

Black and green teas contain no [[Nutrient|essential nutrients]] in significant amounts, with the exception of the [[Mineral (nutrient)|dietary mineral]] [[manganese]], at 0.5&amp;nbsp;mg per cup or 26% of the [[Reference Daily Intake]] (RDI).&lt;ref&gt;{{cite web |date=2014 |title=Tea, brewed, prepared with tap water [black tea], one cup, USDA Nutrient Tables, SR-21 |url=http://nutritiondata.self.com/facts/beverages/3967/2 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20141026201138/http://nutritiondata.self.com/facts/beverages/3967/2 |archive-date=26 October 2014 |access-date=25 October 2014 |publisher=Conde Nast}}&lt;/ref&gt; [[Fluoride]] is sometimes present in tea; certain types of &quot;brick tea&quot;, made from old leaves and stems, have the highest levels, enough to pose a health risk if much tea is drunk, which has been attributed to high levels of fluoride in soils, acidic soils, and long brewing.&lt;ref&gt;{{cite journal |vauthors=Fung KF, Zhang ZQ, Wong JW, Wong MH |year=1999 |title=Fluoride contents in tea and soil from tea plantations and the release of fluoride into tea liquor during infusion |url=https://archive.org/details/sim_environmental-pollution_1999_104_2/page/197 |journal=Environmental Pollution |volume=104 |issue=2 |pages=197–205 |doi=10.1016/S0269-7491(98)00187-0}}&lt;/ref&gt;

== වගා කිරීම සහ අස්වැන්න නෙළීම ==
{{anchor|Cultivation and harvesting}}
[[File:SriLanka TeaHarvest (pixinn.net).jpg|thumb|Tea plantation workers in [[Tea production in Sri Lanka|Sri Lanka]]]]

''Camellia sinensis'' is an evergreen plant that grows mainly in [[Tropical climate|tropical]] and [[Subtropics|subtropical]] climates.&lt;ref name=&quot;hort.purdue&quot; /&gt; Some varieties can also tolerate [[oceanic climate|marine climates]] and are cultivated as far north as [[Cornwall]] in England,&lt;ref&gt;{{cite news |last=Levin |first=Angela |date=20 May 2013 |title=Welcome to Tregothnan, England's only tea estate |newspaper=[[The Daily Telegraph|The Telegraph]] |url=https://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/10061426/Welcome-to-Tregothnan-Englands-only-tea-estate.html |access-date=5 December 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131214014053/http://www.telegraph.co.uk/foodanddrink/10061426/Welcome-to-Tregothnan-Englands-only-tea-estate.html |archive-date=14 December 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Perthshire]] in Scotland,&lt;ref name=ti-2014nov17&gt;{{cite news |url=https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/features/the-worlds-first-scottish-tea-at-10-a-cup-9866437.html |title=The world's first Scottish tea (at £10 a cup) |website=[[The Independent]] |date=17 November 2014 |first=Kate |last=Hilpern |access-date=15 September 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171008130141/https://www.independent.co.uk/life-style/food-and-drink/features/the-worlds-first-scottish-tea-at-10-a-cup-9866437.html |archive-date=8 October 2017 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; [[Washington (state)|Washington]] in the United States,&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tea |url=http://69.93.14.225/wscpr/LibraryDocs/Tea2010.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20110810214327/http://69.93.14.225/wscpr/LibraryDocs/Tea2010.pdf |url-status=dead |archive-date=10 August 2011 |work=The Compendium of Washington Agriculture |publisher=Washington State Commission on Pesticide Registration |year=2010 |access-date=26 April 2011 |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;}}&lt;/ref&gt; and [[Vancouver Island]] in Canada.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://blogs.vancouversun.com/2013/05/05/tea-farm-on-vancouver-island-a-canadian-first/ |title=Tea farm on Vancouver Island, a Canadian first |newspaper=[[Vancouver Sun]] |date=5 May 2013 |access-date=26 May 2014 |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |archive-url=https://web.archive.org/web/20140527214442/http://blogs.vancouversun.com/2013/05/05/tea-farm-on-vancouver-island-a-canadian-first/ |archive-date=27 May 2014 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In the Southern Hemisphere, tea is grown as far south as [[Hobart]] in Tasmania&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://prelive.themercury.com.au/article/2013/08/13/385535_tasmania-news.html |title=Tassie tea crop brewing |newspaper=[[The Mercury (Hobart)]] |date=13 August 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140311120146/http://prelive.themercury.com.au/article/2013/08/13/385535_tasmania-news.html |archive-date=11 March 2014 |first=Jennifer |last=Crawley}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite episode |url=http://www.abc.net.au/tv/cookandchef/txt/s2404570.htm |title=Episode 36 – Produce of Two Islands |series=[[The Cook and the Chef]] |number=36 |date=29 October 2008 |network=[[Australian Broadcasting Corporation|ABC Australia]] |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |access-date=24 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150215032023/http://www.abc.net.au/tv/cookandchef/txt/s2404570.htm |archive-date=15 February 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; and [[Waikato]] in New Zealand.&lt;ref name=nzh-2013aug17&gt;{{cite news |url=http://www.nzherald.co.nz/hamilton-news/rural/news/article.cfm?c_id=1503361&amp;objectid=11107142 |title=Tea growing is tough going |work=[[The New Zealand Herald]] |date=17 August 2013 |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |access-date=24 January 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150128115201/http://www.nzherald.co.nz/hamilton-news/rural/news/article.cfm?c_id=1503361&amp;objectid=11107142 |archive-date=28 January 2015 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Tea plants are propagated from seed and cuttings; about 4 to 12 years are needed for a plant to bear seed and about three years before a new plant is ready for harvesting.&lt;ref name=&quot;hort.purdue&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/camellia_sinensis.html |title=Camellia Sinensis |publisher=Purdue University Center for New Crops and Plants Products |access-date=26 October 2010 |date=3 July 1996 |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |archive-url=https://web.archive.org/web/20100924055240/http://www.hort.purdue.edu/newcrop/duke_energy/Camellia_sinensis.html |archive-date=24 September 2010 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In addition to a [[hardiness zone|zone 8]] climate or warmer, tea plants require at least 127&amp;nbsp;cm (50&amp;nbsp;in) of rainfall per year and prefer [[Soil pH|acidic soils]].&lt;ref&gt;{{cite book |title=Camellias: A Practical Gardening Guide |last1=Rolfe |first1=Jim |first2=Yvonne |last2=Cave |name-list-style=amp |year=2003 |publisher=Timber Press |isbn=978-0-88192-577-7}}&lt;/ref&gt; Many high-quality tea plants are cultivated at elevations of up to {{convert|1500|m|ft|abbr=on}} above sea level. Though at these heights the plants grow more slowly, they acquire a better flavour.&lt;ref&gt;{{cite book |title=Tea Cuisine: A New Approach to Flavoring Contemporary and Traditional Dishes |url=https://archive.org/details/teacuisinenewapp0000prue |last=Pruess |first=Joanna |year=2006 |publisher=Globe Pequot |isbn=978-1-59228-741-3}}&lt;/ref&gt;

[[File:2DU Kenya16 (5367334314).jpg|left|thumb|Women picking tea in [[Kenya]]]]

Two principal varieties are used: ''Camellia sinensis'' var. ''sinensis,'' which is used for most Chinese, Formosan and Japanese teas, and ''C. sinensis'' var. ''assamica,'' used in [[Pu'er tea|Pu-erh]] and most Indian teas (but not Darjeeling). Within these botanical varieties, many [[strain (biology)|strains]] and modern clonal varieties are known. Leaf size is the chief criterion for the classification of tea plants, with three primary classifications being:&lt;ref name=Mondal /&gt; [[Assam tea|Assam]] type, characterised by the largest leaves; China type, characterised by the smallest leaves; and Cambodian type, characterised by leaves of intermediate size. The Cambodian-type tea (''C. assamica'' subsp. ''lasiocaly'') was originally considered a type of Assam tea. However, later genetic work showed that it is a hybrid between Chinese small-leaf tea and Assam-type tea.&lt;ref&gt;Wambulwa, MC, MK Meegahakumbura, R Chalo, ''et al.'' 2016. Nuclear microsatellites reveal the genetic architecture and breeding history of tea germplasm of East Africa. ''Tree Genetics &amp; Genomes, 12.''&lt;/ref&gt; Darjeeling tea also appears to be a hybrid between Chinese small-leaf tea and Assam-type large-leaf tea.&lt;ref&gt;Meegahakumbura MK, MC Wambulwa, M Li, et al. 2018. Domestication origin and breeding history of the tea plant (Camellia sinensis) in China and India based on nuclear microsatellites and cpDNA sequence data. ''Frontiers in Plant Science, 25.''&lt;/ref&gt;

[[File:Đồi chè Ô Quý Hồ.jpg|thumb|Tea plantation near [[Sa Pa]], [[Vietnam]]]]

A tea plant will grow into a tree of up to {{convert|16|m|ft|abbr=on}} if left undisturbed,&lt;ref name=&quot;hort.purdue&quot; /&gt; but cultivated plants are generally pruned to waist height for ease of plucking. Also, the short plants bear more new shoots which provide new and tender leaves and increase the quality of the tea.&lt;ref name=&quot;Tea Cultivation&quot;&gt;{{cite encyclopedia |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585098/tea |title=Tea production |access-date=1 June 2007 |encyclopedia=[[Encyclopædia Britannica]] |first=Campbell Ronald |last=Harler |date=26 August 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080430063121/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/585098/tea |archive-date=30 April 2008 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Only the top {{convert|1|-|2|in|cm|round=0.5|order=flip}} of the mature plant are picked. These buds and leaves are called 'flushes'.&lt;ref&gt;{{cite book |first=Elizabeth S. |last=Hayes |title=Spices and Herbs: Lore and Cookery |url=https://books.google.com/books?id=htsIVCwRsEcC |publisher=Courier Dover Publications |year=1980 |isbn=978-0-486-24026-8 |page=74}}&lt;/ref&gt; A plant will grow a new flush every 7 to 15 days during the growing season. Leaves that are slow in development tend to produce better-flavoured teas.&lt;ref name=&quot;hort.purdue&quot; /&gt; Several teas are available from specified flushes; for example, Darjeeling tea is available as first flush (at a premium price), second flush, monsoon and autumn. Assam second flush or &quot;tippy&quot; tea is considered superior to first flush, because of the gold tips that appear on the leaves.

Pests that can afflict tea plants include mosquito bugs, genus ''[[Helopeltis]]'', which are [[hemiptera|true bugs]] and not to be confused with [[mosquito|dipterous insects of family ''Culicidae'']] ('mosquitos'). Mosquito bugs can damage leaves both by sucking plant materials, and by the laying of eggs (oviposition) within the plant. Spraying with synthetic [[insecticide]]s may be deemed appropriate.&lt;ref&gt;{{cite journal | authors = Somnath Roy, Narayanannair Muraleedharan, Ananda Mukhapadhyay &amp; Gautam Handique | date = 24 April 2015 | title =  The tea mosquito bug, Helopeltis theivora Waterhouse (Heteroptera: Miridae): its status, biology, ecology and management in tea plantations | journal = International Journal of Pest Management, 61:3 | volume = 61 | issue = 3 | pages = 179–197 | doi = 10.1080/09670874.2015.1030002 | s2cid = 83481846 }}&lt;/ref&gt; Other pests are [[List of Lepidoptera that feed on Camellia|Lepidopteran]] leaf feeders and various [[List of tea diseases|tea diseases]].

==නිෂ්පාදනය==
තේ ප්‍රධාන වශයෙන් ආසියාවේ සහ අප්‍රිකාවේ වගා කරන අතර දකුණු ඇමරිකාවේ සහ කළු මුහුද සහ කැස්පියන් මුහුද අවට ද වගා කෙරේ. විශාලතම තේ නිපදවන රටවල් හතර වන්නේ චීනය, ඉන්දියාව, කෙන්යාව සහ ශ්‍රී ලංකාව වන අතර, ලෝක තේ නිෂ්පාදනයෙන් 75% ක් මෙම රටවල් එක්ව නියෝජනය කරයි. Smaller hubs of production include such places as [[São Miguel Island, Azores]], in Portugal, and [[Guria]], in Georgia. In 2020, global production of tea was 7.0&amp;nbsp;million [[tonne]]s, led by China with 42% and India with 20% of the world total. [[Kenya|කෙන්යාව]], [[Argentina|ආජන්ටිනාව]], සහ [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාව]] ද්විතියික නිෂ්පාදකයින් විය.&lt;ref name=&quot;faostat&quot;&gt;{{cite web |date=2020 |title=World tea production in 2019; Crops/World Regions/Production Quantity from picklists |url=http://www.fao.org/faostat/en/#data/QC |access-date=17 May 2022 |publisher=Food and Agriculture Organization of the United Nations, Statistics Division (FAOSTAT)}}&lt;/ref&gt;

=== ගබඩා කිරීම ===
Storage conditions and type determine the [[shelf life]] of tea; that of black teas is greater than that of green teas. Some, such as flower teas, may last only a month or so. Others, such as pu-erh, improve with age. To remain fresh and prevent mold, tea needs to be stored away from heat, light, air, and moisture. Tea must be kept at room temperature in an air-tight container. Black tea in a bag within a sealed opaque canister may keep for two years. Green tea deteriorates more rapidly, usually in less than a year. Tightly rolled gunpowder tea leaves keep longer than the more open-leafed [[Chun Mee tea]].

Storage life for all teas can be extended by using [[desiccant]] or oxygen-absorbing packets, vacuum sealing, or refrigeration in air-tight containers (except green tea, where discrete use of refrigeration or freezing is recommended and temperature variation kept to a minimum).&lt;ref&gt;{{cite web |title=Green Tea Storage |url=http://www.o-cha.net/english/cup/pdf/29.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090327174214/http://www.o-cha.net/english/cup/pdf/29.pdf |archive-date=27 March 2009 |access-date=15 July 2009}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;  style=&quot;float:right; clear:left; width:18em; text-align:center;&quot;
|+තේ නිෂ්පාදනය – 2020
|-
!  style=&quot;background:#ddf;&quot;| රට
!  style=&quot;background:#ddf;&quot;|ටොන් මිලියන
|-
| {{CHN}}||2.97
|-
| {{IND}}||1.2
|-
| {{KEN}}||0.43
|-
| {{LKA}}||0.34
|-
| {{VIE}}||0.214
|-
| {{TUR}}||0.212
|-
| {{IRN}}||0.16
|-
| {{IDN}}||0.14
|-
| {{ARG}}||0.10
|-
| {{JAP}}||0.08
|-
|colspan=2|&lt;small&gt;මූලාශ්‍රය: වර්ල්ඩ් ඇට්ලස් (Worldatlas)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 September 2020 |title=The World's Top Tea-Producing Countries |url=https://www.worldatlas.com/articles/the-worlds-top-10-tea-producing-nations.html |access-date=2022-09-06 |website=WorldAtlas |language=en-US}}&lt;/ref&gt;
|}

{{Panorama|image=File:CháGorreana360.jpg|height=250|caption=The tea fields in the foothills of [[Gorreana]], [[São Miguel Island]], in the [[Azores archipelago]] of Portugal which is located in the middle of the [[North Atlantic Ocean]], the only European region other than [[Agriculture in Georgia (country)|Georgia]] to support green tea production}}

== සැකසීම සහ වර්ගීකරණය ==
{{main|Tea processing}}
[[File:Tea in different grade of fermentation.jpg|thumb|විවිධ මට්ටම්වල ඔක්සිකරණ සහිත තේ වර්ග (වමේ සිට දකුණට): හරිත, කහ, ඕලොන්ග් සහ කළු]]

තේ සාමාන්‍යයෙන් එය සකසන ආකාරය මත පදනම්ව කාණ්ඩවලට බෙදා ඇත.&lt;ref name=&quot;LiuTong&quot;&gt;{{cite book |author=Liu Tong |title=Chinese tea |url=https://archive.org/details/chinesetea0000liut |publisher= China Intercontinental Press|location=Beijing|year=2005|page=137 |isbn=978-7-5085-0835-1}}&lt;/ref&gt; අවම වශයෙන් විවිධ වර්ග හයක් නිෂ්පාදනය කෙරේ.:
* [[white tea|සුදු]]: wilted and unoxidized;
* [[yellow tea|Yellow]]: unwilted and unoxidized but allowed to yellow;
* [[green tea|හරිත]]: unwilted and unoxidized;
* [[Oolong|ඕලොන්ග්]]: wilted, bruised, and partially oxidized;
* [[Black tea|කළු]]: wilted, sometimes crushed, and fully oxidized (called {{lang|zh|紅茶}} [''hóngchá''], &quot;red tea&quot; in Chinese and other East Asian tea culture);
* [[Fermented tea|Post-fermented (Dark)]]: green tea that has been allowed to ferment/compost (called [[Pu'er tea|''Pu'er'']] if from the Yunnan district of South-Western China or {{lang|zh|黑茶}} [''hēichá''] &quot;black tea&quot; in Chinese tea culture).

After picking, the leaves of ''C. sinensis'' soon begin to [[Wilting|wilt]] and [[Redox|oxidize]] unless immediately dried. An [[Food browning|enzymatic oxidation]] process triggered by the plant's intracellular [[enzyme]]s causes the leaves to turn progressively darker as their [[chlorophyll]] breaks down and tannins are released. This darkening is stopped at a predetermined stage by heating, which deactivates the enzymes responsible. In the production of black teas, halting by heating is carried out simultaneously with drying. Without careful moisture and temperature control during manufacture and packaging, growth of undesired molds and bacteria may make tea unfit for consumption.

=== අතිරේක සැකසුම් සහ additives ===
{{further|Tea blending and additives}}
[[File:Teaprocessing.svg|thumb|right|තේ දළු සැකසීම සඳහා පොදු ක්‍රම]]

After basic processing, teas may be altered through additional processing steps before being sold&lt;ref&gt;{{cite book |title=Tea: a user's guide |last=Tony |first=Gebely |isbn=978-0-9981030-0-6 |pages=Chapter 6 |oclc=965904874 |date=October 2016}}&lt;/ref&gt; and is often consumed with additions to the basic tea leaf and water added during preparation or drinking. Examples of additional processing steps that occur before tea is sold are blending, flavouring, scenting, and decaffeination of teas. Examples of additions added at the point of consumption include milk, sugar and lemon.

Tea blending is the combination of different teas together to achieve the final product. Such teas may combine others from the same cultivation area or several different ones. The aim is to obtain consistency, better taste, higher price, or some combination of the three.

Flavoured and scented teas add aromas and flavours to the base tea. This can be accomplished through directly adding flavouring agents, such as [[ginger]], [[clove]]s, [[Lamiaceae|mint leaves]], [[cardamom]], [[bergamot orange|bergamot]] (found in [[Earl Grey tea|Earl Grey]]), [[vanilla]], and [[spearmint]]. Alternatively, because tea easily retains odours, it can be placed in proximity to an aromatic ingredient to absorb its aroma, as in traditional [[jasmine tea]].&lt;ref&gt;Gong, Wen. Lifestyle in China. 五洲传播出版社, 2007. Retrieved 23 October 2010, from [https://books.google.com/books?id=33DE2sJEjH0C&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA85#v=onepage&amp;q&amp;f=false]&lt;/ref&gt;

[[File:Nice Cup of Tea.jpg|thumb|Black tea is often taken with milk.]]

The addition of milk to tea in Europe was first mentioned in 1680 by the epistolist [[Madame de Sévigné]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.briefguides.co.uk/content/tea.php |archive-url=https://web.archive.org/web/20060822093059/http://www.briefguides.co.uk/content/tea.php |archive-date=22 August 2006 |title=Brief Guide to Tea |publisher=BriefGuides |year=2006 |access-date=7 November 2006}}&lt;/ref&gt; Many teas are traditionally drunk with milk in cultures where dairy products are consumed. These include Indian [[masala chai]] and British tea blends. These teas tend to be very hearty varieties of black tea which can be tasted through the milk, such as Assams, or the East Friesian blend. Milk is thought to neutralise remaining tannins and reduce acidity.&lt;ref&gt;[https://www.questia.com/read/1G1-9164614 &quot;Some tea and wine may cause cancer – tannin, found in tea and red wine, linked to esophageal cancer&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190119230843/https://www.questia.com/read/1G1-9164614/some-tea-and-wine-may-cause-cancer |date=2019-01-19 }}, ''Nutrition Health Review'', 22 September 1990.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=The Way of Herbs |last=Tierra |first=Michael |year=1990 |publisher=Pocket Books |isbn=978-0-671-72403-0 |url=https://archive.org/details/wayofherbsfullyu00tier}}&lt;/ref&gt; The [[Han Chinese]] do not usually drink milk with tea but the [[Manchu people|Manchus]] do, and the elite of the Qing Dynasty of the Chinese Empire continued to do so. [[Hong Kong-style milk tea]] is based on British habits. [[Tibetan people|Tibetans]] and other Himalayan peoples traditionally drink tea with milk or [[yak butter]] and salt. In Eastern European countries, Russia and Italy, tea is commonly served with lemon juice. In Poland, tea is traditionally served with a slice of lemon and is sweetened with either sugar or honey; tea with milk is called a ''bawarka'' (&quot;[[Bavaria]]n style&quot;) in [[Polish language|Polish]] and is also widely popular.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://glosbe.com/ |title=Bawarka in English, translation, Polish-English Dictionary |website=Glosbe |access-date=12 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191224121219/https://glosbe.com/ |archive-date=24 December 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; In Australia, tea with milk is known as &quot;white tea&quot;.

The order of steps in preparing a cup of tea is a much-debated topic and can vary widely between cultures or even individuals. Some say it is preferable to add the milk to the cup before the tea, as the high temperature of freshly brewed tea can denature the proteins found in fresh milk, similar to the change in taste of [[UHT]] milk, resulting in an inferior-tasting beverage.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3016342.stm |title=How to make a perfect cuppa |work=[[BBC News]] |date=25 June 2003 |access-date=28 July 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060722010957/http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/3016342.stm |archive-date=22 July 2006 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Others insist it is better to add the milk to the cup after the tea, as black tea is often brewed as close to boiling as possible. The addition of milk chills the beverage during the crucial brewing phase, if brewing in a cup rather than using a pot, meaning the delicate flavour of a good tea cannot be fully appreciated. By adding the milk afterwards, it is easier to dissolve sugar in the tea and also to ensure the desired amount of milk is added, as the colour of the tea can be observed.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.abc.net.au/science/articles/2000/02/03/97177.htm |title=Biscuit Dunking Physics |first=Karl S. |last=Kruszelnicki |date=3 February 2000 |website=www.abc.net.au |access-date=12 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190611155916/http://www.abc.net.au/science/articles/2000/02/03/97177.htm |archive-date=11 June 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Historically, the order of steps was taken as an indication of class: only those wealthy enough to afford good-quality porcelain would be confident of its being able to cope with being exposed to boiling water unadulterated with milk.&lt;ref name=&quot;Dubrin2010&quot;&gt;{{cite book |author=Dubrin, Beverly |title=Tea Culture: History, Traditions, Celebrations, Recipes &amp; More |url=https://books.google.com/books?id=WMcNCwcCPpgC&amp;pg=PA24 |year=2010 |publisher=Charlesbridge Publishing |isbn=978-1-60734-363-9 |page=24 |access-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160506052427/https://books.google.com/books?id=WMcNCwcCPpgC&amp;pg=PA24 |archive-date=6 May 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Higher temperature difference means faster [[heat transfer]], so the earlier milk is added, the slower the drink cools. A 2007 study published in the ''European Heart Journal'' found certain [[Health effects of tea|beneficial effects of tea]] may be lost through the addition of milk.&lt;ref name=&quot;Lorenz&quot;&gt;{{cite journal |last1=Lorenz |first1=M. |last2=Jochmann |first2=N. |last3=Von Krosigk |first3=A. |last4=Martus |first4=P. |last5=Baumann |first5=G. |last6=Stangl |first6=K. |last7=Stangl |first7=V. |doi=10.1093/eurheartj/ehl442 |title=Addition of milk prevents vascular protective effects of tea |journal=European Heart Journal |volume=28 |issue=2 |pages=219–223 |year=2006 |pmid=17213230 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== ඇසුරුම්කරණය ==

=== Tea bags ===
{{Main|Tea bag}}
[[File:Tea bags.jpg|thumb|Tea bags]]

In 1907, American tea merchant Thomas Sullivan began distributing samples of his tea in small bags of silk with a drawstring. Consumers noticed they could simply leave the tea in the bag and reuse it with fresh tea. However, the potential of this distribution and packaging method would not be fully realised until later. During World War II, tea was rationed in the United Kingdom. In 1953, after [[Rationing in the United Kingdom during and after World War II|rationing in the UK]] ended, [[Yorkshire]]-based tea manufacturer [[Tetley]] launched the tea bag in the UK, and it was an immediate success.

The &quot;pyramid tea bag&quot; (or sachet), introduced by Lipton&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.lipton.com/en_en/jane-1,180.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20110430040636/http://www.lipton.com/en_en/jane-1%2C180.aspx |archive-date=30 April 2011 |title=Lipton Institute of Tea – Interview of Steve, Tea technology manager, Chapter: A Culture of Innovation |publisher=Lipton |year=2008 |access-date=26 June 2008 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; and PG Tips/Scottish Blend in 1996,&lt;ref&gt;{{cite web |title=PG Tips – About Us |url=http://www.pgtips.co.uk/aboutus/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20070120162321/http://www.pgtips.co.uk/aboutus/|archive-date=20 January 2007 |access-date=17 February 2009 |work=pgtips.co.uk}}&lt;/ref&gt; attempts to address one of the connoisseurs' arguments against paper tea bags by way of its three-dimensional [[tetrahedron]] shape, which allows more room for tea leaves to expand while steeping.{{citation needed|date=March 2010}}&lt;ref&gt;{{Cite web|date=22 October 2011|title=Change brewing for reshaped tea market|url=https://www.independent.co.uk/news/change-brewing-for-reshaped-tea-market-1320676.html |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220526/https://www.independent.co.uk/news/change-brewing-for-reshaped-tea-market-1320676.html |archive-date=26 May 2022 |url-access=subscription |url-status=live|access-date=17 February 2021|website=The Independent|language=en}}&lt;/ref&gt; However, some types of pyramid tea bags have been criticised as being environmentally unfriendly, since their synthetic material is not as biodegradable as loose tea leaves and paper tea bags.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Most UK teabags not fully {{sic|biodeg|radeable|nolink=y}}, research reveals |url=https://www.theguardian.com/environment/2010/jul/02/teabags-biodegradeable |newspaper=The Guardian |access-date=4 May 2012 |first=Rebecca |last=Smithers |date=2 July 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131204105012/http://www.theguardian.com/environment/2010/jul/02/teabags-biodegradeable |archive-date=4 December 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

=== Loose tea ===
[[File:English Westminster Tea.jpg|thumb|A blend of loose-leaf black teas]]

The tea leaves are packaged loosely in a canister, paper bag, or other container such as a [[tea chest]]. Some whole teas, such as rolled gunpowder tea leaves, which resist crumbling, are vacuum-packed for freshness in [[BoPET|aluminised packaging]] for storage and retail. The loose tea is individually measured for use, allowing for flexibility and flavour control at the expense of convenience. Strainers, [[Infuser|tea balls]], tea presses, filtered teapots, and infusion bags prevent loose leaves from floating in the tea and over-brewing. A traditional method uses a three-piece lidded teacup called a [[gaiwan]], the lid of which is tilted to decant the tea into a different cup for consumption.

=== Compressed tea ===
[[File:Xiaguan Te Ji Tuo Cha 2004.jpg|thumb|Sheng (raw) [[pu-erh]] ''[[tuo cha]]'', a type of compressed aged raw pu-erh]]
[[Tea brick|Compressed tea]] (such as [[Pu'er tea|pu-erh]]) is produced for convenience in transport, storage, and ageing. It can usually be stored longer without spoilage than loose leaf tea. Compressed tea is prepared by loosening leaves from the cake using a small knife, and steeping the extracted pieces in water. During the Tang dynasty, as described by Lu Yu, compressed tea was ground into a powder, combined with hot water, and ladled into bowls, resulting in a &quot;frothy&quot; mixture.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=50}} In the [[Song dynasty]], the tea powder would instead be whisked with hot water in the bowl. Although no longer practiced in China today, the whisking method of preparing powdered tea was transmitted to Japan by [[Zen]] [[Buddhism|Buddhist]] monks, and is still used to prepare [[matcha]] in the Japanese tea ceremony.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=62}}

Compressed tea was the most popular form of tea in China during the Tang dynasty.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=48}} By the beginning of the Ming dynasty, it had been displaced by loose-leaf tea.{{sfn|Mair|Hoh|2009|p=110}} It remains popular, however, in the Himalayan countries and Mongolian steppes. In Mongolia, tea bricks were ubiquitous enough to be used as a form of currency. Among Himalayan peoples, compressed tea is consumed by combining it with [[yak butter]] and salt to produce butter tea.{{sfn|Mair|Hoh|2009|pp=124–36}}

=== ක්ෂණික තේ ===
{{main|Instant tea}}
&quot;Instant tea&quot;, similar to [[Freeze drying|freeze-dried]] [[instant coffee]] and an alternative to brewed tea, can be consumed either hot or cold. Instant tea was developed in the 1930s, with [[Nestlé]] introducing the first commercial product in 1946, while Redi-Tea debuted instant [[iced tea]] in 1953. Additives such as [[Masala chai|chai]], vanilla, honey or fruit, are popular, as is [[powdered milk]].

During the Second World War British and Canadian soldiers were issued an instant tea known as &quot;compo&quot; in their composite ration packs. These blocks of instant tea, powdered milk, and sugar were not always well received. As Royal Canadian Artillery Gunner, George C Blackburn observed:

{{blockquote|But, unquestionably, the feature of Compo rations destined to be remembered beyond all others is Compo tea...Directions say to &quot;sprinkle powder on heated water and bring to the boil, stirring well, three heaped teaspoons to one pint of water.&quot;

Every possible variation in the preparation of this tea was tried, but...it always ended up the same way. While still too hot to drink, it is a good-looking cup of strong tea. Even when it becomes just cool enough to be sipped gingerly, it is still a good-tasting cup of tea, if you like your tea strong and sweet. But let it cool enough to be quaffed and enjoyed, and your lips will be coated with a sticky scum that forms across the surface, which if left undisturbed will become a leathery membrane that can be wound around your finger and flipped away...&lt;ref&gt;{{cite book |last=Blackburn |first=George |title=The Guns of Normandy: A Soldier's Eye View, France 1944 |publisher=Random House Digital, Inc. |year=2012 |url=https://books.google.com/books?id=kL0hdkLlovgC&amp;pg=PT93 |isbn=978-1-55199-462-8 |access-date=10 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160424075208/https://books.google.com/books?id=kL0hdkLlovgC&amp;pg=PT93 |archive-date=24 April 2016 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

=== Bottled and canned tea ===
{{main|Canned tea}}

Canned tea is sold prepared and ready to drink. It was introduced in 1981 in Japan. The first bottled tea was introduced by an Indonesian tea company, PT. Sinar Sosro in 1969 with the brand name Teh Botol Sosro (or Sosro bottled tea).&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.sosro.com/in/tehbotol-sosro |title=PT. Sinar Sosro |access-date=29 January 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304080750/http://www.sosro.com/in/tehbotol-sosro |archive-date=4 March 2016 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; In 1983, Swiss-based Bischofszell Food Ltd. was the first company to bottle iced tea on an industrial scale.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.bina.ch/cms/geschichte/?L=1 |title=Bischofszell Food Ltd |publisher=Bina.ch |access-date=25 November 2012 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117000057/http://www.bina.ch/cms/geschichte/?L=1 |archive-date=17 January 2013 }}&lt;/ref&gt;
[[File:Iranian tea.jpg|alt=tea in narrow waist glass|thumb|Iranians usually drink tea with rock candy and in glass cups]]

== තේ සංස්කෘතිය ==
{{main|Tea culture}}
[[File:WechatIMG65.jpg|thumb|left|Brewed tea in aroma cups]]

Tea is the second most consumed beverage on Earth, after water. In many cultures it is consumed at elevated social events, such as the [[tea party]]. [[Tea ceremony|Tea ceremonies]] have arisen in different cultures, such as the [[Chinese tea culture|Chinese]] and [[Japanese tea ceremony|Japanese]] traditions, each of which employs certain techniques and ritualised protocol of brewing and serving tea for enjoyment in a refined setting. One form of Chinese tea ceremony is the [[Gongfu tea ceremony]], which typically uses small [[Yixing clay teapot]]s and oolong tea.

[[File:Young Boy with Tea and Cake - Sylhet - Bangladesh (12988198384).jpg|thumb|upright|කේක් සමඟ තේ බොන කුඩා [[Bengalis|බෙංගාලි]] පිරිමි ළමයෙක්]]

[[Tea in the United Kingdom|In the United Kingdom]], 63% of people drink tea daily.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/681635/tea-consumption-daily-amount-united-kingdom-uk/ |title=• UK: average cups of tea per day 2017 &amp;#124; Statista |website=www.statista.com |access-date=2 July 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190702043046/https://www.statista.com/statistics/681635/tea-consumption-daily-amount-united-kingdom-uk/ |archive-date=2 July 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; It is customary for a host to offer tea to guests soon after their arrival. Tea is consumed both at home and outside the home, often in cafés or [[teahouse|tea rooms]]. [[Tea (meal)#afternoon tea|Afternoon tea]] with cakes on fine porcelain is a cultural stereotype. In southwest England, many cafés serve a [[cream tea]], consisting of scones, [[clotted cream]], and jam alongside a pot of tea. In some parts of Britain and India, [[Tea (meal)#Tea as the evening meal|'tea' may also refer to the evening meal]].

Ireland, as of 2016, was the second-biggest per capita consumer of tea in the world.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.statista.com/statistics/507950/global-per-capita-tea-consumption-by-country/|title=Annual per capita tea consumption worldwide as of 2016, by leading countries |website=Statista|date=14 January 2016}}&lt;/ref&gt; Local blends are the most popular in Ireland, including [[Irish breakfast tea]], using Rwandan, Kenyan and Assam teas. The annual national average of tea consumption in Ireland is 2.7&amp;nbsp;kg to 4&amp;nbsp;kg per person. [[Tea culture#Ireland|Tea in Ireland]] is usually taken with milk or sugar and brewed longer for a stronger taste.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.irishtimes.com/news/consumer/why-we-get-a-better-cup-in-ireland-than-all-the-tea-in-china-1.1949600 |title=Why we get a better cup in Ireland than all the tea in China |last=Pope |first=Conor |newspaper=[[The Irish Times]] |access-date=21 April 2020}}&lt;/ref&gt;

[[Tea in Turkey|Turkish tea]] is an important part of [[Turkish cuisine|that country's cuisine]] and is the most commonly consumed hot drink, despite the country's long history of coffee consumption. In 2004, Turkey produced 205,500 tonnes of tea (6.4% of the world's total tea production), which made it one of the largest tea markets in the world,&lt;ref name=&quot;quantity&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/105404/index.html|title=World tea production reaches new highs|work=fao.org|access-date=3 July 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20180428045119/http://www.fao.org/newsroom/en/news/2005/105404/index.html|archive-date=28 April 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; with 120,000 tons being consumed in Turkey and the rest being exported.&lt;ref name=&quot;tea&quot;&gt;''About Turkey: Geography, Economics, Politics, Religion and Culture'', Rashid and Resit Ergener, Pilgrims' Process, 2002, {{ISBN|0-9710609-6-7}}, p. 41&lt;/ref&gt; In 2010, Turkey had the highest per capita consumption in the world at 2.7&amp;nbsp;kg.&lt;ref name=&quot;Indian Tea Industry Report&quot;&gt;{{cite press release |url=http://agritrade.iift.ac.in/html/Training/ASEAN%20%E2%80%93%20India%20FTA%20%20Emerging%20Issues%20for%20Trade%20in%20Agriculture/Tea%20Export.pdf |title=Capacity Building Program on International Trade |publisher=Ministry of Agriculture |access-date=26 January 2013 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20140611133413/http://agritrade.iift.ac.in/html/Training/ASEAN%20%E2%80%93%20India%20FTA%20%20Emerging%20Issues%20for%20Trade%20in%20Agriculture/Tea%20Export.pdf |archive-date=11 June 2014 }}&lt;/ref&gt; As of 2013, the per-capita consumption of Turkish tea exceeds 10 cups per day and 13.8&amp;nbsp;kg per year.&lt;ref&gt;{{cite news |title=En çok çay ve karpuz tüketiyoruz (in Turkish)/ We consume a lot of tea and watermelon |author=Turkish Statistical Institute |url=http://www.cnnturk.com/2013/ekonomi/genel/08/11/en.cok.cay.ve.karpuz.tuketiyoruz/719067.0/ |newspaper=[[CNN Turk]] |date=11 August 2013 |access-date=24 August 2013 |author-link=Turkish Statistical Institute |archive-url=https://web.archive.org/web/20131029191721/http://www.cnnturk.com/2013/ekonomi/genel/08/11/en.cok.cay.ve.karpuz.tuketiyoruz/719067.0/ |archive-date=29 October 2013 |url-status=live}}&lt;/ref&gt; Tea is grown mostly in [[Rize Province]] on the Black Sea coast.&lt;ref&gt;&quot;tea&quot;&lt;/ref&gt;

[[Russian tea culture|Russia has a long, rich tea history]] dating to 1638 when tea was introduced to [[Michael I of Russia|Tsar Michael]]. Social gatherings were considered incomplete without tea, which was traditionally brewed in a [[samovar]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tea in Russia |url=https://www.alimentarium.org/en/knowledge/tea-russia |website=Alimentarium |access-date=3 December 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190929103430/https://www.alimentarium.org/en/knowledge/tea-russia |archive-date=29 September 2019 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

In Pakistan, both black and green teas are popular and are known locally as ''sabz chai'' and ''[[kahwah]]'', respectively. The popular green tea is often served after every meal in the [[Pashtuns|Pashtun]] belt of [[Balochistan, Pakistan|Balochistan]] and in [[Khyber Pakhtunkhwa]]. In central and southern Punjab and the metropolitan Sindh region of Pakistan, tea with milk and sugar (sometimes with pistachios, cardamom, etc.), commonly referred to as ''chai'', is widely consumed. It is the most common beverage of households in the region. In the northern Pakistani regions of [[Chitral]] and [[Gilgit-Baltistan]], a salty, buttered [[Butter tea|Tibetan-style tea]] is consumed.

[[File:South Indian tea seller.jpg|thumb|දකුණු ඉන්දියානු කාන්තාවක් සාම්ප්‍රදායික දකුණු ඉන්දියානු ක්‍රමයට උදෑසන තේ කෝප්පයක් පිළියෙළ කිරීම]]

[[Indian tea culture]] is strong; the drink is the most popular hot beverage in the country. It is consumed daily&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A majority of Indians think theirs is a tea-drinking nation|url=https://in.yougov.com/en-hi/news/2019/11/27/majority-indians-think-theirs-tea-drinking-nation/ |access-date=3 August 2020|website=YouGov: What the world thinks|language=en-IN}}&lt;/ref&gt; in almost all houses, offered to guests, consumed in high amounts in domestic and official surroundings, and is made with the addition of milk with or without spices, and usually sweetened. It is sometimes served with biscuits to be dipped in the tea and eaten before consuming the tea. More often than not, it is drunk in &quot;doses&quot; of small cups (referred to as &quot;cutting&quot; chai if sold at street tea vendors) rather than one large cup.

[[Iranian peoples|Iranians]] have one of the highest per-capita rates of tea consumption in the world and a ''[[Châikhâne]]''([[Teahouse|Tea House]]) is a common sight on Iranian streets.&lt;ref&gt;{{Cite web |date=20 November 2018 |title=Persian Tea {{!}} Everything You Need to Know |url=http://www.persianfoodtours.com/persian-tea/ |access-date=2022-08-28 |website=Persian Food Tour |language=en-US}}&lt;/ref&gt; Due to the suitable climate, tea is usually cultivated in large areas of [[northern Iran]] along the shores of the [[Caspian Sea]].&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Persian Tea |url=http://www.tdefilm.ir/News/www.tdefilm.ir |access-date=2022-08-31 |website=TDE}}&lt;/ref&gt; 

In Burma ([[Myanmar]]), tea is consumed not only as hot drinks, but also as sweet tea and green tea known locally as ''laphet-yay'' and ''laphet-yay-gyan'', respectively. Pickled tea leaves, known locally as ''[[lahpet]]'', are also a national delicacy. Pickled tea is usually eaten with roasted sesame seeds, crispy fried beans, roasted peanuts and fried garlic chips.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=xTk20rPq1dUC |title=Burma: Rivers of Flavor |first=Naomi |last=Duguid |isbn=978-1-57965-413-9 |year=2012}}&lt;/ref&gt;

In Mali, [[gunpowder tea]] is served in series of three, starting with the highest oxidisation or strongest, unsweetened tea, locally referred to as &quot;strong like death&quot;, followed by a second serving, where the same tea leaves are boiled again with some sugar added (&quot;pleasant as life&quot;), and a third one, where the same tea leaves are boiled for the third time with yet more sugar added (&quot;sweet as love&quot;). Green tea is the central ingredient of a distinctly Malian custom, the &quot;Grin&quot;, an informal social gathering that cuts across social and economic lines, starting in front of family compound gates in the afternoons and extending late into the night, and is widely popular in [[Bamako]] and other large urban areas.{{citation needed|date=December 2018}}

In the United States, 80% of tea is consumed as [[iced tea]].&lt;ref&gt;&quot;Tea&quot;. Modern Marvels television (program). The History Channel. Broadcast 15 October 2010.&lt;/ref&gt; [[Sweet tea]] is native to the [[Southeastern United States|southeastern U.S.]] and is iconic in its cuisine.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://gpbnews.org/post/sweet-tea-history-nectar-south|title=Sweet Tea: A History of the 'Nectar Of The South'|last=Powers|first=Sean|access-date=14 March 2019|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181129132033/http://www.gpbnews.org/post/sweet-tea-history-nectar-south|archive-date=29 November 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;180&quot;&gt;
File:Turkish tea2.jpg|තුර්කි තේ, සුවිශේෂී වූ කුඩා වීදුරුවක සහ ඊට අනුරූප තහඩුවක පිළිගැන්වීම සාම්ප්‍රදායික වේ.
File:English_teaware.jpg|ඉංග්‍රීසි තේ කොප්ප කට්ටලයක්
File:Iced Tea from flickr.jpg|ලෙමන් පෙත්තක් සමඟ අයිස් කළ තේ
File:South Indian tea (5399611578).jpg|ඉන්දියානු මසාලා තේ
&lt;/gallery&gt;

== තේ ආර්ථිකය ==
{{See also|List of countries by tea consumption per capita}}
[[File:Tea factory, Pinglin.jpg|thumb|තායිවානයේ තේ කර්මාන්තශාලාවක්]]

Tea is the most popular manufactured drink consumed in the world, equaling all others – including coffee, soft drinks, and alcohol&amp;nbsp;– combined.&lt;ref name=&quot;Macfarlane&quot; /&gt; Most tea consumed outside East Asia is produced on large plantations in the hilly regions of India and Sri Lanka and is destined to be sold to large businesses. Opposite this large-scale industrial production are many small &quot;gardens,&quot; sometimes minuscule plantations, that produce highly sought-after teas prized by gourmets. These teas are both rare and expensive and can be compared to some of the most expensive wines in this respect.

India is the world's largest tea-drinking nation,&lt;ref name=Sanyal /&gt; although the per capita consumption of tea remains a modest {{convert|750|g|oz}} per person every year. Turkey, with {{convert|2.5|kg|lboz}} of tea consumed per person per year, is the world's greatest per capita consumer.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.marketresearchworld.net/index2.php?option=com_content&amp;do_pdf=1&amp;id=208 |title=Turkey: Second biggest tea market in the world |date=13 May 2013 |access-date=25 November 2012 |author=Euromonitor International |work=Market Research World |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20130117000057/http://www.marketresearchworld.net/index2.php?option=com_content&amp;do_pdf=1&amp;id=208 |archive-date=17 January 2013 }}&lt;/ref&gt;

===Labor and consumer safety problems===
Tests of commercially popular teas have detected residues of banned toxic [[pesticide]]s.&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://www.reuters.com/article/us-unilever-china-quality-idUSBRE83N0AT20120424 |title=Greenpeace says finds tainted Lipton tea bags in China |last=Blanchard |first=Ben |date=24 April 2012 |newspaper=Reuters |location=Beijing |access-date=26 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150402225630/http://www.reuters.com/article/2012/04/24/us-unilever-china-quality-idUSBRE83N0AT20120424 |archive-date=2 April 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.cbc.ca/news/canada/pesticide-traces-in-some-tea-exceed-allowable-limits-1.2564624 |title=Pesticide traces in some tea exceed allowable limits |last=Griffith-Greene |first=Megar |date=8 March 2014 |publisher=CBC News |access-date=26 March 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150317230357/http://www.cbc.ca/news/canada/pesticide-traces-in-some-tea-exceed-allowable-limits-1.2564624 |archive-date=17 March 2015 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Tea production in Kenya, Malawi, Rwanda, Tanzania, and Uganda has been reported to make use of [[child labor]] according to the [[U.S. Department of Labor]]'s ''[[List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor]].''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/|title=List of Goods Produced by Child Labor or Forced Labor|work=dol.gov|access-date=21 May 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20180319225451/https://www.dol.gov/ilab/reports/child-labor/list-of-goods/|archive-date=19 March 2018|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Workers who pick and pack tea on plantations in developing countries can face harsh working conditions and may earn below the [[living wage]].&lt;ref name=&quot;waronwant&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.waronwant.org/campaigns/fighting-supermarket-power/tea-industry/inform/16999-a-bitter-cup|title=A Bitter Cup|publisher=[[War on Want]]|access-date=27 July 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100919011759/http://www.waronwant.org/campaigns/fighting-supermarket-power/tea-industry/inform/16999-a-bitter-cup|archive-date=19 September 2010}}&lt;/ref&gt;

=== සහතික කිරීම් ===
Several bodies independently certify the production of tea, such as [[Rainforest Alliance]], [[Fairtrade certification|Fairtrade]], [[UTZ Certified]], and [[Organic certification|Organic]]. From 2008 to 2016, sustainability standards-certified tea production experienced a compound annual growth rate of about 35%, accounting for at least 19% of overall tea production. In 2016, at least 1.15&amp;nbsp;million tonnes of sustainably certified tea was produced, valued at US$2&amp;nbsp;billion.&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Voora, V., Bermudez, S., and Larrea, C.|date=2019|title=Global Market Report: Tea|url=https://www.iisd.org/ssi/commodities/tea-coverage/|website=State of Sustainability Initiatives}}&lt;/ref&gt;

Rainforest Alliance certified tea is sold by Unilever brands [[Lipton]] and [[PG Tips]] in Western Europe, Australia and the U.S. Fairtrade certified tea is sold by a large number of suppliers around the world. UTZ Certified tea is sold by [[Pickwick tea]].

Production of organic tea has risen since its introduction in 1990 at Rembeng, Kondoli Tea Estate, Assam.&lt;ref&gt;Tocklai Tea Research Station Report&lt;/ref&gt; {{formatnum:6000}} tons of organic tea were sold in 1999.&lt;ref&gt;United Nations. Economic and Social Commission for Asia and the Pacific (2002). ''Organic Agriculture and Rural Poverty Alleviation: Potential and Best Practices in Asia''. United Nations Publications. pp. 62–63. {{ISBN|92-1-120138-1}}&lt;/ref&gt;

&lt;!--
Before re-adding &quot;Tea in popular culture&quot; please see the talk page for discussion.
--&gt;


== මේවාත් බලන්න ==
{{portal|Drink}}
{{div col|colwidth=30em}}
* [[Cannabis tea]]
* [[Chifir']], Russian extra-strong tea brew
* [[Herbal tea]]
* [[Frederick John Horniman]]
* [[Indian Tea Association]]
* [[International Tea Day]]
* [[ISO 3103]]
* [[Kombucha]], drink produced from bacteria and yeast grown on tea
* [[List of Chinese teas]]
* [[List of hot beverages]]
* [[List of national drinks]]
* [[List of tea companies]]
* [[Peace Iced Tea]]
* [[Phenolic content in tea]]
* [[Tea classics]], influential historical monographs of East Asian tea
* [[Tea leaf grading]]
* [[Tea strainer]]
* [[Tea tasting]]
{{div col end}}

== මූලාශ්‍ර ==

=== උපුටා දැක්වීම් ===
{{reflist|30em|refs=
&lt;ref name=Lysaght&gt;{{cite journal |author=Lysaght, Patricia |title=When I makes Tea, I makes Tea: the case of Tea in Ireland |journal=Ulster Folklife |volume=33 |year=1987 |pages=48–49}}&lt;/ref&gt;

&lt;!-- Unused reference&lt;ref name=&quot;Indrani Dutta&quot;&gt;{{cite news |last = Dutta |first = Indrani |title = Tea production crosses 1 billion kg-mark| newspaper = [[The Hindu]] |page = 12 |location = Chennai |date = 26 January 2013 |url = http://www.thehindu.com/business/Industry/tea-production-crosses-1-billion-kgmark/article4345149.ece}}&lt;/ref&gt; --&gt;

&lt;ref name=&quot;Mondal&quot;&gt;{{cite book |last=Mondal |first=T. K. |year=2007 |contribution=Tea |editor-last=Pua |editor-first=E.C. |editor2-last=Davey |editor2-first=M.R. |title=Biotechnology in Agriculture and Forestry |location=Berlin |publisher=Springer |volume=60: Transgenic Crops V |pages=519–20 |isbn=978-3-540-49160-6}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Sanyal&quot;&gt;{{cite news |last=Sanyal |first=Amitava |title=How India came to be the largest tea drinking nation |newspaper=[[Hindustan Times]] |page=12 |location=New Delhi |date=13 April 2008 |url=http://www.highbeam.com/doc/1P3-1460940491.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20140611022230/http://www.highbeam.com/doc/1P3-1460940491.html |url-status=dead |archive-date=11 June 2014}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Yamamoto&quot;&gt;{{cite book |last1=Yamamoto |first1=T |last2=Kim |first2=M |last3=Juneja |first3=L R |year=1997 |isbn=978-0-8493-4006-2 |title=Chemistry and Applications of Green Tea |url=https://archive.org/details/chemistryapplica0000unse |publisher=CRC Press |page=[https://archive.org/details/chemistryapplica0000unse/page/4 4] |quote=For a long time, botanists have asserted the dualism of tea origin from their observations that there exist distinct differences in the morphological characteristics between Assamese varieties and Chinese varieties... Hashimoto and Shimura reported that the differences in the morphological characteristics in tea plants are not necessarily the evidence of the dualism hypothesis from the researches using the statistical cluster analysis method. In recent investigations, it has also been made clear that both varieties have the same chromosome number (n=15) and can be easily hybridised with each other. In addition, various types of intermediate hybrids or spontaneous polyploids of tea plants have been found in a wide area extending over the regions mentioned above. These facts may prove that the place of origin of ''Camellia sinensis'' is in the area including the northern part of the Burma, Yunnan, and Sichuan districts of China.}}&lt;/ref&gt;
}}

=== සාමාන්‍ය මූලාශ්‍ර ===
* {{cite book |last=Benn |first=James A. |title=Tea in China: A Religious and Cultural History |url=https://books.google.com/books?id=XF17CAAAQBAJ |publisher=[[Hong Kong University Press]] |year=2015 |isbn=978-988-8208-73-9 }}
* {{cite book |last1=Heiss |first1=Mary Lou |last2=Heiss |first2=Robert J. |title=The Story of Tea: A Cultural History and Drinking Guide |url=https://archive.org/details/storyofteacultur0000heis |url-access=registration |publisher=[[Ten Speed Press]] |year=2007 |isbn=978-1-58008-745-2 }}
* {{cite book |last1=Mair |first1=Victor H. |last2=Hoh |first2=Erling |title=The True History of Tea |url=https://books.google.com/books?id=_TR_PQAACAAJ |publisher=[[Thames &amp; Hudson]] |year=2009 |isbn=978-0-500-25146-1 }}
* {{cite book |last=Martin |first=Laura C. |title=Tea: The Drink that Changed the World |url=https://books.google.com/books?id=DJ2j_bX6WTUC&amp;pg=PA8 |publisher=Tuttle Publishing |year=2007 |isbn=978-0-8048-3724-8 |ol=OL1956186W|oclc=1159227468|ref=Martin}}

{{Sister project links|wikt=tea|commons=Category:Tea|q=yes|b=Cookbook:Tea|voy=yes|d=Q6097|s=Category:Tea|species=Camellia sinensis|n=Category:Tea}}
{{Teas|state=expanded}}
{{Authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:තේ| ]]
[[Category:Chinese cuisine]]
[[Category:Crops originating from China]]
[[Category:Herbal and fungal stimulants]]
[[Category:Victorian cuisine]]</text>
      <sha1>85rc5nir45y7ko43vsrnxc7lqq2wh1h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඓතිහාසික නව නිපැයුම්වල කාලසටහන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10603</id>
    <revision>
      <id>801389</id>
      <parentid>591577</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:59:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801389</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21103" sha1="h0pb9na29btb2wl1cmh9bem1wk77xea" xml:space="preserve">{{Short description|නව නිපැයුම් ඉතිහාසයේ කැපී පෙනෙන සිදුවීම්වල කාල සටහන}}
&lt;!-- නව නිපැයුම් විශේෂයෙන් වැදගත් හෝ වැදගත් ඒවා ලෙස සඳහන් කළ යුතු වේ, එය සොයා ගැනීමක් පමණක් නොව, මෙතෙක් පැවති වැදගත්ම නව නිපැයුම් වලින් එකක මෙන්, එසේත් නැතිනම් එය ඉවත් කරනු ලැබේ ---&gt;
'''ඓතිහාසික නව නිපැයුම්වල කාලසටහන''' යනු විශේෂයෙන් වැදගත් හෝ සැලකිය යුතු තාක්ෂණික සොයාගැනීම් සහ ඒවායේ නව නිපැයුම්කරුවන්ගේ කාලානුක්‍රමික ලැයිස්තුවකි. &lt;ref&gt;සමහර විට නව නිපැයුම් එකම කාලය තුළ නව නිපැයුම්කරුවන් කිහිප දෙනෙකු විසින් සොයාගනු ලැබේ, නැතහොත් වෙනත් නව නිපැයුම්කරුවෙකු නව නිපැයුම් වඩාත් ප්‍රායෝගික ස්වරූපයකට වැඩිදියුණු කිරීමට වසර ගණනාවකට පෙර ප්‍රායෝගික නොවන ආකාරයෙන් සොයා ගත හැකිය. අපැහැදිලි භාවයක් ඇති තැන, නව නිපැයුමේ පළමු දන්නා ක්‍රියාකාරී අනුවාදයේ දිනය මෙහි භාවිතා වේ.&lt;/ref&gt;

==පැලියොලිතික්== 
{{තවදුරටත්|ප්‍රාග් ඓතිහාසික තාක්ෂණයේ දළ සටහන}} මෙම කොටසේ ලැයිස්තුගත කර ඇති දිනයන් පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් සොයා ගන්නා ලද සහ දින නියම කරන ලද නව නිපැයුමක් පිළිබඳ පැරණිතම සාක්ෂි වෙත යොමු වේ (හෝ අවස්ථා කිහිපයකදී, වක්‍ර සාක්ෂි මගින් යෝජනා කරනු ලැබේ). දිනයන් බොහෝ විට ආසන්න වන අතර වැඩි පර්යේෂණ සිදු කර, වාර්තා කරන ලද සහ දකින විට වෙනස් වේ. ඕනෑම තාක්ෂණයක පැරණි උදාහරණ බොහෝ විට දක්නට ලැබේ. ලැයිස්තුගත කර ඇති ස්ථාන පැරණිතම ස්ථිර සාක්ෂි සොයාගත් වෙබ් අඩවිය සඳහා වන නමුත්, විශේෂයෙන් පෙර සොයාගැනීම් සඳහා, එය සොයා ගැනීම සිදු වූ ස්ථානයට කෙතරම් සමීප විය හැකිදැයි නිශ්චිතවම නොමැත.

===පහළ පැලියොලිතික්===
පහළ පැලියොලිතික් යුගය වසර මිලියන 3කට වැඩි කාලයක් පැවති අතර, එය [[හෝමෝ සේපියන්]] මතුවීමට පෙර මානව විශේෂයට අනුරූප වේ. මිනිසුන් සහ [[චිම්පන්සි]]යන් අතර මුල් අපසරනය 13(Mya)දී පමන සිදු විය, කෙසේ වෙතත්, අන්තර් අභිජනනය 4(Mya) තරම් මෑතක් වන තුරුම පැවතුනි, පළමු විශේෂය පැහැදිලිවම මානව (සහ චිම්පන්සි නොවන) පරම්පරාවට අයත් වන්නේ ''Australopithecus anamensis'' ය. මෙම කාල සීමාව නිත්‍ය ආවර්තිතා උණුසුම් කාලපරිච්ඡේද සහිත අයිස් යුගයක් ලෙස සංලක්ෂිත වේ - අන්තර් ග්ලැසියර කථාංග.

* 3.3-2.6 Mya: '''ගල් මෙවලම්''' - වර්තමාන කෙන්යාවේ දක්නට ලැබේ, ඒවා කෙතරම් පැරණිද යත්, ප්‍රාග්-මිනිස් විශේෂයකට පමණක් ඒවා සොයා ගත හැකි වියයුතුයි. වෙනත් ආකාරයකින් දන්නා පැරණිතම ගල් ආයුධ (Oldowan) ඉතියෝපියාවෙන් සොයා ගන්නා ලද අතර ඒවා සමහරවිට [[ඔස්ට්‍රලොපිතිකස් ගාරි]] හෝ [[හෝමෝ හැබිලිස්]] විසින් වැඩි දියුණු කරන්නට ඇත.&lt;ref&gt;https://blogs.scientificamerican.com/observations/archaeologists-take-wrong-turn-find-world-s-oldest-stone-tools-update/&lt;/ref&gt; 
* 2.3 Mya: [[හෝමෝ හැබිලිස්]] විසින් '''ගින්දර''' පාලනය සහ '''ඉවුම් පිහුම්'''' කිරීම.&lt;ref&gt;http://news.harvard.edu/gazette/story/2009/06/invention-of-cooking-drove-evolution-of-the-human-species-new-book-argues/&lt;/ref&gt; 
* 1.76 Mya: [[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්]] විසින් කෙන්යාවේ සාදන ලද '''උසස් (ආකිව්ලියන්) ගල් මෙවලම්'''.&lt;ref&gt;http://www.earth.columbia.edu/articles/view/2839&lt;/ref&gt;
* 1.5 Mya: අප්‍රිකාවේ '''අස්ථි මෙවලම්'''.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://humanorigins.si.edu/early-humans-make-bone-tools |access-date=2022-10-16 |archive-date=2020-11-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201126123811/https://humanorigins.si.edu/early-humans-make-bone-tools }}&lt;/ref&gt; 
* 900-40 kya: '''බෝට්ටු'''.&lt;ref name=&quot;Plakias2010&quot; &gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.ascsa.edu.gr/index.php/news/newsDetails/plakias-survey-finds-stone-age-tools-on-crete/ |archive-url=https://web.archive.org/web/20221001071049/https://www.ascsa.edu.gr/index.php/news/newsDetails/plakias-survey-finds-stone-age-tools-on-crete/ |access-date=2022-10-16 |archive-date=2022-10-01}}&lt;/ref&gt; 
* 500 kya: දකුණු අප්‍රිකාවේ '''හෆ්ටින් කිරීම'''(තල, උල් සහ කූරු පොල්ලකට ගැටගසා භාවිතය) . 
* 400 kya: සැම්බියාවේ '''වර්ණක''' නිපදවීම.&lt;ref&gt;http://news.bbc.co.uk/1/hi/sci/tech/733747.stm&lt;/ref&gt; 
* 400-300 kya: ජර්මනියේදී '''හෙල්ලයන්''' ''Homo heidelbergensis'' විසින් නිපදවීම.&lt;ref&gt;http://www.archaeology.org/9705/newsbriefs/spears.html World's Oldest Spears&lt;/ref&gt;
* 350-150 kya: '''භාෂාවේ''' ඇස්තමේන්තුගත '''සම්භවය'''.

===මධ්‍ය පැලියොලිතික===
300kya පමණදී වූ [[හෝමෝ සේපියන්]]ගේ උදාව මධ්‍ය පැලියෝලිතික් යුගයේ ආරම්භයත් සමග සමපාත වේ. මෙම 250,000-වසර කාල පරිච්ඡේදයේ මැද භාගය වන විට, මිනිසුන් අප්‍රිකාවෙන් පිටතට සංක්‍රමණය වීමට පටන් ගන්නා අතර, එම කාල පරිච්ඡේදයේ පසු භාගයේ දී දුරස්ථ වෙළඳාම, ආගමික චාරිත්‍ර සහ චර්යාත්මක නූතනත්වය හා සම්බන්ධ වෙනත් හැසිරීම් වල ආරම්භය පෙන්නුම් කරයි.

* {{c.|320}} kya: '''වෙළඳාම''' සහ දිගු-දුර සම්පත් '''ප්‍රවාහනය''' (උදා: obsidian), වර්ණක භාවිතය සහ කෙන්යාවේ ප්‍රක්ෂේපණ ලක්ෂ්‍ය සෑදීම&lt;ref name=&quot;NPR-593591796&quot;&gt;https://www.npr.org/sections/goatsandsoda/2018/ 03/15/593591796/scientists-are-amazed-by-stone-age-tools-they-dug-up-in-kenya&lt;/ref&gt;
* 279 kya: ඉතියෝපියාවේ ගල් මුල් සහිත '''ප්‍රක්ෂේපණ ආයුධ'''
* c. 200 kya: නියැන්ඩර්තාල් විසින් මධ්‍යම ඉතාලියේ '''මැලියම්''' නිර්මාණය කිරීම. හෝමෝ සේපියන්ස් විසින් වැඩි දියුණු කරන ලද වඩාත් සංකීර්ණ '''සංයෝග මැලියම්''' c. 70 kya සිබුදු නම් දකුණු අප්‍රිකාවේ ප්‍රදේශයකින්ද හමුවී ඇත.
* 170-83 kya: '''ඇඳුම් පැළඳුම්''' (අප්‍රිකාවේ ව්‍යුහ විද්‍යාත්මකව නූතන මිනිසුන් අතර). තවත් සමහර සාක්ෂිවලින් පෙනී යන්නේ මිනිසුන් ඇඳුම් ඇඳීමට පටන් ගෙන ඇත්තේ වසර 100,000 සිට 500,000 දක්වා ඈත කාලයක සිට විය හැකි බවයි.
* 164-47 kya: දකුණු අප්‍රිකාවේ ගල් තලවල '''තාප පිරියම් කිරීම'''.
* 135-100 kya: ඊශ්‍රායලයේ සහ ඇල්ජීරියාවේ '''පබළු''' නිශ්පාදනය.
* 100 kya: දකුණු අප්‍රිකාවේ සාදන ලද '''සංයුක්ත තීන්ත'''&lt;ref name=&quot;bbc.com-15257259&quot;&gt;https://www.bbc.com/news/science-environment-15257259&lt;/ref&gt;
* 100 kya: ඊශ්‍රායලයේ '''අවමංගල්‍ය කටයුතු''' (භූමදානයේ ස්වරූපයෙන්)&lt;ref name=&quot;lieberman2&quot;&gt;https://books.google.com/books?id=3tS2MULo5rYC&amp;pg=PA163&lt;/ref&gt;
* 77 kya: දකුණු අප්‍රිකාවේ '''ඇඳන්'''&lt;ref name=&quot;Wadley2&quot;&gt;https://www.science.org/doi/full/10.1126/science.1213317&lt;/ref&gt;
* 70-60 kya: පැරණිතම '''ඊතල''' (සහ දුනු-ඊතල තාක්ෂණය පිළිබඳ සාක්ෂි), සහ පැරණිතම මහන '''ඉඳිකටුව''' දකුනු අප්‍රිකාවේ නිපදවීම.

==නූතන යුගය==
===17 වැනි සියවස===
[[File:Relation Aller Fuernemmen und gedenckwuerdigen Historien (1609).jpg|thumb|upright|ලෝකයේ ප්‍රථම ප්‍රකාශනය වන (පළමු පුවත්පත) වන ''[[Relation aller Fürnemmen und gedenckwürdigen Historien|Relation]]'' හි 1609 මාතෘකා පිටුව 1605 දී)]]
* 1605: '''පුවත්පත'''
* 1608: '''දුරේක්ෂය''': හාන්ස් ලිපර්ෂේ විසින් පේටන්ට් බලපත්‍රය සඳහා ඉල්ලුම් කරන ලදී. සත්‍ය නිපැයුම්කරු නොදන්නා බැවින් එය දැනටමත් නෙදර්ලන්තයේ කණ්නාඩි නිෂ්පාදකයින් විසින් පිරිනමනු ලබන පොදු අයිතමයක් ලෙස පෙනෙන්නට තිබුණි, ජේකබ් මෙටියස් ද පේටන්ට් බලපත්‍රය සඳහා ඉල්ලුම් කර ඇති අතර වසර 47 කට පසු සෙකරියාස් ජැන්සන්ගේ පුත්‍රයා තම පියා එය නිර්මාණය කළ බවට ප්‍රකාශයක් කළේය.
* ඇ. 1620: සත්‍ය රූපයක් බැලීම සඳහා වෛෂයික කාචයක් සහ අක්ෂි කාචයක් ඒකාබද්ධ කරන '''සංයුක්ත අන්වීක්ෂය''' ප්‍රථමයෙන් යුරෝපයේ දිස් විය.
* 1630: විනිවිදක රීතිය: විලියම් ඕට්‍රෙඩ් විසින් සොයා ගන්නා ලදී
* 1642: '''යාන්ත්‍රික ගණක යන්ත්‍රය'''. පැස්කලීනය ගොඩනඟා ඇත්තේ බ්ලෙයිස් පැස්කල් විසිනි
* 1643: '''බැරෝමීටරය''': ඉවැන්ජලිස්ටා ටොරිචෙල්ලි විසින් සොයා ගන්නා ලදී.
* 1650: '''රික්තක පොම්පය''': ඔටෝ වොන් ගුවෝරිකේ විසින් සොයා ගන්නා ලදී.
* 1656: '''පෙන්ඩුලම් ඔරලෝසුව''': ක්‍රිස්ටියන් හියුජන්ස් විසින් සොයා ගන්නා ලදී. එය මුලින්ම 1637 දී ගැලීලියො ගැලීලි විසින් සංකල්පනය කරන ලද නමුත් ඔහුට වැඩ කරන ආකෘතියක් නිර්මාණය කිරීමට නොහැකි විය.
* 1663: '''ඝර්ෂණ යන්ත්‍රය''': ඔටෝ වොන් ග්වුරිකේ විසින් සොයා ගන්නා ලදී.
* 1680: ක්‍රිස්ටියන් හියුජන්ස් '''පිස්ටන් එන්ජිමක්''' පිළිබඳ පළමු දන්නා විස්තරය සපයයි.

===18 වැනි සියවස===

====1700s====
* ඇ. 1709: Bartolomeo Cristofori පළමු '''පියානෝව''' නිර්මාණය කළේය.
* 1709: ඩැනියෙල් ගේබ්‍රියෙල් '''ඇල්කොහොල් උෂ්ණත්වමානය''' නිර්මාණය කළේය.


====1710s====
* 1712: තෝමස් නිව්කොමන් පතල්වලින් ජලය පොම්ප කිරීම සඳහා පළමු ''වාණිජ වාෂ්ප එන්ජිම'' ගොඩනඟයි. Newcomen ගේ එන්ජිම, Thomas Savery ගේ මෙන් නොව, පිස්ටනයක් භාවිතා කරයි.


====1730s====
* ඇ. 1730: තෝමස් ගොඩ්ෆ්‍රේ සහ ජෝන් හැඩ්ලි ස්වාධීනව අෂ්ටක වර්ධනය.
* 1733: ජෝන් කේ එක් පුද්ගලයෙකුට '''පියාඹන ෂටලය''' සමඟ රෙදි වියනක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට හැකියාව ලබා දුන්නේය.
* 1736: ජෝන් හැරිසන් ඔහුගේ පළමු '''මුහුදු ඔරලෝසුව''', H1 පරීක්ෂා කරයි.
* 1738: ලුවිස් පෝල් සහ ජෝන් වියට් ප්‍රථම '''යාන්ත්‍රික කපු කටින යන්ත්‍රය''' සොයා ගන්නා ලදී.


====1740s====
* 1742: බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් '''ෆ්‍රෑන්ක්ලින් උදුන''' සොයා ගත්තේය.
* 1745: Musschenbroek සහ Ewald Georg ස්වාධීනව ධාරිත්‍රකයේ මුල් ආකාරයක් වන '''Leyden jar''' සංවර්ධනය කරන ලදී.
* 1746: ජෝන් රොබක් ප්‍රධාන කුටි ක්‍රියාවලිය සොයා ගනී.


====1750s====
* 1752: බෙන්ජමින් ෆ්‍රෑන්ක්ලින් '''අකුණු සැරයටිය''' නිර්මාණය කරයි.
* 1755: විලියම් කලන් පළමු '''කෘතිම ශීතකරණ යන්ත්‍රය''' සොයා ගත්තේය.


====1760s====
* 1764: ජේම්ස් හාර්ග්‍රීව්ස් '''කැරකෙන ජෙනී යන්ත්‍රය''' නිර්මාණය කරයි.
* 1765: ජේම්ස් වොට් විසින් වෙනම කන්ඩෙන්සර් භාවිතා කරමින් වැඩිදියුණු කරන ලද '''වාෂ්ප එන්ජිම''' සොයා ගන්නා ලදී.
* 1767: ජෝසප් ප්‍රිස්ට්ලි '''කාබනීකෘත ජලය''' නිෂ්පාදනය සඳහා ක්‍රමයක් සොයා ගත්තේය.
* 1769: Nicolas-Joseph Cugnot විසින් මගීන් රැගෙන යා හැකි ප්‍රථම වාෂ්ප බලයෙන් ක්‍රියාත්මක වන වාහනය, කලින් '''මෝටර් රථය''ක් නිර්මාණය කළේය.


====1770s====
* 1770: රිචඩ් සෝල්ටර් විසින් '''කිරුම් තරාදිය'''ක් සඳහා පැරණිතම නිර්මාණය සොයා ගන්නා ලදී.
* 1774: ජෝන් විල්කින්සන් ඔහුගේ '''&quot;කම්මැලි&quot; යන්ත්‍රය''' නිර්මාණය කරයි, සමහරුන් විසින් පළමු යන්ත්‍ර මෙවලම ලෙස සලකයි.
* 1775: ජෙසී රැම්ස්ඩන් නවීන '''ඉස්කුරුප්පු කැපීමේ පට්ටලය'''ක් නිර්මාණය කරයි.
* 1776: ජෝන් විල්කින්සන් විසින් '''යාන්ත්‍රික වායු සම්පීඩකය'''ක් නිර්මාණය කරන ලද අතර එය පසුකාලීන සියලුම යාන්ත්‍රික සම්පීඩක සඳහා මූලාකෘතිය බවට පත් විය.


====1780s====
* 1783: Claude de Jouffroy පළමු '''වාෂ්ප බෝට්ටුව''' ගොඩනඟයි.
* 1783: Joseph-Ralf සහ Jacques-Étienne Montgolfier පළමු මිනිසුන් සහිත '''උණුසුම් වායු බැලූනය''' සාදන ලදී.
* 1783: Louis-Sébastien Lenormand පළමු '''නවීන පැරෂුටය''' නිර්මාණය කර භාවිතා කරයි.
* 1785: Martinus van Marum '''විද්‍යුත් විච්ඡේදනය තාක්‍ෂණය''' භාවිතා කළ පළමු පුද්ගලයා වේ.
* 1786: Andrew Meikle '''කමතේ යන්ත්‍රය''' නිර්මාණය කළේය.
* 1789: එඩ්මන්ඩ් කාට්රයිට් '''පවර් ලූම්''' නිර්මාණය කළේය.


====1790s====
* 1790: තෝමස් ශාන්ත '''මැහුම් යන්ත්‍රය''' නිර්මාණය කළේය.
* 1792: ක්ලෝඩ් චැප් නවීන '''සෙමාෆෝර් ටෙලිග්‍රාෆ්''' සොයා ගත්තේය.
* 1793: එලි විට්නි '''නවීන කපු ජින්''' සොයා ගත්තේය.
* 1795: ජෝසප් බ්‍රාමා '''හයිඩ්‍රොලික් මුද්‍රණ යන්ත්‍රය''' නිර්මාණය කළේය.
* 1796: Alois Senefelder '''&quot;lithography&quot; මුද්‍රණ ක්‍රමය''' සොයා ගත්තේය.
* 1797: සැමුවෙල් බෙන්තම් '''ප්ලයිවුඩ්''' නිර්මාණය කළේය.
* 1798: එඩ්වඩ් ජෙනර් පළමු '''එන්නත''', වසූරිය එන්නත නිපදවයි.
* 1799: George Medhurst ප්‍රථම '''මෝටර්රථ වායු සම්පීඩකය''' සොයා ගන්නා ලදී.
* 1799: පළමු '''කඩදාසි යන්ත්‍රය''' Louis-Nicolas Robert විසින් සොයා ගන්නා ලදී.

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>h0pb9na29btb2wl1cmh9bem1wk77xea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:විකිපීඩියා අනෙකුත් බසින්</title>
    <ns>10</ns>
    <id>11179</id>
    <revision>
      <id>801393</id>
      <parentid>731415</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>missing lang added</comment>
      <origin>801393</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4023" sha1="br5p735zgru30azfkunf4xvuqx039m0" xml:space="preserve">&lt;!-- Note: This section will be regularly modified to keep it approximately the same size as Template:Wikipedia's sister projects. --&gt;&lt;templatestyles src=&quot;විකිපීඩියා අනෙකුත් බසින්/styles.css&quot;/&gt;
&lt;div class=&quot;wikipedia-languages nourlexpansion&quot;&gt;
මෙම විකිපීඩියාව [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] ලියා ඇත. බොහෝ [[meta:List of Wikipedias|වෙනත් විකිපීඩියා තිබේ]]; විශාලතම ඒවායින් සමහරක් පහත ලැයිස්තුගත කර ඇත.
&lt;ul class=&quot;plainlinks&quot;&gt;
&lt;li&gt;
  &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-count-container&quot;&gt;
    &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-prettybars&quot;&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;div role=&quot;heading&quot; aria-level=&quot;3&quot; class=&quot;wikipedia-languages-count&quot;&gt;ලිපි 1,000,000+&lt;/div&gt;
    &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-prettybars&quot;&gt;&lt;/div&gt;
  &lt;/div&gt;
{{flatlist|class=wikipedia-languages-langs inline}}
* {{Wikipedia languages/core|en}}
* {{Wikipedia languages/core|ar}}
* {{Wikipedia languages/core|de}}
* {{Wikipedia languages/core|es}}
* {{Wikipedia languages/core|fa}}&amp;lrm;&lt;!--left-to-right mark needed between consecutive right-to-left languages--&gt;
* {{Wikipedia languages/core|fr}}
* {{Wikipedia languages/core|it}}
* {{Wikipedia languages/core|nl}}
* {{Wikipedia languages/core|ja}}
* {{Wikipedia languages/core|pl}}
* {{Wikipedia languages/core|pt}}
* {{Wikipedia languages/core|ru}}
* {{Wikipedia languages/core|sv}}
* {{Wikipedia languages/core|uk}}
* {{Wikipedia languages/core|vi}}
* {{Wikipedia languages/core|zh}}
{{endflatlist}}
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
  &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-count-container&quot;&gt;
    &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-prettybars&quot;&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;div role=&quot;heading&quot; aria-level=&quot;3&quot; class=&quot;wikipedia-languages-count&quot;&gt;ලිපි 250,000+&lt;/div&gt;
    &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-prettybars&quot;&gt;&lt;/div&gt;
  &lt;/div&gt;
{{flatlist|class=wikipedia-languages-langs inline}}
* {{Wikipedia languages/core|id}}
* {{Wikipedia languages/core|ms}}
* {{Wikipedia languages/core|nan}}
* {{Wikipedia languages/core|bg}}
* {{Wikipedia languages/core|ca}}
* {{Wikipedia languages/core|cs}}
* {{Wikipedia languages/core|da}}
* {{Wikipedia languages/core|eo}}
* {{Wikipedia languages/core|eu}}
* {{Wikipedia languages/core|he}}
* {{Wikipedia languages/core|hy}}
* {{Wikipedia languages/core|ko}}
* {{Wikipedia languages/core|hu}}
* {{Wikipedia languages/core|no}}
* {{Wikipedia languages/core|ro}}
* {{Wikipedia languages/core|simple}}
* {{Wikipedia languages/core|sk}}
* {{Wikipedia languages/core|sr}}
* {{Wikipedia languages/core|sh}}
* {{Wikipedia languages/core|fi}}
* {{Wikipedia languages/core|tr}}
* {{Wikipedia languages/core|uz}}
{{endflatlist}}
&lt;/li&gt;
&lt;li&gt;
  &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-count-container&quot;&gt;
    &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-prettybars&quot;&gt;&lt;/div&gt;
    &lt;div role=&quot;heading&quot; aria-level=&quot;3&quot; class=&quot;wikipedia-languages-count&quot;&gt;ලිපි 50,000+&lt;/div&gt;
    &lt;div class=&quot;wikipedia-languages-prettybars&quot;&gt;&lt;/div&gt;
  &lt;/div&gt;
{{flatlist|class=wikipedia-languages-langs inline}}
* {{Wikipedia languages/core|ast}}
* {{Wikipedia languages/core|az}}
* {{Wikipedia languages/core|bn}}
* {{Wikipedia languages/core|bs}}
* {{Wikipedia languages/core|et}}
* {{Wikipedia languages/core|el}}
* {{Wikipedia languages/core|fy}}
* {{Wikipedia languages/core|ga}}
* {{Wikipedia languages/core|gl}}
* {{Wikipedia languages/core|hr}}
* {{Wikipedia languages/core|ka}}
* {{Wikipedia languages/core|ku}}
* {{Wikipedia languages/core|lv}}
* {{Wikipedia languages/core|lt}}
* {{Wikipedia languages/core|ml}}
* {{Wikipedia languages/core|mk}}
* {{Wikipedia languages/core|my}}
* {{Wikipedia languages/core|nn}}
* {{Wikipedia languages/core|pa}}
* {{Wikipedia languages/core|sq}}
* {{Wikipedia languages/core|sl}}
* {{Wikipedia languages/core|th}}
* {{Wikipedia languages/core|te}}
* {{Wikipedia languages/core|ur}}
{{endflatlist}}
&lt;/li&gt;
&lt;/ul&gt;
&lt;/div&gt;&lt;noinclude&gt;

{{documentation}}
&lt;!-- Add categories and interwikis to the /doc subpage, not here! --&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>br5p735zgru30azfkunf4xvuqx039m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>චීන ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20927</id>
    <revision>
      <id>801407</id>
      <parentid>800113</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801407</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="201533" sha1="n02ma70l5rmnc8a4rxge736a0h5sdwx" xml:space="preserve">{{Redirect|චීන අධිරාජ්‍යය|යුවාන් ෂිකායි විසින් පිහිටු වූ අධිරාජ්‍යය සඳහා|චීන අධිරාජ්‍යය (1915–16)|ග්‍රන්ථය|Imperial China: 900–1800}}
[[File:Territories of Dynasties in China.gif|thumb|300px|චීන ඉතිහාසය පුරා [[චීන ඉතිහාසයේ රාජවංශ|විවිධ රාජවංශ]] විසින් පිහිටුවන ලද රාජධානි]]

'''චීන ඉතිහාසය''' පිළිබඳ ප්‍රථම ලිඛිත වාර්තා හමුවන්නේ ක්‍රි. පූ. 1500 තරම් ඈතදී &lt;ref name=&quot;William&quot;&gt;William G. Boltz, Early Chinese Writing, World Archaeology, Vol. 17, No. 3, Early Writing Systems. (Feb., 1986), pp. 420–436 (436).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;David N. Keightley, &quot;Art, Ancestors, and the Origins of Writing in China&quot;, ''Representations'', No. 56, Special Issue: The New Erudition. (Autumn, 1996), pp.68–95 (68).&lt;/ref&gt; [[ෂෑං රාජවංශය]] යටතේ දී (ක්‍රි. පූ.1600–1046 පමණ) ය.&lt;ref name=&quot;state1&quot;&gt;{{cite web|url=http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215094418/http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|archivedate=15 December 2007|title=Public Summary Request Of The People's Republic Of China To The Government Of The United States Of America Under Article 9 Of The 1970 Unesco Convention|publisher=Bureau of Educational and Cultural Affairs, U.S. State Department|accessdate=12 January 2008}}{{Dead link|url=http://exchanges.state.gov/culprop/cn04sum.html|date=December 2008}}&lt;/ref&gt; ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ සටහන්]]'' (ක්‍රි.පූ. 100 පමණ) සහ ''[[උණ අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' වැනි ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල ෂෑං රාජවංශයට පෙරපැවති ස්ථිර ලිඛිත මාධ්‍යයක් නොමැති වූ [[ශියා රාජවංශය]] (ක්‍රි.පූ. 2070–1600 පමණ) නම් රාජවංශය පිළිබඳ සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;state1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;The Ancient Dynasties&quot;&gt;{{cite web|url=http://www-chaos.umd.edu/history/ancient1.html|title=The Ancient Dynasties|publisher=University of Maryland|accessdate=12 January ආචිචිගේ, රෙද්ද2008}}&lt;/ref&gt; සහස්‍රයකට පෙර [[නියෝලිතික]] යුගයේ කහ ගඟ සහ [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්න අවට විවිධ ස්ථාන කේන්ද්‍ර කරගනිමින් සංස්කෘතිය ගොඩනැගුණත්, [[කහ ගඟ]] චීන ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල ලෙස සැලකෙයි. වසර දහස් ගණනක අඛණ්ඩ ඉතිහාසයක් සහිත [[චීනය]] ලොව පැරණිතම [[ශිෂ්ටාචාරය|ශිෂ්ටාචාරවලින්]] එකක් ලෙස සැලකෙයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/country_profiles/1287798.stm |title=China country profile |publisher=BBC News |date=18 October 2010 |accessdate=7 November 2010}}&lt;/ref&gt; එසේම එය [[ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිල්ල|ශිෂ්ටාචාරයේ තොටිලිවලින්]] එකක් ලෙස ද හඳුන්වයි.&lt;ref&gt;''Cradles of Civilization-China: Ancient Culture, Modern Land'', Robert E. Murowchick, gen. ed. Norman: University of Oklahoma Press, 1994&lt;/ref&gt;

{{History of China}}

[[චීන සංස්කෘතිය|චීන සංස්කෘතියේ]], [[චීන සාහිත්‍යය|සාහිත්‍යයයේ]] සහ [[චීන දර්ශනය|දර්ශනයේ]] වැඩි ප්‍රගමනයක් සිදු වූයේ [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු රාජවංශ]] (ක්‍රි.පූ. 1046–256) සමයේ ය. නමුත් ක්‍රි.පූ. 8වන සියවස වන විට ෂෝවු රාජවංශය අභ්‍යන්තර සහ බාහිර පීඩනයන්ට ලක්ව කුඩා රාජ්‍යවලට කැඩී ගියේ ය. මෙය [[වසන්ත සහ සරත් සමය|වසන්ත සහ සරත් සමයේ]] ඇරඹුම වූ අතර එය අනතුරුව [[සතුරු රාජ්‍ය යුගය]] දක්වා විහිදිණි. මෙය චීන රාජවංශයේ දුර්වල රාජ්‍ය සමයන් අතුරින් එකක් ලෙස සැලකෙන අතර මෑතක දී එනම් 1927දී ඇරඹුණු [[චීන සිවිල් යුද්ධය]] ද එවැනි අවස්ථාවකි.

බහු රාජධානි සහ යුධඅධිපතිවරුන්ගේ යුගයන්හි දී, [[චීන ඉතිහාසයේ රාජවංශ|චීන රාජවංශ]] විසින් චීනයේ විවිධ ප්‍රදේශ පාලනය කර ඇත. සමහර යුගයන්හි දී පාලනය නූතන [[ෂින්ජියෑං]] සහ [[ටිබෙටය]] වැනි පදේශ දක්වා ද විහිදිණි. ක්‍රි.පූ. 221දී [[ක්වින් රාජවංශය|චින් රාජවංශ‍යේ]]  [[ක්වින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]] විසින් විවිධ [[සතුරු රාජ්‍ය සමය|සතුරු රාජ්‍ය]] එක්සත් කර &quot;[[චීන අධිරාජයා|අධිරාජයා]]&quot; (''හුවාංඩි'') යන විරුද නාමය ආරූඪ කර ගන්නා ලදී. මෙය මහේශාක්‍ය චීන අධිරාජ්‍යයේ ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. අනතුරුව බලයට පැමිණි රාජවංශ විසින් අධිරාජයාට විශාල භූමි ප්‍රදේශ ඍජුවම පාලනය කළ හැකිවන පරිදි පරිපාලන ක්‍රම ගොඩනගන ලදී. චීනයේ අවසන් රාජවංශය වූයේ [[ක්විං රාජවංශය|චිං]] (1644–1912) රාජවංශයයි. ඉන් අනතුරුව 1912දී [[චීන සමූහාණ්ඩුව (1912-1949)|චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් ද, 1949දී [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් ද මහා චීන භූමියේ පාලනය ගෙන යන ලදී.

ක්‍රි.පූ. 206 සිට ක්‍රි.ව. 1912 දක්වා වූ සියවස් 21ක කාලය තුළ චීන රාජ්‍යය තුළ එදිනෙදා පාලනය ගෙනයාමට ''[[විද්වත් නිලධාරීන්]]'' නම් වූ විශේෂ නිලධාරීහු උපකාර වූහ. අක්ෂර කලාවට සහ දර්ශනය පිළිබඳ හසල දැනුමක් තිබූ තරුණ නිලධාරීන් අපහසු විභාග මාලාවක් ඔස්සේ ප්‍රවේශමෙන් මෙම තනතුර සඳහා තෝරාගන්නා ලදී. චීන ඉතිහාසය විචාරීමේ දී පෙනී යන කරුණක් වන්නේ මාරුවෙන් මාරුවට එළැඹි දේශපාලන ස්ථාවර සහ අස්ථාවර යුගයන්වල දී චීනය නිතර ස්ටෙප්ස් භූමියේ ජනයාගේ ආක්‍රමණවලට ලක් වූ බවයි. අනතුරුව ඔවුන්ව [[හන් චීන]] ජනගහනය විසින් අධිශෝෂණය කරගනු ලැබිණි. ආසියාවේ අනෙක් පෙදෙස් සහ බටහිර ලෝකයෙන් සිදු ළුූ සංස්කෘතික සහ දේශපාලන බලපෑම් නිසා සිදු වූ සංක්‍රමණ, සංස්කෘතික ආභාසයන්, ව්‍යාප්තිය, සහ විදේශ සබඳතා නූතන චීන සංස්කෘතිය හැඩගැස්වීමට මහෝපකාරී විය.

== ප්‍රාග්ඓතිහාසික යුගය ==
{{Prehistoric cultures of China}}

===පේලියොලිතික===
{{see also|චීනයේ පේලියොලිතික ස්ථාන}}
මීට අවුරුදු මිලියන ගණනකට පෙර ''[[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්|හෝමෝ ඉරෙක්ටස්ගෙන්]]'' චීනය ජනාවාස වන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;MagnetostratigraphicDating&quot;&gt;{{cite journal|author1=Rixiang Zhu|author2=Zhisheng An|author3=Richard Pott|author4=Kenneth A. Hoffman|title=Magnetostratigraphic dating of early humans of in China|journal=Earth Science Reviews|volume=61|date=June 2003|pages=191–361|url=http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|format=PDF|issue=3–4|access-date=2016-09-03|archive-date=2011-07-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20110724001314/http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;[[ෂියාඕචංලියාං]] භූමියේ කැණීම්වලින් සොයාගත් ගල් ආයුධ මීට අවුරුදු මිලියන 1.36 ට පෙර ඒවා බව චුම්බක කාලනිර්ණ ක්‍රම මගින් සොයාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Xiaochangliang&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070813201519/http://www.mnh.si.edu/anthro/humanorigins/whatshot/2001/wh2001-3.htm|archivedate=13 August 2007|title=Earliest Presence of Humans in Northeast Asia|publisher=[[Smithsonian Institution]]|accessdate=4 August 2007}}&lt;/ref&gt; ෂාන්ෂි පළාතේ [[ෂිහූඩු|ෂිහූඩු]] පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයෙන් ''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්'' ගින්දර භාවිතා කළ බවට (මීට අවුරුදු මිලියන 1.27 කට ඉහත) ආදිතම වාර්තා හමු වේ.&lt;ref name=&quot;MagnetostratigraphicDating&quot; /&gt;[[යුවාන්මූ මන්|යුවාන්මූ]] සහ පසුව [[ලැන්ටියන් මන්|ලැන්ටියන්]] ප්‍රදේශවල කැනීම් මගින් ආදිතම ජනාවාස වීම් හදුනාගත හැක. චීනයෙන් සොයාගනු ලැබූ වඩාත් ප්‍රසිද්ධම ''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්'' නිදර්ශකය [[පීකිං මිනිසා]] ලෙස හදුන්වනු ලබන අතර එය 1923–27 කාලයේ සොයාගෙන තිබේ. [[හුනාන්|හුනාන් හි]] [[‍දාඕ ප්‍රාන්තය|දාඕ ප්‍රාන්තයේ]] [[ෆුයාන් ගුහාව|ෆුයාන් ගුහාවෙන්]] සොයා ගන්නා ලද ෆොසිලභවනය වූ ''හෝමෝ සේපියන්ස්''ගේ දත් ක්‍රි. පූ. 125,000–80,000 පමණ කාලයට අයත් යැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bbc.com/news/science-environment-34531861|title=Fossil teeth place humans in Asia '20,000 years early'|publisher=[[:en:BBC News|]]|accessdate=14 October 2015}}&lt;/ref&gt;

===නියෝලිතික===
{{see also|චීනයේ නියෝලිතික සංස්කෘතීන් ලැයිස්තුව}}
ක්‍රි.පූ.10000 අවට කාලය චීනයේ නියෝලිතික (නව ශිලා) යුගය පැවති සමයයි .&lt;ref name=&quot;neolithic period in china&quot;&gt;{{cite web|title=Neolithic Period in China|url=http://www.metmuseum.org/toah/hd/cneo/hd_cneo.htm|work=Timeline of Art History|publisher=[[Metropolitan Museum of Art]]| date= October 2004|accessdate=10 February 2008}}&lt;/ref&gt;

පැරණි සාක්ෂි [[විකිරණශීලී කාබන් දිනැයුම|විකිරණශීලී කාබන් කාලනිර්ණයට]] අනුව චීනයේ [[මෙනේරි ]] වගාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ.7000 පමණ දක්වා දිවෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web| title=Rice and Early Agriculture in China|url=http://www.mc.maricopa.edu/dept/d10/asb/anthro2003/legacy/banpo/banpo.html|work=Legacy of Human Civilizations|publisher=Mesa Community College|accessdate=10 February 2008}}&lt;/ref&gt; යැංසි ගංගාවෙන් හමු වූ වී වගාකළ බවට ඇති පැරණිතම සාක්ෂිය කාබන්-දිනැයුම අනුව වසර 8,000ක් පමණ පැරණි බව හෙළි වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Pringle&quot; /&gt; ගොවිතැන [[ජියාහු]] සංස්කෘතියේ පිබිදීමට හේතු විය. (ක්‍රි. පූ. 7000 සිට 5800). නිංෂියා හි, [[දමයිඩි]] ප්‍රදේශයෙන් [[චීනයේ නියෝලිතික සලකුණු|ගල් කැටයම්]] 3,172ක් හමු වී ඇති අතර ඒවා ක්‍රි. පූ. 6000–5000 අතර කාලයට අයත් යැයි සැලකේ. &quot;ඒ අතරින් තනි සංකෙත්  8,453 ක් මගින් හිරු, සදු, තාරකා, දෙවියන්, දඩයම් සහ තෘණ උලාකන දර්ශන නිරූපණය වෙයි.&quot; මෙම රූප පැරණි චීන අක්ෂරවලට සමාන බවක් දක්වයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|title=Carvings may rewrite history of Chinese characters|publisher=[[Xinhua]] online|date=18 May 2007|accessdate=19 May 2007|archive-date=3 March 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170303223737/http://news.xinhuanet.com/english/2007-05/18/content_6121225.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; චීන [[පූර්ව-ලිවීම්]] ක්‍රි. පූ. 7000 අවට ජියාහු වලින්,&lt;ref name= &quot;earliest writing&quot;&gt;{{cite news |title='Earliest writing' found in China |first=Paul |last=Rincon |date=17 April 2003 |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2956925.stm |work=BBC News }}&lt;/ref&gt; ක්‍රි. පූ. 5800 – 5400 පමණ [[දඩිවන් සංස්කෘතිය|දඩිවන්]] ප්‍රදේශයේන ද, ක්‍රි. පූ. 6000 පමණ දමයිඩි ප්‍රදේශයෙන් සහ.&lt;ref&gt;[[Qiu Xigui]] (2000). ''Chinese Writing''. English translation of 文字學概論 by Gilbert L. Mattos and [[Jerry Norman (sinologist)|Jerry Norman]]. Early China Special Monograph Series No. 4. Berkeley: The Society for the Study of Early China and the Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley. ISBN 978-1-55729-071-7&lt;/ref&gt;[[බන්පෝ|බන්පෝ හි]] පස්වන සහස්‍රය අවට හමු වේ. සමහර විද්‍යාර්ථීන් යොජනා කරන්නේ [[ජියාහු සංකේත]] (ක්‍රි. පූ. 7වන සහස්‍රය) පැරණි චීන ලේඛන ක්‍රමයක් බවයි.&lt;ref name= &quot;earliest writing&quot;/&gt; [[හෙනාන්|හෙනාන්හි]] [[ෂින්හෙං]] ප්‍රාන්තයේ [[පෙයිලිගැං සංස්කෘතිය|පෙයිලිගැං සංස්කෘතික]] භූමියකින් ක්‍රි.. පූ. 5,500 සිට 4,900 අතර කාලයට අයත් ජනාවාස හමු වූ අතර එම ස්ථා‍නයේ කෘෂිකර්මය පිළිබද සාක්ෂි, ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම්, කුඹල් කර්මාන්තය සහ මියගිය පුද්ගලයන් භූමදානය කිරීම වැනි අභිචාර ක්‍රම පැවතී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Peiligang Site | url=http://www.chinaculture.org/gb/en_artqa/2003-09/24/content_39079.htm | publisher=[[Ministry of Culture of the People's Republic of China]]|year=2003|accessdate=10 February 2008}}&lt;/ref&gt; ජනගහන වර්ධනයත් සමග කෘෂිකර්මාන්තය දියුණුවට පත් විය. බෝග ගබඩා කිරීම, බෙදා හැරීම ද දියුණු විය.&lt;ref name = &quot;Pringle&quot;&gt;{{cite journal| last= Pringle| first= Heather| title= The Slow Birth of Agriculture| url= http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm| work= [[Science (journal)|Science]]| year= 1998| volume= 282| page= 1446| doi= 10.1126/science.282.5393.1446| access-date= 2016-09-03| archive-date= 2011-01-01| archive-url= https://web.archive.org/web/20110101201656/http://cas.bellarmine.edu/tietjen/images/neolithic_agriculture.htm| url-status= dead}}&lt;/ref&gt; පසුකාලීන [[නියෝලිතික]] සමයේ, [[කහ ඟ|කහ ගංගා]] නිම්නය [[යැංෂාඕ සංස්කෘතිය|යැංෂාඕ සංස්කෘතික]] මධ්‍යස්ථානයක් (5000 BC to 3000 BC) ලෙස වර්ධනය වූ අතර, පළමු ගම් හමු විය. ඒ අතරින් පුරාවිද්‍යාත්මකව වඩාත් වැදගත් ස්ථානය වන්නේ ‍[[ෂියාන්|ෂියාන්හි]] [[බැන්පෝ]] නම් ස්ථානයයි.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wertz|first=Richard R.| title= Neolithic and Bronze Age Cultures| url=http://www.ibiblio.org/chinesehistory/contents/02cul/c03s04.html|work=Exploring Chinese History| publisher=[[ibiblio]] |year= 2007| accessdate=10 February 2008}}&lt;/ref&gt; පසුව යැංෂාඕ සංස්කෘතිය අභාවයට පත් කරමින් [[ලොංෂාන් සංස්කෘතිය]] ක්‍රි.පූ. 3000 සිට 2000 දක්වා කහ ගංගා නිම්නයේ මධ්‍යගත විණි.

===ලෝකඩ යුගය===
{{see also|චීනයේ ලෝකඩ යුගයේ ස්ථාන ලැයිස්තුව}}
ලෝකඩ යුගයට අයත් නිර්මාණ [[මජියායාඕ සංස්කෘතිය|මජියායාඕ සංස්කෘතියෙන්]] (ක්‍රි.පූ. 3100 සහ 2700 අතර) හමු වේ.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Martini, I. Peter|title=Landscapes and Societies: Selected Cases|publisher=[[Springer Science+Business Media|Springer]]|year=2010|isbn=90-481-9412-1|page=310}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author=[[Charles Higham (archaeologist)|Higham, Charles]]|title=Encyclopedia of ancient Asian civilizations|url=https://archive.org/details/encyclopediaofan0000high|publisher=[[Infobase Publishing]]|year=2004|isbn=0-8160-4640-9|page=[https://archive.org/details/encyclopediaofan0000high/page/200 200]}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව ලෝකඩ යුගයට අයත් මෙවලම් ඊසානදිග චීනයේ [[පහළ ෂියාජියාඩියන් සංස්කෘතිය|පහළ ෂියාජියාඩියන් සංස්කෘතියෙන්]] (ක්‍රි.පූ. 2200 - 1600&lt;ref&gt;''Leadership Strategies, Economic Activity, and Interregional Interaction: Social Complexity in Northeast China'', pp.&amp;nbsp;89&lt;/ref&gt;)ද හමු වේ.

== පුරාතන චීනය&lt;!--'Ancient China' redirects here--&gt; ==
===ශියා රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 2100 – 1600 පමණ)===
{{main|ශියා රාජවංශය}}
[[සිමා චියාන්]] ඉතිහාසඥයාගේ (ක්‍රි.පු 145 – 90) ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා]]'' හා ''[[උණ අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' යන ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන් [[ ශියා රාජවංශය]] (ක්‍රි.පූ. 2100 සිට 1600 දක්වා) චීනයේ ඓතිහාසික වාර්තාවල විස්තර වන පැරණිම රාජවංශය ලෙස සැලකේ..&lt;ref name=&quot;state1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;The Ancient Dynasties&quot;/&gt;

රාජවංශයේ සැබවින්ම පැවතියේද යන්න පිළිබඳ නොයෙකුත් මතවාද ඇත. නමුත් එවැනි රාජවංශයක් පැවති බවට පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි පවතී. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ වාර්තා අනුව සිමා චියාන් පවසන්නේ ශියා රාජවංශයේ ආරම්භය ක්‍රි.පූ. 2200 අවට සිදු වී ඇතිබවයි. එය තවමත් සනාථ වී නොමැත. දැන් බොහෝ පුරාවිද්‍යාඥයින් විසින් ශියා සහ මධ්‍යම [[හෙනාන්]] පළාතේ [[අර්ලිටොවු සංස්කෘතිය|අර්ලිටොවු]] කැනීම් සමග සම්බන්ධයක් ගොඩනැගීමට උත්සාහ දරනු ලබයි.&lt;ref&gt;[http://www.nga.gov/exhibitions/chbro_bron.shtm Bronze Age China] at [http://www.nga.gov/ National Gallery of Art]&lt;/ref&gt; ඊට හේතුව ක්‍රි. පු. 2000 ට පමණ අයත් ලෝකඩ උණු කළ මෙවලම් එම පෙදෙසින් සොයා ගැනීමට හැකිවී තිබීමය. මෙම භූමියෙන් සොයාගත් මැටි බඳුන් සහ කවචවල ඇති සලකුණු නූතන චීන අක්ෂරවල පූර්වජයන් ලෙස සැක කෙරේ.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20050213035644/http://www.gog.com.cn/gz/art0402/ca615230.htm Scripts found on Erlitou pottery] (written in [[Simplified Chinese]])&lt;/ref&gt; [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑංහි]] [[දිවැස් අස්ථි]] සහ [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු]] ෂෝවු ලෝකඩ බඳුන් වල කළ ලේඛන අනුව ශියා යුගය ගැන සුළු වශයෙන් තොරතුරු අනාවරණය වී ඇත.

මිථ්‍යාවන්ට අනුව, මෙම රාජවංශය ක්‍රි.පූ. 1600 අවට [[මිංටියාඕ හි සටන]]ට සමගාමීව මෙම රාජවංශය අවසන් වන්නට ඇත.

===ෂෑං රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 1600–1046 පමණ)===
[[File:Shang_dynasty_inscribed_tortoise_plastron.jpg|right|size|150px|thumb|ෂෑං රාජවංශ සමයට අයත් දිවැස් අස්ථි]]
{{main|ෂෑං රාජවංශය}}
{{further|චීන ලෝකඩ යුගය}}
:''අගනුවර: [[යින්ෂු|යින්]], [[අන්යං]] අසල''

ක්‍රි.පු. 1600 – 1046 කාලයේ දී ෂෑං රාජවංශයේ පැවැත්ම ගැන කියවෙන පුරාවිද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් කොටස් දෙකකි. මුල් කොටස අයත් වන්නේ ආදි ෂෑං යුගය  (ක්‍රි.පු 1600 – 1300 ශ. ව) ට වන අතර එම මූලාශ්‍ර සොයා ගන්නා ලද්දේ [[අර්ලිගෑං සංස්කෘතිය|අර්ලිගෑං]], [[ෂෙංෂොවු]] සහ ෂැංචෙං වලින්ය.{{Citation needed|date=May 2012}} දෙවන කොටස අයත් වන්නේ පශ්චාත් ෂෑං හෙවත් යින් (殷) යුගයට වන අතර ඒවායේ නිමිති කියන ඇටකටු වල කළ ලේඛන විශාල ලෙස කර ඇත. ෂෑං හි අග නගර නවය අතුරින් අන්තිම අගනගරය වුයේ [[අන්යං]] (වර්තමානයේ [[හෙනාන්]]) ය. ඒ ක්‍රි.පු. 1300 – 1046 අතර කාලවකවානුවයි.අන්යංවලින් හමු වූ සොයාගැනීම් අතර චීන ඉතිහාසය පිළිබඳ ලියැවුණු පැරණිම වාර්තා ද වෙයි: එනම් සත්ත්ව අස්ථි හෝ කවච මත අනාවැකි සටහන් අන්තර්ගත පැරණි චීන සටහන් ය. ක්‍රි.පූ. 1500අවට යුගයට කාලනිර්ණය කොට ඇති මේවා &quot;[[දිවැස් අස්ථි]]&quot; ලෙස ප්‍රසිද්ධ ය.&lt;ref name=&quot;William&quot;/&gt;

[[File:China 1.jpg|left|thumb|කහ ගංගා නිම්නයෙන් සොයා ගන්නා ලද ෂෑං යුගයට අයත් උසස් සමාජවල නටබුන්]]
ෂෑං රාජවංශයේ රජවරු 31 දෙනෙක් රජකම් කළහ. මෙම සමයේ ''[[මහා ඉතිහාසඥයාගේ වාර්තා]]'' අනුව මෙහි අගනුවර සය වරක් මාරු කර ඇත.{{Citation needed|date=April 2014}} ක්‍රි.පූ. 1350දී අවසන් අගනුවර (සහ වැදගත්ම) ලෙස [[යින්ෂු|යින්]] තෝරා ගැනුණු අතර එය රාජවංශයේ ස්වර්ණමය යුගය විය.{{Citation needed|date=April 2014}} ඉතිහාසය අනුව යින් රාජවංශය යන පදය ෂෑං රාජවංශයේ පර්යාය නාමයක් ලෙස සැලකෙන අතර එය විශේෂයෙන් ෂෑං රාජවංශයේ පසු භාගය සඳහන් කිරීමට යොදනු ලබයි.{{Citation needed|date=April 2014}}

පසුකාලීන චීන ඉතිහාසඥයන් පැවසීමට පුරුදුව සිටියේ එක් රාජවංශයකට පසු තවත් රාජ වංශයක් වශයෙන් පැවත එන්නේ යැයි කියන මතය ය. නමුත් අතීත චීනය තුළ සත්‍ය දේශපාලනික තත්ත්වය මීට වඩා බොහෝ සංකිර්ණ එකක් වු බව දැනගන්නට ලැබේ. මේ නිසා, සමහර චීන උගතුන් ප්‍රකාශ කරන පරිදි ශියා හා ෂෑං රාජවංශ සමකාලීනව පැවති දේශපාලනික වස්තූ බීජයන් වීමට හැකිය. එය හරියට පුර්ව ෂෝවු රාජවංශය (ෂෑං රාජ වංශයෙන් පසු බලයට පැමිණි), ෂෑං රාජවංශය පැවති කාලයේම පැවතියැයි කියන්නාක් වැනි ය.{{Citation needed|date=April 2014}}

අන්යංවලින් සොයා ගන්නා ලද ලේඛන ගත වාර්තා, ෂෑං රාජවංශයේ පැවැත්ම තහවුරු කළ ද,{{Citation needed|date=November 2012}} බොහෝ බටහිර විද්වත්හු ෂෑං රාජවංශය සහ අන්යංහි සොයැගැනීම් අතර සම්බන්ධය පිළිගැනීමට මැලි වෙති. උදාහරණයක් වශයෙන් [[සැන්ෂිංඩුයි|සැන්ෂිංඩුයිහි]] සිදුකරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක සොයා ගැනීම් වලින් අන්යංවල නොපැවති තාක්ෂණයෙන් උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් ගැන පැහැදිලි වේ. ෂෑං රාජවංශය අන්යං සිට කොපමණ දුරකට විහිදී තිබුණ ද යන්න පිළිබඳව සැපයීමට තරම් ප්‍රබල සාක්ෂි නැත. ප්‍රබලම තර්ක මාත්‍රය වන්නේ, නිල ඉතිහාසයේ සදහන් ෂෑං රාජ වංශය විසින්ම පාලනය කරන ලද අන්යං නගරය, ප්‍රදේශයේ වෙනත් බොහෝ නානාප්‍රකාර සංස්කෘතික ජනාවාස සමග සමකාලීනව පැවතුණු බව හා ඔවුනොවුන් අතර වෙළෙදාමද සිද්ධ වුණු බවය.{{Citation needed|date=April 2014}}

===ෂෝවු රාජවංශය (ක්‍රි.පූ.1046–256)===
[[File:You with zigzag thunder pattern.jpg|thumb|[[චීන ලෝකඩ නිර්මාණ|ලෝකඩ]] චාරිත්‍ර බඳුනක් ([[යූ (බඳුන)|යූ]]), බටහිර ෂෝවු රාජවංශය]]
{{main|ෂෝවු රාජවංශය|චීනයේ යකඩ යුගය}}
:''අගනුවරවල්: [[ෂියැන්]], [[ලුවෝයැං]]''

ෂෝවු රාජවංශය (ක්‍රි.පූ 1046 – 256 පමණ දක්වා) චීනයේ වැඩිම කාලයක් පැවති රාජවංශය ලෙස සැලකෙයි.  ෂෝවු රාජ වංශයයි. ක්‍රි.පූ. 2වන සහස්‍රය වන විට [[කහ ගඟ|කහ ගංගා]] නිම්නයේ ෂෝවු රාජවංශය නැගී විත් ෂෑං රාජ්‍යය පුරා පැතිර ගියේ ය. ෂෝවු රාජවංශය යටතේ  [[වැඩවසම් ක්‍රමය|අර්ධ වැඩවසම් කුමයක්]] පැවති බව සැලකෙයි. ෂෝවුවරු ෂෑංවරුනට බටහිරින් ජීවත් වූහ. ෂෑං රාජවංශය විසින් ෂෝවු නායකයා බටහිර ආරක්ෂකයා ලෙස පත්කර ඇත. ෂෝවුහි පාලකයා වූ  [[ෂෝවුහි වු රජු|වු රජු]] සිය සොහොයුරා වූ [[ෂෝවුහි ආදිපාද|ෂෝවුහි ආදිපාදවරයාගේ]] ආධාර ඇතිව [[මුයේහි සටන|මුයේහි සටනේදී]] ෂෑංවරුන්ව  පරාජය කළේ ය

‍සිය පාලනය නීත්‍යානුකූල කිරීම සඳහා ෂෝවු රජු [[ස්වර්ග වරම|ස්වර්ග වරම හෙවත් දිව්‍ය ආඥාව]] ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙය ඉන්පසු බලයට පත් වූ සෑම රාජවංශයක් විසින්ම භාවිතා කරන ලදී.{{citation needed|date=January 2016}} ෂෑංඩි මෙන් සෙසු දෙවිවරුන් පාලනය කළ දෙව්ලොව (''ටියෑන්'') විසින් චීනය පාලනය කළ යුතු තැනැත්තා තීරණය කරන බව ඉන් පැවසිණි. පාලකයාහට ස්වර්ග වරම නොමැති වූ විට නොයෙකුත් ස්වාභාවික විපත් සිදු වන බව පැවසිණි. එනිසා පාලකයාට සිය ජනතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමට සිදු විය. නැතිනම් රාජකීය නිවසෙන් කිරුළ ගිලිහී නව නිවසක් වෙත ස්වර්ග වරම හිමිවනු ඇත.

ෂෝවුවරු අනතුරුව සිය අගනුවර බටහිර දෙසට කහ ගංගාවේ ශාඛාවක් වූ  [[වෙයි ගඟ]] අසල නූතන [[ෂියෑන්]] ආසන්න පෙදෙසකට විස්ථාපනය වූ අතර එය [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්නය තෙක් ව්‍යාප්ත විය. මෙය චීන ඉතිහාසයේ උතුරේ සිට අකුණට සිදු වූ සංක්‍රමණ අතරින් ප්‍රථම සංක්‍රමණය ලෙස සැලකෙයි.

===වසන්ත සහ සරත් සමය (ක්‍රි.පූ. 722–476)===
[[File:Pu with openwork interlaced dragons design.jpg|thumb|[[චීන මකරා|මකර]] සැරසිලි සහිත චීන පු බඳුනක්, [[වසන්ත සහ සරත් සමය]]]]
{{main|වසන්ත සහ සරත් සමය}}
:''අගනුවරවල්: බීජිං {{smaller|([[යැන් රාජ්‍යය]])}}; [[ෂියෑන්]] {{smaller|([[ක්වින් රාජ්‍යය]])}}''

8 වන ශතවර්ෂයේ [[වසන්ත සහ සරත් සමය|වසන්ත සහ සරත් සමයේ]] දී බලය විමධ්‍යගත විය. මෙම යුගය නම් කෙරුණේ  ''[[වසන්ත සහ සරත් අනුවාර්ෂික වාර්තා]]'' අනුවයි. මේ කාලයේදී ෂෝවු රාජවංශය විසින් යෙදවු ප්‍රාදේශීය හමුදා නායකයෝ නායකත්වය සඳහා සිය බලය යෙදවුහ. වයඹ දිගින් පැමිණි [[ක්වින් (රාජ්‍යය)|චින්]] ජනයා වැනි ආක්‍රමණිකයන්ගේ පැමිණීමත් සමඟ මෙම තත්ත්වය උග්‍රවිය. මේ නිසා ෂෝවු අගනගරය නැගෙනහිර පිහිටි [[ලුවෝයැං]] වෙත ගෙන යාමට සිදු විය. එයින් ‍ෂෝවු රාජවංශයයේ දෙවන විශාලතම අවධිය වු නැගෙනහිර ෂෝවු බිහිවිය. වසන්ත සහ රසත් සමය මගින් මධ්‍යගත ෂෝවු බලය බිඳවැටීමක් පෙන්නුම් කරයි. එහි ප්‍රාන්ත සිය ගණනක් ඇති විණි. ඒවායෙහි විසු දේශීය බලවතුන් දේශපාලන බලය ලබා ගත් අතර, ‍ෂෝවු රජුට නාමික වශයෙන් පමණක් සේවය ක‍ළේය. ඇතැම් ප්‍රාදේශීය බලවත්හු රාජකීය නාමයන් පවා ආරූඪ කරගත්හ.

චීන දර්ශනයේ [[සිතුවිලි පාසල් සියය]] මෙම යුගයේ මල්ඵල ගැන්වුණු අතර එය [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]], [[තාවෝවාදය]], [[නීතිගරුකවාදය (චීන දර්ශනය)|නීතිගරුකවාදය]] සහ [[මොහිවාදය]] සඳහා පදනම දමමින් වෙනස්වන දේශපාලන ලෝකයට ප්‍රතිචාර ලෙස ඇති විය.

===සතුරු රාජ්‍ය කාලය (ක්‍රි.පූ.476–221)===
{{main|සතුරු රාජ්‍ය කාලය}}
:''අගනුවරවල්: [[චීනයේ පැරණි අගනුවරවල්|කිහිපයකි]] {{smaller|(බහු රාජ්‍ය)}}''

දේශපාලන ‍නැඹුරුතාවයකින් අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 5වන ශතවර්ෂයෙන් පසු මුලික රාජ්‍යයන් 7ක් ඉතිරි විණි. එම රාජ්‍යයන් හකිනෙකා සමග සටන් කළ කාල වකවානුව [[සතුරු රාජ්‍ය කාලය]] ලෙස හැඳින්විය. ක්‍රි. පු. 256 තෙත් නාමික [[ෂෝවු රාජවංශය|ෂෝවු]] රජවරයෙක් සිටියේය. ඔහුට තිබුණේ සීමිත බලයකි.

මෙම සතුරු රාජ්‍යයන් අතර, වර්තමාන [[සිචුවාන්]], හා [[ලියාඕනිං]] විය. මේවා පාලනය වන ලද්දේ ආඥාපති හා ආණ්ඩුකාරයකු විසින් පාලනය කරනු ලබන ප්‍රාන්තයක් ලෙසිනි. (郡縣/郡县) වසන්ත හා සරත් කාලයේ භාවිතා වු මෙම පද්ධතියේ ශේෂයන් වර්තමානයේ [[චීන මහජන සමූහාණ්ඩුවේ පරිපාලන කොට්ඨාස|ෂෙං සහ ෂියෑන්]] ප්‍රාන්තවල දක්නට ඇත. (පළාත් සහ ප්‍රාන්ත, 省縣/省县)

මෙහි අවසාන ව්‍යාප්ත කිරීම චින්හි රජු වූ [[යිං ෂෙං]]ගේ වකවානුවේ දී සිදු විය. මොහු තවත් ප්‍රාන්ත 6 ක් එක්සත් කළ අතර ක්‍රි.පූ. 214දී වර්තමාන [[ෂේජියෑං]], ෆූජියෑන්, [[ග්වැංදොං]] සහ [[ගුවැංෂි]] ප්‍රදේශවලට අයත් භූමි ඈඳාගෙන තමන් [[ක්වින් ෂි හුවාං|පළමු අධිරාජයා]] (චින් ෂි හුවාං) ලෙස නිවේදනය කළේ ය.

== මහේශාක්‍ය චීනය ==
&lt;!--[[මහේශාක්‍ය චීනය]] redirects here--&gt;

===චින් රාජවංශය (ක්‍රි.පූ.221–206)===
[[File:Qinshihuang.jpg|thumb|[[චින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාං]]]]
{{main| චින් රාජවංශය}}
:''අගනුවර: [[ෂියෑන්යෑං]]''

ඉතිහාසඥයෝ චින් රාජවංශයේ සිට [[චිං රාජවංශය|චිං රාජවංශය]] අවසානය දක්වා සමය මහේශාක්‍ය චීනය (Imperial China) ලෙස හඳුන්වයි. [[චින් ෂි හුවාං|පළමු චින් අධිරාජයාගේ]] එක්සත් සමය වසර 12ක් පමණක් පැවතුණ ද, ඔහු [[හන් චීන]] මුල්බිම සිට යටතට ගෙන ඔවුන්ව [[ෂියෑන්යෑං]] (නූතන [[ෂියෑන්]] පෙදෙසට ආසන්න) ප්‍රදේශයේ පිහිටු වූ දැඩි මධ්‍යගත [[නීතිගරුකවාදය (චීන දර්ශනය)|නීතිගරුකවාදී]] රජයකට යටත් කර ගැනීමට සමත් විය. නීතිගරුකවාදය පිළිබඳ විශ්වාසය, චින් රාජ්‍යය දැඩි නීතිමය රාමුවක් යටතට සහ අධිරාජයාගේ අසීමිත බලතල කෙරෙහි යොමු කළේ ය. මෙම දර්ශනය අධිරාජ්‍යය යුධ ස්වරූපයෙන් ව්‍යාප්ත වීමට බලපෑවේ ය. චින් අධිරාජයා දේශපාලන විරුද්ධවාදීන් සාහසික ලෙස නිහඞතාවේ පවත්වා ගත් අතර මෙම සිද්ධිය [[පොත් ගිනිතැබීම සහ විද්වතුන් භූමදානය]] යන සිදුවීම මගින් පැහැදිළි කෙරේ. මෙය පසුකාලීණ හන් නැගී ඒමේ දී දේශපාලන ය පිළිබඳ වඩා මධ්‍යස්ථ පාසල් බිහිවීමට හේතුවන්නට ඇත.

[[File:Terracotta Army-China2.jpg|thumb|[[චින් ෂි හුවාං|චින් ෂි හුවාංගේ]] [[ටෙරාකොටා හමුදාව]].]]

වසන්ත සහ සරත් සමයන් හා සතුරු රාජ්‍ය යුගවල පීඩාවන්ගෙන් පසු චින් රාජවංශයේ වැදගත් සංසිද්ධීන් අතර මධ්‍යගත රජයක සංකල්පය හඳුන්වා දීම, නීතිමාලාව ඒකාබද්ධ කිරීම, ලිඛිත භාෂාවේ ප්‍රගමනය, මිනුම්කිරීම, සහ චීනයේ මුදල් භාවිතය දියුණු වීම යන සිදුවීම් වැදගත් වේ. මීට අමතරව මූලිකව මාර්ගවලට ගැලපීම සඳහා කරත්තවල අක්ෂ දණ්ඩේ දිග වෙනස් විණි. එය අධිරාජ්‍යය ජීව්‍ය වෙළඳ පද්ධතියක් සඳහා හේතු විණි. මධ්‍යගතවීමේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චින් රාජ්‍යය උතුරු සීමා ප්‍රාකාරය සම්බන්ධ කළ අතර මෙය  [[චීන මහා ප්‍රාකාරය|චීන මහා ප්‍රාකාරයේ]] ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි.

1912වන තෙක්ම පැවති චින් නිර්මාණයක් ලෙස විද්වතුන් කෙරෙහි විශ්වාසය තහවුරු කරමින් ආරම්භ වූ ''[[විද්වත්-නිලධාරියා|විද්වත්-නිලධාරි]]'' (&quot;විද්වත්-මහතා&quot;) තනතුර දැක්විය හැක. ඔවුහු සිවිල් සේවකයන් වූ අතර අධිරජුට දිනපතා පාලනය රැගෙන යාමට උපකාරී වූහ. දක්ෂ තරුණ පිරිමින් රාජකීය විභාගයක් පැවත්වීමෙන් අනුතුරුව මෙම තනතුර සඳහා පත්කෙරිණි. මෙම නිලධාරීන් [[අක්ෂර කලාව]] සහ කොන්ෆියුසියානු දර්ශනය උගත යුතු විය. ඉතිහාසඥ විං-ට්සිට් චන් පවසන්නේ:
:සාමාන්‍ය කථනයේ දී, මෙම විද්වත්-මහත්මාගේ වාර්තා ඉතා අගනේ ය. එය ප්‍රශංසා කිරීමට තරම් අගනා අතර එය 18වන සියවසේදී යුරෝපයේ ද අනුකරණයට ලක් විය. එසේවුවත්, එයට විශාල බාධාවක් වූයේ චීන රජයේ වූ පෞද්ගලික සලකාබැලීම් ය.&lt;ref&gt;{{cite book|author=Charles Alexander Moore, ed.|title=The Chinese Mind: Essentials of Chinese Philosophy and Culture|url=https://books.google.com/books?id=_DoyN2h56ucC&amp;pg=PA22|year=1967|publisher=U of Hawaii Press|page=22}}&lt;/ref&gt;

===හන් රාජවංශය (ක්‍රි.පූ. 202–ක්‍රි.ව. 220)===
{{main|හන් රාජවංශය}}
:''අගනුවරවල්: [[චැන්ග්ඈන්]], [[ලුවෝයෑං]], [[ලියෑං]], [[ෂුචං]]''

====බටහිර හන්====
[[File:ChangXingongdeng.jpg|thumb|දණගසා සිටින සේවිකාවකගේ හැඩය ගත් සර්පණ පියනක් සහිත  [[හන් රාජවංශය|හන් රාජවංශ]] [[තෙල් පහන|තෙල් පහනක්]] (ක්‍රි.පූ. 2වන සියවස)]]
කෙටිකලක් පැවති ඒකාබද්ධ [[ක්වින් රාජවංශය|චින් රාජවංශය]], [[චු-හන් සටන|සිවිල් යුද්ධ‍යකින්]] පරාජය කොට [[හන් රාජවංශය]] ආරම්භ කරනු ලැබුවේ [[හන් හි ගඔෂු අධිරාජයා|ලියු බං]] විසිනි. හන් රාජවංශයේ දිගු පාලන සමය චීන ඉතිහාසයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස සැලකෙයි. එහි දිගු කාලීන සෞභාග්‍යමත් ස්ථාවර පාලනය එක්සත් චීන රාජ්‍යයක් සඳහා පදනම යෙදී ය. හන් රාජවංශ සමයේ චීන රාජ්‍යය වඩාත් ව්‍යාපත් වූ එය ඈත බටහිර පෙදෙස් දක්වා ද ව්‍යාප්ත විය. [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]] දර්ශනයක් ලෙස ඔසවා තැබුණු අතර එය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ කලාව, සංස්කෘතිය සහ විද්‍යාවේ දියුණුවට හේතු විය. මෙම සමයේ චීන ඉතිහාසයේ සිදු වූ බලපෑම නිසා රාජවංශයේ නාමය වූ &quot;හන්&quot; යන්න නූතන චීනයේ [[හන් චීන| බහුලව වෙසෙන ජනවර්ගය]] විසින් ආදේශ කොටගෙන ඇත. මෙය චීන භාෂාව සහ [[චීන අක්ෂර|ලිඛිත අක්ෂර]] හැඳින්වීමට නිතර භාවිතා වේ.

[[හන් හි වෙන් අධිරාජයා|වෙන්]] සහ [[හන් හි ජිං අධිරාජයා|ජිං]] අධිරාජවරුන්ගේ රාජ්‍ය නිර්බාධ ප්‍රතිපත්තිය නිසා [[හන් හි වු අධිරාජයා|වු අධිරාජයාට]] අධිරාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට ගෙන ඒමට හැකි විය. ඔහුගේ බලය ශක්තිමත් කිරීමට කොන්ෆියුසියානුවාදය බෙහෙවින් උපකාරී විය. එහි අධ්‍යයන සහ දියුණුව සඳහා [[ටායිෂුඒ|රාජකීය විශ්වවිද්‍යාල]] පිහිටුවන ලද අතර වෙනත් [[සිතිවිලි පාසල් සියය|චින්තන පාසල්]] අධෛර්යයට ලක්කෙරිණි.

සංචාරක [[ෂියොන්ග්නු අධිරාජ්‍යය]] දුර්වල කිරීමට [[හන්-ෂියොන්ග්නු යුද්ධය|ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර]] දියත් කෙරුණු අතර ඔවුන්ගේ බලපෑම උතුරින් චීන මහා ප්‍රාකාරය දක්වා සීමා කරන ලදී. [[ෂෑං ක්වියැන්]]ගේ ප්‍රධානත්වයෙන් සිදු වූ විද්වත් උත්සාහයන් නිසා හන් අධිරාජ්‍යය [[බටහිර ප්‍රදේශ|ටරිම් ද්‍රෝණියේ රාජ්‍ය]] දක්වා ව්‍යාප්ත වූ අතර චීනය සහ බටහිර යා කළ [[සේද මාවත]] විවෘත විය. මෙය ද්වි පාර්ශ්වික වෙළඳාම සහ සංස්කෘතික හුවමාරුවක් සඳහා හේතු විය. දකුණින් [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] නිම්නයේ වූ විවිධ කුඩා රාජ්‍ය ද අධිරාජ්‍යයට ඈඳා ගැනිණි.

මීට අමතරව වු අධිරාජයා [[බේයුඒ]] ගෝත්‍රයට එරෙහිව [[හන් රාජවංශයේ නිරිතදිග ව්‍යාප්තිය|යුධ ව්‍යාපාර මාලාවක්]] දියත් කළේ ය. එසේම ඔහු [[මින්යුඒ එරෙහි  හන් ව්‍යාපාර|ක්‍රි.පූ. 135දී මින්යුඒ]] ද, [[හන්-නාන්යුඒ යුද්ධය|ක්‍රි.පූ.111දී නාන්යුඒ]], සහ [[ඩියෑන් එරෙහි හන් ව්‍යාපාර:ය|ක්‍රි.පූ. 109දී ඩියෑන්]] පෙදෙසත් ඈඳාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Yingshi|last=Yu|editor=Denis Twitchett|editor2=Michael Loewe|title= Cambridge History of China: Volume I: the Ch'in and Han Empires, 221 B.C. – A.D. 220|year=1986|publisher=University of Cambridge Press|isbn=978-0-5212-4327-8|pages=455–458}}&lt;/ref&gt; සංක්‍රමණය සහ යුධ ව්‍යාපාර නිසා දකුණෙහි සංස්කෘතිය උරා ගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Pingfang|last=Xu|title=The Formation of Chinese Civilization: An Archaeological Perspective|url=https://archive.org/details/formationofchine0000chan|year=2005|publisher=Yale University Press|isbn=978-0-300-09382-7|page=[https://archive.org/details/formationofchine0000chan/page/281 281]}}&lt;/ref&gt; එසේම මෙය හන් රාජ්‍යයට අග්නිදිග ආසියානු රටවල් සමග වෙළඳ සම්බන්ධතා පැවැත්වීමට ආධාර විය.&lt;ref&gt;{{cite book|first=Jacques|last=Gernet|title=A History of Chinese Civilization|url=https://archive.org/details/historyofchinese00gern_0|year=1996|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-49781-7|pages=[https://archive.org/details/historyofchinese00gern_0/page/127 126]–127}}&lt;/ref&gt;

[[හන් හි වු අධිරාජයා|වු අධිරාජයාගෙන්]] පසු අධිරාජ්‍යයේ ව්‍යාප්තිය නතර වූ අතර එය ක්‍රමයෙන් පිරිහෙන්නට පටන්ගත්තේ ය. ආර්ථිකව අධික යුධ ව්‍යාපාර සහ ව්‍යාපෘති නිසා රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරය  දුර්වල විය. ප්‍රබල පවුල් විසින් භූමි අත්පත් කරගැනුම නිසා බදු පදනම අඩු විය. විවිධ අගබිසෝවරුන්ගේ වංශිකයින් අදක්ෂ පාලකයන්ව මෙහෙයවීමට උත්සාහගත් අතර [[වැං මැං]] විසින් රාජ්‍ය පැහැරගැනීමෙන් පසු රාජවංශය බිඳවැටිණි.

====ෂින් රාජවංශය====
ක්‍රි.ව. 9දී [[වැං මැං]] [[ස්වර්ග වරම|ස්වර්ග වරම]] අනුව හන් රාජවංශයේ අවසානය සනිටුහන් කළ යුතු බවත්, සිය නැගී ඒම සිදුවන බවත් ය. ඔහු කෙටිකාලයක් පැවති [[ෂින් රාජවංශය|ෂින් (&quot;නව&quot;) රාජවංශය]] ආරම්භ කළේ ය. වැං මැං පුළුල් භූමි සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරයක් ආරම්භ කළේ ය. ඒ අතර වහල් සේවය අහෝසි කිරීම, ඉඩම් ජනසතු කිරීම සහ බෙදා දීම ප්‍රධාන විය. නමුත් මෙම ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා ඉඩම්හිමි විද්වතුන් සහාය නොවූයේ ඔවුන් ප්‍රවේණිදාස ක්‍රමයට ප්‍රියකළ නිසායි. මේ නිසා බලය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර  භූමිය අඩු විය. මෙය තවත් සංකීර්ණ කරමින් [[කහ ගඟ]] පිටාර ගලන්න‍ට වූ අතර එහි රොන්මඩ තැන්පත් වීම නිසා එය ශාඛා දෙකකට බෙදී විශාල ගොවීන් සංඛ්‍යාවක් මරණයට පත් විය. පසුව ක්‍රි.ව. 23දී [[වෙයෑං මාලිගය]] තුළ දී කලහකාරී ගොවීන් පිරිසක් විසින් වැං මැං මරා දමන ලදී.

====නැගෙනහිර හන්====
පැරණි අගනුවර වූ [[ෂියෑන්]] පෙදෙසට ''නැගෙනහිරින්'' පිහිටි [[ලුවෝයැං]]හි ඉඩම්හිමි වෙළඳ පවුල්වල උපකාරයෙන් [[හන් හි ගුවංවු අධිරාජයා|ගුවංවු අධිරාජයා]] හන් රාජවංශය නැවත ස්ථාපනය කළේ ය. මෙම නව යුගය [[නැගෙනහිර හන් රාජවංශය]] ලෙස හඳුන්වයි. [[හන් හි මිං අධිරාජයා|මිං]] සහ [[හන් හි ෂෑං අධිරාජයා|ෂෑං]] අධිරාජවරු අධිරාජ්‍යයේ පැරණි සංස්කෘතික සහ යුධ විභූතිය නැවත ගොඩනැගූහ. [[ෂියොන්ග්නු අධිරාජ්‍යය]] ද [[හන්-ෂියොන්ග්නු යුද්ධය#අවසාන අදියර|තීරණාත්මකව පරදවන ලදී]]. විද්වතකු සහ ජනරාල්වරයකු වූ [[බැන් චාඕ]] පසුව ආක්‍රමණ [[පාමීර්]] සිට [[කැස්පියන් මුහුද|කැස්පියන් වෙරළබඩ]] ප්‍රදේශ දක්වා ව්‍යාප්ත කරන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/440601/Ban-Chao Ban Chao], Britannica Online Encyclopedia&lt;/ref&gt; මෙලෙස [[සේද මාවත]] නැවත විවෘත වූ අතර විදේශීය සංස්කෘතීන් සහ වෙළඳම ඒකාබද්ධ විය. එසේම [[චීන බුදුදහම|බුදුදහමේ පැමිණීම]] ද සිදුවිය. මෙලෙම බටහිර සමග පැවති සංකීර්ණ සබඳතා නිසා මුහුදු මාර්ගයෙන් සිදු වූ පළමු [[රෝම-චීන සබඳතා|චීනය වෙත රෝම දූත ගමන]] පිළිබඳ චීන වාර්තා ක්‍රි.ව. 166දීත්, දෙවන දූත ගමන ක්‍රි.ව. 284දීත් සඳහන් වේ.

පැරණි චීනයේ විද්‍යාවේ සහ තාක්ෂණයේ විශාලම ප්‍රගමනය සිදු වූ රාජවංශය නැගෙනහිර හන් රාජවංශය ලෙස සැලකෙයි. [[කායි ලුන්]] විසින් [[කඩදාසි]] සොයාගැනීම, සහ මහා ප්‍රාඥයකු වූ [[ෂැං හෙං]] ජීවත්වූයේ ද මෙම සමයේ ය..

===තුන් රාජධානි (ක්‍රි.ව. 220–280)===
{{main|තුන් රාජධානි}}
:''අගනුවරවල්: [[ලුවෝයෑං]] {{smaller|([[චාඕ වෙයි]] සහ බටහිර ජින්)}}; [[චෙංදු]] {{smaller|([[ෂු හන්]])}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|([[නැගෙනහිර වු]])}}; [[චංආන්]] {{smaller|(බටහිර ජින්)}}''

2වන සියවස වන විට ඉඩම් අත්පත් කරගැනුම, ආක්‍රමණ, අගබිසෝවරුන්ගේ වංශිකයින් සහ [[පණ්ඩක#චීනය|පණ්ඩකවරුන්]] විසින් සිදුකළ බල අරගල නිසා රාජවංශය බිඳවැටිණි. ක්‍රි.ව. 184දී යුධනායකයන්ගේ සමයක [[කහ තලප්පා කැරැල්ල]] ඇරඹිණි. මෙම ආරවුලේ දී රාජ්‍ය ත්‍රිත්වයක් බලය වර්ධනය කරගත් අතර මෙම යුගය [[තුන් රාජධානි]] ලෙස හඳුන්වයි. මෙම යුගය තුළ බොහෝ ප්‍රේමණීය නිර්මාණ බිහි වී ඇත.

208දී [[කාඕ කාඕ]] විසින් උතුර එක්සත් කළ පසු ඔහුගේ පුත්‍රයා 220දී [[චාඕ වෙයි|වෙයි]] රාජවංශය ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. පසුව වෙයිහි සතුරන් වූ [[ෂු හන්|ෂු]] සහ [[නැගෙනහිර වු|වු]] රාජ්‍ය විසින් සිය ස්වාධීනත්වය ප්‍රකාශයට පත්කොට චීනය තුන් රාජධානි  යුගයයක් කරා යොමුකළහ. මෙම යුගයේ බලට විකේන්ද්‍රගතව පැවති අතර විශාල පවුල්වල බලය වර්ධනය විණි.

265දී, [[ජින් රාජවංශය (265–420)|ජින් රාජවංශය]] වෙයි පරාජය කොට 280දී රට එක්සත් කළේ ය. නමුත් මෙම එක්සත් බව පැවතියේ කෙටි කාලයකි.

===ජින් රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 265–420)===
{{main|ජින් රාජවංශය (265–420)|රාජධානි දහසය}}
:''අගනුවරවල්: [[චංආන්]] {{smaller|(බටහිර ජින්)}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|(නැගෙනහිර ජින්)}}''

ජින් රාජවංශය [[කුමාරවරුන්‍ අටදෙනාගේ යුද්ධය|රාජකීය කුමාරවරුන්ගේ අභ්‍යන්තර බල අරගලය]] හේතුවෙන් දුර්වල වූ අතර උතුරු චීනයේ පාලනය [[පස් ම්ලේච්ඡයන්|හන්-නොවන චීන පුරවැසියන්ගේ]] කැරලි හේතුවෙන් අහිමි වූ අතර ඔවුහු ලුවොයෑං සහ චංආන් අල්ලාගත්හ. 317දී නූතන [[නැන්ජිං]] ප්‍රදේශයේ [[ජින් හි යුවාන් අධිරාජයා|ජින් කුමරු]] අධිරාජයා බවට පත්ව රාජවංශය ඉදිරියට ගෙන ගිය අතර එය නැගෙනහිර ජින් ලෙස හඳුන්වයි. මෙය දකුණු චීනය පාලනය කළේ ය. මෙම රැගෙන යාමට පෙර ජින් රාජවංශය, ඉතිහාසඥයින් විසින් බටහිර ජින් ලෙස හඳුන්වයි.

උතුරු චීනය [[රාජධානි දහසය|ස්වාධීන රාජධානි මාලාවකට]] කැඩී ගියේ ය. ඒ අතරින් බොහෝමයක් [[ෂියොන්ග්නු]], [[ෂියෑන්බෙයි]], [[ජියේ ජනයා|ජියේ]], [[ඩි (පස් ම්ලේච්ඡයන්)|ඩි]] සහ [[ක්වියෑං (ඓතිහාසික ජනයා)|ක්වියෑං]] පාලකයින් විසින් පාලනය කරන ලදී. මෙම හන්-නොවන ජනයා [[තුර්කි ජනයා|තුර්කි]], [[මොංගෝලියානුවන්]], සහ [[ටිබෙට්වරුන්]] ය. මේ අතරින් සමහර ජනයා විශේෂයෙන් [[ක්වියෑං ජනයා|ක්වියෑං]] සහ ෂියොංනු ජනයාට හන් සමයේ සිට මහා ප්‍රාකාරය ඉදිරිස පෙදෙස්වල වාසයට අවසර දී තිබණි. [[දහසය රාජධානි]] උතුරේ සිදු වූ යුද්ධ නිසා [[යැංසි ගඟ|යැංසි]] ගංගා ද්‍රෝණියෙන් සහ ඩෙල්ටාවෙන් දකුණ කරා මහා පරිමාණයේ හන්-චීන සංක්‍රමණ සිදු විය.

[[File:Chinese Boddhisattva statue.jpg|thumb|upright|[[හුනුගල්|හුනුගලින්]] නිම වූ [[බෝධිසත්ත්ව]] ප්‍රතිමාවක්, [[උතුරු ක්වි|උතුරු ක්වි රාජවංශය]], ක්‍රි.ව. 570, මෙය නූතන [[හෙනාන්]] පළාතෙන් හමු විය.]]

===උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ (ක්‍රි.ව. 420–589)===
{{main|උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ}}
:''අගනුවරවල්: [[යේ, චීනය|යේ]], [[චංආන්]] {{smaller|([[උතුරු රාජවංශ]])}}; [[ජියෑන්කාං]] {{smaller|([[දකුණු රාජවංශ]])}}''

5වන සියවසේ උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ නැමැති යුගයක් කරා චීනය එළැඹියේ ය. මෙමගින් රටේ උතුරු සහ දකුණු ප්‍රදේශ පාලනය කෙරිණි. දකුණින් නැගෙනහිර ජින් රාජ්‍යය නිසා [[ලියු සොං රාජවංශය|ලියු සොං]], [[දකුණු ක්වි]], [[ලියෑං රාජවංශය|ලියෑං]] සහ අවසානයේ [[චෙන් රාජවංශය|චෙන්]] රාජවංශ බිහි විය. මෙම සෑම දකුණු රාජවංශයක්ම පාලනය කළේ හන් චීන පාලන පවුල්වලින් වන අතර ඔවුහු සිය අගනුවර ලෙස [[ජියෑන්කාං]] (නූතන නැන්ජිං) අගනුවර ලෙස තෝරාගත්හ. ඔවුහු උතුරු ආක්‍රමණ මැඬපැවැත්වූ අතර චීන ශිෂ්ටාචාරයේ බොහෝ අපේක්ෂාවන් ඉටු කළහ.

උතුරෙහි රාජවංශ දහයෙන් අවසාන රාජවංශය වූ උතුරුචීන සංචාරක පිරිසක් වූ [[ෂියෑන්බෙයි]] ජනයා විසින් පිහිටුවූ  [[උතුරු‍ වෙයි]] රාජවංශය 439දී අවසන් විය. උතුරු වෙයි රාජවංශය ක්‍රමයෙන් දෙකඩ වී [[නැගෙනහිර වෙයි|නැගෙනහිර]] සහ [[බටහිර වෙයි]] රාජධානි බිහි වූ අතර එය අනතුරුව [[උතුරු ක්වි]] සහ [[උතුරු ෂෝවු]] බිහි විය. මෙම රාජ්‍යයන් ෂියෑන්බෙයිවරුන් හෝ ෂියෑන්බෙයි පවුල් සමග විවාහ ළුූ හන්වරුන්ගෙන් සමන්විත විය.

රට බෙදීගියද, භූමිය පුරා බුදුදහම පැතිර ගියේ ය. දකුණුදකුණු චීනය තුළ වරින්වර රාජ සභාව සහ වංශවත් පුද්ගලයන් අතර [[බුදුදහම]]පැවතීමට ඉඩ හල යුතු ද යන්න පිළිබදව දැඩි විවාදයක් පැවැතිණි. අවසානයේදී දකුණු සහ උතුරු රාජ වංශ යුගයෙහි අවසාන භාගයේදී බෞද්ධාගමික සහ [[තාවෝවාදියා|තාවෝවාදී]] අනුගාමිකයෝ එකිනෙකා කෙරෙහි වඩාත් ඉවසන සුළු ආකල්ප දැරීමට හුරුවූහ 

589දී චීන ඉතිහාසයේ දිගු බෙදුණු කාලපරිච්ඡේදය අවසන් කරමින් [[සුයි රාජවංශය]] නැවත චීනය එක්සත් කළේ ය. හන් සහ සුයි රාජවංශ අතර සියවස් හතරක කාලපරිච්ඡේදය තුළ බටහිර ජින් රාජවංශය විසින් චීනය එක්සත් කළේ වසර 24ක් සඳහා පමණි.

===සුයි රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 589–618)===
{{main|සුයි රාජවංශය}}
:''අගනුවර: [[චංආන්|දක්සිං]] {{smaller|(නිල)}}; [[ලුවෝයැං|දොංදු]] {{smaller|(ද්විතීයික)}}''

වසර 29ක් පැවති [[සුයි රාජවංශය]], එය පැවති කාලසීමාවට වඩා වැඩි වැදගත්කමකින් යුත් කාර්යභාරයක් ඉටුකරන ලදී. සුයි රාජවංශය නැවත වරක් චීනය එක්සත් කර නොයෙකුත් ආයතන පිහිටුවූ අතර එය ඔවුන්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයන්  වූ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑංවරුන්]] විසින් වර්ධනය කරන ලදී. මේ අතරට [[දෙපාර්තමේන්තු ත්‍රිත්වය සහ අමාත්‍යාංශ සය]] ඇතුළත් පරිපාලන ක්‍රමය, [[පැරණි චීන කාසි ක්‍රමය|සම්මත කාසි ක්‍රමය]], වැඩිදියුණු කළ ආරක්ෂක හමුදාව සහ මහා ප්‍රාකාරයේ ව්‍යාප්තිය, බුදුදහමට නිල අනුග්‍රහය ලබා දීම ප්‍රධාන විය. චින්වරුන් මෙන් සුයිවරුන් සිය සම්පත් අධිභාවිතය නිසා පරිහානියට පත් වූහ.

===ටෑං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 618–907)===
[[File:Tang horse.jpg|thumb|චීන [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] ත්‍රිත්ව වර්ණ ඔපදැමූ [[පෝසිලේන්]] අශ්වරුවක් (ක්‍රි.ව. 700 පමණ)]]
{{main|ටෑං රාජවංශය}}
:''අගනුවරවල්: [[චංආන්]], [[ලුවෝයැං]]''

ඉතිහාසඥ මාක් එඩ්වඩ් ලුවිස් අනුව:
:බොහෝ චීනුන්ටෑං රාජවංශය (618-907) මහේශාක්‍ය චීනයේ දේශපාලන සහ සංස්කෘතික උච්චස්ථානය ලෙස සලකනු ලබයි. මැංචු චිං රාජවංශයට ප්‍රථම අධිරාජ්‍යය එහි උපරිම විශාලත්වයට ළඟා වූ අතර ආගමික, අක්ෂර, සහ බොහෝ ආර්ථික සහ දේශපාලන ආයත අතින් නැගෙනහිර ආසියාවේ මධ්‍යස්ථානය බවට පත් විය. මීට අමතරව ටෑං රචකයෝ චීනයේ මහා කාව්‍ය සම්ප්‍රදායේ උසස්ම කාව්‍ය රචනා කළෝ ය.&lt;ref&gt;Mark Edward Lewis, ''China's Cosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). p. 1&lt;/ref&gt;

[[ටෑං රාජවංශය]] පිහිටුවන ලද‍්දේ [[ටෑං හි ගඔෂු අධිරාජයා|ගඔෂු අධිරාජයා]] විසින් 618 ජූනි 18වන දින ය. මෙය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙන අතර කලාව, සාහිත්‍යය, ප්‍රධානව [[ටෑං කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය|කාව්‍ය ශාස්ත්‍රය]], සහ තාක්ෂණයේ වැදගත් සංවර්ධනයන් රැසක් සිදු විය. සමානා්‍ය ජනයා අතර බුදුදහම ප්‍රධාන ආගම ලෙස පැතිරගියේ ය. ජාතික අගනුවර වූ [[චංආන්]] (නූතන [[ෂියෑන්]]) එකල ලොව විශාලතම නගරය විය.&lt;ref&gt;Mark Edward Lewis, ''China'sCosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). [http://www.amazon.com/Chinas-Cosmopolitan-Empire-Dynasty-Imperial/dp/0674064011/  excerpt].&lt;/ref&gt;

දෙවන අධිරාජයා වූ [[ටෑං හි ටයිෂොං අධිරාජයා|ටයිෂොං]], සංචාරක ගෝත්‍රවලින් එල්ල වන තර්ජන වැළැක්වීමට යුධ ව්‍යාපාරයක් සංවිධානය කළ අතර සීමාවන් පුළුල් කරමින් යාබද රාජ්‍ය [[රාජකීය චීන කප්පම් ක්‍රමය|කප්පම් ක්‍රමයකට]] එකඟ කර ගත්තේ ය. [[ටරිම් ද්‍රෝණිය|ටරිම් ද්‍රෝණියේ]] සිදු වූ බොහෝ ජයග්‍රහණ මගින් [[සේද මාවත]] විවෘතව තබා ගනිමින් චංආන් මධ්‍ය ආසියාවේ සිට බටහිර දෙසට සම්බන්ධ විය. දකුණු දෙසින් වාසිදායක මුහුදු වෙළඳාම [[ගුවාන්ෂූ]] වැනි වෙළඳ නගරවල ව්‍යාප්ත විය. බොහෝ විදෙස් රටවල් සමග පැතිරුණු වෙළඳාමක් පැවති අතර බොහෝ විදේශීය වෙළඳුන් චීනය වෙත සංචාරය කර සාර්වභෞම සංස්කෘතිය ප්‍රචලිත කළහ. ටෑං සංස්කෘතිය සහ සමාජ ක්‍රමය [[නාරා යුගය|ජපානය]] වැනි රටවල් විසින්ද අනුගමනය කරන ලදී. අභ්‍යන්තරව [[මහා ඇල මාර්ගය (චීනය)|මහා ඇලමාර්ගය]] මගින් දේශපාලන මධ්‍යස්ථානය වූ චංආන් සහ අධිරාජ්‍යයේ නැගෙනහිර සහ දකුණු පෙදෙස්වල වූ ආර්ථික සහ කෘෂිකාර්මික මධ්‍යස්ථාන යා කරන ලදී.

පැරණි සමෘද්ධිමත් ටෑං රාජවංශය ශක්තිමත් මධ්‍යගත පාලනක්‍රමයක් සහ ප්‍රතිපත්ති මත ගොඩනැගුණි. රජය &quot;[[දෙපාර්තමේන්තු ත්‍රිත්වය සහ අමාත්‍යාංශ සය]]&quot; යනුවෙන් සංවිධානය කෙරිණි. මෙම දෙපාර්තමේන්තු රාජකීය පවුලේ සාමාජිකයන් මෙන්ම විද්වත් නිලධාරීන් විසින් ද පාලනය කරන ලදී. මෙම විද්වත් නිලධාරීන් [[රාජකීය විභාගය|රාජකීය විභාග]] එගින් තෝරා ගැනිණි. ටෑං රාජවංශ සමයේ ක්‍රියාවට නැංවුණු මෙම ප්‍රතිපත්ති පසුකාලීන රාජවංශ විසින් නවීකරණයන් සමග අනුගමනය කරන ලදී.

‍ටෑං &quot;[[සම-භූමි පද්ධතිය]]&quot; අනුව සියලු බිම් අධිරාජයාට අයත් වූ අතර නිවසේ ප්‍රමාණය අනුව ජනයාට ප්‍රදානය කොට තිබිණි. මිනිසුන් ප්‍රදානය කළ භූමි සෑම වසරකම යුධ සේවාවන් සඳහා නිශ්චිත කාලයක් සඳහා යොදාගැනිණි. මෙම ප්‍රතිපත්තීන් නිසා නිෂ්පාදනය ශීඝ්‍ර ලෙස ඉහළ ගිය අතර රාජ්‍ය භාණ්ඩාගාරයට එතරම් බරකින් තොරව හමුදාව නඩත්තු කිරීමටද හැකි විය.නමුත් රාජවංශයේ මධ්‍ය සමයේදී ස්ථාවර හමුදා මෙම තත්ත්වය ප්‍රතිස්ථාපනය කළ අතර ඉඩම් අයිතිය පුද්ගලික හිමිකරුවන් අතට පත් විය.

චීන ඉතිහාසයේ එකම රාජ්‍යාධිකාරී [[අධිරාජිනිය]] වූ [[වු සේටියැන්]] අධිරාජිනිය යටතේ අධිරාජ්‍යය වැජඹුණු අතර පැසිෆික් සාගරයේ සිට [[ඒරල් මුහුද]] දක්වා අධිරාජ්‍යය ව්‍යාප්ත කළ [[ටෑං හි ෂුවාන්සොං අධිරාජයා|ෂුවාන්සොං අධිරාජ‍යාගේ]] සමයේ අධිරාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට පත් විය. මෙකල අවම වශයෙන් ජනගහනය මිලියන 50ක් පමණ වන්නට ඇතැයි සැලකේ.

අධිරාජ්‍යයේ සෞභග්‍යයේ උච්චස්ථානයේදී, 755 සිට 763 දක්වා ඇති වූ [[අන් ලුෂාන් කැරැල්ල]] නිසා ජනගහනය බෙහෙවින් අඩු විය. මධ්‍යම රජයේ බලය ද ක්‍රමයෙන් හීන විය. කැරැල්ල මැඬලීමත් සමග, [[ජියේදුෂි]] යනුවෙන් හැඳින්වුණු ප්‍රාදේශීය හමුදා පාලකයෝ ස්වයං පාලන තත්ත්වයක් ඉසිලූහ. ඉඩම් බදුවලින් ලැබුණු ආදායම මඳ වූ හෙයින් මධ්‍යම රජය ලුණු ඒකාධිකාරය මත අධිකව රඳා පැවතිණි. එසේවුවත්, සිවිල් සමාජය දියුණුවට පත් වූ අතර දුර්වල රාජ්‍ය පාලනය තුළ වර්ධනයට ලක් විය. බාහිරව පැරණි අවනත රාජ්‍ය අධිරාජ්‍යය ආක්‍රමණය කළ අතර ඉදිරි සියවස් තුළ අධිරාජ්‍යයේ විශාලත්වය ද අඩු විය.

පසු ටෑං යුගයේදී රාජසභාවේ උදාසීන දූෂිත පාලනය සහ ප්‍රාදේශීය යුධනායකයන්ගේ නැගී ඒම නිසා නොයෙකුත් කැරලි ඇති විය. මේ අතරින් වඩාත්ම ව්‍යසනකාරී වූයේ 874 සිට 884 දක්වා පැවති [[හුවෑං චාඕ|හුවෑං චාඕ කැරැල්ල]] යි. මෙය දශකයක් පුරාවට අධිරාජ්‍යය වටලන ලදී. 879දී [[ගුවාන්ෂූ]] දකුණු වරාය සේවකයන් අස්කිරීම එම ප්‍රදේශවාසීන් බොහෝමයක් [[ග්වාන්ෂූ සමූලඝාතනය|සමූලඝාතනය]] සඳහා හේතු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |editor=Gabriel Ferrand |year=1922 |title=Voyage du marchand arabe Sulaymân en Inde et en Chine, rédigé en 851, suivi de remarques par Abû Zayd Hasan (vers 916) |url=https://archive.org/details/voyagedumarchand00sirauoft |page=[https://archive.org/details/voyagedumarchand00sirauoft/page/76 76]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://philtar.ucsm.ac.uk/encyclopedia/judaism/kaifung.html |title=Kaifung Jews |publisher=University of Cumbria, Division of Religion and Philosophy}}&lt;/ref&gt; 881දී [[ලුවෝයැං]] සහ [[චංආන්]] යන නගර ද්විත්වයම බිඳ වැටිණි‍. [[හන් චීන|හන්]] සහ [[ෂටුඕ|තුර්කි]] යුධඅධිපතීන් මෙම කැරැල්ල මැඬපැවැත්වීමෙන් සිය බලය වර්ධනය වෙතැයි අදහස් කළහ. මීට සමගාමීව [[ෂු වෙන්]] විසින් රාජ්‍’ය පැහැරගැනීම නිසා රාජවංශය බිඳ වැටිණි. අනතුරුව [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය|රාජ්‍යය කැබලිවීමේ යුගයක්]] එළැඹිණි.

===පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය (ක්‍රි.ව. 907–960)===
{{main|පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය}}
:''අගනුවරවල්: [[කයිෆෙං]], [[ලුවෝයැං]] (පංච රාජවංශ), විවිධ නගර (දස රාජධානි)''
ටෑං සහ සොං යුග අතර පැවති දේශපාලන අසමගිය 907 සිට 960 දක්වා පැවතිඅතර මෙය [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය]] ලෙස හඳුන්වයි. මෙම අර්ධ ශතවර්ෂය තුළ චීනය බහු රාජ්‍ය පද්ධතියකින් සමන්විත විය. (පසුව) [[පසුකාලීන ලියෑං (පංච රාජවංශ)|ලියෑං]], [[පසුකාලීන ටෑං|ටෑං]], [[පසුකාලීන ජින් (පංච රාජවංශ)|ජින්]], [[පසුකාලීන හන් (පංච රාජවංශ)|හන්]] සහ [[පසුකාලීන ෂෝවු|ෂෝවු]] යනුවෙන් හැඳින්වූ පංච රාජවංශක් එකකින් පසුව අනෙක වශයෙන් උතුරු චීනයේ ප්‍රධාන භූමිය පානය කරන ලදී. මෙම රාජ්‍ය අතුරින් [[පසුකාලීන ටෑං|ටෑං]], [[පසුකාලීන ජින් (ධානිවල (පසුකාලීන) පාලකයෝ පංච රාජවංශ)|ජින්]] සහ [[පසුකාලීන හන් (පංච රාජධානි)|හන්]] රාජධානිවල රජවරු (පසුකාලීන) [[ෂටුඕ|ෂටුඕ තුර්කිවරුන්ගේ]] ආක්‍රමණවලට ලක්වූහ. [[හන් චීන|හන්]] ගෝත්‍රයට අයත් ස්ථාවර කුඩා රාජ්‍යවල පාලකයෝ දකුණු සහ බටහිර චීනයේ සහයෝගයෙන් පාලනය කළහ‍. මෙලෙසින් &quot;දස රාජධානි&quot; බිහිවිය.

උතුරේ පැවති අවුල්සහගත තත්ත්වය මධ්‍යයේ යුධ දිස්ත්‍රික්ක දහසය (නූතන [[චීන මහා ප්‍රාකාරය|මහා ප්‍රාකාරය]] දිගේ ප්‍රදේශය) නැගී එමින් පැවති [[ලියාඕ රාජවංශය|ඛිටන් ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් පවරාගත් අතර මෙය මෙය උතුරු සංචාරක අධිරාජ්‍යවල ආක්‍රමණවලින් චීනය දුර්වල කරවීමට සමත් විය. දකුණින් [[වියට්නාමය]] සිය නිදහස දිනාගත්තේ ය. චීනයේ සංස්කෘතික සහ ආර්ථික මධ්‍යස්ථානවල පැවති යුද්ධ නිසා [[පංච රාජවංශ සහ දස රාජධානි යුගය|මෙම යුගය]] අවසන් විය. හෙය ප්‍රධාන වශයෙන්ම [[පසුකාලීන ෂෝවු]] සෙන්පතියකු වූ [[සොං හි ටයිෂු අධිරාජයා|ෂාඕ කුවාංයින්ගේ]] කුමන්ත්‍රණයකින් සිදු වූ අතර 960දී [[සොං රාජවංශය]] ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙලෙසින් එක්සත් චීනයක් ගොඩනැගුණු අතර &quot;දස රාජධානි&quot; ක්‍රමයෙන් මැකීගියේ ය.

===සොං, ලියාඕ, ජින්, සහ බටහිර ශියා රාජවංශ (ක්‍රි.ව. 960–1234)===
[[File:Li Di, Homeward Oxherds in Wind and Rain.jpg|thumb|''සුළඟ සහ වර්ෂාව මධ්‍යයේ නිවෙස් බලා යන ගව රැළ'' ලි ඩි (12වන සියවස) විසිනි.]]
{{main|සොං රාජවංශය|ලියාඕ රාජවංශය|බටහිර ශියා|ජින් රාජවංශය (1115–1234)}}
{{further|සොං රාජවංශයේ ඉතිහාසය}}
:''අගනුවරවල්: [[කායිෆෙං]] සහ [[හංෂොවු|ලින්‍’අන්]] {{smaller|(සොං රාජවංශය)}}; [[අචෙං පළාත|ෂැංජිං]], [[බීජිංහි ඉතිහාසය#ලියාඕ සහ ජින් රාජවංශ|නැන්ජිං]], [[ටොක්මොක්]] {{smaller|([[ලියාඕ රාජවංශය]])}}; [[අචෙං පළාත|ෂැංජිං]], [[බීජිංහි ඉතිහාසය#ලියාඕ සහ ජින් රාජවංශ|ෂෝංඩු]], [[කායිෆෙං]] {{smaller|([[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]])}}; [[යින්චුවාන්]] {{smaller|(බටහිර ශියා රාජවංශය)}}''

960දී [[සොං රාජවංශය]] පිහිටුවන ලද්දේ [[සොං හි ටයිෂු අධිරාජයා|ටයිෂු අධිරාජයා]] විසිනි. එහි අගනුවර [[කායිෆෙං|කායිෆෙංහි]] ([[බියෑන්ජිං]] ලෙසද හඳුන්වයි) පිහිටුවන ලදී.  979දී, සොං රාජවංශය චීනයේ බොහෝ ප්‍රදේශ එක්සත්කළේ ය. නමුත් පිටත බොහෝ තෘණබිම් සංචාරක අධිරාජ්‍යය විසින් අල්ලා ගැනිණි. 907 සිට 1125 දක්වා පැවති [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් [[මැංචූරියාව]], [[මොංගෝලියාව|මොංගෝලියාව]], සහ [[උතුරු චීනය|උතුරු චීනයේ]] ඇතැම් ප්‍රදේශ පාලනය කරන ලදී. මේ අතර 1032 සිට 1227දක්වා [[ටංගුට්ජනයා|ටංගුට්]] ගෝත්‍රය විසින් පිහිටුවන ලද [[බටහිර ශියා|බටහිර ශියා රාජවංශය]] මගින් වර්තමාන වයඹ දිග චීනයේ [[ගන්සු]], ෂාන්ෂි, සහ [[නිංෂියා]] පළාත්වලට අයත් බිම් පාලනය කරන ලදී.

[[සොං හි ටයිෂොං අධිරාජයා|මුල් සොං යුගයේ]], [[පසුකාලීන ජින් (පංච රාජවංශ)|පෙර රාජවංශයේ]] සමයේ නැති වී ගිය යුධ ප්‍රාන්ත දහසය නැවත අත්පත් කරගැනීමට [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ රාජවංශයට]] එරෙහිව [[ගඔලියෑං ගංගාවේ සටන|යුධ ව්‍යාපාර]] කිහිපයක්ම දියත් කළ නමුත් ඒවා අසාර්ථක විය. අනතුරුව 1004දී [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] අශ්වාරෝහක හමුදාව [[උතුරු චීන තැන්න|උතුරු චීන තැන්න]] ඔස්සේ ගොස් [[කායිෆෙං]]හි පිටත සීමාවට ළඟා වූ අතර සොං හි යටත් වීම ප්‍රකාශයට පත්කරමින් [[චන්යුවාන් ගිවිසුම|චන්යුවාන් ගිවිසුමට]] අත්සන් තැබීමට සොං රාජ්‍යයට බලකෙරිණි. මෙමගින් වාර්ෂිකව සොං භාණ්ඩාගාරයෙන් විශාල කප්පම් මුදලක් ගෙවීමට නිටම කෙරිණි. මෙම ගිවිසුම චීන [[රාජකීය චීන කප්පම් ක්‍රමය|කප්පම් ක්‍රමයේ]] වැදගත් පූර්වජයෙක් ලෙස සැලකෙයි. මෙලෙසින් [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] දේශය වෙත සොං දේශයෙන් ගලා ගිය රිදී සඳහා හිලව් ලෙස චීන භාණ්ඩ සහ නිෂ්පාදන හුවමාරු වූ අතර මෙලෙසින් සොං ආර්ථිකය පුළුල් කරමින් භාණ්ඩාගාරයේ පාඩුව අවම විය. මෙය [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] රාජ්‍යයට එරෙහි සොං ආක්‍රමණයක් සඳහා උපකාර විය. මෙයට සමාන ගිවිසුම් සහ සමාජයීය-ආර්ථික සබඳතා යාබද [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] සමග ද පැවිතිණි.

[[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ අධිරාජ්‍යය]] තුළ [[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්]] ගෝත්‍රික ජනයා 1115දී වංශාධිපතීන්ට එරෙහිව කැරලි ගසා [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] පිහිටුවූහ. 1125දී පරිහානියට යමින් පැවති  [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] රාජ්‍යය විසින් [[ලියාඕ රාජවංශය]] සහමුලින්ම අතුගා දමන ලදී. [[ලියාඕ රාජවංශය|ලියාඕ]] රාජසභාවේ සෙසු සාමාජිකයන් මධ්‍යම ආසියාව වෙත පලා ගොස් [[ක්වාරා ඛිටායි|ක්වාරා ඛිටායි අධිරාජ්‍යය (බටහිර ලියාඕ රාජවංශය)]] පිහිටුවූහ. නොබෝකලකින්ම [[ජින්-සොං යුද්ධ|ජින්වරුන්ගේ සොං රාජවංශය ආක්‍රමණය]] සිදු විය. 1127දී, [[කායිෆෙං]] අල්ලාගැනීමත් සමග [[උතුරු සොං රාජවංශය|උතුරු සොං රාජවංශ]] යුගය අවසන් කරමින් [[ජිංකං සිද්ධිය]] නැමැති මහත් ව්‍යසනකාරී සිදුවීම සිදු විය. පසුව සම්පූර්ණ උතුරු චීනයම ආක්‍රමණය කෙරිණි. සොං රාජ මාලිගයේ ‍ඉතිරිව සිටි සාමාජිකයන් රැස් වී නව අගනුවර ලෙස [[හංෂොවු]] (杭州) කේන්ද්‍රකර ගනිමින් [[දකුණු සොං රාජවංශය|දකුණු සොං රාජවංශ]] යුගය ආරම්භ කළහ. එමගින් [[හුවායි ගඟ]] අසල ප්‍රදේශ පාලනය කෙරිණි. ඉදිරි වසර තුළ චීන ජනගහනය සහ ජනාවාස සොං රාජවංශය, [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]] සහ [[බටහිර ශියා|බටහිර ශියා රාජවංශය]] අතර බෙදී ගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් 1227දී [[මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා [[බටහිර ශියා]] රාජවංශය බිඳවැටිණි. අනතුරුව [[මොංගෝලියානුවන්ගේ ජින් රාජවංශ ආක්‍රමණය|ජින් රාජවංශය]] 1234දී ද, අවසානයේ [[මොංගෝලියානුවන්ගේ සොං රාජවංශ ආක්‍රමණය|දකුණු සොං රාජවංශය]] 1279දී ද බිඳවැටිණි.

එහි යුධ දුර්වලතාවය හැරෙන්නට සොං රාජවංශය සම්භාව්‍ය චීන ශිෂ්ටාචාරයේ උච්චස්ථානය ලෙස පුළුල්ව පිළිගැනෙයි. තාක්ෂණයෙන් සවිබල ගැන්වූ [[සොං රාජවංශයේ ආර්ථිකය|සොං ආර්ථිකය]] ‍එකල ලෝක ඉතිහාසයේ කිසිදු රටක නොවූ විරූ අයුරින් විදග්ධතාවයට පැමිණියේ ය. ජනගහනය මිලියන 100 ඉක්මවූ අතර වී වගාවේ දියුණුව, නිෂ්පාදන සඳහා බහුලව ගල්අඟුරු භාවිතා කළ හැකි වීම ආදිය නිසා සාමාන්‍ය ජනයාගේ ජීවන තත්ත්වය ඉහළ නැංවිණි. [[කායිෆෙං]], සහ අනතුරුව අගනුවර වූ [[හංෂොවු]] යන නගර ද්විත්වයම එකල ලොව වඩාත් ජනාකීර්ණම නගර විය. බටහිර සමග ගොඩබිම් මගින් වෙළඳාම සංචාරක අධිරාජ්‍ය මගින් අවහිර කළද, යාබද රාජ්‍ය සමග පැතිරුණු [[මුහුදු සේද මාවත|මුහුදු වෙළඳමක්]] පරවතිණි. සොං කාසි භාවිතය ප්‍රචලිත වූ අතර [[මාලිමාව|මාලිමා]] වලින් බලගැන්වුණු විශාල දැව යාත්‍රා චීන මුහුදු සහ උතුරු [[ඉන්දියානු සාගරය]] වටා යාත්‍රාකළේ ය. [[රක්ෂණය|රක්ෂණ ක්‍රමය]] පිළිබඳ සංකල්පය පැතිරයාම නිසා වෙළඳුන්හට අවදානමකින් තොරව දිගුදුර මුහුදු ගමන්වල යෙදීමට හැකි විය. සමෘද්ධිමත් ආර්ථික කටයුතු සමග පළමුවරට [[ජියාඔෂි (මුදල්)|මුදල් නෝට්ටු]] භාවිතය පළමුවරට බටහිර පෙදෙසේ නගරයක් වූ [[චෙංදු]]හි ඇරඹිණි. මෙය තඹ [[කාසි]] සඳහා ආදේශකයක් විය.

විද්‍යාව සහ තාක්ෂණයඅතින්ගත් විට නව අදහස් ඇති නිලධාරීන් වූ [[සු සොං]] (1020–1101) සහ [[ෂෙන් කුවෝ]] (1031–1095) ආදීන් ප්‍රකට විය. මාලිගය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන්ගේ දේශපාලන සතුරන් සහ [[වං අන්ෂි]] සහ [[සිමා ගුවාං]] වැනි අධිපතීන්ගේ සහායලත් මධ්‍යස්ථ මතධාරීන් අතර අරවුල් ඇති විය. 13වන සියවසේ මධ්‍ය සිට අවසාන දක්වා කාලය තුළ [[ෂු ක්සි]] විසින් ගෙනහැර පෑ [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානු]] දර්ශනයට ‍චීන අනුග්‍රහය හිමි විය. සොං රාජවංශ සමයේ විශිෂ්ට සාහිත්‍ය නිර්මාණ බිහි විය. උදාහරණ ලෙස ''[[සිෂි ටොංජියෑන්|සිෂි ටොංජියෑන්ගේ]]'' ඓතිහාසික කෘතීන් (&quot;දේශපාලනයට සහාය වීමට විස්තීර්ණ කැඩපතක්&quot;) යන්න දැක්විය හැක. [[ලී අච්චු මුද්‍රණ ක්‍රමය|චලනය කළ හැකි මුද්‍රණ ක්‍රමයේ]] සොගැනීමත් සමග දැනුම පුළුල්ව ව්‍යාප්ත විය. කලාව සහ සංස්කෘතිය වැජඹිණි. ''[[ක්විංමිං උත්සවය සමයේ ගංගාව දිගේ|චිංමිං උත්සවය සමයේ ගංගාව දිගේ]]'' සහ ''[[සංචාරක නළාවක ගීත දහ අට]]'' වැනි ශ්‍රේෂ්ඨ කලා නිර්මාණ බිහි වූ අතර [[ලින් ටිංගුයි]] වැනි බෞද්ධ චිත්‍රශිල්පීන් ප්‍රකට විය.

[[සොං රාජවංශය|සොං රාජවංශයේ]] තවත් ප්‍රධාන සොයාගැනීමක් පිළිබඳ යුධ ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] සමයේ පළමුවරට නිපදවන ලද [[වෙඩිබෙහෙත්]] පළමුවරට යුද්ධ සඳහා භාවිතා කළේ සොං හමුදා විසිනි. එසේම ඔවුන් විසින් නව ගිනි අවි සහ වටලෑම් යන්ත්‍ර ආකෘති හඳුන්වා දෙන ලදී. [[දකුණු සොං රාජවංශය|දකුණු සොං රාජවංශ සමයේ]] එහි පැවැත්ම දැඩිව රඳා පැවතුණේ උතුරේ අශ්වාරෝහක හමුදා වෙතින් [[යැංසි]] සහ [[හුවායි ගඟ]] ආරක්ෂාකර ගැනීම මතයි. චීනයේ පළමු නාවික බලඇණිය 1132දී පිහිටුවන ලද අතර එහි අද්මිරාල්වරයා සමගින් ප්‍රධාන මධ්‍යස්ථානය [[ඩිංඝායි]]හි පිහිටුවන ලදී. හබල්සක සහිත යුධනැව් මගින්&lt;nowiki/&gt; [[වෙඩිබෙහෙත්]] සහ හුනුවලින් සමන්විත ගිනිබෝම්බ දියත්කළ හැකි විය. මෙය සොං රාජවංශය විසින් 1161දී [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] දේශයට එරෙහිව මෙහෙය වූ ආක්‍රමණයේදී [[නැගෙනහිර චීන මුහුද|නැගෙනහිර චීන මුහුදේ]] [[ටංඩාඕහි සටන]] සහ [[යැංසි|යැංසි ගංගාවේ]] [[කයිෂිහි සටන]] ජයගැනීමට උපකාරී විය.
සොං රාජවංශය යටතේ වර්ධනය වෙමින් පැවති මහා ශිෂ්ටාචාරය [[මොංගෝලියානුවන්ගේ සොං රාජවංශ ආක්‍රමණය|මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා පරිහානියට පත්වන්නට විය. මේ සමයේ ජනගහනය ශීඝ්‍රයෙන් අඩු වූ අතර ආර්ථිකය ද හායනය විය. දශක තුනකට වඩා මෝංගෝලියානු ප්‍රතිරෝධී සටන පැවතිය ද, 1276දී [[හංෂොවු]] අල්ලාගැනීමත් සමග 1279දී පැවති [[යාමෙන්හි සටන|යාමෙන්හි සටනේ දී]] සොං නාවික හමුදාව පරාජයට පත්වීමත් සමග සොං රාජවංශයේ අවසානය උදා විය.

===යුවාන් රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1271–1368)===
{{main|යුවාන් රාජවංශය}}
[[File:Ch'ien Hsüan 002.jpg|thumb|අසකු මෙහෙයවන ''[[යැං ගුයි‍ෆෙයි]]''. මෙය [[ක්වියෑන් ෂුවාන්]] (ක්‍රි.ව. 1235–1305) විසින් සිතුවම්කරන ලද්දකි.]]
:''අගනුවරවල්: [[ෂෑංග්ඩු|ෂැනඩු]], [[ඛාන්බලික්|දාඩු]]''

[[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්වරුන්]] විසින් පිහිටුවූ [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින් රාජවංශය]], මොංගෝලියානුවන් විසින් පරාජය කරන ලදී. අකතුරුව දරුණු දිගුකාලීන ලේ පිපාසිත යුද්ධයකින් අනතුරුව දකුණු සොං අධිරාජ්‍යය යටත්කරගන්නා ලදී. මෙහිදී ගිනිඅවි බෙහෙවින් වැදගත් විය. යුද්ධයෙන් පසු එළැඹුණු මෙම යුගය පසුකලෙක ''[[:en:Pax Mongolica|පැක්ස් මොංගොලිකා]]'' ලෙස හඳුන්වන ලදී. [[මාර්කෝ පෝලෝ]] වැනි ගවේෂණාත්මක යුරෝපීයයන් මෙකල චීනය වෙත සංචාරය කළ අතර යුරෝපය වෙත එහි විශ්මයන් පිළිබඳ වාර්තා ගෙන යන ලදී. යුවාන් රාජවංශ සමයේදී මොංගෝලියානුවන් බෙදීමකට ලක් වූ අතර සමහරුනට ස්ටෙප්ස් මුල්බිම්වල වාසය කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර සමහරුනට චීනයට අනුගත වීමට අවශ්‍ය විය.

[[ජෙංඝිස් ඛාන්|ජෙංඝිස් ඛාන්ගේ]] මුණුපුරා වූ [[කුබ්ලයි ඛාන්]] චීන සම්ප්‍රදායයන්ට අනුගත වීමට නතර විය. ඔහු චීනයේ [[යුවාන් රාජවංශය]] ස්ථාපනය කළේ ය‍. මෙය බීජිං අගනුවර කරගනිමින් සමස්ත චීනයම පාලනය කළ ප්‍රථම අධිරාජ්‍යයයි. ක්‍රි.ව. 938දී පිහිටුවූ යැන් යුන්ගේ ප්‍රාන්ත දහසය යටතේ බීජිං ලියාඕ යටතේ පාලනය විය. මීට පෙර එය මුළු චීනයම පාලනය නොකළ [[ජින් රාජවංශය (1115–1234)|ජින්]] රාජ්‍යයේ අගනුවර විය.
මොංගෝලියානු ආක්‍රමණයට ප්‍රථම චීන රාජවංශ අනුව මිලියන 120ක ජනගහනයක් වාර්තා වී ඇත. ආක්‍රමණයෙන් පසු 1279දී සම්පූර්ණ කළ සමීක්ෂකවරුන් 1300ක් යටතේ කළ සංගණනයේදී වාර්තා වූයේ ජනගහනය දළ වශයෙන් මිලියන 60ක් බවයි.&lt;ref&gt;{{cite journal | first=Ping-ti |last= Ho | title=An Estimate of the Total Population of Sung-Chin China | journal = Études Song | series= 1 | issue=1 | year=1970 | pages=33–53}}&lt;/ref&gt; මෙම අඩුවීම මුළුමණින්ම මොංගෝලියානු ඝාතන නිසා සිදුවන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. නමුත් ෆ්‍රෙඩ්රික් ඩබ්. මෝට් වැනි විද්වතුන්ගේ අදහස වන්නේ එය සැබෑ අඩුවීමකට වඩා වාර්තා කිරීමේදී සිදු වූ පරිපාලන දුර්වලතාවන් නිසා සිදුවන්නට ඇති බවයි. [[ටිමොති බෲක්]] වැනි පුද්ගලයන් පවසන්නේ මොංගෝලියානුවන් හඳුන්වා දුන් දාස ක්‍රමයක් නිසා බොහෝ චීන පුද්ගලයන් සංගණනයෙන් ඉවත් වන්නට ඇති බවයි. විලියම් මැක්නීල් සහ ඩේවිඩ් මෝගන් වැනි ඉතිහාසඥයින් පවසන්නේ මෙම ජනගහන අඩුවීම පසුපස පවතින ප්‍රධාන සාධකය [[මහාමාරිය]] බවයි.

14වන සියවසේ චීනය මහාමාරිය වැනි වසංගතවලින් පීඩා විඳි අතර මිලියන 25ක පමණම ජනයා, එනම් චීන ජනගහනයෙන් 30%ක් පමණම මරණයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url = http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&amp;topic=1 |title = Course: Plague |archiveurl = https://web.archive.org/web/20071118121009/http://chip.med.nyu.edu/course/view.php?id=13&amp;topic=1 | archivedate = 18 November 2007}}{{dead link|date=September 2012}}&lt;/ref&gt;

===මිං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1368–1644)===
[[File:Court Ladies of the Former Shu by Tang Yin.jpg|thumb|upright|''පැරණි ෂුහි මාලිග ස්ත්‍රීන්'' [[ටෑං යින්]] (1470–1523) විසිනි.]]
{{main|මිං රාජවංශය}}
{{further|මිං රාජවංශයේ ඉතිහාසය}}
:''අගනුවරවල්: [[නැන්ජිං]], බීජිං''
[[File:明太祖.jpg|left|thumb|upright|[[මිං රාජවංශය|මිං රාජවංශයේ]] ආරම්භකයා වූ [[හොංවු අධිරාජයා]].]]

ශතවර්ෂයකටත් අඩුවෙන් පැවති යුවාන් රාජවංශයේ පාලන සමයේ මොංගෝලියානු පාලනයට විරුද්ධව පොදු ජනයා තුළ දැඩි මතයක් පැවතිණි. 1340 සිට ඇති වු නිරතුරු ස්වභාවික විපත් හේතුවෙන් ගැමි ජනයා කැරළි ගැසූහ. අවසානයේ 1368දී [[මිං රාජවංශය]] විසින් යුවාන් රාජවංශය බලයෙනක් පහකරන ලදී.

නාගරීකරණය වැඩි වීමත්, ජනගහනය වැඩිවීමත් නිසා කම්කරු පක්ෂය වඩාත් සංකීර්ණ විය. [[නැන්ජිං]] හා බීජිං යනු පෞද්ගලික කර්මාන්තවල වර්ධනයට දායක වූ විශාල නාගරික මධ්‍යස්ථාන දෙකකි. මෙනිසා කුඩා කර්මාන්ත වර්ධනය වු අතර කඩදාසි, සේද, කපු සහ පෝසිලේන් භාණ්ඩ මේ අතර විය. කුඩා වෙළෙඳ මධ්‍යස්ථාන ශීඝ්‍රයෙන් රටපුරා ඇති විය. නාගරික වෙළෙඳපොලවල් ප්‍රධාව වශයෙන් ආහාර සඳහා විවෘත වු අතර ඇතැම්විට තෙල් සහ ඇණ වැනි අත්‍යාවශ්‍ය නිෂ්පාදනද අලෙවි කෙරිණි.

විදේශිකයන් නුරුස්නා බව සහ ජනප්‍රිය වෙමින් පැවති [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානුවාදී]] පාසලේ විද්වතුන්ගේ අදහස් අභිබවා මිං රාජවංශය යටතේ චීනය හුදකලා නොවී ය. විශේෂයෙන් ජපානය හා බාහිර ලෝකය සමඟ වෙළෙඳ හා අනිකුත් ගිවිසුම් වර්ධනය වු අතර චීන වෙළෙඳුන් විසින් ඉන්දියානු සාගරය හා නැගෙනහිර අප්‍රිකාව තෙක් [[නිධන් සෙවුම|ෂෙං හීගේ චාරිකා]] වැනි ගවේෂණ දියත් කරන ලදී. 

රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ [[ෂු යුවාන්ෂෑං]] (හොංවු අධිරාජයා) වානිජ අංශයට වඩා කෘෂිකාර්මික අංශයෙන් වැඩි ආදායමක් ලැබෙන රාජ්‍යයකට මුල්ගල තැබී ය. සොං සහ මොංගෝලියානු යුගවලට වඩා කෘෂිකාර්මික අංශය දියුණුවීමට සමහරවිට ෂුගේ ගොවි පසුබිම ද හේතු වන්නට ඇත. මොංගෝලියානු සහ සොං යුගවල පැවති නව-වැඩවසම් භූමි මිං පාලකයන් විසින් පවරාගන්නා ලදී. ඉඩහ් රජයට පවරාගැනුණු අතර ඒවා කැබලි කර කුලී පදනමට ලබා දෙන ලදී. පෞද්ගලික වහල් සේවය තහනම් කෙරිණි. [[යොංග්ලේ අධිරාජයා|යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ]] මරණින් පසු ස්වාධීන ඉඩම්හිමි ගොවීහු චීන කෘෂිකර්මයේහි ප්‍රමුඛත්වය ගත්හ. මෙම නීති පෙර රාජ්‍යවල පැවති දිළිඳුභාවය අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය.

[[File:Map of Ming Chinese empire 1415.jpg|left|thumb|[[යොංග්ලේ අධිරාජයා|යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ]] සමයේ මිං චීනය.]]
මෙම රාජවංශය යටතේ ශක්තිමත් සංකීර්ණ මධ්‍යම රජයක් පැවතිණි. එය අධිරාජ්‍යය එක්සත් කර පාලනයට උපකාරී විය. අධිරජුගේ තනතුර වඩාත් ඒකාධිපති ස්වරූපයක් ගත් නමුත් ෂු යුවාන්ෂැං විසින් &quot;[[ප්‍රධාන ලේකම්]]&quot;හට නිලධාරි මඬුල්ලේ කඩදාසි ගොනු සම්බන්ධව සහාය ලබාගන්නා ලදී. එහිදී සිහිකැඳවීම් (සිහසුන පිළිබඳ පෙත්සම් සහ නිර්දේශ), රාජකීය ආඥා, විවිධ වාර්තා, සහ බදු වාර්තා පිළිබඳ සහාය ලබා ගැනිණි. ජනතාවගේ වෙනස්වීම්වලට අනුගත නොවෙමින් මිං අධිරාජ්‍යය විනාශය කරා ගෙනගියේ ද මෙම නිලධාරි මඬුල්ල විසිනුයි.
යොංග්ලේ අධිරාජයා දේශසීමා අවට චීනයේ බලය පැතිරවීමට දැඩි පරිශ්‍රමයක් දැරූ අතර ඔහු සෙසු රටවලට සිය රාජ්‍යය වෙත තුටුපඬුරු පුදකිරීමට තානාපතීන් පිටත්කර හැරියේ ය. විශාල නාවික හමුදාවක් නිර්මාණය කෙරිණි. ඒ අතරට කුඹගක් හතරකින් යුත් ටොන් 1,500ක් පමණ දැරිය හැකි නැව්, මිලියන 1‍ක සෙබලුන්ගෙන් යුත් ක්‍රියාකාරී හමුදාව (සමහරුන් මෙය මිලියන 1.9ක් ලෙස ඇස්තමේන්තුගත කර ඇත) අන්තර්ගත විය. වසර 20ක් ඇතුළත චීන හමුදාව [[මිං-හෝ යුද්ධය|වියට්නාමය ආක්‍රමණය]] කළහ. මේ අතර චීන මුහුදු කණ්ඩායම් චීන මුහුදු සහ ඉන්දියානු සාගරය වෙත ගමන්කළ අතර එය අප්‍රිකාවේ නැගෙනහිර වෙරළ දක්වා ද විහිදිණි. චීන ජනයා නැගෙනහිර [[මොඝුලිස්ථානය|මොඝුලිස්ථානයේ]] ද බලය පැතිරවූහ. ආසියානු රාජ්‍ය කිහිපයක්ම චීන අධිරාජයා වෙත දූතයන් එවන ලදී. අභ්‍යන්තරව ප්‍රධාන ඇලමාර්ගය පුළුල් වූ අතර අභ්‍යන්තර වෙළඳාමේ උන්නතියට එය හේතු විය. වසරකට ටොන් 100,000කට අධික යකඩ නිෂ්පාදනය කෙරිණි. චලනය කළ හැකි ක්‍රමය ආධාරයෙන් බොහෝ පොත් මුද්‍රණය කෙරිණි. බීජිංහි [[තහනම් නගරය|තහනම් නගරයේ]] චීන රාජමාලිගාව වර්තමාන පවත්නා අයුරින් තේජසට පත් විය. මෙම ශතවර්ෂ තුළ දකුණු චීනයේ සම්පත් සූරාකනු ලැබිණි. නව බෝග වගාවන් පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ අතර [[පෝසිලේන්]] නිපදවීම සහ පේෂකර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය.

1449දී [[එසෙන් ටයිසි|එසෙන් ටයිසිගේ]] නායකත්වය යටතේ [[ඔයිරත්වරු|ඔයිරත්]] මොංගෝලියානුවන් විසින් උතුරු චීනය වෙත ආක්‍රමණයක් දියත් කර [[ටුමු බලකොටුවේ සටන|ටුමු හිදී]] [[ෂෙංටොං අධිරාජයා|ෂෙංටොං අධිරාජයාව]] අල්ලාගන්නා ලදී. මෙලෙසින් මිං රාජ්‍යය උතුරු පෙරමුණේ යුද්ධයට පැටලුණු අතර [[මිං මහා ප්‍රාකාරය]] ඉදිවීම ද සිදු විය. අදවන විට චීන මහා ප්‍රාකාරයේ ඉතිරිව ඇති කොටස්වලින් බොහෝමයක් මිං යු‍ගයේ ඉදිකරන ලද හෝ පිළිසකර කරන ලද ඒවායි. ගඩොල් සහ ග්‍රැනයිට් නිර්මාණ විශාල කෙරිණි. අටොලු නැවත නිර්මාණය කෙරුණු අතර කාලතුවක්කු සවිකරන ලදී.

යොංග්ලේ අධිරාජයාගේ මරණින් පසු මිං දේශය මුහුදු මාර්ගයේ හුදකලා විය. ඉන්දියානු සාගරයේ නිධන් සෙවීමේ චාරිකා ද නැවතිණි. මුහුදු තහනම් පැනවීම මගින් චීනුන් මුහුදු මාර්ගයෙන් වෙළඳාම් කිරීම තහනම් කෙරිණි. මේ අතර යුරෝපීය වෙළඳුන් වෙළඳාමට කළ ඉල්ලීම් ද දැඩිව ප්‍රතික්ෂේප කෙරිණි. 1521දී [[ටුවෙන් මුන්|ටුවෙන් මුන්හිදී]] පෘතුගීසීන්ව [[ටුන්මෙන්හි සටන|මිං නාවික හමුදාව විසින් පලවා හරින ලද]] අතර නැවත [[ටැමාඕහි දෙවන සටන|1522දී]] ද පලවා හරින ලදී. අභ්‍යන්තර සහ විදේශ ඉල්ලුම නිසා මුහුදු වෙළඳාම නීත්‍යානුකූල නොවන අයුරින් පැතිර ගිය අතර [[ජියාජිං අධිරාජයා|ජියාජිං අධිරාජයාගේ]] (1507-1567) සමයේ අග්නිදිග වෙරළ තීරයේ ''[[වොකොවු]]'' කොල්ලකෑම් බහුලව පැතිරගියේ ය. ගුවාංදොං සහ ෆූජියෑන්හි වරායයන් විවෘත කිරීමෙන් පසු එය මර්දනය විණි.&lt;ref&gt;&quot;China &gt; History &gt; The Ming dynasty &gt; Political history &gt; The dynastic succession&quot;, ''Encyclopædia Britannica Online'', 2007&lt;/ref&gt; 1557දී පෘතුගීසින්හට [[මැකාවු]] වෙත යාත්‍රා කිරීමට අවසර ලැබිණි. 1999 වන තෙක්ම එහි වෙළඳාම පෘතුගීසීන් අතෙහි රැඳිණි. චීන මුහුදු වෙත ලන්දේසීන් ඇතුළු වීමටද දැඩි ප්‍රතිරෝධයක් එල්ල විය. 1622-1624 කාලයේ [[චීන-ලන්දේසි ගැටුම්]] මගින් ලන්දේසීන්ව [[පෙංඝු|පෙංඝු දූපත්වලින්]] ඈතට පලවා හැරිණි. ලන්දේසීන්හට තායිවානය වෙත යාමට පමණක් අවසර ලැබිණි. [[ලන්දේසි ෆොර්මෝසා|තායිවානයේ ලන්දේසීන්]] මිං සමග සටන් කළ අතර 1633 [[ලියාඕලුවෝ බොක්කේ සටන|ලියාඕලුවෝ බොක්කේ සටනේ දී]] ඔවුනට පරාජය අත් වූ අතර පසුකාලීනව මිං රාජවංශයේ බිඳවැටීමෙන් පසු 1662දී ඔවුහු මිං රාජපාක්ෂිකයකු වූ [[කොෂිංගා|කොෂිංගාට]] යටත් වූහ.

1556දී [[ජියාජිං අධිරාජයා|ජියාජිං අධිරාජයාගේ]] සමයේ දී සිදු වූ [[1556 ෂාන්සි භූමිකම්පාව|ෂාන්සි භූමිකම්පාව]] නිසා 830,000 පමණම ජනයා මරණයට පත් විය.

===චිං රාජවංශය (ක්‍රි.ව. 1644–1911)===
[[File:The Reception.JPG|thumb|left|''පීකින් රාජමාලිගයේ දී රාජ්‍යදූතයා ([[ජෝර්ජ් මැකාර්ට්නි, 1වන මැකාට්නි අර්ල්වරයා|මැකාර්ට්නි]]) සහ ඔහුගේ පිරිවර පිළිගැනීම'',කැටයම් කොට සිතුවම් කරන ලද්දේ [[ජේම්ස් ගිල්රේ]] විසිනි (ප්‍රකාශනය 1792 සැප්තැම්බර්).]]
[[File:Qing china.jpg|thumb|300px|1892දී [[චිං රාජවංශය| චිං චීනයේ]] ව්‍යාප්තිය.]]
{{main|චිං රාජවංශය}}
:''අගනුවරවල්: [[ෂෙන්යැං]], බීජිං''

චීනයේ අවසාන රාජවංශය [[චිං රාජවංශය]] (1644–1911) ලෙස සැලකේ. මෙය [[මැංචු ජනයා|මැංචුවරුන්]] විසින් පිහිටුවන ලද අතර එය මුළු චීනයම සහ එහි ජනයාව පාලනය කළ දෙවන ආක්‍රමණික රාජවංශය ලෙස සැලකේ. මිං රාජ්‍යයේ ඊසානදිග පෙදෙසේ මහා ප්‍රාකාරයට පිටතින් ජීවත් වූ මෙම ජනයා මුලින් [[ජුර්චෙන් ජනයා|ජුර්චෙන්වරුන්]] ලෙස හැඳින්විණි. [[නුර්හාකි]] විසින් සියලු ජුර්චෙන් ගෝත්‍ර එක්සත් කර ස්වාධීන රාජ්‍යයක් පිහිටුවූ පසු ඔවුන් මිං රාජ්‍යයට ඉමහත් තර්ජනයක් විය. කෙසේනමුත් [[ලි ෂෙං|ලි ෂෙංහි]] ගොවි අරගලය මගින් [[මිං රාජවංශය]] සිහසුනෙන් පහකෙරුණු අතර 1644දී බීජිං අල්ලා ගැනීමත් සමග අවසාන මිං අධිරාජයා වූ [[චොංෂෙන් අධිරාජයා]] සියදිවි නසාගන්නා ලදී. මැංචුවරු පැරණි මිං සෙන්පතියකු වූ [[වු සංගුයි]] සමග මිත්‍රශීලීව කටයුතු කර බීජිං අල්ලාගත් අතර චිං රාජවංශයේ අගනුවර එහි පිහිටුවන ලදී. අනතුරුව [[දකුණු මිං රාජවංශය|දකුණේ විසූ සෙසු මිං සාමාජිකයන්]] මැඬපවත්වන ලදී. මැංචු ආක්‍රමණ සමය ඉමහත් ජීවිත විනාශයකට හේතු වූ අතර චීන ආර්ථිකයේ ශීඝ්‍ර බිඳවැටීමට හේතු විය. සමස්තයක් ලෙස ගත් විට මිං දේශයේ චිං ආක්‍රමණ නිසා මිනිස් ජීවිත මිලියන 25ක් පමණම විනාශ විය.&lt;ref&gt;John M. Roberts (1997). ''[https://books.google.com/books?id=3QZXvUhGwhAC A Short History of the World]''. Oxford University Press. p. 272. ISBN 0-19-511504-X.&lt;/ref&gt; මීට අමතරව මැංචු ජනයා සම්ප්‍රදායික චීන රජයේ කොන්ෆියුසියානු අදහස් අනුව හැඩගැසුණු අතර ඔවුන ද චීන රාජවංශයක් ලෙස සලකනු ලැබී ය.

මැංචුවරු හන් චීන ජනයාට මැංචු [[ක්යුවේ (කොණ්ඩාමෝස්තරය)|ක්යුවේ කොණ්ඩාමෝස්තරය]] අනුගමනය කරන ලෙස නියෝග කළහ. නිලධාරීන්හට මැංචු-ආරේ ''[[චංෂැන්]]'' වස්ත්‍රය (පතාකකරුවන්ගේ වස්ත්‍රය සහ ''[[ටැංෂුවාං]]'') ඇඳීමට සිදු වූ නමුත් සාමාන්‍ය හන් ජනයාට සම්ප්‍රදායික හන් ඇඳුම හෙවත් ''[[හන්ෆු]]'' ඇඳීමට අවසර හිමි විය. බොහෝ හන් ජනයා සිය කැමැත්තෙන්ම ක්විපාඕ වස්ත්‍රය අඳින ලදහ. [[කාංෂි අධිරාජයා]] ''[[කාංෂි ශබ්දකෝෂය]]'' නිර්මාණයට නියෝග කළේ ය. මෙය එකල බොහෝදුරට සම්පූර්ණ වූ [[චීන අක්ෂර]] ඇතුළත් ශබ්දකෝෂය විය. චිං රාජවංශය විසින් [[:en:Eight Banners|අෂ්ට පතාක පද්ධතිය]] හඳුන්වා දුන් අතර මෙය චිං යුධ හමුදාවේ අඩිතාලම ලෙස සැලකිණි. මෙම පතාකකරුවන් වෙළඳාම හෝ කම්කරු සේවය සඳහා යෙදිය නොහැකි වූ අතර පතාකකරුවන්ගේ තත්ත්වයෙන් මිදීමට පෙත්සම් ඉදිරිපත් කළ යුතු විය. ඔවුන් වංශවත් පිරිසක් ලෙස සැලකුණු අතර වාර්ෂික විශ්‍රාම වැටුපක්, ඉඩම්, සහ වස්ත්‍ර හිමි වීම වැනි විශේෂ වරප්‍රසාද ද හිමි විය.

[[File:China imperialism cartoon.jpg|left|thumb|1890 දශකයේ අගභාගයේ බ්‍රිතාන්‍යය, ජර්මනිය, රුසියාව, ප්‍රංශය සහ ජපානය අතර චීනය බෙදාගැනීමට දරන උත්සාහය නිරූපිත බ්‍රංශ දේශපාලන කාටූනයක්.]]

ඊළඟ අඩසියවස තුළ [[මිං රාජවංශය]] යටතේ පැවති සියලු ප්‍රදේශ චිං රාජ්‍යය යටතේ ඒකාබද්ධ කෙරිණි. [[ෂින්ජියෑං]], ටිබෙටය, සහ [[මොංගෝලියාව]] ද චීන රාජ්‍යයට ඇතුළත් කෙරිණි. [[ෂුන්ෂි අධිරාජයා|පෙරසිටි අධිරාජයා]] විසින් නින්දගම් ලෙස දී තිබූ විශාල භූමි පුදේශ ප්‍රවේණි භූක්තියට ලබා නොදීම නිසා 1673 සහ 1681අතර කාලයේදකුණු චීන සෙන්පතීන් තිදෙනකු විසින් මෙහෙයවූ කැරැල්ල කාංෂි අධිරාජයා විසින් මර්දනය කරන ලදී. 1662දී දකුණු මිං රාජවංශය බිඳවැටීමෙන් පසු මිං රාජපාක්ෂිකයකු වූ [[කොෂිංගා]] (ෂෙං චෙංගොං) විසින් මෙහෙයවන ලද කැරලිකාර [[ටුංග්නිං රාජධානිය]] පරාජය කිරීමෙන් පසු 1683දී චිං රාජ්‍යය දකුණු [[තායිවානය|තායිවා‍නයේ]] උභය පාලනයක් ගෙගියේ ය. චිං රාජ්‍යය විසින් [[චීන-රුසියන් දේශසීමා ගැටුම|ඇල්බසින්හි දී රුසියානුවන් පරාජය කරන]] ලදී. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස [[නර්චින්ස්ක් ගිවිසුම]] ඇති විය.

[[ක්වියැන්ලොං අධිරාජයා|ක්වියැන්ලොං අධිරාජයාගේ]] දිගු පාලන සමයේ අවසාන කාලයේ චිං රාජ්‍යය එහි උච්චස්ථානයට පත් විය. චීනය ලෝක ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකටත් වඩා පාලනය කළේ ය. ලොව විශාලතම ආර්ථිකය එය සතු විය. භූමි ප්‍රමාණය අතින් සැලකූ විට එය ලොව මෙතෙක් පැවති විශාලතම අධිරාජ්‍යවලින් රකක් විය.

19වන සියවස වනවිට අධිරාජ්‍යය අභ්‍යන්තරව ව්‍යාකූලත්වයට බත් වූ අතර බාහිරින් බටහිර ජාතීන්ගේ තර්ජනවලට ලක් විය. [[පළමු අබිං යුද්ධය|පළමු අබිං යුද්ධයේ දී]] (1840) [[බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යය|බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍යයට]] පරාජය වීමත් සමග, [[නැන්කිං ගිවිසුම]] (1842) අත්සන් කෙරුණු අතර එමගින් [[හොං කොං]] දේශයට [[අබිං]] (බ්‍රිතාන්‍ය අධිරාජ්‍ය යටත් විජිතවල නිපදවුණු) ආනයනයට අවසර ලැබිණි. පසුකාලීනව සිදු වූ යුධ පරාජයන් හමුවේ අසමාන ගිවිසුම් අත්සන් කෙරුණු අතර චිං රාජවංශය බිඳවැටීමත් සමග යුරෝපීය බලය වර්ධනය විණි.

අභ්‍යන්තරව &quot;දිව්‍යමය රජකු&quot; යැයි කියාගත් [[හොං ෂියුක්වාන්]] විසින් මෙහෙය වූ අර්ධ-ක්‍රිස්තියානි ආගමික ව්‍යාපාරය නිසා ඇති වූ [[තායිපිං අරගලය]] (1851–1864) දළ වශයෙන් චීන දේශයෙන් තුනෙන් එකක් පමණ පුරා පැතිර ගිය අතර එය 1864දී [[නැන්කිංහි දෙවන සටන|නැන්කිං දෙවන සටනේ දී]] සම්ඵූර්ණයෙන් විනාශ කෙරිණි. මෙය 19වන සියවසේ පැවති විශාලම සටන්වලින් එකක් වූ අතර දැවැන්ත මිනිස් ජීවිත ප්‍රමාණයක් විනාශ විය. මෙහි දී මිලියන 2දක් පමණ මියයන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web | first=Matthew | last=White |url = http://necrometrics.com/wars19c.htm | title = Statistics of Wars, Oppressions and Atrocities of the Nineteenth Century |accessdate=11 April 2007}}&lt;/ref&gt; මෙය අනුව යමින් සිවිල් කෝලාහල රාශියක් ඇති වූ අතර [[පුන්ටි-හකා වංශික යුද්ධය]], [[නියාන් අරගලය]], [[දුංගන් කැරැල්ල (1862–1877)|දුංගන් කැරැල්ල]], සහ [[පැන්තායි අරගලය]] ඒ අතරින් කිහිපයකි.&lt;ref&gt;{{cite book | first=Damsan |last=Harper | first2=Steve |last2=Fallon |first3=Katja |last3=Gaskell |first4=Julie |last4=Grundvig |first5= Carolyn |last5=Heller | first6=Thomas |last6=Huhti |first7=Bradley |last7=Maynew |first8=Christopher | last8=Pitts | title=Lonely Planet China | url=https://archive.org/details/lonelyplanetchin00dami_1 | edition=9 | year=2005 | ISBN=1-74059-687-0}}&lt;/ref&gt; මෙම සියලු අරගල මැඬපැවැත්වුණු නමුත් මේ සඳහා දැවැන්ත වියදමක් සිදු වූ අතර මධ්‍යම රාජකීය බලය දුර්වල විය. මැංචුවරුන් විසින් හඳුන්වා දුන් [[:en:Eight Banners|පතාක ක්‍රමය]] අසාර්ථක විය. පතාක හමුදා කැරලි මැඬපැවැත්වීමට අපොහාසත් වූ අතර රජය විසින් &quot;නව හමුදා&quot; පැවති පළාත් නිලධාරීන්ගේ සහාය පතන ලදී. ඔවුහු සාර්ථකව චිං රජයට එරෙහි කැරලි මැඬපැවැත්වූහ. නැවත චීනය ශක්තිමත් මධ්‍යම හමුදාවක් ගොඩනැගීමට අපොහොසත් වූ අතර බොහෝ දේශීය නායකයෝ යුධ අධිපතීන් බවට පත්ව සිය පළාත් ස්වාධීනව පාලනය කළහ.&lt;ref&gt;Philip Kuhn, ''Rebellion and its Enemies in Late Imperial China: Militarization and Social Structure, 1796-1864'' (1970) ch 6&lt;/ref&gt;


අධිරාජ්‍යය තුළ පැවති නොයෙකුත් ව්‍යසනයන් සහ අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පැවති තර්ජනවලට ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1800 සියවසේ අගභාගයේ ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණයක් ලෙස [[ස්වයං-ශක්තිමත් වීමේ ව්‍යාපාරය]] ඇරඹිණි. මෙහි අරමුණ වූයේ අධිරාජ්‍යය නවීකරණය කිරීමයි. එසේම යුධ හමුදාව ශක්තිමත් වීම අරමුණු කෙරිණි. නමුත් මෙම ප්‍රතිසංස්කරණය දූෂිත නිලධාරීන්, නරුමාවාදීන් පීඩාවට පත් කළ අතර රාජකීය පවුලේ ගැටුම් ඇති විය. එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස [[ප්‍රථම චීන-ජපන් යුද්ධය|පළමු චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895) &quot;[[බෙයෑං නාවික හමුදාව]]&quot; ප්‍රබලව පරාජය කෙරිණි. අනතුරුව [[ගුවාංෂු අධිරාජයා]] සහ ප්‍රතිසංස්කරණවාදීන් එක්ව පුළුල් ප්‍රතිසංස්කරණ ව්‍යාපාරයක් ලෙස [[දින සියයේ ප්‍රතිසංස්කරණය]] (1898) සිදු විය. නමුත් නොබෝකලකින්ම එය වැන්දඹු [[සික්සි මව් අධිරාජිනිය]] සහ ඇගේ ආධාරකරුවන් විසින් මෙහෙයවන ලද හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් පරාජය කරන ලදී.

20වන සියවසේ ආරම්භයත් සමග උතුරු චීනයේ විදේශ මැදිහතවීම්වලට විරෝධය දක්වමින් [[බොක්සර් අරගලය]] ඇති විය. ඔවුහු චීන ක්‍රිස්තියානුවන් සහ මිෂනාරිවරුනට පහරදුන්හ. බොක්සර්වරුන් බීජිංවලට ඇතුළු වූ පසු චිං රජය සියලු විදේශිකයන්ට පිටව යන ලෙස නියෝග කළේ ය. නමුත් ඒ වෙනුවට බොහෝ චීනුන් සහ විදේශ තානාපති නිවාස වටලන ලදී. [[අෂ්ට-ජතික සන්ධානය]] මගින් [[සෙයිමූර් ගවේෂණය]] මගින් මෙම තත්ත්වය මුදවා ගැනීමට ජපන්, රුසියානු, ඉතාලි, ජර්මන්, ප්‍රංශ, ඇමරිකන් සහ ඔස්ට්‍රියානු හමුදා එවන ලදී. නමුත් එම හමුදාව බොක්සර්වරුන් විසින් [[ලැංෆෙංහි සටන|ලැංෆෙංහි සටනේ දී]] පරාජය කරන ලදී. නමුත් සන්ධානය විසින් [[දාගු බලකොටුවේ සටන (1900)|දාගු බලකොටුවට පහරදීම]] නිසා චිං රජය බොක්සර්වරුන්ගේ පාර්ශ්වය ගනිමින් සන්ධානයට එරෙහිව යුධ ප්‍රකාශ කළේ ය. එහිදී [[ටියෙන්ට්සින්හි සටන|ටියෙන්ට්සින්හි දරුණු සටන්]] ඇවිලිණි. මෙම සන්ධානය අනතුරුව දෙවන විශාලතම [[ගැසෙලී ගවේෂණය]] සිදු කළ අතර [[පීකිංහි සටන (1900)|අවසානයේ බීජිං වෙත ළඟා විය]]; චිං රජය [[ෂියෑන්]] වෙත පලාගියේ ය. [[බොක්සර් සන්ධානය]] මගින් යුද්ධය අවසන් විය.

== චීන සමූහාණ්ඩුව සහ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව ==
&lt;!--[[ජනරජ චීනය]] redirects here--&gt;

===චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)===
{{main|චීන සමූහාණ්ඩුවේ ඉතිහාසය|චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)}}
:''අගනුවරවල්: [[නැන්ජිං]], [[බීජිං]], [[චොංක්විං|චොංචිං]], several short-lived wartime capitals, [[:en:Taipei|Taipei]] {{smaller|(after 1949)}}''
[[File:Sunyatsen1.jpg|thumb|upright|චීන සමූහාණ්ඩුවේ නිර්මාතෘ සහ පළමු ජනපතිවරයා වූ [[ සුන් යත්-සෙන්]]]]

ප්‍රතිසංස්කරණ කෙරෙහි චිං රාජසභාව දැක්වූ ප්‍රතිරෝධය සහ චීනයේ දුර්වලතාවය හේතුවෙන් තරුණ නිලධාරින්, හමුදා නිලධාරීන්, සහ ශිෂ්‍යයන් එක්ව චිං රාජවංශය බලයෙන් පහකර සමූහාණ්ඩුවක් නිර්මාණය කළ යුතු ය යන මතය ප්‍රචාරණය කළහ. [[සුන් යත්-සෙන්|සුන් යත්-සෙන්ගේ]] විප්ලවීය අදහස් ඔවුනව පෙළඹවී ය. 1911 ඔක්තෝම්බර් 10 දින [[වුහාන්|වුහාන් හි දී]] විප්ලවීය යුධමය පිබිදීමක් වූ [[වුචාං පිබිදීම]] ඇරඹිණි. 1912 මාර්තු 12වන දින [[නැන්ජිං|නැන්ජිං හි දී]] [[චීන සමූහාණ්ඩුවේ තාවකාලික රජය (1912)|චීන සමූහාණ්ඩුවේ තාවකාලික රජය]] පිහිටුවන ලදී. ෂින්හායි විප්ලවය මගින් වසර 2,000ක් පැවති රාජවංශ පාලනය නිමා විය.

චිං රාජවංශය බලයෙන් පහ කළ පසුව [[සුන් යත්-සෙන්]] විසින් [[චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනාධිපති|ජනාධිපතිවරයා]] ලෙස දිව්රුම් දෙන ලදී. නමුත් සුන් හට නව හමුදාවේ ප්‍රධානියා වූ [[යුවාන් ෂිකායි|යුවාන් ෂිකායි]] වෙත බලය පැවරීමට සිදු වූ අතර [[පුයි|පැරණි චිං පාලකයාට]] සිහසුන අත්හැරීමට අවස්ථාව දීමේ ‍කොන්දේසිය (මෙය පසුව සුන් පසුතැවීමට ලක්කළේ ය) මත චිං රජය යටතේ අගමැති තනතුර හිමි විය. ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ යුවාන් විසින් ජාතික සහ පළාත් මට්ටමේ රැස්වීම් පැවැත්වීම තහනම් කර 1915දී තමන් අධිරාජයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. යුවාන්ගේ මෙම බල අපේක්ෂාවන් ඔහුගේ අනුගාමිකයන්ගේ අප්‍රසාදයට හේතු විය. ඔහුට එරෙහි කැරැල්ලක් නිසා 1916 මාර්තු මස යුවාන්ට බලය අත්හැරීමට සිදු වූ අතර එම වසරේ ජූනි මස ඔහු මියගියේ ය.

1916 යුවාන්ගේ මරණය නිසා චීනයේ බල ඌනතාවක් ඇති වූ අතර සමූහාණ්ඩුව දෙදරා ගියේ ය. මෙය තරගකාරී ප්‍රාදේශීය යුධ නායකයන් මගින් රාජ්‍යයේ බොහෝ ප්‍රදේශ පාලනය ගෙන ගිය යුධනායකයන්ගේ සමයකට හේතු විය.

1919දී [[පළමු ලෝක යුද්ධය|පළමු ලෝක යුද්ධයෙන් පසු]] ඇති කරගත් [[වර්සේල්ස් ගිවිසුම|වර්සේල්ස් ගිවිසුම]] මගින් යෝජිත වැඩපිළිටවලට විරෝධය පාමින් [[මැයි හතර ව්‍යාපාරය]] ඇරමුණු අතර නොබෝ කලකින්ම එය චීනය පුරාම විරෝධතා ව්‍යාපාරයක් ලෙස පැතිර ගියේ ය. මෙම විරෝධතාවන් සාර්ථක වූ අතර කැබිනට් මණ්ඩලය බිඳවැටුණු අතර ජපානය ජර්මන් ග්‍රහණයට ලක් වීමට හේතු වූ වර්සේල්ස් ගිවිසුමට අත්සන් තැබීම චීනය විසින් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. මැයි හතර ව්‍යාපාරයෙන් උත්තේජනය වී ඇරඹුණු [[නව සංස්කෘතික ව්‍යාපාරය]] 1920 සහ 1930 දශකවල ශක්තිමත් විය. අබ්‍රේ පවසන පරිදි:
:&quot;ජාතිකවාදය, දේශානුරාගය, අභිවෘද්ධිය, විද්‍යාව, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය, සහ නිදහස මෙහි අරමුණු විය; අධිරාජ්‍යවාදය, වැඩවසම් ක්‍රමය, යුධ අධිපතිවාදය, ඒකාධිපතිවාදය, කුල ජ්‍යෙෂ්ඨවාදය, සහ අන්ධ සම්ප්‍රදායික විශ්වාස මෙහි සතුරන් විය. ශක්තිමත්භාවයට සහ නවීකරණයට ලක්වන්නේ කෙසේදැයි ව්දවතුන් තර්ක කළ අතර ඔවුනට ලොව අනෙක් තරගකාරී ජාතීන් මෙන් චීනයේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වයක් ලබා ගැනීමට අවශ්‍ය විය.&quot;&lt;ref&gt;Patricia Buckley Ebrey, ''Cambridge Illustrated History of China'' (1996) p 271&lt;/ref&gt;

[[File:Flag of the Republic of China.svg|alt=Blue Sky White Sun Wholly Red Earth|thumb|1928 සිට මේ දක්වා භාවිතා වන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ධජය.]]

බටහිර නිදහස් දර්ශනය කෙරෙහි එතරම් ප්‍රසාදයක් නොදැක්වූ වාමාංශික චීන විද්වත්හු රුසියානු විප්ලවයෙන් ආභාසය ලබා විප්වවාදී මතදැරූහ. මොස්කව් සිට චීනයට එවන ලද කොමින්ටර්න් නියෝජිතයන්ගේ සහාය ද ඔවුනට හිමි විය. මෙය සියවසේ ඉදිරි කාලය තුළ පැවතුණු චීනයේ වම් සහ දකුණු පාර්ශ්ව අතර අරගලයකට මූලබීජය විය.

1920දී සුන් යත්-සෙන් භේද වූ ජාතිය එක්සත් කරමින් දකුණු චීනයේ විප්ලවකාරී පදනමක් දැමී ය. [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයේ]] (සමාජවාදී පිබිදීමකින් යුත්) ආධාර ඇතිව ඔහු අදක්ෂ [[චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] (CPC) සමග සන්ධානයකට එළැඹියේ ය. 1925දී පිළිකාවක් නිසා සිදු වූ සුන්ගේ මරණයත් සමග ඔහුගේ ආරක්ෂකයකු වූ [[චියැං කායි‍-ෂෙක්]] විසින් ''[[ක්වෝමින්ටාං]]'' (ජාතිකවාදී පක්ෂය හෙවත් KMT) පක්ෂයේ බලය ලබාගෙන [[උතුරු ගවේෂණය]] (1926–1927) නම් වූ යුධ ව්‍යාපාරයක් මගින් දකුණු සහ මධ්‍යම චීනයේ බොහෝ ප්‍රදේශ එහි පාලනයට නතු කර ගත්තේ ය. යුධ බලය මගින් දකුණු සහ මධ්‍යම චීන යුධ ප්‍රධානීන් පරාජය කළ චියැංට උතුරේ යුධ ප්‍රධානීහු පක්ෂපාතීත්වය දැක්වූහ. 1927දී වියැං විසින් CPC දෙසට සිය අවධානය යොමුකළ අතර දකුණු සහ නැගෙනහිර චීනයේ එහි පදනම වූ CPC හමුදාවන් සහ නායකයින් නිර්දය ලෙස හඹායන ලදී. 1934දී [[චීන සෝවියට් සමූහාණ්ඩුව]] වැනි සිය මූලස්ථාන මෙහෙයවන ලදුව CPC හමුදා [[දීර්ඝ පා ගමන]] මෙහෙයවූහ. මෙය චීනයේ බොහෝ ජනශූන්‍ය දුෂ්කර ප්‍රදේශවල සිට වයඹදිග චීනය තෙක් විහිදිණි. ෂාන්සි පළාතේ [[යන්ආන්]]හි ඔවුන් විසින් ගරිල්ලා මූලස්ථානයක් ද අරඹන ලදී. දීර්ඝ පා ගමනේ දී කොමියුනිස්ට්වාදීන් නව නායකයකු වූ [[මාඕ සේඩොං]] (මාඕ සේ-තුං) යටතේ ප්‍රතිසංවිධානය විය.

[[File:Chinese civilians to be buried alive.jpg|thumb|210px|1937 [[නැන්කිං සංහාරය|නැන්කිං සංහාරයේ දී]] චීන සාමාන්‍ය ජනයා පණපිටින් වැළලීම]]

වර්ෂ 14ක් පුරා රටේ විවිධ ප්‍රදේශවල ජපනුන් පාලනය ගෙනගිය සමයන්හි ද (1931–1945) විවෘතව හෝ රහසිගත අයුරින් KMT සහ CPC පක්ෂ අතර අමිහිරි අරගලය පැවතිණි. [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයට]] සමගාමීව පැවති [[දෙවන චීන-ජපන් යුද්ධය|දෙවන චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1937–1945) චීනයේ මෙම ප්‍රධාන පක්ෂ දෙක ජපානයට විරුද්ධව 1937දී නාමිකව එක්සත් පෙරමුණක් ගොඩනැගූහ. ජපන් හමුදා චීන ජනයාට එරෙහිව විවිධ යුධ ව්‍යාපාර දියත් කළ අතර ජෛව සංහාරය (බලන්න [[:en:Unit 731|Unit 731]]) සහ [[:en:Three Alls Policy|තුන් සියලු ප්‍රතිපත්තිය]] (''සන්කො සකුසෙන්'') ඒ අතර ප්‍රධාන විය. එම තුන් සියලු ප්‍රතිපත්තිය වූයේ: ''&quot;සියල්ලන්ව මරන්න, සියල්ලන්ව පුළුස්සන්න සහ සියල්ලන්ව කොල්ලකන්න&quot;'' යන්නයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Fairbank |first1=J. K. |last2=Goldman |first2=M. |year=2006 |title=China: A New History |edition=2nd |publisher=Harvard University Press |page=320 |isbn=9780674018280 |url=https://books.google.com/books?id=nBDC2cqb6I0C&amp;pg=PA320}}&lt;/ref&gt;

1945 ජපානයේ පරාජයෙන් පසු සමාධාන සාකච්ඡා අසාර්ථක වීමෙන් පසු ජාතිකවාදී රාජ්‍ය හමුදා සහ CPC අතර නැවතත් අරගල ඇති විය. 1949 වන විට CPC පක්ෂය රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල බලය පතුරුවා තිබිණි. ''(බලන්න [[චීන සිවිල් යුද්ධය]])'' වෙස්ටඩ් පවසන්නේ චියැංට වඩා යුධ වැරදි අඩුවෙන් සිදු කළ නිසා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය සිවිල් යුද්ධය ජයගත් බවයි. එසේම බලවත් මධ්‍යගත රජයක් තැනීමේ අපේක්ෂාවෙන් චියැං රටේ බොහෝ කණ්ඩායම්වලට විරුද්ධව කටයුතු කිරීම ද එයට හේතු විය. මීට අමතරව ජපනුන්ට එරෙහි යුද්ධය නිසා ඔහුගේ පක්ෂය බෙහෙවින් දුර්වල විය. මේ අතර කොමියුනිස්ට්වාදීන් ගොවීන් වැනි විවිධ කණ්ඩායම්වලට ඔවුනට අසන්නට අවශ්‍ය වූ දෑ පවසා චීන ජාතිකවාදීන් මෙන් පෙනී සිටියහ.&lt;ref&gt;Odd Arne Westad, ''Restless Empire: China and the World Since 1750'' (2012) p 291&lt;/ref&gt; සිවිල් යුද්ධයේ දී ජාතිකවාදීන් මෙන්ම කොමියුනිස්ට්වාදීන්ද යුධ ප්‍රවණ්ඩක්‍රියා සිදු කළ අතර දෙපාර්ශ්වයම විසින් සටන් නොවැදි ජනයා මිලියනයක් පමණ මරණයට පත් කළහ.&lt;ref&gt;Rummel, Rudolph (1994), Death by Government.&lt;/ref&gt; මේ අතරට බලෙන් හමුදාවට බඳවා ගැනීම නිසා සිදු වූ මරණ මෙන්ම ජන සංහාර ද අයත් විය.&lt;ref&gt;Valentino, Benjamin A. Final solutions: mass killing and genocide in the twentieth century Cornell University Press. December 8, 2005. p88&lt;/ref&gt; 1949දී චීනයේ CPC හමුදා අතින් ජාතිකවාදී රාජ්‍ය හමුදාව පරාජයට පත් වූ විට චියැං සහ බොහෝ KMT නායකයන් ඇතුළු ජාතිකවාදීහු [[තායිවානය]] වෙත පලාගියහ; දෙවන ලෝක යුද්ධයේ අවසානයත් සමග තායිවානයේ ජපන් හමුදා චීන සමූහාණ්ඩුවට යටත් වීමත් සමග ජාතිකවාදී හමුදා තායිවානයේ පාලනය අතට ගත්හ.&lt;ref&gt;[http://www.taiwandocuments.org/ghq.htm Surrender Order of the Imperial General Headquarters of Japan], 2 September 1945, &quot;(a) The senior Japanese commanders and all ground, sea, air, and auxiliary forces within China (excluding Manchuria), [[Formosa]], and [[French Indochina]] north of 16 degrees north latitude shall surrender to Generalissimo Chiang Kai-shek.&quot;&lt;/ref&gt;

===මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව (1949 සිට)===
{{main|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ඉතිහාසය}}
1949දී [[චීන සිවිල් යුද්ධය]] නිමාවට පත්වූයේ [[ක්වෝමින්ටාං]] (KMT) පක්ෂය මහා චීන භූමියෙන් ඉවත් කරමිනි. ක්වෝමින්ටාං පක්ෂය සිය රජය [[තායිපෙයි]] වෙත රැගෙන ගිය අතර ඔවුනට පාලනයට ඉතිරි වූයේ කූඩා දූපත් ස්වල්පයක් පමණි. [[චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] චීන මහා භූමියේ පාලනය සියතට ගත්තේ ය. 1949 ඔක්තෝබර් 1දා [[මාඕ සේ-තුං]] විසින් මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව ප්‍රකාශයට පත්කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Ref_c&quot;&gt;[http://www.isop.ucla.edu/eas/documents/mao490921.htm The Chinese people have stood up]. UCLA Center for East Asian Studies. Retrieved 16 April 2006. {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150906133423/http://www.isop.ucla.edu/eas/documents/mao490921.htm |date=6 September 2015 }}&lt;/ref&gt; &quot;කොමියුනිස්ට් චීනය&quot; සහ &quot;රතු චීනය&quot; යනු PRC සඳහා භාවිතා වූ අන්වර්ථ නාමයන් දෙකකි.&lt;ref name=&quot;Ref_d&quot;&gt;Smith, Joseph; and Davis, Simon. [2005] (2005). The A to Z of the Cold War. Issue 28 of ''Historical dictionaries of war, revolution, and civil unrest''. Volume 8 of ''A to Z guides''. Scarecrow Press publisher. ISBN 0-8108-5384-1, ISBN 978-0-8108-5384-3.&lt;/ref&gt;

[[File:Mao proclaiming the establishment of the PRC in 1949.jpg|thumb|left|1949දී සභාපති [[මාඕ සේ-තුං]] විසින් [[චීනය|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව]] පිහිටුවීම නිවේදනය කිරීම.]]
PRC පක්ෂය ඔපමට්ටම් වූයේ යුධ ව්‍යාපාර මාලාවක් සහ [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ පස් අවුරුදු සැලසුම්|පස්-අවුරුදු සැලසුම්]] මගිනි. මෙහි ආර්ථික සහ සමාජයීය සැලැස්ම වූ [[මහා ඉදිරි පිම්ම]] මරණ මිලියන 45ක් සඳහා හේතු වී යැයි ඇස්තමේන්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Akbar2010&quot;&gt;{{Cite news|url =http://www.independent.co.uk/arts-entertainment/books/news/maos-great-leap-forward-killed-45-million-in-four-years-2081630.html |title= Mao's Great Leap Forward 'killed 45 million in four years'|accessdate=30 October 2010 |publisher=The Independent|location=London|first=Arifa|last=Akbar|date=17 September 2010}}&lt;/ref&gt; මාඕගේ රජය ඉඩම්හිමියන්හට දරුණු දඬුවම් පැන වූ අතර ජනසතු ව්‍යාපාර සහ [[ලාඕගායි]] කඳවුරු පද්ධතිය හඳුන්වා දෙන ලදී. මාඕ යටතේ දඬුවම්, ශ්‍රමය සැපයීම සහ යුධ ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා නිසා මිලියන ගණන් ජනජීවිත විනාශ විය. 1966දී මා‍ඕ සහ ඔහුගේ ආධාරකරුවන් විසින් [[සංස්කෘතික විප්ලවය]] අරඹන ලද අතර එය දශකයකට පසු මාඕගේ මරණය තෙක් ක්‍රියාත්මක විය. මෙම සංස්කෘතික විප්ලවය පක්ෂය තුළ බල අරගල සහ [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට් සංගමයට]] දැක්වූ භීතිය මැදින් ක්‍රියාත්මක වූ අතර එය චීන සමාජයේ මහත් විප්ලවයක් විය.

1972දී [[චීන-සෝවියට් බෙදීම|චීන-සෝවියට් බෙදීමේ උච්චස්ථානයේ දී]] මාඕ සහ [[ෂොවු එන්ලායි]] එක්සත් ජනපද ජනපති වූ [[රිචඩ් නික්සන්]] බීජිං නුවරදී හමු වී එක්සත් ජනපදය සමග සබඳතා ස්ථාපනය කරගත්හ. එම වර්ෂයේම චීන සමූහාණ්ඩුව වෙනුවට මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවට එක්සත් ජාතීන්ට ඇතුළු වීමට අවසර හිමි විය. එසේම ආරක්ෂක මණ්ඩලයේ ස්ථිර සාමාජිකත්වය ද හිමි විය.

1976 මාඕගේ මරණින් පසුව බල අරගලයක් පැවතිණි. [[සතර දෙනාගේ කල්ලිය]] අත්අඩංගුවට ගැනුණු අතර සංස්කෘතික විප්ලවය ඉක්මවා කටයුතු කිරීම පිළිබඳ ඔවුනට දෝෂාරෝපණය කෙරිණි. මෙලෙසින් චීනයේ ආකූල දේශපාලන යුගය නිමා විය. මාඕ විසින් පත්කළ අනුප්‍රපාප්තික සභාපතිවරයා වූ [[හුවා ගුඕෆෙං]] අභිබවා යමින් [[ඩෙං ෂියාඕපිං]] ඉදිරි වසර කිහිපය තුළ නායකයා ලෙස බලයට පත් විය.

1978 සිට 1992 දක්වා ඩෙං ෂියාඕපිං චීනයේ නායකයා විය. නමුත් ඔහු කිසිදින සිය පක්ෂයේ හෝ ප්‍රාන්තයේ නායකයා වූයේ නැත. පක්ෂය තුළ රාජ්‍යයේ [[චීන ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණය|වැදගත් ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ]] සඳහා මුල් විය. කොමියුනිස්ට් පක්ෂයේ රාජ්‍ය පාලනයෙන් ක්‍රමයෙන් ජන ජීවිත ලිහිල් වන්නට විය. [[ජනතා කොමියුන|කොමියුන]] විසුරුවා හැරි අතර බොහෝ ගොවීන්ට බොහෝ ඉඩම් බදු දුන් අතර මෙය කෘෂිකර්මාන්තය දිරිගන්වමින් කෘසි නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවී ය. මෙම හැරවුම් ලක්ෂ්‍ය සමග චීනයේ අපේක්ෂිත ආර්ථිකය මිශ්‍ර ආර්ථිකයක් බවට පත් විය. එසේම විවෘත වෙළඳපොල පරිසරයක් ගොඩනැගෙන්නට විය.&lt;ref name=&quot;Ref_e&quot;&gt;{{cite web | last=Hart-Landsberg | first=Martin | last2=Burkett | first2=Paul | url= http://www.monthlyreview.org/chinaandsocialism.htm | title =China and Socialism: Market Reforms and Class Struggle | publisher = Monthly Review Press | ISBN=1-58367-123-4 | date=March 2010 | accessdate=30 October 2008}}&lt;/ref&gt; මෙය &quot;වෙළඳපොල සමාජවාදය&quot; ලෙස ද හඳුන්වයි. 1982 දෙසැම්බර් 4වන දින මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව අද පවතින ව්‍යවස්ථාව ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.

&lt;!-- Commented out: [[File:Tianasquare.jpg|thumb|Left|''[[:en:Tank man|]]'' temporarily stops the advance of a column of tanks on June 5, 1989, in Beijing|]] --&gt;
1989දී පැරණි සෙන්පති ලේකම් [[හු යාඕබැං|හු යාඕබැංගේ]] මරණින් පසු එම වර්ෂයේ [[1989 ටියැනන්මෙන් චතුරස්‍රයේ විරෝධතා|ටියැනන්මෙන් චතුරස්‍රයේ විරෝධතා]] ඇති විය. දූෂණය මැඬලීම සහ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී අයිතීන්, සහ කතාකිරීමේ නිදහස ඇතුළත්ව මහා දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමේ අරමුණින් ශිෂ්‍යයන් සහ සෙස්සන් විසින් මෙය සිදුකරන ලදී. කෙසේනමුත් ජූනි 4වනදා [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව|PLA]] හමුදා විසින් මෙය ව්‍යර්ථ කරන ලදී. එලෙස වාහන බොහෝ සංඛ්‍යාවක් චතුරස්‍රයට ඇතුළු වී ජනයා විසිරුවන ලදී. මෙම සිද්ධිය පුළුල්ව වාර්තා වූ අතර ලෝකයේම අවධානය ඒ දෙසට යොමු විය. ආණ්ඩුව කෙරෙහි දෝෂාරෝපණ පැනනැගිණි.&lt;ref name=&quot;Ref_f&quot;&gt;Youngs, R. ''The European Union and the Promotion of Democracy.'' Oxford University Press, 2002. ISBN 978-0-19-924979-4.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_g&quot;&gt;Carroll, J. M. ''A Concise History of Hong Kong.'' Rowman &amp; Littlefield, 2007. ISBN 978-0-7425-3422-3.&lt;/ref&gt; මෙම සිද්ධිය ආශ්‍රයෙන් නිමැවුණු &quot;[[:en:tank man|tank man]]&quot; ලොවපුරා ප්‍රදර්ශනය විය.

CPCහි ජනරාල් ලෙකම්වරයා සහ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනපතිවරාය වූ [[ජියෑං ෂෙමින්]] සහ අගමැති [[ෂු රොංජි]] යන දෙදෙනාම ෂැංහයිහි හිටපු නගරාධිපතිවරුන් වූ අතර ඔවුන් 1990 දශකයේ පශ්චාත්-ටියැනන්මෙන් මහජන චීන සඹූහාණ්ඩුව සඳහා පෙරමුණ ගත්හ. ජියෑං සහ ෂුගේ දස වසරක පාලනය තුළ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ අනුව ගොවීන් මිලියන 150ක් පමණ දරිද්‍රතා‍වයෙන් මුදවා ගැනීමට හැකි විය. එසේම දළ ජාතික නිෂ්පාදනය 11.2%ක වේගයක් අත්කර ගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;Ref_h&quot;&gt;{{cite news | url =http://www.chinadaily.com.cn/en/doc/2003-07/11/content_244499.htm | title = Nation bucks trend of global poverty | date=11 July 2003 | newspaper=China Daily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ref_i&quot;&gt;{{cite news | url = http://english.people.com.cn/english/200003/01/eng20000301X115.html | title = China's Average Economic Growth in 90s Ranked 1st in World | date= 1 March 2000 | newspaper = People's Daily}}&lt;/ref&gt; අනතුරුව රට 2001දී [[ලෝක වෙළඳ සංවිධානය|ලෝක වෙළඳ සංවිධානයේ]] සාමාජිකත්වය ලබාගන්නා ලදී.
කෙසේවෙතත් මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව සිය ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වන විට එමගින් සිදුවන රටේ පරිසර හානිය සහ සම්පත් හායනය පිළිබඳ සිතන්නට විය. ඔවුන්ගේ අවධානය යොමු වූ තවත් කාරණයක් වූයේ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ආර්ථික වර්ධනයෙන් වාසි නොලබන සමාජ කොට්ඨාස ද පවතින බවයි. උදාහරණයක් ලෙස නාගරික සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ අතර පවතින වෙනස දැක්විය හැක. එහි ප්‍රතිඵලයක්‍ ලෙස CPCහි හිටපු ලේකම් ජනරාල්වරයා සහ ජනාධිපතිවරයා වූ [[හු ජින්තාඕ]] සහ අගමැති [[වෙන් ජියාබාඕ]] යටතේ මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව විසින් සම්පත් සමානව බෙදී යන පරිදි නීති සම්මත කරන ලදී. නමුත් 2014වන විටත් එහි ප්‍රතිඵලය දැනගත නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;Ref_j&quot;&gt;{{cite news | url = http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/asia-pacific/4913622.stm | title = China worried over pace of growth | publisher=BBC | accessdate=16 April 2006}}&lt;/ref&gt; මිලියන 40කට අධික ගොවීහු සිය බිම්වලින් ඉවත් විණි.&lt;ref name=&quot;Ref_k&quot;&gt;{{cite journal | url = http://migration.ucdavis.edu/mn/more.php?id=3166_0_3_0 | title = China: Migrants, Students, Taiwan | journal = Migration News | date=January 2006 | volume=13 |issue=1}}&lt;/ref&gt; එය ආර්ථික සංවර්ධනය නිසා සිදු විය. 2005දී චීනය පුරා 87,000 විරෝධතා පැවැත්විණි.&lt;ref name=&quot;Ref_l&quot;&gt;{{cite news | url = http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/01/27/AR2006012701588.html |title = In Face of Rural Unrest, China Rolls Out Reforms | newspaper = The Washington Post | date=28 January 2006}}&lt;/ref&gt; මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ ජනගහණයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයකගේ ජීවන තත්ත්ව‍ය ගුණාත්මකව ඉහළ ගියේ ය. නිදහස ඉහළ ගිය අතර දේශපාලන බැමි තද වූ අතර ග්‍රාමීය පෙදෙස්වල එය දුර්වල විය.&lt;ref&gt;{{cite web |last=Thomas | first=Antony | url= http://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tankman/etc/transcript.html | title=''Frontline'': ''The Tank Man'' transcript | accessdate=12 July 2008 |date=11 April 2006 |work=Frontline |publisher=PBS }}&lt;/ref&gt;

== සටහන් ==
{{reflist|30em}}

== ආශ්‍රිත ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==
{{refbegin}}
===සමීක්ෂණ===
* Blunden, Caroline, and Mark Elvin. ''Cultural Atlas of China'' (2nd ed 1998) [http://www.amazon.com/Cultural-Atlas-China/dp/0816038147/ උද්ධෘත සහ පාඨ සෙවුම]
*  Catchpole, Brian. ''Map History of Modern China'' (1977)
* Eberhard, Wolfram. ''A History of China'' (1950; 4th edition, revised 1977), 380 pages' [https://books.google.com/books?id=mUofeN6WW_IC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=editions:ISBN160303420X#v=onepage&amp;q=editions%3AISBN160303420X&amp;f=false full text online free]
* Ebrey, Patricia Buckley, and Kwang-ching Liu. ''The Cambridge Illustrated History of China'' (1999) 352 pages
* Elvin, Mark. ''The Pattern of the Chinese Past'' (Stanford Up, 1973)
* [[:en:John K. Fairbank|Fairbank, John King]] and Goldman, Merle. ''China: A New History.'' 2nd ed. Harvard U. Press, (2006). 640 pp.
* Gernet, Jacques, J. R. Foster, and Charles Hartman. ''A History of Chinese Civilization'' (1996), called the best one-volume survey;
* [[:en:Cho-yun Hsu|Hsu, Cho-yun]]. ''China: A New Cultural History''  (Columbia University Press; 2012) 612 pages; stress on China's encounters with successive waves of globalization.
* Hsü, Immanuel Chung-yueh. ''The Rise of Modern China,'' 6th ed. (Oxford University Press, 1999), highly detailed coverage of 1644–1999, in 1136pp.
* Huang, Ray. ''China, a Macro History'' (1997) 335pp, an idiosyncratic approach, not for beginners; [http://www.questia.com/library/book/china-a-macro-history-by-ray-huang.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]]
* Keay, John. ''China: A History'' (2009), 642pp
* Latourette, Kenneth Scott. ''The Development of China'' (1917) 273 pages; [https://books.google.com/books?id=fSIPAAAAYAAJ&amp;dq=inauthor:latourette&amp;num=30&amp;as_brr=1 full text online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120004602/http://www.questia.com/library/book/china-a-macro-history-by-ray-huang.jsp |date=2008-11-20 }} outdated survey* Franz, Michael. ''China through the Ages: History of a Civilization.'' (1986). 278pp;  [http://www.questia.com/library/book/china-through-the-ages-history-of-a-civilization-by-franz-michael.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]]
* Mote, Frederick W. ''Imperial China, 900–1800'' Harvard University Press, 1999, 1,136 pages, the authoritative treatment of the Song, Yuan, Ming, and Qing dynasties.
* Needham, Joseph. ''The Grand Titration'' (London, 1969)
* Perkins, Dorothy. ''Encyclopedia of China: The Essential Reference to China, Its History and Culture.'' Facts on File, 1999. 662 pp.
* Roberts, J. A. G. ''A Concise History of China.'' Harvard U. Press, 1999. 341 pp.
* Schoppa, R. Keith. ''The Columbia Guide to Modern Chinese History.'' Columbia U. Press, 2000. 356 pp.  [http://www.questia.com/library/book/the-columbia-guide-to-modern-chinese-history-by-r-keith-schoppa.jsp online edition from [[:en:Questia|Questia]]]
* Spence, Jonathan D. ''The Search for Modern China'' (1999), 876pp; survey from 1644 to 1990s [http://www.questia.com/read/98946348 complete edition online at [[:en:Questia|Questia]]]
*  Ven, Hans van de, ed. ''Warfare in Chinese History.'' E. J. Brill, 2000. 456 pp. [http://www.questia.com/PM.qst?a=o&amp;d=109282565 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120102153/http://www.questia.com/library/book/china-through-the-ages-history-of-a-civilization-by-franz-michael.jsp |date=2008-11-20 }}
* Wang, Ke-wen, ed. ''Modern China: An Encyclopedia of History, Culture, and Nationalism.'' Garland, 1998. 442 pp.
* Wright, David Curtis. ''History of China'' (2001) 257pp; [http://www.questia.com/library/book/the-history-of-china-by-david-curtis-wright-john-e-findling-frank-w-thackeray.jsp online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110102093839/http://www.questia.com/library/book/the-history-of-china-by-david-curtis-wright-john-e-findling-frank-w-thackeray.jsp |date=2011-01-02 }}
* Wills, Jr., John E. ''Mountain of Fame: Portraits in Chinese History'' (1994)

===ප්‍රාග්ඉතිහාසය===
* Chang, Kwang-chih. ''The Archaeology of Ancient China,'' Yale University Press, 1986.
*Discovery of residue from fermented beverage consumed up to 9,000 years ago in Jiahu, Henan Province, China. By Dr. Patrick E McGovern, University of Pennsylvania archaeochemist and colleagues from China, Great Britain and Germany.
*{{cite web|first=Rixiang|last=Zhu|author2=Zhisheng An |author3=Richard Potts |author4=Kenneth A. Hoffman |url=http://www.paleomag.net/members/rixiangzhu/Earth-Sci%20Review.pdf |title=Magnetostratigraphic dating of early humans in China|doi=10.1016/S0012-8252(02)00132-0 |format=PDF |accessdate=23 January 2011}}
*[http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf The Discovery of Early Pottery in China] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070614011439/http://arheologija.ff.uni-lj.si/documenta/pdf29/29chi.pdf |date=2007-06-14 }} by Zhang Chi, Department of Archaeology, Peking University, China.

===ෂෑං රාජවංශය===
* Durant, Stephen W. ''The Cloudy Mirror: Tension and Conflict in the Writings of Sima Qian'' (1995),

===හන් රාජවංශය===
*[[:en:Rafe de Crespigny|de Crespigny, Rafe]]. 1972. The Ch’iang Barbarians and the Empire of Han: A Study in Frontier Policy. ''Papers on Far Eastern History'' 16, Australian National University. Canberra.
*de Crespigny, Rafe. 1984. ''Northern Frontier. The Policies and Strategies of the Later Han Empire''. Rafe de Crespigny. 1984. Faculty of Asian Studies, Australian National University. Canberra.
*{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html|title=South China under the Later Han Dynasty|first=Rafe|last=de Crespigny|accessdate=23 January 2011|chapter=Chapter One from ''Generals of the South: the Foundation and early history of the Three Kingdoms state of Wu''|journal=Asian Studies Monographs, New Series No. 16|publisher=Faculty of Asian Studies, The Australian National University, Canberra|year=1990|archive-date=16 November 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20101116113351/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/south_china.html|url-status=dead}}
*{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html|journal=Asian Studies Monographs, New Series No. 21|title=Later Han Military Administration: An Outline of the Military Administration of the Later Han Empire|first=Rafe|last=de Crespigny|publisher=Faculty of Asian Studies, The Australian National University|year=1996|edition=Based on the Introduction to Emperor Huan and Emperor Ling being the Chronicle of Later Han for the years 189 to 220 AD as recorded in Chapters 59 to 69 of the Zizhi tongjian of Sima Guang|accessdate=23 January 2011|archive-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110528225757/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/mil_org.html|url-status=dead}}
*Dubs, Homer H. 1938–55. ''The History of the Former Han Dynasty by Pan Ku. '' (3 vol)
* Hill, John E. (2009) ''Through the Jade Gate to Rome: A Study of the Silk Routes during the Later Han Dynasty, 1st to 2nd centuries CE''. ISBN 978-1-4392-2134-1.
*Hulsewé, A. F. P. and Loewe, M. A. N., eds. ''China in Central Asia: The Early Stage 125 B.C. – A.D. 23: an annotated translation of chapters 61 and 96 of the History of the Former Han Dynasty''. (1979)
*Twitchett, Denis and Loewe, Michael, eds. 1986. ''The Cambridge History of China. Volume I. The Ch’in and Han Empires, 221 B.C. – a.d. 220''. Cambridge University Press.
*Yap, Joseph P. (2009) ''Wars With the Xiongnu – A Translation From Zizhi tongjian'', AuthorHouse. ISBN 1-4900-0604-4

===ජින්, ෂඩ් රාජධානි, සහ උතුරු සහ දකුණු රාජවංශ===
*{{cite journal|url=http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html|title=The Three Kingdoms and Western Jin: A History of China in the Third Century AD|first=Rafe|last=de Crespigny|journal=East Asian History|publisher=Faculty of Asian Studies, Australian National University, Canberra|year=1991|accessdate=23 January 2011|issue=1 June 1991, pp.&amp;nbsp;1–36, &amp; no. 2 December 1991, pp.&amp;nbsp;143–164|archive-date=6 March 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110306102317/http://www.anu.edu.au/asianstudies/decrespigny/3KWJin.html|url-status=dead}}
*Miller, Andrew. ''Accounts of Western Nations in the History of the Northern Chou Dynasty.'' (1959)

===සුයි රාජවංශය===
*[[:en:Arthur F. Wright|Wright, Arthur F.]] 1978. ''The Sui Dynasty''. Alfred A. Knopf, New York. ISBN 0-394-49187-4, ISBN 0-394-32332-7 (pbk).

===ටෑං රාජවංශය===
*Benn, Charles. 2002. ''China's Golden Age: Everyday Life in the Tang Dynasty''. Oxford University Press. ISBN 0-19-517665-0.
* Lewis, Mark Edward. 2012. ''China's Cosmopolitan Empire: The Tang Dynasty'' (2012). [http://www.amazon.com/Chinas-Cosmopolitan-Empire-Dynasty-Imperial/dp/0674064011/  excerpt]; A standard scholarly survey.
*Schafer, Edward H. 1967. ''The Vermilion Bird: T’ang Images of the South''. University of California Press, Berkeley and Los Angeles. Reprint 1985. ISBN 0-520-05462-8.
*Shaffer, Lynda Norene. 1996. ''Maritime Southeast Asia to 1500''. Armonk, New York, M.E. Sharpe, Inc. ISBN 1-56324-144-7.
*Wang, Zhenping. 1991. &quot;T’ang Maritime Trade Administration.&quot; Wang Zhenping. ''Asia Major'', Third Series, Vol. IV, 1991, pp.&amp;nbsp;7–38.

===සොං රාජවංශය===
* Ebrey, Patricia. ''The Inner Quarters: Marriage and the Lives of Chinese Women in the Sung Period'' (1990)
* Hymes, Robert, and Conrad Schirokauer, eds. ''Ordering the World: Approaches to State and Society in Sung Dynasty China,'' U of California Press, 1993; [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft1000031p/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free] {{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*Shiba, Yoshinobu. 1970. ''Commerce and Society in Sung China''. Originally published in Japanese as ''So-dai sho-gyo—shi kenkyu-''. Tokyo, Kazama shobo-, 1968. Yoshinobu Shiba. Translation by Mark Elvin, Centre for Chinese Studies, University of Michigan.

===මිං රාජවංශය===
* Brook, Timothy. ''The Confusions of Pleasure: Commerce and Culture in Ming China.'' (1998).
* Brook, Timothy. ''The Troubled Empire: China in the Yuan and Ming Dynasties'' (2010) 329 pages. Focus on the impact of a Little Ice Age on the empire, as the empire, beginning with a sharp drop in temperatures in the 13th century during which time the Mongol leader Kubla Khan moved south into China.
* Dardess, John W.  ''A Ming Society: T'ai-ho County, Kiangsi, Fourteenth to Seventeenth Centuries.'' (1983); uses advanced &quot;new social history&quot; [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft2s2004qh/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free] {{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Farmer, Edward.  ''Zhu Yuanzhang and Early Ming Legislation: The Reordering of Chinese Society Following the Era of Mongol Rule.''  E.J. Brill, 1995.
* Goodrich, L. Carrington, and Chaoying Fang.  ''Dictionary of Ming Biography.'' (1976).
* Huang, Ray. ''1587, A Year of No Significance: The Ming Dynasty in Decline.'' (1981).
* Mote, Frederick W. and Twitchett, Denis, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 7: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1.''  (1988). 976 pp.
* Schneewind, Sarah. ''A Tale of Two Melons: Emperor and Subject in Ming China.'' (2006).
* Tsai, Shih-shan Henry. ''Perpetual Happiness: The Ming Emperor Yongle.''  (2001).
* Mote, Frederick W., and Denis Twitchett, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 7, part 1: The Ming Dynasty, 1368–1644'' (1988). 1008 pp. [https://books.google.com/books?id=tyhT9SZRLS8C excerpt and text search]
* Twitchett, Denis and Frederick W. Mote, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 8: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 1.''
** Twitchett, Denis and Frederick W. Mote, eds. ''The Cambridge History of China. Vol. 8: The Ming Dynasty, 1368–1644, Part 2. '' (1998). 1203 pp.

===ක්විං රාජවංශය===
* Fairbank, John K. and Liu, Kwang-Ching, ed. ''The Cambridge History of China. Vol. 2: Late Ch'ing, 1800–1911, Part 2.'' Cambridge U. Press, 1980. 754 pp.
* Mann, Susan. ''Precious Records: Women in China's Long Eighteenth Century'' (1997)
*  Naquin, Sysan, and Evelyn S. Rawski. ''Chinese Society in the Eighteenth Century'' (1989) [http://www.amazon.com/Chinese-Society-Eighteenth-Century-Naquin/dp/0300046022/  excerpt and text search]
* Peterson, Willard J., ed. ''The Cambridge History of China. Vol. 9, Part 1: The Ch'ing Dynasty to 1800.'' Cambridge U. Press, 2002. 753 pp.
* Rawski, Evelyn S. ''The Last Emperors: A Social History of Qing Imperial Institutions'' (2001) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft8d5nb4v4/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free] {{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Struve, Lynn A., ed.  ''The Qing Formation in World-Historical Time.''  (2004). 412 pp.
* Struve, Lynn A., ed.  ''Voices from the Ming-Qing Cataclysm: China in Tigers' Jaws'' (1998)
* Yizhuang, Ding. &quot;Reflections on the '[[:en:New Qing History|New Qing History]]' School in the United States,&quot; ''Chinese Studies in History,'' Winter 2009/2010, Vol. 43 Issue 2, pp 92–96, It drops the theme of &quot;sinification&quot; in evaluating the dynasty and the non-Han Chinese regimes in general. It seeks to analyze the success and failure of Manchu rule in China from the Manchu perspective and focus on how Manchu rulers sought to maintain the Manchu ethnic identity throughout Qing history.

===චීන සමූහාණ්ඩු යුගය (1912-1949)===
* Bergere, Marie-Claire. ''Sun Yat-Sen'' (1998), 480pp, the standard biography
* Boorman, Howard L., ed. ''Biographical Dictionary of Republican China.'' (Vol. I-IV and Index. 1967–1979). 600 short scholarly biographies [https://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC excerpt and text search]
** Boorman, Howard L. &quot;Sun Yat-sen&quot; in Boorman, ed. ''Biographical Dictionary of Republican China'' (1970) 3: 170–89, [https://books.google.com/books?id=r3AJFusMHJwC&amp;pg=PA172&amp;lpg=PA172&amp;dq=+YANG+CH'%C3%9C-Y%C3%9CN&amp;source=web&amp;ots=2vo5nB_pW4&amp;sig=z9_ba59M35GI7n85WvjZR5zS3HU&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;resnum=1&amp;ct=result#PPA170,M1 complete text online]
* Dreyer, Edward L.  ''China at War, 1901–1949.'' (1995). 422 pp.
* Eastman Lloyd. ''Seeds of Destruction: Nationalist China in War and Revolution, 1937– 1945.'' (1984)
* Eastman Lloyd et al. ''The Nationalist Era in China, 1927–1949'' (1991)
* Fairbank, John K., ed. ''The Cambridge History of China, Vol. 12, Republican China 1912–1949. Part 1.'' (1983). 1001 pp.
* Fairbank, John K. and Feuerwerker, Albert, eds.  ''The Cambridge History of China. Vol. 13: Republican China, 1912–1949, Part 2.'' (1986). 1092 pp.
* Fogel, Joshua A. ''The Nanjing Massacre in History and Historiography'' (2000)
* Gordon, David M. &quot;The China-Japan War, 1931–1945,&quot;  ''The Journal of Military History'' v70#1 (2006) 137–182; major historiographical overview of all important books and interpretations; [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&amp;type=summary&amp;url=/journals/journal_of_military_history/v070/70.1gordon.html online]
* Hsiung, James C. and Steven I. Levine, eds. ''China's Bitter Victory: The War with Japan, 1937–1945'' (1992), essays by scholars; [http://www.questia.com/library/book/chinas-bitter-victory-the-war-with-japan-1937-1945-by-james-c-hsiung-steven-i-levine.jsp online from Questia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081120075649/http://www.questia.com/library/book/chinas-bitter-victory-the-war-with-japan-1937-1945-by-james-c-hsiung-steven-i-levine.jsp |date=2008-11-20 }};
* Hsi-sheng, Ch'i. ''Nationalist China at War: Military Defeats and Political Collapse, 1937–1945'' (1982)
* Hung, Chang-tai. ''War and Popular Culture: Resistance in Modern China, 1937–1945'' (1994) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft829008m5/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free] {{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*Lara, Diana. ''The Chinese People at War: Human Suffering and Social Transformation, 1937–1945'' (2010)
* Rubinstein, Murray A., ed. ''Taiwan: A New History'' (2006), 560pp
* Shiroyama, Tomoko. ''China during the Great Depression: Market, State, and the World Economy, 1929–1937'' (2008)
* Shuyun, Sun. ''The Long March: The True History of Communist China's Founding Myth'' (2007)
* Taylor, Jay. ''The Generalissimo: Chiang Kai-shek and the Struggle for Modern China.'' (2009) ISBN 978-0-674-03338-2
* Westad, Odd Arne. ''Decisive Encounters: The Chinese Civil War, 1946–1950.'' (2003). 413 pp. the standard history

===කොමියුනිස්ට් යුගය (1949–present)===
*  Barnouin, Barbara, and Yu Changgen. ''Zhou Enlai: A Political Life'' (2005)
* Baum, Richard D. &quot;'Red and Expert': The Politico-Ideological Foundations of China's Great Leap Forward,&quot; ''Asian Survey,'' Vol. 4, No. 9 (Sep. 1964), pp.&amp;nbsp;1048–1057 [http://links.jstor.org/sici?sici=0004-4687(196409)4%3A9%3C1048%3A%22AETPF%3E2.0.CO%3B2-%23 in JSTOR]
* Becker, Jasper.  ''Hungry Ghosts: China's Secret Famine'' (1996), on the &quot;Great Leap Forward&quot; of 1950s
* Chang, Jung and Jon Halliday. ''Mao: The Unknown Story,'' (2005), 814 pages, ISBN 0-679-42271-4
* {{cite book|author=Davin, Delia|title=Mao: A Very Short Introduction|url=https://books.google.com/books?id=GfShg2lD8Y4C|year=2013|publisher=Oxford UP}}
* Dittmer, Lowell. ''China's Continuous Revolution: The Post-Liberation Epoch, 1949–1981'' (1989) [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft3q2nb24q/?&amp;query=&amp;brand=ucpress online free] {{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Dietrich, Craig. ''People's China: A Brief History,'' 3d ed. (1997), 398pp
* Kirby, William C., ed.  ''Realms of Freedom in Modern China.'' (2004). 416 pp.
* Kirby, William C.; Ross, Robert S.; and Gong, Li, eds.  ''Normalization of U.S.-China Relations: An International History.'' (2005). 376 pp.
*  Li, Xiaobing. ''A History of the Modern Chinese Army'' (2007)
*  MacFarquhar, Roderick and Fairbank, John K., eds.  ''The Cambridge History of China. Vol. 15: The People's Republic, Part 2: Revolutions within the Chinese Revolution, 1966–1982.'' Cambridge U. Press, 1992. 1108 pp.
* [[:en:Maurice Meisner|Meisner, Maurice]]. ''Mao's China and After: A History of the People’s Republic,'' 3rd ed. (Free Press, 1999), dense book with theoretical and political science approach.
* Spence, Jonatham. ''Mao Zedong'' (1999)
* Shuyun, Sun. ''The Long March: The True History of Communist China's Founding Myth'' (2007)
* Walder, Andrew G.  ''China under Mao: A Revolution Derailed'' (Harvard University Press, 2015) 413 pp. [https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=43955 online review]
* Wang, Jing. ''High Culture Fever: Politics, Aesthetics, and Ideology in Deng's China'' (1996)  [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft0489n683/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free] {{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Wenqian, Gao. ''Zhou Enlai: The Last Perfect Revolutionary'' (2007)

====සංස්කෘතික විප්ලවය, 1966–76====
* Clark, Paul. ''The Chinese Cultural Revolution: A History'' (2008), a favorable look at artistic production  [http://www.amazon.com/dp/0521875153 excerpt and text search]
* Esherick, Joseph W.; Pickowicz, Paul G.; and Walder, Andrew G., eds.  ''The Chinese Cultural Revolution as History.'' (2006). 382 pp.
* Jian, Guo; Song, Yongyi; and Zhou, Yuan. ''Historical Dictionary of the Chinese Cultural Revolution.'' (2006). 433 pp.
*  MacFarquhar, Roderick and Fairbank, John K., eds.  ''The Cambridge History of China. Vol. 15: The People's Republic, Part 2: Revolutions within the Chinese Revolution, 1966–1982.'' Cambridge U. Press, 1992. 1108 pp.
* MacFarquhar, Roderick and Michael Schoenhals. ''Mao's Last Revolution.'' (2006).
* MacFarquhar, Roderick. ''The Origins of the Cultural Revolution. Vol. 3: The Coming of the Cataclysm, 1961–1966.'' (1998). 733 pp.
* Yan, Jiaqi and Gao, Gao. ''Turbulent Decade: A History of the Cultural Revolution.'' (1996). 736 pp.

===ආර්ථික විද්‍’ාව සහ පරිසරය===
*  Chao, Kang. ''Man and Land in Chinese History: An Economic Analysis'' (Stanford UP, 1986)
* Chow, Gregory C. ''China's Economic Transformation'' (2nd ed. 2007)*Elvin, Mark.  ''Retreat of the Elephants: An Environmental History of China.'' (2004). 564 pp.
* Elvin, Mark and Liu, Ts'ui-jung, eds.  ''Sediments of Time: Environment and Society in Chinese History.'' (1998). 820 pp.
* von Glahn, Richard. ''The Economic History of China: From Antiquity to the Nineteenth Century'' (Cambridge UP, 2016). 461 pp. [http://eh.net/?s=von+Glahn%2C online review]
* Ji, Zhaojin.  ''A History of Modern Shanghai Banking: The Rise and Decline of China's Finance Capitalism.'' (2003. 325) pp.
*  Naughton, Barry. ''The Chinese Economy: Transitions and Growth'' (2007)
* Rawski, Thomas G. and Lillian M. Li, eds. ''Chinese History in Economic Perspective,'' University of California Press, 1992 [http://content.cdlib.org/ark:/13030/ft6489p0n6/?&amp;query=&amp;brand=ucpress complete text online free] {{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Sheehan, Jackie.  ''Chinese Workers: A New History.'' Routledge, 1998. 269 pp.
*  Stuart-Fox, Martin.  ''A Short History of China and Southeast Asia: Tribute, Trade and Influence.'' (2003). 278 pp.

===ස්ත්‍රීන් සහ ලිංග භේදය===
* Ebrey, Patricia. ''The Inner Quarters: Marriage and the Lives of Chinese Women in the Sung Period'' (1990)
* Hershatter, Gail, and Wang Zheng. &quot;Chinese History: A Useful Category of Gender Analysis,&quot; ''American Historical Review,'' Dec 2008, Vol. 113 Issue 5, pp 1404–1421
* Hershatter, Gail. ''Women in China's Long Twentieth Century'' (2007), [http://escholarship.org/uc/gaia_gaia_books full text online]
* Hershatter, Gail, Emily Honig, Susan Mann, and Lisa Rofel, eds. ''Guide to Women's Studies in China'' (1998)
* Ko, Dorothy. ''Teachers of Inner Chambers: Women and Culture in China, 1573–1722'' (1994)
* Mann, Susan. ''Precious Records: Women in China's Long Eighteenth Century'' (1997)
* Wang, Shuo. &quot;The 'New Social History' in China: The Development of Women's History,&quot; ''History Teacher,'' May 2006, Vol. 39 Issue 3, pp 315–323
{{refend}}

===විද්වත් ජර්නල===
* ''[[:en:Central Asian Survey|Central Asian Survey]]''
* ''Chinese Studies in History''&lt;ref&gt;See [http://www.tandfonline.com/toc/mcsh20/current website]&lt;/ref&gt;
* ''East Asian History''&lt;ref&gt;See [http://www.eastasianhistory.org/ website]&lt;/ref&gt;
* ''Journal of Modern Chinese History''&lt;ref&gt;See [http://tandfonline.com/rmoh website]&lt;/ref&gt;
* ''[[:en:Late Imperial China (journal)|Late Imperial China]]''
* ''Modern China: An International Journal of History and Social Science''&lt;ref&gt;See [http://mcx.sagepub.com/ website]&lt;/ref&gt;
* ''Sino-Japanese Studies''&lt;ref&gt;See [http://chinajapan.org/ website]&lt;/ref&gt;
* ''[[:en:T'oung Pao|T'oung Pao: International Journal of Chinese Studies]]''

== වැඩිදුර කියවීමට ==
*[http://www.princeton.edu/~classbib/ Classical Historiography For Chinese History]
*Abramson, Marc S. (2008). ''Ethnic Identity in Tang China''. University of Pennsylvania Press, Philadelphia. ISBN 978-0-8122-4052-8.
*Ankerl, G. C. ''Coexisting Contemporary Civilizations: Arabo-Muslim, Bharati, Chinese, and Western''. INU PRESS Geneva, 2000. ISBN 2-88155-004-5.
*{{cite book|author=John W. Dardess|title=Governing China, 150-1850|url=https://books.google.com/books?id=IpXzmOuqiegC&amp;printsec=frontcover&amp;dq=john+dardess&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ved=0ahUKEwjBxOvugJbKAhWBHB4KHXC1BNMQ6AEIKDAC#v=onepage&amp;q=john%20dardess&amp;f=false|year=2010|publisher=Hackett Publishing|isbn=1-60384-311-6}}
* Li, Xiaobing. ''China at War: An Encyclopedia'' (2012) in ebrary
* [[:en:Endymion Wilkinson|Wilkinson, Endymion]], ''[[:en:Chinese History: A New Manual|Chinese History: A New Manual]]'', Harvard University, Asia Center (for the Harvard-Yenching Institute), 2013, 1128 (double-column) p., ISBN 978-0-674-06715-8. Supersedes Wilkinson (2000).
* [[:en:Endymion Wilkinson|Wilkinson, Endymion]], [https://books.google.com/books?id=ERnrQq0bsPYC&amp;printsec=frontcover ''Chinese history: a manual],''  (revised and enlarged. Harvard University, Asia Center (for the Harvard-Yenching Institute), 2000, 1181 p., ISBN 0-674-00247-4; ISBN 0-674-00249-0; for specialists.''

== බාහිර සබැඳි ==
&lt;!----- PER WIKIPEDIA'S POLICIES, --DO--NOT-- USE GLOBAL CHINAWIKIPEDIA AND SIMILAR SITES AS SOURCES OR EXTERNAL LINKS. THEY WILL BE DELETED. ------&gt;
{{Commons category}}
*{{zh icon}} [http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm චීන දත්තසමුදාය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161120090606/http://www.ihp.sinica.edu.tw/database/index.htm |date=2016-11-20 }} by [[:en:Academia Sinica|ඇකඩමියා සිනිකා]].
*[http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552524 Modernizing China] from the [http://repository.library.georgetown.edu/handle/10822/552494 Dean Peter Krogh Foreign Affairs Digital Archives]
*{{zh icon}} [http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm Manuscript and Graphics Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200506031332/http://saturn.ihp.sinica.edu.tw/~wenwu/ww.htm |date=2020-05-06 }} by ඇකඩමියා සිනිකා.
*[http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm A universal guide for China studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121129203455/http://www.chinaknowledge.de/History/history.htm |date=2012-11-29 }}
*[http://chinese.dsturgeon.net/ Chinese Text Project], ඓතිහාසික චීන නිර්මාණවල පාඨ සහ පරිවර්තන.
*[https://web.archive.org/web/20160303181909/http://www.history-forum.com/ History Forum]
*:[http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html Asian History] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130512061404/http://www.history-forum.com/forum/forum-1.html |date=2013-05-12 }}
*:[http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ Chinese Siege Warfare] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070621201559/http://authors.history-forum.com/liang_jieming/chinesesiegewarfare/ |date=2007-06-21 }}
*''[http://pem.org/yinyutang/ Yin Yu Tang: A Chinese Home]'', චිං රාජවංශ සමයේ චීන ගෘහ නිර්මාණය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්.
*[http://www.aall.ufl.edu/EMC/ ''Early Medieval China''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060719230513/http://www.aall.ufl.edu/EMC/ |date=2006-07-19 }}, හන් සිට ටෑං යුගයේ ආරම්භය අතර කාලය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය ජර්නලය.
*[https://web.archive.org/web/20080116175553/http://www.geocities.com/crmaozedong/index.html Cultural Revolution Propaganda Poster]
*[http://www.loc.gov/today/cyberlc/feature_wdesc.php?rec=4043 China Rediscovers its Own History], a 100-minute lecture on Chinese history given by Yu Ying-shih, Emeritus Professor of East Asian Studies and History at Princeton University.
*[http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm Resources for Middle School students] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080105233305/http://sd71.bc.ca/sd71/school/courtmid/Library/subject_resources/socials/CHINA.htm |date=2008-01-05 }} (grades 5–9).
*[http://www.gutenberg.org/files/17695/17695-h/17695-h.htm A history of China] by Wolfram Eberhard, [EBook #17695], ISO-8859-1 (7 February 2006).
*[http://www.pbs.org/kqed/chinainside/ China from the Inside], a 2006 [[:en:PBS|PBS]] documentary.
*[http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld Ancient Asian World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120515023548/http://www.automaticfreeweb.com/index.cfm?s=ancientasianworld |date=2012-05-15 }}
*[http://www-chaos.umd.edu/history/toc.html History of China: Table of Contents] by the Chaos Group at the University of Maryland.
*{{cite journal |journal=BMC Biology |last=Li |issue=1 |volume=8|doi=10.1186/1741-7007-8-15 |url=http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1741-7007-8-15.pdf |title=Evidence that a West-East admixed population lived in the Tarim Basin as early as the early Bronze Age |format=PDF |year=2010 |pmid=20163704 |pmc=2838831}}

{{DEFAULTSORT:History Of China}}
[[Category:ඉතිහාසය]]
[[Category:චීනය]]
[[Category:ඉතිහාසය - ලෝකය]]
[[Category:ආසියාව]]
[[Category:චීන ඉතිහාසය]]</text>
      <sha1>n02ma70l5rmnc8a4rxge736a0h5sdwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21830</id>
    <revision>
      <id>801408</id>
      <parentid>742252</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:42:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801408</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42531" sha1="9ixlbnt2vmy2k3jggs0qxm1uy9zblh0" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස්
| image = Jacqueline FBA 2017.jpg
| alt     = 
| caption = ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස් 2017 '''ෆෙමීනා රූපලාවන්‍ය''' සම්මාන උළෙලේදී.
| birth_date = {{උපන් දින සහ වයස|1985|8|11}}
| birth_place = [[කොළඹ]], [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality = [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]]
| occupation = නිලියක, නිරූපිකාවක
| years_active = 2009-සිට වර්තමානය
| partner =
| parents =
| relatives = ෆෙඩ්රිකා ජෑන්ස් (ඥති සහෝදරයා)
| website = [http://jacquelinefernandez.net/ Jacqueline Fernandez]
}}

ඇලඩින් චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන නිළියයි.මිස් ශ්‍රී ලංකා ලෙස ද තේරී පත්වී ඇත.
'''ජැක්ලින් ෆර්නැන්ඩස්''' ( උපත 1985 අගෝස්තු 11 )   2006  වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජින]] බවට පත් වූවාය. වෘත්තීයව ඇය නිරෑපිකාවකි. බොහෝ දෙනෙක් ඇයව හඳුනා ගත්තේ ඇගේ  [[බොලිවුඩ්]] ආගමනය නිසායි.

ශ්‍රී ලාංකික පියෙකුට හා මැලේසියානු ජාතික මවකට දාව ඇය [[කොළඹ]] දී උපත ලැබුවාය. නමුත් ඇය හැදී වැඩෙන්නේ  [[බහරේන්]] තුලයි. 2009 දී ඉන්දියානු චිත්‍රපටයක් වූ ''ඇලඩින්'' හා 2010 තිරගත වූ ''ජානේ කහාන් සේ ආයා හේ'' චිත්‍රපට වල ඇය රංගනයේ යෙදුනාය. එම චිත්‍රපට දෙකම සාමාන්‍ය ජනප්‍රියත්වයකට පමණක් ලක් විය. නමුත් 2011 දී ''මර්ඩර් 2'' චිත්‍රපටයේ ඇය ඉදිරිපත් කල විශිෂ්ඨ රංගනය නිසා, බොලිවුඩය තුල ඇය විශේෂ කතා බහකට ලක් වූවාය. ඉන්පසුව 2012 දී තිරගත වූ ''හවුස් ෆුල් 2'' චිත්‍රපටයේ සහ 2013 දී තිරගත වූ ''රේස් 2'' චිත්‍රපටයේද ප්‍රධාන නිලිය ලෙස රඟ පාමින් ඇය බොලිවුඩ් සිනමාවේ අනෙකුත් සමකාලීන නිලියන් සමග කරට කර සිටිය හැකි ඉඩ ප්‍රස්ථාවක් තනා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Promising Actresses of Bollywood|url=http://www.mensxp.com/entertainment/bollywood/5362-promising-actresses-of-bollywood.html|accessdate=2013-11-21|newspaper=MensXP.com|date=2011-07-06}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව සමාජ ක්‍රියාකාරිනියක ලෙසත් සන්නාම තානාපතිනියක් ලෙසත් ඇය ක්‍රියා කරයි.

==මුල් අවධිය==
[[file:Jacqueline with her mom.jpg|thumb|right|ජැකලීන් ඇයගේ මව කිම් සමඟ 2016දී පැවති උත්සවයකදී]]
1985 ්ගෝස්තු 11 උපන් ජැක්ලින්,&lt;ref&gt;{{cite video|title=&quot;I Wish In One Lifetime I'd Be Able To Work Opposite Salman&quot;: Jacqueline Fernandez|url=http://www.bollywoodhungama.com/more/videos/view/showing/interviews/sort/What's%20New/id/1883238|minutes=5:20|publisher=Bollywood Hungama|date=|accessdate=6 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/Asli_Jacqueline/status/341122447631855617|title=My birthday is 11th aug! So save all the wishes for that day pls!!|date=2 June 2013|accessdate=6 July 2013|author=Fernandez, Jacqueline |publisher=Twitter.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Joshi|first=Priya|title=Jacqueline Fernandez confirms double role in 'Roy'|url=http://www.digitalspy.com.au/bollywood/news/a511893/jacqueline-fernandez-confirms-double-role-in-roy.html|publisher=Digital Spy|date=3 September 2013|accessdate=10 October 2013}}&lt;/ref&gt; මැලේසියානු මවකගේ හා ශ්‍රී ලාංකික බර්ගර් පියෙකුගේ  &lt;ref&gt;{{cite web|author=Gayathry |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-25/news-interviews/35992170_1_miss-sri-lanka-dad-riteish-deshmukh|title=I would easily take a bullet for my family: Jacqueline|publisher=The Times of India |date=25 December 2012 |accessdate=2013-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Gayathry |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2010/jackie-feels-struggle-nothing-dad-240310.html |title=Jackie feels her struggle is nothing |publisher=Entertainment.oneindia.in |date=24 March 2010 |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt; දියණිය වූවාය. වයස අවුරැදු 3ක් වන විට ඇය සිය පවුල සමග බහරේනයට සංක්‍රමණය වූවාය.&lt;ref name=mag1&gt;{{cite web|url=http://hindifilmnews.com/bollywood_buzz/sexy-jacqueline-fernandez-dazzles-on-the-cover-of-m/ |title=Sexy Jacqueline Fernandez Dazzles On The Cover Of M &amp;#124; Bollywood News |publisher=Hindifilmnews.com |date= |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/jacqueline-fernandez-taken-1.820177 |title=Jacqueline Fernandez taken? |publisher=gulfnews |date=12 June 2011 |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt; පසුව සිය අධ්‍යාපන කටයුතු හැදෑරීමට ඔස්ට්‍රේලියාව වෙත පැමිණි ඇය එ්වා හමාර කොට පසුව නැවතත් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ නිරූපිකාවක් හා රූපවාහිනී විශේෂාංග ඉදිරිපත් කරන්නියක් ලෙස කටයුතු කලාය.&lt;ref name=lanka1&gt;{{cite web|url=http://www.lankajournal.com/2009/10/sri-lankan-beauty-fulfils-childhood-dream-with-aladin/ |title=Sri Lankan beauty fulfils childhood dream with Aladin |publisher=Lanka Journal |date=14 October 2009 |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt;

==වෘත්තීය ගමන==

===2006-10: සිනමාවට පිවිසීම ===
[[File:Jacqueline Fernandez at IIFA 2010.jpg|thumb|left|ජැක්ලින් 2010 IIFA උළෙල දී]]
2006 මාර්තුවේ, ඇය [[ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජින]] කිරුළ දිනා ගත්තාය.&lt;ref&gt;[http://misssrilanka.lk/about-us/sample-posts/]{{dead link|date=November 2013}}&lt;/ref&gt; එම වසරේම ලොස් අැන්ජලිස් හි පැවැති [[විශ්ව රූ රැජින]] තරඟයේද ඇය ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කලාය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pageantopolis.com/international/universe_2006.htm |title=2006 |publisher=Pageantopolis.com |date= |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt; පසුව 2007 වසරේදී භාතිය හා සන්තුෂ් ගේ සංගීත විඩියෝවක් සඳහාද ඇය පෙනී සිටියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NQO85CaI_64 |title=Oh Sathi - Bathiya &amp; Santhush |publisher=YouTube |date=2007-07-26 |accessdate=2013-11-19}}&lt;/ref&gt;

එතැන් පටන් ඇයට ඉන්දියාවට ගොස් නිරූපණය සම්බන්ධව හැදෑරීමට අවස්ථා හිමි වූ අතර එහිදී ඉන්දියානු බොලිවුඩ් සිනමාවටද එකතු වීමට ඇයට හැකිවිය.&lt;ref name=lanka1/&gt; ශ්‍රී ලංකාවේ විකාශය වූ &quot;ලංකා බිස්නස් රිපෝට්&quot; නම් ව්‍යාපාරික වැඩසටහන මෙහෙයවීමටද දායක වූ ඇය &quot;ඩේලි මිරර්&quot; පුවත්පතටද සිය ලිපි එක්කලාය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cinebasti.com/celebrity/Jacqueline-Fernandez/4215/biography|title=Modelling Career of Jacque|publisher=google News|date=19 September 2008|accessdate=2010-01-20|archive-date=2010-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100405042118/http://www.cinebasti.com/celebrity/Jacqueline-Fernandez/4215/biography|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ජැක්ලින් ගේ පලමු බොලිවුඩ් චිත්‍රපටය වූවේ 2009 තිර ගත වූ ''ඇලඩින්'' චිත්‍රපටයයි. එහි ප්‍රධාන පිරිමි චරිතයට [[රිතේෂ් දේශ්මුක්]] පණ පොවන ලදී. ඇය එහි ඩිස්නි කුමාරිකාවක් වූ ජැස්මින් යන චරිතයක් නිරූපණය කලාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez talks about Aladin and working with her co-stars|url=http://www.gomolo.in/features/article.aspx?ArticleID=225}}&lt;/ref&gt; ඇලඩින් චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇයට විවිධාකාර ප්‍රතිචාර හිමිවිය. [[එන්ඩීටීවී]] රූපවාහිනිය සමග එක්වූ අනුපම චොප්රා ජැක්ලින් ඇලඩින් හි කෝඩුකාර තරුණියක් බව කියා සිටියේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/aladin-447 |title=Aladin &amp;#124; NDTV Movies.com |publisher=Movies.ndtv.com |date=30 October 2009 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt; නමුත් ඊට විරුද්ධ අදහස් පල කල පිරිස් පවසා සිටියේ ජැක්ලින් සිය උත්සහය තුලින් ඇගේ බලාපොරොත්තු ඉටු කර ගනු ඇති බවයි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/review/11147.html |title=Aladin Bollywood Movie Review - cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes |publisher=Indiaglitz.com |date=31 October 2009 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;  2010 දී ජැක්ලින්, රිතේෂ් දෙශ්මුක් සමග ''ජානේ කහාන් සේ ආයා හේ'' චිත්‍රපටයේ පෙනී සිටියාය. ඒ වෙනුවෙන්ද ඇයට විවිධ ප්‍රතිචාර හිමි විය. 
2010 දී තිරගත වූ සජිඩ් ඛාන්ගේ  ''හවුස් ෆුල්'' චිත්‍රපටයේද ගීතයක් වෙනුවෙන් ද ජැක්ලින් සිය දායකත්වය ලබා දුන්නාය.

===2011 සිට වර්ථමානය දක්වා===
2011 දී ජැක්ලින් , මහේෂ් බට් ගේ ''මර්ඩර් 2'' චිත්‍රපටයේ පෙනී සිටියාය. එහි ප්‍රධාන නළුවා වූ ''ඉම්රාන් හෂ්මි'' සමග ඇය කල සරාගී රංගනය බොහෝ දෙනා අතර පැසසුමට ලක් විය. බොලිවුඩ් සිනමාව තුල ජැක්ලින්ගේ ගමන් මග තවත් පැහැදිලි කරමින් මර්ඩර් 2 චිත්‍රපටය බ්‍ලොක් බස්ටර් තත්වයද ඉක්මවා ආදායම් ලැබීය. මර්ඩර් 2 පිළිබඳව අදහස් දැක්වූ බොහෝ දෙනා ජැක්ලින්ගේ රංගන විලාශය අගය කරමින් කතා කිරීමට අමතක නොකලහ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rating |first=Movie |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/reviews/2011/murder-2-review-080711-aid0097.html |title=Murder 2 Review - Oneindia Entertainment |publisher=Entertainment.oneindia.in |date= |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/538598 |title=Murder 2 (2011) &amp;#124; Hindi Movie Critic Review By Taran Adarsh |publisher=Bollywood Hungama |date= |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt; ''මර්ඩර් 2'' නිකුත් වීමෙන් පසුව, එය ලැබූ සාර්ථකත්වය නිසා තවත් දැවැන්ත චිත්‍රපට සඳහා එක් වන ලෙස ජැක්ලින් හට ආරාධනා ලැබිණ. නමුත් විවිධ හේතු නිසා ඇය චරිත කීපයක් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. සරාගී චරිත වීම හේතුවෙන් ''රාස් 3'' හා ''සන්ජීර්'' යන චිත්‍රපට ඇය ප්‍රත්ක්ෂේප කල චිත්‍රපට අතර වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-13/news-interviews/31331768_1_housefull-godfather-jacqueline-fernandez |title=John can make a rice-sack look sexy: Jacqueline |publisher=The Times of India |date= |accessdate=2012-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/zanjeer-remake-mahie-gill-plays-mona-darling/247160-8-66.html |title='Zanjeer' remake: Mahie Gill beats Jacqueline;plays Mona Darling |publisher=IBNLive |accessdate=9 April 2012}}&lt;/ref&gt; එසේම දින පිළිබඳව ඇතිවූ ගැටළුවක් හේතුවෙන් ''ක්‍රිෂ් 3'' චිත්‍රපටයද ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට ඇයට සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-bad-luck-I-couldnt-do-Krrish-3-Jacqueline/articleshow/12413473.cms |title=My bad luck I couldn't do 'Krrish 3': Jacqueline - Times Of India}}{{dead link|date=November 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 දී ''ටයිම් ඔෆ් ඉන්ඩියා''' සගරාව විසින් තේරෑ සරාගීම කාන්තාවන් 50 දෙනා අතුරින් #7 වන ස්ථානය ලෙස ජැක්ලින් හඳුන්වා දී තිබිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|author=|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-04/news-interviews/31024491_1_video-trisha-krishnan-ankita-shorey |title=Times 50 Most Desirable Women of 2011 : The Winners - The Times of India |publisher=The Times of India |date=4 February 2012 |accessdate=2012-07-09}}&lt;/ref&gt;

[[File:Jacqueline at VS.jpg|thumb|ජැක්ලින් ''මර්ඩර් 2'' ප්‍රචාරක හමුවකදී]]
2012 දී ජැක්ලින් ''හවුස් ෆුල් 2'' චිත්‍රපටයේ  [[අක්ෂය කුමාර්|අක්ෂේ කුමාර්]], [[අසින්]] සහ [[රිෂි කපූර්]] සමග රංගනයේ යෙදුනාය. හවුස් ෆුල් 2 චිත්‍රපටය දල වශයෙන් ඉන්දියා රුපියල් කෝටි 186 ක ලොව පුරා ආදායම් ලැබීය. එලෙසම එහි රංගනය වෙනුවෙන්ද යහපත් ප්‍රතිචාර ඇයට හිමි විය.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Gaurav Malani, TNN 6 Apr 2012, 08.00PM IST |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-06/news-interviews/31299473_1_sajid-khan-ranjeet-comedy |title=Housefull 2: Movie Review |publisher=The Times of India |date=6 April 2012 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koimoi.com/reviews/housefull-2-review/ |title=Housefull 2 Review |publisher=Koimoi.com |date= |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt; 
2012 දී ''ටයිම් ඔෆ් ඉන්ඩියා''' සගරාව විසින් තේරූ සරාගීම කාන්තාවන් 50 දෙනා අතුරින් #8 වන ස්ථානය දිනා ගැනීමට ජැක්ලින් සමත් වූවාය.

2013 දී තිරගත වූ ''රේස් 2'' චිත්‍රපටයේදී ජැක්ලින් [[සයිෆ් අලි ඛාන්]], [[දීපිකා පාඩුකෝන්|දීපිකා පදුකොන්]], [[අනිල් කපූර්]], [[අමීෂා පටෙල්]] හා [[ජෝන් ඒබ්‍රහම්]] සමග රඟපෑවාය. ඇය විසින් එහි චරිතය හඳුන්වනු ලැබුවේ &quot;වඩාත් දුෂ්ඨ&quot; චරිතයක් ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Name * |url=http://bollywood.celebden.com/2012/12/10/jacqueline-fernandezs-role-in-race-2-was-challenging/ |title=Jacqueline Fernandez's talks about her role |publisher=Bollywood Celebden |date= |accessdate=2013-11-19}}&lt;/ref&gt; හොලිවුඩ වාර්ථාකාරිනියක් වූ Lisa Tsering විසින්  ශ්‍රී ලංකා රූ රැජින ජැක්ලින් බොලිවුඩය තුල සිය හැකියා දක්වන බව කියා සිටියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/race-2-film-review-415687 |title=Race 2: Film Review |publisher=The Hollywood Reporter |date= |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;
රේස් 2 චිත්‍රපටයද බොක්ස් ඔෆිස් වාර්ථා තබමින් තිරගත විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Race-2-collects-Rs-79-6-crore-in-first-week/Article1-1005478.aspx |title=Race 2 collects Rs.79.6 crore in first week |publisher=Hindustan Times |date=2 February 2013 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;

2013 ජුලි වලදී නිකුත් වූ [[ප්‍රබූ දේවා]] ගේ ''රාමයියා වස්ථා වයියා'' හී ගීතයකට ජැක්ලින් පෙනී සිටියාය.

==මාධ්‍ය තුල==
[[File:Jacqueline Unveils HTC.jpg|thumb|upright=1.0|right|ෆර්නැන්ඩස් නව HTC One නිරාවරණයේදී|alt=Jacqueline Fernandez poses for the camera.]]
චිත්‍රපට රංගනයට අමතරව ජැක්ලින් සුභසාදන සංවිධාන සමගද එක්ව කටයුතු කරයි.

ජැක්ලින් ඇගේ පලමු වෙළඳ දැන්වීම [[රිතික් රෝෂන්]] සමග  සෝනි එරික්සන් වෙනුවෙන් සිදු කලාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hrithik Roshan &amp; Jacqueline Fernandez in Sony Ericsson|url=https://www.youtube.com/watch?v=LkbEcA0xkzU|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; පසුව [[රන්බීර් කපූර්]] හා [[සංජේ දත්]] සමග [[පෙප්සි]] දැන්වීමක පෙනී සිටියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez in Pepsi commercial with Ranbir Kapoor and Sanjay Dutt|url=https://www.youtube.com/watch?v=b27iMpFTgUM|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; [[අමීර් ඛාන්]] සමග Titan Watches වෙළෙඳ දැන්වීමක ද ජැක්ලින් පෙනී සිටියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Aamir Khan &amp; Jacqueline Fernandez -- Titan Purple commercial|url=https://www.youtube.com/watch?v=jeq-gy2tgg0|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාව තුල නෙස්ලේ හි නාමයක් වන මැගී දැන්වීමකට&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline fernandez at maggi noodles advertiestment in sri lanka|url=https://www.youtube.com/watch?v=EOI2Pw0cbQ8|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; හා ලක්ස් දැන්වීමකටද ජැක්ලින් රැඟුවාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=LUX Beauty Bodywash Music Video Stg. Jacqueline Fernandez|url=https://www.youtube.com/watch?v=cG1myclj3iU|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt;

ඉන්දියානු සඟරා කීපයකම මුල් පිටු සඳහා පෙනී සිටීමට ද ජැක්ලින්ට අවස්ථාව හිමි විය. ''Vogue'' (2010 ජුනි), ''FHM'' (2013 ජනවාරි),&lt;ref&gt;{{cite web|title=JACQUELINE FERNANDEZ HOT PHOTOSHOOT FOR FHM MAGAZINE|url=http://www.desiclicks.com/2013/01/jacqueline-fernandez-hot-photoshoot-for.html|work=desiclicks.com|accessdate=17 July 2013}}&lt;/ref&gt; ''Maxim'' (2011 ජුනි), ''Cosmopolitan'' (2013 මාර්තු සහ 2012 අප්‍රියෙල්), ''Grazia'' (2012 පෙබරවාරි), ''Elle'' (2012 සැප්තැම්බර්),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hottest magazine covers|url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/hottest-magazine-covers/articleshow/16276083.cms|work=indiatimes.com|accessdate=17 July 2013}}&lt;/ref&gt; ''Verve'' (2012 මාර්තු),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez on the cover of Verve Magazine|url=http://www.bollywoodworld.com/entertainment/jacqueline-fernandez-on-the-cover-of-verve-magazine-118919.html|work=bollywoodworld.com|accessdate=17 July 2013}}&lt;/ref&gt;
''Harper's Bazaar'' (2012 මැයි), ''Women's Health'' (2012 මැයි), L'Officiel (2012 දෙසැම්බර්) and ''Femina'' (2010 ජුලි).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez's magazine covers|url=http://magazine-covers.lucywho.com/jacqueline-fernandez-magazine-covers-t4717372.html|work=lucywho.com|accessdate=20 July 2013}}&lt;/ref&gt;

==චිත්‍රපට==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| style=&quot;background:#ffc;&quot;| {{dagger|alt=තවමත් නිකුත් කර නොමැති චිත්‍රපට}}
| තවම නිකුත් කර නොමැති චිත්‍රපට දක්වයි
|}

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!scope=&quot;col&quot;| වසර
!scope=&quot;col&quot;| ශීර්ෂය
!scope=&quot;col&quot;| භූමිකාව
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | සටහන් 
|-
| 2009
! scope=&quot;row&quot;| ''ඇලඩින් (චිත්‍රපටය)|ඇලඩින්''
| ජැස්මින් කුමරිය|ජැස්මින්
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010
! scope=&quot;row&quot;| ''ජනේ කහාසේ ආයා හේ''
| තාරා
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''හවුස්ෆුල් (2010 චිත්‍රපටය) | හවුස්ෆුල්''
| Dhanno
| Special Appearance in song &quot;Aapka Kya Hoga (Dhanno)&quot;
|-
| 2011
! scope=&quot;row&quot;| ''මර්ඩර් 2''
| ප්‍රියා
|
|-
| 2012
! scope=&quot;row&quot;| ''හවුස්ෆුල් 2''
| {{sort|Kapoor|Bobby Kapoor}}
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2013
! scope=&quot;row&quot;| ''රේස් 2''
| ඔමීෂා
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Ramaiya Vastavaiya''
| Herself
| Special Appearance in song &quot;Jadoo Ki Jhappi&quot;
|-
| 2014
! scope=&quot;row&quot;| ''කික් (2014 චිත්‍රපටය) | කික්''
| {{sort|Mehra|ශානියා මෙහෙරා}}
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2015
! scope=&quot;row&quot;| ''රෝයි (චිත්‍රපටය) | රෝයි''
| Ayesha/Tia
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''බංගිස්ථාන්''
|රොසන්නා (රෝසි)
| Cameo
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''බ්‍රදර්ස් (2015 චිත්‍රපටයා|බ්‍රදර්ස්''
| {{sort|ෆර්නැන්ඩස්|ජෙනී ෆර්නැන්ඩස්}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Definition of Fear''
| {{sort|ෆොර්ඩින්|සාරා ෆෝඩින්}}
| බ්‍රිතාන්‍ය චිත්‍රපටය
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2016
! scope=&quot;row&quot; |''හවුස්ෆුල් 3''
| ගන්ගා &quot;Gracy&quot; Patel
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Dishoom''
| ඉශිකා
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |''අ ෆ්ලයින් ජැට්'' 
| Kriti
| 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2017
! scope=&quot;row&quot; | ''අකෝඩින් ටු මැතිව්'' 
| {{sort|රෙනෝල්ඩ්ස්|ඩැෆ්නි රෙනෝල්ඩ්ස්}}
| ශ්‍රී ලංකා චිත්‍රපටය
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''අ ජෙන්ට්ල්මන්'' 
| Kavya
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ජුඩ්වා 2'' 
| Alishka
|
|-
| rowspan=2 | 2018
! scope=&quot;row&quot; | ''බාගී 2''
| Herself
| Special Appearance in song &quot;Ek Do Teen (song)|Ek Do Teen&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43482472|title='Unpopular' Bollywood remix gets 18m views|date=21 March 2018|publisher=|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''රේස් 3''
|ජෙසිකා ගෝමස්
| 
|-
| rowspan=2 | 2019
! scope=&quot;row&quot;| ''සාහු''
| Item song
| Trilingual film; special appearance in song &quot;Bad Boy&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Jacqueline and Prabhas sizzle in Saaho’s Bad Boy|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/jacqueline-and-prabhas-sizzle-in-saahos-bad-boy/articleshow/70723531.cms|accessdate=19 August 2019 |work=Times of India |date=19 August 2019 |language=english}}&lt;/ref&gt; 
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''ඩ්‍රයිව් (2019 චිත්‍රපටය) | ඩ්‍රයිව්''
| Tara
| Netflix release&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/drive-first-look-sushant-singh-rajput-jacqueline-fernandez-start-shooting-for-karan-johar-s-film/story-n72TlGsc938nN89avF6FMM.html |title=drive first look sushant singh rajput jacqueline fernandez start shooting by karan johar |publisher=www.hindustantimes.com |access-date=1 March 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420173752/http://www.hindustantimes.com/bollywood/drive-first-look-sushant-singh-rajput-jacqueline-fernandez-start-shooting-for-karan-johar-s-film/story-n72TlGsc938nN89avF6FMM.html |archivedate=20 April 2017 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#ffc;&quot;| ''ඇටෑක් චිත්‍රපටය|ඇටෑක්'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
| TBA
|Filming&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/attack-john-abraham-and-jacquline-fernandez-starts-shooting-for-the-action-thriller/articleshow/73166529.cms|title='Attack': John Abraham and Jacqueline Fernandez starts shooting for the action-thriller|accessdate=9 January 2020 |work= TheTimes of India |date=9 January 2020 |language=english}}&lt;/ref&gt; 
|}
&lt;!--Do not include future events. Only content that has a source indicating Fernandez has actually done the work this is to prevent vandalism. See [[WP:CRYSTAL]].--&gt;
&lt;!--Films without a valid source will be deleted from the Filmography.--&gt;

==සම්මාන==
ෆර්නැන්ඩස් ප්‍රධාන වශයෙන් ඇයගේ සිනමා කෘති සඳහා සම්මාන රාශියක් දිනා ගෙන ඇත. ''හවුස්ෆුල් 2'', ''ඉට්ස් සෙඣුඑල්'' ,''හවුස්ෆුල් 3'', ''මර්ඩර් 2'', සහ ''රේස් 3''. 
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |වසර
! scope=&quot;col&quot; |ආයතනය
! scope=&quot;col&quot; |කාණ්ඩය
! scope=&quot;col&quot; |නම් කරන ලද සිනමා කෘතිය
! scope=&quot;col&quot; |ප්‍රතිඵලය
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{Abbr|යොමුව}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2010
|International Indian Film Academy Awards|අයිෆා සම්මාන
|IIFA Award for Star Debut of the Year&amp;nbsp;– Female|Debut of the Year&amp;nbsp;– Female
| rowspan=&quot;3&quot; |''ඇලඩින් (චිත්‍රපටය)|ඇලඩින්''
| {{won}}
|
|-
|Central European Bollywood Awards
|Best Breakthrough Performance – Female
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bollyspice.com/central-european-bollywood-awards-winners/|title=Central European Bollywood Awards Winners|publisher=Bollyspice|date=11 October 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ස්ටාර්ඩස්ට් සම්මාන
| Exciting New Face
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of Max Stardust Awards 2010 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/647/ |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=8 March 2014 |date=18 January 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309140255/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/647/ |archivedate= 9 March 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
! row | 2012
| හොඳම නිළිය (ත්‍රාසජනක / ක්‍රියාදාම )
|''මර්ඩර් 2''
| {{nom}}
|&lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez—Awards |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/16794 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=8 March 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309140257/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/16794 |archivedate= 9 March 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2013
|International Indian Film Academy Awards|අයිෆා සම්මාන
|IIFA Award for Best Supporting Actress|සහායක භූමිකාවක හොඳම නිළිය
|''හවුස්ෆුල් 2''
| {{nom}}
|
|-
|15th Asianet Film Awards
| Most Stylish Bollywood Actress
| Herself
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez Brand Ambassador of India Bridal Fashion Week |url=http://www.filmibeat.com/bollywood/news/2013/jacqueline-ambassador-india-bridal-fashion-week-113643.html |publisher=Oneindia |accessdate=6 September 2015 |date=5 July 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924012925/http://www.filmibeat.com/bollywood/news/2013/jacqueline-ambassador-india-bridal-fashion-week-113643.html |archivedate=24 September 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
!2014
|PETA India Awards
|වසරේ කාන්තා සම්මානය
|Herself
|{{Won}}
|&lt;ref name=&quot;PETA India&quot;&gt;{{cite press release |url=https://www.petaindia.com/media/jacqueline-fernandez-is-the-first-recipient-of-peta-indias-digital-activism-award/ |publisher=PETA India |title=Jacqueline Fernandez Is The First Recipient Of PETA India’s Digital Activism Award |first1=Nirali |last1=Gada |first2=Sachin |last2=Bangera |date=2018-05-07 |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810211546/https://www.petaindia.com/media/jacqueline-fernandez-is-the-first-recipient-of-peta-indias-digital-activism-award/ |archive-date=2018-08-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |2015
|BIG Star Entertainment Awards
| BIG Star Most Entertaining Dancer
| rowspan=&quot;3&quot; |''[[Kick (2014 film)|Kick]]''
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Goswami |first1=Parismita |title=BIG Star Entertainment Awards 2014: 'Happy New Year', 'Haider' Receive Trophies; Complete List of Winners |url=http://www.ibtimes.co.in/big-star-entertainment-awards-2014-happy-new-year-haider-receive-trophies-complete-list-617739 |accessdate=6 September 2015 |work=International Business Times |date=19 December 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150822210540/http://www.ibtimes.co.in/big-star-entertainment-awards-2014-happy-new-year-haider-receive-trophies-complete-list-617739 |archivedate=22 August 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|ස්ටාර්ඩස්ට් සම්මාන
| Style Diva
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of Stardust Awards 2014 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635 |publisher=Bollywood Hungama |date=15 December 2014 |accessdate=15 December 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215100048/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635 |archivedate=15 December 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Screen Awards
|Screen Award for Best Actress (Popular Choice)|
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Popular Choice Awards&amp;nbsp;– Nominations |url=http://indianexpress.com/screenawards/popular-choice/ |work=The Indian Express |accessdate=6 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005104019/http://indianexpress.com/screenawards/popular-choice/ |archivedate= 5 October 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Filmfare Glamour &amp; Style Awards
|Emerging Face of Fashion (Female)
| rowspan=&quot;5&quot; |Herself
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Nominations for Ciroc Filmfare Glamour and Style Awards |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-ciroc-filmfare-glamour-and-style-awards-8234.html |work=[[Filmfare]] |date=19 January 2015 |accessdate=6 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709133558/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-ciroc-filmfare-glamour-and-style-awards-8234.html |archivedate= 9 July 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |2016
|HT Most Stylish Awards
|Asli-est Stylish Award
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=#HTMostStylish: All the most awesome things that happened|url=http://m.hindustantimes.com/fashion-and-trends/live-all-the-awesome-stuff-happening-at-the-ht-most-stylish-awards/story-6C0Tf7zqNs1xL9bvOi3L1J.html|work=[[Hindustan Times]]|date=25 May 2016|accessdate=15 June 2016}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- 
|Ada Derana Sri Lankan Of The Year
|Global Entertainer
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ada Derana Sri Lankan of the Year 2016 – Award Winners |url=http://www.adaderana.lk/news/37094/ada-derana-sri-lankan-of-the-year-2016-award-winners |work=[[Ada Derana]] |date=24 September 2016 |accessdate=1 October 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928184339/http://www.adaderana.lk/news/37094/ada-derana-sri-lankan-of-the-year-2016-award-winners |archivedate=28 September 2016 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Filmfare Glamour &amp; Style Awards
|Hotstepper Of The Year
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;filmfare1&quot;&gt;{{cite news|title=Nominations for Absolut Elyx Filmfare Glamour and Style Awards |url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-absolut-elyx-glamour-and-style-awards-2016_-16122.html |work=[[Filmfare]] |date=16 October 2016 |accessdate=23 November 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018213153/http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-absolut-elyx-glamour-and-style-awards-2016_-16122.html |archivedate=18 October 2016 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| ලක්ස් ගෝල්ඩන් රෝස් සම්මාන
| Entertainer of the Year
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;filmfare1&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ස්ටාර්ඩස්ට් සම්මාන
| rowspan=&quot;2&quot; |හොඳම නිළිය
|''හවුස්ෆුල් 3''
|{{nom}}
|&lt;ref name=&quot;stardust1&quot;&gt;[http://www.stardust.co.in/featured/vote-sansui-colors-stardust-awards/ Vote for Sansui Colors Stardust Awards! – Bollywood News&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205145520/http://www.stardust.co.in/featured/vote-sansui-colors-stardust-awards/ |date= 5 December 2016 }}&lt;/ref&gt;
|-
|''Dishoom''
|{{Nom}}
|&lt;ref name=&quot;stardust1&quot; /&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2017
| Asian Voice Charity Awards
| International Humanitarian Award
| rowspan=&quot;2&quot; |Herself
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/jacqueline-fernandez-wins-charity-award-in-london/article_c268f94e-3d98-11e7-818f-ebe0db5ccf04.html |title=Jacqueline Fernandez Wins Charity Award in London |date=2017-05-20 |work=[[India West]] |access-date=2018-08-10 |language=en |df=dmy-all |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626021500/http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/jacqueline-fernandez-wins-charity-award-in-london/article_c268f94e-3d98-11e7-818f-ebe0db5ccf04.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| වෝග් බියුටි සම්මාන
| Fitspiration Award
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/384132/vogue-beauty-awards-2017-winners-list-bachchans-win-big-awards-ceremony |title=Vogue Beauty Awards 2017 Winners List: The Bachchans win big at the awards ceremony |date=2017-08-04 |website=PINKVILLA |language=en |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ෆමීනා බියුටි සම්මානය
| හොඳම ස්වාභාවික බියුටි සම්මානය
| rowspan=&quot;2&quot; |Herself
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.india.com/buzz/femina-beauty-awards-2017-jacqueline-fernandez-vaani-kapoor-shilpa-shetty-kundra-ooze-oomph-on-the-red-carpet-1930112/ |title=Femina Beauty Awards 2017: Jacqueline Fernandez, Vaani Kapoor, Shilpa Shetty Kundra ooze oomph on the red carpet! |last=Chaudhary |first=Nirupama |date=2017-03-16 |work=India.com |access-date=2018-08-10 |language=en |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;7&quot; |2017
| Filmfare Style &amp; Glamour Awards
| Hotstepper of the Year
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/filmfare-glamour-and-style-awards-2017-winners-list-alia-bhatt-sonam-kapoor-kareena-kapoor-khan-shahid-kapoor-varun-dhawan-jacqueline-fernandez-hrithik-roshan-see-photos-4964283/ |title=Filmfare Glamour and Style Awards 2017: Winners list |date=2017-12-02 |work=The Indian Express |access-date=2018-08-10 |language=en-US |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |
BIG Star Entertainment Awards|BIG Zee Entertainment Awards
|Most Entertaining Actor in a Comedy Film – Female
 |''හවුස්ෆුල් 3''
|{{Nom}}
|&lt;ref name=&quot;Big ZEE&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.bizasialive.com/big-zee-entertainment-awards-nominations-list/ |title=Big ZEE Entertainment Awards: Nominations list |date=2017-07-22 |website=BizAsia |language=en-GB |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-

|Most Entertaining Dancer – Male/Female
 |''A Flying Jatt''
|{{Nom}}
|&lt;ref name=&quot;Big ZEE&quot; /&gt;
|-

|Most Entertaining Dancer – Male/Female
 |''Dishoom''
|{{Nom}}
|&lt;ref name=&quot;Big ZEE&quot; /&gt;
|-
|GeoSpa AsiaSpa India Awards
|Charismatic Personality of the Year
| Herself
|{{Won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://globalprimenews.com/2017/04/02/10th-geospa-asiaspa-india-awards-hosted-at-the-st-regis-mumbai-on-march-30-2017/ |title=10th GeoSpa AsiaSpa India Awards Hosted at The St. Regis, Mumbai on March 30, 2017 |last=MURDESHWAR |first=SACHIN |date=2017-04-02 |work=Global Prime News |access-date=2018-08-10 |language=en-US |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-

|ලක්ස් ගෝල්ඩන් රෝස් සම්මාන
|Unstoppable Beauty Of The Year Award
| rowspan=&quot;2&quot; |''Judwaa 2''
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.easterneye.eu/winners-lux-golden-rose-awards-2017/ |title=Winners Of Lux Golden Rose Awards 2017 - Eastern ye |date=2017-12-11 |website=Eastern Eye |language=en-GB |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324231043/https://www.easterneye.eu/winners-lux-golden-rose-awards-2017/ |archive-date=24 March 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nickelodeon Kids' Choice Awards India
|
Best Movie Actor (Female)
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nickalive.blogspot.com/2017/11/nick-india-announces-nickelodeon-kids.html |title=Nick India Announces Nickelodeon Kid's Choice Awards 2017 India Nominations |date=2017-11-10 |website=NickALive! |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
!2018
|PETA India Awards
|Digital Activism Award
|Herself
|{{Won}}
|&lt;ref name=&quot;PETA India&quot; /&gt;
|-
!2018

|ලක්ස් ගෝල්ඩන් රෝස් සම්මාන
|Lux Golden Rose Charismatic Beauty Of The Year Award
|''Race 3''
| {{Won}}
|&lt;ref name=&quot;Golden-Rose-2018&quot;&gt;[https://www.indiatvnews.com/amp/entertainment/celebrities-lux-golden-rose-awards-2018-pics-aishwarya-srk-recreate-devdas-moments-complete-winners-list-janhvi-kareena-484125 Kareena Kapoor Khan and team Veere Di Wedding awarded at Golden Rose Awards, 2018]&lt;/ref&gt;
|}

==විශේෂ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! වසර !! මාතෘකාව !!  ප්‍රතිඵලය
|-
|2011
|Times of India සරාගීම කාන්තාවන් 50
|#7 ස්ථානය
|-
|2012
|Times of India සරාගීම කාන්තාවන් 50
|#8 ස්ථානය
|-
|2013
|Itimes මනහරම නිලියන් 5
|#2 ස්ථානය
|}

==ආශ්‍රිත==
{{Reflist|2}}

==භාහිර සබැදි==
{{commons category}}
* {{IMDb name|2596365|Jacqueline Fernandes}}

{{S-start}}
{{S-ach}}
{{succession box |
 before= [[රොසෑන් ඩයස්]] |
 title= [[ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජින]] |
 years= 2006 |
 after= අරුණි මදූෂා
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස්}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නිරූපිකාවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:බර්ගර් ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවත්වන්නෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:2006 විශ්ව රූ රැජිණ තරගකාරියෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිඩ්නි විශ්වවිද්‍යාලයේ උපාධිධරයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාසියානු සම්භවයක් සහිත ශ්‍රී ලාංකික ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බහරේන් තුළ ප්‍රවාසික ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හින්දි සිනමාවේ නිළියෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රංගන ශිල්පීන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1985 උපත්]]</text>
      <sha1>9ixlbnt2vmy2k3jggs0qxm1uy9zblh0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801409</id>
      <parentid>801408</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T04:43:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KiranBOT</username>
        <id>73220</id>
      </contributor>
      <comment>URL වලින් AMP ලුහුබැඳීම ඉවත් කරන ලදී ([[:m:User:KiranBOT/AMP|විස්තර]]) ([[User talk:Usernamekiran|දෝෂයක් වාර්තා කරන්න]]) v3.1.1s</comment>
      <origin>801409</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="42527" sha1="k6chr2hkk2tvwjboff9h8kjaqqboat2" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස්
| image = Jacqueline FBA 2017.jpg
| alt     = 
| caption = ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස් 2017 '''ෆෙමීනා රූපලාවන්‍ය''' සම්මාන උළෙලේදී.
| birth_date = {{උපන් දින සහ වයස|1985|8|11}}
| birth_place = [[කොළඹ]], [[බස්නාහිර පළාත, ශ්‍රී ලංකාව|බස්නාහිර පළාත]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| nationality = [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලාංකික]]
| occupation = නිලියක, නිරූපිකාවක
| years_active = 2009-සිට වර්තමානය
| partner =
| parents =
| relatives = ෆෙඩ්රිකා ජෑන්ස් (ඥති සහෝදරයා)
| website = [http://jacquelinefernandez.net/ Jacqueline Fernandez]
}}

ඇලඩින් චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන නිළියයි.මිස් ශ්‍රී ලංකා ලෙස ද තේරී පත්වී ඇත.
'''ජැක්ලින් ෆර්නැන්ඩස්''' ( උපත 1985 අගෝස්තු 11 )   2006  වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජින]] බවට පත් වූවාය. වෘත්තීයව ඇය නිරෑපිකාවකි. බොහෝ දෙනෙක් ඇයව හඳුනා ගත්තේ ඇගේ  [[බොලිවුඩ්]] ආගමනය නිසායි.

ශ්‍රී ලාංකික පියෙකුට හා මැලේසියානු ජාතික මවකට දාව ඇය [[කොළඹ]] දී උපත ලැබුවාය. නමුත් ඇය හැදී වැඩෙන්නේ  [[බහරේන්]] තුලයි. 2009 දී ඉන්දියානු චිත්‍රපටයක් වූ ''ඇලඩින්'' හා 2010 තිරගත වූ ''ජානේ කහාන් සේ ආයා හේ'' චිත්‍රපට වල ඇය රංගනයේ යෙදුනාය. එම චිත්‍රපට දෙකම සාමාන්‍ය ජනප්‍රියත්වයකට පමණක් ලක් විය. නමුත් 2011 දී ''මර්ඩර් 2'' චිත්‍රපටයේ ඇය ඉදිරිපත් කල විශිෂ්ඨ රංගනය නිසා, බොලිවුඩය තුල ඇය විශේෂ කතා බහකට ලක් වූවාය. ඉන්පසුව 2012 දී තිරගත වූ ''හවුස් ෆුල් 2'' චිත්‍රපටයේ සහ 2013 දී තිරගත වූ ''රේස් 2'' චිත්‍රපටයේද ප්‍රධාන නිලිය ලෙස රඟ පාමින් ඇය බොලිවුඩ් සිනමාවේ අනෙකුත් සමකාලීන නිලියන් සමග කරට කර සිටිය හැකි ඉඩ ප්‍රස්ථාවක් තනා ගත්තාය.&lt;ref&gt;{{cite news|title=Promising Actresses of Bollywood|url=http://www.mensxp.com/entertainment/bollywood/5362-promising-actresses-of-bollywood.html|accessdate=2013-11-21|newspaper=MensXP.com|date=2011-07-06}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව සමාජ ක්‍රියාකාරිනියක ලෙසත් සන්නාම තානාපතිනියක් ලෙසත් ඇය ක්‍රියා කරයි.

==මුල් අවධිය==
[[file:Jacqueline with her mom.jpg|thumb|right|ජැකලීන් ඇයගේ මව කිම් සමඟ 2016දී පැවති උත්සවයකදී]]
1985 ්ගෝස්තු 11 උපන් ජැක්ලින්,&lt;ref&gt;{{cite video|title=&quot;I Wish In One Lifetime I'd Be Able To Work Opposite Salman&quot;: Jacqueline Fernandez|url=http://www.bollywoodhungama.com/more/videos/view/showing/interviews/sort/What's%20New/id/1883238|minutes=5:20|publisher=Bollywood Hungama|date=|accessdate=6 July 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://twitter.com/Asli_Jacqueline/status/341122447631855617|title=My birthday is 11th aug! So save all the wishes for that day pls!!|date=2 June 2013|accessdate=6 July 2013|author=Fernandez, Jacqueline |publisher=Twitter.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Joshi|first=Priya|title=Jacqueline Fernandez confirms double role in 'Roy'|url=http://www.digitalspy.com.au/bollywood/news/a511893/jacqueline-fernandez-confirms-double-role-in-roy.html|publisher=Digital Spy|date=3 September 2013|accessdate=10 October 2013}}&lt;/ref&gt; මැලේසියානු මවකගේ හා ශ්‍රී ලාංකික බර්ගර් පියෙකුගේ  &lt;ref&gt;{{cite web|author=Gayathry |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-12-25/news-interviews/35992170_1_miss-sri-lanka-dad-riteish-deshmukh|title=I would easily take a bullet for my family: Jacqueline|publisher=The Times of India |date=25 December 2012 |accessdate=2013-06-29}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Gayathry |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/features/2010/jackie-feels-struggle-nothing-dad-240310.html |title=Jackie feels her struggle is nothing |publisher=Entertainment.oneindia.in |date=24 March 2010 |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt; දියණිය වූවාය. වයස අවුරැදු 3ක් වන විට ඇය සිය පවුල සමග බහරේනයට සංක්‍රමණය වූවාය.&lt;ref name=mag1&gt;{{cite web|url=http://hindifilmnews.com/bollywood_buzz/sexy-jacqueline-fernandez-dazzles-on-the-cover-of-m/ |title=Sexy Jacqueline Fernandez Dazzles On The Cover Of M &amp;#124; Bollywood News |publisher=Hindifilmnews.com |date= |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://gulfnews.com/arts-entertainment/celebrity/jacqueline-fernandez-taken-1.820177 |title=Jacqueline Fernandez taken? |publisher=gulfnews |date=12 June 2011 |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt; පසුව සිය අධ්‍යාපන කටයුතු හැදෑරීමට ඔස්ට්‍රේලියාව වෙත පැමිණි ඇය එ්වා හමාර කොට පසුව නැවතත් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ නිරූපිකාවක් හා රූපවාහිනී විශේෂාංග ඉදිරිපත් කරන්නියක් ලෙස කටයුතු කලාය.&lt;ref name=lanka1&gt;{{cite web|url=http://www.lankajournal.com/2009/10/sri-lankan-beauty-fulfils-childhood-dream-with-aladin/ |title=Sri Lankan beauty fulfils childhood dream with Aladin |publisher=Lanka Journal |date=14 October 2009 |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt;

==වෘත්තීය ගමන==

===2006-10: සිනමාවට පිවිසීම ===
[[File:Jacqueline Fernandez at IIFA 2010.jpg|thumb|left|ජැක්ලින් 2010 IIFA උළෙල දී]]
2006 මාර්තුවේ, ඇය [[ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජින]] කිරුළ දිනා ගත්තාය.&lt;ref&gt;[http://misssrilanka.lk/about-us/sample-posts/]{{dead link|date=November 2013}}&lt;/ref&gt; එම වසරේම ලොස් අැන්ජලිස් හි පැවැති [[විශ්ව රූ රැජින]] තරඟයේද ඇය ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කලාය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.pageantopolis.com/international/universe_2006.htm |title=2006 |publisher=Pageantopolis.com |date= |accessdate=2012-05-09}}&lt;/ref&gt; පසුව 2007 වසරේදී භාතිය හා සන්තුෂ් ගේ සංගීත විඩියෝවක් සඳහාද ඇය පෙනී සිටියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.youtube.com/watch?v=NQO85CaI_64 |title=Oh Sathi - Bathiya &amp; Santhush |publisher=YouTube |date=2007-07-26 |accessdate=2013-11-19}}&lt;/ref&gt;

එතැන් පටන් ඇයට ඉන්දියාවට ගොස් නිරූපණය සම්බන්ධව හැදෑරීමට අවස්ථා හිමි වූ අතර එහිදී ඉන්දියානු බොලිවුඩ් සිනමාවටද එකතු වීමට ඇයට හැකිවිය.&lt;ref name=lanka1/&gt; ශ්‍රී ලංකාවේ විකාශය වූ &quot;ලංකා බිස්නස් රිපෝට්&quot; නම් ව්‍යාපාරික වැඩසටහන මෙහෙයවීමටද දායක වූ ඇය &quot;ඩේලි මිරර්&quot; පුවත්පතටද සිය ලිපි එක්කලාය.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.cinebasti.com/celebrity/Jacqueline-Fernandez/4215/biography|title=Modelling Career of Jacque|publisher=google News|date=19 September 2008|accessdate=2010-01-20|archive-date=2010-04-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20100405042118/http://www.cinebasti.com/celebrity/Jacqueline-Fernandez/4215/biography|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

ජැක්ලින් ගේ පලමු බොලිවුඩ් චිත්‍රපටය වූවේ 2009 තිර ගත වූ ''ඇලඩින්'' චිත්‍රපටයයි. එහි ප්‍රධාන පිරිමි චරිතයට [[රිතේෂ් දේශ්මුක්]] පණ පොවන ලදී. ඇය එහි ඩිස්නි කුමාරිකාවක් වූ ජැස්මින් යන චරිතයක් නිරූපණය කලාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez talks about Aladin and working with her co-stars|url=http://www.gomolo.in/features/article.aspx?ArticleID=225}}&lt;/ref&gt; ඇලඩින් චිත්‍රපටයේ රංගනය වෙනුවෙන් ඇයට විවිධාකාර ප්‍රතිචාර හිමිවිය. [[එන්ඩීටීවී]] රූපවාහිනිය සමග එක්වූ අනුපම චොප්රා ජැක්ලින් ඇලඩින් හි කෝඩුකාර තරුණියක් බව කියා සිටියේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://movies.ndtv.com/movie-reviews/aladin-447 |title=Aladin &amp;#124; NDTV Movies.com |publisher=Movies.ndtv.com |date=30 October 2009 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt; නමුත් ඊට විරුද්ධ අදහස් පල කල පිරිස් පවසා සිටියේ ජැක්ලින් සිය උත්සහය තුලින් ඇගේ බලාපොරොත්තු ඉටු කර ගනු ඇති බවයි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.indiaglitz.com/channels/hindi/review/11147.html |title=Aladin Bollywood Movie Review - cinema preview stills gallery trailer video clips showtimes |publisher=Indiaglitz.com |date=31 October 2009 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;  2010 දී ජැක්ලින්, රිතේෂ් දෙශ්මුක් සමග ''ජානේ කහාන් සේ ආයා හේ'' චිත්‍රපටයේ පෙනී සිටියාය. ඒ වෙනුවෙන්ද ඇයට විවිධ ප්‍රතිචාර හිමි විය. 
2010 දී තිරගත වූ සජිඩ් ඛාන්ගේ  ''හවුස් ෆුල්'' චිත්‍රපටයේද ගීතයක් වෙනුවෙන් ද ජැක්ලින් සිය දායකත්වය ලබා දුන්නාය.

===2011 සිට වර්ථමානය දක්වා===
2011 දී ජැක්ලින් , මහේෂ් බට් ගේ ''මර්ඩර් 2'' චිත්‍රපටයේ පෙනී සිටියාය. එහි ප්‍රධාන නළුවා වූ ''ඉම්රාන් හෂ්මි'' සමග ඇය කල සරාගී රංගනය බොහෝ දෙනා අතර පැසසුමට ලක් විය. බොලිවුඩ් සිනමාව තුල ජැක්ලින්ගේ ගමන් මග තවත් පැහැදිලි කරමින් මර්ඩර් 2 චිත්‍රපටය බ්‍ලොක් බස්ටර් තත්වයද ඉක්මවා ආදායම් ලැබීය. මර්ඩර් 2 පිළිබඳව අදහස් දැක්වූ බොහෝ දෙනා ජැක්ලින්ගේ රංගන විලාශය අගය කරමින් කතා කිරීමට අමතක නොකලහ.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Rating |first=Movie |url=http://entertainment.oneindia.in/bollywood/reviews/2011/murder-2-review-080711-aid0097.html |title=Murder 2 Review - Oneindia Entertainment |publisher=Entertainment.oneindia.in |date= |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.bollywoodhungama.com/moviemicro/criticreview/id/538598 |title=Murder 2 (2011) &amp;#124; Hindi Movie Critic Review By Taran Adarsh |publisher=Bollywood Hungama |date= |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt; ''මර්ඩර් 2'' නිකුත් වීමෙන් පසුව, එය ලැබූ සාර්ථකත්වය නිසා තවත් දැවැන්ත චිත්‍රපට සඳහා එක් වන ලෙස ජැක්ලින් හට ආරාධනා ලැබිණ. නමුත් විවිධ හේතු නිසා ඇය චරිත කීපයක් ප්‍රතික්ෂේප කරන ලදී. සරාගී චරිත වීම හේතුවෙන් ''රාස් 3'' හා ''සන්ජීර්'' යන චිත්‍රපට ඇය ප්‍රත්ක්ෂේප කල චිත්‍රපට අතර වෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-13/news-interviews/31331768_1_housefull-godfather-jacqueline-fernandez |title=John can make a rice-sack look sexy: Jacqueline |publisher=The Times of India |date= |accessdate=2012-05-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/zanjeer-remake-mahie-gill-plays-mona-darling/247160-8-66.html |title='Zanjeer' remake: Mahie Gill beats Jacqueline;plays Mona Darling |publisher=IBNLive |accessdate=9 April 2012}}&lt;/ref&gt; එසේම දින පිළිබඳව ඇතිවූ ගැටළුවක් හේතුවෙන් ''ක්‍රිෂ් 3'' චිත්‍රපටයද ප්‍රතික්ෂේප කිරීමට ඇයට සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/bollywood/news-interviews/My-bad-luck-I-couldnt-do-Krrish-3-Jacqueline/articleshow/12413473.cms |title=My bad luck I couldn't do 'Krrish 3': Jacqueline - Times Of India}}{{dead link|date=November 2013}}&lt;/ref&gt; 2011 දී ''ටයිම් ඔෆ් ඉන්ඩියා''' සගරාව විසින් තේරෑ සරාගීම කාන්තාවන් 50 දෙනා අතුරින් #7 වන ස්ථානය ලෙස ජැක්ලින් හඳුන්වා දී තිබිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|author=|url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-02-04/news-interviews/31024491_1_video-trisha-krishnan-ankita-shorey |title=Times 50 Most Desirable Women of 2011 : The Winners - The Times of India |publisher=The Times of India |date=4 February 2012 |accessdate=2012-07-09}}&lt;/ref&gt;

[[File:Jacqueline at VS.jpg|thumb|ජැක්ලින් ''මර්ඩර් 2'' ප්‍රචාරක හමුවකදී]]
2012 දී ජැක්ලින් ''හවුස් ෆුල් 2'' චිත්‍රපටයේ  [[අක්ෂය කුමාර්|අක්ෂේ කුමාර්]], [[අසින්]] සහ [[රිෂි කපූර්]] සමග රංගනයේ යෙදුනාය. හවුස් ෆුල් 2 චිත්‍රපටය දල වශයෙන් ඉන්දියා රුපියල් කෝටි 186 ක ලොව පුරා ආදායම් ලැබීය. එලෙසම එහි රංගනය වෙනුවෙන්ද යහපත් ප්‍රතිචාර ඇයට හිමි විය.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|author=Gaurav Malani, TNN 6 Apr 2012, 08.00PM IST |url=http://articles.timesofindia.indiatimes.com/2012-04-06/news-interviews/31299473_1_sajid-khan-ranjeet-comedy |title=Housefull 2: Movie Review |publisher=The Times of India |date=6 April 2012 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.koimoi.com/reviews/housefull-2-review/ |title=Housefull 2 Review |publisher=Koimoi.com |date= |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt; 
2012 දී ''ටයිම් ඔෆ් ඉන්ඩියා''' සගරාව විසින් තේරූ සරාගීම කාන්තාවන් 50 දෙනා අතුරින් #8 වන ස්ථානය දිනා ගැනීමට ජැක්ලින් සමත් වූවාය.

2013 දී තිරගත වූ ''රේස් 2'' චිත්‍රපටයේදී ජැක්ලින් [[සයිෆ් අලි ඛාන්]], [[දීපිකා පාඩුකෝන්|දීපිකා පදුකොන්]], [[අනිල් කපූර්]], [[අමීෂා පටෙල්]] හා [[ජෝන් ඒබ්‍රහම්]] සමග රඟපෑවාය. ඇය විසින් එහි චරිතය හඳුන්වනු ලැබුවේ &quot;වඩාත් දුෂ්ඨ&quot; චරිතයක් ලෙසයි.&lt;ref&gt;{{cite web|author=Name * |url=http://bollywood.celebden.com/2012/12/10/jacqueline-fernandezs-role-in-race-2-was-challenging/ |title=Jacqueline Fernandez's talks about her role |publisher=Bollywood Celebden |date= |accessdate=2013-11-19}}&lt;/ref&gt; හොලිවුඩ වාර්ථාකාරිනියක් වූ Lisa Tsering විසින්  ශ්‍රී ලංකා රූ රැජින ජැක්ලින් බොලිවුඩය තුල සිය හැකියා දක්වන බව කියා සිටියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hollywoodreporter.com/review/race-2-film-review-415687 |title=Race 2: Film Review |publisher=The Hollywood Reporter |date= |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;
රේස් 2 චිත්‍රපටයද බොක්ස් ඔෆිස් වාර්ථා තබමින් තිරගත විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/Entertainment/Bollywood/Race-2-collects-Rs-79-6-crore-in-first-week/Article1-1005478.aspx |title=Race 2 collects Rs.79.6 crore in first week |publisher=Hindustan Times |date=2 February 2013 |accessdate=2013-02-20}}&lt;/ref&gt;

2013 ජුලි වලදී නිකුත් වූ [[ප්‍රබූ දේවා]] ගේ ''රාමයියා වස්ථා වයියා'' හී ගීතයකට ජැක්ලින් පෙනී සිටියාය.

==මාධ්‍ය තුල==
[[File:Jacqueline Unveils HTC.jpg|thumb|upright=1.0|right|ෆර්නැන්ඩස් නව HTC One නිරාවරණයේදී|alt=Jacqueline Fernandez poses for the camera.]]
චිත්‍රපට රංගනයට අමතරව ජැක්ලින් සුභසාදන සංවිධාන සමගද එක්ව කටයුතු කරයි.

ජැක්ලින් ඇගේ පලමු වෙළඳ දැන්වීම [[රිතික් රෝෂන්]] සමග  සෝනි එරික්සන් වෙනුවෙන් සිදු කලාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hrithik Roshan &amp; Jacqueline Fernandez in Sony Ericsson|url=https://www.youtube.com/watch?v=LkbEcA0xkzU|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; පසුව [[රන්බීර් කපූර්]] හා [[සංජේ දත්]] සමග [[පෙප්සි]] දැන්වීමක පෙනී සිටියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez in Pepsi commercial with Ranbir Kapoor and Sanjay Dutt|url=https://www.youtube.com/watch?v=b27iMpFTgUM|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; [[අමීර් ඛාන්]] සමග Titan Watches වෙළෙඳ දැන්වීමක ද ජැක්ලින් පෙනී සිටියාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Aamir Khan &amp; Jacqueline Fernandez -- Titan Purple commercial|url=https://www.youtube.com/watch?v=jeq-gy2tgg0|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකාව තුල නෙස්ලේ හි නාමයක් වන මැගී දැන්වීමකට&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline fernandez at maggi noodles advertiestment in sri lanka|url=https://www.youtube.com/watch?v=EOI2Pw0cbQ8|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt; හා ලක්ස් දැන්වීමකටද ජැක්ලින් රැඟුවාය.&lt;ref&gt;{{cite web|title=LUX Beauty Bodywash Music Video Stg. Jacqueline Fernandez|url=https://www.youtube.com/watch?v=cG1myclj3iU|work=Youtube.com|accessdate=14 July 2013}}&lt;/ref&gt;

ඉන්දියානු සඟරා කීපයකම මුල් පිටු සඳහා පෙනී සිටීමට ද ජැක්ලින්ට අවස්ථාව හිමි විය. ''Vogue'' (2010 ජුනි), ''FHM'' (2013 ජනවාරි),&lt;ref&gt;{{cite web|title=JACQUELINE FERNANDEZ HOT PHOTOSHOOT FOR FHM MAGAZINE|url=http://www.desiclicks.com/2013/01/jacqueline-fernandez-hot-photoshoot-for.html|work=desiclicks.com|accessdate=17 July 2013}}&lt;/ref&gt; ''Maxim'' (2011 ජුනි), ''Cosmopolitan'' (2013 මාර්තු සහ 2012 අප්‍රියෙල්), ''Grazia'' (2012 පෙබරවාරි), ''Elle'' (2012 සැප්තැම්බර්),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Hottest magazine covers|url=http://photogallery.indiatimes.com/celebs/celeb-themes/hottest-magazine-covers/articleshow/16276083.cms|work=indiatimes.com|accessdate=17 July 2013}}&lt;/ref&gt; ''Verve'' (2012 මාර්තු),&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez on the cover of Verve Magazine|url=http://www.bollywoodworld.com/entertainment/jacqueline-fernandez-on-the-cover-of-verve-magazine-118919.html|work=bollywoodworld.com|accessdate=17 July 2013}}&lt;/ref&gt;
''Harper's Bazaar'' (2012 මැයි), ''Women's Health'' (2012 මැයි), L'Officiel (2012 දෙසැම්බර්) and ''Femina'' (2010 ජුලි).&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez's magazine covers|url=http://magazine-covers.lucywho.com/jacqueline-fernandez-magazine-covers-t4717372.html|work=lucywho.com|accessdate=20 July 2013}}&lt;/ref&gt;

==චිත්‍රපට==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| style=&quot;background:#ffc;&quot;| {{dagger|alt=තවමත් නිකුත් කර නොමැති චිත්‍රපට}}
| තවම නිකුත් කර නොමැති චිත්‍රපට දක්වයි
|}

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|- style=&quot;background:#ccc; text-align:center;&quot;
!scope=&quot;col&quot;| වසර
!scope=&quot;col&quot;| ශීර්ෂය
!scope=&quot;col&quot;| භූමිකාව
!scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | සටහන් 
|-
| 2009
! scope=&quot;row&quot;| ''ඇලඩින් (චිත්‍රපටය)|ඇලඩින්''
| ජැස්මින් කුමරිය|ජැස්මින්
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2010
! scope=&quot;row&quot;| ''ජනේ කහාසේ ආයා හේ''
| තාරා
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''හවුස්ෆුල් (2010 චිත්‍රපටය) | හවුස්ෆුල්''
| Dhanno
| Special Appearance in song &quot;Aapka Kya Hoga (Dhanno)&quot;
|-
| 2011
! scope=&quot;row&quot;| ''මර්ඩර් 2''
| ප්‍රියා
|
|-
| 2012
! scope=&quot;row&quot;| ''හවුස්ෆුල් 2''
| {{sort|Kapoor|Bobby Kapoor}}
|
|-
| rowspan=&quot;2&quot; | 2013
! scope=&quot;row&quot;| ''රේස් 2''
| ඔමීෂා
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''Ramaiya Vastavaiya''
| Herself
| Special Appearance in song &quot;Jadoo Ki Jhappi&quot;
|-
| 2014
! scope=&quot;row&quot;| ''කික් (2014 චිත්‍රපටය) | කික්''
| {{sort|Mehra|ශානියා මෙහෙරා}}
|
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | 2015
! scope=&quot;row&quot;| ''රෝයි (චිත්‍රපටය) | රෝයි''
| Ayesha/Tia
|
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''බංගිස්ථාන්''
|රොසන්නා (රෝසි)
| Cameo
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''බ්‍රදර්ස් (2015 චිත්‍රපටයා|බ්‍රදර්ස්''
| {{sort|ෆර්නැන්ඩස්|ජෙනී ෆර්නැන්ඩස්}}
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Definition of Fear''
| {{sort|ෆොර්ඩින්|සාරා ෆෝඩින්}}
| බ්‍රිතාන්‍ය චිත්‍රපටය
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2016
! scope=&quot;row&quot; |''හවුස්ෆුල් 3''
| ගන්ගා &quot;Gracy&quot; Patel
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |''Dishoom''
| ඉශිකා
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |''අ ෆ්ලයින් ජැට්'' 
| Kriti
| 
|-
| rowspan=&quot;3&quot; | 2017
! scope=&quot;row&quot; | ''අකෝඩින් ටු මැතිව්'' 
| {{sort|රෙනෝල්ඩ්ස්|ඩැෆ්නි රෙනෝල්ඩ්ස්}}
| ශ්‍රී ලංකා චිත්‍රපටය
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''අ ජෙන්ට්ල්මන්'' 
| Kavya
|
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''ජුඩ්වා 2'' 
| Alishka
|
|-
| rowspan=2 | 2018
! scope=&quot;row&quot; | ''බාගී 2''
| Herself
| Special Appearance in song &quot;Ek Do Teen (song)|Ek Do Teen&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-43482472|title='Unpopular' Bollywood remix gets 18m views|date=21 March 2018|publisher=|via=www.bbc.com}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''රේස් 3''
|ජෙසිකා ගෝමස්
| 
|-
| rowspan=2 | 2019
! scope=&quot;row&quot;| ''සාහු''
| Item song
| Trilingual film; special appearance in song &quot;Bad Boy&quot;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Jacqueline and Prabhas sizzle in Saaho’s Bad Boy|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/jacqueline-and-prabhas-sizzle-in-saahos-bad-boy/articleshow/70723531.cms|accessdate=19 August 2019 |work=Times of India |date=19 August 2019 |language=english}}&lt;/ref&gt; 
|-
! scope=&quot;row&quot;| ''ඩ්‍රයිව් (2019 චිත්‍රපටය) | ඩ්‍රයිව්''
| Tara
| Netflix release&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.hindustantimes.com/bollywood/drive-first-look-sushant-singh-rajput-jacqueline-fernandez-start-shooting-for-karan-johar-s-film/story-n72TlGsc938nN89avF6FMM.html |title=drive first look sushant singh rajput jacqueline fernandez start shooting by karan johar |publisher=www.hindustantimes.com |access-date=1 March 2017 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170420173752/http://www.hindustantimes.com/bollywood/drive-first-look-sushant-singh-rajput-jacqueline-fernandez-start-shooting-for-karan-johar-s-film/story-n72TlGsc938nN89avF6FMM.html |archivedate=20 April 2017 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|2020
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#ffc;&quot;| ''ඇටෑක් චිත්‍රපටය|ඇටෑක්'' {{dagger|alt=Films that have not yet been released}} 
| TBA
|Filming&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://m.timesofindia.com/entertainment/hindi/bollywood/news/attack-john-abraham-and-jacquline-fernandez-starts-shooting-for-the-action-thriller/articleshow/73166529.cms|title='Attack': John Abraham and Jacqueline Fernandez starts shooting for the action-thriller|accessdate=9 January 2020 |work= TheTimes of India |date=9 January 2020 |language=english}}&lt;/ref&gt; 
|}
&lt;!--Do not include future events. Only content that has a source indicating Fernandez has actually done the work this is to prevent vandalism. See [[WP:CRYSTAL]].--&gt;
&lt;!--Films without a valid source will be deleted from the Filmography.--&gt;

==සම්මාන==
ෆර්නැන්ඩස් ප්‍රධාන වශයෙන් ඇයගේ සිනමා කෘති සඳහා සම්මාන රාශියක් දිනා ගෙන ඇත. ''හවුස්ෆුල් 2'', ''ඉට්ස් සෙඣුඑල්'' ,''හවුස්ෆුල් 3'', ''මර්ඩර් 2'', සහ ''රේස් 3''. 
{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; |වසර
! scope=&quot;col&quot; |ආයතනය
! scope=&quot;col&quot; |කාණ්ඩය
! scope=&quot;col&quot; |නම් කරන ලද සිනමා කෘතිය
! scope=&quot;col&quot; |ප්‍රතිඵලය
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; |{{Abbr|යොමුව}}
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2010
|International Indian Film Academy Awards|අයිෆා සම්මාන
|IIFA Award for Star Debut of the Year&amp;nbsp;– Female|Debut of the Year&amp;nbsp;– Female
| rowspan=&quot;3&quot; |''ඇලඩින් (චිත්‍රපටය)|ඇලඩින්''
| {{won}}
|
|-
|Central European Bollywood Awards
|Best Breakthrough Performance – Female
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://bollyspice.com/central-european-bollywood-awards-winners/|title=Central European Bollywood Awards Winners|publisher=Bollyspice|date=11 October 2010}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ස්ටාර්ඩස්ට් සම්මාන
| Exciting New Face
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of Max Stardust Awards 2010 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/647/ |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=8 March 2014 |date=18 January 2010 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309140255/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/647/ |archivedate= 9 March 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
! row | 2012
| හොඳම නිළිය (ත්‍රාසජනක / ක්‍රියාදාම )
|''මර්ඩර් 2''
| {{nom}}
|&lt;ref name=&quot;awards&quot;&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez—Awards |url=http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/16794 |publisher=Bollywood Hungama |accessdate=8 March 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140309140257/http://www.bollywoodhungama.com/celebritymicro/awards/id/16794 |archivedate= 9 March 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; |2013
|International Indian Film Academy Awards|අයිෆා සම්මාන
|IIFA Award for Best Supporting Actress|සහායක භූමිකාවක හොඳම නිළිය
|''හවුස්ෆුල් 2''
| {{nom}}
|
|-
|15th Asianet Film Awards
| Most Stylish Bollywood Actress
| Herself
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Jacqueline Fernandez Brand Ambassador of India Bridal Fashion Week |url=http://www.filmibeat.com/bollywood/news/2013/jacqueline-ambassador-india-bridal-fashion-week-113643.html |publisher=Oneindia |accessdate=6 September 2015 |date=5 July 2013 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150924012925/http://www.filmibeat.com/bollywood/news/2013/jacqueline-ambassador-india-bridal-fashion-week-113643.html |archivedate=24 September 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
!2014
|PETA India Awards
|වසරේ කාන්තා සම්මානය
|Herself
|{{Won}}
|&lt;ref name=&quot;PETA India&quot;&gt;{{cite press release |url=https://www.petaindia.com/media/jacqueline-fernandez-is-the-first-recipient-of-peta-indias-digital-activism-award/ |publisher=PETA India |title=Jacqueline Fernandez Is The First Recipient Of PETA India’s Digital Activism Award |first1=Nirali |last1=Gada |first2=Sachin |last2=Bangera |date=2018-05-07 |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20180810211546/https://www.petaindia.com/media/jacqueline-fernandez-is-the-first-recipient-of-peta-indias-digital-activism-award/ |archive-date=2018-08-10 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;4&quot; |2015
|BIG Star Entertainment Awards
| BIG Star Most Entertaining Dancer
| rowspan=&quot;3&quot; |''[[Kick (2014 film)|Kick]]''
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|last1=Goswami |first1=Parismita |title=BIG Star Entertainment Awards 2014: 'Happy New Year', 'Haider' Receive Trophies; Complete List of Winners |url=http://www.ibtimes.co.in/big-star-entertainment-awards-2014-happy-new-year-haider-receive-trophies-complete-list-617739 |accessdate=6 September 2015 |work=International Business Times |date=19 December 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150822210540/http://www.ibtimes.co.in/big-star-entertainment-awards-2014-happy-new-year-haider-receive-trophies-complete-list-617739 |archivedate=22 August 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|ස්ටාර්ඩස්ට් සම්මාන
| Style Diva
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite web|title=Winners of Stardust Awards 2014 |url=http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635 |publisher=Bollywood Hungama |date=15 December 2014 |accessdate=15 December 2014 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141215100048/http://www.bollywoodhungama.com/movies/features/type/view/id/7635 |archivedate=15 December 2014 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Screen Awards
|Screen Award for Best Actress (Popular Choice)|
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Popular Choice Awards&amp;nbsp;– Nominations |url=http://indianexpress.com/screenawards/popular-choice/ |work=The Indian Express |accessdate=6 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151005104019/http://indianexpress.com/screenawards/popular-choice/ |archivedate= 5 October 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Filmfare Glamour &amp; Style Awards
|Emerging Face of Fashion (Female)
| rowspan=&quot;5&quot; |Herself
|{{nom}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Nominations for Ciroc Filmfare Glamour and Style Awards |url=http://www.filmfare.com/news/nominations-for-ciroc-filmfare-glamour-and-style-awards-8234.html |work=[[Filmfare]] |date=19 January 2015 |accessdate=6 September 2015 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150709133558/http://www.filmfare.com/news/nominations-for-ciroc-filmfare-glamour-and-style-awards-8234.html |archivedate= 9 July 2015 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;6&quot; |2016
|HT Most Stylish Awards
|Asli-est Stylish Award
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=#HTMostStylish: All the most awesome things that happened|url=http://m.hindustantimes.com/fashion-and-trends/live-all-the-awesome-stuff-happening-at-the-ht-most-stylish-awards/story-6C0Tf7zqNs1xL9bvOi3L1J.html|work=[[Hindustan Times]]|date=25 May 2016|accessdate=15 June 2016}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|- 
|Ada Derana Sri Lankan Of The Year
|Global Entertainer
|{{won}}
|&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ada Derana Sri Lankan of the Year 2016 – Award Winners |url=http://www.adaderana.lk/news/37094/ada-derana-sri-lankan-of-the-year-2016-award-winners |work=[[Ada Derana]] |date=24 September 2016 |accessdate=1 October 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928184339/http://www.adaderana.lk/news/37094/ada-derana-sri-lankan-of-the-year-2016-award-winners |archivedate=28 September 2016 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
|Filmfare Glamour &amp; Style Awards
|Hotstepper Of The Year
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;filmfare1&quot;&gt;{{cite news|title=Nominations for Absolut Elyx Filmfare Glamour and Style Awards |url=http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-absolut-elyx-glamour-and-style-awards-2016_-16122.html |work=[[Filmfare]] |date=16 October 2016 |accessdate=23 November 2016 |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161018213153/http://www.filmfare.com/news/winners-of-the-absolut-elyx-glamour-and-style-awards-2016_-16122.html |archivedate=18 October 2016 |df= }}&lt;/ref&gt;
|-
| ලක්ස් ගෝල්ඩන් රෝස් සම්මාන
| Entertainer of the Year
|{{won}}
|&lt;ref name=&quot;filmfare1&quot; /&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |ස්ටාර්ඩස්ට් සම්මාන
| rowspan=&quot;2&quot; |හොඳම නිළිය
|''හවුස්ෆුල් 3''
|{{nom}}
|&lt;ref name=&quot;stardust1&quot;&gt;[http://www.stardust.co.in/featured/vote-sansui-colors-stardust-awards/ Vote for Sansui Colors Stardust Awards! – Bollywood News&lt;!-- Bot generated title --&gt;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205145520/http://www.stardust.co.in/featured/vote-sansui-colors-stardust-awards/ |date= 5 December 2016 }}&lt;/ref&gt;
|-
|''Dishoom''
|{{Nom}}
|&lt;ref name=&quot;stardust1&quot; /&gt;
|-
! rowspan=&quot;3&quot; |2017
| Asian Voice Charity Awards
| International Humanitarian Award
| rowspan=&quot;2&quot; |Herself
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/jacqueline-fernandez-wins-charity-award-in-london/article_c268f94e-3d98-11e7-818f-ebe0db5ccf04.html |title=Jacqueline Fernandez Wins Charity Award in London |date=2017-05-20 |work=[[India West]] |access-date=2018-08-10 |language=en |df=dmy-all |archive-date=2017-06-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170626021500/http://www.indiawest.com/entertainment/bollywood/jacqueline-fernandez-wins-charity-award-in-london/article_c268f94e-3d98-11e7-818f-ebe0db5ccf04.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| වෝග් බියුටි සම්මාන
| Fitspiration Award
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/news/384132/vogue-beauty-awards-2017-winners-list-bachchans-win-big-awards-ceremony |title=Vogue Beauty Awards 2017 Winners List: The Bachchans win big at the awards ceremony |date=2017-08-04 |website=PINKVILLA |language=en |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| ෆමීනා බියුටි සම්මානය
| හොඳම ස්වාභාවික බියුටි සම්මානය
| rowspan=&quot;2&quot; |Herself
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://www.india.com/buzz/femina-beauty-awards-2017-jacqueline-fernandez-vaani-kapoor-shilpa-shetty-kundra-ooze-oomph-on-the-red-carpet-1930112/ |title=Femina Beauty Awards 2017: Jacqueline Fernandez, Vaani Kapoor, Shilpa Shetty Kundra ooze oomph on the red carpet! |last=Chaudhary |first=Nirupama |date=2017-03-16 |work=India.com |access-date=2018-08-10 |language=en |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;7&quot; |2017
| Filmfare Style &amp; Glamour Awards
| Hotstepper of the Year
| {{won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=https://indianexpress.com/article/entertainment/bollywood/filmfare-glamour-and-style-awards-2017-winners-list-alia-bhatt-sonam-kapoor-kareena-kapoor-khan-shahid-kapoor-varun-dhawan-jacqueline-fernandez-hrithik-roshan-see-photos-4964283/ |title=Filmfare Glamour and Style Awards 2017: Winners list |date=2017-12-02 |work=The Indian Express |access-date=2018-08-10 |language=en-US |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot; |
BIG Star Entertainment Awards|BIG Zee Entertainment Awards
|Most Entertaining Actor in a Comedy Film – Female
 |''හවුස්ෆුල් 3''
|{{Nom}}
|&lt;ref name=&quot;Big ZEE&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.bizasialive.com/big-zee-entertainment-awards-nominations-list/ |title=Big ZEE Entertainment Awards: Nominations list |date=2017-07-22 |website=BizAsia |language=en-GB |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-

|Most Entertaining Dancer – Male/Female
 |''A Flying Jatt''
|{{Nom}}
|&lt;ref name=&quot;Big ZEE&quot; /&gt;
|-

|Most Entertaining Dancer – Male/Female
 |''Dishoom''
|{{Nom}}
|&lt;ref name=&quot;Big ZEE&quot; /&gt;
|-
|GeoSpa AsiaSpa India Awards
|Charismatic Personality of the Year
| Herself
|{{Won}}
|&lt;ref&gt;{{Cite news |url=http://globalprimenews.com/2017/04/02/10th-geospa-asiaspa-india-awards-hosted-at-the-st-regis-mumbai-on-march-30-2017/ |title=10th GeoSpa AsiaSpa India Awards Hosted at The St. Regis, Mumbai on March 30, 2017 |last=MURDESHWAR |first=SACHIN |date=2017-04-02 |work=Global Prime News |access-date=2018-08-10 |language=en-US |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-

|ලක්ස් ගෝල්ඩන් රෝස් සම්මාන
|Unstoppable Beauty Of The Year Award
| rowspan=&quot;2&quot; |''Judwaa 2''
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.easterneye.eu/winners-lux-golden-rose-awards-2017/ |title=Winners Of Lux Golden Rose Awards 2017 - Eastern ye |date=2017-12-11 |website=Eastern Eye |language=en-GB |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all |archive-url=https://web.archive.org/web/20180324231043/https://www.easterneye.eu/winners-lux-golden-rose-awards-2017/ |archive-date=24 March 2018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
|Nickelodeon Kids' Choice Awards India
|
Best Movie Actor (Female)
|{{Nom}}
|&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://nickalive.blogspot.com/2017/11/nick-india-announces-nickelodeon-kids.html |title=Nick India Announces Nickelodeon Kid's Choice Awards 2017 India Nominations |date=2017-11-10 |website=NickALive! |access-date=2018-08-10 |df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
|-
!2018
|PETA India Awards
|Digital Activism Award
|Herself
|{{Won}}
|&lt;ref name=&quot;PETA India&quot; /&gt;
|-
!2018

|ලක්ස් ගෝල්ඩන් රෝස් සම්මාන
|Lux Golden Rose Charismatic Beauty Of The Year Award
|''Race 3''
| {{Won}}
|&lt;ref name=&quot;Golden-Rose-2018&quot;&gt;[https://www.indiatvnews.com/entertainment/celebrities-lux-golden-rose-awards-2018-pics-aishwarya-srk-recreate-devdas-moments-complete-winners-list-janhvi-kareena-484125 Kareena Kapoor Khan and team Veere Di Wedding awarded at Golden Rose Awards, 2018]&lt;/ref&gt;
|}

==විශේෂ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
! වසර !! මාතෘකාව !!  ප්‍රතිඵලය
|-
|2011
|Times of India සරාගීම කාන්තාවන් 50
|#7 ස්ථානය
|-
|2012
|Times of India සරාගීම කාන්තාවන් 50
|#8 ස්ථානය
|-
|2013
|Itimes මනහරම නිලියන් 5
|#2 ස්ථානය
|}

==ආශ්‍රිත==
{{Reflist|2}}

==භාහිර සබැදි==
{{commons category}}
* {{IMDb name|2596365|Jacqueline Fernandes}}

{{S-start}}
{{S-ach}}
{{succession box |
 before= [[රොසෑන් ඩයස්]] |
 title= [[ශ්‍රී ලංකා විශ්ව රූ රැජින]] |
 years= 2006 |
 after= අරුණි මදූෂා
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:ජැකලීන් ෆර්නැන්ඩස්}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික නිරූපිකාවෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:බර්ගර් ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවත්වන්නෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:2006 විශ්ව රූ රැජිණ තරගකාරියෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:සිඩ්නි විශ්වවිද්‍යාලයේ උපාධිධරයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:මලයාසියානු සම්භවයක් සහිත ශ්‍රී ලාංකික ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බහරේන් තුළ ප්‍රවාසික ශ්‍රී ලාංකිකයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:හින්දි සිනමාවේ නිළියෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:රංගන ශිල්පීන්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1985 උපත්]]</text>
      <sha1>k6chr2hkk2tvwjboff9h8kjaqqboat2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කුමාර් සංගක්කාර</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24091</id>
    <revision>
      <id>801402</id>
      <parentid>801214</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:56:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801402</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66125" sha1="542edyhbw9glyhbskmjxy2efjj1dnzt" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා චරිතාපදානය
|          playername = කුමාර් සංගක්කාර
|             country = ශ්‍රී ලංකාව
|             country_adj = ශ්‍රී ලංකා
|            fullname = කුමාර් චොක්ශානද සංගක්කාර
|               image = Kumar Sangakkara bat in hand.JPG
|             caption =

|            nickname = සංගා {{!}} GOAT of Cricket (GOAT යනු Greatest Of All Time එනම් සදාකාලිකවම ශ්‍රේෂ්ඨ)
|              living = true
|          dayofbirth = 27
|        monthofbirth = 10
|         yearofbirth = 1977
|        placeofbirth = [[මාතලේ]]
|      countryofbirth = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|               height= මීටර් 1.78    
|             batting = වමත්
|             bowling = දකුණත් [[පිට දඟ|පා දඟ]]
|                role = [[කඩුළු රකින්නා]], පිතිකරු
|       international = true
|       testdebutdate =ජූලි 20 
|       testdebutyear = 2000
|    testdebutagainst = දකුණු අප්‍රිකාව
|             testcap = 84
|        lasttestdate = ජනවාරි 3-7

|        lasttestyear = 2015
|     lasttestagainst = නවසීලන්තය
|        odidebutdate = ජූලි 5
|        odidebutyear = 2000
|     odidebutagainst = පකිස්ථානය
|              odicap = 93
|         lastodidate = මාර්තු 18
|         lastodiyear = 2015
|      lastodiagainst = දකුණු අප්‍රිකාව 
|            odishirt = 11
|               club1 = [[නොන්ඩෙස්ක්‍රිප්ට්ස් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|එන්සීසී]]
|               year1 = 1997–වර්තමානය
|               club2 = [[කිංග්ස් XI පංජාබ්]]
|               year2 = 2008–2010
|               club3 = [[වොර්වික්ෂයර් ප්‍රාන්ත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩා සංගමය|වෝර්වික්ෂයර්]]
|               year3 = 2007
|               club4 = [[ඩෙකෑන් චාර්ජර්ස්]]
|               year4 = 2011
|               club5 = [[සරේ ප්‍රාන්ත පිළ]]
|               year5 = 2015–වර්තමානය
|             columns = 4
|             column1 = [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග
|            matches1 = 130
|               runs1 = 12,203
|            bat avg1 = 58.66
|           100s/50s1 = 38/51
|          top score1 = 319
|         deliveries1 = 84
|            wickets1 = 0
|           bowl avg1 = –
|            fivefor1 = –
|             tenfor1 = –
|       best bowling1 = –
|  catches/stumpings1 = 178/20
|             column2 = [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එදිජා]]
|            matches2 = 404
|               runs2 = 14,234
|            bat avg2 = 41.98
|           100s/50s2 = 25/93
|          top score2 = 169
|         deliveries2 = –
|            wickets2 = –
|           bowl avg2 = –
|            fivefor2 = –
|             tenfor2 = –
|       best bowling2 = –
|  catches/stumpings2 = 402/99
|             column3 = [[පළමු-පෙල ක්‍රිකට්|පපෙ]]
|            matches3 = 230
|               runs3 = 17,829
|            bat avg3 = 51.07
|           100s/50s3 = 52/76
|          top score3 = 319
|         deliveries3 = 246
|            wickets3 = 1
|           bowl avg3 = 150.00
|            fivefor3 = 0
|             tenfor3 = 0
|       best bowling3 = 1/13
|  catches/stumpings3 = 347/33
|             column4 = [[ලැයිස්තු ඒ ක්‍රිකට්|ලැඒ]]
|            matches4 = 504
|               runs4 = 18,141
|            bat avg4 = 42.68
|           100s/50s4 = 34/114
|          top score4 = 169
|         deliveries4 = –
|            wickets4 = –
|           bowl avg4 = –
|            fivefor4 = –
|             tenfor4 = –
|       best bowling4 = –
|  catches/stumpings4 = 506/124
|                date = 11 ජුනි
|                year = 2015
|              source = http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/player/50710.html ඊඑස්පීඑන්ක්‍රික්ඉන්ෆෝ
|Caption=කුමාර් සංගක්කාර වර්ෂ 2012දී ICC සම්මාන උළෙලේදී  වසරේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා, වසරේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා සහ ලොව ජනප්‍රියම ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා යන සම්මාන ත්‍රිත්වයෙන් පිදුම් ලැබූ අවස්තාව.}}

'''[[කුමාර්]] සංගක්කාර''' (උපත 27 ඔක්තෝම්බර් 1977, [[මාතලේ]], ශ්‍රී ලංකාව) යනු [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]]හි සාමාජිකයෙක් මෙන්ම හිටපු නායකයාද වේ. ඔහු මුල් පෙළ වමත් පිතිකරුවෙකි. ඔහු කඩුළු රකින්නා හා මුල් පෙළ පිතිකරුවෙක් ලෙස ක්‍රීඩා කිරීමට පුරුදුව සිටියත්, ටෙස්ට් ක්‍රීඩාවේ කඩුළු රැකීමෙන් ඉවත්වීමත් සමගම ඔහුගේ පිතිකරණයේ සැලකිය යුතු වෙනසක් ඇති විය. ඔහුගේ ක්‍රීඩා දිවියේ අවස්ථා කීපයකදිම ලොව අංක 1 ටෙස්ට් පිතිකරු බවට පත් වීමට ඔහුට හැකි විය.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci-icc/content/story/489668.html&lt;/ref&gt; ලෝක කුසලානයේදි ඉන්දියාවට එරෙහිව ලද පරාජයත් සමගම ඔහු නායකත්වයෙන් ඉවත් විය. ඩොනල්ඩ් බ්‍රැඩ්මන් ට(12)  පසුව ලොව වැඩිම ටෙස්ට් ද්විතව ශතක ගණනක් රැස්කර ඇත්තේ සංගක්කාර (11) වේ. ඔහු සිය 11වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය 2015 ජනවාරි  4 දින නවසීලන්තයෙ වෙලින්ටන් හිදී [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයට]] ඒරෙහිව ලබාගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;http://uk.eurosport.yahoo.com/22102011/63/sangakkara-hits-double-century.html&lt;/ref&gt;

==මුල් කාලය==
කුමාරි වෙදආරච්චි චොක්ශන්ද්‍රා මුදලිගේ සහ චොක්ශාන්ද වෙදාඅරච්චි සංගක්කාරට දාව 1977දී [[මාතලේ]] දී කුමාර සංගක්කාර උපත ලබන ලදි. සංගක්කාර ඔහුගේ මූලික හා ද්වීතීක අධ්‍යාපනය ලැබුවේ [[නුවර]] නගරයේ තිබෙන ප්‍රමුඛතම පාසලක් මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගනයක් (අස්ගිරිය ක්‍රීඩාංගණය) හිමි ලෝකයේ එකම පාසල වන ත්‍රිත්ව විද්‍යාලයෙනි. වරක් ඔහු වසරේ විශිෂ්ඨම ශිෂ්‍යයාට පිරිනමන The Ryde Gold Medal සම්මානයෙන්ද පිදුම් ලැබීය.&lt;ref name=teacher/&gt; 1996 වසරේ පාසලේ ප්‍රධාන ශිෂ්‍ය නායක දූරය දැරීමටද ඔහුට හැකි විය. සංගක්කාර පාසල් සමයේදී ක්‍රිකට් හා ටෙනිස් ක්‍රීඩා සඳහා විශේෂ දක්ෂතාවක් පෙන්වූ අතර ඒ හේතුවෙන් වරක් පාසලේ එවකට විදුහල්පතිව සිටි ලෙනාඩ් ද අල්විස් මහතා විසින් සංගක්කාරගේ මවට ඔහුව ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන්ම ඉහලට යවන ලෙසද ඉල්ලීමක්ද කොට ඇත.&lt;ref name=teacher&gt;[http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 Cricket world.com | ''Principal Delighted With Former Student Sangakkara''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} retrieved 3 March 2008 {{Wayback | url=http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071202092104/http://www.cricketworld.com/sri_lanka/article/?aid=12329 |date=2007-12-02 }} &lt;!-- Bot retrieved archive --&gt; | date=20071202092104}&lt;/ref&gt; මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන සිටී.2015 ලෝක කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .
== ආශ්‍රිත==	
මොහු පිලිබඳ අමුතුවෙන් සඳහන් කිරීම අනවශ්‍යය.මේ වන විට ලොව හොදම පිතිකරුවන් අතරින් පෙරමුණ ගෙන කුසලානයේදී තරග හතරකදී පිට පිට ශතක 4 ක් වාර්තා කරමින් , ක්‍රිකට් වාර්තා පොත  මෙතෙක් සටහන් නොවූ කඩ ඉමක් කරා ගෙනයාමට සමත්ව සිටී .</text>
      <sha1>542edyhbw9glyhbskmjxy2efjj1dnzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මලීෂ වගන්තිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32262</id>
    <revision>
      <id>801420</id>
      <parentid>797797</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801420</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="40765" sha1="jc71rthujgplg6zze2mnpjd7neu9tgh" xml:space="preserve">{{autobiography|date=සැප්තැම්බර් 2011}}
&lt;!-- Please do not remove or change this AfD message until the issue is settled --&gt;
&lt;!-- The nomination page for this article already existed when this tag was added.  If this was because the article had been nominated for deletion before, and you wish to renominate it, please replace &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri&quot; with &quot;page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri (2nd nomination)&quot; below before proceeding with the nomination.
--&gt;{{AfDM|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|year=2011|month=සැප්තැම්බර්|day=1|substed=yes|help=off}}
&lt;!-- For administrator use only: {{Old AfD multi|page=මලීෂ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Maleesha Weeramanthri|date=1 සැප්තැම්බර් 2011|result='''keep'''}} --&gt;
&lt;!-- End of AfD message, feel free to edit beyond this point --&gt;
'''තද පැහැති අකුරු පෙළ'''==රෙවෝ පැතුම් වීරමන්ත්‍රී Revo Pathum Weeramanthri==

[[ගොනුව:උදාහරණ.jpg]]

'''කෙට් චිත්‍රපට නිර්මාණකරැවෙක්'''&lt;nowiki&gt; වශයෙන් ජංගම දුරකථනය භාවිතා කරමින් විකල්ප සිනමා  මාධ්‍ය තුළින් කේෂ්ත්‍රයට පිවිසුනු අයෙකි. 2008 වසරේ ශ්‍රී ලංකාවේ පැවැත් වූ Digital Stories - 2008 තරගයේ  අවසන් වටයේ හොදම නිර්මාණ අතරට නිර්මාණ දෙකක් ජයහණය කරන අතර {{&lt;/nowiki&gt;http://www.adicsrilanka.org/Digital_stories_2011_Home.html}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;} 2009 වසරේ ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ කෙටි චිත්‍රපට උළලේ දෙවන ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මාන {{http://www.lightofasiafoundation.com/index.php/light-of-asia-projects/buddhist-film-festival}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=July 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=June 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=May 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=April 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=February 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=December 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=November 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;nowiki/&gt;}හිමිකර ගනියි.  2011 වසරේද පළමු ස්ථානය හා විශිෂ්ටතා සම්මානයක් දිනාගැනීමට හැකිවිය[Light of Asia foundation |http://ylanka.com/lightofasia/wesak.php]ආසියාලෝකය{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} පදනම- ජාතික චිත්‍රරපට සංස්ථාව හා බීඑම්අයිසීඑච් යන ආයතන තරග සංවිධානය කෙරින. 2013 වසරේද ජාතික චිත්‍රපට සංස්ථාවේ වාර්ෂික කෙටි චිත්‍රපට තරගයේද ඔහුගේ ‘‘කවුද?“ කෙටි චිත්‍රපටයට ජයග්‍රහණයක් හිමි විය.</text>
      <sha1>jc71rthujgplg6zze2mnpjd7neu9tgh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:පුවත් සැකෙවින්</title>
    <ns>10</ns>
    <id>34694</id>
    <revision>
      <id>801390</id>
      <parentid>801326</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:19:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>upd</comment>
      <origin>801390</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4483" sha1="e8s64kchdqiixbgb90pgw2xe40xab9b" xml:space="preserve">&lt;!-- නව පුවතක් ඇතුළු කරන විට, පුවත් ලැයිස්තුවේ පහළින්ම ඇති පුවත ඉවත් කරන්න. එසේ ඉවත් කළ පුවත අදාළ වර්ෂය සඳහා ඇති ලේඛන වාර්තාවට එකතු කරන්න. යම් වර්ෂයක් සඳහා එවැනි වාර්තාවක් නොමැති නම් &quot;සැකිල්ල:පුවත් සැකෙවින්/වර්ෂය&quot; යන ආකෘතියට නව පිටුවක් තනන්න. --&gt; {{Main page image/ITN
| image   = ගොනුව:Navi Pillay June 2014.jpg
&lt;!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--&gt;
| width   = 
| caption =  නවනීදම් පිල්ලේ
| title   = 
| alt     = 
| link    =  
| border  = no &lt;!-- only set if image has a light background --&gt;
| caption align = left
}}
*&lt;!--2026 ඔක්තෝබර් 09--&gt; දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදී '''[[නවනීදම් පිල්ලේ|නවනීදම් පිල්ලේට]]''' [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] හිමි වෙයි.
*&lt;!--2026 ජූලි 19--&gt; '''[[2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2026 ෆීෆා ලෝක කුසලාන තරගාවලියේ]]''' දී [[ආර්ජන්ටිනා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම|ආර්ජන්ටිනාව]] පරාජය කරමින් '''[[ස්පාඤ්ඤ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම|ස්පාඤ්ඤය]]''' ''(සේයාරුව)'' ලෝක ශූරයන් බවට පත්වෙයි.
*&lt;!--2026 ජූලි 13--&gt; තාරකා විද්‍යාඥයින් [[ක්ෂීර පථය|ක්ෂීරපථයේ]] මධ්‍යයට ආසන්නව වායු හා දූවිලි වලාකුළක් තුළ එරිත්‍රුලෝස් අණුවක් සොයා ගන්නා අතර, [[අභ්‍යවකාශය|අන්තර් තාරකා අවකාශයේ]] '''[[සීනි]]''' පිළිබඳ පළමු සාක්ෂිය බවට පත්වෙයි.
*&lt;!--2026 ජනවාරි 29--&gt; [[නයිජර්|නයිජර්හි]] ඩියෝරි හමානි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය]] විසින් සිදු කරන ලද '''[[ඩියෝරි හමානි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ප්‍රහාරය|ප්‍රහාරයකින්]]''' ප්‍රහාරකයෝ 20 දෙනෙක් ජීවිතක්ෂයට පත්වෙති.
*&lt;!--2026 ජනවාරි 22--&gt; එක්සත් ජනපදය '''[[ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය|ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයෙන්]]''' ඉවත් වෙයි.

&lt;!--
  End of blurbs. Please consider moving unresolved stories for which the article
  is regularly updated to the following &quot;Ongoing&quot; line instead of removing them.
--&gt;{{පුවත් සැකෙවින්/පාදම
 |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
 |currentevents = &lt;!-- &quot;Current events&quot; go here. Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items. --&gt;
*&lt;!--2022 මැයි 13--&gt; [[2022 රුසියානු යුක්‍රේන ආක්‍රමණය|රුසියානු යුක්‍රේන ආක්‍රමණය]]
 |recentdeaths = &lt;!-- &quot;Recent deaths&quot; go here. Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items. --&gt;
*&lt;!--2026 අගෝස්තු 20--&gt;[[නන්දා මාලනී]]
*&lt;!--2026 අගෝස්තු 18--&gt;[[රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි|පූජ්‍ය රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි]]
*&lt;!--2026 ජූලි 17--&gt;[[සී.ඩී. වික්‍රමරත්න]]
}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>e8s64kchdqiixbgb90pgw2xe40xab9b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801394</id>
      <parentid>801390</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:27:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>error fixed</comment>
      <origin>801394</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4483" sha1="lafnk6yivhmxiidpiapp2v6ox2yuxvs" xml:space="preserve">&lt;!-- නව පුවතක් ඇතුළු කරන විට, පුවත් ලැයිස්තුවේ පහළින්ම ඇති පුවත ඉවත් කරන්න. එසේ ඉවත් කළ පුවත අදාළ වර්ෂය සඳහා ඇති ලේඛන වාර්තාවට එකතු කරන්න. යම් වර්ෂයක් සඳහා එවැනි වාර්තාවක් නොමැති නම් &quot;සැකිල්ල:පුවත් සැකෙවින්/වර්ෂය&quot; යන ආකෘතියට නව පිටුවක් තනන්න. --&gt; {{Main page image/ITN
| image   = ගොනුව:Navi Pillay June 2014.jpg
&lt;!--NOTE: Do not use an unprotected Commons file. Our cascading protection will not apply. Either upload a local copy or list it at WP:CMP and wait for the bot to protect it at Commons. See WP:ITN/A for full instructions.--&gt;
| width   = 
| caption =  නවනීදම් පිල්ලේ
| title   = 
| alt     = 
| link    =  
| border  = no &lt;!-- only set if image has a light background --&gt;
| caption align = left
}}
*&lt;!--2026 ඔක්තෝබර් 09--&gt; දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදී '''[[නවනීදම් පිල්ලේ|නවනීදම් පිල්ලේට]]''' ''(සේයාරුව)'' [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] හිමි වෙයි.
*&lt;!--2026 ජූලි 19--&gt; '''[[2026 ෆිෆා ලෝක කුසලානය|2026 ෆීෆා ලෝක කුසලාන තරගාවලියේ]]''' දී [[ආර්ජන්ටිනා ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම|ආර්ජන්ටිනාව]] පරාජය කරමින් '''[[ස්පාඤ්ඤ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම|ස්පාඤ්ඤය]]''' ලෝක ශූරයන් බවට පත්වෙයි.
*&lt;!--2026 ජූලි 13--&gt; තාරකා විද්‍යාඥයින් [[ක්ෂීර පථය|ක්ෂීරපථයේ]] මධ්‍යයට ආසන්නව වායු හා දූවිලි වලාකුළක් තුළ එරිත්‍රුලෝස් අණුවක් සොයා ගන්නා අතර, [[අභ්‍යවකාශය|අන්තර් තාරකා අවකාශයේ]] '''[[සීනි]]''' පිළිබඳ පළමු සාක්ෂිය බවට පත්වෙයි.
*&lt;!--2026 ජනවාරි 29--&gt; [[නයිජර්|නයිජර්හි]] ඩියෝරි හමානි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළට [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය]] විසින් සිදු කරන ලද '''[[ඩියෝරි හමානි ජාත්‍යන්තර ගුවන්තොටුපළ ප්‍රහාරය|ප්‍රහාරයකින්]]''' ප්‍රහාරකයෝ 20 දෙනෙක් ජීවිතක්ෂයට පත්වෙති.
*&lt;!--2026 ජනවාරි 22--&gt; එක්සත් ජනපදය '''[[ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය|ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයෙන්]]''' ඉවත් වෙයි.

&lt;!--
  End of blurbs. Please consider moving unresolved stories for which the article
  is regularly updated to the following &quot;Ongoing&quot; line instead of removing them.
--&gt;{{පුවත් සැකෙවින්/පාදම
 |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}}
 |currentevents = &lt;!-- &quot;Current events&quot; go here. Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items. --&gt;
*&lt;!--2022 මැයි 13--&gt; [[2022 රුසියානු යුක්‍රේන ආක්‍රමණය|රුසියානු යුක්‍රේන ආක්‍රමණය]]
 |recentdeaths = &lt;!-- &quot;Recent deaths&quot; go here. Use * wiki list format. Always start on a new line and end with a linebreak. Do not leave a blank line between items. --&gt;
*&lt;!--2026 අගෝස්තු 20--&gt;[[නන්දා මාලනී]]
*&lt;!--2026 අගෝස්තු 18--&gt;[[රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි|පූජ්‍ය රඹුකන සිද්ධාර්ථ හිමි]]
*&lt;!--2026 ජූලි 17--&gt;[[සී.ඩී. වික්‍රමරත්න]]
}}
&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>lafnk6yivhmxiidpiapp2v6ox2yuxvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බෝමන් අධිවේගී මාර්ගය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36574</id>
    <revision>
      <id>801418</id>
      <parentid>737618</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:54:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801418</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18171" sha1="4gkex094h3z2037lir8zzpl8wxtve80" xml:space="preserve">{{Infobox road

|name=ෆ්‍රැන්ක් බෝමන් අධිවේගී මාර්ගය
|maint=[[Indiana Department of Transportation|INDOT]]
|length_mi=15.46
|length_round=2
|length_ref=&lt;ref name=&quot;length&quot;&gt;{{google maps |url=http://maps.google.com/maps?f=d&amp;hl=en&amp;saddr=Portage,+Indiana&amp;daddr=Lansing,+Illinois&amp;layer=&amp;sll=41.58258,-87.228012&amp;sspn=0.087827,0.160675&amp;ie=UTF8&amp;om=1&amp;z=12&amp;ll=41.576159,-87.377014&amp;spn=0.175672,0.32135 |title=බෝමන් අධිවේගී මාර්ගය |accessdate= April 16, 2007}}&lt;/ref&gt;
|established=
|direction_a=West
|terminus_a={{Jct|state=IL|I|80|I|94|US|6}} [[Kingery Expressway]] near [[Munster, Indiana|Munster]]
|junction={{Jct|state=IN|I|65}} in [[Gary, Indiana|Gary]]
|direction_b=East
|terminus_b={{Jct|state=IN|I|94|I|80|I|90|Toll}} in [[Lake Station, Indiana|Lake Station]]
|counties=[[Lake County, Indiana|Lake]]
|system={{infobox road/browselinks/USA|type=I}}&lt;br/&gt;&lt;br/&gt;{{infobox road/browselinks/USA|type=US}}
}}

'''ෆ්‍රැන්ක් බෝමන් අධිවේගී මාර්ගය''' ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ පිහිටි නැගෙනහිර සහ බටහිර යා කරනු ලබන මහා මාර්ගයකි. එය ගගනගාමියෙකු සහ හිටපු පෙරදිග ගුවන් සමාගමෙහි අධ්‍යක්ෂකවරයෙකු වන [[ෆ්‍රැන්ක් බෝමන්]] නමින් නම් කරනු ලැබූවේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ [[ඉන්දියනා]] ප්‍රාන්තය විසිනි. මෙම මාර්ගය 80 (ඓ-80), ඓ-94, සහ ඇමරිකා එක්සත් ජනපද මහා මර්ග 6 (US 6)මෙන්ම එක්සත් ජනපද 41 මාර්ගයෙහි සුළු කොටසක් අතර විසිරී පවතී. මෙම මාර්ගය [[ඉලිනොයිස්]] ප්‍රාන්තයේ සිට [[ලේක්-පෝර්ට්‍ර්]] දක්වා විහිදී පවතී. එය [[ඉන්දියානා ටෝල් රෝඩ්]] මංසන්දියට මඳක් නැගෙනහිරින් පිහිටා ඇත. මෙම අධිවේගී මාර්ගය ප්‍රවාහන නීති රීති සමුතියේ ප්‍රධාන  මංතීරු 18,27 වන කොටස යටතේ හඳුන්වනු ලැබේ. 1-94 යටතේ දැනට පවතින සහ ‍ඉදිරි ගොඩනැගීමේ ව්‍යාපෘති සම්මුතියේ අධාර සමඟින් [[අන්තර් ප්‍රාන්ත 69]] දක්වා දීර්ඝ කිරීමට තේරී පත්වී ඇත. 
 
බෝමන් අධිවේගී මාර්ගය භාණ්ඩ හුවමාරු කරගැනීමේ ප්‍රධාන සහ පොදු මාර්ගයකි. එය [[ඉන්දියනා ටෝල් රෝඩ්]] මාවතට 
සහ [[චිකගෝ අහස් මාර්ගය]] සිට උතුරට ඇති ස්වාධීන විකල්ප මාර්ගයක් වේ. 1950 දී එය කොටස් වශයෙන් ගොඩනැගීම අරම්භ වූ අතර එහි [[ඉලිනොයිස්]] අනුපිටපතෙහි පරිදි [[කින්ගරි අධිවේගී මාර්ගය]] ප්‍රතිස්ංස්කරණය 2004&lt;ref name=&quot;timeline&quot;&gt;{{cite web |author= Staff |url= http://www.state.in.us/dot/div/specialprojects/borman/about/time.html |title=Time Line |work= Borman Expressway Reconstruction Project |accessdate= April 16, 2007 |publisher= [[Indiana Department of Transportation]] |archiveurl= http://web.archive.org/web/20070328060356/http://www.state.in.us/dot/div/specialprojects/borman/about/time.html |archivedate= March 28, 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; වසරේදි ආරම්හ විය. 2007 සහ 2008 වසර වල සිදුවු ගංවතුර හෙතුවෙන් මාර්ගය වසා දැමූ නමුත් ඉදිරියේදි එවැනි සිදුවීම් වැලැක්වීම සඳහා ක්‍රියමාර්ග ගෙන ඇත. 

== ගමන් මග විස්තරය ==
[[Image:Eastbound Borman Expressway, Hammond, Indiana.jpg|thumb|left|හැම්මොන්ඩ් හි පිහිටි බොර්මන් අධිවේගී මාර්ගය]]
මෙම අධිවේගී මාර්ගයේ ගමන් මාර්ගය [[කින්ගරි අධිවේගී මාර්ගය]] සහ බොර්මන් අධිවේගී මාර්ගය හමුවන ස්ථානය දක්වා ප්‍රාන්ත තීරුව ඔස්සේ විහිඳී පවතී. එය US 41 [[ප්‍රාන්ත මාර්ගය 912]] (SR 912, ක්ලයින් මාවත, සහ|I-65) වැනි තවත් මාර්ග 11ක් සමඟ අන්තර් හුවමාරු සිදුවේ. [[ඉන්දියානා ටෝල් රෝඩ්]] හිදී මෙම මාර්ගය 1-80ක් පුර්වදිශාමුක්ඛ වේ. එය ටෝල් රෝඩ් මාර්ගයට පසුව වර්තමානයේදී 1-94 ලෙස නම් කර ඇත. මෙම මාර්ගය පුර්වදිශාමුඛව [[මිචිගන් නගරය]] සහ [[ඩෙට්‍රොඉට්]] සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඩෙට්‍රොඉට් වනුයේ 1-94, ඉන්දියානා-ඉලිනොයිස් පර්යන්තයේ සහ මිචිගන් ඔස්සේ පුර්වදිශාමුඛව පවතින පාලන නගරයකි. {{clear}}

== ඉතිහාසය ==
වර්තමානයේ බෝමන් අධිවේගී මාර්ගය ලෙස හැඳින්වුවද එය ආරම්භයේදී ට්‍රයි-ස්ටේට් මහා මාර්ගය ලෙස හැඳින්විය. 1949&lt;ref name=&quot;hammond&quot;&gt;{{cite web |author= Staff |url= http://www.hammondindiana.com/history2.htm |title= City of Hammond History |accessdate= April 16, 2007 |publisher= City of [[Hammond, Indiana]]}}&lt;/ref&gt; වර්ශයේ දී එය හොඩනැහීම ආරම්භ විය. මෙය කින්ඩ්‍ර් අධිවේගී මාර්ගය හරහා පැවති අතර අවසානයෙදී  ඉලිනොයිහි&lt;ref name=&quot;nwi&quot;&gt;{{cite news |first= Keith |last= Benman |title= Region's first free expressway built in 'another time'&amp;nbsp; |work= [[The Times of Northwest Indiana]] |location= Munster, IN |url= http://www.nwitimes.com/news/opinion/article_0b17bc6c-6474-53aa-8f61-fa22b1125be4.html |date= April 1, 2007 |accessdate= April 3, 2007}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[ට්‍රයි-ස්ටේට් ටෝල්වේ]] සම්ඟ සම්බන්ධ වේ.  එය මූලාරම්භයේදි ඉන්දියානා &lt;ref&gt;{{cite web |author= Staff |url= http://www.in.gov/indot/2337.htm |title= Facts &amp; Photos |publisher= Indiana Department of Transportation |accessdate= August 3, 2011}}&lt;/ref&gt; ප්‍රාන්තයේ SR 420 ලෙස නම් විය.US 6 දකුණු කලුමෙට් මාර්ගයේදී අපසරනය වන අතර කලුමෙට් මාර්ගය හ රිඩ්ජ් මවත &lt;ref name=&quot;indot 1963-64&quot;&gt;{{cite map |publisher= Indiana State Highway Department |title= Official Indiana State Map |url= http://highwayexplorer.com/showScannedMap.php?id=278 |edition= 1963–64 |year= 1963 |cartography= ISHD |accessdate= April 16, 2007 |archive-date= October 12, 2012 |archive-url= https://web.archive.org/web/20121012105152/http://highwayexplorer.com/showScannedMap.php?id=278 |url-status= dead }}&lt;/ref&gt; දක්වා දිව යයි. 


විවිධ අවස්ථාවන් වලදී අධිවේගී මාර්ගය ඉන්දියානාපොලිස් මහාමාර්ගය සිට බ්‍ර් මාවත දක්වා විස්ථාරනය කරන ලදී. පසුව පුළුල් ලෙස ජොර්ජියා මාර්ගයට සහ අවසානයේ ටෝල් මාවත &lt;ref name=&quot;nwi&quot; /&gt; දක්වා විස්ථාරනය කරන ලදී.
පසු කාලයකින් අන්තර් ප්‍රාන්ත මහා මාර්ග නීතිය මගින් මෙම අධිවේගී මාර්ගය 1-80, [[1-90]] සහ [[1-294]] ලෙසද නම් කරන ලදී. එමෙන්ම බටහිර ටෝල් මාවත 1-94 ලෙස නම් වූ අතර එය අවසානයේ වර්තමානය වන විට බොර්මන් සමඟ අන්තර් හුවමාරුවක් ගොඩ නැගින. &lt;ref name=&quot;indot 1963-64&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;dimapco&quot;&gt;{{cite map |publisher=DX Oil |title=Dimapco Indiana State Map |url=http://highwayexplorer.com/showScannedMap.php?id=95 |edition=1960s |cartography=Dimapco |accessdate=April 16, 2007 |archive-date=October 12, 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121012105244/http://highwayexplorer.com/showScannedMap.php?id=95 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; අධිවේගී මාර්ගය 1965 වර්ශයේදී පමණ පුනටර්ංකිත කරන ලදී. රියදුරන් මාර්ගය ම්ඟ හරවා ගැනීමෙන් වැළැක්වීම සඳහා 1-90 සහ 1-94 ලෙස තිබූ අධිවේගී මාර්ගය පසුව බොර්මන් 1-80/1-94 ලෙස විය. US 6 මාර්ගය ඒ වන විට රිප්ලි මාර්ගය දක්වා විස්තරණය කර තිබුණි. එමෙන්ම 1-294 ට්‍රි-ප්‍රාන්තයේ ටෝල් මාවත දක්වා සීමාකර තිබුනි. බොර්මන් අධිවේගී මාර්ගය ෆ්‍රැන්ක් බෝමන් නමින් නම් වූ පසු [[ග්‍රේ]] &lt;ref&gt;{{cite web |author= Staff|url= http://www.in.gov/dot/div/specialprojects/borman/about/frank.html |accessdate= March 18, 2007 |title= Frank Borman |work= Borman Expressway Reconstruction Project |publisher= Indiana Department of Transportation |archiveurl= http://web.archive.org/web/20070328134505/http://www.in.gov/dot/div/specialprojects/borman/about/frank.html |archivedate= March 28, 2007 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; නගරයේ උපන් සහ [[ඇපලො 8]] අභ්‍යවකාශ මෙහෙයුම් සේනාපති නමින් එය නම් විය.     

=== ප්‍රතිනිර්මාණකරනය===
[[Image:Borman and Cline Avenue Interchange.jpg|left|thumb|250px|බොර්මන් අධිවේගී මාර්ගය තෙවන තලයේ අන්තර්හුවමාරුව- ක්ලින් මාවත.]]
2004 &lt;ref name=&quot;timeline&quot; /&gt; වසරේදී බොර්මන් මාර්ගය නවීකරණය ආරම්භ කරන ලදී. කින්ඩ්‍ර් සහ බොර්මාන් හි නවීකරණය කිරීමේ විශේෂ අරමුණ වූයේ අධිවේගී මාර්ගයේ සිදුවන ප්‍රමාදයන් අවම කිරීමයි. නවීකරණය කරන ලද බොර්මාන් මාර්ගය ම්ං තීරු 8ක් පළල වන අතර අතිරේක අන්තර් හුවමාරු හා [[රැස් කිරීමේ - බෙදා හැරීමේ]] මාර්ගද සමන්විතය. ඉලිනොයිස් ජනපදය සහ පිටවීම 2 (1-65 දක්ෂිණ බැවුම සිට ඉන්දියනාපොලිස්) අතර නවීකරණ කටයුතු 2007 දී නිමකරන ලදී. අන්තර් රාජ්‍ය 65 අන්තර් හුවමාරු නවීකරණ ව්‍යාපෘතිය 2009 දී තවදුරටත් ක්‍රියත්මක වන ලදී. මේ ව්‍යපෘතිය සදහා බොර්මන් සිට මධ්‍යම ප්‍රවේශය &lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;{{cite web |author= Staff |url=http://www.state.in.us/dot/div/specialprojects/borman/about/about.html |title=About the Borman Expressway Reconstruction Project |work= Borman Expressway Reconstruction Project |accessdate= April 16, 2007 |publisher= Indiana Department of Transportation |archiveurl= http://web.archive.org/web/20070327105750/http://www.state.in.us/dot/div/specialprojects/borman/about/about.html |archivedate= March 27, 2007 |url-status= dead}}&lt;/ref&gt; දක්වා පදික වේදිකාව ප්‍රතිස්තාපනය කිරීමද ඇතුලත්ය. 

බොර්මන් සහ ක්ලින් මාවත් අන්තර්හුවමාරැව පාර්ශ්වික වශයෙන් [[cloverleaf]] අන්තර්හුවමාරැවකි. ඉහලින් වූ පාලම් මාර්ග ද්විත්වය දකුණු දෙසට යන ක්ලින් මාර්ගයේ මාර්ග තදබදය නැගෙනහිර දෙසට වන බොර්ම්න් අධිවේගී මාර්ගය දෙසට ඒකාබද්ධ කිරීම සහ උතුරු දෙසට යොමුවන ක්ලින් මාර්ගයේ තදබදය බටහිර දෙසට යොමුවන බොර්මන් මාර්ගය සමඟ ඒකබද්ධ කරයි. ඉතිරිවන බෑවුම් මඟ [[cloverleaf]]  සැලසුම &lt;ref name=&quot;google_maps_cline&quot;&gt;{{google maps |url= http://maps.google.com/maps?f=q&amp;hl=en&amp;geocode=&amp;sll=37.0625,-95.677068&amp;sspn=29.496064,59.765625&amp;ie=UTF8&amp;ll=41.570316,-87.432289&amp;spn=0.013581,0.029182&amp;z=15 |title= Borman Expressway at Cline Avenue |accessdate= March 22, 2008}}&lt;/ref&gt; සම්පූර්ණ කරයි. {{clear}}

=== ගං වතුර ===
2008 සැප්තැම්බර් මස 13 වන සෙනසුරාදා දින ආසන්න වශයෙන් පෙ.ව 9ට [[මඪ්‍යම කලාපය (උතුරු ඇමරිකා)|CDT]] පමණ බොර්මාන් අධිවේගී මාර්ගයේ දෙපසට ඇති සියළුම මාර්ග පථ් වසා තැබින. 

== නිෂ්ක්‍රාන්ති පාඨය ==
{{jcttop|exit|state=IN|county=Lake|length_ref=&lt;ref name=&quot;indot&quot;&gt;{{cite web |url= http://www.in.gov/indot/files/StateWide_2004.pdf |title= INDOT Roadway Referencing System |format=PDF |publisher= Indiana Department of Transportation |author= Staff |accessdate= December 14, 2010}}&lt;/ref&gt;}}
{{INint|exit
|location=Hammond
|lspan=4
|mile=0.00
|road={{Jct|state=IL|I|94|I|80|US|6|dir1=west|dir2=west|dir3=west|city1=Chicago}}
|notes=Illinois state line}}
{{INint|exit
|mile=0.87
|exit=1
|type=concur
|road={{Jct|state=IN|US|41|dir1=north|name1=Calumet Avenue|city1=Hammond|city2=Munster}}
|notes=Western end of US&amp;nbsp;41 concurrency}}
{{INint|exit
|mile=2.39
|exit=2
|type=concur
|road={{Jct|state=IN|US|41|dir1=south|SR|152|dir2=north|name2=Indianapolis Boulevard|city1=Hammond}}, [[Highland, Lake County, Indiana|Highland]]
|notes=Eastern end of US&amp;nbsp;41 concurrency; serves [[Purdue University Calumet]]}}
{{INint|exit
|mile=3.35
|exit=3
|road=Kennedy Avenue
|notes=Serves Visitors' Center}}
{{INint|exit
|state=IN
|location=Gary
|lspan=5
|mile=4.92
|exit=5
|road={{Jct|state=IN|SR|912|name1=Cline Avenue|city1=East Chicago|city2=Griffith}}
|notes=Serves [[Gary/Chicago International Airport]]}}
{{INint|exit
|mile=6.44
|exit=6
|road=Burr Street
|notes=}}
{{INint|exit
|mile=8.96
|exit=9
|road=Grant Street
|notes=}}
{{INint|exit
|mile=9.92
|exit=10
|road={{Jct|state=IN|SR|53|name1=Broadway}}
|notes=Serves [[Indiana University Northwest]]}}
{{INint|exit
|mile=11.01–&lt;br&gt;11.80
|exit=11&lt;br&gt;12
|road={{Jct|state=IN|I|65|Toll||to2=to|city1=Indianapolis}}
|notes=Signed as exits 11 (south) and 12 (north) eastbound and exits 12A (south) and 12B (north) westbound; freeway narrows from 4 to 3 lanes}}
{{INint|exit
|state=IN
|location=Lake Station
|lspan=3
|mile=12.68
|exit=13
|road=Central Avenue
|notes=Eastbound exit and westbound entrance}}
{{INint|exit
|mile=15.00
|exit=15
|type=concur
|road={{Jct|state=IN|US|6|dir1=east|SR|51|to3=to|US|20|name3=Ripley Street}}
|notes=Eastern end of US&amp;nbsp;6 concurrency; signed as exits 15A (south/east) and 15B (north); westbound exit 15B is part of exit 16}}
{{INint|exit
|mile=15.51
|exit=16
|type=concur
|road={{Jct|state=IN|I|94|I|80|dir1=east|I|90|Toll|dir2=east}}
|notes=Eastern end of I-80 concurrency; eastern terminus of Borman Expressway; road continues east as I-94 }}
{{legendRJL}}

== යොමුව ==
{{reflist}}

== බාහිර ඇමුණුම් ==
* [http://www.in.gov/dot/div/trafficwise/ Traffic information on the Borman and I-65] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080410093335/http://www.in.gov/dot/div/trafficwise/ |date=2008-04-10 }}
* [http://www.in.gov/dot/div/specialprojects/borman/index.html Borman Expressway Reconstruction Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926223523/http://www.in.gov/dot/div/specialprojects/borman/index.html |date=2007-09-26 }}</text>
      <sha1>4gkex094h3z2037lir8zzpl8wxtve80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නවනීදම් පිල්ලේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39066</id>
    <revision>
      <id>801380</id>
      <parentid>801366</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T16:23:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>801380</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29765" sha1="3ff0x7reld48sqtbqtgaan7ikiy7byk" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි
| honorific-prefix  =
| name              = නවනීදම් පිල්ලේ
| honorific-suffix  =
| image             = Navanethem Pillay.jpg
| caption           = 
| office            = මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස්
| term_start        = 1 සැප්තැම්බර් 2008
| term_end          = 31 අගෝස්තු 2014
| nominator         = [[බැං කි-මූන්]]
| appointer         = 
| predecessor       = ලුවිස් ආබර්
| successor         =Prince Zeid bin Ra'ad
| office2           = අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරු |International Criminal Court judge
| term_start2       = 11 මාර්තු 2003
| term_end2         = 31 අගෝස්තු 2008
| nominator2        = 
| appointer2        = 
| predecessor2      = 
| successor2        =
| order3            = 
| office3           = President of the International Criminal Tribunal for Rwanda
| term_start3       = 1999
| term_end3         = 2003
| nominator3        = 
| appointer3        = 
| predecessor3      = Laity Kama
| successor3        = Erik Møse
| office4           = International Criminal Tribunal for Rwanda judge
| term_start4       = 1995
| term_end4         = 2003
| nominator4        = 
| appointer4        = 
| predecessor4      =  
| successor4        =
| order5            =
| office5           = Judge of the High Court of South Africa
| term_start5       = 1995
| term_end5         = 1995
| nominator5        = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| predecessor5      = 
| successor5        = 
| birth_date        = 1941.09.23
| birth_place       = 
| death_date        =
| death_place       = 
| birth_name        = Navanethem Pillay
| ethnicity         = [[Tamil South Africans|Tamil]]
| nationality       = {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| spouse            = ගැබී පිල්ලේ
| party             = 
| relations         =
| children          =
| residence         = ජිනීවා, [[ස්විට්සර්ලන්තය]]
| alma_mater        = {{Unbulleted list| Natal University| Harvard Law School}}
| profession        = Jurist
| religion          =
| signature         =
| website           =
| footnotes         =
}}

'''නවනීදම්''' '''පිල්ලේ''' ({{langx|ta|நவநீதம் பிள்ளை}};  උපත, 23 සැප්තැම්බර් 1941) යනු, 2008 වසරෙහි සිට 2014 වසර දක්වා [[එක්සත් ජාතීන්|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහා කොමසාරිස්]] ලෙසින් සේවය කල දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදිනියකි. දකුණු අප්‍රිකානු [[දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූ පිල්ලේ මහත්මිය, [[දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණය|දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණයෙහි]] පළමුවන සුදු ජාතික නොවන කාන්තා විනිශ්චයකාරවරිය වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරු| ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරියක]] ලෙසින්ද [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව | රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] සභාපතිවරිය ලෙසින්ද ඇය කටයුතු කලාය. [[2026 වසරෙහි නොබෙල් සාම ත්‍යාගය | 2026 වසරෙහිදී]] [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇය වෙත ප්‍රදානය කෙරුණේ සාමය හා ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ඇය දැරූ ප්‍රයත්නයන් වෙනුවෙනි.

[[ඩර්බන්]] නගරයෙහි උපත ලබා ඇතිදැඩිවූ පිල්ලේ මහත්මිය, පසුකලෙක [[නටාල් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුලත්වී, 1963 වසරෙහිදී ඇයගේ [[ශාස්ත්‍රවේදී උපාධිය]] සහ 1965 වසරෙහිදී ඇයගේ [[නීතිවේදී උපාධිය]] ලබාගත්තාය. විශ්වවිද්‍යාලයයෙන් නික්මුණු පිල්ලේ මහත්මිය, නීතිඥ වෘත්තියෙහි නියැලීම ඇරඹූ අතර, [[වර්ණභේදවාදය| වර්ණභේදවාදයට]] එරෙහිව නීති උපදේශන සැපයීම හා සම්බන්ධ වූවාය. 1967 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය ඇයගේම නීතිඥ ව්‍යාපාරික ආයතනය ස්ථාපනය කල අතර ඇයගේ උපන් [[නටාල් (පළාත)|නටාල්]] පළාතෙහි එසේ සිදු කල පළමුවන කාන්තාව වූවාය. 1981 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය [[හාවාඩ් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුළත්වී ඇයගේ [[නීතිපති උපාධිය]] ලබා ගත්තාය. 1988 වසරෙහිදී, ඇය සිය නිබන්ධනය සම්පූර්ණ කොට [[හාවාඩ් නීති ශාස්ත්‍රාලය]] වෙතින්  නීති විද්‍යාව පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිය උපයා ගත්තාය.

1995 වසරෙහිදී නීතිඥ සංගමයෙහි අධීක්ෂණය යටතෙහි [[අධිකරණ සේවා කොමිසම (දකුණු අප්‍රිකාව)|අධිකරණ සේවා කොමිසම]] විසින් [[දකුණු අප්‍රිකාවෙහි උපරිමාධිකරණය]] සඳහා පිල්ලේ මහත්මිය යෝජනා කොට සනාථ කෙරිණි. 1995 වසරෙහිදී, ජනාධිපති [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] සහ අධිකරණ අමාත්‍ය [[දුල්ලා ඔමාර්]] විසින් [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය |එ.ජා. ආරක්ෂක කවුන්සිලය]] වෙත පිල්ලේ මහත්මිය නාම යෝජනා කෙරුණේ [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව |රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] (ICTR) විනිශ්චයකාර ධූරයක්  සඳහා විය. 1999 සහ 2003 වසර අතරතුර, පිල්ලේ මහත්මිය විසින් ICTR වෙත සිය සේවය සිදුකල අතර, [[සභාපති විනිසුරු]] ලෙසින් තෝරා පත් කර ගන්නා ලදි. 2003 වසරෙහිදී,  [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය|  ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]] (ICC) [[රෝම ප්‍රඥප්තිය]] සඳහා [[පාර්ශ්වකාර රාජ්‍යයන්ගේ මණ්ඩලය]] විසින් ඇය  ICC හී විනිශ්චයකාරයෙක් ලෙසින් තෝරා පත් කෙරුණු අතර, එහිදී ඇය 2008 වසර තෙක් [[රුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා මණ්ඩලය | අභියාචනා මණ්ඩලයෙහි]] සාමාජිකාවක ලෙසින් සේවය කලාය.  2008 වසරෙහිදී,  [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය| එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයෙහි]] අනුමැතිය සහිතව, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා ලේකම් |මහා ලේකම්]] [[බැං කි මූන්]] විසින් පිල්ලේ මහත්මිය [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය | එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරයා]] ලෙසින් පත් කෙරිණි.

==පසුබිම==
[[දකුණු අප්‍රිකාව]] තුල [[ඩර්බන්]] හි නටල් ප්‍රදේශයේ දී උපන් ඇයගේ පියා දෙමළ සම්භවයක් සහිත බස් රියදුරෙකු විය.&lt;ref name=&quot;reuters-factbox&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008).  “[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}  [FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}”.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  1965 ජනවාරියේදී ඇය නීතිඥයෙකු වූ ගැබී පිල්ලේ සමග විවාහ වූවාය.&lt;ref name=reddy&gt;[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=2021-01-23 }} (11 August 2002).  ''Voices of Resistance''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ජනතාවගේ ආධාර උපකාර සහිතව,&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;Maggie Farley (26 July 2008).  &quot;[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]&quot;.  ''[[The Sydney Morning Herald]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ඇය නටල් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් 1963 දී BA උපාධියක් සහ 1965 දී LLB උපාධියක් ලැබුවාය.&lt;ref name=rhodes&gt;Paul Walters (1 April 2005).  [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; පසුව 1982 දී හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් LLM උපාධියක් හා 1988 දී Doctor of Juridical Science පිළිබඳ උපාධියක්ද නාවි මහත්මිය හිමිකර ගත්තාය. හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් නීති උපාධිය හිමි කරගත් පලමු දකුණු අප්‍රිකානුවා වූවේද ඇයයි..&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC&amp;lpg=PA265&amp;dq=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;pg=PA265#v=onepage&amp;q=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HLB&gt;Emily Newburger (Spring 2006).  &quot;[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]&quot;.  ''Harvard Law Bulletin''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==නෛතික දිවිය==
1967 දී, නටල් පෙදෙසේ සිටි එකම සුදු ජාතික නොවන &lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; නීතිඥවරිය ඇය වූවාය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  එබැවින් ඇයට අනෙක් සුදු ජාතිකයන් මෙන් පහසුවෙන් නීති සමාගමක රැකියාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ බව පැවසේ. විකල්පයක් නොවූ තැන ඇය ස්වකීයව වැඩකටයුතු කර ගත් බවද සඳහන්ය.&lt;ref name=BBC-profile&gt;Jonah Fisher (28 July 2008). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm Profile: New UN human rights chief]&quot;.  ''[[BBC News]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේද සමය පැවැති එම කාලයේදී සුදු ජාතික නොවූ කාන්තාවක් වූ ඇයට විනිසුරු කුටියට පවා යාමට අවසර නොතිබිණි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;

වයස 28 දී නීතිඥවරියක ලෙස දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේදවාදයට එරෙහිව හඬ නැගූ නාවි මහත්මිය එකල දේශපාලන සිරකරුවන් විඳි අඩන්තේට්ටම් හා හිරිහැර පිළිබඳවද හෙලිදරවු කලාය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;  වර්ණභේද නීති යටතේ ඇගේ සැමියා අත්අඩංගුවට පත්වූ අවස්ථාවේදී ඊට එරෙහිව නඩු පවරා ඔහුව අනීතික ලෙස ප්‍රශ්ණකිරීම් වලට ලක්වීම වැලැක්වූවාය.&lt;ref name=reddy/&gt;  1973 දී, [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] ඇතුළු රොබින් දිවයිනේ රඳවා සිටි දේශපාලන සිරකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන්  සාර්ථක නීතිඥවරියක ලෙස නාවි මහත්මියද පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=smh/&gt;  ගෘහාශ්‍රිත හිංසනය නිසා අතවරයන්ට ලක්වූ අය වෙනුවෙන් ඇතිකල Advice Desk නම් උපදේශන සේවාවේද නාවි මහත්මිය සම නිර්මාතෘ වරියක වූවාය.  කාන්තාවන්ගේ ජාතික සංධානයේ සාමාජිකාවක් වූ නාවි මහත්මිය ආගමික සහ ලිංගික වශයෙන් තිබූ සමාජයීය විශමතා දුරුකරනු වස් දකුණු අප්‍රිකානු ව්‍යවස්ථාවට සමානාත්මතාවය පිළිබඳ වගන්ති එකතු කිරීමටද දායක වූවාය. ඇය 1992 දී, ඇතිකරගත් Equality Now සංවිධානයේ සම නිර්මාතෘවරියකද වූවාය.

1995 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ බලයට පත්වූ අප්‍රිකානු ජාතික කොන්ග්‍රසයේ, නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විසින් එරට ප්‍රථම සුදු ජාතික නොවන මහාධිකරණ නිලදාරිනියක් ලෙස නාවි මහත්මියව නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  එහිදී ඇය ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමන්ට මුල් වරට විනිසුරුවරුන්ගේ කුටියට යාමට අවස්ථාවක් හිමිවූ බවයි.&lt;ref name=smh/&gt;

නමුත් එරට ඇගේ මහාධිකරණ සේවා කාලය ඉතා කෙටි වූවත්, එක්සත් ජාතීනගේ සංවිධානය විසින් රුවන්ඩාව වෙනුවෙන් පත්කල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICTR) විනිසුරු තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=icc-profile/&gt;  එහි 8 වසරක සේවා කාලය තුල එම මඩුල්ලේ සභාපතිවරිය වශයෙන් සිව් වසරක් ඇය කටයුතු කලාය.&lt;ref name=&quot;icc-profile&quot;&gt;[[International Criminal Court]]. &quot;[https://web.archive.org/web/20060509233542/http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html Judge Navanethem Pillay]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  පලමු වසර 4 තුල එම මඩුල්ලේ සිටි එකම විනිසුරුවරිය වූවේද ඇයයි.&lt;ref name=&quot;iwpr&quot;&gt;Katy Glassborow (26 July 2006).  &quot;[http://iwpr.net/report-news/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge Apartheid Legacy Haunts ICC Appeals Judge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811064618/https://iwpr.net/global-voices/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |date=2020-08-11 }}&quot;.  [[Institute for War and Peace Reporting]].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

2003 පෙබරවාරියේදී, පලමු ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා කොට්ඨාශයේ 6 වසරක ධූරකාලය සහිත තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=icc-profile/&gt;  නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ඇයට තනතුරක් පිරිනැමීම නිසා 2008 අගෝතුවේදී එම තනතුරින් නාවී මහත්මිය ඉල්ලා අස් වූවාය.&lt;ref name=icc-resignation&gt;International Criminal Court (30 July 2008). [https://web.archive.org/web/20080809210127/http://www.icc-cpi.int/press/pressreleases/411.html ''Resignation of Judge Navanethem Pillay ''].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස්වරිය==
2008 ජූලි 24 දිනදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහ ලේකම් [[බැං කි-මූන්]] මහතා විසින් ලුවිස් ආබර් ගෙන් පසු මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් ලෙස නාවී පිල්ලේ මහත්මිය පත්විය යුතු බවට නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=&quot;hailprin&quot;&gt;John Heilprin (24 July 2008).  &quot;[http://ap.google.com/article/ALeqM5gsse47Om_2ZPgxj1OTNDk6WLZshAD924O5TG0 South Africa lawyer nominated as UN rights chief]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;.  The [[Associated Press]].  Retrieved on 30 July 2008.{{dead link|date=November 2012|bot=Legobot}}&lt;/ref&gt;   නමුත් නාවී මහත්මියගේ යම් යම් අදහස් නිසා [[එක්සත් ජනපදය]] ඊට මුලදී විරුද්ධත්වයක් පල කලද පසුව ඔවුන් විසින් එය හකුලාගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;charbonneau&quot;&gt;Louis Charbonneau (28 July 2008). &quot;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2826663320080728 U.N. assembly confirms S.African as human rights chief]&quot;. ''[[Reuters]]''. Retrieved on 20 April 2009.&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref name=irish-times&gt;Jason Michael (29 July 2008).  &quot;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2008/0729/breaking40.htm Martin welcomes new UN rights commissioner]&quot;.  ''[[The Irish Times]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; --&gt;  2008 ජූලි මස 28 දින, පැවැති සාකච්චාවකදී ඇති කර ගත් පොදු එකඟත්වයකින් අනතුරුව නාවි මහත්මිය එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් වරිය ලෙස පත්විය.&lt;ref name=&quot;ohchr&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008).  &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  ඇගේ වසර 4 ක පලමු ධූරකාලය 2008 සැප්තැම්බර් 1 වනදා ඇරඹිණි.&lt;ref name=ohchr/&gt;  එහිදී නාවි මහත්මිය පවසා සිටියේ මහ කොමසාරිස්වරයා යනු &quot;ලොව ඕනෑම තැනක අගතියට පත්වූ අයගේ කටහඬ&quot; බවයි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  2012 දී, ඇයට එම තනතුරේ තවත් වසර 2 ක ධූර කාලයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx.&lt;/ref&gt; නාවි මහත්මිය &quot;BORN FREE AND EQUAL&quot; නම්, ලිංග භේදය සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියකටද මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස අත්සන් කලාය.&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Sexual orientation and gender identity in internattional human rights law] (2012)&lt;/ref&gt;

2011 දී නාවී මහත්මිය සම ලිංගික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සැසියට ඉදිරිපත් කල යෝජනාවකටද සහය පල කලාය.

නවනීදම් පිල්ලේ මහත්මිය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්ථ සංවිධානය හා ශ්‍රී ලංකා රජය අතර පැවැති සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් භාගයේදී සිදුවූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ඳයෙන් සොයා බලන එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතවරියක් ලෙසද කටයුතු කරයි.

==ඇගයීම්==
2003 දී, කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් වූ පලමු Gruber ත්‍යාගයෙන් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඩර්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඇයට ආචාර්ය උපාධියක්ද පිරිනැමිණ.&lt;ref name=rhodes/&gt;&lt;ref name=durham&gt;Durham University (15 May 2007).  &quot;[http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm Honorary degrees for remarkable achievement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003013740/http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |date=2008-10-03 }}.&quot; Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cuny&quot;&gt;[[CUNY]] Newswire (25 May 2006). &quot;[http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 CUNY Commencement 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328184742/http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |date=2009-03-28 }}&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2009 වසරේදී, ෆෝබ්ස් සඟරාව විසින් ඇය ලොව 64 වන බලවත්ම කාන්තාව ලෙස නම් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html | title = The 100 Most Powerful Women | publisher = Forbes.com}}&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ අප්‍රේල් මස [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව]] ඇගේ නම [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ලැබීමට සුදුසු පුද්ගලයින් ගේ ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කර ප්‍රසිද්ධ කරන ලද අතර, එම ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයින් 287කින් ඇය 2026 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ලබා ගන්නට සුදුසුම අපේක්ෂකයා ලෙස එම කමිටුව 2026 ඔක්තෝබර් 9 නිල වශයෙන් නිවේදනය කරන ලදි.&lt;ref&gt;https://www.nobelpeaceprize.org/press/press-releases/nominations-for-the-nobel-peace-prize-2026&lt;/ref&gt; ඒ [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව|නෝර්වේජියානු නොබෙල් කමිටුව]] විසින් නවනීදම් පිල්ලේ ගේ &quot;ලෝක සාමය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය දැරූ ව්‍යාප්තිය&quot; අගයමින් 2026 [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇයට නිල වශයෙන් 2026 ඔක්තෝබර් 10 දින ප්‍රදානය කරන ලදි.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==විවේචන==
නිදහස් ලෙස හැඟීම් ප්‍රකාශනය සහ සාමකාමී ශිෂ්‍ය විරෝධතාවලට සිදුවූ යම් යම් බාධා නිසා 2012 ජුනි 8 දින කථාවකදී, පිල්ලේ මහත්මිය [[කැනඩාවේ]] ක්‍යුබෙක් (Quebec) හී ප්‍රාදේශිය රජය අපලේඛනගත කොට හැඳින්වීම නිසා ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ ක්්‍යුබෙක් නිලදාරීන් පිල්ලේ මහත්මියව විවේචනය කරමින් පවසා සිටියේ ක්්‍යුබෙක් ප්‍රදේශය වෙනත් අපකීර්තිමත් ප්‍රදේශ සමග සංසංදනය කිරීම නොකල යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |title=Quebec Under Fire For Human Rights Record |author=Stephanie Pedersen |publisher=The International |date=June 24, 2012 |accessdate=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුවූ බවට එල්ලවන යුද අපරාධ ගැන පරීක්‍ෂණ කොමිසමක්‌ පත් කිරීමට මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ලෙස නවි පිල්ලේ දැඩි උත්සාහයක යෙදේ. නමුත්  මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ඒ සඳහා කිසිදු බලයක්‌ නැතැයි රුසියාව සහ චීනය ප්‍රමුඛ රටවල් හතරක්‌ ක්‍රි.ව. 2014 මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ප්‍රකාශ කරන ලදී. රටක් සම්බන්ධව එවැනි විමර්ශනයක්‌ පැවැත්වීම සඳහා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට බලතල ඇත්නම් එය තහවුරුකරන ලෙස එකී රටවල් නවි පිල්ලේට අභියෝග කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html |access-date=2014-03-12 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315082836/http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html }}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|2}}
{{commons category|Navanethem Pillay}}

{{Authority control|VIAF=122765965}}

{{DEFAULTSORT:පිල්ලේ, නවනීදම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:1941 උපත්]]</text>
      <sha1>3ff0x7reld48sqtbqtgaan7ikiy7byk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නොබෙල් සාම ත්‍යාගය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47072</id>
    <revision>
      <id>801395</id>
      <parentid>772066</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>tagged</comment>
      <origin>801395</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1350" sha1="jkm5ciik0jrm60u7qkk50qcogjzsfg2" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{තොරතුරුකොටුව ප්‍රදානය
| name           = නොබෙල් සාම ත්‍යාගය &lt;br/&gt; &lt;small&gt; Nobel Peace Prize &lt;/small&gt;
| description    = [[සාමය]] සඳහා කැපීපෙනෙන දායකත්වය
| presenter      =  [[ඇල්ෆ්‍රඩ් නොබෙල්| ඇල්ෆ්‍රඩ් නොබෙල්ගේ]] බූදලය වෙනුවෙන් [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව]]
| location       = [[ඔස්ලෝ]]
| year           = 1901
| website        = [https://www.nobelprize.org/prizes/peace/ nobelprize.org/peace/]
}}

'''නොබෙල් සාම ත්‍යාගය''', [[නොබෙල් ත්‍යාගය|නොබෙල් ත්‍යාග]] 5න් එකකි. [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව]] මගින් ත්‍යාගලාභියා තීරණය කෙරේ.

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{authority control}}

[[ප්‍රවර්ගය:නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]]
[[ප්‍රවර්ගය:නෝර්වීජියානු සම්මාන]]


{{අසම්පූර්ණ}}</text>
      <sha1>jkm5ciik0jrm60u7qkk50qcogjzsfg2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කි‍්‍රස් නෝනිස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49188</id>
    <revision>
      <id>801401</id>
      <parentid>470177</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801401</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="559" sha1="pyjeuto0s0tlgcud9aey8it3aendd4e" xml:space="preserve">වෘත්තියෙන් වෛද්‍යවරයෙකු වන කි‍්‍රස් නෝනිස් මහතා වර්ථමානයේ බ්‍රිතාන්‍යයේ ශ්‍රී ලංකා මහාකොමසාරිස්වරයාය ( 2011 සැප්තැම්බර් 1 සිට ).
==මූලාශ්‍ර==
http://drchrisnonis.com/
{{reflist}}

==බාහිර සබැදි==
*[https://web.archive.org/web/20131212231741/http://www.srilankahighcommission.co.uk/ The High Commission of Sri Lanka]</text>
      <sha1>pyjeuto0s0tlgcud9aey8it3aendd4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලී මින්-හෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>52271</id>
    <revision>
      <id>801397</id>
      <parentid>801355</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:40:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>Clean-up, Error Fixed, Tagged</comment>
      <origin>801397</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3564" sha1="pufx11wvztmjlvkb7ii3b09trokc662" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{Infobox person
| name = ලී මින්-හෝ
| image = Lee Min-ho in June 2026.png
| native_name = Lee Min-ho
| native_name_lang = en
| birth_name = ලී මින්-හෝ
| birth_date = {{birth date and age|1987|6|22|43}}
| birth_place = [[සෝල්]], [[දකුණු කොරියාව]]
| residence = 
| nationality = [[දකුණු කොරියානු]]
| other names = 
| ethnicity = &lt;!-- Ethnicity should be supported with a citation from a reliable source --&gt;
| education = B.A. ෆිල්ම් ඇන්ඩ් ආර්ට්ස්
| alma_mater = Konkuk University
| occupation = [[නළුවා|රංගන ශිල්පී]], [[ගායකයා|ගායක]]
| years_active = 2003–වර්තමානය තෙක්
| agent = Starhaus Entertainment (කොරියාව) &lt;br/&gt; IMX Inc. (ජපානය)&lt;br&gt;Huayi Brothers (චීනය)&lt;br&gt; W Talent Management (පිලිපීනය)
| notable_works = ''[[බෝයිස් ඕව ෆ්ලව'ස්|බෝයිස් ඕවර් ෆ්ලවර්ස්]]'' (2009) &lt;br/&gt; ''[[පර්සනල් ටේස්ට් (මාලා නාටකය)|පර්සනල් ටේස්ට්]]'' (2010) &lt;br/&gt; ''[[සිටි හන්ටර් (මාලා නාටකය)|සිටි හන්ටර්]]'' (2011) &lt;br/&gt; ''[[ෆේත් (2012 මාලා නාටකය)|ෆේත්]]'' (2012) &lt;br/&gt;''[[දි එයස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|දි එයස්]]'' (2013) &lt;br/&gt; ''[[ගංග්නම් බ්ලූස්]]'' (2015)&lt;br/&gt;''[[ලේජන් ඔෆ් ද බ්ලුසී ]]'' (2016)&lt;br/&gt;''[[ද කිං: එටර්නල් මොනක්]]'' (2020)
| awards = 39
| website = {{URL|www.leeminho.kr/}}
| module = {{Infobox Korean name|child=yes
| hangul = 이민호
| hanja = {{linktext|李|敏|鎬}}
| rr = I Minho
| mr = Yi Min-ho
}}
| signature = File:Lee_Min-ho's_signature.png
}}

'''ලි මින් හො''' යනු කොරියානු ගායකයෙකු, නිරූපන ශිල්පියෙකු සහ නලුවෙකු වන අතර ඔහු පිලිබඳ ගොඩාක් ප්‍රේක්ශකයන්ගෙ අවධානය යොමුවන්නේ [[බෝයිස් ඕවර් ෆ්ලවර්ස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|''බෝයිස් ඕවර් ෆ්ලවර්ස් (2009)'']] ටෙලි නාටකයෙනි. ඔහු එම නාටකයේ රගපානු ලබන්නෙ ගු ජුන් ප්යෝ ලෙසයි එ් එම නාටකයෙ ෆ්ලොවෙර්ස් 4(F4) හි නායකයා ලෙසයි. තවද ඔහු රඟපානු ලබන ''[[සිටි හන්ටර් (2011)]]'', ''[[රොමැන්ටික් කොමෙඩි සහ ද එයර්ස් (2013)]]'' ඔහුගෙ ඉතා වැදගත් නාටකයන් ගණයට අයත් වෙනු ලබයි. ඔහු උපත ලබන්නෙ 1987 ජුනි 22 වෙනිදා දකුණු කොරියාවේ සෝල් නුවරය. ඔහුගෙ උස මිටර් 1.87 ක් වන අතර බර කිලො 70 ක් වෙයි. ඔහු සම්මාන 26 කට වඩා ලබාගනිමට සමත් ව තිබෙයි.

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>pufx11wvztmjlvkb7ii3b09trokc662</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මීගමු දෙමළ ජාතිකයෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53317</id>
    <revision>
      <id>801421</id>
      <parentid>592979</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801421</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8387" sha1="kyc3nhwoffvnb43d5xdqp4lmncoh4gt" xml:space="preserve">'''මීගමු දෙමළ ජාතිකයෝ''' හෝ  '''පුත්තලම දෙමළ ජාතිකයෝ''' යනු, [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]]  බටහිර [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය |ගම්පහ]] සහ  [[පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය |පුත්තලම]] [[දිස්ත්‍රික්කය|දිස්ත්‍රික්කයන්හී]] ආජන්ම [[ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනයා]] සඳහා  සාමාන්‍යයෙන්  භාවිතා කෙරෙන පදයකි. දිවයිනෙහි අනෙකුත් කොටස් වලින් මෙම දිස්ත්‍රික්කයන්ට පැමිණෙන දෙමළ  [[සංක්‍රමණිකයන්]] සඳහා මෙය භාවිතා නො‍වෙයි. දිවයින් දේශයේ අනෙකුත් දෙමළ ජාතිකයන් වෙතින් මොවුන් වෙන්කර හඳුනාගන්නේ, ඒවා අතුරින් එකක් [[මීගමු දෙමළ උපභාෂාව]] ලෙසින් හැඳින්වෙන , ඔවුන්ගේ අනන්‍ය උපභාෂාව(න්), මහත්වූ උල් තොල් වැනි වක්ත්‍රීය (මුහුණ පිළිබඳවූ) ලක්ෂණ සහ ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියෙහි අනෙකුත් ආකාරයන් වලින් වෙයි. ශ්‍රී ලංකාවේ ආජන්ම දෙමළ ජාතිකයන්ගේ අනෙකුත් උප ප්‍රවර්ග වන්නේ, දිවයින් දේශයේ සාම්ප්‍රදායික ලෙසින් දෙමළ ප්‍රමුඛත්වයක් සහිතවූ  උතුරු හා නැගෙනහිර ප්‍රදේශයන්හී ජීවත්වන  [[ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජාතිකයෝ (ආජන්ම)|යාපන දෙමළ ජාතිකයෝ]] හෝ උතුරු දෙමළ ජාතියකයෝ සහ  [[ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජාතිකයෝ |මඩකලපුව දෙමළ ජාතිකයෝ]] හෝ නැගෙනහිර දෙමළ ජාතිකයෝ වෙති. [[මීගමුව]] යනු  [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ]] ප්‍රධාන වෙරළබඩ නගරයක් වන අතර, [[පුත්තලම]] යනු අසබඩ  [[පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය|පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ]] ප්‍රධාන නගරයක් වෙයි. &lt;ref name=NT&gt;[http://ccwf.cc.utexas.edu/~sala23/abstracts/A17.doc කන්ටෑක්ට්-ඉන්ඩියුස්ඩ් මෝර්ෆොසින්ටැක්ටික් රිඑලයින්මන්ට් ඉන් නිගම්බු ෆිෂර්මන්ස් ටැමිල්] බොන්ටා ස්ටීවන්ස් විසින්, සවුත් ඒෂියන් ලැන්වේජ් ඇනෑලිසිස් රවුන්ඩ්ටේබල් XXIII (ඔක්තොම්බර් 12, 2003) ඔස්ටින්හී ටෙක්සාස් විශ්වවිද්‍යාලයය &lt;/ref&gt; &lt;ref name=BS2&gt;[http://nelc.osu.edu/news/folklore/yr2004/vol20num3/010DissertationAbstracts.cfm#South  නිගම්බු ෆිෂර්මන්ස් ටැමිල්: අ කේස් ඔෆ් කන්ටෑක්ට් -ඉන්ඩියුස්ඩ් ලැන්වේජ් චේන්ජ් ෆ්‍රොම් ශ්‍රී ලංකා] බොන්ටා ස්ටීවන්ස් විසින් , කෝනෙල් විශ්වවිද්‍යාලයය &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.lawnet.lk/docs/case_law/nlr/common/html/NLR12V309.htm රෝමන්-ඩච් ලෝ වර්සස් තේසවලාමෙයි] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206033637/http://www.lawnet.lk/docs/case_law/nlr/common/html/NLR12V309.htm |date=2012-02-06 }} ප්‍රනාන්දු එරෙහි ප්‍රොක්ටර් සහ අනෙකුන්&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.questia.com/library/book/sri-lanka-history-and-the-roots-of-conflict-by-jonathan-spencer.jsp ශ්‍රී ලංකා:හිස්ට්‍රි ඇන්ඩ් රූට්ස් ඔෆ් කන්ෆ්ලික්ට්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071109121124/http://www.questia.com/library/book/sri-lanka-history-and-the-roots-of-conflict-by-jonathan-spencer.jsp |date=2007-11-09 }} ජොනතන් ස්පෙන්සර් විසින්&lt;/ref&gt;

==සමාග්‍රහණය==
{{ප්‍රධාන|සිංහලීකරණය}}
මිගමු දෙමළ ජාතිකයන්ගේ ප්‍රධාන ලාක්ෂණික ගුණාංගය වන්නේ, සිංහලීකරණය නමින් හැඳින්වෙන,  බහුතර [[සිංහල ජනයා |සිංහල]] වාර්ගික කණ්ඩායමට සමාග්‍රහණය වීමේ සන්තතික ක්‍රියාවලියයි. මෙම ක්‍රියාවලිය පබල කර ඇත්තේ විවිධ  [[කුලය|කුල]] [[පුරාණෝත්ති]] සහ  [[පුරාවෘත්තය|පුරාවෘත්ත]] ගණනාවක් විසිනි. .[[ගොනුව:Sri Lanka Native Tamil.svg|thumb|left|150px|බස්නාහිර පළාතේ  ගම්පහ (3.2%) සහ පුත්තලම දිස්ත්‍රික්ක (6.8%) ඇතුළුව, මුළු දිවයින පුරා  වාර්ගික දේශීය ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාවගේ  ව්‍යාප්තිය දැක්වෙන සටහන]] ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයෙහි වාර්ගික දෙමළ ජනයා ඓතිහාසික ලෙසින් වෙරළබඩ තීරයෙහි ජනාවාස පිහිටුවාගෙන සිටි අතර, විසිවන සියවසෙහි මුල් දශක දෙක වන තුරු, අසබඩ පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයෙහි,   බහුතර කතෝලික සහ සුළුතර [[හින්දුවරු]] සහිත සැලකිය යුතු වාර්ගික [[දෙමළ ජනයා |දෙමළ]] ජනගහනයක් පැවතුණි. &lt;ref name=MAM&gt;[http://www.sussex.ac.uk/development/archive/papers/fr.html  පාර්ටිසිපේෂන්, පේට්‍රන්ස් ඇන්ඩ් ද විලේජ්: ද කේස් ඔෆ් පුට්ටලම් ඩිස්ට්‍රික්ට්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611140511/http://www.sussex.ac.uk/development/archive/papers/fr.html |date=2008-06-11 }} ජෙන්ස් ෆොයෙල් සහ අනෙකුන් විසින්.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[http://www.rootsweb.com/~lkawgw/chilaw.html පර්ලිං, ෆිෂිං ඇන්ඩ් මිලිටරි හෙරිටේජ් ඔෆ් චිලව් රෙසිඩන්ට්ස් ෆ්‍රොම් ඉන්ඩියා]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt; සුසන්ත ගුණතිලක, ''සිංහලයිෂේසන්: මයිග්‍රේෂන් ඕ කල්චරල් කොලෝනයිසේෂන්?'' ලංකා ගාඩියන් වෙළුම. 3, අංක. I, මැයි I, 1980, පිටු. 22-29, සහ මැයි 15 1980, පිටු. 18-19.&lt;/ref&gt; 

==ආශ්‍රිත==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව|2}}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ සමාජය]]
[[ප්‍රවර්ගය:දෙමළ විසිරණය]]</text>
      <sha1>kyc3nhwoffvnb43d5xdqp4lmncoh4gt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පාලි ත්‍රිපිටකය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61019</id>
    <revision>
      <id>801414</id>
      <parentid>780326</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T07:50:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801414</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4091" sha1="s9248poc4cd4kuqtqy5olj4kvuxtu5r" xml:space="preserve">{{බුද්ධ ධර්මය}}

[http://www.thripitakaya.org/tipitakaya/search? පාලි සිංහල සූත්‍ර සෙවුම]

[http://buddhasutra.com/index.html ඉංග්‍රීසි සූත්‍ර ලැයිස්තුවක්] 

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! සූත්‍රය !! මාතෘකාව !! පොත හෝ පිටුව
!උද්ධෘත
|-
|අට්ඨකථා
|යමක මහා ප්‍රාතිහාර්ය්‍ය
|DA.i.57 DhA.iii.204
|Yamaka-pātihāriya or the &quot;Twin Miracle&quot;,  The Buddha emits fire and water.
|-
|අට්ඨකථා
|පංච නියාම ධර්‍ම
|[Http://buddhism.about.com/od/basicbuddhistteachings/tp/The-Five-Niyamas.htm වෙබ්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161205061330/http://buddhism.about.com/od/basicbuddhistteachings/tp/The-Five-Niyamas.htm |date=2016-12-05 }} 
|උතු, බීජ, කම්ම, ධම්ම, චිත්ත   [Https://en.wikipedia.org/wiki/Niyama විකිපීඩියා]Dhammasaṅgaṇī-aṭṭhakathā (Cittuppādakaṇḍo, Abyākatapadaṃ, Ahetukakusalavipāko, Vipākuddhārakathā):
|-
| Satthusāsana [https://web.archive.org/web/20160925071441/http://www.buddha-vacana.org/sutta/anguttara/07/an07-083.html Sutta] || '''The Instruction of the Teacher''' || '''AN 7.83''' (A iv 143)
|– Of these dhammas, Upāli, of which you may know: 'These dhammas are not utterly conducive to nibbida, to virāga, to nirodha, to upasama, to abhiñña, to sambodhi, to Nibbāna, Upāli, you may definitely hold: 'This is not the Dhamma, this is not the Vinaya, this is not the instruction of the Teacher'.
|-
| [https://web.archive.org/web/20150203050712/http://www.buddha-vacana.org/sutta/digha/dn16.html#master Mahāparinibbāna Sutta] || '''The last instructions''' || '''DN 16''' (D ii 137)
|Dhamma and the Vinaya, will be your Teacher after my passing away.
|-
| [https://suttacentral.net/en/dn15 Mahānidāna Sutta] ||Dependent Arising
|| DN 15
|The Great Discourse on Causation
|}

=== [Http://dharmafarer.org/wordpress/sutta-titles-2 The Dharmafarers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150916233054/http://dharmafarer.org/wordpress/sutta-titles-2 |date=2015-09-16 }} ===

==== [http://buddhism.stackexchange.com/help Some resources] ====

==== [Http://www.accesstoinsight.org/befriending.html Tips on Reading the Pali Discourses] ====
* ''Dīgha Nikāya'': '''1''', '''2''', 9, '''15''', 16, 29  
* ''Majjhima Nikāya'': '''1''', '''2''', 8, '''9''', '''10''', 11, 14, '''18''', '''19''', '''20''', '''21''', '''22''', 26, 28, 29, '''35''', 36, '''38''', '''43''', '''44''', 47, 55, '''58''', 60, 61, 63, '''66''', 70, 72, '''74''', '''82''', 86, '''88''', '''95''', 96, 107, 108, '''109''', '''117''', '''118''', 121, 125, 136, '''139''', '''141''', 149, 150
* ''Saṃyutta Nikāya'': '''12.2''', '''12.15''', 12.17, 12.33, 12.34, '''22.2''', '''22.59''', 22.81, 22.85, '''35.28''', '''35.116''', '''36.6''', 36.7, 36.8, 36.11, 38.14, 41.6, '''45.8''', 46.51, 46.55, 47.10, 47.19, 48.42, 51.15, 55.7, '''56.11'''  
* ''Aṅguttara Nikāya'': I'd recommend looking at Bhikkhu Bodhi's Thematic Guide and reading the discourses by whatever topic interests you. A discourse that usually stands out in this ''nikāya'' is AN 3.65. (I also like 3.61, 3.68 &amp; 3.69)
* ''Khuddaka Nikāya'': I recommend reading fully the ''Dhammapada, Udāna, Itivuttaka, Sutta Nipāta, Theragāthā &amp; Therīgāthā''. They are small and easy to read. If I had to choose one, I'd say the '''''Sutta Nipāta'''''.

=== බෞද්ධ දර්ශනයට [http://www.newcollege.utoronto.ca/academics/new-college-academic-programs/buddhism-psychology-and-mental-health/centre-for-buddhism-and-psychology/buddhist-psychology/sutras/ අදාල සූත්‍ර] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160515012116/http://www.newcollege.utoronto.ca/academics/new-college-academic-programs/buddhism-psychology-and-mental-health/centre-for-buddhism-and-psychology/buddhist-psychology/sutras/ |date=2016-05-15 }} ===</text>
      <sha1>s9248poc4cd4kuqtqy5olj4kvuxtu5r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක සාකච්ඡාව:Nisal Palihena</title>
    <ns>3</ns>
    <id>62365</id>
    <revision>
      <id>801379</id>
      <parentid>781921</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T12:42:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-54828-09</username>
        <id>81539</id>
      </contributor>
      <comment>/* නිසල් පලිහේන - Nisal palihena */</comment>
      <origin>801379</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5994" sha1="letamhjt4d95ke6pwzd2inuvznb8mfu" xml:space="preserve">==ආයුබෝවන්!==
[[File:Be bold si.jpg|thumb|&lt;div class=&quot;center&quot;&gt;&lt;big&gt;'''විකිපීඩියාව සංස්කරණයට&lt;br/&gt; නො පැකිළෙන්න​!&lt;br/&gt;බිය නො වන්න​!'''&lt;/big&gt;&lt;/div&gt;]]
ආයුබෝවන් '''Nisal Palihena''', ඔබව සිංහල විකිපීඩියාව වෙත ඔබව සාදරයෙන් පිළිගනිමු! &lt;br /&gt;
අප හා සම්බන්ධ වීම ගැන ඔබට ස්තූතිය පුද කරන අතර, ඔබ මෙහි බොහෝ කාලයක් රැඳේවා යි අපි ප්‍රාර්ථනා කරමු.

නවක සාමාජිකයන්ට ප්‍රයෝජනවත් විය හැකි ලිපි කිහිපයක් මෙන්න:
*[[විකිපීඩියා:පංචස්තම්භ|විකිපීඩියාවේ පංචස්තම්භ]]
*[[විකිපීඩියා:නිබන්ධනය|නිබන්ධනය]]
*[[උදවු:සංස්කරණය|පිටු සංස්කරණය කරන ආකාරය]] හා [[විකිපීඩියා:ලිපි සංවර්ධනය|ලිපි සංවර්‍ධනය කරන ආකාරය]]
*[[උදවු:පටුන|උදව් පිටු]]
*[[විකිපීඩියා:ලිපි සංවර්ධනය|උසස් ලිපියක් ලියන ආකාරය]]
*[[විකිපීඩියා:රචනාකරණයේ අත්පොත|හස්තීකරණ විලාසනය]]
*[[විකිපීඩියා:සංස්කරණ උපදෙස්|කේතන ලැයිස්තුව]]

ඔබ, [[විකිපීඩියා:විකිපීඩියානුවන්|විකිපීඩියානුවෙකු]] ලෙස මෙය සංස්කරණය කිරීම විනෝදයක් වනු ඇති බවට අපි ප්‍රාර්ථනා කරමු! කරුණාකර සාකච්ඡා පිටු වලදී ඔබේ නම මෙසේ (&lt;nowiki&gt;~~~~&lt;/nowiki&gt;) [[විකිපීඩියා:අත්සන්|අත්සන් කරන්න]], මෙමගින් ස්වයංක්‍රීයව ඔබගේ නම සහ දිනය සටහන් වනු ඇත. ඔබට උදවු අවශ්‍ය නම්, [[විකිපීඩියා:ප්‍රශ්න|ප්‍රශ්න යොමු කරන ආකාරය]] බලන්න, වෙනත් සාමාජිකයෙකුගේ සාකච්ඡා පිටුවක දී ප්‍රශ්නය යොමු කරන්න, එසේ නැතිනම් මෙය =&amp;gt; '''&lt;code&gt;{&amp;#123;helpme}}&lt;/code&gt;''' ඔබේ සාකච්ඡා පිටුවේ සටහන් කරන්න, එවිට කවුරුන් හෝ ඔබට උපකාර කිරීමට ඉදිරිපත්වනු ඇත.&lt;br&gt;&lt;br&gt;

ස්තූතියි ! --[[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 08:26, 3 නොවැම්බර් 2015 (යූටීසී)


==විකිපීඩියා ආසියානු මාසයට ආරාධනා==

{| style=&quot;border-spacing:2px; margin:0px; width:90%;&quot;   
{| class=&quot;MainPageBG&quot; style=&quot;width: 55%; border:1px solid gray; background: lightblue; font-size: 90%;&quot;|
{| cellspacing=&quot;5&quot; style=&quot;background: lightblue; padding: 2 2 2 2; width:100; &quot;
! &lt;div style=&quot;margin: 0; background-color:#E2E7FF; border:1px solid gray; text-align:left; padding: 0.4em 0.4em 0.4em 0.4em;&quot;&gt;[[File:WikipediaAsianMonth-si.png|right|130px]] &lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;'''විකිපීඩියා ආසියානු මාසය'''&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;
'''[[විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය]]''' යනු, ආසියානු විකිපීඩියා ප්‍රජාවන් අතර අවබෝධය පුළුල් කරලීමේ අරමුණින් 2015 නොවැම්බරයේ ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන සංස්කරණ ව්‍යාපෘතියක් වේ. වෙනත් ආසියානු භාෂා විකිපීඩියා ගණනාවක් සමග සමගාමීව [[සිංහල]] [[විකිපීඩියාව]] තුලද ක්‍රියාත්මක වන මෙහි අරමුණ වන්නේ අපගේ විකිපීඩියාව තුල ආසියානු රටවල් පිළිබඳව පවතින ලිපි සංඛ්‍යාව හා ඒවායේ ගුණාත්මකභාවය වැඩි දියුණු කිරීම වේ. මෙම ව්‍යාපෘතිය සාර්ථක ව්‍යාපෘතියක් ලෙස නිමකිරීමට දායකවන ලෙස ඔබටද ආරාධනා කරමු.&lt;br&gt;
'''[[විකිපීඩියා:විකිපීඩියා ආසියානු මාසය/සාමාජිකයින්|සාමාජික ලැයිස්තුවෙහි]]''' ඔබේ නම ඇතුලත් කරමින් ඔබත් ඒ හා එක්වන්න. ස්තූතියි -- [[User:L Manju|L Manju]] ([[User talk:L Manju|talk]]) 08:26, 3 නොවැම්බර් 2015 (යූටීසී)  
|}&lt;/div&gt;

== නිසල් පලිහේන - Nisal palihena ==


[[ගොනුව:Nisal Palihena|thumbnail|දකුණ|නිසල් පලිහේන]]

රට    - ශ්‍රි ලන්කව&lt;br&gt;
පාසල  - මහින්ද රාජපක්ෂ විද්යාලය&lt;BR&gt;


FACEBOOK &lt;br&gt;
|http://www.Facebook.com/nisal.palihena

 LinkedIn &lt;br&gt;
https://lk.linkedin.com/in/nisalpalihena


 Twitter &lt;br&gt;
https://twitter.com/nisalpalihena</text>
      <sha1>letamhjt4d95ke6pwzd2inuvznb8mfu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොරියාවේ ඉතිහාසය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68121</id>
    <revision>
      <id>801405</id>
      <parentid>800103</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:23:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801405</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="192123" sha1="jjmsp51scyog4pbh79j7860mlrr549z" xml:space="preserve">{{Hatnote|මෙම ලිපිය 1945 කොරියාව බෙදීමට ප්‍රථම කොරියාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳව වේ. ඉන්පසු ඉතිහාසය සඳහා, [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.}}
{{කොරියාවේ ඉතිහාසය}}

[[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] [[පහළ පේලියොලිතික]] යුගය දළ වශයෙන් වසර මිලියන බාගයකට ප්‍රථම ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;Eckert&quot;&gt;{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Norton&quot;&gt;Christopher J. Norton, &quot;The Current state of Korean Paleoanthropology&quot;, (2000), ''Journal of Human Evolution'', 38: 803-825.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sin&quot;&gt;{{harvnb|Sin|2005|p=17}}&lt;/ref&gt; කොරියාවෙන් හමුවන පැරණිතම කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Choe and Bale&quot;&gt;[http://harvard.academia.edu/MartinTBale/Papers/824264/Current_Perspectives_on_Settlement_Subsistence_and_Cultivation_In_Prehistoric_Korea Chong Pil Choe, Martin T. Bale, &quot;Current Perspectives on Settlement, Subsistence, and Cultivation in Prehistoric Korea&quot;], (2002), ''Arctic Anthropology'', 39: 1-2, pp. 95-121.&lt;/ref&gt; එහි [[නියෝලිතික]] යුගය ක්‍රි.පූ. 6000න් පසුව ඇරඹුණු අතර අනතුරුව ක්‍රි.පූ. 800දී [[ලෝකඩ යුගය|ලෝකඩ යුගයත්]],&lt;ref name=&quot;Eckert 2&quot;&gt;{{harvnb|Eckert|Lee|1990|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Connor&quot;&gt;{{harvnb|Connor|2002|p=9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kim and Bae&quot;&gt;[http://www.anthropology.hawaii.edu/people/faculty/Bae/pdfs/2010_Kim%20and%20Bae_C14.pdf Jong Chan Kim, Christopher J Bae, “Radiocarbon Dates Documenting The Neolithic-Bronze Age Transition in Korea”], (2010), ''Radiocarbon'', 52: 2, pp. 483-492.&lt;/ref&gt; සහ [[යකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 400 අවටත් පවතින්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

[[සම්ගුක් යුසා]] මූලාශ්‍රයේ සඳහන් පුරාවෘත්ත කථා අනුව, [[ගෝජොසොන්]] (පැරණි ජොසොන්) රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 2333දී උතුරු කොරියාවේ සහ මැංචූරියාවේ පිහිටුවන ලද්දකි.{{sfn|Sin|2005|p=19}}&lt;ref name=&quot;Lee&quot;&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|pp= 14, 167}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Seth|2010|p=17}} [[ගිජා ජොසොන්]] රාජධානිය ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ ඇරඹුණු බවට සැලකෙන අතර එහි පැවැත්ම පිළිබඳ අදටත් වාද විවාද පවතී.&lt;ref name=&quot;Hwang&quot;&gt;{{harvnb|Hwang|2010|p=4}}&lt;/ref&gt;  ගෝජොසොන් පිළිබඳ ලිඛිත ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර හමුවන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල් භාගයේ ය.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}&lt;ref name=&quot;naver1&quot;&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 Gojoseon] {{Webarchive|url=https://archive.today/20120701153430/http://100.naver.com/100.nhn?docid=14543 |date=2012-07-01 }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;ක්‍රි.පූ. 3වන සියවසේ දී දකුණුදිග කොරියාවේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] ආරම්භ විය. ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේදී, ගිජා ජොසොන් ප්‍රතිස්ථාපනය කරමින් [[විමන් ජොසොන්]] රාජධානිය ඇරඹුණු අතර එය එම සියවසේ අගභාගයේ දී, [[හන් චීනය]] විසින් එය [[ගෝජොසොන්-හන් යුද්ධය|අයත් කරගන්නා]] ලදී. මෙය ගෝජොසොන්හි බිඳවැටීමට හේතු වූ අතර මෙය පසුකාලීන යකඩ යුගය පුරා විහිදි සතුරු රාජ්‍ය වූ, [[ප්‍රාක්–තුන් රාජධානි]] යුගය ඇරඹීමට හේතු විය.

1වන සියවසේ සිට [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] යන රාජ්‍ය අර්ධද්වීපය සහ මැංචූරියාවේ බලය සියතට ගෙන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] (ක්‍රි.පූ. 57 – ක්‍රි.ව. 668) ලෙස වර්ධනය වූ අතර පසුව 676දී සිල්ලාව විසින් එය එක්සත් කරන තෙක්ම පැවතිණි. 698දී, ගොගුර්යෝහි පැරණි භූමිභාගයේ [[දේ ජෝ-යොං]] විසින් [[බල්හේ]] රාජ්‍යය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Pratt|2007|p=63-64}}{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=35-36}} මෙය [[උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගයේ]] (698–926) ආරම්භය ලෙස සැලකෙයි. 9වන සිය‍වසේ දී, සිල්ලාව [[කොරියාවේ පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානිවලට]] (892–936) කැඩීගියේ ය. මෙම යුගය අවසන් කරමින් [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් රාජ්‍ය එක්සත් කර [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය ආරම්භ කරන ලදී. මේ අතර, ඛිටන් [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් ආක්‍රමණය කිරීම නිසා බල්හේ රාජ්‍යය බිඳවැටුණු අතර එහි [[දේ ග්වං-හ්යොන්|අවසන් කිරුළහිමි කුමරු]] ඇතුළු අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝව වෙත සංක්‍රමණය වූහ. එහිදී කිරුළහිමි කුමරුන් උණුසුම්ව පිළිගැනුණු අතර වං ගොන් විසින් ඔහුව සිය පවුලට එකතු කරගන්නා ලදී. මෙලෙසින් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජධානි දෙකක් එක්සත් විය.&lt;ref name=&quot;Goryeosa&quot;&gt;Kim Jongseo, Jeong Inji, et al. &quot;Goryeosa (The History of Goryeo)&quot;, 1451, Article for July 934, 17th year in the Reign of Taejo&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Balhae&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|page=103|quote=When Parhae perished at the hands of the Khitan around this same time, much of its ruling class, who were of Koguryŏ descent, fled to Koryŏ. Wang Kŏn warmly welcomed them and generously gave them land. Along with bestowing the name Wang Kye (&quot;Successor of the Royal Wang&quot;) on the Parhae crown prince, Tae Kwang-hyŏn, Wang Kŏn entered his name in the royal household register, thus clearly conveying the idea that they belonged to the same lineage, and also had rituals performed in honor of his progenitor. Thus Koryŏ achieved a true national unification that embraced not only the Later Three Kingdoms but even survivors of Koguryŏ lineage from the Parhae kingdom.}}&lt;/ref&gt; ගෝර්යෝ යුගයේ දී, නීති ප්‍රතිසම්පාදනය කෙරුණු අතර, සංස්කෘතිය [[බුදු දහම|බුදුදහමින්]] ස්වයංපෝෂිත විය. කෙසේනමුත්, 13වන සියවසේ [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ]] නිසා එය [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යුවාන් රාජ්‍යයේ ගැත්තකු]] බවට පත් විය. මෙය 14වන සියවසේ මැද කාලයේ [[යුවාන් රාජවංශය]] බිඳවැටෙන තෙක්ම පැවතිණි.

1388දී සිදු කළ කුමන්ත්‍රණයකින් පසු 1392දී, [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1910) ආරම්භ කරන ලදී. [[මහා සේ‍ජොං|මහා සේජොං රජු]] (1418–1450) විසින් විවිධ පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුකරන ලදී. ඔහු විසින් රාජවංශයේ මුල් කාලයේ රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කළ අතර කොරියානු වර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රචලිත කරවන ලදී.

සියවස් දෙකකට ආසන්න සතුටුදායක කාලපරිච්ඡේදයකින් පසු, ජොසොන් රාජවංශයට 1592න් ඇරඹී 1637 තෙක් පැවති ජපන් සහ මැංචු ආක්‍රමණවලට මුහුණ දීමට සිදු විය. ජපන් ආක්‍රමණ සමයේ චීනයේ යුධ සහාය රාජ්‍යයට බෙහෙවින් වැදගත් විය. නමුත් මිං මෙන්ම ජොසොන් රාජ්‍ය ද පරාජයට පත් කළ මැංචුවරු මුළු චීනයේම සිය ආධිපත්‍යය පතුරුවා ක්විං රාජවංශය ස්ථාපනය කළහ. මේ හේතුව නිසා ජොසොන් රාජ්‍යය ක්‍රමක්‍රමයෙන් හුදකලා සහ ව්‍යාකූල තත්ත්වයට පත් විය. 19වන සියවසේ මැද භාගය වන විට රාජ්‍යය නූතනකරණය වීමට අකමැති වීම සහ යුරෝපීය බලය නිසා චීනය පිරිහීම හේතුවෙන් කොරියාව විදේශීය බලඅධිකාරයයන්ගේ අවධානයට යොමු විය. ජපානය විසින් චීනය පරාජය කිරීමෙන් පසු කෙටි කාලයක් නිදහස භුක්ති විඳීමට සහ ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට රාජ්‍යයට හැකි විය. මෙය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] (1897–1910) ලෙස හඳුන්වයි. කෙසේනමුත් කෙටිකලකින්ම මෙම රාජ්‍යය රුසියාව විසින් අභිබවනය කළ අතර, ජපානය රුසියාව පරාජය කිරීමෙන් පසු ඔවුන් විසින් කොරියාවට [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|ආරක්ෂිත රාජ්‍ය ගිවිසුමක්]] අත්සන් කරන ලෙස බලකෙරුණු අතර 1910දී [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම|ජපානය විසින් කොරියානු අධිරාජ්‍යය ඈඳාගන්නා ලදී]]. එවිට ගිවිසුම් සියල්ල අවලංගු තත්ත්වයට පත් විය.&lt;ref&gt;[http://joongangdaily.joins.com/200108/30/200108300144080739900090809081.html Forced Annexation]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

1919 පුළුල්ව ව්‍යාප්ත වූ යුධනොවන [[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]] මගින් [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|කොරියානු ප්‍රතිරෝධය]] නිරූපණය විය. අනතුරුව පිටුවහල් කළ [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජයේ]] සහාය ලබා ඇති වූ [[කොරියානු නිදහස් ව්‍යාපාරය|ප්‍රතිරෝධී ව්‍යාපාර]] අසල්වාසී මැංචූරියාව, චීනය සහ [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] ක්‍රියාකාරී විය. මෙම පිටුවහල් කරන ලද සංවිධානවල පුද්ගලයන් කොරියාවේ දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.

1945දී ජපානයේ පරාජයෙන් පසු, රාජ්‍යය සෝවියට්වරුන්ගේ ආරක්ෂාව ලද උතුරු ප්‍රදේශය සහ ප්‍රධාන වශයෙන් [[ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපදයේ]] ආරක්ෂාව ලද දකුණු ප්‍රදේශය ලෙස ප්‍රධාන කොටස් දෙකකට බෙදිනි. 1948දී තනි රාජ්‍යයක් ගොඩනැගීමට දෙපාර්ශ්වය අකමැති වීම නිසා, මෙම ප්‍රදේශ නූතන උතුරු කොරියාව සහ දකුණු කොරියාව බවට පත් විය. කොරියානු අර්ධද්වීපය [[:en:38th parallel north|38වන සමාන්තරානිකයේ දී]] බෙදා: දකුණු කොටස එක්සත් ජනපදයේ සහ බටහිර යුරෝපයේ සහාය ලබා &quot;කොරියානු සමූහාණ්ඩුව&quot; ද, උතුරු කොටස සොවියට් රුසියාවේ සහ සමාජවාදී [[මහජන චීන සමූහාණ්ඩුව|මහජන චීන සමූහාණ්ඩුවේ]] සහාය ලබා &quot;ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මහජන කොරියානු සමූහාණ්ඩුව&quot; ද පිහිටුවන ලදී. 1950දී [[ජෝසෆ් ස්ටාලින්|ස්ටාලින්]] සහ [[කිම් ඉල්-සුං]] විසින් කොමියුනිස්ට් පාලනය යටතේ රට නැවත එක්සත් කිරීමේ අරමුණින් [[කොරියානු යුද්ධය]] දියත් කරන ලදී. විශාල ජීවිත සහ දේපල හානියකින් පසු, 1953දී සටන් විරාමයක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි. නමුත් සාම ගිවිසුමක් අත්සන් නොකෙරුණු නිසා රටවල් දෙකම නිල වශයෙන් යුද්ධයේ පැවතිණි. 1991දී මෙම රාජ්‍ය දෙකම [[රක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ට]] අතුළත් කෙරිණි.

යුද්ධයෙන් පසු රටවල් දෙකම හමුදා පාලනයක් යටතේ පැවතිය ද, [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාව]] ක්‍රම‍යෙන් ලිහිල් වූ අතර 1987 සිට, එම රට සතුව තරගකාරී මැතිවරණ ක්‍රමයක් පැවතිණි. දකුණු කොරියානු ආර්ථිකය සමෘද්ධිමත් වූ අතර බටහිර යුරෝපය, ජපානය සහ එක්සත් ජනපදය මෙන් එය ද පූර්ණ සංවර්ධිත රාජ්‍යයක් ලෙස සැලකෙයි.

[[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|උතුරු කොරියාව]] යුධමය කොමියුනිස්ට් ආඥාදායක පාලන ක්‍රමයක් ගෙනගිය අතර, [[කිම් රාජවංශය (උතුරු කොරියාව)|කිම් පවුලේ]]  සාමාජිකයන් අතර රටේ නායකත්වය හුවමාරු වූ නිසා මෙය තරමක රාජාණ්ඩු පාලන ස්වභාවයක් ගත්තේ ය. [[පුද්ගලාභිවාදනය]] පැවතුණු අතර රටේ නායකයාට යම් තරමක දිව්‍යමය ස්වභාවයක් ආරූඪ කෙරිණි. ආර්ථිකව, උතුරු කොරියාව විදේශ ආධාර මත දැඩිව යැපුණු අතර සෝවියට් සංග‍මයේ බිඳවැටීමෙන් පසු එහි ආර්ථිකය සීමාකාරී තත්ත්වයට පත්ව ඇත.

==ප්‍රාග්ඓතිහාසික සහ පුරාතන යුගය==
{{Main|ප්‍රාග් ඓතිහාසික කොරියාව}}

===පේලියොලිතික===

[[File:KoreanEarthenwareJar4000BCEAmsa-DongNearSeoul.jpg|left|thumb|140px|පනා මෝස්තර සහිත කොරියානු මැටි බුජමක්; ක්‍රි.පූ. 4000ට අයත් මෙය [[සෝල්|සෝල්හි]], [[අම්සා-දොං]] පදේශයෙන් හමු විය. දැනට [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය|බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරයේ]] තබා ඇත.]]

අපේක්ෂකයකු විසින් වාර්තාකොට තිබුණ ද,&lt;ref name=&quot;Norton&quot; /&gt; [[හෝමෝ ඉරෙක්ටස්]] මානවයාට අයත් කිසිදු ෆොසිලයක් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයෙන්]] හමු වී නැත.&lt;ref&gt;[http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm Early Human Evolution: Homo ergaster and erectus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071219092405/http://anthro.palomar.edu/homo/homo_2.htm |date=2007-12-19 }}. Anthro.palomar.edu. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; [[පේලියොලිතික]] යුගයට අයත් මෙවලම් තැනීමේ උපකරණ නූතන කොරියාවේ [[උතුරු හම්ග්යොං]], [[දකුණු ප්’යොංගන්]], [[ග්යොංගි]], සහ උතුරු හා දකුණු [[චුංචොං-දෝ|චුංචොං]] පළාත්වලින් හමු වේ.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp=8–12}} මෙම මෙවලම් පේලියොලිතික යුගයේ සිට මිලියන අර්ධයකට පෙර දක්වා කාලනිර්ණය කර තිබුණ ද,&lt;ref name=&quot;Connor&quot; /&gt; මෙය පසුකාලීනව එනම් වසර 400,000කට පෙර&lt;ref name=&quot;Eckert&quot; /&gt; හෝ වසර 600,000-700,000 පමණ පැරණි යැයි විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Norton&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sin&quot; /&gt;

===නියෝලිතික===
{{Main|ජ්‍යුල්මුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගය}}

දැනට හඳුනාගත් කොරියානු මැටි නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 8000 අවට කාලනිර්ණය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Choe and Bale&quot; /&gt; එමෙන්ම [[මෙසෝලිතික]] පනා-සීරුම් මැටි භාණ්ඩ සංස්කෘතිය හෙවත් යුංගිමුන් කුඹල් කර්මාන්තය පිළිබඳ සාධක අර්ධද්ළුීපය පුරාම හමු වේ. යුංගිමුන් යුගයේ භූමියක් සඳහා උදාහරණයක් ලෙස [[ජේජු-දෝ]] දැක්විය හැකි ය. ජ්‍යුල්මුන් හෙවත් පනා-මෝස්තර කුඹල් නිර්මාණ ක්‍රි.පූ. 7000න් පසු හමු වේ. මුළු බඳුන පුරාම මෝස්තරය සහිත මැටි බඳුන් වැඩි වශයෙන් බටහිර-මධ්‍යම කොරියාවෙන් හමුවේ. ඒ අතරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් [[අම්සා-දොං]] ප්‍රදේශයෙන් හමු වී ඇත. ජ්‍යුල්මුන් මැටිබඳුන්වල මෝස්තර, [[මොංගෝලියාව]], සහ [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] [[අමුර් ගඟ|අමුර්]] සහ [[සුංගරි ගඟ|සුංගරි]] ගංගා නිම්න සහ ජපානයේ [[ජෝමොන්]] සංස්කෘතීන්වලින් හමු වූ නිර්මාණවලට සමානත්වයක් දක්වයි.{{sfn|Stark|2005|p=137}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 23–26}}

පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක අනුව ලෙනී යන්නේ [[මුමුන් කුඹල් යුගය|මුමුන් කුඹල් යුගයට]] (ක්‍රි.පූ. 1500–300) අයත් සංස්කෘතීන්හි සංකීර්ණ කෘෂිකාර්මික සමාජ සහ පැරණිතම සමාජ-දේශපාලන සමාජ පැවතී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;mumun&quot;&gt;{{harvnb|Nelson|1993|pp=110–116}}&lt;/ref&gt;

පැරණි මුමුන් යුගයේ දී (ක්‍රි.පූ. 1500-850) දකුණු කොරියාවේ ජනයා සතුව [[කුඹුර|කුඹුරු]] වගාබිම් සහ විවිධ බෝග සහිත වියළි බිම් කෘෂිකර්මාන්තය පැවතී ඇත. ප්‍රධානීන් විසින් මෙහෙයවනු ලැබූ මුල්ම සමාජ මධ්‍ය මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 850–550) සංස්කෘතියෙන් හමුවන අතර පළමු අලංකෘත ප්‍රභූ සොහොන් පසුකාලීන මුමුන් (ක්‍රි.පූ. 550–300 පමණ) යුගයට අයත් යැයි ද සැලකේ. මධ්‍ය ‍මුමුන් යුගයේ දී ලෝකඩ නිෂ්පාදනය ඇරඹුණු අතර එය ක්‍රි.ව. 700දී උත්සව සහ දේශපාලන සමාජයේ බෙහෙවින් වැදගත් ස්ථානයක් ඉසිලී ය. මුමුන් යුගයට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි [[සොංගුක්-රි]], [[දේප්යොං]], [[ඉගුම්-දොං]] වැනි විවිධ ස්ථානවලින් එහි ආරම්භය, ව්‍යාප්තිය සහ බිඳවැටීම පෙන්නුම් කරයි. දිගු දුර වෙළඳාම ව්‍යාප්ත වීම, දේශීය ගැටුම් වැඩිවීම සහ ලෝකඩ සහ ලෝහ විද්‍යාව හඳුන්වා දීම වැනි වැදගත් සිදුවීම් ක්‍රි.පූ. 300දී මුමුන් යුගයේ අවසානයේ සිදු වී යැයි සැලකේ.&lt;ref name=&quot;mumun&quot;/&gt;

===ගෝජොසොන් සහ ජින් රාජ්‍යය===
{{Main|ගෝජොසොන්|ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|හන් සතර ආඥාදායකත්වය}}
[[Image:History of Korea-108 BC.png|left|thumb|200px|ක්‍රි.පූ. 108දී කොරියාව]]
[[File:Korea-Neolithic.age-Sword-01.jpg|thumb|200px|කොරියානු ලෝකඩ යු‍ගයේ අසිපතක්. සෝල්, [[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය]].]]

[[ගෝජොසොන්]] ප්‍රථම [[කොරියාව|කොරියානු]] රාජධානියලෙස සැලකෙයි. එය පිහිටියේ අර්ධද්වීපයේ උතුරු කොටසේ සහ මැංචූරියාවේ ය. පසුව [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] රාජ්‍යය දිගේ අර්ධද්වීපයේ දකුණට ද ව්‍යාප්ත විය.

''[[සම්ගුක් යුසා]]'' (1281) සහ අනෙකුත් මධ්‍යතන කොරියානු ග්‍රන්ථ&lt;ref&gt;බලන්න ''[[ජෙවං උන්ගි]]'' (1287) සහ ''[[දොංගුක් තොංගැම්]]'' (1485).&lt;/ref&gt;  අනුව පුරාවෘත්තමය ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 2333දී දෙව්ලොවෙන් බට [[දංගුන්]] විසිනි.{{sfn|Hwang|2010|p=2}} මෙය සනාථ කෙරෙන කිසිදු සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති නිසා මෙය අසත්‍යයකැයි සැලකේ.{{sfn|Connor|2002|p=10}} නමුත් මෙම මූලාශ්‍ර කොරියානු ජාතික අනන්‍යතාව ගොඩනැගීමට බෙහෙවින් දායක වී ඇත. ක්‍රි.පූ. 12වන සියවසේ දී චීනයේ [[ෂෑං රාජවංශය|ෂෑං රාජවංශයයේ]] කුමරකු වූ [[ජිෂි|ගිජා]] විසින් [[ගිජා ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවන්නට ඇතැයි සැලකේ. කෙසේනමුත්, පරස්පර ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නිසා මෙහි පැවැත්ම 20වන සියවසේ දී මතභේදයට තුඩු දිණි. එමනිසා අදවන විට මෙම යුගය පිළිබඳ තවදුරටත් හැදෑරීම සිදු නොවේ.

ඓතිහාසික ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පිළිබඳ පළමුවරට සඳහන් වන්නේ ක්‍රි.පූ. 7වන සියවසේ මුල්කාලයේ චීන වාර්තාවලිනි.{{sfn|Peterson|Margulies|2009|p=6}}&lt;ref name=&quot;naver1&quot;/&gt; ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට, ගෝජොසොන් රාජ්‍යය වර්ධනය වූ එහි පැවැත්ම පිළිබඳ චීනයේ ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Eckert|Lee|1990|p=11}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=14}} මෙම කාලය අවට එහි අගනුවර [[ප්යොංග්යෑං]] වෙත ගෙනයන ලදී.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://enc.daum.net/dic100/contents.do?query1=b01g4157b001 Gojoseon territory] at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.metmuseum.org/toah/ht/04/eak/ht04eak.htm Timeline of Art and History, Korea, 1000 BC-1 AD], Metropolitan Museum of Art&lt;/ref&gt;

ක්‍රි.පූ. 194දී, [[ගෝජොසොන්හි විමන්|විමන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කර [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යය පිහිටුවීමත් සමග ගෝජොසොන්හි [[ගෝජොසොන්හි ජුන් රජ|ජුන් රජු]] [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින් රාජ්‍යය]] වෙත පලාගියේ ය. පසුව [[හන් රාජවංශය]] විසින් [[විමන් ජොසොන්]] පරාජය කොට ක්‍රි.පූ. 108දී [[සතර හන් ආඥාදායකත්වය]] ස්ථාපනය කරන ලදී. මෙය ඊළඟ සියවසේ කොරියානු අර්ධද්වීපයේ උතුරු පෙදෙස්වල පැවති වැදගත් චීන බලපෑමක් ලෙස සැලකේ. මේ අතරින් [[ලෙලෑං ආඥාදායකත්වය]] [[ගොගුර්යෝ]] දේශය විසින් ආක්‍රමණය කරන තෙක්ම වසර 400ක් පමණ පැවතිණි. 

ක්‍රි.පූ. 300 අවට කොරියානු අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටසේ [[ජින් (කොරියානු රාජ්‍යය)|ජින්]] නැමැති රාජ්‍යයක් නැගී ආවේ ය. ජින් පිළිබඳ ඇත්තේ තොරතුරු ස්වල්පයකි. නමුත් එය හන් චීනය සමග සම්බන්ධතා පවත්වා ඇති අතර එය [[ජපානය|ජපානයේ]] [[යයොයි]] වෙත නිෂ්පාදන අපනයනය කර ඇත.&lt;ref&gt;[http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ Yayoi Period History Summary] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080726001937/http://www.bookrags.com/history/worldhistory/yayoi-period-ema-06/ |date=2008-07-26 }}, BookRags.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html Japanese Roots] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418194048/http://www2.gol.com/users/hsmr/Content/East%20Asia/Japan/History/roots.html |date=2012-04-18 }}, Jared Diamond, ''Discover'' 19:6 (June 1998)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm The Genetic Origins of the Japanese] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160209135625/http://www.sjsu.edu/faculty/watkins/japanorigin.htm |date=2016-02-09 }}, Thayer Watkins&lt;/ref&gt; ක්‍රි.පූ. 100 අවට කාලයේ ජින් රාජ්‍යය [[සම්හන්]] සංයුක්තයට සම්බන්ධ විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 92–95}}

පැරණි ගෝජොසොන් පැවති භූමියෙන් කුඩා රාජ්‍ය කිහිපයක්ම බිහි විය. ඒ අතර [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]], [[ඔක්ජෝ]], [[දොංග්යේ]], [[ගොගුර්යෝ]] සහ [[බෙක්ජේ]] ප්‍රධාන වේ. බුයෝ සහ [[ගයා සංයුක්තය]] 5වන සහ 6වන සියවස් තෙක්ම පැවතුණ ද, [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|තුන් රාජධානි]] යටතට ගැනෙන්නේ [[ගොගුර්යෝ]], [[බෙක්ජේ]], සහ [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයි.

[[File:Hangunhyeon.PNG|left|thumb|200px|විමන් ජොසොන් බිඳවැටීමෙන් පසු උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ස්ථාපිත [[සතර හන් ආඥාදායකත්වයන්]].&lt;ref&gt;http://www.shsu.edu/~his_ncp/Korea.html&lt;/ref&gt;]]

====ලෝහවිද්‍යාව====
කොරියාවේ [[ලෝකඩ යුගය]] ක්‍රි.පූ. 900-800 අතර කාලයේ ඇරඹෙන්නට ඇතැයි සැලකෙන නමුත්,&lt;ref name=&quot;Connor&quot; /&gt; ලෝකඩ යුගයේ සංක්‍රාන්තිය ක්‍රි.පූ. 23000දී පමණ ඈතදී සිදුවන්නට ඇත.&lt;ref name=&quot;Kim and Bae&quot; /&gt; ලෝකඩ සිරි, දර්පණ, ආභරණ, සහ ආයුධ  මෙන්ම තාප්ප සහිත නගරවල නටබුන්ද හමු වී ඇත. සහල්, රතු බෝංචි, සෝයාබෝංචි, සහ මෙනේරි වගා කෙරිණි. අර්ධද්වීපය පුරා සෘජුකෝණාස්‍රාකාර ආවාට-නිවෙස් සහ විශාල ශෛලමය සුසානභූමි හමු වී ඇත.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/977 Gochang, Hwasun and Ganghwa Dolmen Sites], UNESCO&lt;/ref&gt; සමකාලීන වාර්තා යෝජනා කරන්නේ ක්‍රි.පූ. 4වන සියවසට පෙර ගෝජොසොන් රාජ්‍යය පවතින්නට ඇත්තේ ප්‍රාකාර නගරවලින් යුත් වැඩවසම් මධ්‍යගත රාජ්‍යයක් ලෙස බවයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 82–85}} ක්‍රි.පූ. 4වන සියවස වන විට චීනයේ සතුරු රාජ්‍ය නිසා අවතැන්වූවන් නැගෙනහිරට සහ දකුණට යොමු වීම නිසා කොරියාවේ [[යකඩ යුගය|යකඩ සංස්කෘතිය]] වර්ධනය වන්නට ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ.

===ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි===
{{Main|කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි}}

[[Image:History of Korea-001.png|thumb|200px|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි, ක්‍රි.ව. 1 පමණ]]
[[Image:평양 석암리 금제교구.jpg|200px|thumb|[[කොරියාවේ ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි|ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි]] යුගයේ රන් ගාංචුවක්]]

ප්‍රාක්-තුන් රාජධානි යුගය, හෙවත් රාජධානි කිහිපයේ යුගය (열국시대),&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=120316 Proto-Three Kingdoms period]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; යනු [[ගොගුර්යෝ]], [[සිල්ලා]], සහ [[බෙක්ජේ]] යන [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි|කොරියාවේ තුන් රාජධානිවල]] පිබිදීමට පෙර සහ [[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු කාලයයි. මෙම යුගය පැරණි ගෝජොසොන් රාජ්‍යයට අයත් භූමිවලින් පැනනැගුණු විවිධ රාජ්‍යවලින් සමන්විත විය. මේ අතරින් වඩාත් විශාලතම සහ වැදගත්ම රාජ්‍ය වූයේ [[දොංබුයෝ]] සහ [[බුක්බුයෝ]] රාජ්‍යයි.

====බුයෝ සහ අනෙක් උතුරු රාජ්‍ය====
{{Main|බුයෝ රාජධානිය|ඔක්ජෝ|දොංග්යේ}}

[[ගෝජොසොන්|ගෝජොසොන්හි]] බිඳවැටීමෙන් පසු, නූතන [[උතුරු කොරියාව|උතුරු කොරියාවට]] සහ දකුණු [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවට]] අයත් භූමිභාගයේ ආරම්භ වූ [[බුයෝ රාජධානිය|බුයෝ]] රාජ්‍යය ක්‍රි.පූ. 2වන සියවසේ පමණ සිට 494 දක්වා පැවතිණි. 494දී එහි ශේෂයන් [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝව]] විසින් අවශෝෂණය කරගන්නා ලදී. [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] අතුරින් දෙකක් වූ ගොගුර්යෝ සහ [[බෙක්ජේ]] යන රාජ්‍ය දෙකම තමන් එම රාජ්‍යයේ අනුපාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වා න්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 109–116}}

මූලාශ්‍ර අතර පරතර මෙන්ම පරස්පරතා පැවතිය ද, ක්‍රි.පූ. 86දී [[දොංබුයෝ]] (නැගෙනහිර බුයෝ) පැනනැගි බව පැවසේ. ඇතැම්විට නියම බුයෝව ලෙස [[බුක්බුයෝ]] (උතුරු බුයෝ) සලකනු ලබයි. [[ජොල්බොන්|ජොල්බොන් බුයෝ]] රාජ්‍යය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] පූර්වජය විය. 538දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය නාමය ''නම්බුයෝ'' (දකුණු බුයෝ) ලෙස වෙනස් කළේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=254242&amp;v=43 Buyeo] {{Webarchive|url=https://archive.is/20120701173656/http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=254242&amp;v=43 |date=2012-07-01 }} at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt;

[[ඔක්ජෝ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි ‍ගෝත්‍රික රාජ්‍යයකි. එය ද ගෝජොසොන් රාජ්‍යයේ බිඳවැටීමෙන් පසු බිහිවූවකි. ඔක්ජෝව බිඳවැටීමට ප්‍රථම [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසක්ව පැවතිණි. අසල්වැසි රාජ්‍යවල මැදිහත්වීම් නිසා එයට කිසිදිනෙක පූර්ණ වර්ධිත රාජ්‍යයක් බවට පත්වීමට හැකියාව ලැබුණේ නැත. ඔක්ජෝව ගොගුර්යෝවේ යටහත් රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. අනතුරුව 5වන සියවසේදී [[ගොගුර්යෝහි මහා ග්වංගෙටෝ|ග්වංගෙටෝ තේවං]] විසින් එය ගොගුර්යෝව වෙත ඈඳාගන්නා ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 128–130}}

[[දොංග්යේ]] යනු උතුරු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|උතුරු කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පිහිටි තවත් කුඩා රාජධානියකි. දොංග්යේ [[ඔක්ජෝ]] රාජ්‍යයෙන් සීමා වූ අතර පසුව එම රාජ්‍ය දෙකම [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝහි]] වර්ධනය වෙමින් පැවති අධිරාජ්‍යයේ යටහත් රාජ්‍ය බවට පත් විය. දොංග්යේ රාජ්‍යය ද පැරණි [[ගෝජොසොන්]] රාජ්‍යයේ කොටසකි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 130–131}}

====සම්හන්====
{{Main|සම්හන්|මහන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තය}}

සම්හන් (삼한, 三韓) යන්න [[මහන් සංයුක්තය|මහන්]], [[ජින්හන්]], සහ [[බ්යොන්හන්]] යන රාජ්‍ය හවුල් තුනෙහි එකතුටයි. සම්හන් පිහිටියේ [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] දකුණු කොටසේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=86824 Samhan]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; සම්හන් රටවල් නීතිය මගින් දැඩිව පාලනය වූ අතර මේ සඳහා ආගම ද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. මේ අතරින් විශාලතම වූ මහන් සංයුක්තය ජනපද 54කින් සමන්විත වූ අතර එය දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සංස්කෘතික අංගයන්හි ප්‍රමුඛත්වය ලබාගත්තේ ය. බ්යොන්හන් සහ ජින්හන් යන සංයුක්ත ජනපද 12 බැගින් සමන්විත වූ අතර සම්හන් තුළ පැවති සම්පූර්ණ ජනපද සංඛ්‍යාව 78කි. 4වන සියවසේ දී ක්‍රමයෙන් [[බෙක්ජේ]], [[සිල්ලා]], සහ [[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] රාජ්‍ය විසින් මෙම සම්හන් ආක්‍රමණය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 135–141}}

==කොරියාවේ තුන් රාජධානි==
{{Main|කොරියාවේ තුන් රාජධානි}}

===‍‍ගොගුර්යෝ===
{{Main|‍ගොගුර්යෝ}}

[[Image:History of Korea-476.PNG|thumb|left|200px|ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයේ, ක්‍රි.ව. 476]]
[[Image:Goguryeo tomb mural.jpg|thumb|200px|[[‍ගොගුර්යෝ සොහොන් සංකීර්ණය|‍ගොගුර්යෝ සොහොන් බිතුසිතුවමක්]].]]
[[ගොගුර්යෝ|‍ගොගුර්යෝව]] පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.පූ. 37දී [[‍ගොගුර්යෝහි දොංම්යොංසොං|ජුමොං]] (මරණාපර නාමය දොංම්යොංසොං ය. එය රාජකීයයකු විසින් ලබා දෙන ලදී).&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=12449 Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; පසුව, [[ගොගුර්යෝහි තේජෝ|තේජෝ රජු]] විසින් රාජ්‍ය සංකේන්ද්‍රගත කරන ලදී. බුදුදහම රාජ්‍ය ආගම ලෙස වැළඳගත් ප්‍රථම කොරියානු රාජ්‍යය වන්නේ ද ගොගුර්යෝව යි. එය සිදු වූයේ 372දී [[ගොගුර්යෝහි සොසුරිම්|සොසුරිම් රජ]] සමයේ ය.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722626 Buddhism in Goguryeo]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;lhh goguryeo&quot;&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=199–202}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝව, ගෝර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි. එය ක්‍රමයෙන් කොරියාවේ නූතන නාමය සඳහා ප්‍රභවය විණි.&lt;ref&gt;Fan Ye, ''Book of the Later Han'', volume 85; the ''Dongyi Liezhuan''&lt;/ref&gt;

5වන සියවස වන විට ‍ගොගුර්යෝව එහි උච්චස්ථානයට එළඹි අතර එය නැගෙනහිර ආසියාවේ බලවත් අධිරාජ්‍යයක් බවට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Roberts|first1=John Morris|last2=Westad|first2=Odd Arne|title=The History of the World|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199936762|page=443|url=https://books.google.com/books?id=A2cfZkU5aQgC&amp;q=koguryo+powerful+empire#v=snippet&amp;q=koguryo%20powerful%20empire&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gardner|first1=Hall|title=Averting Global War: Regional Challenges, Overextension, and Options for American Strategy|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230608733|pages=158-159|url=https://books.google.com/books?id=acvGAAAAQBAJ&amp;q=Inner+Mongolia#v=snippet&amp;q=great%20powers&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[මහා ග්වංගෙටෝ]] සහ ඔහුගේ පුත් [[ගොගුර්යෝහි ජංසු|ජංසු]] විසින් සිය රාජ්‍යය මැංචූරියාවේ බොහෝ ප්‍රදේශ, ඇතුළු මොංගෝලියාවේ කොටසක් සහ&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; රුසියාවේ කොටසක් දක්වා ව්‍යාප්ත කළ අතර&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kotkin|first1=Stephen|last2=Wolff|first2=David|title=Rediscovering Russia in Asia: Siberia and the Russian Far East: Siberia and the Russian Far East|publisher=Routledge|isbn=9781317461296|url=https://books.google.com/books?id=t_DqBgAAQBAJ&amp;q=Koguryo+Siberia+Russia%27s#v=snippet&amp;q=Koguryo%20Siberia%20Russia%27s&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; බෙක්ජේවරුන්ගෙන් නූතන [[සෝල්]] නගරය අත්පත් කරගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|date=2012|publisher=Indiana University Press|location=Bloomington, Indiana|isbn=0253000785|page=35|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;pg=PA35#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=15 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; Goguryeo experienced a golden age under Gwanggaeto and Jangsu,&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Hyŏn-hŭi|last2=Pak|first2=Sŏng-su|last3=Yun|first3=Nae-hyŏn|title=New history of Korea|publisher=Jimoondang|isbn=9788988095850|page=201|url=https://books.google.com/books?id=KO8MAQAAMAAJ|language=en|quote=He launched a military expedition to expand his territory, opening the golden age of Goguryeo.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hall|first1=John Whitney|title=The Cambridge History of Japan|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521223522|page=362|url=https://books.google.com/books?id=A3_6lp8IOK8C&amp;q=%22The+reign+of+King+Kwanggaet%27o+is+thought+of+as+Koguryo%27s+golden+age+of+political+might+and+Buddhist+splendor.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20reign%20of%20King%20Kwanggaet%27o%20is%20thought%20of%20as%20Koguryo%27s%20golden%20age%20of%20political%20might%20and%20Buddhist%20splendor.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Embree|first1=Ainslie Thomas|title=Encyclopedia of Asian history|publisher=Scribner|isbn=9780684188997|page=324|url=https://books.google.com/books?id=LtwpAQAAMAAJ&amp;focus=searchwithinvolume&amp;q=%22Nevertheless%2C+the+reigns+of+Kwanggaet%27o+and+his+successor+Changsu+%28413-491%29+constituted+the+golden+age+of+Koguryo.%22|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Cohen|first1=Warren I.|title=East Asia at the Center: Four Thousand Years of Engagement with the World|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231502511|page=50|url=https://books.google.com/books?id=Okjd2rDwb8IC&amp;q=%22Koguryo%27s+Golden+Age%22#v=snippet&amp;q=%22Koguryo%27s%20Golden%20Age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ඔවුහු සිය රාජ්‍ය සමයේ සිල්ලාව මෙන්ම බෙක්ජේ රාජ්‍ය ද යටත් කරගනිමින් [[කොරියාවේ තුන් රාජධානි]] කෙටි එක්සත් කාලසීමාවක් කරා ගෙනයමින් කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ප්‍රමුඛතම රාජ්‍යය බවට ගොගුර්යෝව පත්කළහ.&lt;ref name=&quot;lhh goguryeo&quot;/&gt; ජුංසුගේ වසර 79ක දීර්ඝ පාලන සමය තුළ ‍ගොගුර්යෝවේ දේශපාලන, ආර්ථික සහ අනෙකුත් ආයතනික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Ki-Baik|title=A New History of Korea|date=1984|publisher=Harvard University Press|location=Cambridge, Massachusetts|isbn=067461576X|pages=38-40}}&lt;/ref&gt;

ගොගුර්යෝව පසුකලෙක [[ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධය|‍ගොගුර්යෝ-සුයි යුද්ධයේ දී]] දැවැන්ත [[චීනය|චීන]] ආක්‍රමණ ද පරාජයට පත් කළ අතර මෙය [[සුයි රාජවංශය|සුයි හි]] බිඳවැටීමට ද හේතු විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=47|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA47#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en|quote=Koguryŏ was the first to open hostilities, with a bold assault across the Liao River against Liao-hsi, in 598. The Sui emperor, Wen Ti, launched a retaliatory attack on Koguryŏ but met with reverses and turned back in mid-course. Yang Ti, the next Sui emperor, proceeded in 612 to mount an invasion of unprecedented magnitude, marshalling a huge force said to number over a million men. And when his armies failed to take Liao-tung Fortress (modern Liao-yang), the anchor of Koguryŏ's first line of defense, he had a nearly a third of his forces, some 300,000 strong, break off the battle there and strike directly at the Koguryŏ capital of P'yŏngyang. But the Sui army was lured into a trap by the famed Koguryŏ commander Ŭlchi Mundŏk, and suffered a calamitous defeat at the Salsu (Ch'ŏngch'ŏn) River. It is said that only 2,700 of the 300,000 Sui soldiers who had crossed the Yalu survived to find their way back, and the Sui emperor now lifted the siege of Liao-tung Fortress and withdrew his forces to China proper. Yang Ti continued to send his armies against Koguryŏ but again without success, and before long his war-weakened empire crumbled.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Nahm&quot;&gt;{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|title=A Panorama of 5000 Years: Korean History|date=2005|publisher=Hollym International Corporation|location=Seoul|isbn=093087868X|page=18|edition=Second revised|quote=China, which had been split into many states since the early 3rd century, was reunified by the Sui dynasty at the end of the 6th century. Soon after that, Sui China mobilized a large number of troops and launched war against Koguryŏ. However, the people of Koguryŏ were united and they were able to repel the Chinese aggressors. In 612, Sui troops invaded Korea again, but Koguryŏ forces fought bravely and destroyed Sui troops everywhere. General Ŭlchi Mundŏk of Koguryŏ completely wiped out some 300,000 Sui troops which came across the Yalu River in the battles near the Salsu River (now Ch'ŏngch'ŏn River) with his ingenious military tactics. Only 2,700 Sui troops were able to flee from Koරea. The Sui dynasty, which wasted so much energy and manpower in aggressive wars against Koguryŏ, fell in 618.}}&lt;/ref&gt;

642දී, බලවත් ජනරාල්වරයකු වූ [[යොන් ගේසොමුන්]] විසින් කුමන්ත්‍රණයක් දියත් කොට ‍ගොගුර්යෝවේ සම්පූර්ණ පාලනය අතට ගත්තේ ය. එයට ප්‍රතිචාර ලෙස, චීනයේ [[ටෑං ටයිෂොං]] අධිරාජයා විසින් ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කළ ද, ඔවුනට පරාජය වී පසුබැසීමට සිදු විය. (බලන්න [[ගොගුර්යෝ-ටෑං යුද්ධයේ ප්‍රථම යුධ ව්‍යාපාරය]]).{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 214–222}}&lt;ref&gt;[http://www.asianinfo.org/asianinfo/korea/history/three_kingdoms.htm Three Kingdoms] Asian Info Organization&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=50|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22In+647+and+648+Taizong+again+dispatched+expeditionary+forces+to+invade+Kogury%C5%8F%2C+but+these+attacks%2C+too%2C+were+repulsed+by+Kogury%C5%8F.+Taizong+never+accomplished+his+ambition+to+conquer+Kogury%C5%8F+in+his+lifetime.%22#v=snippet&amp;q=%22In%20647%20and%20648%20Taizong%20again%20dispatched%20expeditionary%20forces%20to%20invade%20Kogury%C5%8F%2C%20but%20these%20attacks%2C%20too%2C%20were%20repulsed%20by%20Kogury%C5%8F.%20Taizong%20never%20accomplished%20his%20ambition%20to%20conquer%20Kogury%C5%8F%20in%20his%20lifetime.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ටෑං ටයිෂොංගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ ප්‍රත් [[ටෑං ගඔ‍ෂොං]] අධිරාජයා කොරියානු රාජධානියක් වූ [[සිල්ලා|සිල්ලාවේ]] සහාය ලබා ගොගුර්යෝව නැවත ආක්‍රමණය කළේ ය. නමුත් ඔවුනට ගොගුර්යෝවේ බලසම්පන්න හමුදා පරාජය කළ නොහැකි ළුූ අතර 662දී පරාජයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ring|first1=Trudy|last2=Watson|first2=Noelle|last3=Schellinger|first3=Paul|title=Asia and Oceania: International Dictionary of Historic Places|publisher=Routledge|isbn=9781136639791|page=486|url=https://books.google.com/books?id=voerPYsAB5wC&amp;q=stalwart+defenses#v=snippet&amp;q=stalwart%20defenses&amp;f=false|accessdate=16 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maps&quot;&gt;{{cite book|last1=Injae|first1=Lee|last2=Miller|first2=Owen|last3=Jinhoon|first3=Park|last4=Hyun-Hae|first4=Yi|title=Korean History in Maps|publisher=Cambridge University Press|isbn=9781107098466|page=29|url=https://books.google.com/books?id=46OTBQAAQBAJ&amp;pg=PA29#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=17 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; කෙසේ නමුත්, 666දී ස්වභාවික හේතුවක් නිසා යොන් ගේසොමුන් මියගිය අතර, ඔහුගේ පුතුන් සහ බාලසොයුරා අතර සිහසුන උදෙසා පැවති අරගලය හේතුවෙන් ගොගුර්යෝ රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත්ව ක්‍රමයෙන් දුර්වල විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=51|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22Combined+with+an+internal+schism+among+the+three+sons+of+Y%C5%8Fn+Kae-somun%22#v=snippet&amp;q=%22Combined%20with%20an%20internal%20schism%20among%20the%20three%20sons%20of%20Y%C5%8Fn%20Kae-somun%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=49|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;q=%22His+death+left+a+power+vacuum+that+his+sons+struggled+to+fill.+Tang+and+Silla+used+this+opportunity+to+advance+toward+Pyongyang+in+668.%22#v=snippet&amp;q=%22His%20death%20left%20a%20power%20vacuum%20that%20his%20sons%20struggled%20to%20fill.%20Tang%20and%20Silla%20used%20this%20opportunity%20to%20advance%20toward%20Pyongyang%20in%20668.%22&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙහි දී ඔහුගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං දේශයට]] පලා ගිය ද, ඔහුගේ බාල සොයුරා පලාගියේ සිල්ලාවටයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=2 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 667දී, ටෑං-සිල්ලා සන්ධානය විසින් නැවුම් ස්වරූපයෙන් ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවන ලදී.මේ සඳහා පලාගිය යොන් නම්සෙංගේ සහාය ද හිමි විය. අවසානයේ 668දී, ඔවුනට ගොගුර්යෝව ආක්‍රමණය කිරීමට හැකි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yi|first1=Ki-baek|title=A New History of Korea|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674615762|page=67|url=https://books.google.com/books?id=g2mdVwXpMzwC&amp;pg=PA67#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=5 August 2016|language=en|quote=Loath to let slip such an opportunity, T'ang mounted a fresh invasion under Li Chi in 667 and Silla launched a coordinated offensive. This time the T'ang army received every possible assistance from the defector Namsaeng, and although Koguryŏ continued to hold out for another year, the end finally came in 668.}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 224–225}}

ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමත් සමග, ටෑං සහ සිල්ලා මිත්‍රත්වය අවසන් වූ අතර ඔවුහු [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] පාලනය සඳහා එකිනෙකා සමග සටන් වැදුණහ. එහි දී, කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රදේශයක් සිය පාලනයට නතු කරගැනීමට සිල්ලාව සමත් වූ අතර, ටෑංවරුනට හිමි වූයේ ගොගුර්යෝවේ උතුරුබිම් පමණකි. කෙසේනමුත්, ගොගුර්යෝවේ බිඳවැටීමෙන් වසර 30කට පසු ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසින් කොරියානු-මොහේ රාජ්‍යයක් වූ [[බල්හේ]] පිහිටුවූ අතර පැරණි ගොගුර්යෝ භූමිවලින් සාර්ථකව ටෑං ආක්‍රමණිකයන් පලවා හැරීමට සමත් විය.
[[Image:백제 금동대향로.jpg|thumb|170px|[[බෙක්ජේහි රන් ආලේපිත ලෝකඩ සුවඳ දාහකය|බෙක්ජේහි රන්ආලේපිත-ලෝකඩ සුවඳ දාහකයක්]].]]

===බෙක්ජේ===
{{Main|බෙක්ජේ}}

ක්‍රි.පූ. 18දී, [[ගොගුර්යෝහි දොංම්යොං|ගොගුර්යෝවේ ආරම්භකයාගේ]] තෙවන පුත්‍රයා වූ [[බෙක්ජේහි ඔන්ජෝ|ඔන්ජෝ]] නම් වූ ගොගුර්යෝ කුමාරයකු විසින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;mcc 3kingdoms&quot;&gt;Marshall Cavendish Corporation (2007, pp. 886–889)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Pratt|first1=Chairman Department of East Asian Studies Keith|last2=Pratt|first2=Keith|last3=Rutt|first3=Richard|title=Korea: A Historical and Cultural Dictionary|publisher=Routledge|isbn=9781136793936|page=135|url=https://books.google.com/books?id=r15cAgAAQBAJ&amp;q=%22prince+of+Koguryo%22#v=snippet&amp;q=%22prince%20of%20Koguryo%22&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yu|first1=Chai-Shin|title=The New History of Korean Civilization|publisher=iUniverse|isbn=9781462055593|page=27|url=https://books.google.com/books?id=TYKNdiDCGLAC&amp;pg=PA27#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Jinwung|title=A History of Korea: From &quot;Land of the Morning Calm&quot; to States in Conflict|publisher=Indiana University Press|isbn=0253000785|page=28|url=https://books.google.com/books?id=QFPsi3IK8gcC&amp;q=%22son+of+Chumong%22#v=snippet&amp;q=%22son%20of%20Chumong%22&amp;f=false|accessdate=22 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

[[සංගුඕ ෂි]] සඳහන් කරන්නේ බෙක්ජේ යනු [[හන් ගඟ (කොරියාව)|හන් ගංගා]] ද්‍රෝණියේ (වර්තමාන [[සෝල්]] ප්‍රදේශය අසල) පිහිටි [[මහන් සංයුක්තය|මහන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි රාජ්‍යයක් බවයි. එය අර්ධද්වීපයේ නිරිතදිග පෙදෙස් ([[චුංචොං]] සහ [[ජොල්ලා]] පළාත්) දක්වා ව්‍යාප්ත වී දේශපාලන සහ යුධ බලය අතින් ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට සමත් විය. එහි දී, බෙක්ජේ රාජ්‍යයට, ගොගුර්යෝව සහ අසල්වැසි චීන හමුදා සමග දරුණ සටන්වල නියැලීමට සිදු විය.

4වන සියවසේ දී, [[බෙක්ජේහි ග්‍යුන්චොගෝ|ග්‍යුන්චොගෝ රජ]] සමයේ දී බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය උච්චස්ථානයට පත් වූ අතර, එය සියලු මහන් ජනපද සිය රාජ්‍යයට අවශෝෂණය කරගත්තේ ය. එසේම එය බටහිර කොරියානු අර්ධද්වීපයේ ‍බොහෝ පෙදෙස් (මේ අතරට නූතන [[ග්යොංගි]], [[චුංචොං]], සහ [[ජොල්ලා]] යන පළාත් මෙන්ම, [[හ්වංහේ]] සහ [[ගංග්වොන්-දෝ (දකුණු කොරියාව)|ගංග්වොන්හි]] කොටසක් ද අයත් විය) සිය පාලනයට නතුකොටගෙන මධ්‍යගත රජයක් පිහිටුවී ය. බෙක්ජේ රාජ්‍යය සිය ව්‍යාප්ති සමයේ දී, චීනයේ [[දකුණු රාජවංශ]] සමග මුහුදු සබඳතා පැවැත් වූ අතර එය චීන සංස්කෘතිය සහ තාක්ෂණය ද උගත්තේ ය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 202–206}} බෙක්ජේහි නාවික හැකියාව, එය නැගෙනහිර ආසියාවේ [[ෆීනීෂයාව]] බවට පත්කළේ ය. බුදු දහම නැගෙනහිර ආසියාවේ ව්‍යාප්ත කිරීමට ද එය වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;q=%22Of+vital+importance+for+the+dissemination+of+Buddhism+throughout+East+Asia%2C+however%2C+was+Paekche%27s+nautical+skill%2C+which+made+the+kingdom+the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia.%22#v=snippet&amp;q=%22Of%20vital%20importance%20for%20the%20dissemination%20of%20Buddhism%20throughout%20East%20Asia%2C%20however%2C%20was%20Paekche%27s%20nautical%20skill%2C%20which%20made%20the%20kingdom%20the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia.%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

බෙක්ජේ රාජ්‍යය සංස්කෘතිය ව්‍යාප්තිය සඳහා බෙහෙවින් වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටුකළේ ය. ඒ අතර [[චීන අක්ෂර]], [[බුදු දහම|බුදුදහම]], යකඩ තැනීම, සංකීර්ණ [[කුඹල් කර්මාන්තය]], සහ පැරණි [[ජපානය|ජපානයට]] අවමංගල්‍ය උත්සව සහිත් භූමදාන ක්‍රමය හඳුන්වා දීම ප්‍රධාන වේ.&lt;ref&gt;[http://theseoultimes.com/ST/?url=/ST/db/read.php?idx=580 Korean Buddhism Basis of Japanese Buddhism], Seoul Times, 2006-06-18&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.asiasocietymuseum.org/buddhist_trade/koreajapan.html Buddhist Art of Korea &amp; Japan], Asia Society Museum&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japan-guide.com/e/e2046.html Kanji], JapanGuide.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite encyclopedia|title=Pottery - MSN Encarta &lt;!-- BOT GENERATED TITLE --&gt;|url=http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html|work=|archiveurl=http://www.webcitation.org/query?id=1257012851343397|archivedate=2009-10-31|url-status=dead|access-date=2016-09-16|archive-date=2009-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html}} &quot;The pottery of the Yayoi culture (300? BC-AD 250?), made by a '''Mongol people''' who came from Korea to Kyūshū, has been found throughout Japan. &quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.japanvisitor.com/index.php?cID=359&amp;pID=334&amp;cName=Japanese History of Japan], JapanVisitor.com&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20091029161656/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761568150_4/Pottery.html Archived] 2009-10-31.&lt;/ref&gt; මෙහි වෙනත් සංස්කෘතික සම්බන්ධතා ලෙස බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළ විට බෙක්ජේ රාජකීයයන් ජපානය වෙත පලා යාම දැක්විය හැක. 660දී සිල්ලා සහ [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශ]] හමුදා සන්ධානයක් මගින් බෙක්ජේ රාජ්‍යය පරාජයට පත්කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp Baekje history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090214055517/http://baekje.chungnam.net/english/index.jsp |date=2009-02-14 }}, Baekje History &amp; Culture Hall&lt;/ref&gt;

===සිල්ලා===
{{Main|සිල්ලා}}
[[Image:Hwangnyongsa Pagoda miniature.jpg|200px|thumb|මොංගෝලියානුවන් විසින් විනාශ [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරයේ කළ මීටර 80ක් උස ප්‍රසිද්ධ ස්තූපයේ ප්‍රමාණයෙන් කුඩා අනුරුවක්.]]
පුරාවෘත්ත අනුව, ක්‍රි.පූ. 57දී [[බක් හ්යොක්ගොසේ|බක් හ්යොක්ගොසේගේ]] නායකත්වය යටතේ [[සිල්ලා]] රාජධානිය ගිනිකොනදිග කොරියාවේ [[ජින්හන් සංයුක්තය|ජින්හන් සංයුක්තයේ]] පිහිටි ප්‍රධාන ප්‍රදේශ හය එක්සත් කිරීම අරඹන ලදී. එහි භූමි ප්‍රදේශයට නූතන [[බුසන්]] වරාය නගරය ද අයත් වූ අතර, පසුකලෙක, විශේෂයෙන්ම [[එක්සත් සිල්ලා]] යුගයේ දී, සිල්ලාව ජපන් මුහුදු කොල්කරුවන් පරාජය කරමින් සිය නාවික බලය වැඩිකරගත්තේ ය.&lt;ref&gt;Kenneth B. Lee (1997, pp. 48–49)&lt;/ref&gt;

සිල්ලවෙන් හමු වූ නිර්මාණ, විශේෂයෙන්ම ඔවුනටම අනන්‍ය වූ රන් ලෝහ කර්මාන්තය උතුරු සංචාරක ස්ටෙප්ස් ආභාසය පෙන්වන අතර ගොගුර්යෝ සහ බෙක්ජේවලට වඩා අඩු චීන ආභාසයක් පෙන්වයි.&lt;ref&gt;Sarah M. Nelson, (1993, pp. 243–258)&lt;/ref&gt; සිල්ලාව [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නය අල්ලා ගනිමින් සිය රාජ්‍යය ශීඝ්‍රයෙන් පුළුල් කළ අතර නාගරික රාජ්‍ය එක්සත් කරන ලදී.

2වන සියවස වන විට යාබද නගර අත්පත් කරගනිමින් සහ සිය බලය පතුරුවමින් සිල්ලාව විශාල රාජ්‍යයක් බවට පත්ව තිබිණි. සිල්ලාව තවදුරටත් බලවත් වූ අතර 562දී [[ගයා සංයුක්තය]] ඈඳාගන්නා ලදී. සිල්ලාව නිතරම ගොගුර්යෝ, බෙක්ජේ සහ ජපන් රාජ්‍යයන්ගේ පීඩනයට ලක් විය. එසේම තවත් සමහර අවස්ථාවන්හි දී, එය බෙක්ජේ සහ [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍ය සමග මිත්‍ර සම්බන්ධතා මෙන්ම යුද්ධ ද සිදු කර ඇත.

660දී, [[සිල්ලාහි මුයොල්]] රජු සිය හමුදාවන්ට [[බෙක්ජේ]] වෙත පහරදීමට අණකළේ ය. [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං]] දේශයේ සහාය ලත් සෙන්පති [[කිම් යු-ෂින්]] බෙක්ජේ ආක්‍රමණය කළේ ය. 661දී සිල්ලාව සහ ටෑං එක්ව [[ගොගුර්යෝ]] රාජ්‍යයට එරෙහිව යුධ ව්‍යාපාරයක් දියත් කළ ද, ඔවුන් අතර විරසක ඇති විය. මුයොල්ගේ පුත්‍රයා සහ කිම්ගේ බෑනා වූ [[සිල්ලාහි මුන්මු|මුන්මු]] රජු, 667දී නැවත ආක්‍රමණයක් මෙහෙයවා ගොගුර්යෝව බිඳ හෙලන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 222–225}}

===ගයා===
{{Main|ගයා සංයුක්තය}}

[[ගයා සංයුක්තය|ගයා]] යනු දකුණුදිග [[කොරියාව|කොරියාවේ]] [[නක්දොං ගඟ|නක්දොං ගංගා]] නිම්නයේ පිහිටා තිබූ කුඩා රාජධානිවලින් සමන්විත වූ සංයුක්ත රාජ්‍යයකි. එය [[සම්හන්]] යුගයේ [[බ්යොන්හන් සංයුක්තය|බ්යොන්හන් සංයුක්තයෙන්]] බැහැරව පැනනැගුණකි. ගයාහි තැනිතලා යකඩවලින් පොහොසත් වූ නිසා ඔවුනට යකඩ උපකරණ අපනයනය කළ හැකි වූ අතර කෘෂිකර්මාන්තය ද දියුණු විය. මුල් සියවස්වල දී, මෙම සංයුකත් රාජ්‍යයට නායකත්වය සැපයුවේ [[ගිම්හේ]] ප්‍රදේශයේ [[ගුම්ග්වන් ගයා]] රාජ්‍යය විසිනි. කෙසේනමුත් 5වන සියවස වන විට එහි ප්‍රමුඛත්වය ගැනීමට [[ගොර්යොං]] ප්‍රදේශයේ [[දේගයා]] රාජ්‍යය සමත් විය.

අවට පිහිටි තුන් රාජධානි සමග නිරන්තර යුද්ධයක පැටලීම නිසා ගයාවට එක්සත් රාජ්‍යයක් ලෙස වර්ධනය විය නොහැකි විය. 562දී එය [[සිල්ලා]] රාජ්‍යයට ඈඳාගැනිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 159–162}}

==උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය==
{{Main|උතුරු දකුණු රාජ්‍ය යුගය}}

උතුරු-දකුණු රාජ්‍ය යන වදන [[පසුකාලීන සිල්ලා]] සහ [[බල්හේ]] රාජ්‍ය සඳහා භාවිත වන්නකි. මෙකල කොරියානු අර්ධද්වීපයේ වැඩි ප්‍රමාණයක් සිල්ලාව විසින් පාලනය කළ අතර, බල්හේ රාජ්‍යය [[මැංචූරියාව]] තෙක් විහිදිණි. මේ කාලයේ, විශේෂයෙන්ම පසුකාලීන සිල්ලා යුගයේ දී සංස්කෘතිය, සහ තාක්ෂණය යන අංශවල සංවර්ධනය කැපී පෙනිණි.

===පසුකාලීන සිල්ලා===
{{Main|පසුකාලීන සිල්ලා|සිල්ලා-ටෑං යුද්ධය}}
[[File:Korea-Gyeongju-Bulguksa-33.jpg|thumb|200px|[[බුල්ගුක්සා]] විහාරය, මෙය [[යුනෙස්කෝ]] [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම ස්ථානයකි]].]]
එක්සත් කිරීමේ යුද්ධ මාලාවෙන් පසු, [[ටෑං රාජවංශය]] විසින් පැරණි [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] මුරපොලවල් ස්ථාපනය කළ අතර [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] පාලන ප්‍රජාවන් ස්ථාපනයට උත්සාහ දරන ලදී. 671දී බෙක්ජේ සහ උතුරුදිග කොරියානු ප්‍රදේශවල දී, සිල්ලාව ටෑං හමුදාවලට පහර දුන්නේ ය. අනතුරුව 674දී ටෑං රාජ්‍යය සිල්ලාව ආක්‍රමණය කළ ද, 676වන විට ටෑං හමුදා අර්ධද්වීපයෙන් ඉවතට පලවා හැර කොරියානු අර්ධද්වීපය සම්පූර්ණයෙන්ම වාගේ එක්සත් කිරීමට සිල්ලාව සමත් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 241–242}}

පසුකාලීන සිල්ලාව කලාවේ සහ සංස්කෘතියේ ස්වර්ණමය යුගයක් ලෙස සැලකෙයි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=DuBois|first1=Jill|title=Korea|publisher=Marshall Cavendish|isbn=9780761417866|page=22|url=https://books.google.com/books?id=JklBlOQhkTcC&amp;q=%22golden+age+of+art+and+culture%22#v=snippet&amp;q=%22golden%20age%20of%20art%20and%20culture%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Randel|first1=Don Michael|title=The Harvard Dictionary of Music|publisher=Harvard University Press|isbn=9780674011632|page=273|url=https://books.google.com/books?id=02rFSecPhEsC&amp;q=%22golden+age+of+artistic+and+cultural+achievement%22#v=snippet&amp;q=%22golden%20age%20of%20artistic%20and%20cultural%20achievement%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Hopfner|first1=Jonathan|title=Moon Living Abroad in South Korea|publisher=Avalon Travel|isbn=9781612386324|page=21|url=https://books.google.com/books?id=MhwXBQAAQBAJ&amp;q=%22cultural+and+political+golden+age%22#v=snippet&amp;q=%22cultural%20and%20political%20golden%20age%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ දී, පසුකාලීන සිල්ලාව සහ [[:en:Abbasid Caliphate|අබ්බාසිද් කාලිෆේට්]] අතර දුරබැහැර වෙළඳාම පැවති බව පර්සියානු භූගෝල විද්‍යාඥයකු වූ [[:en:Ibn Khordadbeh|ඉබ්න් ඛොර්දාද්බෙහ්]] සිය ''[[:en:Book of Roads and Kingdoms (ibn Khordadbeh)|මාවත් සහ රාජධානි ග්‍රන්ථයේ]]'' සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Bird2014&quot;&gt;{{cite book|author=Isabella Bird|title=Korea and Her Neighbours.: A Narrative of Travel, with an Account of the Recent Vicissitudes and Present Position of the Country. With a Preface by Sir Walter C. Hillier.|url=https://books.google.com/books?id=hHeKAgAAQBAJ|date=9 January 2014|publisher=Adegi Graphics LLC|isbn=978-0-543-01434-4|chapter=1}}&lt;/ref&gt; [[බුල්ගුක්සා]] විහාරය සහ [[සොක්ගුරාම්]] ගුහාව වැනි [[ලෝක උරුම ස්ථානය|ලෝක උරුම]] බෞද්ධ සිද්ධස්ථාන, සංකීර්ණ කොරියානු ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය සහ බුදු දහමේ ආභාසය පිළිබඳ වැදගත් උදාහරණ ලෙස සැලකිය හැක.&lt;ref&gt;[http://whc.unesco.org/en/list/736 Seokguram Grotto and Bulguksa Temple], UNESCO&lt;/ref&gt; මෙම යුගයේ වෙනත් රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලත්, කලා සහ ගෘහනිර්මාණ ලෙස [[හ්වංන්‍යොංසා]] විහාරය සහ [[බුන්හ්වංසා]] විහාරය ද දැක්විය හැක.

පසුකාලීන සිල්ලාව, මධ්‍යකාලීන [[නැගෙනහිර ආසියාව|නැගෙනහිර ආසියාවේ]] [[ෆීනීෂියාව|ෆීනීෂියාවක්]] බඳු වූ [[බෙක්ජේ|බෙක්ජේහි]] නාවික පරාක්‍රමය අත්පත්කරගෙන&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kitagawa|first1=Joseph|title=The Religious Traditions of Asia: Religion, History, and Culture|publisher=Routledge|isbn=9781136875908|page=348|url=https://books.google.com/books?id=9fyzAAAAQBAJ&amp;q=%22the+Phoenicia+of+medieval+East+Asia%22#v=snippet&amp;q=%22the%20Phoenicia%20of%20medieval%20East%20Asia%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; 8වන සහ 9වන සියවස්වල නැගෙනහිර ආසියානු මුහුදුවල ප්‍රමුඛත්වය ගත්තේ ය. එසේම [[ජං බොගෝ]] කාලයේ චීනය, කොරියාව සහ ජපානය අතර වෙළඳාමේ ප්‍රමුඛත්වය හිමිකරගත්තේ ය. මීට අමතරව, සිල්ලා ජනයා මුහුදෙන් එහා චීනයේ [[ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපය|ෂැන්ඩොං අර්ධද්වීපයේ]] සහ [[යැංසි ගඟ|යැංසි ගංගා]] මුවදොරේ ජනාවාස පිහිටුවූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Gernet|first1=Jacques|title=A History of Chinese Civilization|publisher=Cambridge University Press|isbn=9780521497817|page=291|url=https://books.google.com/books?id=jqb7L-pKCV8C&amp;q=%22Korea+held+a+dominant+position+in+the+north-eastern+seas%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20held%20a%20dominant%20position%20in%20the%20north-eastern%20seas%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Reischauer|first1=Edwin Oldfather|title=Ennins Travels in Tang China|publisher=John Wiley &amp; Sons Canada, Limited|isbn=9780471070535|pages=276–283|url=https://books.google.com/books/about/Ennin_s_Travels_in_T_ang_China.html?id=HXqEAAAACAAJ|accessdate=21 July 2016|language=en|quote=From what Ennin tells us, it seems that commerce between East China, Korea and Japan was, for the most part, in the hands of men from Silla. Here in the relatively dangerous waters on the eastern fringes of the world, they performed the same functions as did the traders of the placid Mediterranean on the western fringes. This is a historical fact of considerable significance but one which has received virtually no attention in the standard historical compilations of that period or in the modern books based on these sources. . . . While there were limits to the influence of the Koreans along the eastern coast of China, there can be no doubt of their dominance over the waters off these shores. . . . The days of Korean maritime dominance in the Far East actually were numbered, but in Ennin's time the men of Silla were still the masters of the seas in their part of the world.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Kim|first1=Djun Kil|title=The History of Korea, 2nd Edition|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781610695824|page=3|url=https://books.google.com/books?id=IgxvBAAAQBAJ&amp;q=%22Greater+Silla+dominated+the+Yellow+Sea%2C+the+East+China+Sea%2C+and+the+South+%28Korea%29+Sea+with+trade+between+Tang+China+and+Nara-Heian+Japan.%22#v=snippet&amp;q=%22Greater%20Silla%20dominated%20the%20Yellow%20Sea%2C%20the%20East%20China%20Sea%2C%20and%20the%20South%20(Korea)%20Sea%20with%20trade%20between%20Tang%20China%20and%20Nara-Heian%20Japan.%22&amp;f=false|accessdate=21 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Seth|first1=Michael J.|title=A Concise History of Korea: From the Neolithic Period Through the Nineteenth Century|publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780742540057|page=65|url=https://books.google.com/books?id=Qe4PoOd89XIC&amp;q=%22Koreans+dominated+the+commerce+of+Northeast+Asia+in+the+eighth+and+ninth+centuries%22#v=snippet&amp;q=%22Koreans%20dominated%20the%20commerce%20of%20Northeast%20Asia%20in%20the%20eighth%20and%20ninth%20centuries%22&amp;f=false|accessdate=21
 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මෙකල බුදුදහම ප්‍රචලිත විය. චීන බෞද්ධයන් අතර කොරියානු බෞද්ධයන්ට විශේෂ ගෞරවයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Mun|first1=Chanju|last2=Green|first2=Ronald S.|title=Buddhist Exploration of Peace and Justice|publisher=Blue Pine Books|isbn=9780977755301|page=147|url=https://books.google.com/books?id=au1oD1kKv94C&amp;q=%22Korean+Buddhist+monks+such+as+Woncheuk%2C+Wonhyo+and+Uisang+enjoyed+a+very+high+fame+among+Chinese+Buddhists%22#v=snippet&amp;q=%22Korean%20Buddhist%20monks%20such%20as%20Woncheuk%2C%20Wonhyo%20and%20Uisang%20enjoyed%20a%20very%20high%20fame%20among%20Chinese%20Buddhists%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; එසේම ඔවුහු චීන බුදුදහම සඳහා ද දායක වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=McIntire|first1=Suzanne|last2=Burns|first2=William E.|title=Speeches in World History|publisher=Infobase Publishing|isbn=9781438126807|page=87|url=https://books.google.com/books?id=L-6ghsWDMTAC&amp;q=%22Korean+thinkers+made+reciprocal+contributions+to+Chinese+Buddhism%22#v=snippet&amp;q=%22Korean%20thinkers%20made%20reciprocal%20contributions%20to%20Chinese%20Buddhism%22&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; මේ අතරින්: [[වොන්ච්‍යුක්]], [[වොන්හ්යෝ]], [[උයිසං]], [[කිම් හ්වාසං|මුසං]],&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Jr|first1=Robert E. Buswell|last2=Jr|first2=Donald S. Lopez|title=The Princeton Dictionary of Buddhism|publisher=Princeton University Press|isbn=9781400848058|page=187|url=https://books.google.com/books?id=DXN2AAAAQBAJ&amp;pg=PA187#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Poceski|first1=Mario|title=Ordinary Mind as the Way: The Hongzhou School and the Growth of Chan Buddhism|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198043201|page=24|url=https://books.google.com/books?id=5fwRXrVPh-cC&amp;pg=PA24#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wu|first1=Jiang|last2=Chia|first2=Lucille|title=Spreading Buddha's Word in East Asia: The Formation and Transformation of the Chinese Buddhist Canon|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231540193|page=155|url=https://books.google.com/books?id=IX7ICgAAQBAJ&amp;pg=PA155#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Wright|first1=Dale S.|title=The Zen Canon: Understanding the Classic Texts|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199882182|url=https://books.google.com/books?id=JfHQCwAAQBAJ&amp;pg=PT124#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; සහ සිල්ලා කුමාරයකු වූ [[කිම් ග්යෝ-ගක්]] යන පිරිස [[ජියුහුවා කන්ද]] චීන බුදු දහමේ [[චීනයේ පූජනීය කඳු|පූජනීය කඳු]] සතරෙන් එකක් බවට පත්කිරීමට මූලික වූහ.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Su-il|first1=Jeong|title=The Silk Road Encyclopedia|publisher=Seoul Selection|isbn=9781624120763|url=https://books.google.com/books?id=UgOwDAAAQBAJ&amp;pg=PT668#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Nikaido|first1=Yoshihiro|title=Asian Folk Religion and Cultural Interaction|publisher=Vandenhoeck &amp; Ruprecht|isbn=9783847004851|page=137|url=https://books.google.com/books?id=TozUCgAAQBAJ&amp;pg=PA137#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Leffman|first1=David|last2=Lewis|first2=Simon|last3=Atiyah|first3=Jeremy|title=China|publisher=RoughGuides|isbn=9781843530190|page=519|url=https://books.google.com/books?id=dA_QbQiZkB4C&amp;pg=PA519#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Leffman|first1=David|title=The Rough Guide to China|publisher=Penguin|isbn=9780241010372|url=https://books.google.com/books?id=FjqJAwAAQBAJ&amp;pg=PT509#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|title=DK Eyewitness Travel Guide: China|publisher=Penguin|isbn=9781465455673|page=240|url=https://books.google.com/books?id=rm7XCwAAQBAJ&amp;pg=PA240#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=29 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

8වන සියවස අගභාගය වන විට සිල්ලාව තුළ දේශපාලන අර්බුද හටගැනිණි. මෙය සිල්ලාව ඉන් අනතුරුවට බෙහෙවින් දුර්වල කළේ ය. පැරණි ‍බෙක්ජේවලින් පැවතෙන්නන් විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ස්ථාපනය කරන ලදී. උතුරින්, ගොගුර්යෝව ප්‍රාණවත් කරමින් කැරලි ඇති විය. මෙය [[පසුකාලීන තුන් රාජධානි|පසුකාලීන තුන් රාජධානි සමයේ]] ආරම්භය‍ ලෙස සැලකේ.

935දී [[සිල්ලාහි ග්යොංසුන්|ග්යොංසුන් රජු]] [[ගෝර්යෝ|ගෝර්යෝවට]] යටත් වන තෙක් තවත් අවුරුදු 267ක් පසුකාලීන සිල්ලාව පැවතිණි. ඉන් අනතුරුව වසර 992ක් පුරාවට රජවරුන් 56ක් විසින් පාලනය ගෙන ගිය සිල්ලා යුගය අවසන් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 266–269}}

===බල්හේ===
{{Main|බල්හේ}}

[[Image:Pressapochista4.jpg|thumb|170px|[[කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොරියාවේ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] ඇති බල්හේ කැටයම් සහිත ශිලා ලේඛනයක්]]
[[බල්හේ]] රාජ්‍යය පිහිටුවන ලද්දේ 698දී, එනම් ගොගුර්යෝ බිඳ වැටී වසර තිහකට පසුව ය. මෙය පැරණි ගොගුර්යෝහි උතුරු පෙදෙසේ පිහිටුවන ලද්දේ පැරණි ගොගුර්යෝ සෙන්පතියකු වූ [[දේ ජෝයොං]] විසිනි.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=14170 Dae Joyeong]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; බල්හේ රාජ්‍යය විසින් [[කොරියානු අර්ධද්වීපය|කොරියානු අර්ධද්වීපයේ]] උතුරු පෙදෙස්, මැංචූරියාවේ කොටසක් (එයට ඉතිහාසයේ වැඩි කලක් [[ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය|ලියාඕදොං අර්ධද්වීපය]] අයත් නොවී ය) අයත් වූ අතර, එය නූතන [[:en:Primorsky Krai|රුසියානු ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] දක්වා ව්‍යාප්ත විය. බල්හේ තමන් ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍යයක් ලෙස හඳුන්වා ගත්තේ ය. එය [[ටෑං රාජවංශය|ටෑං රාජවංශයේ]] සංස්කෘතිය වැළඳගත්තේ ය. විශේෂයෙන්ම රාජ්‍ය ව්‍යුහය, සහ භූ දේශපාලන පද්ධතිය අනුගමනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|pp=244–248}}&lt;/ref&gt;

සාපේක්ෂව සාමකාමී, ස්ථාවර රාජ්‍ය සමයක බල්හේ දියුණුවට පත් විය. විශේෂයෙන්ම මෙය සිදු වූයේ තුන්වන [[බල්හේ හි මුන්|මුන්]] (737–793) සහ [[බල්හේ හි සොන්|සොන්]] යන රජවරුන්ගේ සමයේ ය. කෙ‍සේනමුත්, 10වන සියවස වන විට බල්හේ රාජ්‍යය බෙහෙවින් දුර්වල වූ අතර 926දී [[ඛිටන් ජනයා|ඛිටන්]] [[ලියාඕ රාජවංශය]] විසින් බල්හේ ආක්‍රමණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;/&gt; බල්හේ හි අවසන් කිරුළහිමි කුමරු වූ [[දේ ග්වං-හ්යොන්]] ඇතුළු දසදහස් ගණන් අවතැන්වූවෝ ගෝර්යෝ වෙත සංක්‍රමණය වූහ.&lt;ref name=&quot;Goryeosa&quot; /&gt; ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තික රාජ්‍ය දෙක අතර ජාතික ඒකාබද්ධතාවක් ඇති කරමින් [[දේ ග්වං-හ්යොන්|දේ ග්වං-හ්යොන්ව]], [[වං ගොන්]] විසින් සිය රාජකීය පවුලට ඇතුළත් කරගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;Balhae&quot; /&gt;

බල්හේ රාජ්‍යයෙන් ඓතිහාසික වාර්තා කිසිවක් හමු නොවේ. එසේම ලියාඕවරුන් බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් ඉතිරි කර නැත. [[ගෝර්යෝ]] රාජ්‍යය විසින් ඇතැම් බල්හේ බිම් අවශෝෂණය කරගෙන එහි අවතැන්වූවන් පිළිගත්ත ද, එහි බල්හේහි ඉතිහාසය පිළිබඳ කිසිදු වාර්තාවක් නැත. [[සම්ගුක් සගි]] (&quot;රාජධානි තුනේ ඉතිහාසය&quot;), නැමැති ග්‍රන්ථයේ බල්හේ පිළිබඳ ඡේදයක් අන්තර්ගත වේ. නමුත් එහි බල්හේ රාජවංශ ඉතිහාසය පිළිබඳ සඳහන් නොවේ. 18වන සිය‍වසේ [[ජොසොන්]] රාජවංශ ඉතිහාසඥයකු වූ [[යු ද්‍යුක්ගොං]] කොරියානු ඉතිහාසයේ කොටසක් ලෙස බල්හේ රාජ්‍යය පිළිබඳ ක්‍රමවත් අධ්‍යයනයක් කර, මෙම යුගය සඳහා &quot;උතුරු සහ දකුණු රාජ්‍ය යුගය&quot; යන නාමය යෙදී ය.&lt;ref name=&quot;lhh balhae&quot;/&gt;

===පසුකාලීන තුන් රාජධානි===
{{Main|පසුකාලීන තුන් රාජධානි}}
පසුකාලීන තුන් රාජධානි යටතට (ක්‍රිව. 900 – 936) [[සිල්ලා]], [[හුබෙක්ජේ]] (&quot;පසුකාලීන [[බෙක්ජේ]]&quot;), සහ [[තේබොං]] (හුගොගුර්යෝ ලෙස ද හඳුන්වයි, &quot;පසුකාලීන [[ගොගුර්යෝ]]&quot;) යන රාජ්‍යයි.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.nate.com/dicsearch/pentry.html?s=K&amp;i=260575&amp;v=43 Later Three Kingdoms] at Encyclopedia of Korean Culture&lt;/ref&gt; මෙහි පසුව සඳහන් රාජධානි ද්විත්වය, [[පසුකාලීන සිල්ලා|පසුකාලීන සිල්ලාවේ]] බලය පරිහානියට යමින් පැවති අවධියේ බිහි විය. ඒවා බෙක්ජේ සහ ගොගුර්යෝහි අනුප්‍රාප්තිකයන් ලෙස හඳුන්වයි.

[[තේබොං]] (පසුකාලීන ගොගුර්යෝ) පිහිටුවන ලද්දේ බෞද්ධ භික්ෂුවක් වූ [[ගුං යේ]] විසිනි. සත්‍ය වශයෙන්ම ගුං යේ යනු සිල්ලාහි ග්යොංමුන් රජුගේ පුත්‍රයෙකි. ගුං යේ ඉපදුණු විට, ඔහු සිල්ලාවේ බිඳවැටීමට හේතු වන බවට අනාවැකියක් ප්‍රකාශ වූ නිසා ග්යොංමුන් අළුත උපන් බිළිඳාව මරා දැමීමට අණකළේ ය. නමුත් ගුං යේගේ පාලිකාව ඔහුව රැගෙන පලාගොස් හදාවඩා ගත්තා ය.&lt;ref&gt;[http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 Koreans in History/People/Program/KBS World Radio] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120301170726/http://world.kbs.co.kr/english/program/program_koreanstory_detail.htm?No=35144 |date=2012-03-01 }}. World.kbs.co.kr. Retrieved on 2013-07-12.&lt;/ref&gt; එතරම් ජනප්‍රිය නොවූ ගුං යේව, 918දී [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් බලයෙන් පහකරන ලදී. සිය ජනතාව අතර ජනප්‍රිය වූ වං ගොන් මුළු අර්ධද්වීපයම එක් රජයක් යටතේ එක්සත් කිරීමට තීරණය කළේ ය. 934දී ඔහු පසුකාලීන බෙක්ජේ රාජ්‍යයට පහර දුන් අතර එයට පසු වර්ෂයේ සිල්ලාව ද යටත් විය. 936දී, ගොර්යෝ රාජ්‍යය විසින් [[හුබෙක්ජේ]] ආක්‍රමණය කරන ලදී..&lt;ref&gt;[http://koreanhistory.info/Koryo.htm Goryeo Dynasty] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170619144349/http://koreanhistory.info/Koryo.htm |date=2017-06-19 }}, Korean History information!&lt;/ref&gt;

==කොරියාවේ ගෝර්යෝ රාජවංශය==
{{Main|ගෝර්යෝ}}
{{See also|ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව}}

[[File:Korea - Seoul - National Museum - Incense Burner 0252-06a.jpg|thumb|120px|left|කොරියානු [[ගෝර්යෝ]] රාජවංශ (918–1392) සෙලඩොන් [[සුවඳ දාහකය]]ක්, පිළිහුඩු වර්ණ [[සෙරමික් යටිඔපය|යටිඔපය]] සහිතයි.]]
[[ගෝර්යෝ]] රාජවංශය පිහිටුවන ලද්දේ ක්‍රි.ව. 918දී වන අතර එය 936වන විට කොරියාවේ පාලක රාජවංශය බවට පත් විය. &quot;ගෝර්යෝ&quot; යන්න නම් කරන ලද්දේ, [[ගෝර්යෝහි තේජෝ|වං ගොන්]] විසින් ගොගුර්යෝවෙන් පැවත එන්නක් ලෙස ය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ryu|first1=Howard Jisoo|title=Orderly Korea Unification: With the Guarantee of Stability in East Asia|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781462803323|page=145|url=https://books.google.com/books?id=ZrZ-PuddnnYC&amp;q=Goguryeo+descent#v=snippet&amp;q=Goguryeo%20descent&amp;f=false|accessdate=18 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=박|first1=종기|title=고려사의 재발견: 한반도 역사상 가장 개방적이고 역동적인 500년 고려 역사를 만나다|date=August 24, 2015|publisher=휴머니스트|isbn=9788958629023|url=https://play.google.com/store/books/details?id=Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdid=book-Qn6TCgAAQBAJ&amp;rdot=1&amp;source=gbs_vpt_read&amp;pcampaignid=books_booksearch_viewport}}&lt;/ref&gt; එය [[ගොගුර්යෝ|ගොගුර්යෝවේ]] අනුප්‍රාප්තිකයා ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කෙරිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=266}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Rossabi|first1=Morris|title=China Among Equals: The Middle Kingdom and Its Neighbors, 10th-14th Centuries|publisher=University of California Press|isbn=9780520045620|page=323|url=https://books.google.com/books?id=sNpD5UKmkswC&amp;q=%22As+the+self-proclaimed+successor+to+Koguryo+and+the+protector+of+Parhae+refugees%2C+many+of+them+of+Koguryo+origin%2C+Koryo+considered+the+northern+territories+in+Manchuria+its+rightful+legacy.%22#v=snippet&amp;q=%22As%20the%20self-proclaimed%20successor%20to%20Koguryo%20and%20the%20protector%20of%20Parhae%20refugees%2C%20many%20of%20them%20of%20Koguryo%20origin%2C%20Koryo%20considered%20the%20northern%20territories%20in%20Manchuria%20its%20rightful%20legacy.%22&amp;f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; වං ගොන් සිය නිවහන වූ [[ගේසොං]] නගරය, නව රාජවංශයේ අගනුවර ටලස නම්කරන ලදී. මෙම රාජවංශය විසින් 1392 තෙක් පාලනය ගෙන යන ලදී. මෙය &quot;කොරියාව&quot; යන ඉංග්‍රීසි නාමයේප්‍රභවය ලෙස ද සැලකෙයි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 120–121}}&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=151665 Korea]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt; 1170 සහ 1270 අතර කාලයේ රජය පාලනය කරන ලද්දේ [[ගෝර්යෝ හමුදා පාලනය|හමුදා නායකයන්]] විසිනි.

මෙම යුගයේ නීති සම්පාදනය සිදු වූ අතර සිවිල් සේවා පද්ධතියක් හඳුන්වා දුණි. [[බුදු දහම|බුදුදහම]] වැජඹුණු අතර අර්ධද්වීපය පුරාම එය ප්‍රචලිත විය. 12වන සහ 13වන සියවස් තුළ [[සෙලඩොන්]] කුඹල් කර්මාන්තය ප්‍රචලිත විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 360–361}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 122–123}} මෙකල ගෝර්යෝවේ සංස්කෘතික ජයග්‍රහණයන් ලෙස [[ත්‍රිපිටක කොරියානා]] ලී අච්චු 81,258ක් තුළට නිර්මාණය කිරීම,{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 309–312}} ලෝහ චල මුද්‍රණ ක්‍රමය හැඳින්විය හැක.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korean Classics : Asian Collections: An Illustrated Guide (Library of Congress - Asian Division)|url=https://www.loc.gov/rr/asian/guide/guide-korean.html|website=Library of Congress|publisher=United States Congress|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Gutenberg Bible|url=http://www.bl.uk/learning/timeline/item100565.html|website=British Library|publisher=The British Library Board|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Korea, 1000–1400 A.D. {{!}} Chronology {{!}} Heilbrunn Timeline of Art History {{!}} The Metropolitan Museum of Art|url=http://www.metmuseum.org/toah/ht/07/eak.html|website=The Met’s Heilbrunn Timeline of Art History|publisher=The Metropolitan Museum of Art|accessdate=19 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=Movable type - Oxford Reference|url=http://www.oxfordreference.com/view/10.1093/oi/authority.20110803100213284|website=Oxford Reference|publisher=Oxford University Press|accessdate=19 August 2016|doi=10.1093/oi/authority.20110803100213284}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Ebrey|first1=Patricia Buckley|last2=Walthall|first2=Anne|title=East Asia: A Cultural, Social, and Political History|publisher=Cengage Learning|isbn=1285528670|url=https://books.google.com/books?id=QfkWAAAAQBAJ&amp;q=%22Korea+led+the+world+in+inventing+metal+movable-type+printing+in+1234%22#v=snippet&amp;q=%22Korea%20led%20the%20world%20in%20inventing%20metal%20movable-type%20printing%20in%201234%22&amp;f=false|accessdate=19 August 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1018දී, [[ලියාඕ රාජවංශය|ඛිටන් අධිරාජ්‍යය]] විසින් ගෝර්යෝව ආක්‍රමණය කරන ලදී. නමුත් [[කුජු හි සටන|කුජු හි සටනේ දී]] එය පරාජය කිරීමට [[ගං ගම්-චන්]] සෙන්පතියා සමත් විය. ඛිටන් අධිරාජ්‍යය පරාජයට පත් කිරීමෙන් පසු, සියවසක් පමණ පැවති ස්වර්ණමය යුගයක් ගෝර්යෝව කරා එළැඹියේ ය. මෙම සමයේ දී මුද්‍රණ සහ ප්‍රකාශන කර්මාන්තය වර්ධනය වීම, අධ්‍යාපනය දියුණු වීම සහ දර්ශනය, සාහිත්‍යය, ආගම, සහ විද්‍යාව පිළිබඳ දැනුම ව්‍යාප්ත වීම වැනි විශිෂ්ට සංවර්ධනයන් රැසක්ම සිදු විය; 1100 වන විට, ප්‍රසිද්ධ විද්වතුන් සහ විද්‍යාඥයන් බිහි කළ විශ්වවිද්‍යාල 12ක් පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=61|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA61#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Bowman|first1=John|title=Columbia Chronologies of Asian History and Culture|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231500043|page=202|url=https://books.google.com/books?id=cYoHOqC7Yx4C&amp;q=%22The+Mongolian-Khitan+invasions+of+the+late+tenth+century+challenge+the+stability+of+the+Koryo+government%2C+but+a+period+of+prosperity+follows+the+defeat+of+the+Khitan+in+1018.%22#v=snippet&amp;q=%22The%20Mongolian-Khitan%20invasions%20of%20the%20late%20tenth%20century%20challenge%20the%20stability%20of%20the%20Koryo%20government%2C%20but%20a%20period%20of%20prosperity%20follows%20the%20defeat%20of%20the%20Khitan%20in%201018.%22&amp;f=false|accessdate=31 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1231දී, [[මොංගෝලියානුවන්]] සිය [[කොරියාවේ මොංගෝලියානු ආක්‍රමණ|කොරියානු ආක්‍රමණ]] මෙහෙයවන ලදී. වසර 39ක් තුළ, ප්‍රධාන යුධ ව්‍යාපාර හතක් මෙහෙයවූ නමුත් කොරියාව ආක්‍රමණය කිරීමට අපොහොසත් විය.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=72|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA72#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; දශක ගණනක සටන් අවසන් කරමින්, කොන්දේසි සහිතව යටත් වීම සඳහා ගෝර්යෝව සිය [[ගෝර්යෝහි වොන්ජොං|කිරුළහිමි කුමරුන්ව]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන්]] අගනුවර මොංගෝලියානුවන් වෙත පිටත් කළේ ය; මෙය පිළිගත් [[කුබ්ලයි ඛාන්]] සිය දියණියන්ගෙන් කෙනෙක් කොරියානු කිරුළහිමි කුමරුට සරණපාවා දුන්නේ ය.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot; /&gt; අනතුරුව ඉදිරි වසර 80ක කාලය තුළ ගෝර්යෝව පැවතියේ මොංගෝලියානුවන් පාලනය කළ [[චීනය|චීනයේ]] [[යුවාන් රාජවංශය|යුවාන් රාජවංශයේ]] [[යුවාන් පාලනය යටතේ කොරියාව|යටත් රාජ්‍යයක්]] ලෙසයි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 343–350}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=142–145}} වසර 80 තුළ මෙම ජාතීන් අතර සම්බන්ධතා ශක්තිමත් වූ අතර කොරියාවේ ඉන්පසු රජ වූ සියලු රජවරුන් විවාහ වූයේ මොංගෝලියානු කුමරියන් සමගයි.&lt;ref name=&quot;Mongols&quot; /&gt; යුවාන් රාජවංශයේ [[ගි අධිරාජිනිය|අවසාන අධිරාජිනිය]] ද කොරියානු කුමරියකි.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Currie|first1=Lorenzo|title=Through the Eyes of the Pack|publisher=Xlibris Corporation|isbn=9781493145164|page=181|url=https://books.google.com/books?id=hONCAwAAQBAJ&amp;pg=PA181#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=28 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

1350දී, අභ්‍යන්තර බල අරගල නිසා යුවාන් රාජවංශය ශීඝ්‍රයෙන් පරිහානියට පත් විය. මේ නිසා [[ගෝර්යෝහි ගොංමින්|ගොංමින්]] රජුට ගෝර්යෝ රජයේ නොයෙකුත් ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කිරීමට අවස්ථාව හිමි විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 351–353}} ගොංමින් හට නොයෙකුත් ගැටලු විසඳීමට සිදු විය. ඒ අතර ප්‍ර-මොංගෝලියානු වංශවතුන් සහ යුධ නිලධාරීන් ඉවත් කිරීම, ඉඩම් අයිතිය පිළිබඳ ගැටලුව, බෞද්ධ සහ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන් අතර මතභේද දුරලීම ආදිය ඒ අතර විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 152–155}} මෙම කලබලකාරී සමය තුළ, ගෝර්යෝව අවස්ථානුකූලව 1356දී [[ලියාඕයෑං]] ආක්‍රමණය කරන ලදී. එසේම 1356 සහ 1360දී විශාල [[ගෝර්යෝවේ රතු ජටා ආක්‍රමණ|රතු ජටාකරුව්නගේ ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයක් මැඬලන ලදී. 1364දී, [[චෝ යොං]] සෙන්පතියා විසින් ආක්‍රමණික මොංගෝලියානු [[ටුමෙන් (ඒකකය)|ටුමෙනය]] පරදවා ගෝර්යෝව පාලනයට මොංගෝලියානුවන් දැරූ අවසාන උත්සාහය ද ව්‍යර්ථ කරන ලදී. 1380 දශකයේ ගෝර්යෝව සිය අවධානය [[වොකෝවු]] තර්ජනය වෙත යොමු කළ අතර [[චෝ මුසොන්]] විසින් මුහුදු කොල්ලකාර නැව් සියගණනක් විනාශ කිරීම සඳහා [[කොරියාවේ නාවික ඉතිහාසය|නාවික කාලතුවක්කු හමුදාව]] නිර්මාණය කරන ලදී.

1392 වන තෙක් ‍ගෝර්යෝ රාජවංශය පැවතිණි. 1388දී කුමන්ත්‍රණයක් මගින් [[ජොසොන්]] රාජවංශයේ ආරම්භකයා වූ [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|ජෝසොන්හි තේජෝ]] බලය සියතට ගත් අතර, රජවරුන් දෙදෙනකු පසුපස හිඳ රාජ්‍යය මෙහෙයවීමෙන් පසු ඔහු විසින් 1392දී ජෝසොන් රාජවංශය පිහිටුවන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 369–370}}

==කොරියාවේ ජොසොන් රාජවංශය==
{{Main|ජොසොන්}}
[[File:조선 태조.JPG|thumb|left|[[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|තේජෝ රජුගේ]] උඩුකය]]
[[Image:Gyeongbok-gung palace-05 (xndr).jpg|thumb|250px|[[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය]]
[[File:Joseon plate mail in Gyeongbokgung Palace.jpg|thumb|කොරියානු ලෝහ සන්නාහයක්]]

===දේශපාලන ඉතිහාසය===
1392දී, පසුකලෙක තේජෝ යනුවෙන් හැඳින්වුණු [[ජෝසුන්හි තේජෝ රජ|යි සොං-ග්යේ]] සෙන්පතියා විසින් [[ජොසොන්]] රාජවංශය (1392–1897) පිහිටුවන ලදී. එය පැරණි රාජධානියක් වූ [[ගෝජොසොන්]] සඳහා ගෞරවයක් ලෙස නම්කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;naver1&quot;/&gt;&lt;ref&gt;සාහිත්‍යමය &quot;පැරණි ජොසොන්&quot;, යන වදන ක්‍රි.ව. 13වන සියවසේ දී පළමුවරට භාවිත වූයේ පුරාතන රාජධානිය, [[විමන් ජොසොන්]] රාජ්‍යයෙන් වෙන්කර දැක්වීමට භාවිත වූ අතර, දැන් එම වදන ජොසොන් රාජවංශයෙන් පුරාතන රාජ්‍යය වෙන්කර දැක්වීමට භාවිතා වේ.&lt;/ref&gt; මෙය [[කොන්ෆියුසියානුවාදය]] පදනම් කරගත් චින්තනය ආශ්‍රයෙන් ගොඩනැගුණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=160–163}} ජොසොන් රාජවංශය පුරා පැතිර තිබූ දර්ශනය [[කොරියානු කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] නම් වූ අතර, එය ධනවත්, සහ බලවත් තනතුරු හෙබ වූ විද්වතුන් වූ [[සොන්බි]] පාන්තිකයන් සඳහා එය පරමාදර්ශය විය.

තේජෝ විසින් අගනුවර [[සෝල්|හන්යං]] (වර්තමාන [[සෝල්]]) වෙත ගෙනගිය අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගය ඉදිකරන ලදී. 1394දී ඔහු විසින් [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය]] රටේ නිල ආගම ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලදී. එසේම ශක්තිමත් වංශවතුන්ගෙන් සැදුම්ලත් රාජ්‍යයක් බිහිකරන ලදී. ඔහුගේ පුත්‍රයා සහ මුණුපුරා වූ, [[ජෝසුන්හි තේජොං රජ|තේජොං රජු]] සහ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] යන රජවරු, රාජවංශයේ මුල්කාලයේ නොයෙකුත් පරිපාලන, සමාජයීය, සහ ආර්ථික ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කර රාජකීය අධිකාරය ස්ථාපනය කරන ලදී.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 371–375}}

15වන සහ 16වන සියවස්වල, සහ විද්‍යාව දියුණු කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;JoseonGold&quot;&gt;{{cite book|last1=Lee|first1=Kenneth B.|title=Korea and East Asia: The Story of a Phoenix|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780275958237|page=86|url=https://books.google.com/books?id=XrZQs-6KswMC&amp;pg=PA86#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt; ඒ අතරින් වඩාත් වැදගත් පාලකයකු වූ [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] (රාජ්‍ය සමය.1418–50), විසින් කොරියානු මර්ණමාලාව වූ [[හංගුල්]] ප්‍රකාශයට පත්කළේ ය. මෙම ස්වර්ණමය යුගය&lt;ref name=&quot;JoseonGold&quot; /&gt; තුළ සංස්කෘතික, සහ විද්‍යාත්මක ක්ෂේත්‍රයන්හි වැදගත් සංවර්ධනයන් සිදු විය. එහි දී මුද්‍රණය, [[වර්ෂාමානය|කාලගුණ විද්‍යාත්මක නිරීක්ෂණ]], තාරකා විද්‍යාව, දින දර්ශන විද්‍යාව, [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]], යුධ තාක්ෂණය, භූගෝල විද්‍යාව, සිතියම් විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව සහ කෘෂිකර්ම විද්‍යාව යන ක්ෂේත්‍රයන්හි අසමසම නිර්මාණ බිහි විය.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Selin|first1=Helaine|title=Encyclopaedia of the History of Science, Technology, and Medicine in Non-Westen Cultures|publisher=Springer Science &amp; Business Media|isbn=9789401714167|pages=505–506|url=https://books.google.com/books?id=GzjpCAAAQBAJ&amp;pg=PA505#v=onepage&amp;q&amp;f=false|accessdate=27 July 2016|language=en}}&lt;/ref&gt;

මාලිගයේ අභ්‍යන්තර අරගල, ජනතා අසහනය සහ වෙනත් දේශපාලන අරගල නිසා රාජ්‍යය ව්‍යාකූලත්වයට පත් වූ අතර 1592 සහ 1598 වර්ෂවල සිදු වූ [[ඉම්ජින් යුද්ධය|ජපන් ආක්‍රමණ]] මෙම තත්ත්වය තීවුකළේ ය. [[ටොයොටොමි හිදෙයොෂි]] සිය හමුදා මෙහෙයවමින් කොරියාව ඇතුළු [[ආසියාව|ආසියානු මහාද්වීපය]] ආක්‍රමණයට උත්සාහ දැරූ නමුත්, [[මිං චීනය|මිං චීනයේ]] ආධාර ලබා කොරියානු හමුදා ඔවුන්ව පරාජයට පත් කළහ. මෙම යුද්ධයේ දී, නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ගේ නැගී ඒම සහ [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්වල]] දායකත්වය කැපීපෙනිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp= 190–195}}

යුද්ධයෙන් පසු කොරියාව නැවත යථා තත්ත්වයට පත්වීමට උත්සාහ දරන විට [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|1636දී මැංචු ආක්‍රමණ]] එල්ල විය. එකිනෙකට වෙනස් විදේශ ප්‍රතිපත්තීන් නිසා රාජසභාව බෙදීමට ලක් වූ අතර සිහසුනට උරුමකරු නම්කිරීම ද බොහෝ දේශපාලන අරගලවලින් පසුව සිදු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 413–416}}

18වන සියවසේ [[ජෝසුන්හි යොංජෝ රජ|යොංජෝ]] සහ [[ජෝසුන්හි ජොංජෝ රජු|ජොංජෝ]] යන රජවරුන්ගේ සමය සාමාකාමී යුගයක් වූ අතර ඔවුහු ජොසොන් රාජවංශයේ පුනරුදයක් ඇතිකරමින් ඉහළ නිලතල දැරූ කොන්ෆියුසියානු විද්වතුන්ගේ බලතල ලිහිල් කිරීමට දේශපාලන ප්‍රතිසංස්කරණ සිදු කළහ.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=421–424}}{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 421–424}}

කෙසේනමුත්, රජයේ දූෂණ සහ සමාජයීය අසහනය ඉන්පසු වර්ෂවල රජයන්නට විය. මෙය නොයෙකුත් සිවිල් පිබිදීම් සහ කැරැලි සඳහා හේතු විය. 19වන සියවසේ අගභාගයේ රජය විසින් විවිධ ප්‍රතිසංස්කරණ ඉවත් කරන ලදී. නමුත් දැඩි හුදකලා ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි. මෙය කොරියාව සඳහා &quot;[[තවුස් රාජධානිය]]&quot; යන අන්වර්ථ නාමය පටබැඳීමට හේතු විය. මෙම ප්‍රතිපත්තිය ප්‍රධාන වශයෙන්ම බටහිර [[අධිරාජ්‍යවාදය|අධිරාජ්‍යවාදයෙන්]] බේරීම සඳහා වුවත්, මෙය දිගු ජොසොන් රාජවංශය විවෘත වෙළඳාම සඳහා විවෘත වීමට පෙර [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලන]] යුගයක් සඳහා හේතු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 469–470}}

===සංස්කෘතිය සහ සමාජය===
[[Image:Koreans oldest pic 3.jpg|150px|thumb|1863දී ගන්නා ලද [[යැංබැන්]] කොරියානුවන් නිරූපිත පැරණිතම ඡායාරූපවලින් එකක්]]
කොරියාවේ සංස්කෘතිය [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] දර්ශනය මත පදනම් වූ, සදාචාරය, ධාර්මිකතාව, සහ ප්‍රායෝගික සදාචාර ප්‍රතිපත්ති අනුව හැඩගැසුණකි. විද්වත් අධ්‍යාපනය කෙ‍රෙහි පැවති පුළුල් ප්‍රතිචාර නිසා පෞද්ගලික ශාස්ත්‍රාල සහ අධ්‍යාපන ආයතන බිහි විය. ඉතිහාසය, භූගෝල විද්‍යාව, වෛද්‍ය විද්‍යාව, සහ කොන්ෆියුසියානු මූලධර්ම පිළිබඳ නොයෙකුත් ග්‍රන්ථ ලියැවිණි. සිතුවම් ශිල්පය, විචිත්‍ර අක්ෂර කලාව, සංගීතය, නර්තනය, සහ [[පෝසිලේන්|සිරිමැටි කලාව]] වැනි කලාවන් දියුණු විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 391–401}}

මෙම යුගයේ සිදු වූ වඩාත් වැදගත්ම සංස්කෘතික සිදුවීම ලෙස 1446දී [[මහා සේජොං|මහා සේජොං රජු]] විසින් කොරියානු වර්ණමාලාව වූ ''[[හුන්මින් ජොංගොම්]]'' (පසුකලෙක ''[[හංගුල්]]'' ලෙස හඳුන්වන ලදී) ප්‍රකාශයට පත්කිරීම දැක්විය හැක.&lt;ref&gt;[http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html Hangul] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170707183351/http://www.korean.go.kr/eng_hangeul/setting/001.html |date=2017-07-07 }}, The National Institute of the Korean Language&lt;/ref&gt; මෙම යුගය තුළ වෙනත් විවිධ සංස්කෘතික, විද්‍යාත්මක, සහ තාක්ෂණික සංවර්ධනයන් ද සිදු විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005a|pp=168–173}}

ජොසොන් රාජවංශ සමයේ, පැවති සමාජ ධූරාවලිය කොරියාවේ සමාජ සංවර්ධනයට හේතු විය. එම ධූරාවලිය තුළ රජු සහ රාජකීය පවුල මුලසුන හෙබවූහ. එහි ඊළඟට සිවිල් හෝ යුධ නිලධාරී කණ්ඩායම් සහ කුලී ගොවීන්ගේ හා වහලුන්ගේ සේවය ලබා ගෙන රජය වෙනුවෙන් සේවය කළ ''[[යැංබැන්]]'' නැමැති ඉඩම් හිමියන් ද වූහ.

මධ්‍යම පාන්තිකයන් වූ ''ජුංගින්'' ජනයා, ලිපිකරුවන්, වෛද්‍ය නිලධාරීන්, විද්‍යාවට අදාළ ක්ෂේත්‍රයේ කාර්මිකයන්, සිත්තරුන් සහ සංගීතඥයන් වැනි විවිධ ක්ෂේත්‍රවල විශේෂඥයන් වූහ. ගොවීන් වැනි සාමාන්‍ය ජනයා කොරියාවේ වැඩිම පිරිසක් සිටි පන්තිය ලෙස සැලකෙයි. ඔවුනට බදු ගෙවීම, ශ්‍රමය සැපයීම, සහ යුධහමුදාවේ සේවය කිරීම වැනි වගකීම් පැවතිණි. රජයට බදු ගෙවීමෙන් පසු, ඔවුනට බිම් අස්වැද්දීමට සහ වගාකිරීමට අවසර හිමි විය. සමාජයේ පහළම පන්තියට කුලී ගොවීන්, වහලුන්, විනෝදය ගෙනදෙන්නන්, කම්කරුවන්, කාර්මිකයන්, වෛශ්‍යාවන්, යකැදුරුවරුන්, රස්තියාදුකාරයන්, වසලයන්, සහ අපරාධකරුවන් අයත් වූහ. වහල් තත්ත්වය ප්‍රවේණික උරුමයක් වුව ද, ඔවුන්ව නිල වශයෙන් ප්‍රකාශිත මිල ගණන් අනුව විකිණීමට හෝ නිදහස් කිරීමට හැකි විය. නමුත් ඔවුනට අයහපත් ලෙස සැලකීම තහනම් විය.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 387–389}}

17වන සියවසේ අගභාගයේ දේශපාලන, ආර්ථික, සහ සමාජයීය වෙනස්කම් සිදුවීමත් සමග මෙම ''යැංබැන්'' මූලික කරගත් පද්ධතිය වෙනස් වන්නට විය. 19වන සියවසවන විට, නව වෙළඳ කණ්ඩායම් බිහි වූ අතර සමාජ සචලතාව හේතුවෙන් ''යැංබැන්'' පන්තිය ව්‍යාප්ත විය. මෙලෙසින් පැරණි පන්ති පද්ධතිය දුර්වල වන්නට විය. 1801දී කොරියානු රජය විසින් රජයේ වහලුන්ට නිදහස ප්‍රදානය කරන ලදී. 1894 වනවිට මෙම සමාජ පන්ති ක්‍රමය කොරියාවෙන් අතුගා දැමිණි.{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|pp= 435–437}}

===විදේශීය ආක්‍රමණ===
{{Main|කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|කොරියාවට එරෙහි ප්‍රංශ යුධ ව්‍යාපාරය (1866)|ගෝමුන් දූපතේ සිද්ධිය}}

[[Image:KoreanEmbassy1655KanoTounYasunobu.jpg|thumb|300px|[[ජොසොන් ටොංසින්සා|ජපානය වෙත කොරියානු දූතගමන්]], 1655, කානෝ ටොවුන් යසුනෝබුගේ යැයි විශ්වාස කෙරේ; [[බ්‍රිතාන්‍ය කෞතුකාගාරය]].]]

කොරියාවට [[කොරියාවේ ජපන් ආක්‍රමණ (1592–1598)|1592 සිට 1598 දක්වා ජපන් ආක්‍රමණ]] ද්විත්වයකට මුහුණදීමට සිදු විය. (''[[ඉම්ජින් යුද්ධය]]'' හෙවත් ''සත් වාර්ෂික යුද්ධය'') යුද්ධයට පෙර කොරියාව විසින් ජපානයේ කොරියාව ආක්‍රමණය පිළිබඳ සොයා බැලීමට රාජ දූතයන් කණ්ඩායම් දෙකක් පිටත්කර හරින ලදී. කෙසේනමුත් ඔවුන්ගෙන් ලැබුණේ එකිනෙකට වෙනස් වාර්තා 2කි. මේ හේතුවෙන් දේශපාලඥයින් කණ්ඩායම්වලට බෙදෙන විට පූර්ව ආරක්ෂක පියවර පිළිබඳ යොමු වූයේ අඩු අවධානයකි.

මෙම තත්ත්වය නිසා නාවික සෙන්පති [[යි සුන්-සින්]]ට ප්‍රමුඛත්වය හිමි විය. ඔහු පසුකලෙක ජපන් ආක්‍රමණවල දී, ඔහු විසින් සිය යකඩ උල් සහ කාලතුවක්කු සවිකරන ලද, [[කැස්බෑ නැව|කැස්බෑ නැව්]] ආධාරයෙන් ජපන් හමුදා පහසුවෙන් පරාජය කරන ලදී{{sfn|Hawley|2005|p=195f}}{{sfn|Turnbull|2002|p=244}}&lt;ref name=&quot;Roh 2004, 13&quot;&gt;Roh, Young-koo: &quot;Yi Sun-shin, an Admiral Who Became a Myth&quot;, ''The Review of Korean Studies'', Vol. 7, No. 3 (2004), p.13&lt;/ref&gt;). එසේම [[හ්වාචා]] භාවිතය නිසා ජපනුන්ගේ ගොඩබිම් ආක්‍රමණ වැළැක්වීම පහසු විය.

අනතුරුව, [[කොරියාවේ පළමු මැංචු ආක්‍රමණය|1627දී]] සහ [[කොරියාවේ දෙවන මැංචු ආක්‍රමණය|නැවත 1636දී මැංචු ආක්‍රමණ එල්ල විය]]. ඉන් අනතුරුව කොරියාවට [[ක්විං]] අධිරාජ්‍යයේ අධිශ්වරභාවය පිළිගැනීමට සිදු විය. කොරියානුවන් චීනය වෙත යටහත්ව කටයුතු කළ ද, මිංවරුනට මෙන් නොව මැංචුවරුන්ට ඔවුන් සැලකූයේ අවඥාසහගතව ය.

19වන සියවසේ දී, ජොසොන් රාජ්‍යය චීනය හැර සෙසු ජාතීන්ට දේශසීමා වසා දැමීමෙන් වි‍දේශ බලපෑම් අවම කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. 1853දී [[:en:USS South America|USS සවුත් ඇමරිකා]] නම් වූ ඇමරිකානු කාලතුවක්කු නැව, දින 10ක් සඳහා [[බුසන්]] වෙත ළඟා වූ අතර, දේශීය නිලධාරීන් සමග සබඳතා පැවැත්වීඹ ඔවුන්ගේ අරමුණ විය. 1855දී සහ 1865දී ඇමරිකන් නැව් කිහිපයක්ම කොරියාවේ දී කැඩුණු අතර, එහි දී ඔවුනට හොඳින් සලකා මව්බිම් බලා යාම පිණිස චීනය වෙත පිටත්කර හරින ලදී. ක්විං චීනය සහ [[පළමු අබිං යුද්ධය|පළමු]] හා [[දෙවන අබිං යුද්ධය|දෙවන අබිං යුද්ධ]] ඇතුළු විදේශ ආක්‍රමණ සහ ගිවිසුම් පිළිබඳ ජොසොන් රාජසභාව දැඩි අවධානයක් යොමුකළහ. මේ හේතුවෙන් බටහිර සමග ඔවුන් පැවැත් වූ විනිමය සබඳතා සෙමින් සිදුවීමේ ප්‍රතිපත්තියක් අනුගමනය කෙරිණි.

1866දී, නොයෙකුත් වධහිංසා පැමිණුන ද, කොරියානුවන් විශාල ප්‍රමාණයක් කතෝලික ආගම වැළඳගත් අතර, ජොසොන් රාජසභාව විසින් ප්‍රංශ කතෝලික මිෂනාරිවරුන් සහ ආගම වැළඳගත් කොරියානුවන්ව සමූලඝාතනය කරන ලදී. එම වර්ෂයේ අවසාන කාලයේ, ප්‍රංශ ජතිකයින් විසින් ගංග්හ්වා දිවයින ආක්‍රමණය කර එහි භූමිය අත්පත් කරගන්නා ලදී. කොරියානු හමුදාව දැඩි පරාජයට ලක් වූ නමුත්, ප්‍රංශ ජාතිකයෝ එම දූපත අත්හලහ.

1866දී, ''ජනරාල් ෂර්මන්'' නම් වූ ඇමරිකාවට අයත් සන්නාහ වෙළඳ රුවල් නැව කොරියාව වෙළඳාමට විවෘත කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. වැරදි නිවේදනයකින් පසු, නැව ගඟ දිගේ ඉහළට යාත්‍රා කොට ප්යොංග්යෑං අසල නැංගුරම් ලන ලදී. කොරියානු නිලධාරීන් විසින් ඔවුනට පිටවීමට නියෝග කරනු ලැබූ විට, ඇමරිකන් නැවියන් කොරියානු ස්වදේශිකයන් සිව්දෙනකු මරා දැමූ අතර, යුධ නිලධාරියකුව පැහැරගෙන දින හතරක් පුරා පැවති සටනකට මඟපෑදී ය. නැව විනාශ කිරීමට ගත් අසාර්ථක උත්සාහයන් දෙකකින් පසු, අවසානයේ කොරියානු [[ගිනි නැව්]] විසින් එම නැව ගිනිතබා පුපුරුවා හරින ලදී.
{{Wikisource|Littell's Living Age/Volume 129/Issue 1662/A Glimpse of the Korea|1876 බ්‍රිතාන්‍ය නැවක් කොරියාව වෙත කළ සංචාරය පිළිබඳ විස්තරය}}
මෙම සිදුවීම පසුකාලීනව සිදු වූ [[:en:USS Pueblo (AGER-2)|USS පුවෙබ්ලෝ]] සිදුවීමට හේතුපාදක වී යැයි DPRK සලකනු ලබයි.

මෙයට ප්‍රතිචාරයක් ලෙස, එක්සත් ජනපදය යුධමය ක්‍රියාමාර්ගයක් වශයෙන්, 1871දී පසුබැසීමට ප්‍රථම ගංග්හ්වා දිවයිනේ කොරියානුවන් 243 දෙනකු ඝාතනය කළේ ය. මෙම සිද්ධිය කොරියාවේ [[සින්මියැංග්යෝ]] ලෙස හඳුන්වයි. වසර පහකට පසු, සිය හුදකලා ප්‍රතිපත්තිය අවසන් කරමින් කොරියාව, ජපානය සමග වෙළඳ ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලද අතර, 1882දී එක්සත් ජනපදය සමග ද ගිවිසුමක් අත්සන් කරන ලදී.

1885දී, [[එක්සත් රාජධානිය]] විසින් [[ගොමුන් දූපතේ සිද්ධිය|ගොමුන් දූපත]] අල්ලාගත් අතර, 1887දී ඔවුන් පසුබසින ලදී.

ගතානුගතික රාජසභාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණ පාර්ශ්වය අතර පැවති ඝට්ටනය 1884දී [[ගස්පින් කුමන්ත්‍රණය|ගස්පින් කුමන්ත්‍රණයට]] හේතු විය. ප්‍රතිසංස්කරණකරුවන් අපේක්ෂා කළේ කොරියානුවන්ගේ සමාජ අසමානතාවය ප්‍රතිසංස්කරණය කොට සමාජ සමානාත්මතාව ඇති කර, [[යැංබැන්]] පාන්තිකයන්ගේ වරප්‍රසාද අහෝසි කිරීමටයි. පතිසංස්කරණවාදීන්ට ජපානයේ සහාය ද හිමි විය. නමුත් මින් අගබිසවගේ ආරාධනය පරිදි පැමිණි ක්විං හමුදා ඔවුනට බාධා සිදුකළහ. මෙම චීන හමුදා පිටව ගිය ද, එහි ජනරාල්වරයා වූ [[යුවාන් ෂිකායි]] 1885-1894 අතරකාලයේ කොරියාවේ නතර වී එහි කොරියානු සබඳතා මෙහෙයවී ය. 1885දී චීනය විසින් පාලනය කළ, ටෙලිග්‍රාෆ් සබඳතාව කොරියාවට ලබා දී කොරියාව සහ චීනය යා කරන ලදී. චීනයේ අවසරය පරිදි කොරියාව තුළ රුසියානු (1884), ඉතාලි (1885), ප්‍රංශ (1886), එක්සත් ජනපද, ජපන් තානාපති කාර්යාල පිහිටුවන ලදී. චීනය ටෝකියොවෙන් හැර බටහිර රටවලින් තානාපති කාර්යාල වෙත ලැබුණු හුවමාරු අවහිර කිරීමට උත්සාහ ගත්තේ ය. ක්විං රජය විසින් ණය ලබාදෙන ලදී. ජපන් වෙළඳුන්ව අවහිර කරමින් චීනය සිය වෙළඳාම දියුණු කොට කොරියාවේ වෙළඳාමේ මූලිකත්වය ගත්තේ ය. 1888 සහ 1889 වර්ෂවල චීන ප්‍රතිරෝධී කැරලි ඇති විය. මෙහි දී චීන වෙළඳසැල් ගිනිතබන ලදී. ජපානය ක්‍රමයෙන් විශාලතම විදේශ ප්‍රජාව සහ විශාලතම වෙළඳ සහකරු බවට පත් විය.{{sfn|Seth|2010|p=225}}

[[මෙයිජි යුගය|ශීඝ්‍ර නවීකරණයට ලක් වූ ජපානය]] 1876දී කොරියාවට එහි වරායයන් විවෘත කරන ලෙස නියෝගකළේ ය. [[පළමු චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895) මෙය ක්විං අධිරාජ්‍යයට සිදුකළ මහත් පහරක් විය. 1895දී, ජපනුන් විසින් රුසියානු සහාය ලබාගැනීමට තැත්කළ [[කොරියාවේ මියොං‍සොං අධිරාජිනිය|මියොංසොං අධිරාජිනියගේ]] ඝාතනය සිදු කළ අතර,{{sfn|Schmid|2002 |p=72}}{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|p=43}} ඔවුහු රුසියානුවන්ට කොරියාවෙන් පසුබැසීමට නියෝග කළහ.

==නූතන ඉතිහාසය==
{{anchor|නූතන}}

===කොරියානු අධිරාජ්‍යය (1897–1910)===
{{Main|කොරියානු අධිරාජ්‍යය}}
{{Further|ග්වංමු ප්‍රතිසංස්කරණය}}

[[ප්‍රථම චීන-ජපන් යුද්ධය|චීන-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1894–1895), චීනය සහ ජපානය අතර 1895දී [[ෂිමොනොසෙකි ගිවිසුම]] ඇති විය. එමගින් කොරියාව සහ චීනය අතර පැවති සම්ප්‍රදායික සබඳතා අහෝසි කිරීමට නියම විණි. මෙහි ප්‍රතිඵලවක් ලෙස ජොසොන් රාජ්‍යයට සම්පූර්ණ නිදහස හිමි වූ අතර, මෙම යුගය පුරා පැවති පැරණි දේශපාලන බලපෑම් අවසන් විය.

1897දී, ජොසොන් රාජ්‍යය [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය]] ලෙස නම්කෙරුණු අතර, ගෝජොං රජු, [[කොරියාවේ ගෝජොං|ගෝජොං අධිරාජයා]] ලෙස හැඳින්විණි. ගෘහස්ථ ප්‍රතිසංස්කරණ, යුධ හමුදා ශක්තිමත් කිරීම, වානිජ්‍යය සහ කර්මාන්ත සංවර්ධනය, සහ ඉඩම් හිමිකම් සමීක්ෂණය මගින් අධිරාජ්‍යයේ රජය ශක්තිමත් කිරීමට අරමුණු කෙරිණි. [[නිදහස් සමාජය]] වැනි සංවිධාන ජොසොන් ජනයාගේ අයිතිවාසිකම් ඉල්ලා සිටීමට නොයෙකුත් පෙළපාලි සංවිධානය කළ අතර, නමුත් රජයේ ඒකාධිකාර බලය හමුවේ ඒවා විසිරුවා හැරිණි.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 51-55}}

[[රුසියානු-ජපන් යුද්ධය|රුසියානු-ජපන් යුද්ධයේ දී]] (1904–1905) ජපානය විසින් පරාජය කරන තෙක්ම, අධිරාජ්‍යය තුළ රුසියානු බලපෑම ශක්තිමත් විය. ගෝජොං අධිරාජයාගේ නියමය හෝ මුද්‍රාව නොමැතිව ඇති වූ [[ඉයුල්සා ගිවිසුම|1905 ආරක්ෂක ගිවිසුම]] මගින් 1905 නොවැම්බර් 17වන දින කොරියාව, ජපානයේ ආරක්ෂක රාජ්‍යයක් බවට පත් විය.{{sfn|Association of Korean History Teachers|2005b|pp= 58-61}}{{sfn|Lee Ki-baik|1984|pp= 309–317}}

මෙම ගිවිසුම අත්සන් කිරීමෙන් පසු, නොයෙකුත් විද්වත්හු නිදහස් ව්‍යාපාර ලෙස විවිධ සංවිධාන ගොඩනැගූහ. 1907දී, ආරක්ෂක ගිවිසුමට එරෙහිව කටයුතු කිරීම සඳහා [[1899 සහ 1907 හේග් සම්මුති|දෙවන හේග් සම්මුතිය]] වෙත [[හේග් රහස් දූත ව්‍යාපාරය|රහස් දූතයින්]] පිටත්කර හැරි බව හෙළිවීමෙන් පසු ජපනුන් විසින් ගෝජොංහට සිහසුන අත්හැරීමට නියෝග කරන ලදී. මෙමගින් සිහසුන ගෝජොං‍ගේ පුත්‍රයා වූ [[කොරියාවේ සුන්ජොං අධිරාජයා|සුන්ජොං අධිරාජයාට]] හිමි විය. 1909දී, නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[අන් ජුං-ග්‍යුන්]] විසින් [[කොරියාවේ නේවාසික-ජනරාල්වරයා|කොරියාවේ හිටපු නේවාසික-ජනරාල්වරයා]] වූ [[ඉටෝ හිරොබුමි]] ඝාතනය කරන ලද්දේ, ඉටෝ කොරියානු දේශපාලනයට ඇඟිලි ගැසීම නිසායි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;&gt;{{harvnb|Hoare|Pares|1988|pp= 50–67}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.korea.net/news.do?mode=detail&amp;guid=45163 An Jung-geun] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190101100357/http://www.korea.net/news.do?mode=detail&amp;guid=45163 |date=2019-01-01 }}, Korea.net&lt;/ref&gt; මේ හේතුවෙන් ජපන්නු සියලු දේහපාලන සංවිධාන තහනම් කර කොරියාව ඈඳාගැනීමට සැලසුම් කළහ.

===ජපන් පාලනය (1910–1945)===
{{Main|ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය}}
[[File:Korean Liberation Army.JPG|thumb|220px|alt=Korean Liberation Army alt text|[[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]].]]
1910දී [[ජපන් අධිරාජ්‍යය|ජපානය]] විසින් [[ජපන්-කොරියා ඈඳාගැනීමේ ගිවිසුම]], මගින් [[කොරියානු අධිරාජ්‍යය|කොරියාව]] උපක්‍රමශීලීව ඈඳාගන්නා ලදී. එමගින් 1965දී මීට පෙර කොරියාව, ජපානය සමග ඇතිකරගත් සියලු ගිවිසුම් නිෂ්ප්‍රභ කෙරිණි. එම ගිවිසුම් කොරියාවේ දී අනුමත නොවීම සහ කොරියානු අධිරාජයා එය මුද්‍රාව තබා සනාථ නොකිරීම ආදී සාධක එයට හේතු වශයෙන් ජපනුන් විසින් ප්‍රකාශ කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Kawasaki|first=Yutaka|title=Was the 1910 Annexation Treaty Between Korea and Japan Concluded Legally?|journal=Murdoch University Journal of Law|volume=3|issue=2|date=July 1996|url=http://www.murdoch.edu.au/elaw/issues/v3n2/kawasaki.html|accessdate=2007-06-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://english.chosun.com/site/data/html_dir/2010/05/11/2010051101277.html Japan's Annexation of Korea 'Unjust and Invalid'], Chosun Ilbo, 2010-05-11. Retrieved 2010-07-05.&lt;/ref&gt; කොරියාව, [[ජපානය]] විසින් පාලනය කරන ලද්දේ [[කොරියාවේ අග්‍රාණ්ඩුකාරයා|අග්‍රාණ්ඩුකාරයකු]] විසිනි. මෙය 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය [[දෙවන ලෝක යුද්ධයේ මිත්‍ර පාර්ශ්වය|මිත්‍ර පාර්ශ්ව හමුදාවලට]] යටත්වන තෙක්ම පැවති අතර, ඉන් අනතුරුව ජොසොන් රාජවංශයේ සිට පරමාධිපත්‍ය බලය [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] වෙත පැවරිණි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt;

ඈඳාගැනීමෙන් පසු, ජපානය කොරියානු සම්ප්‍රදායයන් සහ සංස්කෘතිය යටපත් කරමින්, ජපනුන්ගේ වාසිය සඳහා නීති සම්පාදනය කළේ ය.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt; යුරෝපීය-ආරේ [[ප්‍රවාහනය|ප්‍රවාහන]] සහ [[සන්නිවේදනය|සන්නිවේදන]] ජාල දේශය පුරා ස්ථාපනය කරමින් ශ්‍රමය සහ සම්පත් උරාගන්නා ලදී. මෙම ජාලයන් බොහෝමයක් කොරියානු යුද්ධයේ දී විනාශ විය. බැංකු පද්ධතිය ශක්තිමත් කළ අතර කොරියානු මුදල් භාවිතය තහනම් කරන ලදී. ජපනුන් විසින් [[ජොසොන්]] ධුරාවලිය ඉවත් කරන ලද අතර [[ග්යොංබොක්ගුං]] මාලිගයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් විනාශ කර එහි රජයේ කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලක් ස්ථාපනය කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{ko}} [http://100.naver.com/100.nhn?docid=722442 After the reconstruction Gyeongbok Palace of 1865–1867]{{භින්න වූ සබැඳි|date=January 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} at [[Doosan Encyclopedia]]&lt;/ref&gt;

1919 ජනවාරි මස, [[ගෝජොං අධිරාජයා]] මියයාමත් සමග (වසදීමෙන් සිදු වූ බවට කටකතා පැතිරිණි), 1919 මාර්තු 1වන දා සිට ජපන් ආක්‍රමණිකයන්ට එරෙහි පෙළපාලි රටපුරා පැනැගිණි. ([[මාර්තු 1 ව්‍යාපාරය]]). හමුදාව මගින් මෙම ව්‍යාපාරය යටපත් කෙරුණු අතර, එහිදී ජපන් සොල්දාදුවන් විසින් 7,000ක් පමණ ජනයා මරාදමන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/eb/article-9050797?query=march%20first%20movement&amp;ct= March 1st Movement]&lt;/ref&gt; ජපන් වාර්තාවල ජනසහභාගීත්වය මිලියන බාගයකට වඩා අඩු ලෙස සඳහන් වුව ද, මිලියන 2ක පමණ ජනයා සාමකාමී, ප්‍ර-විමුක්ති පෙළපාලිවලට සහභාගී වන්නට ඇතැයි අනුමාන කෙරේ.&lt;ref name=&quot;Ki-Baik 340&quot;&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|pp=340–344}}&lt;/ref&gt; මෙම ව්‍යාපාරයට, 1919 එක්සත් ජනපද ජනපති [[වුඩ්රෝ විල්සන්|වුඩ්රෝ විල්සන්]] විසින් යුරෝපීයයන්ගේ යටත් විජිත පාලනය අවසන් කර ස්වෛරී රාජ්‍ය ලෙස නැගී සිටීමට තමන් සහාය දෙන බවට සිදු කළ ප්‍රකාශය ද පෙළඹවීමක් ඇතිකළේ ය.&lt;ref name=&quot;Ki-Baik 340&quot;/&gt; විල්සන් කොරියානු නිදහස පිළිබඳ කිසිදු ප්‍රකාශයක් රක නොමැත. නමුත් සමහරවිට ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ප්‍ර-ජපන් පාර්ශ්ව, කොරියානු අර්ධද්වීපය හරහා චීනය වෙත වෙළඳ ආක්‍රමණ සිදු කිරීමට අපේක්ෂා කරන්නට ඇත.

මාර්තු 1 ව්‍යාපාරයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස චීනයේ [[ෂැංහයි]] නුවර, [[කොරියානු සමූහාණ්ඩුවේ ප්‍රාදේශීය රජය]] ස්ථාපනය කෙරිණි. මෙමගින් විමුක්ති ප්‍රයත්න සහ ජපන් පාලනයට එරෙහි ප්‍රතිරෝධීන් මෙහෙයවන ලදී. ප්‍රාදේශීය රජයේ ඇතැම් ජයග්‍රහණ ලෙස, 1920 [[චිංෂැන්ලිහි සටන]] සහ 1932 [[යූන් බොං-ගිල්|චීනයේ ජපන් යුධ නායකත්වයට පහර දීම]] ආදිය දැක්විය හැක. 1919 සහ 1948 අතර කාලයේ ප්‍රාදේශීය රජයට, කොරියානු ජනයා අතර නීත්‍යානුකූල රජය ලෙසට පිළිගැනීම හිමි විය. මෙහි නීත්‍යානුකූලභාවය [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] බිහිවීමට පූර්විකාව සැපයී ය.&lt;ref&gt;[http://korea.assembly.go.kr/res/low_01_read.jsp?boardid=1000000035 Constitution of the Republic of Korea: Preamble], The [[National Assembly of the Republic of Korea]]. (In English)&lt;/ref&gt;

[[ග්වංජු ශිෂ්‍ය නිදහස් ව්‍යාපාරය|1929 නොවැම්බර් සිට සිදු වූ දීපව්‍යාප්ත ශිෂ්‍ය පිබිදීම්]] වැනි ජපන්-විරෝධී පිබිදීම් නිසා, 1931දී හමුදා පාලනය තවදුරටත් ශක්තිමත් කෙරිණි. 1937දී [[චීන-ජපන් යුද්ධය (1937-1945)|චීන-ජපන් යුද්ධය]] ව්‍යාප්ත වීමේ දී සහ [[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]] ජපානය විසින් කොරියාව ජාතියක් ලෙස මූලෝත්පාටනයට උත්සාහ ගත්තේ ය. තවදුරටත් පැවති [[කොරියාවේ සංස්කෘතිය|කොරියානු සංස්කෘතිය]] නීතිවිරෝධී වන්නට විය. ජපන් [[ෂින්ටෝ]] විහාර වන්දනාව අනිවාර්ය කෙරිණි. කොරියානු භාෂාව සහ ඉතිහාසය ඉගැන්වීම වැළැක්වීමට පාසල් විෂයමාලා අන්තගාමී ලෙස වෙනස් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;hoare pares japanese rule&quot;/&gt; කොරියානු භාෂාව තහනම් කෙරුණු අතර, කොරියානුවන්හට ජපන් නම් වැළඳ ගැනීමට බලකෙරිණි.{{sfn|Miyata|1992}} කොරියානු බසින් පුවත්පත් මුද්‍රණය තහනම් කෙරිණි. නොයෙකුත් කොරියානු සංස්කෘතික නිර්මාණ විනාශ කිරීම හෝ ජපානයට ගෙන යාම සිදු විය.&lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.newsweek.com/id/48765/output/print |title=Korea: A Tussle over Treasures&amp;nbsp;— Who rightfully owns Korean artifacts looted by Japan? |publisher=[[Newsweek]] |accessdate=2008-06-06 |author=Kay Itoi |author2=B. J. Lee |date=2007-10-17}}&lt;/ref&gt; දකුණු කොරියානු රජයේ විමර්ශනයකට අනුව, සංස්කෘතික වස්තූන් 75,311ක් කොරියාවෙන් ගෙනගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;Newsweek&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[https://www.koreatimes.co.kr/www/news/art/2010/01/148_36696.html Lost treasures make trip home], Korea Times, 2008-12-28.&lt;/ref&gt;

ඇතැම් [[කොරියානුවන්|කොරියානුවෝ]] [[කොරියානු අර්ධද්වීපය]] අත්හැර [[මැංචූරියාව]] සහ [[ප්‍රිමෝර්ස්කි ක්‍රේ]] වෙත පලාගියහ. මැංචූරියාවේ කොරියානුවෝ [[දොංනිප්ගුන්]] (විමුක්ති හමුදාව) නම් වූ ප්‍රතිරෝධී කණ්ඩායම් නිර්මාණය කළ අතර, ඔවුන් [[ගරිල්ලා]] සටන්ක්‍රම උපයෝගී කරගනිමින් ජපන් හමුදාවන්ට පහර දෙමින් චීන-කොරියා දේශසීමාව අවට සැරිසැරූහ. 1940 දශකයේ දී, ඔවුන්ගෙන් සමහරක් ප්‍රතිසංවිධානය වී [[කොරියානු විමුක්ති හමුදාව]] ගොඩනගන ලදී. මෙය චීනය සහ අග්නිදිග ආසියාවේ ප්‍රදේශ සමග පක්ෂව කටයුතු කරන ලදී. කොරියානුවෝ දසදහස් ගණනින් [[ජනතා විමුක්ති හමුදාව]] සහ [[ජාතික විප්ලවවාදී හමුදාව]] සමග සම්බන්ධ වූහ.

[[දෙවන ලෝක යුද්ධය|දෙවන ලෝක යුද්ධයේ දී]], නිවෙස්වල සිටි කොරියානුවන්ට ජපන් හමුදාවන්ට සහාය වීමට සිදු විය. පිරිමින් දසදහස් ගණනින්{{sfn|Yamawaki|1994|}} ජපන් හමුදාවට බලෙන් බඳවා ගැනිණි. චීන සහ කොරියානු කාන්තාවන් හා ගැහැනු ළමුන් 200,000ක් පමණ ජපන් සෙබලුන්ගේ විනෝදය ගෙනදෙන්නියන් සහ ලිංගික වහලියන් ලෙස යොදාගන්නා ලදී. පැරණි කොරියානු &quot;විනෝදය ගෙනදෙන්නියන්&quot; තවමත් තමන්ට වූ පීඩා වෙනුවෙන් ජපන් රජයෙන් වන්දි ඉල්ලා සිටිති.&lt;ref&gt;[http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html Japan court rules against 'comfort women'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060922051632/http://archives.cnn.com/2001/WORLD/asiapcf/east/03/29/japan.comfort.women/index.html |date=2006-09-22 }}, CNN, 2001-03-29.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2006/10/15/congress_backs_off_of_wartime_japan_rebuke/ Congress backs off of wartime Japan rebuke] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303182502/http://www.boston.com/news/nation/washington/articles/2006/10/15/congress_backs_off_of_wartime_japan_rebuke/ |date=2016-03-03 }}, The Boston Globe, 2006-10-15.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Comfort-Women.org |url=http://www.comfort-women.org/ |access-date=2016-09-16 |archive-date=2009-11-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091103220622/http://www.comfort-women.org/ }}&lt;/ref&gt;

===ආගම සහ දර්ශනය===

''මින්ජොක්'' වටා මධ්‍යගත වූ, [[ජනවර්ගත්වය|ජනවාර්ගිකව]] හෝ [[ජාතිය|ජාතිය අනුව]] අර්ථ දැක්වූ [[කොරියානුවන්|කොරියානු ජාතිය]] පිළිබඳ වූ, [[කොරියානු දේශාභිමානී කථාලේඛනය]] ([[:en:Korean nationalist historiography|Korean nationalist historiography]]) ඉස්මතු වූයේ විසිවන සියවසේ මුල්භාගයේ [[ජපන් පාලනය යටතේ කොරියාව|ජපන් පාලනයෙන්]] [[කොරියානු නිදහස]] දිනාගැනීමට අවශ්‍ය වූ විද්වතුන් අතරයි. එමගින් ජාතික උපඥානය ජනිත කරවීම අරමුණු කෙරිණි. එහි පළමු යෝජකයා වූයේ, පත්‍ර කලාවේදියකු සහ නිදහස් ක්‍රියාකාරියකු වූ [[ෂින් චේහෝ]] (1880-1936) ය. ඔහුගේ විවාදාත්මක ''ඉතිහාසය නව කියැවීම'' (''[[දොක්සා සිලොන්]]'') ප්‍රකාශයට පත්කෙරුණේ 1908දී, එනම් [[1905 ජපන්-කොරියා ගිවිසුම|කොරියාව ජපානයේ ආරක්ෂක ආරජ්‍යයක් බවට පත්ව]] වසර තුනකට පසු ය. එමගින් ෂින් අර්ථ දැක්වූයේ කොරියානු ඉතිහාසය යනු කොරියානු අර්ධද්වීපය පමණක් නොව [[මැංචූරියාව|මැංචූරියාවේ]] විශාල කොටසක් පාලනය කළ [[දංගුන්]] දෙවිඳුන්ගෙන් පැවත එන ''මින්ජොක්'' නම් වූ ජනවර්ගයේ ඉතිහාසය බවයි. ෂින් සහ [[පාක් ඉයුන්-සික්]] (1859–1925) සහ [[චෝයි නම්-සොන්]] (1890–1957) වැනි කොරියානු විද්වත්හු, 1910 සහ 1920 දශකවල මෙම තේමාවන් සංවර්ධනයට උරදුන්හ. ඔවුහු අතීතයේ පැවති ක්‍රම දෙකක් වූ: චීනයේ යටත් වැසියකු ලෙස ලෝකය දුටු [[ජොසොන්|ජොසොන් කොරියාවේ]] [[යැංබැන්|විද්වත් වංශවතුන්ගේ]], [[නව කොන්ෆියුසියානුවාදය|නව-කොන්ෆියුසියානුවාදී]] ඉතිහාසලේඛය සහ කොරියාව පරාධීන සහ සංස්කෘතිකව පසුගාමී රාජ්‍යයක් ලෙස නිරූපිත ජපන් යටත්විජිත ඉතිහාස වාර්තා දෝෂදර්ශනයට ලක්කළහ. මෙම පූර්වයුධ ජාතිකවාදී ඉතිහාසඥයන්ගේ නිර්මාණ, [[උතුරු කොරියාව|උතුරු]] මෙන්ම [[දකුණු කොරියාව|දකුණු කොරියානු]] පශ්චාත් යුධ ඉතිහාස වාර්තාකරණය හැඩගැස්වීමට බෙහෙවින් ඉවහල් විය. මෙම රාජ්‍ය තන්ත්‍රයන් දෙකෙහිම චින්තනයේ වෙනස්කම් තිබුණ ද, 1960 දශකයේ සිට මෙම රටවල් දෙකෙහිම ඉතිහාසලේඛන ජාතිකවාදී මුහුණුවරක් ගත්තේ ය.

ආසියාවේ රෙපරමාදු (එවැන්ජලිකවාදී) ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරි ව්‍යාපාරය වෙනත් කිසිදු ප්‍රදේශයකට වඩා කොරියාව තුළ බෙහෙවින් සාර්ථකව සිදු විය. ඇමරිකන් ප්‍රෙස්බිටීරියානුවන් සහ මෙතෝදිස්තවාදීන් 1880 දශකයේ පැමිණි අතර ඔවුන්ව හොඳින් පිළිගනු ලැබිණි. මේ කාලයේ කොරියාව පැවතියේ ජපන් පාලනය යටතේයි. ජපන් භාෂාව සහ ෂින්ටෝ ආගම ව්‍යාප්ත වීමට විරුද්ධව, කිතුදහම ජාතිකවාදීන්ගේ මූලධර්මයක් ලෙස සැලකිණි.&lt;ref&gt;Danielle Kane,  and Jung Mee Park, &quot;The Puzzle of Korean Christianity: Geopolitical Networks and Religious Conversion in Early Twentieth-Century East Asia,&quot; ''American Journal of Sociology'' (2009) 115#2 pp 365-404&lt;/ref&gt;  1914දී මිලියන 16ක ජනයා අතුරින්, 86,000ක් ප්‍රොතෙස්තන්ත ආගමිකයන් වූ අතර, 79,000ක් කතෝලිකයන් විය. 1934වන විට, එම සංඛ්‍යාව 168,000 සහ 147,000ක් විය. මේ අතුරින් ප්‍රෙස්බිටීරියන් මිෂනාරිවරුන් විශේෂයෙන් සාර්ථක විය. ප්‍රොතෙස්තන්තවරු කොන්ෆියුසියානු පාරම්පරික චාරිත්‍ර සඳහා ආදේශක ලෙස කොන්ෆියුසියානු-පදනම් වූ ක්‍රිස්තියානි අවමංගල චාරිත්‍ර හඳුන්වා දුන්හ.&lt;ref&gt;Kenneth Scott Latourette, ''A history of the expansion of Christianity: Volume VII: Advance through Storm: A.D. 1914 and after, with concluding generalizations'' (1945) 7:401-7&lt;/ref&gt;

===බෙදීම සහ කොරියානු යුද්ධය (1945–1953)===
{{Main|කොරියාව බෙදීම}}
[[Image:Prison Release of Korean activists.JPG|thumb|left|200px|කොරියාවේ නිදහස ලැබීම]]
[[Image:Lopez scaling seawall.jpg|thumb|right|200px|[[කොරියානු යුද්ධය|කොරියානු යුද්ධයේ]] තීරණාත්මක අවස්ථාවක, ඇමරිකන් මැරීන් භටයින් [[ඉන්චොන්|ඉන්චොන්හි]] බැම්මක් මතින් නගින අයුරු]]

1943 නොවැම්බර් 22, [[කයිරෝ සම්මුතිය (1943)|කයිරෝ සම්මුතිය]] අනුව, &quot;යථා කාලයේ දී කොරියාව නිදහස් සහ ස්වෛරී රාජ්‍යයක් බවට පත්වනු ඇත” යනුවෙන් එකඟ විය;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=581}}&lt;ref&gt;[http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 Cairo Conference is held] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130413142214/http://timelines.com/perspectives/161a29f9e4be8f94fbe6e8d306d4e9a2 |date=2013-04-13 }}, Timelines; [http://www.bbc.co.uk/ww2peopleswar/timeline/factfiles/nonflash/a1140364.shtml Cairo Conference], BBC&lt;/ref&gt; 1945 පෙබරවාරි මස [[යාල්ටා|යාල්ටාහි]] පැවති රැස්වීමක දී, කොරියාව වෙනුවෙන් සිව්-බල භාරකාරීත්වයක් ස්ථාපනයට එකඟත්වය පල විය.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/wwii/yalta.asp Yalta Conference]&lt;/ref&gt; 1945 අගෝස්තු 9, [[සෝවියට් සංගමය|සෝවියට්]] යුධටැංකි [[සයිබීරියාව|සයිබීරියාවේ]] සිට උතුරු කොරියාව වෙත ඇතුළු විය. 1945 අගෝස්තු 15, ජපානය මිත්‍ර හමුදාවන්ට යටත් විය.

කොන්දේසි විරහිතව ජපානයේ යටත් වීම, ලෝක දේශපාලන, සහ චිව්තන ක්ෂේත්‍රයේ විපර්යාසයක් සඳහා හේතු විය. මෙය කොරියාව කලාප දෙකකට බෙදීමට හේතු විය. 1945 සැප්තැම්බර් 8සිට එම බෙදීම සිදු වූ අතර, අර්ධද්වීපයේ දකුණු කොටස [[එක්සත් ජනපදය|එක්සත් ජනපද]] සහාය ලද අතර [[සෝවියට් සංගමය]] උතුරු කොටසට සහාය දැක්වී ය. සමාජවාදී ස්වරූපයක් ඇති බවට වූ ඇමරිකානු මතය නිසා ප්‍රාදේශීය රජය නොසලකා හැරිණි.{{sfn|Robinson|2007|pp= 107–108}} මෙම බෙදීම තාවකාලික එකක් ලෙස සැලකුණු අතර, එහි ජනයා එක්සත් කර එක්සත් කොරියාවක් ගොඩනැගීමට පළමු උත්සාහය, එක්සත් ජනපදය, [[එක්සත් රාජධානිය]], [[සෝවියට් සංගමය]], සහ [[චීන සමූහාණ්ඩුව (1912–1949)|චීන සමූහාණ්ඩුව]] විසින් දරන ලදී.

1945 දෙසැම්බර් මස, කොරියාවේ අනාගතය පිළිබඳ සාකච්ඡා කිරීම සඳහා සමුළුවක් [[මොස්කව්]] නුවර පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;[http://avalon.law.yale.edu/20th_century/decade19.asp Moscow conference]&lt;/ref&gt; පස් අවුරුදු භාරකාරීත්වයක් පිළිබඳ සාකච්ඡා වූ අතර, ඒකාබද්ධ සෝවියට්-ඇමරිකන් කොමිසමක් ස්ථාපිත කෙරිණි. කොමිසම [[සෝල්|සෝල්හි]] පැවැත්වුණ ද, ජාතික රජයක් ස්ථාපනය පිළිබඳ නොයෙකුත් අවහිරතාවන් ඇති විය. 1947 සැප්තැම්බර් මස, විසඳුමක් නොවූ හෙයින්, [[එක්සත් ජනපදය]] විසින් මෙම කොරියානු ප්‍රශ්නය [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා සම්මේලනය]] වෙත ඉදිරිපත් කළේ ය.

[[සීතල යුද්ධය|සීතල යුද්ධයේ]] දේශපාලන පසුබිමත් සමග, ඒකාබද්ධ, නිදහස් කොරියාවක් සඳහා වූ අවශ්‍යතාව වියැකී ගියේ ය. ප්‍රති-කොමියුනිස්ට්වාදීන් භාරකාරීත්ව සැලසුමට දැක්වූ විරෝධය, 1948දී ආර්ථික, දේශපාලන සහ සමාජ අංශවලින් එකිනෙකින් වෙනස් වූ නව රාජ්‍ය දෙකක් බිහිවීමට හේතු විය. 1948 දෙසැම්බර් මස 12වන දින, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] මහා මණ්ඩලයේ දී, [[දකුණු කොරියාව|කොරියානු සමූහාණ්ඩුව]] කොරියාවේ එකම නීත්‍යානුකූල රජය ලෙස ප්‍රකාශ කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://daccess-dds-ny.un.org/doc/RESOLUTION/GEN/NR0/043/66/IMG/NR004366.pdf?OpenElement Resolution 195, UN Third General Assembly]&lt;/ref&gt;

1950 ජූනි 25දින, රක්සත් රාජ්‍යයක් බිහිකිරීමේ අරමුණින් උතුරු කොරියාව දකුණ ආක්‍රමණය කිරීම සඳහා 38වන සමාන්තර රේඛාව කඩකිරීම නිසා [[කොරියානු යුද්ධය]] ඇති විය. යුද්ධයෙන් පසු 1954 [[ජිනීවා සමුළුව (1954)|ජිනීවා සමුළුව]] එක්සත් කොරියාවක් සඳහා විසඳුමක් ලබාදීමට අපොහොසත් විය.

===බෙදුණු කොරියාව (1953–වර්තමානය)===
{{main|උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය|දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය}}
ඇමරිකානු සහාය සහ බලපෑම ඇතිව [[:en:Syngman Rhee|සිංමන් රීගෙන්]] ඇරඹී පීඩාකාරී රජයන් මාලාවක් දකුණු කොරියාවේ බලයට පත් විය. 1987දී මෙම රට ක්‍රමයෙන් වෙළඳපොල දිශාගත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී රාජ්‍යයක් බවට පත් විය. ප්‍රතිසංස්කරණ සඳහා පැවති ජනප්‍රිය ඉල්ලීම නිසා, එහි ආර්ථිකය ශීඝ්‍රයෙන් වර්ධනය වී 2000 දශකය වන විට සංවර්ධිත ආර්ථිකයක් බවට පත් විය. සෝවියට් බලපෑම නිසා, උතුරු කොරියාව ප්‍රවේණික නායකත්වයක් සහිත සමාජවාදී රජයක් ස්ථාපනය කළේ ය. මෙය චීනය සහ සෝවියට් සංගමය සමග බැඳී පැවතිණි. 1994 සිය මරණය තෙක්ම, කිම් ඉල්-සුං රටේ අසහාය නායකයා බවට පත් වූ අතර ඔහුගෙන් පසුව ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-ඉල් බලයට පත් විය. 2011දී සිය පියා වූ කිම් ජොං-ඉල්ගේ මරණින් පසු, ඔහුගේ පුත් කිම් ජොං-උන් රටේ නායකත්වයට පත් විය. 1991දී සෝවියට් සංගමය බිඳවැටීමත් සමග, උතුරු කොරියානු ආර්ථිකය බෙහෙවින් පරිහානියට පත් විය. එම රට අදටත් අන්තර්ජාතික ආහාර ආධාර, සහ චීනය සමග වෙළඳාම මත දැඩිව රඳාපවතියි.{{Citation needed|date=March 2016}}

''පශ්චාත්-යුධ සමය සඳහා [[උතුරු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] සහ [[දකුණු කොරියාවේ ඉතිහාසය]] බලන්න.''

==මේවාත් බලන්න==
* කොරියානු රජවරුන්ගේ පවුල් ගස්: [[සිල්ලා රජවරුන්ගේ පවුල් ගස|සිල්ලා]]; [[ගෝර්යෝ රාජධානියේ පවුල් ගස|ගෝර්යෝ]]; [[යි ගෘහය#යි ගෘහයේ පවුල් ගස|ජොසොන්]]
*[[ජපන් සංස්කෘතිය කෙරෙහි කොරියානු ආභාසය]]
*[[කොරියාවේ රජවරුන්ගේ ලැයිස්තුව]]
*[[කොරියාවේ යුධ ඉතිහාසය]]
*[[දකුණු කොරියාවේ ජාතික වස්තුව]]
*[[ප්‍රාග්-ඓතිහාසික කොරියාව]]

&lt;!-- begin modified notes + bibliography --&gt;

==සටහන්==
&lt;!-- examples 
*general rule
lee97 &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|1997|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee|1997|p=847}}
leeha &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee|Ha|Sorensen|2013|p=847}}
*special rulesleeki &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee Ki-baik|1984|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Ki-baik|1984|p=847}}leeyu &lt;ref&gt;{{harvnb|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Lee Hyun-hee|2005|p=847}}
--&gt;

{{reflist|40em}}

==ග්‍රන්ථ නාමාවලිය==

පොත් පෙළගස්වා ඇත්තේ කතුවරයාගේ පවුල් නාමය, එනම් ඉංග්‍රීසි බසින් කියැවෙන අවසන් නාමය... අනුපිළීවෙලට වන අතර කොරියානු නමක නම් මුලින් කියැවෙන කොටස අනවයි.

===සමීක්ෂණ===
{{Refbegin|40em}}
*{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol 1 Ancient|year=2005a|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5545-8|ref=harv}}
*{{cite book|author=Association of Korean History Teachers |title=Korea through the Ages, Vol. 2 Modern|year=2005b|location=Seoul | publisher=[[Academy of Korean Studies]]|isbn=9788-9710-5546-5|ref=harv}}
* Buzo, Adrian. ''The Making of Modern Korea'' (Routledge, 2002) [http://www.questia.com/read/108111755/the-making-of-modern-korea online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120905065050/http://www.questia.com/read/108111755/the-making-of-modern-korea |date=2012-09-05 }}
* Cha M. S.; Kim N. N. &quot;Korea's first industrial revolution, 1911–1940,&quot; ''Explorations in Economic History'' (2012) 49#1 pp 60–74
*{{cite book|last=Connor|first=Mary E. |title=The Koreas, A global studies handbook|url=https://archive.org/details/koreasglobalstud0000conn|year=2002|page=307|publisher=ABC-CLIO|isbn=9781-5760-7277-6|ref=harv}}
*{{cite book|last1=Eckert|first1= Carter J.|last2=Lee|first2=Ki-Baik |title=	Korea, old and new: a history|series=Korea Institute Series|publisher=Published for the Korea Institute, Harvard University by Ilchokak|year=1990|isbn=9780-9627-7130-9|page=454|ref=harv}}
*{{cite book|last= Hoare|first=James|first2=Susan|last2=Pares|title=Korea: an introduction|url= https://archive.org/details/koreaintroductio00hoar|year=1988|location=New York| publisher=Routledge|isbn=9780-7103-0299-1|ref=harv}}
*{{cite book|last=Hwang|first= Kyung-moon|title=A History of Korea, An Episodic Narrative|url=https://archive.org/details/historyofkoreaep0000hwan|year=2010|publisher=Palgrave Macmillan|isbn=9780230364530|page=328|ref=harv}}
*{{cite book|author=Lee Ki-baik |year=1984|title=A new history of Korea|location=Cambridge| publisher=Harvard University Press|isbn=9780-6746-1576-2|ref=harv}}
*{{cite book|last=Lee|first=Kenneth B.|year=1997|title=Korea and East Asia: the story of a Phoenix|url=https://archive.org/details/koreaeastasiasto0000leek|location=Santa Barbara| publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=9780-2759-5823-7|ref=harv}}
* Lee, Yur-Bok and Wayne Patterson. ''One Hundred Years of Korean-American Relations, 1882-1982'' (1986) [http://www.questia.com/read/97608442/one-hundred-years-of-korean-american-relations-1882-1982 online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160102030041/https://www.questia.com/read/97608442/one-hundred-years-of-korean-american-relations-1882-1982 |date=2016-01-02 }}
*{{cite book|last1=Lee|first1=Hyun-hee|last2=Park|first2=Sung-soo|last3=Yoon|first3= Nae-hyun|year=2005|title=New History of Korea|location=Paju| publisher=Jimoondang|isbn=9788-9880-9585-0|ref={{harvid|Lee Hyun-hee|2005}} }}
*{{cite book|editor1-last=Lee|editor1-first=Hong-yung|editor2-first=Yong-Chool|editor2-last= Ha|editor3-first=Clark W.|editor3-last= Sorensen |year=2013|title=Colonial Rule and Social Change in Korea, 1910-1945|url=https://archive.org/details/colonialrulesoci0000unse| publisher=University of Washington Press|page=379|isbn=9780-2959-9216-7|ref=harv}}
*{{cite book|last1=Nahm|first1=Andrew C.|first2=James|last2= Hoare|title=Historical dictionary of the Republic of Korea|url=https://archive.org/details/historicaldictio0000nahm|year=2004|location=Lanham|publisher=Scarecrow Press|isbn=9780-8108-4949-5|ref=harv}}
*{{cite book|last=Nelson|first=Sarah M. |title=The archaeology of Korea |year=1993|location=Cambridge| publisher= Cambridge University Press|page=1013 |isbn=9780-5214-0783-0|ref=harv}}
*{{cite book|last=Pratt|first=Keith|title=Everlasting Flower: A History of Korea|url=https://archive.org/details/everlastingflowe0000prat|year=2007|publisher=Reaktion Books|isbn=9781861893352|page=[https://archive.org/details/everlastingflowe0000prat/page/320 320]|ref=harv}}
*{{cite book|last=Robinson|first=Michael Edson |title=Korea's twentieth-century odyssey |url=https://archive.org/details/koreastwentieth00robi|year=2007|location=Honolulu| publisher=University of Hawaii Press|isbn=9780-8248-3174-5|ref=harv}}
*{{cite book|last=Schmid|first=Andre|authorlink=Andre Schmid (academic) |title=Korea Between Empires, 1895–1919|url=https://archive.org/details/koreabetweenempi0000schm|year=2002|location=New York| publisher=Columbia University Press|isbn= 9780-2311-2538-3|ref=harv}}  
&lt;!-- 9780-2311-2539-0 --&gt;
*{{cite book|last=Seth|first=Michael J.|title=A Concise History of Korea|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000seth_c9t9|year=2006|location=Lanham| publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780-7425-4005-7|ref=harv}}
*{{cite book|last=Seth|first=Michael J. |title=A History of Korea: From Antiquity to the Present|year=2010|location=Lanham| publisher=Rowman &amp; Littlefield|isbn=9780-7425-6716-0|page=520|ref=harv}}
*{{cite book|last=Sin|first=Hyong-sik |title=A Brief History of Korea|edition=2nd|series=The Spirit of Korean Cultural Roots|volume=1|year=2005|publisher=[[Ewha Woman's University]] Press|location=Seoul|isbn=9788-9730-0619-9|ref=harv}}
*{{cite book|last=Yang|first=Sung-chul |title=The North and South Korean political systems: A comparative analysis|url=https://archive.org/details/northsouthkorean0000yang|year=1999|location=Seoul| publisher=Hollym|isbn=9781-5659-1105-5|ref=harv}}
{{Refend}}

===ඉතිහාසලේඛය===
{{Refbegin|40em}}

* {{cite book|last=Em|first=Henry H. |title=The Great Enterprise: Sovereignty and Historiography in Modern Korea|url=https://archive.org/details/greatenterprises0000emhe|publisher=Duke University Press|year=2013|page=272|isbn=9780-8223-5372-0|ref=harv}}&lt;br&gt; Examines how Korean national ambitions have shaped the work of the country's historians.
* Hong Sung-gi. &quot;Trends in Western historiography on Korea,&quot; ''Korea Journal'' (1999) 39#3 pp 377
* Kim, Duol, and Ki-Joo Park. &quot;	A Cliometric Revolution in the Economic History of Korea: A Critical Review,&quot; ''Australian Economic History Review'' (2012) 52#1 pp 85–95
*{{cite journal|last= Yuh|first=Leighanne|title=The Historiography of Korea in the United States|journal=International Journal of Korean History|year=2010|volume=15#2|pages=127–144|ref=harv}}
{{Refend}}

===ප්‍රධාන මූලාශ්‍ර===
* Lee, Peter H. and Wm. Theodore De Bary, eds. ''Sources of Korean Tradition'' (1997) පිටු 472 [https://web.archive.org/web/20140321062701/http://www.questia.com/library/99673648/sources-of-korean-tradition online]

===මෙම පිටුවෙහි භාවිත වෙනත් පොත්===
{{Refbegin|40em}}

*{{cite book|last=Cwiertka|first=Katarzyna J.|authorlink= Katarzyna J. Cwiertka |title=Cuisine, Colonialism, and Cold War: Food in Twentieth-Century Korea|url=https://archive.org/details/cuisinecoloniali0000cwie|publisher=Reaktion Books and University of Chicago Press|year=2012|page=[https://archive.org/details/cuisinecoloniali0000cwie/page/237 237]|isbn=9781-7802-3025-2|ref=harv}}&lt;br&gt; Scholarly study of how food reflects Korea's history

*{{cite book|last=Hawley|first=Samuel|authorlink=Samuel Hawley |title=The Imjin War. Japan's Sixteenth-Century Invasion of Korea and Attempt to Conquer China|url=https://archive.org/details/imjinwarjapanssi0000hawl|year=2005|publisher=The Royal Asiatic Society, Korea Branch, Seoul|isbn=89-954424-2-5|ref=harv}}

*{{cite book|last1=Kim|first1=Byung-Kook|first2=Ezra F.|last2=Vogel|authorlink1=Kim Byung-Kook|authorlink2=Ezra F. Vogel, eds.  |title=The Park Chung Hee Era: The Transformation of South Korea|url=https://archive.org/details/parkchungheeerat0000unse|publisher=Harvard University Press|year=2011|page=744|isbn=9780-6740-5820-0|ref=harv}}&lt;br&gt; Studies of on modernization under Park, 1961–1979.

*{{cite book| last=Peterson|first=Mark|authorlink1= Mark Peterson (academic)|first2=Phillip|last2=Margulies|authorlink2=Phillip Margulies |title=A Brief History of Korea|publisher=Infobase Publishing|year=2009|isbn=9781-4381-2738-5|page=328|ref=harv}}

*{{cite book|last=Stark|first=Miriam T.|authorlink=Miriam T. Stark |title=Archaeology Of Asia|url=https://archive.org/details/archaeologyofasi0000unse|year=2005|location=Boston| publisher=Blackwell Publishing|isbn=1-4051-0212-8|ref=harv}}

*{{cite book| last=Turnbull|first=Stephen|authorlink=Stephen Turnbull (historian) |title=Samurai Invasion. Japan’s Korean War 1592–98| url=https://archive.org/details/samuraiinvasionj0000turn|location=London|year=2002|publisher=Cassell &amp; Co|isbn=0-304-35948-3|ref=harv}}

{{Refend}}

===චීන/ජපන්/කොරියානු පොත්===
{{Refbegin|40em}}
*{{cite book|author=Byeon Tae-seop (변태섭) |title=韓國史通論 (Hanguksa tongnon) (Outline of Korean history), 4th ed.|year=1999|isbn=89-445-9101-6|publisher=Samyeongsa|location=Seoul|ref=harv|language=ko}}

*{{cite book|last=Yamawaki|first=Keizo|authorlink= Keizo Yamawaki (山脇 啓造)|year=1994 |title=Japan and Foreign Laborers: Chinese and Korean Laborers in the late 1890s and early 1920s (近代日本と外国人労働者―1890年代後半と1920年代前半における中国人・朝鮮人労働者問題) |location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0568-5|ref=harv|language=ja}}

*{{cite book|last=Miyata|first=Setsuko|authorlink=Miyata, Setsuko (宮田 節子) |year=1992|title=Creating Surnames and Changing Given Names (創氏改名)|location=Tokyo|publisher=Akashi-shoten (明石書店)|isbn=4-7503-0406-9|ref=harv}}
{{Refend}}

&lt;!-- end modified notes+bibliography --&gt;

==බාහිර සබැඳි==
*[http://www.history.go.kr/ කොරියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාතික ආයතනය.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070613160801/http://www.history.go.kr/default.htm |date=2007-06-13 }}
*[http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp මාර්ගගත කොරියානු ඉතිහාසය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140213042851/http://www.koreanhistory.or.kr/eng/index.jsp |date=2014-02-13 }}, කොරියානු ඉතිහාස තොරතුරු මධ්‍යස්ථානය
*[http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html කොරියානු රාජවංශ කාල‍රේඛාව] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170103235948/http://www.koreaorbit.com/history-of-korea/history-of-korea-dynasties.html |date=2017-01-03 }}
*[http://kyujanggak.snu.ac.kr/kiks/index.do ක්‍යුජංගක් ලේඛනාගාරය], කොරියානු සම්භාව්‍ය කෘතීන්හි චීන බසින් ලියැවුණු මුල්කෘතිවල pdf ගොනු
*[http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html කොරියානු ඉතිහාසය :ග්‍රන්ථාවලිය] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110630001159/http://www.hawaii.edu/korea/biblio/BiblioOpen.html |date=2011-06-30 }}, කොරියානු අධ්‍යයන මධ්‍යස්ථානය, මැනෝආහි හවායි විශ්වවිද්‍යාලය
*[http://rki.kbs.co.kr/english/korea/korea_history_detail.htm කොරියාවේ ඉතිහාසය], KBS වර්ල්ඩ්
*[http://www.wdl.org/en/item/2374 History of Corea, Ancient and Modern; with Description of Manners and Customs, Language and Geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151201235842/http://www.wdl.org/en/item/2374/ |date=2015-12-01 }} by [[:en:John Ross (missionary)|John Ross]], 1891

&lt;!-- Do not remove interwiki links before solving for conflicts --&gt;

{{DEFAULTSORT:History Of Korea}}
[[Category:කොරියාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:ඉතිහාසය - ලෝක]]</text>
      <sha1>jjmsp51scyog4pbh79j7860mlrr549z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කන්‍යාභාවය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>71248</id>
    <revision>
      <id>801391</id>
      <parentid>800092</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:21:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801391</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="68376" sha1="k03oinl89jo7i5pnj4qlnp570lq7tuj" xml:space="preserve">'''කන්‍යාභාවය''' යනු පුද්ගලයෙකු කිසිදිනෙක ලිංගික සංසර්ගයෙහි නොයෙදුනු තත්වයයි.&lt;ref name=&quot;Virginity&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=වර්ජිනිටි|publisher=''[[මේරියම්-වෙබ්ස්ටර්]]''|accessdate=දෙසැම්බර් 21, 2013|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/virginity}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Virginity2&quot;&gt;{{cite web|title=Virginity|publisher=[[TheFreeDictionary.com]]|accessdate=December 21, 2013|url=http://www.thefreedictionary.com/Virgin}}&lt;/ref&gt; මෙම තත්වය සදහා ඇතැම් ආගම් හා සංස්කෘතීන්තුල විශේෂ වටිනාකමක් පවරාදී ඇත,විශේෂයෙන් කාන්තාවන්ගේ මෙම කන්‍යාභාවය බොහෝ ආගම්හා සංස්කෘතීන් වල අවධාරණය කරඇතිවා සේම විවාහයේදී කන්‍යාභාවය පරික්ෂාකිරීමද ඇතැම් සංස්කෘතීන්වල සිදුවේ.

බොහෝ අතීත සම්ප්‍රදායික සමාජයන්හි කන්‍යාභාවය සදහා ඉහළ පිළිගැනීමක් පැවති බව සදහන්වේ.ඇතැම් ආගම් හා අභිචාරයන්ට අනුව බිලිපූජා යාග හෝම වැනි කටයුතු සදහා කන්‍යාවියන් යොදාගෙන ඇත.තවද ඇතැම් කළු අභිචාර සිදුකිරීමේදී කන්‍යභාවය සහිත කාන්තාවන් යොදාගෙන ඇත..කන්‍යාභාවය බොහෝ ආගම්වල ලිංගික සදාචාර ඉගැන්වීම් සමග බැදී පැවතින..&lt;ref name=&quot;Carpenter&quot;&gt;See here [https://books.google.com/books?id=6qNCeI2AcY4C&amp;pg=PT11&amp;lpg=PT11] and [https://books.google.com/books?id=pXXZn_qSoDoC&amp;pg=PA48 pages 47–49] for views on what constitutes virginity loss and therefore sexual intercourse or other sexual activity; source discusses male virginity, how gay and lesbian individuals define virginity loss, and how the majority of researchers and heterosexuals define virginity loss/&quot;technical virginity&quot; by whether or not a person has engaged in penile-vaginal sex. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bennett&quot;&gt;{{Cite book|author=Linda Rae Bennett|title=Women, Islam and modernity: single women, sexuality and reproductive health in contemporary Indonesia|publisher=Psychology Press|year=2005|accessdate=October 9, 2011|pages=19–21|isbn=0-415-32929-9|url=https://books.google.com/?id=JaA1kxjMebEC&amp;pg=PA19}}&lt;/ref&gt; මෙම සංකල්පයට සංස්කෘතිකමය වශයෙන් ප්‍රබල බලපෑමක් පැවතියද මේ හා සම්බන්ධ නීතිමය රාමුවක් නැත.බොහෝ රටවල පවතින දික්කසාද නීතීන් අනුව ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර කන්‍යාභාවය බිඳගැනීම දික්කසාදයට හෝ කිසිම නීතිමය වශයෙන් දඩුවමකට භාජනයවීමට හේතුවක් නොවේ.කන්‍යාභාවය යනු හුදෙක් සංස්කෘතිකමය සංකල්පයක් පමණි.මෙහි ජීව විද්‍යාත්මක හා අචාර විද්‍යාත්මක පදනම විද්වතුන් විසින් ප්‍රශ්නයට නගා ඇත.

කන්‍යාවය සංකල්පයෙන් වැඩි වශයෙන්ම ඉලක්ක වන්නේ ස්ත්‍රීන්ය.&lt;ref name=&quot;consent&quot;&gt;{{cite news|first=Laura M.|last=Carpenter|title=The Ambiguity of &quot;Having Sex&quot;: The Subjective Experience of Virginity Loss in the United States – Statistical Data Included|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-79439403.html|publisher=[[The Journal of Sex Research]]|location=United States|year=2001|accessdate=June 5, 2012|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130508050547/http://www.highbeam.com/doc/1G1-79439403.html|archivedate=May 8, 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Intimate&quot;&gt;{{Cite book|author1=Bryan Strong|author2=Christine DeVault|author3=Theodore F. Cohen|title=The Marriage and Family Experience: Intimate Relationship in a Changing Society|publisher=[[Cengage Learning]]|year=2010|accessdate=October 8, 2011|page=186|isbn=0-534-62425-1|url=https://books.google.com/?id=qjvoSOMB5JMC&amp;pg=PA186|quote=Most people agree that we maintain virginity as long as we refrain from sexual (vaginal) intercourse. But occasionally we hear people speak of 'technical virginity' [...] Data indicate that 'a very significant proportion of teens ha[ve] had experience with oral sex, even if they haven't had sexual intercourse, and may think of themselves as virgins' [...] Other research, especially research looking into virginity loss, reports that 35% of virgins, defined as people who have never engaged in vaginal intercourse, have nonetheless engaged in one or more other forms of heterosexual sexual activity (e.g., oral sex, anal sex, or mutual masturbation).}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Blank&quot;&gt;{{Cite book|title=Virgin: The Untouched History|publisher=[[Bloomsbury Publishing]] USA|year=2008|accessdate=October 8, 2011|pages=304 pages|isbn=1-59691-011-9|url=https://books.google.com/?id=V6IPvgFKGFUC&amp;pg=PA253&amp;dq=virginity+loss+among+lesbians#v=onepage&amp;q=virginity%20loss%20among%20lesbians&amp;f=false|author=Hanne Blank}}&lt;/ref&gt; කන්‍යාභාවයට හානි වීමටනම් විරුද්ධ ලිංගිකයන් අතර ඇතිවන ලිංගික සංසර්ගයක් වියයුතුය.එහිදී පුරුෂයෙකුගේ ප්‍රාණවත්වූ ශිෂ්නය ස්ත්‍රියකගේ යෝනිමාර්ගයට ඇතුලත්වීම සිදුවිය යුතුය,&lt;ref name=&quot;Friedman&quot;&gt;{{Cite news|last=Friedman|first=Mindy|title=Sex on Tuesday: Virginity: A Fluid Issue|work=The Daily Californian|date=September 20, 2005|url=http://www.dailycal.org/article/19565/sex_on_tuesday_virginity_a_fluid_issue|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090506021934/http://www.dailycal.org/article/19565/sex_on_tuesday_virginity_a_fluid_issue|archivedate=2009-05-06|accessdate=October 6, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McAnulty&quot;&gt;{{Cite book|author1=Richard D. McAnulty|author2=M. Michele Burnette|title=Making Healthy Decisions|url=https://archive.org/details/exploringhumanse0000mcan_c9b4|publisher=[[Allyn &amp; Bacon]]|year=2000|page=[https://archive.org/details/exploringhumanse0000mcan_c9b4/page/229 229]|isbn=0-205-19519-9}}&lt;/ref&gt; මුඛ ගුද හා ස්වංවින්දනයද ඇතැම් සංස්කෘතික ඉගැන්වීම් අනුව පවිත්‍රත්වය කෙලෙසීමක් වුවද ජීව විද්‍යාත්මකව කන්‍යාපටලය ඉවත්වීමට එවන් සම්භන්ධතා ඍජුව දායක නොවෙයි..&lt;ref name=&quot;Virgin&quot;&gt;{{cite book|first=Michael|last=Joseph Gross|title=Like a Virgin|id=0001-8996|publisher=''[[The Advocate]]'', Here Publishing|year=2003|page=45|accessdate=2011-03-13|url=https://books.google.com/?id=eWQEAAAAMBAJ&amp;pg=PA44&amp;dq=Gay+men+who+prefer+anal+sex#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත් තවමත් ඇතැම් සංස්කෘතීන්තුල කන්‍යාභාවය ලිළිබද සංකල්පය තදින් ක්‍රියාත්මක වෙයි..

== නිරුක්තිය ==
ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ කන්‍යාභාවය හදුන්වන  ''virgin'' යන වචනය ප්‍රංශ භාෂාවේ ''virgine'' යන වචනයෙන් බිඳී ආවකි.මෙම ප්‍රංශ භාෂවේ ඇතුලත් වචනයේ මූලය වන්නේ ලතික් භාෂාවේ virgo යන වදනයි.මෙහි අරුත ලිංගික සංසර්ගයට භාජනය නොවූ ස්ත්‍රිය යන්නයි&lt;ref&gt;Charlton T. Lewis and Charles Short, [http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0059%3Aentry%3D%2351070&amp;redirect=true 'virgo'], in ''[//en.wikipedia.org/wiki/A_Latin_Dictionary A Latin Dictionary]''.&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;AHD&quot;&gt;[http://www.yourdictionary.com/virgin 'virgin'] in ''[//en.wikipedia.org/wiki/American_Heritage_Dictionary_of_the_English_Language American Heritage Dictionary of the English Language]''.&lt;/ref&gt; .

ක්‍රිස්තියානි ආගම තුල ජේසුස් ක්‍රිස්තුස්වහන්සේගේ මවුතුමිය හැදින්වීමට කන්‍යාව යන වදන එනම් ''virgin'' යන්න භාවිතකර ඇත. කතෝලික ආගමේ විශ්වාසයන්ට අනුව මරිය මවුතුමිය කන්‍යාවියක් එනම් ලිංගික සංවාසයේ නොයෙදුන තැනැත්තියක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;[http://www.vatican.va/archive/ccc_css/archive/catechism/p123a9p4.htm 'Consecrated virgins and widows',] ''[//en.wikipedia.org/wiki/Catechism_of_the_Catholic_Church Catechism of the Catholic Church]'' 922–24.&lt;/ref&gt; ඇය ගැබ්ගන්නේ දෙවියන්වහන්සේගේ අභිමතය පරිදිය.

කන්‍යාව (''virgin) යන වදනට විවිධ අරුත් කිහිපයක්ම ඇතිබව ඔක්ස්ෆර්ඩ් ඉංග්‍රීසි ශබ්දකෝෂය පෙන්වා දෙයි (Oxford English Dictionary)'' (''OED1'', pages 230–232). ඒ අනුව මෙයට සමාන වචන කිහිපයක් පවතී.

== සංස්කෘතිය ==
ඇතැම් සංස්කෘතික සංකල්ප තුල කන්‍යාභාවයට විශාල වටිනාකමක් දී ඇති බව පැහැදිළිවේ.මේහා බැඳුනු ඓතිහාසික සමාජමය සංස්කෘතික හා ආගමික කාරණා රැසක්පවතී.ඇතැම් විද්වතුන් පවසන්නේ කන්‍යාපටලය යනු ස්ත්‍රියකගේ පවිත්‍රත්වය මැනියහැකි අවයවයක් නොව මානවපරිණාමයේ මුල් යුගයේ පැවති අවයවයක ශේෂයක් පමණක් බවයි.බොහෝ කාන්තාවාදී විශ්ලේෂකයන් මෙම කන්‍යාභාවය පිළිබද සංකල්පය මිත්‍යාවක් බව පෙන්වාදෙයි.ජීව විද්‍යාත්මකව කන්‍යාභාවය අහිමිවීමට බලපාන එකම හේතුව පුරුෂයෙකු හා ඇතිවන ලිංගික සංසර්ගය පමණක් නොවේ.එසේම ප්‍රථම ලිංගික එක්වීම තුල පමණක් කන්‍යාභාවය අහිමිවීමද ජීව විද්‍යාත්මකව පිළිනොගන්නා කරුණකි.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=The Purity Myth|url=https://archive.org/details/puritymythhowame00vale|last=Valenti|first=Jessica|publisher=Seal Press|year=2009|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}&lt;/ref&gt;  විවිධ සංස්කෘතීන් තුල කන්‍යාභාවය පිළිබද පවතින ආකල්ප ජෙසිකා වැලෙන්ටි(Jessica Valenti) නම් කතෘවරියගේ ''The Purity Myth නම් ග්‍රන්තයේ දක්වා ඇත.'', ඒ අනුව විවිධ සංස්කෘතීන් තුල කන්‍යාභාවය පිළිබද ඇති සංකල්ප විවිධවේ.කන්‍යාපටලම මිනිසාට පමණක් නොව ඇතැම් සතුන් තුලද පවතී.විශේෂයෙන් ඇතැම් ක්ෂීරපායි ගැහැණු සතුන්ට කන්‍යාපටලයක් පිහිට.උදාහරණ ලෙස තල්මසා,අශ්වයා(වෙළඹ),අලි ඇතුන්(ඇතින්න),චිම්පන්සි,හාවන් ආදිය දැක්විය හැක.

=== කන්‍යාභාවය අහිමිවීම ===
සමාන්‍ය පිළිගැනීම නම් යුවතියකගේ කන්‍යාභාවය අහිමි වන්නේ ඇය පුරුෂයෙකු හා ඇතිකරගන්නා යොනිමාර්ගික ලිංගික සංසර්ගයකින් පමණය.එනම් පුරුෂයෙකුගේ ප්‍රාණවත්වූ ශිෂ්නයක් කන්‍යාවියකගේ යෝනිමාර්ගයට අතුළුකල සිදුවන ලිංගික සංසර්ගයකදී පමණය.කන්‍යවියක් සමග මුඛ හා ගුද ලිංගික සංසර්ගයන් පැවැත්වීම හා ස්වංවින්දන සාමාන්‍ය අයුරින් සිදුකිරීම මගින් කන්‍යාභාවයට හානි සිදුනොවේ.තවද ස්ත්‍රින් අතර සිදුවන නාරිමෛථුන සෙවනයේදීද කන්‍යාභාවයට හානි සිදුවීමක් සිදුනොවේ.&lt;ref name=&quot;Plummer&quot;&gt;{{cite book|author=Ken Plummer|title=Modern Homosexualities: Fragments of Lesbian and Gay Experiences|publisher=[[Routledge]]|year=2002|pages=187–191|accessdate=August 24, 2013|isbn=1134922426|url=https://books.google.com/books?id=OSO3q4XEfz4C&amp;pg=PA189&amp;dq=&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=XfpWU-LSA4uhyAS6_ILwBw&amp;ved=0CC0Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=&amp;f=false|quote=The social construction of 'sex' as vaginal intercourse affects how other forms of sexual activity are evaluated as sexually satisfying or arousing; in some cases whether an activity is seen as a sexual act at all. For example, unless a woman has been penetrated by a man's penis she is still technically a virgin even if she has had lots of sexual experience.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;www.usatoday.com&quot;&gt;{{cite news|first=Sharon|last=Jayson|title='Technical virginity' becomes part of teens' equation|publisher=''[[USA Today]]''|date=2005-10-19|accessdate=2009-08-07|url=http://usatoday30.usatoday.com/news/health/2005-10-19-teens-technical-virginity_x.htm}}&lt;/ref&gt;  ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ඇති මෙම කන්‍යාභාවය පිළිබද සංකල්පය හේතුවෙන් සමලිංගික වර්‍යාවන්ට පුද්ගලයන් පෙළඹෙනබව සමාජ මනෝවිද්‍යාඥයන් පෙන්වාදෙයි.කන්‍යාභාවය ප්‍රබලව පවතින සංස්කෘතීන්තුල සමලිංගික සබදතා බහුලව පවතී.එහෙත් මෙම සමලිංගික සබදතා බටහිර සමාජයන් මෙන් සමාජයට විවෘත නොවේ.මෙවන් වර්‍යා රහසිගතව සිදුවේ..&lt;ref name=&quot;Bouris&quot;&gt;{{Cite book|title=The First Time: What Parents and Teenage Girls Should Know about &quot;Losing Your Virginity&quot;|author=Karen Bouris|year=1995|publisher=[[Red Wheel/Weiser/Conari|Conari Press]]|pages=133–134|isbn=0-943233-93-3|url=https://books.google.com/?id=Id5MVeH_3BoC&amp;pg=PA133&amp;lpg=PA133&amp;dq=virginity+loss+among+lesbians#v=onepage&amp;q=virginity%20loss%20among%20lesbians&amp;f=false|accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt;  බොහෝ සමලිංගිකයන් ඒ සදහා යොමුවීමට කන්‍යාභාවය නැමැති සංස්කෘතික සංකල්පය ඉවහල්වී ඇත.තමාට ඇතිවන ලිංගික ආතතිය පිටකරගැනීම සදහා සමලිංගියන්ගේ පිහිට පැතීම බොහෝ සමාජයන්හි සිදුවේ.සත්ව ලෝකය දෙස බැලීමෙදී ඇතැම් පිරිමි සතුන් ගැහැණු සතකු තම ලිංගික කාර්‍ය සදහා යොදාගැනීමට නොහැකිවූවිට සමලිංගිකයෙකු සමග හෝ එක්වී තම ලිංගික ආතතිය දුරුකරගනී.1971 ට පෙර මානසික රෝගයක් ලෙස සැළකූ සමලිංගිකත්වය මානසික රෝග වර්ගීකරණයෙන් ඉවත්කිරීමට මූලික පදනමක් ලැබුනේ සත්ව විද්‍යාඥයන්ගේ මෙම සොයාගැනීම්ය.

සමලිංගික වර්‍යා මගින් කන්‍යාපටලයට හානි සිදුවීමක් සිදු නොවෙයි.එබැවින් තරුණියන් අතර සමලිංගික සබදතා ඇතිකර ගැනීම සිදුවේ.පුරුෂයින් අතරද මෙම කන්‍යාභාවය නැමැති සාධකය නිසා විරුද්ධ ලිංගිකයන් කරා ඇදීයාම වෙනුවට සමලිංගික සබදතා පවත්වා ගැනීම ආරක්ෂිතබව පිළිගනී.

ඇතමුන් කන්‍යාභාවය අහිමිකරගැනීමකින් තොරව ලිංගික තෘප්තිය ලබාගැනීම සදහා බහුල වශයෙන් මුඛ ලිංගික වර්‍යා සදහා පෙළඹේ.&lt;ref name=&quot;CDC, oral sex&quot;&gt;{{cite web|title=Oral Sex and HIV Risk|date=June 2009|accessdate=August 30, 2013|publisher=[[Centers for Disease Control and Prevention]] (CDC)|url=http://www.cdc.gov/hiv/resources/Factsheets/pdf/oralsex.pdf}}&lt;/ref&gt; උදාහරණ ලෙස නව යොවුන් වියේ පසුවන පෙම්වතුන් ලිංගික තෘප්තිය සදහා මුඛ ලිංගික වර්‍යා සිදුකරයි.එමගින් කන්‍යාපටලයට හානිවීමක් සහ ගැබ්ගැනීමක් කිසිවිට සිදු නොවේ.පුරුෂ ශුක්ක්‍රාණු ස්ත්‍රියකට ගිලුනද එය ආහාර මාර්ගයට ඇතුළු වනවා මිස කිසිසේත් ගැබ් ගැනීමක් සිදු නොවේ.&lt;ref name=&quot;uc&quot;&gt;{{Cite journal|author1=Sonya S. Brady|author2=Bonnie L. Halpern-Felsher|year=2007|title=Adolescents' Reported Consequences of Having Oral Sex Versus Vaginal Sex|journal=Pediatrics|volume=119|issue=2|pages=229–236|pmid=17272611|PMID=17272611|doi=10.1542/peds.2006-1727|DOI=10.1542/peds.2006-1727}}&lt;/ref&gt;  1999  දී අමරිකාවේ පළවූ  ''JAMA'' (the ''Journal of the American Medical Association''),නම් සගරාව දක්වන ආකාරයට 1991 දී සිදුකල අහඹු පරීක්ෂණයකට අනුව අධ්‍යාපන ආයතන 599 සිදුන් අතරින් 60%  පමණ සිසුන් මුඛ ලිංගික චර්‍යා සිදුකරනබව හෙළිවී ඇත..&lt;ref name=&quot;Cox&quot;&gt;{{cite news|first=Lauren|last=Cox|title=Study: Adults Can't Agree What 'Sex' Means|publisher=[[American Broadcasting Company|ABC.com]]|date=March 8, 2010|accessdate=September 5, 2012|url=http://abcnews.go.com/Health/Sex/adults-agree-sex-means-study-shows/story?id=10030354#.UEfroqM4onY}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kauth&quot;&gt;{{cite book|title=True Nature: A Theory of Sexual Attraction|publisher=[[Springer Publishing|Springer]]|year=2000|page=74|accessdate=August 30, 2012|isbn=0306463903|url=https://books.google.com/books?id=PzDKr-qCdTAC&amp;pg=PA74&amp;dq=Stephanie+Sanders+students+sex&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=QoaDUf3LBMXG0gHukYDYDA&amp;ved=0CC4Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=Stephanie%20Sanders%20students%20sex&amp;f=false|quote=|author=Michael R Kauth}}&lt;/ref&gt; මෙසේ බොහෝ සමාජයන්හි තරුණ තරුණියන් අතර කන්‍යාභාවයට හානිවීමක් නොවී සිදුකලහැකි ආරක්ෂිත ලිංගික හැසිරීමක් ලෙස මුඛ ලිංගික සංසර්ගය පවතී.කෙසේ වෙතත් බොහෝ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ මුඛ ලිංගික සංසර්ගය හා කන්‍යාභාවය පිළිබද මිත්‍යා අදහස් ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල බහුලව පවතින බවයි.උදාහරණ ලෙස මුඛ ලිංගික සංසර්ගයේදී පිටවන පුරුෂ බීජ මගින් ස්ත්‍රීන් ගැබ් ගන්නේය යන මිත්‍යාව දැක්විය හැක.&lt;ref name=&quot;oral sex for intercourse&quot;&gt;{{cite press release|title=Perception That Teens Frequently Substitute Oral Sex For Intercourse A Myth|publisher=|date=2008-05-20|url=http://www.guttmacher.org/media/nr/2008/05/20/index.html|accessdate=March 12, 2012}}&lt;/ref&gt;

2003 දී පළවූ ''Canadian Journal of Human Sexuality'' නම් සගරාව මගින් කන්‍යාභාවය හා බටහිර විශ්ව විද්‍යාල උප සංස්කෘතිය පිළිබද අධ්‍යනයක් සිදුකර ඇත.ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයˌඑක්සත් රාජධානිය හා ඕස්ට්‍රේලියාව යන රටවල විශ්ව විද්‍යාල සිසුන් ගෙන් 97% පමණ ශිෂ්න යෝනි ලිංගික සම්භන්ධතා පවත්වා ඇත.70%-90% පමණ සිසුන් ගුද ලිංගික(ශිෂ්න ගුද) සම්භන්ධතා පවත්වා ඇත.32%-58% මුඛ ලිංගික(ශිෂ්න මුඛ)සම්භන්ධතා පවත්වා ඇත..&lt;ref name=&quot;Randall&quot;&gt;{{Cite journal|authors=Randall, H. E., &amp; Byers, S. E.|year=2003|title=What is sex? Students’ definitions of having sex, sexual partner, and unfaithful sexual behaviour|url=http://www.questia.com/library/journal/1G1-114049357/what-is-sex-students-definitions-of-having-sex|journal=''[[The Canadian Journal of Human Sexuality]]''|volume=12|pages=87–96|quote=Recently, researchers in the United States, the United Kingdom, and Australia have investigated university students' definitions of having sex. These studies found that students differ in their opinions of what sexual behaviours constitute having sex (Pitts &amp; Rahman, 2001; Richters &amp; Song, 1999; Sanders &amp; Reinisch, 1999). While the vast majority of respondents (more than 97%) in these three studies included penile-vaginal intercourse in their definition of sex, fewer (between 70% and 90%) respondents considered penile-anal intercourse to constitute having sex. Oral-genital behaviours were defined as sex by between 32% and 58% of respondents.|archive-url=https://web.archive.org/web/20131015002419/http://www.questia.com/library/journal/1G1-114049357/what-is-sex-students-definitions-of-having-sex|archive-date=2013-10-15|access-date=2017-01-13|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මේ අයුරින් බටහිර රටවල කන්‍යාභාවය පිළිබද ඇති අවධානය වර්තමානයේ බොහෝ සෙයින් අඩුවී ඇත.තවද Kinsey Institute නම් ආයතනයක් මගින් බටහිර සමාජයේ සිදුකළ අධ්‍යනයකදී පුද්ගලයින් 484 දෙනකුගේ නියැදියක් යොදාගනිමින් කළ අධ්‍යනයේදී වයස අවුරුදු 18–96. අතර වයසේ පසුවන්නන් අතරින් 95% පමණ දෙනා ලිංගික සංසර්ගයක් ලෙස පිළිගන්නෙ ශිෂ්න යෝනි ලිංගික සම්භන්ධය පමණක් බව අවධාරණයවී ඇත.එනම් මුඛ හෝ ගුද ලිංගික සම්භන්ධතා ලිංගික සංසර්ගයක් ලෙස ඔවුන් පිළි නොගන්නා බවයි.එහෙත් ඇතැම් දෙනා ගුද හා මුඛ ලිංගික සම්භන්දතාද ලිංගික සංසර්ගයක් ලෙස පිළිගනී.ඒ ආකාරයෙන් පුද්ගලයාගෙන් පුද්ගලයාට සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට ලිංගික ක්‍රියාව හා කන්‍යාභාවය පිළිබද එකිනෙකට පරස්පර ආකල්ප පවතී.

කෙසේ වෙතත් කන්‍යාභාවය ආරක්ෂා කරගෙන ලිංගික තෘප්තිය ලැබීමට සමලිංගික වර්‍යාˌමුඛ ලිංගික වර්‍ය(මුඛ ශිෂ්න)ˌගුද ලිංගික චර්‍යා(ශිෂ්න ගුද) ආදියට පෙළඹීම සිදුවේ.මීට අමතරව පියයුරු සංසර්ගය,පාද සංසර්ගය හා කලවා සංසර්ගය වැනි බාහිර ලිංගික සංසර්ගයන් මහින්ද කන්‍යාපටලයට හානියක් සිදු නොවී ලිංගික තෘප්තිය ලැබිය හැකි ක්‍රම ලෙස සළකයි.වෙතත් ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල කන්‍යාභාවය යන සංකල්පයට එතරම් වටිනාකමක් නොදෙයි.විශේෂයෙන් සංවර්ධිත රටවල මේ තත්වය බහුලය.එහෙත් ඌන සංවර්ධිත රටවල මේ සදහා වූ පිළිගැනීම ඉහළය..&lt;ref name=&quot;webmdVPDCSR&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;promise&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Bearman|last2=Brueckner|first1=Peter|first2=Hannah|date=April 2005|title=After the promise: The STD consequences of adolescent virginity pledges|url=http://citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/download?doi=10.1.1.362.6308&amp;rep=rep1&amp;type=pdf|journal=Journal of Adolescent Health|volume=36|issue=4|pages=271–278|pmid=15780782|PMID=15780782|doi=10.1016/j.jadohealth.2005.01.005|DOI=10.1016/j.jadohealth.2005.01.005}}&lt;/ref&gt;

වර්තමානයේදී පූර්වවෛවාහික ලිංගික සංසර්ගයක් මගින් කන්‍යාපටලයට හානිවීමක් සිදු වුවද අදාල ස්ත්‍රියට නැවත කන්‍යාපටලය ප්‍රතිස්ථාපනය කලහැකිය.එබැවින් ප්‍රථම ලිංගික සංසර්ගය මගින් ස්ත්‍රියක පවිත්‍රත්වය මැනීම වර්තමානය තුල ඉතා අවිද්‍යාත්මක නිෂ්පල ක්‍රියාවකි.එසේම ප්‍රථම ලිංගික සංසර්ගයේදී කන්‍යාපටලය බිඳීම සමග ඇතිවන වේදනාව බොහෝවිට මානසික හේතුමත තීරණයවන බව මනෝ විද්‍යාඥයන් පවසයි.ඒ අනුව ස්ත්‍රියක් උපරිම ලිංගික උත්තේජනයට පත්වූවිට ඇතිවන වේදනාව අඩුය.ස්ත්‍රියගේ අකමැත්ත බිය සහිතව ඇතිවන සංසර්ගයකදී වේදනාව අධිකය.

=== කාන්තාව ===

==== සංස්කෘතික වටිනාකම් ====
කාන්තාවකගේ පළමු ලිංගික සංසර්ගය ඇයගේ ජීවිතයේ ඉතා වැදගත්ම අවස්ථාවක් ලෙස බොහෝ සංස්කෘතීන් තුල පිළිගනී..&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite journal|last=Carpenter|first=Laura M.|date=May 2001|title=The Ambiguity of &quot;Having Sex&quot;: The Subjective Experience of Virginity Loss in the United States|journal=The Journal of Sex Research|volume=38}}&lt;/ref&gt;

සාම්ප්‍රදායිකව බොහෝ සමාජතුල විවාහයට පෙර ලිංගික සංසර්ගය අනුමත නොකරයි.විවාහ දිනයේදී සැමියා අතින් ඇගේ කන්‍යාභාවය අහිමිවිය යුතුය යන මතය පවතී.ස්ත්‍රියක් ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදීම විවාහක සැමියා සමග පමණක් වියයුතු අතර ඇය විවාහයට පෙර ලිංගික සම්බන්ධතා පැවැත්වීම වරදකි.&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Speaking of Sexuality: Interdisciplinary Readings Third Edition|url=https://archive.org/details/speakingofsexual0003unse|last=Moore, Newlyn B.; Davidson Sr., J. Kenneth; Fisher, Terri D.|first=|publisher=Oxford University Press Inc.|year=2010|isbn=9780195389494|location=New York, New York|pages=[https://archive.org/details/speakingofsexual0003unse/page/256 256]|via=}}&lt;/ref&gt;

ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල අවිවාහක ස්ත්‍රීහූ විවාහයට පෙර ලිංගික සම්බන්ධතා පවත්වන විට කන්‍යාපටලයට හානි සිදු නොවීම සදහා ඇතැම් උපක්‍රම අනුගමනය කරති. {{තහවුරු​ කරන්න}}  ඇතැම් ස්ත්‍රීන් විවාහයට පෙර ලිංගික සම්බන්ධතා ඇතිකරගත් විට ඔවුන් කන්‍යාපටලය ප්‍රථිස්තාපන සැත්කම් මගින් නැවත කන්‍යාභාවය ලබාගනී.&lt;ref name=&quot;Regain&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.reuters.com/article/2007/04/30/us-muslimwomen-europe-virginity-idUSL2532025120070430?pageNumber=2&amp;sp=true|title=Muslim women in France regain virginity in clinics|work=[[Reuters]]|date=April 30, 2007|access-date=January 13, 2017|archive-date=October 30, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131030181452/http://www.reuters.com/article/2007/04/30/us-muslimwomen-europe-virginity-idUSL2532025120070430?pageNumber=2&amp;sp=true|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියකගේ කන්‍යාභාවය අහිමිවීමක් සිදුවූවිට විශේෂයෙන් ස්ත්‍රි දූශනයකට ලක්වූවි ඇගේ පවුලේ සාමාජිකයන් විසින් ඇය ගිනිතබා මරා දමයි.මෙය ගෞරවය වෙනුවෙන් සිදු කරන ඝාතන ලෙස දැක්වේ.එම සංස්කෘතීන්තුල සාමාජිකයන් මෙම ඝාතන අපරාධයක් ලෙස පිළි නොගනී.මෙවන් මිනී මැරුම් ඉස්ලාම් අන්තවාදී රටවල සිදුවේ.ඇතැම් පෙරදිග රටවල තරුණියන් විවාහයට පෙර ඇගේ කන්‍යාභාවය අහිමිවුවහොත් සියදිවිනසා ගැනීමටද පෙළඹේ.අප්‍රිකානු රටවල පවතින මිත්‍යා විශ්වාසයක් වන්නේ කන්‍යාවියන් සමග ලිංගික එක්වීම මගින් ඒඩ්ස් රෝගය හට නොගන්නා බවයි.මෙම මිත්‍යා මතය පදනම් කරගනිමින් අප්‍රිකානු රටවල තරුණ ගැහැණු ළමුන් දූශනයට ලක්වන ප්‍රමානය වැඩිවී ඇත.&lt;ref&gt;&quot;[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/southafrica/1362134/South-African-men-rape-babies-as-cure-for-Aids.html South African men rape babies as 'cure' for Aids]&quot;. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|title=Staging sex myths to save Zimbabwe's girls|author=Vickers, Steve|year=2006|publisher=BBC|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/6076758.stm|accessdate=2013-12-15}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත් වර්තමාන සංවර්ධිත රටවල් බොහෝමයක පූර්ව වෛාහික ලිංගික සම්බන්දතා සිදුවන අතර විවාහයේදී කන්‍යාභාවය පරික්ෂා කිරීමක් සිදු නොවේ.විවාහයට පෙර සිදුවන ලිංගික සම්භන්ධතා සාමන්‍ය දෙයක් ලෙස පිළිගැනෙයි.

අතීත සංස්කෘතින් බොහෝමයක විවාහයට පෙර ලිංගික සම්භන්ධතා ප්‍රතික්ෂේප කරයි.විවාහ දිනයේදී ස්ත්‍රියගේ කන්‍යාභාවය පරික්ෂා කිරීම සිදුවන අතර ඇය කන්‍යාවියක් නොවුන හොත් විවාහය දෙදරා යයි.විවාහයකට ඇතුලත් විය හැක්කේ කන්‍යාවියකට පමණි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Schlegel|first=Alice|date=November 1991|title=Status, Property, and the Value on Virginity|journal=American Ethnologist|volume=18|issue=4}}&lt;/ref&gt; ''.''

ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියක් විවාහ වීමට පෙර දූශනයට ලක් වුහොත් ඇයගේ පියාට දූශකයා විසින් වන්දියක් ගෙවිය යුතුවිය.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල දූශකයා විසින්ම අදාල ස්ත්‍රියව ආවාහ කරගත යුතුය.&lt;ref&gt;{{Bibleverse|2=Exodus|3=22:16–17|4=NIV}}, {{Bibleverse|2=Deuteronomy|3=22:28–29|4=NIV}}. &lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;Brockhaus 2004, ''Kranzgeld''&lt;/ref&gt;

==== පරික්ෂාකිරීම ====
ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර කන්‍යාවියක්ව සිටීම එනම් මීට ප්‍රථම ලිංගික සංසර්ගයක් පවත්වා නොතිබීම අවධාරණය කරයි. එබැවින් එවැනි සාම්ප්‍රදායික සමාජයන්හි විවාහ දිනයේ ප්‍රථම ලිංගික එක්වීමේදී කන්‍යාපටලය බිඳීමෙන් පිටවන රුධිරය සාක්ෂි ලෙස ගෙන කන්‍යාභාවය සොයාගනී.&lt;ref name=&quot;Hymen&quot;&gt;{{Cite book|last=Perlman|first=Sally E.|coauthors=Nakajyma, Steven T. and Hertweck, S. Paige|title=Clinical protocols in pediatric and adolescent gynecology|url=https://archive.org/details/clinicalprotocol0000perl|year=2004|publisher=Parthenon|page=[https://archive.org/details/clinicalprotocol0000perl/page/131 131]|isbn=1-84214-199-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Souter&quot;&gt;{{Cite book|title=The London medical and physical journal, Volume 51|publisher=[[Harvard University]]|page=211|date=May 15, 2007|accessdate=October 8, 2011|url=https://books.google.com/?id=Pj4CAAAAYAAJ&amp;pg=PA211&amp;dq=the+nuptial+sheets+blood+virginity#v=onepage&amp;q=the%20nuptial%20sheets%20blood%20virginity&amp;f=false}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kelly&quot;&gt;{{Cite book|author=Kathleen Coyne Kelly|title=Performing virginity and testing chastity in the Middle Ages. Volume 2 of Routledge research in medieval studies|publisher=[[Psychology Press]]|year=2000|accessdate=October 8, 2011|page=129|isbn=0-415-22181-1|url=https://books.google.com/?id=HdF6ac5yldMC&amp;pg=PA129&amp;dq=the+nuptial+sheets+blood+virginity#v=onepage&amp;q&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල විවාහ දිනයේදී නව යුවල මධුසමය ගතකරන යහනේ සුදු රෙද්දක් එලා තබයි.එම සුදු රෙද්ද තුල ලේ බිංදු තැන්පත්වී ඇත්නම් අදාල මනාලිය කන්‍යාවක් බව ඥාතීන් තේරුම් ගනී.

පර්යේෂකයන්ට අනුව ප්‍රථම ලිංගික එක්වීමෙන් පිටවන රුධිරය පරික්ෂාවෙන් ස්ත්‍රියක් කන්‍යාවියක්ද යනවග සොයාගත නොහැකි බවයි.කන්‍යා පටලය යනු යෝනි මාර්ගය තුල ඇති සියුම් පටලයකි. එය නම්‍යශ්‍රීලී හා ඇදෙනසුලු අවයවයකි.එබැවින් ප්‍රථම ලිංගික එක්වීමේදීම එය බිඳී නොයාමට ඉඩතිබේ.මීට අමතරව ඇතැම් භෞතික හේතු මතද කන්‍යා පටලය බිඳීමට ලක්විය හැක.ඇතැම් කාන්තාවන්ට ඉතා තුනී කන්‍යාපටලයක් පිහිටා තිබීම නිසා ඉක්මනින් බිඳීයාමට ඉඩඇත, ඇතැම්විට ගැහුණු ළමුන් තමා නොදැනුවත්වම ඇගේ කන්‍යා පටලය බිඳීයා හැක,බොහේ විට ඇතැම් මලල ක්‍රීඩා කිරීමේදී මෙම අවදානමට දැරියන් ලක්වේ. බයිසිකල් පැදීම වැනි ක්‍රියා වලදීද ගැහැණු දරුවකුගේ කන්‍යාභාවය අහිමි වියහැක,යොනි මාර්ගයට ඇතිවන තද තෙරපුමකදී මෙසේ කන්‍යාපටලයට හානි සිදුවිය හැකිය&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.studenthealth.co.uk/advice/advice.asp?adviceID=148|title=Torn hymen (virgin or not?)|publisher=Studenthealth.co.uk|date=2005-12-12|accessdate=2014-04-30}}&lt;/ref&gt; තවද ස්ත්‍රියක් පුරුෂයෙකු හා ලිංගික සංසර්ගයක් පැවැත්වීමෙන් පසු කන්‍යාපටලය අහිමි වුවහොත් ඇයට ශල්‍යකර්මයක් මගින් ඇගේ කන්‍යාපටලය පෙරතිබූ තත්වයට පත්කිරීමට අදවනවිට සිදුකල හැකිය.මෙම සැත්කම් සිදු කිරීමෙන් පසු ලිංගික එක් වුවහොත් රුධිරය පිටවීම මුල් අවස්ථාවේ මෙන් සිදුවේ.ඇතමුන් මෙම සැත්කම හදුන්වන්නේ කන්‍යාවියක් වී නැවත ඉපදීමක් ලෙසයි.

ඇතුම් ගැහුණු දරුවන් උපතින්ම කන්‍යාපටලයක් අහිමිව උපදී,&lt;ref name=&quot;emans&quot;&gt;Emans, S. Jean. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McCann&quot;&gt;McCann, J; Rosas, A. and Boos, S. (2003) &quot;Child and adolescent sexual assaults (childhood sexual abuse)&quot; in Payne-James, Jason; Busuttil, Anthony and Smock, William (eds). &lt;/ref&gt; .&lt;ref&gt;[http://www.nytimes.com/2009/05/12/health/12klas.html?_r=1 The Marks of Childhood or the Marks of Abuse?], ''[//en.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times The New York Times]''&lt;/ref&gt; එබැවින් එවන් ස්ත්‍රියක් ලිංගික සංසර්ගයේ යෙදුනද රුධිරය පිටවීමක් සිදු නොවේ.

ඇතැම් සෞඛ්‍යමය තත්වයන් යටතේ කන්‍යාපටලය ඉවත්කිරීමට වෛද්‍යවරු උපදෙස් දෙති.

=== පුරුෂයන් ===
ඉතිහාසයේ මෙන්ම වර්තමාන සමාජයේද බොහෝවිට ස්ත්‍රීන්ගේ කන්‍යාභාවය පමණක් අවධාරණය කලද ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල පුරුෂයන්ගේ ලිංගික පවිත්‍රත්වය පිළිබදවද අවධාරණය කරඇත.කෙසේ වෙතත් බොහෝ සමාජවල පුරුෂයන් සතු ලිංගික බලපරාක්‍රමය මත පුරුෂයින්ගේ ලිංගික හැසිරීම් පාලනයවී නැත.&lt;ref name=&quot;Asencio&quot;&gt;{{Cite book|author=Marysol Asencio|title=Sex and sexuality among New York's Puerto Rican youth|publisher=[[Lynne Rienner Publishers]]|year=2002|accessdate=October 9, 2011|pages=57–64|isbn=1-58826-073-9|url=https://books.google.com/?id=8AlJw95JhewC&amp;pg=PA57}}&lt;/ref&gt; ඉස්ලාම් දහමට අනුව ගැහැණියට මෙන්ම පිරිමියාටද විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම තහනම්ය.ඇතැම් ඉස්ලාමීය සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම හෝ දූශනයට ලක්වූ විට ඇය තම පවුලේ ගෞරවය නැතිකල අයකු ලෙස සලකා මරා දමනු ලබයි.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වූ විට ඇයව තවදුරටත් ලිංගික හැසිරීම් සිදුකිරීමට යොසු කරයි.එහෙත් පුරුෂයන්ට හැකිපමණ විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලබාගන්නට ඉඩදෙයි..&lt;ref name=&quot;Bozon&quot;&gt;Bozon, Michael. &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Colón&quot;&gt;{{Cite book|title=Singled Out: Why Celibacy Must Be Reinvented in Today's Church|publisher=[[Baker Publishing Group|Brazos Press]]|year=2009|accessdate=October 9, 2011|page=30|isbn=1-58743-237-4|url=https://books.google.com/books?id=8MdD-cJwEX8C&amp;pg=PA30|author1=Christine A. Colón|author2=Bonnie E. Field}}&lt;/ref&gt; එහෙත් මෙසේ වැඩිදුර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබීමට යන පුරුෂයන් අන් පුරුෂයන්ගේ සරදමට හා හොරෙන් බැලීමේ ක්‍රියාකාරකම්වලට ලක්වේ.&lt;ref name=&quot;Leigh&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; බොහෝ පර්යේෂණයන්ට අනුව පුරුෂයන් වැඩි දෙනෙක් විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලබනබව සනාථවී තිබේ.මෙය සෑම සංස්කෘතියකටම වගේ පොදු ධර්මතාවකි.&lt;ref name=&quot;GImen&quot;&gt;Guttmacher Institute (2003) ''In Their Own Right: Addressing the Sexual and Reproductive Health Needs of Men Worldwide.'' pages 19–21.&lt;/ref&gt;

=== ව්‍යාප්තිය ===
{| class=&quot;infobox bordered sortable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
|+
Prevalence of sexually experienced 15-year-olds based on self-reports&lt;ref name=&quot;AP&amp;AM&quot;&gt;{{cite journal|first=Emmanuelle|last=Godeau|first2=Saoirse|last2=Nic Gabhainn|first3=Ce´line|last3=Vignes|first4=Jim|last4=Ross|first5=Will|last5=Boyce|first6=Joanna|last6=Todd|title=Contraceptive Use by 15-Year-Old Students at Their Last Sexual Intercourse Results From 24 Countries|journal=[[Archives of Pediatrics &amp; Adolescent Medicine]]|date=January 2008|volume=162|issue=1|url=http://www.nuigalway.ie/hbsc/documents/godeau_2008_contraceptive_use_apam_1621_6673.pdf|accessdate=14 January 2012|archive-date=27 November 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20201127125716/http://www.nuigalway.ie/hbsc/documents/godeau_2008_contraceptive_use_apam_1621_6673.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
!රට
!පිරිමි ලමුන් (%)
!ගැහැණු ලමුන් (%)
|-
|[[ඔස්ට්‍රියාව]] 
| 21.7 
| 17.9
|-
|[[කැනඩාව]] 
| 24.1 
| 23.9
|-
|[[ක්‍රොඒෂියා|Croatia]] 
| 21.9 
| 8.2
|-
|[[එංගලන්තය|England]] 
| 34.9 
| 39.9
|-
|[[එස්ටෝනියාව|Estonia]] 
| 18.8 
| 14.1
|-
|[[ෆින්ලන්තය|Finland]] 
| 23.1 
| 32.7
|-
|[[බෙල්ජියම|Belgium]] 
| 24.6 
| 23
|-
|[[ප්‍රංශය|France]] 
| 25.1 
| 17.7
|-
|[[ග්‍රීසිය|Greece]] 
| 32.5 
| 9.5
|-
|[[හන්ගේරියානු සමුහාණ්ඩුව|Hungary]] 
| 25 
| 16.3
|-
|[[ඊශ්‍රායලය|Israel]] 
| 31 
| 8.2
|-
|[[ලැට්වියාව|Latvia]] 
| 19.2 
| 12.4
|-
|Lithuania 
| 24.4 
| 9.2
|-
|[[මැසිඩෝනියා ජනරජය|Macedonia]] 
| 34.2 
| 2.7
|-
|[[නෙදර්ලන්තය|Netherlands]] 
| 23.3 
| 20.5
|-
|[[පෝලන්තය|Poland]] 
| 20.5 
| 9.3
|-
|[[පෘතුගාලය|Portugal]] 
| 29.2 
| 19.1
|-
|[[ස්කොට්ලන්තය|Scotland]] 
| 32.1 
| 34.1
|-
|[[ස්ලෝවේනියාව|Slovenia]] 
| 28.2 
| 20.1
|-
|[[ස්පාඤ්ඤය|Spain]] 
| 17.2 
| 13.9
|-
|Sweden 
| 24.6 
| 29.9
|-
|[[ස්විට්සර්ලන්තය|Switzerland]] 
| 24.1 
| 20.3
|-
|[[යුක්රේනය|Ukraine]] 
| 47.1 
| 24
|-
|Wales 
| 27.3 
| 38.5
|}
කන්‍යාභාවය පිළිබද සංකල්පය සංස්කෘතියෙන් සංස්කෘතියට විසරණයවී ඇත.එනම් එක් සංස්කෘතියක සිට තවත් සංස්කෘතියකට ව්‍යාප්තවී ඇත.ඒ අනුව බොහෝ සාම්ප්‍රදායික සංස්කෘතීන් තුල විවාහයට පෙර ස්ත්‍රියක් ලිංගික සහවාසයක යෙදී නොසිටිය යුතුය.විවාහ දිනයේදී රුධිර පරික්ෂාව මගින් එය සනාථ කරගතයුතුය.රුධිර පරීක්ෂණයෙන් අසමත් වුවහොත් ඇයට විවාහවිය නොහැකිය.

ඇතැම් සංස්කෘතීන් අධ්‍යනයේදී හෙළිවී ඇත්තේ එම සංස්කෘතීන් තුල ගැහැණු දරුවකු වැඩිවියට පැමිණි සැණින් විවාහ කරදීමේ සම්ප්‍රධායක් පවතින බවයි.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ගැහැණු දරුවකු වැඩිවිය පැමිණීමට පෙරද විවාහය සිදු කරයි.උප සහරා මහද්වීපය හා සහ ඉන්දියානු උප මහද්වීපය හා අරාබි රටවල මෙම තත්වය දැකිය හැකිය..

ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රියකගේ විවාහවීමේ වයස වැඩිය.එනම් ප්‍රමාධවී විවාහය සිදුවේ.විවාහය කල් ගියද විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබීම තහංචිය.එහෙත් පුරුෂයන්ට හැකිතාක් ලිංගික අද්දැකීම් ලබන්නට අවසර ඇත.පුරුෂයින් ගණිකාවන් හා අනියම් භාර්‍යාවන් කරා ගොස් ලිංගික අද්දැකීම් ලබයි.මෙවන් සංස්කෘතීන් දකුණුදිග යුරෝපා රටවල හා ලතික් ඇමරිකානු රටවල දක්නට ලැබේ.ඇතැම් අසියාතික රටවලද මෙම තත්වට පවතී..

තවත් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයේම පුද්ගයන්ට විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබීම තහංචිවන අතර විවාහයද ප්‍රමාදවී සිදුවේ.පෝලංතය ශ්‍රී ලංකාව සිංගප්පූරුව චීනය වියට්නාමය වැනි රටවල මෙම තත්වය දක්නට ලැබේ.

ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල ස්ත්‍රී පුරුශ දෙපාර්ශවයටම විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබිය හැකිය.එහෙත් විවාහය බොහෝවිට ප්‍රමාදව සිදුවේ.උතුරු හා නැගෙනහිර යුරෝපා රටවල් ස්විස්ටර්ලන්තය ජර්මනිය චෙස් ජනරජය වැනි රටවල් මෙයට උදාහරණ වෙයි.

යුනිසෙෆ් සංවිධානය විසින් 2001 දී සිදුකල සමීක්ෂණයකින් පෙන්වා දෙන්නේ බටහිර රටවල තරුණ තරුණියන් 2/3 ක්ම නවයොවුන් වියේදීම ලිංගික අද්දැකීම් ලබන බවයි.ජර්මනිය අයිස්ලන්තය නෝර්වේ එක්සත් ජනපදය ඔස්ට්‍රේලියාව එක්සත් රාජධානිය යන රටවල් මෙයට අයත්වේ.අවුරුදු 15ත් 17 ත් අතර වයසේ පසුවන තරුණ තරුණියන්ද විවාහ පූර්ව ලිංගික අද්දැකීම් ලබයි..&lt;ref name=&quot;oecd&quot;&gt;UNICEF. (2001). &lt;/ref&gt; 2002 වසරේදී සිදුකල සමීක්ෂණයකට අනුව බටහිර රටවල් 24ක තරුණ සිසු සිසුවියන්  33,943 ම ලිංගික අද්දැකීම් ලබා ඇත.ඔවුන් වැඩි දෙනෙක් උපත්පාලන ක්‍රම අනුගමනය කරමින් අනවශ්‍ය ගැබ්ගැනීම් වළක්වාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|date=January 2008|title=Contraceptive use by 15-year-old students at their last sexual intercourse: results from 24 countries|url=http://archpedi.jamanetwork.com/article.aspx?articleid=378913|journal=Arch Pediatr Adolesc Med|volume=162|issue=1|pages=66–73|pmid=18180415|PMID=18180415|doi=10.1001/archpediatrics.2007.8|DOI=10.1001/archpediatrics.2007.8}}&lt;/ref&gt; 2005 දී සිදුකළ සමීක්ෂණයකට අනුව ඇමරිකානු තරුණ තරුණියන්ගෙන් සියයට 29%  දෙනා ලිංගික අද්දැකීම් ලබන බවයි.තරුණ තරුණියන් ගෙන් 33% පමණ පමණටත්ත් වඩා ලිංගික අද්දැකීම් ලබා ඇති බවයි.ඇතැම් දෙනා පවසා ඇත්තේ තමාට ලිංගික අද්දැකීම් ලබන්නට අනවශ්‍ය වුවද විරුද්ධ ලිංගිකයන්ගේ බලකිරීම් මත තමාට එවන් අද්දැකීම් ලබාගැනීමට සිදුවූ බවයි..&lt;ref name=&quot;kaiser&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&amp;nbsp;(147&amp;nbsp;KB) Kaiser Family Foundation, January 2005. &lt;/ref&gt; ඇතමුන් පවසා ඇත්තේ අනෙක් තරුණ තරුණියන් ලිංගිකව හැසිරෙනවා දැකීමෙන් තමාද එට පෙළඹුන බවයි.&lt;ref name=&quot;pollingdata&quot;&gt;The National Campaign to Prevent Teen Pregnancy. (1997). &lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;psychologytoday&quot;&gt;Allen, Colin. &lt;/ref&gt;

සමීක්ෂණයන්ට සහභාගීවූ බොහෝ සිසුන් පවසා ඇත්තේ පෙර පරම්පරාවට වඩා වර්තමාන පරම්පරාව ලිංගික අද්දැකීම් අඩු වයසේදීම ලබන බවයි.&lt;ref name=&quot;Mackay&quot;&gt;Judith Mackay, ''The Penguin Atlas of Human Sexual Behavior'', Myriad Editions, published by Penguin, 2000; [//en.wikipedia.org/wiki/Special:BookSources/9780140514797 ISBN 978-0-14-051479-7] [http://www.myriadeditions.com/books/the-penguin-atlas-of-human-sexual-behavior/ Human Sexual Behavior Atlas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150926122618/http://www.myriadeditions.com/books/the-penguin-atlas-of-human-sexual-behavior/ |date=2015-09-26 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;durexnetwork.org&quot;&gt;{{Citation |title=Durex 2005 Face of global sex report |url=http://www.durexnetwork.org/en-GB/research/faceofglobalsex/Pages/Home.aspx |access-date=2017-01-13 |archive-date=2009-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090910183850/http://www.durexnetwork.org/en-GB/research/faceofglobalsex/Pages/Home.aspx }}&lt;/ref&gt; එහෙත් ලෝකයේ මේ තත්වය පිළිබද අවදානය යොමු කිරීමේදී තවමත් දියුණු වෙමින් පවතින රටවල කන්‍යාභාවය පිළිබද ආකල්පය නිසා ප්‍රථම ලිංගික අද්දැකීම ලැබීම විවාහය තුලට සීමාවී ඇත..&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=de Irala, J.|coauthors=Osorio, A., Carlos, S., Ruiz-Canela, M. &amp; López-del Burgo, C.|date=2011|title=Mean age of first sex. Do they know what we mean?|url=http://link.springer.com/article/10.1007%2Fs10508-011-9779-4/fulltext.html|journal=Archives of Sexual Behavior|volume=40|pages=853–855|doi=10.1007/s10508-011-9779-4|DOI=10.1007/s10508-011-9779-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|author=de Irala, J.|coauthors=Osorio, A., Ruiz-Canela, M., Carlos, S. &amp; López-del Burgo, C.|date=2014|title=Informing Youth about the Age of Sexual Initiation Using Means or Percentages|url=http://www.tandfonline.com/eprint/ai5fsSBdXX2pEzH63iMy/full|journal=Health Communication|volume=29|issue=6|pages=629–633|doi=10.1080/10410236.2013.775931|DOI=10.1080/10410236.2013.775931}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් බටහිර රටවල පවා ඇතැම් තරුණ තරුණියන් ප්‍රථම ලිංගික අද්දැකීම විවාහයට සීමාකරගෙන ඇත.එහෙත් මෙය ප්‍රතිශතයක් ලෙස ඉතා අවම අගයක් ගනී.උදාහරණ ලෙස මහා බ්‍රිතාන්‍ය යේදී 2008 කල සමීක්ෂණයකට අනුව තරුණියන්ගෙන් 6%  පමණ ප්‍රථම ලිංගික අද්දැකීම ලබා ඇත්තේ විවාහය තුලය.&lt;ref name=&quot;sex stats&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

වර්ෂ 2011 දී ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේදී සිදුකල සමීක්ෂණයකට අනුව වයස අවුරුදු 15 ත් 19 අතර පිරිමි ළමුන්ගෙන් 43% දෙනාටවිරුද්ධ ලිංගික සහකරුවකු නොමැති බව පවසා ඇත.එම වයසේම පසුවන ගැහැණු ළමුන්ගෙන් 48% කටද විරුද්ධ ලිංගික සහකරුවන් නොසිටි බව පවසා ඇත..&lt;ref&gt;http://www.nytimes.com/2011/04/26/health/research/26statistics.html&lt;/ref&gt;

අප්‍රිකානු රටවල ගැහැණු ළමුන් 14.3% දෙනකු ළමා මවුවරුන් බවට පත්වෙයි.එනම් ළමාවියේදීම මවුවරුන් බවට පත්වේ.දකුණු කොරියාවේ ළමා වියේ ගැබ්ගැනීම් ප්‍රතිශතයක් ලෙස 0.29%.කි.අැමරිකාවේ ළමාවියේදී ගැබ්ගැනීම් ප්‍රතිශතය 5.21%කි..&lt;ref name=&quot;ncbi&quot;&gt;{{Cite journal|author=Treffers PE|date=November 2003|title=[Teenage pregnancy, a worldwide problem]|journal=Ned Tijdschr Geneeskd|volume=147|issue=47|pages=2320–5|language=Dutch, Flemish|pmid=14669537|PMID=14669537}}&lt;/ref&gt;  ළමාවියේ ඇතිවන මෙම දරු උපත් පාලනය කිරීම සදහා බටහිර රටවල පාසැල්තුල ලිංගික අධ්‍යාපනය නිවැරදි ලෙස ලබාදීමට කටයුතු යොදා ඇත.

=== සමාජ මනෝවිද්‍යාව ===
ඇතැම් සංස්කෘතික මානව විද්‍යාඥයන්ට අනුව ප්‍රේම සම්භන්ධතා හා [[ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව|ලිංගික ඊර්ෂ්‍යව]] යනු සෑම සංස්කෘතියකම පාහේ දක්නට ලැබෙන පොදු විශ්වීය තත්වයකි.&lt;ref&gt;[//en.wikipedia.org/wiki/Donald_Brown_(anthropologist) Donald Brown], ''[//en.wikipedia.org/wiki/Human_Universals Human Universals]'', 1991.&lt;/ref&gt; කන්‍යාභවය වැනි සංකල්ප බිහිවීමට මිනිසා සතු මෙම ලිංගික ඊර්ෂ්‍යාව වැනි සංකල්ප හේතුවන්නට ඇතිබව මානව විද්‍යාඥයන් පැහැදිළි කරයි.

1965ත් 1985 අතර කාලය තුල ඇමරිකාවේ විවාහවූ කාන්තාවන් තුල කන්‍යාභාවය අහිමිවී තිබීම දික්කසාදයට හෝ විවාහ දිවියේ නොයෙක් ප්‍රශ්න ඇතිවීමට හේතුවේයැයි විශ්වාසයක් තිබුනබව පර්යේෂකයන් පෙන්වාදී ඇත.

== ආචාර ධර්ම ==

=== සමාජ අචාර ධර්ම හා නීතිමය තත්වය ===
ලිංගික වර්‍යායනු සත්ව ලෝකයට පොදු ධර්මතාවකි.එය තම වර්ගයාගේ අඛණ්ඩ පැවැත්ම උදෙසා සොබාදම් මාතාව විසින් ලබාදුන් අපූරු ක්‍රියාවලියකි.එහෙත් මානවයා විසින් නිර්මාණය කරගත් සංස්කෘතිය මත මිනිසා ලිංගික වර්‍යාවට නොයෙක් තහංචි දමාගත්හ.මුල් යුගයේදී මිනිසා සමූහ ලෙස ලිංගික චර්‍යාවන් සිදු කලද පසුව ක්‍රමයෙන් ආගම හා සංස්කෘතිය බිහිවීම සමග ඇතිවූ පරිවර්තනය නිසා සමූහ ලිංගික චර්‍යා වෙනුවට ඒක විවාහක්‍රම බිහිවිය.විවාහයෙන් පිට ලිංගික චර්‍යා තහංචිවිය.එපමණක් නොව විවාහයට පෙර ලිංගික චර්‍යා සිදුකිරීමද තහනම්විය.මෙහි ප්‍රථිපලයක් ලෙස කන්‍යාභාවය වැනි සංකල්ප ඇතිවිය.විශේෂයෙන් බොහෝ ආගම් තුල කන්‍යෘභාවයට වැඩි අගයක් ලබාදීම සිදුවිය.පසුව ආගම හා රාජ්‍ය අතර ඇති සම්භන්දය මත නීතිරීති පැනවීමද සිදුවිය.

බොහෝ රටවල්වල විවාහය සදහා අවම වයස් සීමාවක් නීතිගතකර ඇත.මෙලෙස ඇති වයස් සීමාවන් ලෙස වයස අවුරුදු 16-18 අතර වයස් සීමාවන් දැක්වේ.එහෙත් ඇතැම් රටවල මෙම නීති ලිහිල්කර ඇති අවස්තා දක්නට ලැබේ.උදාහරණ ලෙස විවාහ සහකාරිය ගැබ්ගෙන ඇතිනම් අවම වයස්සීමාව නොතකා විවාහවීමේ අයිතිය ඇතැම් රටවල පවතී.මීට අමතරව ලිංගික අද්දැකීම් ලැබියහැකි අවම වයස් සීමාවන්ද නීතිගතකර ඇත.අතීතයේ 19 වන සියවසට පෙර ඇතැම් බටහිර රටවල විවාහවීමේ අවම වයස් සීමාව ලෙස දක්වා තිබුනේ වයස අවුරුදු 10-13 අතර වයස් සීමාවන්ය.,&lt;ref name=&quot;waites&quot;&gt;{{cite book|last=Waites|first=Matthew|title=The Age of Consent: Young People, Sexuality and Citizenship|url=https://archive.org/details/ageofconsentyoun0000wait|publisher=Palgrave Macmillan|year=2005|isbn=1-4039-2173-3|oclc=238887395}}&lt;/ref&gt; 19 වන සියවසෙන් පසු විවාහවීමේ අවම වයස් සීමාව වයස අවුරුදු 16 ත් 18 අතර කාලය දක්වා වෙනස්විය..&lt;ref name=&quot;Stephen Robertson, University of Sydney, Australia&quot;&gt;{{cite web|author=Stephen Robertson, University of Sydney, Australia|url=http://chnm.gmu.edu/cyh/teaching-modules/230|title=Children and Youth in History &amp;#124; Age of Consent Laws|publisher=Chnm.gmu.edu|accessdate=2010-06-30}}&lt;/ref&gt; වර්තමානයේ ලිංගික අද්දැකීම් ලැබියහැකි හොදම වයස් සීමාව ලෙස වයස අවුරු 12 සිට 21 දක්වා කාලය ලෙස දැක්වේ.ඇතැම් රටවල විවාහයෙන් පෙර සිදුවල ලිංගික සබදතා අනුමත කරයි.

අතීතයේ මෙන්ම වර්තමානයේ පවා ඇතැම් රටවල විශේෂයෙන් ස්ත්‍රීන්ට විවාහයට පෙර ලිංගික අද්දැකීම් ලැබීම තහංචිය.ස්ත්‍රියක් විවාහයට පෙර ලිංගික සබදතා පැවැත්වීම බරපතල වරදක් ලෙස සළකයි.එවන් ස්ත්‍රියකට විවාහයක් සිදුකරගැනීමටද නොහැකිය.ස්ත්‍රියක් දූශනයට ලක්වුහොත් ඇයටද විවාහයක් සිදුකරගත නොහැක.ඇතැම් රටවල එවන් ස්ත්‍රීන් මරාදමයි.එවන් මිනී මැරුම් ගෞරවය උදෙසා සිදුකරන මිනීමැරුම් ලෙස සලකනු ලැබේ.ඇතැම් රටවල ස්ත්‍රියක් දූශනය කරනු ලැබූවිට දූශකයා විසින්ම එම ස්ත්‍රිය විවාහකරගත යුතුය.නැතිනම් ඇය සදාකාලිකව අවිවාහකව සිටිය යුතුය.එවන් දූශනයකින් උපන් දරුවන්ට පියාගේ වාසකම ලෙස දූශකයාගේම වාසකම ලබාදියයුතුය.එසේත් නැතිනම් දරුවන් මරාදැමිය යුතුය.ඇතැම් සංස්කෘතීන් තුල දූශනයකට ලක්වුවද ස්ත්‍රියට තමා කැමති වෙනත් අයකු හා විවාහවීමේ හැකියාව ඇත.එහිදී ඇය දූශකයාගෙන් ගැබ්ගෙන සිටියද වර්තමාන විවාහක සැමියාගේ වාසකම දරුවන්ට ලබාදිය හැක..

== මේවාත් බලන්න ==
* [[කන්‍යා පටලය]]
* [[කන්‍යාපටල ප්‍රතිස්ථාපන සැත්කම්]]
* [[කෘත්‍රිම කන්‍යාපටල]]

== යොමුව ==
* Virgin Complex
* Artificial hymen
* Purity ball
* Almah
* Brahmacharya  {{nb10}}
* Celibacy
* The Purity Myth{{reflist|30em}}</text>
      <sha1>k03oinl89jo7i5pnj4qlnp570lq7tuj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බාහුබලි: ද බිගිනිං</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73421</id>
    <revision>
      <id>801416</id>
      <parentid>800687</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:27:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801416</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113005" sha1="edp33xr5m8g4wttgjasjg5lurthm1lm" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සලරූ
| name           = බාහුබලි: ද බිගිනිං
| image          = Baahubali poster.jpg
| caption        = සිනමාහල් නිකුතු පෝස්ටරයක්
| director       = [[එස්. එස්. රාජමෞලි]]
| producer       = [[ශෝබු යාර්ලගද්දා]]&lt;br&gt;[[ප්‍රසාද් දේවිනේනි]]
| writer         = සී. එච්. විජේ කුමාර්&lt;br&gt;අජේ කුමාර්&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''(තෙලිඟු දෙබස්)'''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[මධන් කාර්කි]]&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''(දෙමළ දෙබස්)'''&lt;/small&gt;&lt;br&gt;මනෝජ් මුන්තෂීර්&lt;br&gt;&lt;small&gt;'''(හින්දි දෙබස්)'''&lt;/small&gt;
| screenplay     = [[එස්. එස්. රාජමෞලි]]
| story          = [[කේ. වී. විජයේන්ද්‍ර ප්‍රසාද්]] 
| starring       = {{unbulleted list|[[ප්‍රභාස්]]|[[රානා දග්ගුබාති]]||[[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]]|[[තමන්නා]]}}
| music          = [[එම්. එම්. කීරවානි]]
| cinematography = [[කේ. කේ. සෙන්තිල් කුමාර්]]
| editing        = [[කෝටගිරි වෙන්කටේස්වරා රාඕ]]&lt;br&gt; [[වින්සන්ට් ටැබයිලන්]] (ජාත්‍යන්තර ප්‍රභේදය)
| studio         = [[අර්කා මීඩියා වර්ක්ස්]]
| distributor    = '''තෙලිඟු:'''&lt;br /&gt;[[අර්කා මීඩියා වර්ක්ස්]]&lt;br /&gt;'''දෙමළ:'''&lt;br /&gt;[[ස්ටූඩියෝ ග්‍රීන්]]&lt;br&gt;[[යූවී ක්‍රියේෂන්ස්|UV ක්‍රියේෂන්ස්]]&lt;br&gt;[[ශ්‍රී තේනන්ඩල් ෆිල්ම්ස්]]&lt;br /&gt;'''හින්දි:'''&lt;br /&gt;[[ධර්මා ප්‍රොඩක්ෂන්ස්]]&lt;br&gt;ඒඒ ෆිල්ම්ස්&lt;br /&gt;'''මලයාලම්:'''&lt;br /&gt;[[ග්ලෝබල් යුනයිටඩ් මීඩියා]]
| released       = {{Film date|df=yes|2015|07|10}}
| runtime        = {{Plainlist|
* මිනිත්තු 158&lt;!--Theatrical runtime: 157:55--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/baahubali-film-0 | title=''BAAHUBALI'' [Telugu version] (15) | work=[[චිත්‍රපට වර්ගීකරණය පිළිබඳ බ්‍රිතාන්‍ය මණ්ඩලය|British Board of Film Classification]] | date=9 July 2015 | accessdate=14 July 2015}}&lt;/ref&gt; {{small| (තෙලිඟු)}}
* මිනිත්තු 159&lt;!--Theatrical runtime: 158:41--&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.bbfc.co.uk/releases/baahubali-film | title=''BAAHUBALI'' [Tamil version] (15) | work=[[චිත්‍රපට වර්ගීකරණය පිළිබඳ බ්‍රිතාන්‍ය මණ්ඩලය|British Board of Film Classification]] | date=9 July 2015 | accessdate=14 July 2015}}&lt;/ref&gt; {{small| (දෙමළ)}}
}}
| country        = [[ඉන්දියාව]]
| language       = [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]]&lt;br&gt;[[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]]
| budget         = {{INR}} කෝටි 180 (බිලියන 1.8)&lt;ref&gt;{{cite web|title=Has SS Rajamouli's Baahubali 2 earned Rs 500 cr even before release?|url=http://indiatoday.intoday.in/story/baahubali-2-box-office-collection-rajamouli-prabhas-rana/1/871556.html|publisher=India Today|accessdate=1 February 2017}}&lt;/ref&gt;
| gross          ={{INR}} කෝටි 650 (බිලියන 6.5)&lt;ref name=&quot;baahubali&quot;&gt;{{cite web| url=http://www.ibtimes.co.in/kabali-box-office-collection-rajinikanth-starrer-fails-beat-5-records-baahubali-bahubali-689445#T1OcM8imq1iJpdhE.97 |title='Kabali' box office collection: Rajinikanth starrer fails to beat 5 records of 'Baahubali' (Bahubali)|publisher=International Business Times|date=2016-08-09}}&lt;/ref&gt;
}}

'''''බාහුබලි: ද බිගිනිං''''' (සිංහල: බාහු බලය ඇත්තා) යනු [[එස්. එස්. රාජමෞලි]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද 2015 ඉන්දියානු [[වීරකථා චිත්‍රපට|වීරකථා]] [[ෆැන්ටසි චිත්‍රපට]]යකි. [[ශෝබු යාර්ලගද්දා]] සහ [[ප්‍රසාද් දේවිනේනි]] විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද මෙය, [[තෙලිඟු සිනමාව|තෙලිඟු]] සහ [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] භාෂාවලින් සමගාමීව රූගත කරන ලද [[බාහුබලි නිෂ්පාදනය|කොටස් දෙකකින් යුත් චිත්‍රපට මාලාවේ]] පළමු චිත්‍රපටය වේ.&lt;ref name=ForbesBilingual&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/sites/robcain/2015/07/14/indias-baahubali-destroys-box-office-records-is-china-next/#9fd488855658|title=India's 'Baahubali' Destroys Box Office Records--Is China Next?|first=Rob|last=Cain|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=TOIBilingual&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/kannada/movies/news/Sudeep-shoots-for-his-Telugu-Tamil-bilingual/articleshow/36192827.cms|title=Sudeep shoots for his Telugu-Tamil bilingual - Times of India|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MintBilingual&gt;{{cite web|url=http://www.livemint.com/Consumer/TIKFDxKzEkNO0DdUW1XUfP/Is-Puli-the-next-Baahubali.html|title=Is ‘Puli’ the next ‘Baahubali’?|first=Lata|last=Jha|date=28 September 2015|publisher=}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන චරිත නිරූපණය කරන්නේ [[ප්‍රභාස්]], [[රානා දග්ගුබාති]], [[තමන්නා]] සහ [[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]] විසිනි. [[සත්‍යරාජ්]], [[රම්‍යා ක්‍රිෂ්ණන්]], [[නසාර්]], [[ආදිවි සේෂ්]], [[තානිකෙල්ල භරනි]] සහ [[සුදීප්]] මෙහි සහාය චරිත නිරූපණය කරනු ලබයි. චිත්‍රපටයේ ධ්වනිපථය සහ පසුබිම් සංගීත නිර්මාණය සිදු කරන ලද්දේ [[එම්. එම්. කීරවානි]] විසින් වන අතර, සිනෙමාරූපණය, සංස්කරණය, කලා අධ්‍යක්ෂණය සහ දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග මෙහෙයවීම සිදුකරන ලද්දේ පිළිවෙලින් [[කේ. කේ. සෙන්තිල් කුමාර්]], [[කෝටගිරි වෙන්කටේස්වරා රාඕ]], [[සාබු සිරිල්]] සහ [[වී. ශ්‍රීනිවාස් මෝහන්]] විසිනි.

{{INR}} කෝටි 180ක (බිලියන 1.8) අයවැයක් සහිතව නිපදවූ මෙම චිත්‍රපටය&lt;ref&gt;{{cite web|title=Has SS Rajamouli's Baahubali 2 earned Rs 500 cr even before release?|url=http://indiatoday.intoday.in/story/baahubali-2-box-office-collection-rajamouli-prabhas-rana/1/871556.html|publisher=India Today|accessdate=1 February 2017}}&lt;/ref&gt; ලොව පුරා මුදාහැරුණේ 2015 ජූලි 10 දින ය. විචාරකයින් වෙතින් යහපත් ප්‍රතිචාර ලද මෙය ඉන්දියාව තුළ [[ඉහළම ආදායම් ලබන ඉන්දියානු චිත්‍රපට ලැයිස්තුව|ඉහළම ආදායම් ලබන ඉන්දියානු චිත්‍රපටය]],&lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/sites/robcain/2015/08/14/oops-pk-is-not-actually-indias-top-grossing-movie-ever/ Oops... 'PK' Is Not Actually India's Top-Grossing Movie Ever]. Forbes.com. Retrieved on 28 October 2015.&lt;/ref&gt; ගෝලීයව තෙවන ඉහළම ආදායම ලද ඉන්දියානු චිත්‍රපටය, ලොව පුරා {{INR}} කෝටි 650කට (බිලියන 6.5) අධික සමස්ත ආදායමක් ලබාගත් ප්‍රථම සහ එකම [[තෙලිඟු සිනමාව|දකුණු ඉන්දියානු චිත්‍රපටය]], හින්දි හඬකැවූ ප්‍රභේදයෙන් ලොවු පුරා {{INR}} කෝටි 100කට (බිලියන 1) අධික ආදායමක් ලබාගත් [[බොලිවුඩ් චිත්‍රපට ලැයිස්තුව|හින්දි]]-නොවන චිත්‍රපටය, සර්වකාලීන ඉහළම ආදායම ලබන [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]] චිත්‍රපටය ද වේ.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.co.in/box-office-will-vijays-puli-shatter-15-new-records-set-by-baahubali-bahubali-648584 'Baahubali' (Bahubali) box office records: Will Vijay's 'Puli' break 15 milestones set by Rajamouli's film?]. Ibtimes.co.in (30 September 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt;

[[වින්සන්ට් ටැබයිලොන්]] විසින් සංස්කරණය කරන ලද චිත්‍රපටයේ අන්තර්ජාතික ප්‍රභේදය විවිධ චිත්‍රපට උළෙලවල්වල දී තිරගත කෙරිණි. එය [[හොඳම ෆැන්ටසි චිත්‍රපටය සඳහා සැට්ර්න් සම්මානය]] සහ ඇමරිකානු [[විද්‍යා ප්‍රබන්ධ, ෆැන්ටසි සහ සංත්‍රාස චිත්‍රපට පිළිබඳ ඇකඩමිය|විද්‍යා ප්‍රබන්ධ, ෆැන්ටසි සහ සංත්‍රාස චිත්‍රපට පිළිබඳ ඇකඩමියේ]] සම්මාන සඳහා නිර්දේශ ද විය. මෙහි තෙලිඟු ප්‍රභේදය [[63වන ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන]] උළෙලේ දී [[හොඳම වෘත්තාන්ත චිත්‍රපටය සඳහා ජාතික චිත්‍රපට සම්මානය|හොඳම වෘත්තාන්ත චිත්‍රපටය]]-[[ජාතික චිත්‍රපටය සම්මාන (ඉන්දියාව)|ස්වර්ණ පද්ම සම්මානය]] සහ [[හොඳම විශේෂ ප්‍රයෝග සඳහා ජාතික චිත්‍රපට සම්මානය|හොඳම විශේෂ ප්‍රයෝග]] යන සම්මාන හිමි කරගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;hind1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/entertainment/amitabh-kangana-bag-national-awards/article8404825.ece|title=Bollywood wins big at National Awards|accessdate=2016-03-28|publisher=The Hindu}}&lt;/ref&gt;

== කථාපුවත ==
&lt;!--Per WP:FILMPLOT, this section should be 400-700 words. As of this note, the total is 912 words, which needs trimming.--&gt;
දකුණු ඉන්දියාවේ පුරාතන [[මහිෂ්මතී]] අධිරාජ්‍යයේ රාජ මාතාව වන සිවගාමී ([[රම්‍යා ක්‍රිෂ්ණන්]]) තුවාල ලබා සිටින අතර, ඇය දැවැන්ත දිය ඇල්ලක් අසල ගුහාවක් තුළින් දරුවකු සමග පැමිණෙයි. ඇය තමන් පසුපස ලුහුබැඳ පැමිණි සෙබලුන්ව මරාදමන අතර, දරුවා රැකගැනීමේ අරමුණින් සිය දිවිය කැප කරයි. ඇය ජලය තුළින් ඇවිද යන්නේ දරුවාව ජලයෙන් ඉහළට ඔසවා තබාගනිමිනි. එම ප්‍රදේශයේ ප්‍රාදේශික ගෝත්‍රික ප්‍රජාවක් විසින් දරුවාව බේරාගන්නා අතර, ගෝත්‍රයේ රැජින වන සංගා ([[රෝහිනී (නිළිය)|රෝහිනී]]) දරුවාව හදාවඩා ගනියි. ඇය එම දරුවාව ‘ශිවුදු’ ලෙස නම්කරයි. සංගා සිය ගෝත්‍රයේ වැසියන්ට දිය ඇල්ල හරහා වූ රහස් මාර්ගය අවහිර කරන ලෙස පවසන්නේ ඇගේ පුත්‍රයාව ඇය අසලම තබාගැනීමේ අපේක්ෂාවෙනි.

ශිවුදු ([[ප්‍රභාස්]]) මේ වනවිට ශක්තිමත් තරුණයකු බවට පත්ව සිටින අතර, ඔහු දිය ඇල්ල තරණය කොට ඉහළට යාමේ අපේක්ෂාවෙන් පසුවෙයි. ඔහු ඒ සඳහා ප්‍රයත්න දැරුව ද එය අසාර්ථක වේ. එක් දිනෙක, ඔහු තරුණියකට අයත් දිය ඇල්ලෙන් පහළට ඇදවැටුණු දැව වෙස්මුහුණක් සොයාගනියි. එම තරුණිය‍ගේ අනන්‍යතාව සොයාගැනීමේ අභිප්‍රායෙන් පෙළෙන ඔහු කෙසේ හෝ සාර්ථකව කන්ද තරණය කරයි.

දිය ඇල්ල මුදුනේ දී, ශිවුදු අනාවරණය කරගන්නේ වෙස්මුහුණ අවන්තිකා ([[තමන්නා]]) නැමැති රණකාමී කැරළිකාරියකට අයත් බවයි. ඇගේ කණ්ඩායම මහිෂ්මතී රාජධානියේ භල්ලලදේව අධිරාජයාට ([[රානා දග්ගුබාති]]) එරෙහිව ගරිල්ලා සටන් දියත් කරති. මෙම කණ්ඩායමේ අරමුණ වන්නේ වසර 25ක් පුරා මාලිගයේ එළිමහනේ යදම් ලා බැඳ තැබූ ඔවුන්ගේ හිටපු රැජිනිය වන දේවසේනා ([[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]]) මුදවාගැනීමයි. එදිරියේ දී පැවැත්වෙන උත්සවයේ දී රැජිනියව බේරා ගැනීමට අවන්තිකාට අවස්ථාව ලබා දී ඇත.

අවන්තිකා මහිෂ්මතිය කරා යන ගමනේ දී ඇයට ශිවුදු හමුවේ. මුලින් ඇය මුරණ්ඩු තැනැත්තියක වුව ද, අවන්තිකා ඔහු සමග ප්‍රේමයෙන් බැ‍ඳෙන්නේ ශිවුදු දිය ඇල්ල තරණය කොට පැමිණ ඇත්තේ තමන්ව සොයාගෙන බව දැනගැනීමෙන් පසුවයි. ඇයට උපකාර කිරීමට ප්‍රතිඥා දෙන ශිවා මහිෂ්මතී රාජ්‍යය වෙත ඇතුළු වන්නේ දේවසේනා රැජිනව බේරාගැනීම පිණිසයි. මේ අවස්ථාවේ අධිරාජයා විසින් සිවිල් වැසියන්ගේ සියලුම රත්රන් පැහැරගෙන ඉන් ඔහුගේ දැවැන්ත ප්‍රතිමාවක් තනා ඇත. අඩි 100ක් උසැති මෙම ප්‍රතිමාව උත්සවයේ දී නගරයේ මධ්‍යයේ ස්ථාපනය කිරීමට නියමිත ය. ප්‍රතිමාව ස්ථාපනය කිරීමේ දී, ප්‍රතිමාව ඇද වැටෙන්නට යන අතර එයට යටවී කම්කරුවන් 100ක් මරණයට පත්වන්නට යන බැව් පෙනේ. නමුත් වෙස්වලාගත් ශිවුදු ඔවුනට ආරක්ෂිතව ප්‍රතිමාව පිහිටුවීමට උපකාර කරයි. නමුත් ශිවුදුගේ මුහුණ දකින එක් වහල් සෙවකයකු &quot;බාහුබලි&quot; යනුවෙන් හඬනගයි. මෙම රාවය මුළු මහත් ජනයා අතරම පැතිරයන්නේ භල්ලලදේව අධිරාජයාට මරු පහරක් එල්ල කරමිනි. සවස් යාමයේ භල්ලල සිය සෙබලුන් අතර මෙය විමර්ශනය කරන අවස්ථාවේ, ශිවුදු පෙනීසිටින අතර ඔහු දේවසේනා ද රැගෙන මාලිගයෙන් පලා යයි. ශිවුදු ඇය සමග පලායන නමුත් දක්ෂ රණකාමියකු සහ රජුගේ රාජකීය වහලකු වන කට්ටප්පා ([[සත්‍යරාජ්]]) ඔවුන් පසුපස ලුහුබඳියි. ශිවුදු විසින් භල්ලල‍‍ගේ එකම පුත්‍රයා වන භද්‍ර කුමරුන්ගේ ([[ආදිවි සේෂ්]]) හිසගසා දැමීමත් සමග, කට්ටප්පා සිය ආයුධ පහත හෙළන්නේ ශිවුදු යනු හිටපු රජ අමරේන්ද්‍ර බාහුබලි ([[ප්‍රභාස්]]) සහ දේවසේනාගේ පුත් මහේන්ද්‍ර බාහුබලි බව වටහා ගැනීමෙනි.

අමරේන්ද්‍ර බාහුබලිගේ අතීතය පිළිබඳ ආවර්ජනය කෙරේ. අමරේන්ද්‍රගේ පියා වූ වික්‍රමදේව මහිෂ්මතී රාජ්‍යයේ රජු ලෙස තෝරාපත් කරගැනීම ඔහුගේ වැඩිමහල් සොහොයුරා වන බිජ්ජලදේවගේ ([[නසාර්]]) නොසතුටට හේතුවෙයි. ඔහු සිතන්නේ සිය ආබාධිතතාව හේතුවෙන් මෙය තමන්ට කළ මදිපුංචිකමක් ලෙසයි. වික්‍රමදේව මියයන්නේ මහිෂ්මතී සිහසුනට උරුමකරුවකු නම් නොකර ය. ඔහුගේ රැජින අමරේන්ද්‍ර නම් පුතුව බිහි කිරීමෙන් පසුව මියයයි. බිජ්ජලගේ බිසව වන සිවගාමී කට්ටප්පාගේ සහාය ඇතිව රාජධානිය පාලනය කිරීමේ වගකීම භාරගන්නේ නව රජකු පත්කරන තෙක් ය. එසේම ඇය බිළිඳ අමරේන්ද්‍ර හදාවඩා ගැනීමේ වගකීම ද භාරගන්නේ ඔහුව බාහුබලි ලෙස නම්කරමිනි. ඇය බාහුබලිව සිය පුත්‍රයා වන භල්ලලදේව සමග හදාවඩා ගනියි. කුමාරවරුන් දෙදෙනා එකට හැදී වැඩෙන අතර, කලා, විද්‍යා, වෙස්වලා ගැනීම්, දේශපාලනය සහ රණකාමය ඇතුළු සියලු ක්ෂේත්‍රවලින් ඔවුන්ව පුහුණු කෙරේ. නමුත් රාජ්‍යත්වය කෙරෙහි ඔවුන් දෙදෙනා තුළ ඇති ආකල් බෙහෙවින් වෙනස් යත අමරේන්ද්‍ර බාහුබලි ([[ප්‍රභාස්]]) නිදහස් මතධාරියකු වන අතර සැමදෙනාටම කරුණාව දක්වයි. නමුත් භල්ලල දේව ([[රානා දග්ගුබාති]]) අනුකම්පා විරහිත පුද්ගලයකු වන අතර, කෙසේ හෝ සිය අරමුණු ඉටු කරගැනීමට ප්‍රයත්න දරන්නෙකි. ඔහු සිය පියා සමග එක්ව කිහිප වරක්ම බාහුබලි මරාදැමීමට කුමන්ත්‍රණය කරයි.

[[කාලකේයවරු]]න් මහිෂ්මතිය සමග යුද්ධයක් අරඹන විට සිවගාමී පොරොන්දු වන්නේ කාලකේය රජුගේ හිස දසා දමන තැනැත්තා රාජධානියේ අනාගත රජු බවයි. එසේම ඇය සියලු ආයුධ කුමාරවරුන් දෙදෙනා අතර සමව බෙදිය යුතු බව ද පවසයි. නමුත් භල්ලලගේ ජයග්‍රහණය උදෙසා බිජ්ජලදේව කමුන්ත්‍රණය කොට බාහුබලිට බාල ආයුධ ලබා දෙයි. යුද්ධයේ දී මහිෂ්මතියට අවාසිදායක අවස්ථාවක් පෙනීගිය විට අමරේන්ද්‍ර සිය සෙබලුන් දිරි ගන්වමින් සිය දිවි දෙවැනි කොට සතුරු හමුදා වනසා දමයි. කාලකේය රජුව ([[ප්‍රභාකර්]]) මරාදමන්නේ භල්ලල දේව විසින් වුව ද, සිවගාමී විසින් අමරේන්ද්‍ර බාහුබලි නව අධිරාජයා ලෙස නම් කරන්නේ ඔහුගේ ශ්‍රේෂ්ඨත්වය සහ සටනේ දී දැක්වූ නායකත්වය හේතුවෙනි.

මෙම අතීතාවර්ජනයෙන් පසුව, සංගා විසින් අමරේන්ද්‍රගේ වත්මන් තතු විමසීමේ දී කඳුළු පිරි දෑසින් යුතුව පවසන්නේ ඔහු මියගිය බවයි. චිත්‍රපටය සමාප්ත වන්නේ ඔහුගේ මරණයට වගකිව යුතු කට්ටප්පා බව අනාවරණය කිරීමෙනි.

== චරිත නිරූපණය ==
{{Quote box
|quote = ඉන්දියාව තුළ ප්‍රකාශිත 'අමර් චිත්‍ර කථා' නැමැති චිත්‍රකථා කියවීම අරඹන විට මාගේ වයස අවුරුදු 7ක් පමණ ය. ඒවා සුපිරි වීරයන් පිළිබඳ නොවේ. නමුත් ඒවායින් ඉන්දියාවේ කථා, ජනප්‍රවාද, පුරාණෝක්ති, සියල්ල නිරූපණය වූවා. නමුත් මෙම කථාවලින් බොහෝමයක් ඉන්දියානු ඓතිහාසික චරිත පිළිබඳවයි. මම මේවායේ ඇතුළත් බ‍ලකොටු, යුද්ධ සහ රජවරුන් පිළිබඳ සතුටට පත්වූවා. මෙම මෙම කථා කියවූවා පමණක් වුවත්, ඒවා මාගේ මිතුරන්ට ඉදිරිපත් කළේ මාගේම ක්‍රමයකටයි.
| source =— රාජමෞලි, බාහුබලි නිර්මාණයට වූ පෙළඹවීම පිළිබඳ.&lt;ref&gt;[http://www.forbes.com/sites/robcain/2015/08/27/an-interview-with-baahubali-director-ss-rajamouli-the-beginning/ An Interview With 'Baahubali' Director SS Rajamouli: The Beginning]. Forbes.com. Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt;
| align = right
| width = 35%
}}
[[File:Anushka Shetty2.jpg|thumb|right|මෙහි ප්‍රධාන වීරවරියකගේ චරිතය සඳහා [[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]] තෝරාගැනුණු අතර, එය ඇය [[ප්‍රභාස්]] සමග රංගනයේ යෙදුණු තෙවන අවස්ථාව විය.]]

* [[ප්‍රභාස්]], ශිවුදු හෙවත් මහේන්ද්‍ර බාහුබලි සහ අමරේන්ද්‍ර බාහුබලි ලෙස
* [[රානා දග්ගුබාති]], භල්ලල දේව/ පල්ලලතේවන් ලෙස 
* [[අනුෂ්කා ෂෙට්ටි]], මහාරාණි දේවසේනා ලෙස
* [[තමන්නා]], අවන්තිකා ලෙස
* [[රම්‍යා ක්‍රිෂ්ණන්]], සිවගාමී ලෙස
* [[සත්‍යරාජ්]], කට්ටප්පා ලෙස
* [[නසාර්]], බිජ්ජලදේව ලෙස
* [[රෝහිනී (නිළිය)|රෝහිනී]], සංගා ලෙස
* [[තානිකෙල්ල භාරණි]], ස්වාමිජී ලෙස
* [[ආදිවි සේෂ්]], භද්‍ර ලෙස
* [[ප්‍රභාකර් (තෙලිඟු නළුවා)|ප්‍රභාකර්]], කාලකේයවරුන්ගේ රජු ලෙස
* [[සුදීප්]] (''පසුබිම් රංගනය''), අස්ලම් ඛාන් ලෙස
* [[එස්. එස්. රාජමෞලි]] (''පසුබිම් රංගනය''), දෛවඥයා ලෙස
* [[නෝරා ෆටේහි]] (''පසුබිම් රංගනය''), කොළ පැහැ සැට්ටය හැඳි නළඟන ලෙස&lt;ref name=&quot;mid-day1&quot;&gt;[http://www.mid-day.com/articles/nora-fatehi-suffers-a-wardrobe-malfunction-on-baahubali-set/16315159 Nora Fatehi suffers a wardrobe malfunction on 'Baahubali' set&amp;nbsp;– Entertainment] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150723072608/http://www.mid-day.com/articles/nora-fatehi-suffers-a-wardrobe-malfunction-on-baahubali-set/16315159 |date=2015-07-23 }}. Mid-day.com. Retrieved 25 July 2015.&lt;/ref&gt;
* [[ස්කාලට් මෙලිෂ් විල්සන්]] (''පසුබිම් රංගනය''), තැඹිලි පැහැ සැට්ටය හැඳි නළඟන ලෙස&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Prabhas-is-shy-and-extremely-humble-Scarlett-Wilson/articleshow/46885576.cms Prabhas is shy and extremely humble: Scarlett Wilson&amp;nbsp;– The Times of India]. ''The Times of India''. (10 April 2015). Retrieved 25 July 2015.&lt;/ref&gt;
* ස්නේහා උපධ්‍යායි (''පසුබිම් රංගනය''), නිල් පැහැ සැට්ටය හැඳි නළඟන ලෙස
* රාකේෂ් වරේ, භල්ලලදේවගේ මිතුරා ලෙස
* තේජා කාකුමානු, සාකේතුඩු ලෙස
* භාරනි, මර්තාණ්ඩ ලෙස
* [[සුබ්බරායා ෂර්මා]]
* අආත්‍ය, රාජ ගුරු ලෙස
{{div col end}}

== නිෂ්පාදනය ==
{{Main article|බාහුබලි නිෂ්පාදනය}}
[[File:Baahubali characters.jpg|thumb|චිත්‍රපටයේ චරිත - ''භල්ලල දේව, බාහුබලි, කට්ටප්පා සහ අවන්තිකා'']]
''බාහුබලි: ද බිගිනිං'' නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ ඉන්දියාවේ [[හයිදරාබාද්]] මූලික කරගත් තෙලිඟු භාෂා චිත්‍රපට මධ්‍යස්ථානය වන [[තෙලිඟු සිනමාව|ටොලිවුඩයේ]] ය. මෙම චිත්‍රපට මාලාව මෙතෙක් ඉන්දියාවේ නිර්මිත වියදම් අධිකම චිත්‍රපට යැයි විශ්වාස කෙරේ. 2011 පෙබරවාරි මස, [[එස්. එස්. රාජමෞලි]] නිවේදනය කළේ ඔහුගේ ඉදිරි චිත්‍රපටයේ [[ප්‍රභාස්]] රඟන බව ය.&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/movies/prabhas-rajamouli-film-announced-news-telugu-lcuk8vighjfsi.html Prabhas-Rajamouli film announced]. Sify.com (21 February 2011). Retrieved 25 July 2015&lt;/ref&gt; 2013 ජනවාරියේ දී, ඔහු නිවේදනය කළේ තමන් නිර්මාණය කරමින් පවතින චිත්‍රපටයේ නම ''බාහුබලි'' බවයි. චිත්‍රපටයේ සැබෑ නිෂ්පාදන කටයුතු ආරම්භ වූයේ 2013 ජූලි 6 දින [[කුර්නූල්]]හි [[ඔර්වකාල් ශිලා උද්‍යානය, කුර්නූල්|ශිලා උද්‍යානයේ]] ය. චිත්‍රපටයේ දිය ඇලි සහිත දර්ශන රූගත කෙරුණේ [[කේරළ]]යේ [[අතිරපිල්ලි ඇල්ල|අතිරපිල්ලි ඇල්ලේ]] ය. [[මහිෂ්මතී]] රාජධානිය සඳහා දැවැන්ත පසුතල [[හයිදරාබාද්|හයිදරාබාදයේ]] [[රාමෝජි චිත්‍රපට නගරය|රාමෝජි චිත්‍රපට නගරයේ]] ඉදි විය. චිත්‍රපටයේ හිම දර්ශන රූගත කෙරුණේ [[බල්ගේරියාව|බල්ගේරියාවේ]] ය. රා‍ජමෞලිගේ බොහෝ චිත්‍රපට සඳහා තිර රචනය සිදුකළ [[තිර රචකයා|තිර රචක]], [[කේ. වී. විජයේන්ද්‍ර ප්‍රසාද්]]ම නැවත වරක් [[බාහුබලි (චිත්‍රපට මාලාව)|බාහුබලි]] සඳහා කථා පුවත රචනා කළේ ය. චිත්‍රපටය වසරක පූර්ව නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියකට යටත් වූ අතර, එහි දී කථා පුවරු දළ රූ 15,000ක් නිර්මාණය කෙරිණි. මෙය ඉන්දියානු චිත්‍රපටයක් සඳහා මෙතෙක් නිර්මාණය වූ වැඩිම කථා පුවරු සංඛ්‍යාව ද වේ. චිත්‍රපටයේ දර්ශනවලින් සියයට 90කට වැඩි ප්‍රමාණයක් දෘශ්‍යමය වශයෙන් වැඩිදියුණු කළ දර්ශන වූ අතර, නිෂ්පාදකයා අනුව ලොව පුරා VFX ශිල්පීන් 600කට අධික පිරිසක් අංශ 18ක් ඔස්සේ සේවයෙහි නියුතු වූහ. මෙහි මූලිකත්වය ගන්නා ලද්දේ හයිදරාබාද්හි [[මකුට VFX]] සහ ෆයර්ෆ්ලයි, හයිදරාබාදයේ සහ චෙන්නායිහි [[ප්‍රසාද් ස්ටූඩියෝස්]], හයිදරාබාදයේ [[අන්නපූර්ණ ස්ටූඩියෝස්]], මැලේසියාවේ ටාවු ෆිල්ම්ස්, සහ දකුණු කොරියාවේ ඩාන්සිං ඩිජිටල් ඇනිමේෂන් ඇන්ඩ් මැක්‍රොග්‍රාෆ් යන ආයතන විසිනි. මින් පෙර ද [[එස්. එස්. රාජමෞලි]] සමග කටයුතු කොට අත්දැකීම් ඇති [[මකුට VFX]] ආයතනය ප්‍රධාන දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග චිත්‍රාගාරය ලෙස භාවිතා විය. චිත්‍රපටයේ සිනෙමාරූපණය සිදුකරන ලද්දේ කේ. කේ. සෙන්තිල් කුමාර් විසින් දින 380ක් ඔස්සේ ය. මෙහි දී ඔහු විසින් [[Arri Alexa]] XT කැමරාවක් සමග මාස්ටර් ප්‍රයිම් කාචයක් භාවිතා කරන ලදී. මෙය ඩිජිටල් කැමරාවක් ආධාරයෙන් කළ රාජමෞලිගේ පළමු චිත්‍රපටය ද වේ. චිත්‍රපටයේ දර්ශනවලින් බොහෝමයක් රූගත කෙරුණේ [[ArriRaw|ARRIRAW]] ආකෘතියෙන් 4:3 දර්ශනානුපාතයෙනි. මන්දිත චලන දර්ශන සඳහා 120 fps ශීඝ්‍රතාවෙන් යුතු [[ArriRaw|ARRIRAW]] 16.9 භාවිතා විය. සම්මත [[ArriRaw|ARRIRAW]] ආකෘතියට වඩා විශාල රූප රාමු ලබාගැනීමේ දී පූර්ණ 3.4K සංවේදකය භාවිතා වන ඕපන් ගේට් ආකෘතිය භාවිතයෙන් VFX දර්ශනවල උපරිම ගුණාත්මක භාවය තහවුරු කරගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title = ARRI Group: ALEXA on the biggest ever Indian movie|url = https://www.arri.com/camera/alexa/news/news/alexa-on-the-biggest-ever-indian-movie/|website = www.arri.com|accessdate = 2015-11-10}}&lt;/ref&gt; ඉන්දියානු චිත්‍රපටවල ප්‍රථම වරට, 4K චිත්‍රපට මුද්‍රණය 1:1.88ක දර්ශනානුපාතයෙන් යුතුව පරිවර්තනය කෙරුණේ තිරවල උපරිම සිනෙමා අත්දැකීම ලබාගත හැකි ආකාරයෙනි. මෙය නිෂ්පාදකයා පැවසූ පරිදි 4K ප්‍රක්ෂේපක ක්‍රමය හා ගැළපෙන සේ සකස් කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Shobu Yarlagadda on Twitter|url = https://twitter.com/shobu_/status/617063921938116608|website = Twitter|accessdate = 2015-11-10}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයේ නිෂ්පාදන නිර්මාණවේදියා වූ [[සාබු සිරිල්]] සෙබලුන් සඳහා අවශ්‍ය වූ අසිපත්, ශීර්ෂාවරණ සහ සන්නාහ ඇතුළත් වෙනස් වර්ගවල ආයුධ 10,000ක් පමණ නිර්මාණය කළේ ය. අසිපත්වල සැහැල්ලුභාවය වෙනුවෙන් ලෝහ වෙනුවට [[කාබන්-තන්තු]] භාවිතා කෙරිණි. කලා අධ්‍යක්ෂකවරයා පැවසූයේ එම අමුද්‍රව්‍යයම හෙලිකොප්ටර් තල සෑදීමට භාවිතා වන බවයි.&lt;ref&gt;{{Cite news|title = 'I felt I was in a factory'|url = http://www.thehindu.com/features/metroplus/i-felt-i-was-in-a-factory/article7434017.ece|newspaper = The Hindu|date = 17 July 2015|access-date = 19 October 2015|issn = 0971-751X}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයේ එන භල්ලල දේවගේ අඩි 100ක් උසැති ප්‍රතිමාවේ හිස නිර්මාණය කිරීමට 3D මුද්‍රණ තාක්ෂණය භාවිතා විය. මෙහි සන්නාහවලට සැහැල්ලුභාවයක් සහ සම් වැනි ස්වරූපයක් ගෙනදීම සඳහා ඒවා ෆ්ලෙක්සි ෆෝම් භාවිතාකොට නිර්මාණය කෙරිණි.&lt;ref&gt;[http://www.navhindtimes.in/my-inspirations-are-drawn-from-nature-and-school-days/ &quot;My inspirations are drawn from nature and school days&quot;]. ''Navhind Times''. 25 October 2015&lt;/ref&gt; මෙහි [[දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග]] නියාමක ලෙස [[වී. ශ්‍රීනිවාස් මෝහන්]] තෝරාගැනුණු අතර, මෙහි සංස්කාරකවරයා වූයේ [[කෝටගිරි වෙන්කටේස්වරා රාඕ]] ය. පී. එම්. සතීෂ් මෙහි ශ්‍රව්‍ය නිර්මාණවේදියා වූ අතර, [[පීටර් හේන්]] මෙහි ක්‍රියාදාම ජවනිකා සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළේ ය. මෙහි වස්ත්‍ර නිර්මාණය සිදුකරන ලද්දේ රාමා රාජමෞලි සහ ප්‍රසාන්ති තිපිර්නේනි විසිනි‍. මෙහි පෙළ නිෂ්පාදකවරයා වූයේ එම්. එම්. ශ්‍රීවල්ලි ය.

=== දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග ===
ජාතික සම්මාන ලාභී [[වී. ශ්‍රීනිවාස් මෝහන්]] [[බාහුබලි (චිත්‍රපට මාලාව)|බාහුබලි]]හි [[දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග නියාමක]] ලෙස කටයුතු කළේ ය. චිත්‍රපටය 90%ක් පමණම [[පරිගණක-ජනිත රූපකරණය|CGI]] නිර්මාණවලින් යුත් අතර එය VFX දර්ශන 2500කින් පමණ සමන්විත ය. [[හයිදරාබාද්]] මූලික කරගත් [[මකුට VFX]] ආයතනය ප්‍රධාන දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග චිත්‍රාගාරය ලෙස තෝරාගැනිණි. එය චිත්‍රපටයේ පරිගණක-ජනිත රූවලින් 50%කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සඳහා දායකත්වය දැක්වී ය.&lt;ref&gt;Draksharam, Vinay. (9 March 2013) [http://www.makutavfx.com/makuta-confirmed-as-principal-vfx-studio-for-baahubali/ Makuta Confirmed as Principal VFX Studio for SS Rajamouli's &quot;Baahubali&quot; | Makuta] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151012090257/http://www.makutavfx.com/makuta-confirmed-as-principal-vfx-studio-for-baahubali/ |date=2015-10-12 }}. Makutavfx.com. Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=7JfFIpyQUGc&amp;ab_channel=iDreamMovies The Magic Of Baahubali Decoded&amp;nbsp;– Pete Draper's Exclusive Interview On Its Visual Effects # 17]. YouTube (17 September 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; මකුට ආයතනය විසින් දායකත්වය සැපයූ නිර්මාණවලින් සමහරක් ලෙස අඩි 1500ක් උසැති දියඇල්ල ජීවමාන ලෙස නිර්මාණය කිරීම, දැවැන්ත කඳු සහ [[මහිෂ්මතී]] රාජධානිය ඇතුළු මහා භූමිදර්ශන, එහි දේවාල සහ මාලිගා ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Srinivas Mohan believes 'Baahubali' is the new benchmark for visual effects in Indian cinema{{!}} Cutting edge content on the go|url = http://www.thegraphicslate.com/vfx-sfx/people-vfx-sfx/srinivas-mohan-believes-baahubali-is-the-new-benchmark-for-visual-effects-in-indian-cinema/2015/07|website = The Graphic Slate {{!}} Cutting edge content on the go|accessdate = 19 October 2015}}&lt;/ref&gt; දැවැන්ත දිය ඇල්ල නිර්මාණය කිරීම සඳහා වසර 2කට ආසන්න කාලයක් ගතවූයේ මකුට ආයතනයට [[තරල ගතිකය|තරල ගතික]] සහ සමාකරණ සංකීර්ණභාවයන් සමග කටයුතු කිරීමට සිදුවූ හෙයිනි. දිය ඇල්ල ඇතුළත් සෑම රූප රාමුවක්ම නවතම පසුතලයක් නිර්මාණය කිරීමට සමාන යැයි මකුට පවසයි.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

හයිදරාබාද් පාදක කරගත් ෆයර්ෆ්ලයි ක්‍රියේටිව් ස්ටූඩියෝව ප්‍රධාන වශයෙන්ම චිත්‍රපටයේ මිනිත්තු 25කට ආසන්න කාලයක් දිවෙන යුධ දර්ශන සම්බන්ධයෙන් කටයුතු කළේ ය. මිට අමතරව ෆයර්ෆ්ලයි ක්‍රියේටිව් විසින් දිය යට VFX රූපරාමු සහ [[කාලකේයවරු|කාලකේය]] චරිත ගොඩනැගීමට උපකාරී විය. මැලේසියාවේ ටාවු ෆිල්ම්ස් වෙතින් CGI බයිසන් ගව රුව නිර්මාණය කළ අතර, හයිදරාබාදයේ [[ප්‍රසාද් EFX]] ආයතනය පූර්ව සහ පශ්චාත් යුධ දර්ශන කිහිපයක් ඩිජිටල් බහුගුණකරණයට දායක විය. මීට අමතරව ප්‍රසාද් ආයතනය විසින් මෙහි එක් දර්ශනයක කට්ටප්පාගේ ත්‍රිමාණ රුවක් නිර්මාණය කොට වෙනත් අමතර නළුවකුගේ සිරුරට එම හිස ඇතුළත් කොට සකසන ලදී.&lt;ref&gt;[http://www.deccanchronicle.com/150721/entertainment-tollywood/article/meet-baahubali%E2%80%99s-vfx-team Meet Baahubali's VFX team]. Deccanchronicle.com (21 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt;

හයිදරාබාදයේ ශ්‍රැෂ්ති VFX ආයතනය ෆයර්ෆ්ලයි ස්ටූඩියෝස් සමග මෙහි යුධ ජවනිකා කිහිපයක් ඩිජිටලීකරණය කොට නිර්මාණය කිරීමට දායක විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title = About {{!}} Srushti VFX|url = http://srushtivfx.com/about/|archive-url = https://web.archive.org/web/20151012070721/http://srushtivfx.com/about/|url-status = dead|archive-date = 12 October 2015|website = srushtivfx.com|accessdate = 19 October 2015}}&lt;/ref&gt; හයිදරාබාදයේ [[අන්නපූර්ණ ස්ටූඩියෝස්]] ආයතනය චිත්‍රපටයේ [[ඩිජිටල් අතරමැදි]] සහකරු ලෙස තෝරාගැනුණු අතර, ඔවුනගේ කාර්යාභාරය වූයේ සංස්කරණය සඳහා හොඳම වර්ණ සහ ශ්‍රව්‍ය ගුණාංග එකතු කොට එය ඩිජිටලීකෘත අයුරින් පෝෂණය කිරීමයි.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Baahubali, With Hollywood Level VFX, is Breaking Not Just Box Office Records |url = http://movies.ndtv.com/regional/baahubali-with-hollywood-level-vfx-is-breaking-not-just-box-office-records-781219|publisher = NDTV Movies|accessdate = 19 October 2015}}&lt;/ref&gt;

[[බාහුබලි (චිත්‍රපට මාලාව)|බාහුබලි]] සහ [[ජුරාසික් වර්ල්ඩ්]] චිත්‍රපටවල එකම VFX කණ්ඩායම සේවය කරන බවට වූ මාධ්‍ය වාර්තාවලට පිළිතුරු දෙමින් නිෂ්පාදක [[ශෝබු යාර්ලගද්දා]] පැවසූයේ එවැනි කිසිදු දායකත්වයක් නොමැති බවත්, එය අන්තර්ජාල ඕපාදූපයක් බවත් ය.&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter1&quot;&gt;Bhushan, Nyay. (15 July 2015) [http://www.hollywoodreporter.com/news/baahubali-5-things-indian-blockbuster-808778 'Baahubali': 5 Things on Indian Blockbuster]. Hollywood Reporter. Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; ක්වාර්ට්ස් සමග සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී, මකුට VFXහි සම ආදිකර්තෘ පැවසූයේ, &quot;''බාහුබලි''හි වැඩි ප්‍රමාණයක් සංවර්ධනය කෙරුණේ හයිදරාබාදයේ [[තෙලිඟු සිනමාව|ටොලිවුඩ]]යේ ය. එහි දී දේශීය දක්ෂතා උපයෝගී කරගැනිණි. ප්‍රධාන වශයෙන් එය නිවසේම  හැදුණු දක්ෂතාවන්ගෙන් නිපදවූ නිවසේම සැදූ වෘත්තාන්තයකි.&quot;&lt;ref&gt;[http://qz.com/454478/this-little-known-hyderabadi-studio-made-baahubali-a-visual-spectacle This little-known Hyderabadi studio made Baahubali a visual spectacle&amp;nbsp;– Quartz]. Qz.com (16 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt;

== සංගීතය ==
{{Main article|බාහුබලි: ද බිගිනිං (ධ්වනිපථය)}}
රාජමෞලිගේ මස්සිනා වූ [[එම්. එම්. කීරවානි]] චිත්‍රපටයේ සංගීත නිර්මාණය සිදුකළ අතර, ශබ්ද පරිපාලනය සිදුකරන ලද්දේ [[කල්‍යාන් කෝඩුරි]] විසිනි.&lt;ref name=&quot;Baahubali next after war&quot;&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news-interviews/Baahubalis-next-schedule-starts-tomorrow/articleshow/33964091.cms|title=Baahubali's next schedule starts tomorrow|work=The Times of India|date=19 April 2014|accessdate=19 July 2014}}&lt;/ref&gt;

== මුදාහැරීම ==
2015 ජූලි 10 දින තෙලිඟු, දෙමළ, හින්දි සහ මලයාලම් භාෂාවලින් ලොව පුරා සිනමාහල් 4,000ක චිත්‍රපටය මුදාහැරිණි. මින් වාර්තාගත සිනමාහල් 1600ක තෙලිඟු බසින් ද, 1500ක හින්දි බසින් ද, 350ක දෙමළ සහ 225ක මලයාලම් භාෂාවලින් තිරගත විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|title = Baahubali: A marketing magnum opus|url = http://www.thehindu.com/features/cinema/baahubali-release/article7386627.ece|newspaper = The Hindu|date = 4 July 2015|access-date = 11 October 2015|issn = 0971-751X|archive-url = https://web.archive.org/web/20160402175616/http://www.thehindu.com/features/cinema/baahubali-release/article7386627.ece|archive-date = 2 April 2016|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/baahubali-becomes-the-first-ever-hindi-dubbed-film-to-release-in-over-1500-screens-across-india/ Baahubali becomes the first ever Hindi dubbed film to release in over 1500 screens across India!&amp;nbsp;– Bollywood News &amp; Gossip, Movie Reviews, Trailers &amp; Videos at] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151028072220/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/baahubali-becomes-the-first-ever-hindi-dubbed-film-to-release-in-over-1500-screens-across-india/ |date=2015-10-28 }}. Bollywoodlife.com (1 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; මෙම දිනයට එක් දිනකට පෙර බ්ලූස්කයි සිනමොස් ආයතනය විසින් ඇමරිකා එක්සත් ජනපදය තුළ සිනමාහල් 135ක මෙම චිත්‍රපටය මුදාහරින ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Bahubali set to hit 4,000 screens on July 10|url = http://www.business-standard.com/article/current-affairs/bahubali-set-to-hit-4-000-screens-on-july-10-115070700308_1.html|accessdate = 11 October 2015}}&lt;/ref&gt; මෙහි මංගල දර්ශනයක් ජූලි 9 දින [[හයිදරාබාද්]]හි [[ප්‍රසාද්ස් IMAX]]හි ද පැවැත්විණි. කේරළයේ චිත්‍රපටය මුදාහැරීමට බාධා පැමිණියේ ''[[ප්‍රේමම්]]'' නම් මලයාලම් චිත්‍රපටයේ චෞරත්ව සිදුවීමක් නිසා සිනමාහල්වල කොටසක් වසාදැමීම හේතුවෙනි.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://english.manoramaonline.com/entertainment/entertainment-news/rajamouli-baahubali-no-release-kerala-anushka-shetty-prabhas.html |title=Fans unhappy as 'Baahubali' has limited release in Kerala |newspaper=Malayala Manorama |date=10 July 2015 |accessdate=22 July 2015}}&lt;/ref&gt; මේ නිසා මුදාහැරුණේ සිනමාහල් කිහිපයක පමණි. චිත්‍රපටයේ තෙලිඟු ප්‍රභේදය ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ [[කෝවෙලමුඩි රාඝවේන්ද්‍ර රාඕ|කේ. රාඝවේන්ද්‍ර රාඕ]] විසිනි. දෙමළ ප්‍රභේදය [[ස්ටූඩියෝ ග්‍රීන්|කේ. ඊ. ඥානවේල් රාජා]], [[හ්‍රී තේනන්දල් ෆිල්ම්ස්]] සහ [[යූවී ක්‍රියේෂන්ස්]] වෙතින් ද [[හින්දි]] ප්‍රභේදය [[කරන් ජොහාර්]] වෙතින් ද, [[මලයාලම්]] ප්‍රභේදය ග්ලෝබල් යුනයිටඩ් මීඩියා වෙතින් ද ඉදිරිප්ත කරන ලදී. චිත්‍රපටයේ අන්තර්ජාතික ප්‍රභේදය සැබෑ ප්‍රභේදයට වඩා මිනිත්තු 20ක් දිගින් අඩු අතර, එය නිමවන ලද්දේ වින්සන්ට් ටැබයිලොන් විසිනි. මෙය [[බුසන් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල|බුසන් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙලේ]] දී තිරගත විය. 2015 නොවැම්බරයේ ඊ ස්ටාර් ෆිල්ම්ස් මගින් චීනය තුළ සිනමාහල් 5000කට අධික සංඛ්‍යාවක මෙය ප්‍රදර්ශනය කිරීමට නිෂ්පාදකයින් සැලසුම් කොට ඇත.&lt;ref&gt;[http://variety.com/2015/film/asia/indian-blockbuster-baahubali-secures-china-release-with-e-stars-exclusive-1201592129/ ‘Baahubali’ Secures China Release With E Stars]. Variety (13 September 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; චීනය තුළ මෙලෙසින් මුදාහළ දැවැන්තම ඉන්දියානු චිත්‍රපටය බවට බාහුබලි පත්වන්නේ 2015 මැයි 22 දින මුදාහළ [[PK (චිත්‍රපටය)|PK]] චිත්‍රපටය අභිබවා යමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.mtime.com/2015/05/07/1542329.html#p1|title='我的个神啊'首曝
中文版海报地球那么大 '外星人'阿米尔汗下周来华|work=时光网|date=7 May 2015}}&lt;/ref&gt; මෙම චිත්‍රපටය ජපානයේ ද මුදාහැරීමට නියමිතව තිබිණි. ජපානයේ අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට මුදාහැරීමේ ක්ෂේත්‍රයේ ප්‍රමුඛයකු වන ට්වින් කෝ සමාගම චිත්‍රපටයේ තිරගත කිරීම් අයිතිය හිමි කරගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/baahubali-bahubali-set-release-japan-twin-co-acquires-its-distribution-rights-649180|title='Baahubali (Bahubali)' set to release in Japan; Twin Co acquires its distribution rights|date=5 October 2015|work=International Business Times, India Edition}}&lt;/ref&gt; නිෂ්පාදක [[ශෝබු යාර්ලගද්දා]] බුසන් ආසියානු ‍චිත්‍රපට වෙළඳපොලේ ආයෝජනය කොට ඇති අතර, ඔහු හෙළි කළේ මෙම චිත්‍රපටය ලතින් ඇමරිකාව, ජර්මනිය සහ යුරෝපා රටවල ද ප්‍රදර්ශනය කිරීමට සැලසුම් කොට ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2015/film/asia/busan-indian-blockbuster-baahubali-sells-to-japan-1201609640/|title=Busan: Indian Blockbuster 'Baahubali' Sells to Japan|author=Ramachandran, Naman |work=Variety|date=4 October 2015}}&lt;/ref&gt; MVP එන්ටර්ටේන්මන්ට් ආයතනය විසින් මෙම චිත්‍රපටය තායිලන්තය, වියට්නාමය, ලාඕසය, කාම්බෝජය, මියන්මාරය සහ ටිමෝර්-ලෙස්ටේ රටවල ප්‍රදර්ශනය සැලුසම් කොට ඇත.&lt;ref&gt;[http://variety.com/2015/film/asia/busan-baahubali-to-release-in-seven-more-territories-via-mvp-entertainment-1201612830/ ‘Baahubali’ to Release in Seven More Territories via MVP]. Variety (7 October 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; ලතින් ඇමරිකානු රටවල චිත්‍රපටයේ ප්‍රදර්ශන අයිතිය සන් ඩිස්ට්‍රිබියුෂන් සමාගම විසින් අත් කරගත් අතර, තායිවානයේ ප්‍රදර්ශන අයිතිය ක්‍රියේටිව් සෙන්චරි එන්ටර්ටේන්මන්‍ට් ආයතනය විසින් හිමි කරගන්නා ලදී. කොරියාව තුළ චිත්‍රපටය එන්ටර්මෝඩ් සංස්ථාව වෙතින් ප්‍රදර්ශනය කිරීමට නියමිත ය.&lt;ref&gt;{{cite web|title = AFM: Sun Buys Latin America on Indian Hit 'Baahubali'|url = http://variety.com/2015/film/asia/sun-buys-latin-america-on-indian-hit-baahubali-1201636194/|website = Variety|accessdate = 2015-11-08|language = en-US}}&lt;/ref&gt; අන්තර්ජාතික මුදාහැරීම සඳහා හස්තයක් ලෙස ක්‍රියාකරන අර්කා ඉන්ටර්නැෂනල් ආයතනය විසින් චිත්‍රපටය [[ජර්මනිය]] සහ වෙනත් රටවල් 70ක ්‍රපදර්ශනයට විධිවිධාන යොදා තිබිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Indian blockbuster 'Baahubali' sold to Germany|url = http://www.screendaily.com/news/distribution/indian-blockbuster-baahubali-sold-to-germany/5099063.article?blocktitle=LATEST-FILM-NEWS-HEADLINES&amp;contentID=42422|website = www.screendaily.com|access-date = 2016-01-20}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රති-නිකුතුව ===
මෙම චිත්‍රපටයේ දෙවන කොටස වන ''[[බාහුබලි 2: ද කන්ක්ලූෂන්]]'' 2017 අප්‍රේල් 28 දින මුදාහැරීමට සැලුසම් කොට ඇති හෙයින්, මෙහි නිෂ්පාදකයින් සහ බෙදාහරින්නන් විසින් මෙම පළමු කොටස 2017 අප්‍රේල් 7 යළි ප්‍රදර්ශනය කිරීමට නියමිත ය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.top10cinema.com/article/42022/re-release-of-baahubali-the-beginning-date-confirmed|title=Re-release of Baahubali – The Beginning date confirmed|date=2017-04-01|work=Top 10 Cinema|access-date=2017-04-02|language=en-US|archive-date=2018-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20180216104739/https://www.top10cinema.com/article/42022/re-release-of-baahubali-the-beginning-date-confirmed|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙලවල්==
මෙම චිත්‍රපටය විවිධ චිත්‍රපට උළෙලවල්හි දී ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. මේ අතරට [[බුසන් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල|බුසන් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙලේ]] ''Open Cinema Strand'', හේග් ඉන්දියානු චිත්‍රපට උළෙල,&lt;ref&gt;{{cite web|title = Busan: Final 'Baahubali' Aims to Be Bigger, More Emotional|url = http://variety.com/2015/film/asia/s-s-rajamouli-baahubali-aims-to-be-bigger-more-emotional-1201610015/|website = Variety|accessdate = 22 October 2015}}&lt;/ref&gt; [[ස්පාඤ්ඤය|ස්පාඤ්ඤයේ]] [[සිට්ගෙස් චිත්‍රපට උළෙල]],&lt;ref&gt;{{cite web|title = Sitges Film Festival » Baahubali&amp;nbsp;– The Beginning|url = http://sitgesfilmfestival.com/eng/film/?id=10003810#.ViE50Glyw34.twitter|website = sitgesfilmfestival.com|accessdate = 22 October 2015}}&lt;/ref&gt; [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] [[යුටෝපියේල්ස්|යුටෝපියේල්ස් චිත්‍රපට උළෙල]],&lt;ref&gt;{{cite web|title = Baahubali : the beginning {{!}} Utopiales • International Festival of science fiction of Nantes|url = http://www.utopiales.org/en/baahubali-beginning|archive-url = https://web.archive.org/web/20160131092459/http://www.utopiales.org/en/baahubali-beginning|url-status = dead|archive-date = 2016-01-31|website = www.utopiales.org|accessdate = 2015-11-10}}&lt;/ref&gt; [[තායිවානය|තායිවානයේ]] [[තායිපේ]] [[ගෝල්ඩන් හෝර්ස් චිත්‍රපට උළෙල සහ සම්මාන|ගෝල්ඩන් හෝර්ස් චිත්‍රපට උළෙල]],&lt;ref&gt;{{cite web|title = 2015 台北金馬影展 Taipei Golden Horse Film Festival {{!}} 巴霍巴利王：創始之初|url = http://www.goldenhorse.org.tw/film/programme/films/detail/1350?search_year=2015&amp;ghff_id=220|website = www.goldenhorse.org.tw|accessdate = 2015-11-10}}&lt;/ref&gt; [[එස්තෝනියාව|එස්තෝනියාවේ]] [[ටැලීන් බ්ලැක් නයිට්ස් චිත්‍රපට උළෙල]],&lt;ref&gt;{{cite web|title = Baahubali: The Beginning&amp;nbsp;— Special Screenings&amp;nbsp;— Black Nights Film Festival Nov 13 - 29 nov 2015|url = http://2015.poff.ee/eng/films/programmes.p/special-screenings/baahubali-the-beginning|website = 2015.poff.ee|accessdate = 2015-11-13}}&lt;/ref&gt; [[පැරිස්|පැරීසියේ]] [[:fr:L'Étrange Festival|ලේ’ට්‍රේන්ජ් අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල]],&lt;ref&gt;{{cite web|title = L'Étrange Festival&amp;nbsp;— XXIe édition&amp;nbsp;— Du 3 au 13 septembre 2015 - Baahubali: The Beginning|url = http://www.etrangefestival.com/2015/fr/film/baahubali_the_beginning|website = www.etrangefestival.com|accessdate = 2015-12-06}}&lt;/ref&gt; [[පෝලන්තය|පෝලන්ත‍යේ]] ෆයිව් ෆ්ලේවර්ස් චිත්‍රපට උළෙල,&lt;ref&gt;{{cite web|title = Festiwal Filmowy Pięć Smaków&amp;nbsp;— Bahubali: Początek|url = http://www.piecsmakow.pl/film.do?id=130|website = www.piecsmakow.pl|accessdate = 2015-12-06}}&lt;/ref&gt; [[හොනලුලු]]හි [[හවායි අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල]], [[බ්‍රසල්ස්, බෙල්ජියම|බෙල්ජියමේ බ්‍රසල්ස්]]හි [[බ්‍රසල්ස් අන්තර්ජාතික මනඃකල්පිත චිත්‍රපට උළෙල]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://fitnhit.com/news/baahubali-screened-brussels-international-fantastic-film-festival/64181/|title=Baahubali To Be Screened At Brussels International Fantastic Film Festival|work=FitnHit.com|accessdate=2016-10-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title = BAAHUBALI-THE BEGINNING - 2015 HIFF Fall Festival|url = http://program.hiff.org/films/detail/baahubali_the_beginning_2015|website = program.hiff.org|accessdate = 2015-11-15}}&lt;/ref&gt; [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශයේ]] [[කෑන්ස් චිත්‍රපට උළෙල|කාන් චිත්‍රපට උළෙල]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/baahubali-the-beginning-team-heads-to-cannes-2792127/|title=Baahubali: The Beginning team heads to Cannes|date=9 May 2016|work=The Indian Express}}&lt;/ref&gt; [[රුමේනියාව|රුමේනියාවේ]] [[ට්‍රාන්සිල්වේනියා අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://tiff.ro/en/film/baahubali-beginning|title=Baahubali: The Beginning|website=tiff.ro|access-date=2016-06-06}}&lt;/ref&gt; [[පැරිස්|පැරීසියේ]] [[ලේ ග්‍රෑන්ඩ් රෙක්ස්]],&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.allocine.fr/video/player_gen_cmedia=19555064&amp;cfilm=238311.html|title=La Légende de Baahubali : 1ère Partie Bande-annonce VO|last=AlloCine|website=AlloCiné|access-date=2016-06-06}}&lt;/ref&gt; කර්ජා පොල්ට් සංත්‍රාස චිත්‍රපට උළෙල, ෆේස්ටිවල් ඩි ලැකාමෝ, [[8වන BRICS සමුළුව]], සහ [[ගෝව|ගෝවේ]] 2016 [[ඉන්දියාවේ අන්තර්ජාතික චිත්‍රපට උළෙල]] ''Indian Panorama'' අංශය අයත් වේ.&lt;ref&gt;http://dff.nic.in/writereaddata/IP_press_release_2016_Final.pdf&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයේ අන්තර්ජාතික ප්‍රභේදය [[චීනය]], [[ජපානය]], [[කොරියාව]], [[තායිවානය]], [[ඉන්දුනීසියාව]], [[තායිලන්තය]], [[වියට්නාමය]], [[ලාඕසය]], [[කාම්බෝජය]], [[මියන්මාරය]], [[පිලිපීනය]], ටිමෝර්-ලෙස්ටේ සමග ඇතැම් යුරෝපීය සහ ලතින් ඇමරිකානු රටවල ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Busan: 'Baahubali' to Release in Seven More Territories via MVP Entertainment|url = http://variety.com/2015/film/asia/busan-baahubali-to-release-in-seven-more-territories-via-mvp-entertainment-1201612830/|website = Variety|accessdate = 22 October 2015}}&lt;/ref&gt;

=== අලෙවිකරණය ===
&lt;!-- මකාදැමූ රූපය ඉවත් කෙරිණි: [[File:Baahubali Alt Poster.jpg|thumb|345px||left|ප්‍රධාන නළු නිළියන් නිරූපිත ''බාහුබලි: ද බිගිනිං'' දෙවන පෝස්ටරය]] --&gt;
චිත්‍රපටයේ අලෙවිකරණය ඇරඹියේ [[එස්. එස්. රාජමෞලි]]ගේ රූගත කිරීම්වලට වසර දෙකකට ‍පෙර, [[ෆේස්බුක්]] සහ [[යූටියුබ්]] ඔස්සේ ප්‍රේක්ෂක ව්‍යාපාරයක් සමගිනි. අර්කා මීඩියා වර්ක්ස් යූටියුබ් නාළිකාව ඔස්සේ කෙටි ප්‍රවර්ධන වීඩියෝ පට කිහිපයක් මුදාහැරුණු අතර, එමගින් මුහුරත් පෝස්ටර සහ චිත්‍රපටයේ ප්‍රධාන නළු නිළියන් සිය උපන්දින සමරන අයුරු නිරූපණය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.baahubalimovie.com/2014/02/rev-eye-with-baahubali-at-comic-con.html |title=Baahubali Motion Print |publisher=reveye.in |date=7 February 2014 |accessdate=21 March 2014&lt;!---at 6:12 PM IST---&gt;}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටයේම ප්‍රවර්ධනයේ කොටසක් ලෙස බාහුබලි චරිතය විසින් භාවිතා කළ කිරුළ හයිදරාබාදයේ කොමික් කොන් හි දී ප්‍රදර්ශනය කෙරිණි. මෙහි තවත් අංගයක දී තෝරාගත් ජයග්‍රාහකයින්ට චිත්‍රපටයේ පසුතල නැරඹීමට අවස්ථාව ලබාදෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.thehindu.com/news/cities/Hyderabad/tollywood-debuts-in-comic-con/article6489522.ece|title=Tollywood debuts in Comic Con|work=The Hindu|date=10 October 2014|accessdate=24 December 2014}}&lt;/ref&gt; මීට අමතරව චිත්‍රපට කණ්ඩායම විසින් චිත්‍රපටය පිළිබඳ නවතම පුවත් ලබාදීමට [[වට්ස්ඇප්|WhatsApp]] පණිවිඩ සේවාවක් ද ක්‍රියාත්මක කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.filmibeat.com/telugu/news/2014/get-baahubali-updates-on-whatsapp-164908.html|title=Get Baahubali Updates On Whatsapp!|work=The Hindu|date=19 November 2014|accessdate=24 December 2014}}&lt;/ref&gt; 2015 ජූලි 22, [[ගිනස් ලෝක වාර්තා]] කමිටුව විසින් 2015 ජූනි 27 [[කෝචි]]හි බාහුබලි ශ්‍රව්‍ය නිකුතුවේ දී නිර්මිත පෝස්ටරය ලොව විශාලතම පෝස්ටරය යැයි අනුමත කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite news|title = This Is What the World Biggest Movie Poster Looks Like|url = http://time.com/3970104/worlds-biggest-movie-poster-baahubali/|date=23 July 2015|website = TIME.com|accessdate = 22 October 2015|first = Jacob|last = Shamsian}}&lt;/ref&gt; 4,793.65 m²ක (51,598.21&amp;nbsp;ft²) වර්ගඵලයක් පුරා පැතිරි මෙම පෝස්ටරය මුදුන්පත් කරගත්තේ ග්ලෝබල් යුනයිටඩ් මීඩියා සමාගම විසිනි.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.telangananewspaper.com/bahubali-poster-makes-guinness-world-records/ | location=Hyderabad, India | work=TNP LIVE | title=Guinness World Records Makes Tollywood Proud| date=24 July 2015}}&lt;/ref&gt; (මෙම වාර්තාව [[MSG-2 ද මැසෙන්ජර්|MSG-2 The Messenger]] චිත්‍රපටයේ 5,969.61 m² වර්ගඵලයෙන් යුත් පෝස්ටරයත් සමග බිඳවැටිණි.&lt;ref&gt;{{cite news| url=http://www.guinnessworldrecords.com/world-records/largest-poster | location=Sirsa, India | work=Guinness World Records online | title=Largest poster in the world | date=7 December 2015}}&lt;/ref&gt;) [[හඩ්හඩ් සුළිසුළඟ]] සඳහා පීඩාවට පත්වූවන්ට උපකාර කිරීම වෙනුවෙන් බාහුබලි කණ්ඩායම විසින් ''මේමු සෛතම්'' නම් විශේෂ අංගයක් සංවිධානය කරන ලදී. චිත්‍රපට මුදාහැරීමෙන් පසු, අලෙවිකරණය කණ්ඩායම විසින් බාහුබලි චිත්‍රපට චරිත හඳනාගැනීම උදෙසා අන්තර්ක්‍රියාකාරී ප්‍රශ්නාවලියක් ද සංවිධානය කරන ලදී. හයිදරාබාදයේ [[රාමෝජි චිත්‍රපට නගරය]] තුළ චිත්‍රපට කෞතුනාගාරයක් තැනීමට නිෂ්පාදකයින් විසින් සැලසුම් කොට ඇති අතර, මෙහි දී චිත්‍රපටයේ භාවිතා වූ ආයුධ, සන්නාහ සහ වස්ත්‍ර ප්‍රදර්ශනය කිරීමට නියමිත ය. මෙය ඉන්දියානු චිත්‍රපට ඉතිහාසයේ පෙර නොවූ විරූ සිදුවීමකි. මෙම කෞතුකාගාරය [[බාහුබලි 2: ද කන්ක්ලූෂන්]] චිත්‍රපටය මුදාහැරීඹට පෙර හෝ මුදාහැර මඳ කලකට පසුව සම්පූර්ණ කිරීමට යෝජිත ය.&lt;ref name=&quot;hollywoodreporter1&quot;/&gt; චිත්‍රපටයේ වෙබ්අඩවිය වෙළඳ භාණ්ඩ ප්‍රර්ධනය කරන අතර, මේ අතරට ඇඟලුම්, උපකරණ සහ චිත්‍රපටයේ විවිධ සිහිවටන ඇතුළත් ය.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Baahubali Official Merchandise&amp;nbsp;— Baahubali|url = http://shop.baahubali.com|website = shop.baahubali.com|accessdate = 2015-11-13}}&lt;/ref&gt;

ඉන්දියානු සිනමාවට වසර 100ක් සපිරීම නිමිත්තෙන් [[සංජීව් භාස්කර්]] විසින් අධ්‍යක්ෂණය කළ [[BBC]] නාළිකාවේ වාර්තා වැඩසටහනක් වූ ඉන්දීය සිනමාවේ වසර 100ක් නම් වැඩසටහනට මෙම චිත්‍රපටය ද ඇතුළත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Telugu Director S S Rajamouli in 100 Years of Indian Cinema Documentary |url = http://movies.ndtv.com/regional/telugu-director-s-s-rajamouli-in-100-years-of-indian-cinema-documentary-639451|publisher = NDTV Movies|accessdate = 2016-10-27}}&lt;/ref&gt;

=== බෙදා හරින්නා ===
2014 ජූලි ආරම්භයේ චිත්‍රපටයේ පළමු කොටසේ කර්ණාටක සහ කේඩෙඩ් (රායලසීමා) ප්‍රදේශයේ බදාහැරීමේ අයිතීන් ප්‍රමුඛ බෙදා හරින්නකුට අලෙවි කෙරුණේ {{INRConvert|230|m}}කට ය. මේ අතරට [[කඩාපා]], [[කුර්නූල්]], [[අනන්තපූර් දිස්ත්‍රික්කය|අනන්තපූර්]], [[චිට්ටූර්]] සහ [[බෙල්ලරි]] කලාපවලින් හමුවූ {{INRConvert|140|m}}ක මුදල ද ඇතුළත් ය.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Baahubali sets a new record in Karnataka and Ceded region&amp;nbsp;– The Times of India|url = http://timesofindia.indiatimes.com/entertainment/telugu/movies/news/Baahubali-sets-a-new-record-in-Karnataka-and-Ceded-region/articleshow/37718359.cms|website = The Times of India|accessdate = 22 October 2015}}&lt;/ref&gt; එම අවස්ථාවේම, චිත්‍රපටයේ නිසාම් ප්‍රදේශයේ සිනමාහල් බෙදාහැරීම් අයිතීන් [[දිල් රාජු]] විසින් මිලදී ගන්නා ලද්දේ {{INRConvert|5.25|b}}ක මුදලකටයි.&lt;ref&gt;{{cite web|title = IndiaGlitz&amp;nbsp;– Baahubali Nizam rights bought by Dil Raju for a whopping price&amp;nbsp;– Telugu Movie News|url = http://www.indiaglitz.com/baahubali-Nizam-Rights-Bought-By-Dil-Raju-For-A-Whopping-Price-telugu-news-109935|website = www.indiaglitz.com|accessdate = 22 October 2015}}&lt;/ref&gt; ඔහු මුදල තහවුරු නොකළ ද, දිල් රාජු සම්මුඛ සාකච්ඡාවක දී [[ඩෙකෑන් ක්‍රෝනිකල්]] පුවත්පතට පැවසූයේ ඔහු පළමු කොටසේ නිසාම් ප්‍රදේශයේ අයිතීන් මිලදී ගත් බවත්, එහි දෙවන කොටසේ අයිතීන් ද මිලදී ගැනීමට අපේක්ෂාවෙන් සිටින බවත් ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.deccanchronicle.com/140706/entertainment-tollywood/article/dil-raju%E2%80%99s-rs-25crore-buy|title=Dil Raju's Rs 25 crore buy|work=Deccan Chronicle|date=6 July 2014|accessdate=20 July 2014}}&lt;/ref&gt; බ්ලූස්කයි සිනෙමාස් විසින් [[එක්සත් ජනපදය]] සහ [[කැනඩාව|කැනඩාවේ]] බෙදාහැරීම් අයිතීන් තමන් සතු කරගන්නා ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web|title = IndiaGlitz&amp;nbsp;– Bahubali Overseas by BlueSky&amp;nbsp;– Telugu Movie News|url = http://www.indiaglitz.com/Bahubali-overseas-by-bluesky-telugu-news-111773|website = www.indiaglitz.com|accessdate = 22 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== විචාරක පිළිගැනීම ==
විචාරකයින් විසින් චිත්‍රපටයේ අධ්‍යක්ෂණය, තාක්ෂණික අගයයන් සහ රංගන ශිල්පීන්ගේ ප්‍රතිභාව අගය කොට ඇත. ''[[ද හොලිවුඩ් රිපෝටර්]]'' පාදක කරගත් ලීසා ට්සේරිං රචනා කොට ඇත්තේ, ''&quot;''මෙහි කථාව කිහිප වරක් අසා ඇත— ශ්‍රේෂ්ඨත්වය වෙනුවෙන් උපන් බිළිඳකු දුෂ්ට බලවේග වනසයි— නමුත් දක්ෂ දකුණු ඉන්දීය අධ්‍යක්ෂක එස්. එස්. රාජමෞලිගේ විශ්වසනීය දෑතින් ''බාහුබලි: ද බිගිනිං'' නව ජීවයක් ලබා ඇත.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title = 'Bahubali': Film Review|url = http://www.hollywoodreporter.com/review/baahubali-film-review-808168|accessdate = 1 August 2015|first = Lisa|last = Tsering}}&lt;/ref&gt; ''[[ස්ක්‍රීන් ඩේලි]]'' වෙනුවෙන් ඇලන් හන්ටර් රචනාකොට තිබුණේ, &quot;චිත්‍රපටයේ කථාව ගලායාමේ පුළුල් භාවය සහ මන්දිත-චලන ජවනිකා සඳහා අධ්‍යක්ෂකවරයා දක්වන අතිශය ප්‍රියභාවය මෙහි ඇති දුර්වලතා වුවත්, මෙය තවමත් ප්‍රබෝධකර, සුගම වීර කථාවකි. බාහුබලි: ද බිගිනිං තුළ කම්මැලි ජවනිකා ඇත්තේ කිහිපයකි. ජන මන පිනවන තෙලිඟු-භාෂා වීර කාව්‍යයක් වන මෙය ඉන්දියාව තුළ බොක්ස් ඔෆීස් වාර්තා බිඳහෙළයි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title = 'Baahubali: The Beginning': Review|url = http://www.screendaily.com/reviews/baahubali-the-beginning-review/5090691.article|accessdate = 1 August 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[ද ගාඩියන්]]'' සඟරාවේ මයික් මැකහිල් චිත්‍රපටයට තරු පහෙන් හතරක් ලබාදෙමින් චිත්‍රපටය අගය කොට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Baahubali: The Beginning review&amp;nbsp;– fantastic bang for your buck in most expensive Indian movie ever made|url = https://www.theguardian.com/film/2015/jul/12/baahubali-the-beginning-review-fantastic-bang-for-your-buck-in-most-expensive-indian-movie-ever-made|website = the Guardian|accessdate = 1 August 2015|first = Mike|last = McCahill}}&lt;/ref&gt; ''[[ද හෆිංටන් පෝස්ට්]]''හි සුප්‍රතීක් චැටර්ජී ලියා ඇත්තේ, &quot;කෙසේනමුත්, සැමදෙනාම පවසන පරිදි, ''බාහුබලි: ද බිගිනිං'' වැදගත් ජයග්‍රහණයකි. දෝෂ සහගත වුවත් මෙහි රාජමෞලි ඇද දමා ඇත්තේ ප්‍රාතිහාර්යයකි. එසේවුව ද, ඉන්දියාවේ අවදානමක් ගැනීමට අකමැති චිත්‍රපට නිර්මාණ පසුබිම තුළ, චිත්‍රපටය අවසන් වන්නේ හිංසාකාරී උච්චස්ථානයෙනි. (ඊළඟ වර්ෂයේ එන ''බාහුබලි 2: ද කන්ක්ලූෂන්'' සඳහා මග පාදමිනි) නමුත් ඔහුගේ තනි නිර්භීත දැක්ම වෙනුවෙන් අත්පොලසන් නැගිය යුතු ය.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title = 'Baahubali: The Beginning' Review: A Giddy Spectacle, If Somewhat Uneven|url = http://www.huffingtonpost.in/suprateek-chatterjee/baahubali-the-beginning-r_b_7767206.html|website = The Huffington Post|accessdate = 1 August 2015}}&lt;/ref&gt;

''[[ෆස්ට්පෝස්ට්|Firstpost]]''හි දීපාංජන පාල් රචනා කොට ඇත්තේ, &quot;මෙම සටන රාජමෞලිගේ බලවත් සංචාරයයි. එය විසිතුරු ය. මනා නර්තන රචනයක් සහිත අතර, ත්‍රාසජනක ජවනිකා කිහිපයක් ද ඇත. [[ප්‍රභාස්]] සහ [[රානා දග්ගුබාති|දගුබාති]] යන දෙදෙනාම වෙනස් ‍ශෛලීන් දෙකකින් යුත් රණකාමීන් ලෙස හැසිරේ. සටනේ ප්‍රතිඵලයේ විස්මයක් නැත. නමුත් ප්‍රේක්ෂකයන් ඇඳබැඳ තබාගැනීමට ප්‍රමාණවත් තරමේ උපායයන් එය සතුව පවතියි. කෙසේනමුත්, දැවැන්තම විස්මය රඳා පවතින්නේ චිත්‍රපටයේ අවසන් ජවනිකාවේ ය. එමගින් ඊළඟ වර්ෂයේ ඒමට නියමිත චිත්‍රපටයේ දෙවන කොටසක් පිළිබඳ ඉඟියක් ලැබේ. මෙය 2016 වර්ෂය පිළිබඳ පැතුමක් තබාගැනීමට අවස්ථාව ලබා දෙයි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title = Bahubali review: With hunky heroes and great battle scenes, SS Rajamouli's fantasy film is epic&amp;nbsp;– Firstpost|url = http://www.firstpost.com/bollywood/bahubali-review-hunky-heroes-great-battle-scenes-ss-rajamoulis-fantasy-film-epic-2335958.html|accessdate = 1 August 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[ද ඉන්ඩියන් එක්ස්ප්‍රස්]]''හි ශුභ්‍රා ගුප්තා චිත්‍රපටය අගය කොට ඇත්තේ: &quot;මෙහි ආරම්භක රූපරාමුවල සිටම, 'බාහුබලි' නොයෙකුත් පූර්වනිමිති ග්‍රහණය කොටගෙන ඇත: ක්‍රියාදාම සහ ප්‍රේම වෘත්තාන්ත, ආදරය සහ ද්‍රෝහීභාවය, වීර්යය සහ දුර්වලබාවය මින් පෙන්වයි. සරලව පැවසුවහොත් 'බාහුබලි' ආකර්ෂණීයයි.&quot;&lt;ref&gt;[http://indianexpress.com/article/entertainment/movie-review/baahubali-movie-review-s-s-rajamouli/ Baahubali review: S S Rajamouli's film holds out many promises]. The Indian Express (12 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; ''[[ද හින්දු]]'' පුවත්පත වෙනුවෙන් සිය විචාරයෙහි සංගීතා දේවි දණ්ඩූ රචනා කර ඇත්තේ, ''&quot;''චිත්‍රපටයේ පසු භාගයේ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගන්නා යුධ දර්ශන ඉන්දියානු සිනමාවේ අප මෙතෙක් දුටු හොඳම දර්ශන වේ. මෙම දර්ශන නෙත්තාකර්ෂණීය අතර එමගින් සිනෙමාරූපකයා (කේ. කේ. සෙන්තිල් කුමාර්) සහ දෘශ්‍ය ප්‍රයෝග කණ්ඩායමේ ඇති තාක්ෂණික දක්ෂභාවය පෙනේ. දියඇල්ල, ගුප්ත වනාන්තර සහ ගිරිකුළුවලට ඉහළින් වූ ජලතල මෙන්ම ප්‍රධාන නළු නිළි යුවළ ප්‍රේක්ෂකයා මවිතයට පත්කරයි.&quot;&lt;ref&gt;{{cite news|title = Baahubali: A little more, a little less|url = http://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/baahubali-review-a-little-more-a-little-less/article7407650.ece|newspaper = The Hindu|date = 10 July 2015|access-date = 1 August 2015|issn = 0971-751X|archive-url = https://web.archive.org/web/20220125182301/https://www.thehindu.com/features/cinema/cinema-reviews/baahubali-review-a-little-more-a-little-less/article7407650.ece|archive-date = 25 January 2022|url-status = dead}}&lt;/ref&gt;

[[Rediff.com|''Rediff'']]හි සුකන්‍යා වර්මා මෙයට තරු පහෙන් හතරක් ලබාදෙමින් පැවසූයේ, එය ‘දැවැන්ත, උපායශීලී තල්ලුවක්!' ලෙසයි.&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/movies/report/review-bahubali-is-mega-indigenious-and-envelope-pushing/20150710.htm Review: Bahubali is mega, ingenious and envelope pushing!&amp;nbsp;– Rediff.com Movies]. Rediff.com (10 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; ''[[කොයිමොයි|Koimoi]]'' පාදක කරගත් අර්චිතා කාශ්‍යප් ද එම ඇගයුමම ලබාදෙමින් පැවසූයේ, &quot;මෙහි යුධ දර්ශන හෙවත් අසිපත් සටන් නැතහොත් දෘශ්‍ය ආකර්ෂණය නිමා මෙය නැරඹිය යුතුම වේ. එස්. එස්. රාජමෞලි සහ ඔහුගේ ප්‍රධාන මිනිසුන් වන ප්‍රභාස් සහ රානා හට ප්‍රණාමය පුදකළ යුත්තේ චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් වසර ගණනාවක් සිය කාලය කැපකිරීම වෙනුවෙනි. සැබැවින්ම පරිකල්පනය සහ ඉන්දියානුභාවය අතින්, ''බාහුබලි'' නැවුම් ආරම්භයක් වනු ඇත.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|title = Bahubali Review|url = http://www.koimoi.com/reviews/bahubali-review/|website = Koimoi|accessdate = 2 August 2015}}&lt;/ref&gt; ''[[ෆිල්ම්ෆෙයාර්]]''හි රචිත් ගුප්තා චිත්‍රපටයට තරු හතරක් (තරු 5න්) ලබාදෙමින් සාරාංශ කොට දැක්වූයේ, &quot;''බාහුබලි'' සැබැවින්ම වීරකථා අත්දැකීමකි. මෙහි කථාව මෙතරම් තෙහෙට්ටු නොවූයේ නම් එය සර්වකාලීන සම්භාව්‍ය කෘතියක් ලෙසින් ඉතිහාස ග්‍රන්ථවලට එක්වනු ඇත. නමුත් ගැටලුව එය නොවේ. රාජමෞලිගේ අදහස්වලින් පෝෂණය වී තිබුණ ද, මෙහි කථාව ගලායාමේ දෝෂයක් පවතියි. මෙය ඉන්දියාවේ මල අධිකම චිත්‍රපටය වීමට නිසැකවම සුදුසු ය. මෙය වඩාත් නැරඹිය යුතු අත්දැකීමකි.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.filmfare.com/reviews/movie-review-baahubali-9786.html Movie Review: Baahubali]. Filmfare.com (10 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; ''[[ඩෙකෑන් ක්‍රෝනිකල්]]'' පුවත්පතේ සුපර්ණා ෂර්මා චිත්‍රපටයේ දෙවන අර්ධය අගය කරමින් ලියා ඇත්තේ, &quot;රජමෞලි විසින් විරාමයෙන් පසුව එහි අග කොටසට සියලු ශ්‍රී විභූතිය මුසු කොට ඇත. මේ නිසායි, චිත්‍රපටයට වීර කාව්‍යයක් ලෙස ගලායාමට හැකිව ඇත්තේ.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.deccanchronicle.com/150711/entertainment-bollywood/article/movie-review-baahubali-tolkien-kadi-patta-tadka Movie review 'Baahubali': Tolkien with kadi-patta tadka]. Deccanchronicle.com (11 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; ''[[ඉන්ඩියා ටුඩේ]]'' පුවත්පතේ සුහානි සිං පැවසූයේ චිත්‍රපටය වින්දනීය අතර තාර්කික බවයි. එසේම ඇය තවදුරටත් පැවසූයේ, &quot;එස්. එස්. රාජමෞලි සහ ඔහුගේ කණ්ඩායම විසින් රසවත් දඩබ්බර පෙරදිග වීර ක්‍රියාවක් නිර්මාණය කොට ඇත. ''බාහුබලි'' අන්තර්ජාතික මට්ටම හා සම කළ හැකි යැයි ඇතැමෙකුට සිතීමට පුළුවන. අවසානයේ මිනිත්තු 45ක් පමණම පවතින සටන මෙහි ඇති උච්චතම අවස්ථාවන්ගෙන් එකක් පමණක් නොව, ඉන්දීය සිනමාවේ කලාතුරකින් දක්නට ලැබෙන නෙත්කලු ක්‍රියාදාම ජවනිකාවකි. මෙවැනි තවත් එකක් මෙහි දෙවන කොටසේ දී ඉදිරිපත් කිරීමට රාජමෞලිට හැකිවේ නම් එහි දී ඔහු සිනමා ඉතිහාස ග්‍රන්ථවල සිය නම සනිටුහන් කරගනු ඇත. අපට නැවත මහිෂ්මතී රාජධානිය දැකගන්නට බලාසිටිය නොහැකියි.&quot;&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/baahubali-review-it-is-best-enjoyed-when-you-keep-logic-far-away-rana-daggubati-tamannaah-bhatia/1/450550.html Baahubali review: It's best enjoyed when you keep logic far away : Reviews, News&amp;nbsp;– India Today]. Indiatoday.intoday.in. Retrieved on 28 October 2015.&lt;/ref&gt; ''[[මිඩ් ඩේ|Mid Day]]'' වෙනුවෙන් ශුභා ෂෙට්ටි සහා රචිත විචාරයෙහි මෙම චිත්‍රපටයට තරු හතරක් ලබාදී ඇති අතර, ඇය පවසා ඇත්තේ, &quot;'බාහුබලි' නරඹන අතරතුර යම් වේලාවකට, ඔබ ඔබගේම හනුව බිම තිබී සොයාගනීවි. ‍එයට හේතුව මෙය හුදු චිත්‍රපටයක් නොව විශ්වාස කළ නොහැකි තරම් ත්‍රාසජනක ෆැන්ටසි චාරිකාවක් හෙයිනි.&quot; ‍මෙම විචාරය මගින් තවදුරටත් මෙහි පෙනුම අගය කොටඇත්තේ, &quot;චිත්‍රපටයේ සෑම මුහුණුවරක් වෙනුවෙන්ම–ක්‍රියාදාම, මන කළඹන පසුතල සහ නර්තන රචනය– අධ්‍යක්ෂකවරයා අගය කළ යුතු අතර, එමගින් මෙම දැවැන්ත වීර කාව්‍යය ජීවමාන‍ කොට ඇත. ශිවා විසින් අවන්තිකාගේ සළු උනා දමමින් ඇගේ ස්ත්‍රී ස්වරූපය ඇයට වටහාදෙන අවස්ථාව දැක්වෙන ගීතය නම් සැබැවින්ම මැණිකකි.&quot;&lt;ref&gt;[http://www.mid-day.com/articles/baahubali---movie-review/16360169 'Baahubali'&amp;nbsp;– Movie Review&amp;nbsp;– Entertainment]. Mid-day.com. Retrieved on 28 October 2015.&lt;/ref&gt;

== බොක්ස් ඔෆීස් ==
''බාහුබලි: ද බිගිනිං'' චිත්‍රපටය එය මුදා හළ ප්‍රථම දිනයේම ලොව පුරා {{INRConvert|750|m}}ක මුදලක් උපයාගත්තේ ය. මෙය එතෙක් ඉන්දියානු චිත්‍රපටයක් ලද ඉහළම ආදායම විය. නමුත් 2016දී {{INRConvert|875|m}}ක මුදලක් උපයා ගනිමින් [[කබාලි (චිත්‍රපටය)|කබාලි]] චිත්‍රපටය මෙය අභිබවා යාමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;ibtimes1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.ibtimes.co.in/kabali-box-office-collection-rajinikanth-starrer-beats-7-big-records-baahubali-bahubali-688964#r9LDzExtdPIPsswR.97|title=Kabali box office collections:Rajinikanth starrer beats 7 big records of Baahubali(Bahubali)|work=International Business Times|date=6 August 2016|accessdate=20 September 2016}}&lt;/ref&gt; එහි පළමු දිනයේම එක්සත් ජනපදය තුළ චිත්‍රපටය {{INRConvert|150|m}}ක මුදලක් උපයාගත්තේ ය.&lt;ref&gt;[http://indianexpress.com/article/entertainment/regional/ss-rajamoulis-baahubali-mints-rs-60-crore-on-release-day/ SS Rajamouli's ‘Baahubali’ mints Rs 60 cr on day one, becomes highest opener]. The Indian Express (12 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; සියලු ප්‍රභේදවලින් ලොව පුරා ප්‍රදර්ශනයෙන් පළමු සති අන්තයේ ලද ආදායම {{INRConvert|1.62|b}}ක් විය. මෙය මෙතෙක් ඉන්දියානු චිත්‍රපටයක් ලද [[ඉහළම ආදායම් ලබන ඉන්දියානු චිත්‍රපට ලැයිස්තුව|තෙවන ඉහළම ආදායම]] වේ.&lt;ref name=&quot;WWOWBOI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/topworldwideopeningweekendsbaahubalifourth|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150714122440/http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/topworldwideopeningweekendsbaahubalifourth|archivedate=2015-07-14|title=Top Worldwide Opening Weekends&amp;nbsp;– Baahubali Fourth|publisher=Box Office India|date=14 July 2015}}&lt;/ref&gt; මුදාහැර පළමු සතිය තුළ චිත්‍රපටය ලොව පුරා {{INRConvert|2.55|b}}කට ආසන්න ආදායමක් උපයා ගැනීමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;FWGWW&quot;&gt;{{cite news|url = http://movies.ndtv.com/regional/ss-rajamoulis-baahubali-makes-rs-32558-crores-in-10-days-782948|title = SS Rajamouli's Baahubali Makes Rs 325Crores in 10 Days|newspaper = NDTV NEWS|date = 19 July 2015|accessdate = 19 July 2015}}&lt;/ref&gt; මෙය ලොව පුරා {{INRConvert|3|b}}ක ආදායම ඉක්මවූ ප්‍රථම දකුණු ඉන්දියානු චිත්‍රපටය බවට පත්වූයේ දින 9ක් ඇතුළත මෙම කඩඉම වෙත ළඟාවෙමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/film/2015/jul/20/global-box-office-ant-man-jian-bing-man-bajrangi-bhaijaan-salman-khan|title=Salman Khan's Bajrangi Bhaijaan establishes Indian dominance as Baahubali breaks more records}}&lt;/ref&gt; අනතුරුව දින 15ක් ඇතුළත ලොව පුරා {{INRConvert|4.01|b}}ක ආදායමක් උපයා ගැනීමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;baahubali400&quot;&gt;[http://www.forbes.com/sites/robcain/2015/07/25/indias-baahubali-punches-out-401-crore-62-6-million-gross-in-15-days/ India's 'Baahubali' Punches Out 401 Crore / $62.6 Million Gross In 15 Days]. Forbes.com (25 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; සාර්ථක ලෙස දින 24ක් ඇතුළත {{INRConvert|5|b}} සීමාව වෙත ළඟාවීමට චිත්‍රපටය සමත් විය.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.co.in/baahubali-bahuabali-4th-weekend-box-office-collection-prabhas-film-crosses-rs-500-crore-mark-641484 'Baahubali' 4th Weekend Box Office Collection: Prabhas Film Crosses Rs 500-Crore Mark in 24 Days]. Ibtimes.co.in (3 August 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; දින 50 අවසන් වන විට, ''International Business Times'' පුවත්පතේ ඇස්තමේන්තු අනුව චිත්‍රපටය ලොව පුරා ප්‍රදර්ශනයෙන් ආසන්න වශයෙන් {{INRConvert|5.95|b}}ක සමස්ත ආදායමක් උපයාගෙන තිබිණි.&lt;ref&gt;[http://www.ibtimes.co.in/baahubali-bahubali-completes-50-day-run-600-theatres-india-ss-rajamouli-sets-another-new-644762 'Baahubali' (Bahubali) Completes 50-Day Run in 600+ Theatres in India: SS Rajamouli Sets Another New Record]. Ibtimes.co.in (30 August 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; අද වනවිට, චිත්‍රපටයේ සමස්ත ආදායම {{INRConvert|650|c}} අගයෙහි පවතියි.{{when|date=අගෝස්තු 2016}} ''බාහුබලි: ද බිගිනිං'' චිත්‍රපටය ඉන්දියාව තුළ පමණක් {{INRConvert|5|b}}කට වඩා ඉපැයූ අතර, ඉන්දියාවේ ඉහළම ආදායම් ලද චිත්‍රපටය බවට පත්වූයේ ''[[PK (චිත්‍රපටය)|PK]]'' (2015) චිත්‍රපටය තබා තිබූ {{INRConvert|4.4|b}} ආදායම් වාර්තාව ඉක්මවා යමිනි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.forbes.com/sites/robcain/2015/08/14/oops-pk-is-not-actually-indias-top-grossing-movie-ever/|title=Oops... 'PK' Is Not Actually India's Top-Grossing Movie Ever|author=Rob Cain|date=14 August 2015|work=Forbes}}&lt;/ref&gt;

=== ඉන්දියාව ===
''බාහුබලි: ද බිගිනිං'' ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශය සහ තෙලංගානාව තුළ 100ක ප්‍රතිශතයක නිල කාලයකට හිමිකම් කී අතර, තමිල් නාඩු, කේරළ සහ කර්ණාටක ප්‍රාන්තවල එය සියයට 70ක ප්‍රතිශතයකින් පැවතියේ ය. භාෂා ප්‍රභේද හතරෙන්ම (තෙලිඟු, දෙමළ, මලයාලම් සහ හින්දි) ඉන්දියාව තුළ පළමු ප්‍රදර්ශන දිනයේම {{INRConvert|500|m}}ක පමණ සමස්ත ආදායමක් හිමි කරගැනීමට මෙය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;auto&quot;&gt;[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-baahubali-creates-history-rakes-in-rs-50-crore-on-its-opening-day-2103615 'Baahubali' creates history, rakes in Rs 50 crore on its opening day | Latest News &amp; Updates at Daily News &amp; Analysis]. Dnaindia.com (11 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; හින්දි ප්‍රභේදය {{INRConvert|50|m}}ක පමණ ශුද්ධ ආදායමක් උපයාගත් අතර, එය මෙතෙක් හින්දි හඬකැවූ චිත්‍රපටයක් ලද ඉහළම ආරම්භක ආදායම වේ.&lt;ref&gt;[http://movies.ndtv.com/regional/baahubali-breaks-box-office-records-with-historic-rs-50-crores-on-opening-day-780370 Baahubali Smashes Records With Historic Rs 50 Crores on Opening Day&amp;nbsp;– NDTV Movies]. Movies.ndtv.com (11 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt; ඉන්දියාව තුළ පළමු දින ප්‍රදර්ශනයෙන් බාහුබලි ලද ආදායම {{INRConvert|494.8|m}}කි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/report-details.php?articleid=2179|title=Top Openings India - All Films All Languages}}&lt;/ref&gt; හින්දි ප්‍රභේදය පළමු සති අන්තය තුළ {{INRConvert|195|m}}පමණ ශුද්ධ ආදායමක් උපයාගැනීමට සමත් විය.&lt;ref name=&quot;BOI&quot; /&gt;

ඉන්දියාව තුළ පළමු සති අන්තයේ මෙහි තෙලිඟු ප්‍රභේදය පමණත් {{INRConvert|650|m}}කට ආසන්න ශුද්ධ ආදායමක් උපයාගෙන ඇත. මේ අනුව මෙහි ප්‍රභේද සියල්ලෙන්ම පළමු සති අන්තය වන විට චිත්‍රපටය {{INRConvert|1|b}} පමණම ශුද්ධ ආදායමක් උපයාගෙන තිබිණි. මෙය ඉන්දියාවේ චිත්‍රපටයක් ලද සිව්වන ඉහළම ආරම්භක සති අන්ත ආදායම වේ.&lt;ref name=&quot;BOI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/baahubaliscoresinhindinear100croreinallformats|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150721024932/http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/baahubaliscoresinhindinear100croreinallformats|archivedate=2015-07-21|title=Baahubali Scores In Hindi&amp;nbsp;– Near 100 Crore In All Formats|publisher=[[බොක්ස් ඔෆීස් ඉන්ඩියා|Box Office India]]|date=13 July 2015}}&lt;/ref&gt; පළමු සතිය තුළ මෙහි හින්දි ප්‍රභේදය {{INRConvert|400|m}}ක පමණ ශුද්ධ ආදායමක් හිමි කරගෙන ඇත.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20150720201256/http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/baahubalihinditrendslike100crfilmonweekdays Baahubali Hindi Trends Like 100 Cr Film On Weekdays] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20150720201256/http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/baahubalihinditrendslike100crfilmonweekdays |date=20 July 2015 }}. Box Office India. 17 July 2015.&lt;/ref&gt; පළමු සතිය තුළ සියලු ප්‍රභේදවලින් ''බාහුබලි: ද බිගිනිං'' චිත්‍රපටය {{INRConvert|1.78|b}}කට අධික ශුද්ධ ආදායමක් උපයාගෙන තිබිණි. දෙවන සති අන්තය තුළ මෙය තවත් {{INRConvert|450|m}}ක ශුද්ධ ආදායමක් උපයාගත් අතර, දින දහයක් ඇතුළත මෙහි සමස්ත ශුද්ධ ලාභය {{INRConvert|2.24|b}}ක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://boxofficeindia.com/Details/art_detail/baahubalifirstweekallindiaterritorybreakdown |title=Baahubali All India First Week Territorial Breakdown |archiveurl=http://www.webcitation.org/6aKrbLPWH?url=http%3A%2F%2Fboxofficeindia.com%2FDetails%2Fart_detail%2Fbaahubalifirstweekallindiaterritorybreakdown |archivedate=27 July 2015 |publisher=Box Office India |date=21 July 2015 |url-status=live |df=dmy }}&lt;/ref&gt; මුම්බායි කලාපය තුළ මෙහි හින්දි ප්‍රභේදය {{INRConvert|400|m}}කට අධික ශුද්ධ ආදායමක් උපයාගෙන තිබිණි.&lt;ref name=&quot;baahubalihindi90&quot;&gt;[https://web.archive.org/web/20151101154540/http://www.boxofficeindia.com/Details/art_detail/baahubalirocksteadymasaanflop Boxoffice]. Boxofficeindia.com (31 July 2015). Retrieved on 2015-10-28.&lt;/ref&gt;

=== විදේශ ===
අන්තර්ජාතික වෙළඳපොල තුළ පළමු දිනයේම {{INRConvert|200|m}}ක ආදායමක් උපයාගැනීමට මෙම චිත්‍රපටය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;FDOBO&quot;&gt;{{cite web|url = http://www.business-standard.com/article/companies/bahubali-displays-might-at-box-office-becomes-highest-opener-of-2015-115071100857_1.html|title = Bahubali displays might at box office, becomes highest opener of 2015|work = Business Standard|date = 11 July 2015}}&lt;/ref&gt; සති අන්තයේ ඇ.ඩො. මිලියන 3.5ක ආදායමක් සහ තිරයකට ඩො. 15,148ක මධ්‍යන්‍ය ආදායමක් මෙය උපයාගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.boxofficemojo.com/weekend/chart/?yr=2015&amp;wknd=28&amp;p=.htm|title=July 10–12, 2015 Weekend|publisher=[[බොක්ස් ඔෆිස් මොජෝ|Box Office Mojo]]|accessdate=2016-10-27}}&lt;/ref&gt; චිත්‍රපටය එක්සත් ජනපද සහ කැනේඩියානු බොක්ස් ඔෆීස් තුළ නවවන ස්ථානයට ප්‍රදර්ශනය අරඹමින් දින තුන්ක ඇතුළත ඩො. 4,630,000ක මුදලක් උපයාගත් අතර, 2015 ජූලි 10-12 සති අන්තයේ ඩො. 3,250,000ක ආදායමක් ලබාගැනීමට එය සමත් විය.&lt;ref name=&quot;nytimesweekend&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.nytimes.com/movies/boxoffice/us/weekend.html|title=U.S. and Canada Box Office|newspaper=The New York Times |date=13 July 2015|location=Newyork|accessdate=13 July 2015}}&lt;/ref&gt; එක්සත් රාජධානිය සහ අයර්ලන්තය තුළ බාහුබලි: ද බිගිනිං චිත්‍රපටයේ තෙලිඟු ප්‍රභේදය £66,659ක ආදායමක් උපයාගත් අතර, දෙමළ ප්‍රභේදය ඕස්ට්‍රේලියාව තුළ දෙවන සති අන්තය (17 – 19 ජූලි 2015) තෙක් A$194,405ක් උපයාගත්තේ ය. මෙහි දෙමළ ප්‍රභේදය මැලේසියාව තුළ MYR 663,869ක ආදායමක් උපයා ගත්තේ ය.&lt;ref&gt;[http://www.bollywoodhungama.com/box-office/overseas/id/587 'Bajrangi Bhaijaan' a runaway hitBox Office Overseas Report]. Bollywood Hungama. Retrieved 25 July 2015.&lt;/ref&gt; චීනය තුළ ආරම්භක සති අන්තයේ දී චිත්‍රපටය {{USD|540,000}}ක මුදලක් උපයා ගැනීමට සමත් විය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://variety.com/2016/film/asia/china-box-office-jackie-chan-skiptrace-1201821902/|title=China Box Office: Jackie Chan's ‘Skiptrace’ Leaps to $60 Million Opening|first= Patrick|last= Frater|date= July 24, 2016|work=[[වැරයිටි (සඟරාව)|Variety]]|accessdate=July 25, 2016}}&lt;/ref&gt; එය එරට තුළ {{CNY|මිලියන 7.49}}({{INR}} මිලියන 77.8) ක සමස්ත ආදායමක් උපයාගත්තේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web |url= http://www.cbooo.cn/m/633819|title= 巴霍巴利王：开端（2016）|accessdate= July 25, 2016|work= cbooo.cn|language= Chinese}}&lt;/ref&gt; මෙලෙසින් චිත්‍රපටය විදෙස් ප්‍රදර්ශනය තුළින් $ මිලියන 10.94ක සමස්ත බොක්ස් ඔෆීස් ආදායම්ක උපයා ගත්තේ ය.&lt;ref name=&quot;ibtimes1&quot;/&gt;

==ධ්වනිපථය==
{{main article|බාහුබලි: ද බිගිනිං (ධ්වනිපථය)}}

== සම්මාන සහ නිර්දේශ ==
{{main article|බාහුබලි: ද බිගිනිං ලද ඇගයුම් ලැයිස්තුව}}

== මතභේදය ==
චිත්‍රපටයේ දෙමළ ප්‍රභේදය චිත්‍රපටයේ භාවිතා වූ වචනයක් හේතුවෙන් මතභේදයට මුහුණපෑවේ ය. 2015 ජූලි 22 දින, දාලිත් කණ්ඩායමක් වූ පුරාට්චි පුලිකල් ඉයක්කම් කල්ලිය විසින් චිත්‍රප‍ටයේ දෙමළ ප්‍රභේදය තිරගත වූ මදුරෛහි 'ටැමිල්, ජයා' සංකීර්ණය ඉදිරිපිට පෙට්‍රල් බෝම්බ ප්‍රහාර එල්ල කළහ. පුරාට්චි පුලිකල් ඉයක්කම් නැමැති [[දාලිත්]] කල්ලිය මෙම විරෝධතාවෙහි නියැළුණේ චිත්‍රපටයේ අන්තර්ගත පෙළක් වන ''පගඩෛක්කු පිරන්දවන්'' යන්න [[අරුන්තතියර්]] [[දාලිත්]] උපකුලය හැඳින්වීමට වාර්ගික හින්දුවරුන් භාවිතා කරන අපහාසාත්මක යෙදුමක් වීම නිසායි. දෙමළ ප්‍රභේදයෙහි දෙබස් රචක [[මධන් කාර්කි]] විසින් [[දාලිත්වරු]]න්ගේ මනෝභාවය පිළිබඳ ඇතිවූ සිත් රිදවීමට සමාව අයැද සිටියේ ය.&lt;ref&gt;{{cite web|title = Dalit Party Members Hurls Bomb on Baahubali Theatre|url = http://www.newindianexpress.com/states/tamil_nadu/Dalit-Party-Members-Hurls-Bomb-on-Baahubali-Theatre/2015/07/23/article2935377.ece|website = The New Indian Express|accessdate = 22 October 2015}}&lt;/ref&gt;

== දෙවන කොටස ==
මෙහි දෙවන කොටස වන ''[[බාහුබලි 2: ද කන්ක්ලූෂන්]]'' චිත්‍රපටය 2017 අප්‍රේල් 28 දින මුදාහැරිණි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://indiatoday.intoday.in/story/ss-rajamoulis-baahubali-2-to-release-across-8000-screens/1/937504.html|title=SS Rajamouli's Baahubali 2 to release across 6000 screens worldwide|work=[[ඉන්ඩියා ටුඩේ|India Today]]|date=25 April 2017|accessdate=10 May 2017|author=Srivatsan}}&lt;/ref&gt;
== මේවාත් බලන්න ==
* [[වියදම් අධිකම ඉන්දියානු චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]
* [[ඉහළම ආදායම් ලබන ඉන්දියානු චිත්‍රපට ලැයිස්තුව]]

== ආශ්‍රේයයන් ==
{{reflist|30em}}

== බාහිර සබැඳි==
* {{Official website |https://web.archive.org/web/20150717205142/http://baahubali.com}}
* {{IMDb title|2631186|බාහුබලි: ද බිගිනිං}}
* {{mojo title|baahubali:thebeginning|බාහුබලි: ද බිගිනිං}}
* {{Bollywoodhungama|4765128}}

{{NationalFilmAwardBestFeatureFilm}}
{{Filmfare Best Telugu Film}}
{{Baahubali}}
{{S. S. Rajamouli}}

{{DEFAULTSORT:බාහුබලි ද බිගිනිං}}
[[ප්‍රවර්ගය:2015 වසර තුළ චිත්‍රපට]]
[[Category:බාහුබලි]]
[[Category:ඉන්දියානු චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ ක්‍රියාදාම චිත්‍රපට]]
[[Category:අධි ෆැන්ටසි චිත්‍රපට]]
[[Category:ඉන්දියානු ක්‍රියාදාම චිත්‍රපට]]
[[Category:ඉන්දියානු වීරකථා විත්‍රපට]]
[[Category:ඉන්දියානු යුධ චිත්‍රපට]]
[[Category:බහුභාෂා චිත්‍රපට]]
[[Category:දෙමළ-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[Category:තෙලිඟු-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[Category:ඉන්දියානු ඓතිහාසික චිත්‍රපට]]
[[Category:ප්‍රබන්ධ-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ දෙමළ-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:2010 දශකය තුළ තෙලිඟු-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය පුරාතන ඉන්දියාව තුළ වන චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:චාලකුඩි ප්‍රදේශය තුළ රූගත කල චිත්‍රපට]]
[[Category:එම්. එම්. කීරවානිගේ චිත්‍රපට ස්වර ලිපි නිර්මාණ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන (ඉන්දියාව) ජයග්‍රාහකයෝ]]
[[Category:එස්. එස්. රාජමෞලි අධ්‍යක්ෂණය කළ චිත්‍රපට]]
[[Category:පරිගණක-ජනිත රූ භාවිතා වන චිත්‍රපට]]
[[Category:හින්දියෙන් හඬකැවුණු තෙලිඟු-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[Category:මලයාලම් බසින් හඬකැවුණු තෙලිඟු-භාෂා චිත්‍රපට]]
[[ප්‍රවර්ගය:හොඳම වෘත්තාන්ත චිත්‍රපටය ජාතික චිත්‍රපට සම්මාන ජයග්‍රාහකයෝ]]</text>
      <sha1>edp33xr5m8g4wttgjasjg5lurthm1lm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74677</id>
    <revision>
      <id>801415</id>
      <parentid>800224</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:27:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801415</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35400" sha1="fec3jc3rwcxo418rpx3x4asxxkifrzm" xml:space="preserve">{{Infobox company
| name             = බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස්
| image            = [[File:Balaji Telefilms logo.svg|120px]]
| type             = [[මහජන සමාගම|මහජන]]
| traded_as        = {{BSE|532382}}{{NSE|BALAJITELE}} &lt;br /&gt;[[BSE SENSEX|BSE SENSEX Constituent]]&lt;br /&gt;[[S&amp;P CNX Nifty|CNX Nifty Constituent]]
| founder          = [[ජීතේන්ද්‍ර]]
| area_served      = [[ඉන්දියාව]]
| key_people       = [[ඒක්තා කපූර්]]&lt;br&gt;[[ශෝභා කපූර්]]&lt;br&gt;[[තුෂාර් කපූර්]]
| CEO              = [[ඒක්තා කපූර්]]
| industry         = [[විනෝදාස්වාදය]]
| genre            = [[විනෝදාස්වාදය]]
| products         = රූපවාහිනී වැඩසටහන්,&lt;br&gt;සල රූ
| revenue          = {{INRConvert|4.2544|b}} (2014)
| operating_income = {{INRConvert|4.0746|b}} (2014)
| net_income       = {{profit}}{{INRConvert|0.10|b}} (2014)
| owner            = 
| num_employees    = 
| parent           =  
| divisions        = 3
| subsid           = [[බාලාජි මෝෂන් පික්චර්ස්]]&lt;br&gt;[[ඒඑල්ටීබාලාජි|ALT ඩිජිටල් මීඩියා එන්ටර්ටේන්මන්ට්]]&lt;br&gt;[[BOLT මීඩියා ලිමිටඩ්]]
| slogan           = ''India's Entertainment Powerhouse''
| homepage         = {{url|http://www.balajitelefilms.com}}
| footnotes        =
| foundation       = 1994
| location_city    = [[මුම්බායි]], [[මහාරාෂ්ට්‍ර]]
| location_country = [[ඉන්දියාව]]
| dissolved        =
}}

'''බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස්''' යනු නළු [[ජීතේන්ද්‍ර]] හිමිකාරීත්වය දරන ඉන්දියානු සමාගමකි. මෙමගින් විවිධ ඉන්දියානු භාෂාවලින් [[ඉන්දියානු සෝප් ඔපෙරා]], රියැලිටි ටීවී, ප්‍රහසන, ක්‍රීඩා වැඩසටහන්, විනෝදාස්වාද සහ වාර්තා වැඩසටහන් නිෂ්පාදනය කරනු ලබයි. 1997 සිට 2006 දක්වා බාලාජි සහ වයිට් ලීෆ් ප්‍රොඩක්ෂන්ස් අතර හවුල්කාරීත්වයක් පැවතිණි.

බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන්නේ [[ඒක්තා කපූර්]] සහ [[ශෝභා කපූර්]] විසින් වන අතර එය [[බොම්බේ කොටස් වෙළඳපොල]] සහ [[ඉන්දියාවේ ජාතික කොටස් වෙළඳපොල]] තුළ ලැයිස්තුගත [[මහජන සමාගම]]කි. එහි නිර්මාණ අතරට&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://specials.rediff.com/movies/2008/nov/06sld1.htm|title=rediff.com: 'Kyunki deserved a glorious ending'|publisher=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/saas-bahu-saga-comes-to-an-end-today/77591-8.html|title=Alongwith Kyunki, Saas Bahu saga comes to an end|work=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/kyunki-ends-in-soapsaga-style/77673-8.html|title=Kyunki Saas Bhi...ends in a soapsaga style|work=News18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/ahmedabad/What-K-serials-really-convey/articleshow/3742790.cms|title=What K-serials really convey|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://timesofindia.indiatimes.com/home/stoi/deep-focus/Saas-bahu-and-The-End/articleshow/3641504.cms|title=Saas, bahu and 'The End'|work=The Times of India}}&lt;/ref&gt; ''[[ක්‍යුන්කි සාස් භි කබි බාහු ති]]'', ''[[කහානි ඝාර් ඝාර් කී]]'', ''[[කසෞතී සින්දගී කේ]]'', ''[[කාහින් කිසී රොස්]]'', ''[[කහීන් තෝ හෝගා]]'', ''[[කොහි අප්නා සා]]'', ''[[කුසුම්]]'', ''[[කුටුම්බ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කුටුම්බ්]]'', ''[[කසම් සේ]]'', ''[[පවිත්‍ර රිෂ්තා]]''&lt;ref&gt;[http://www.hindustantimes.com/tv/pavitra-rishta-to-go-off-air-soon/story-8FffX5z0JK0VzStCru5BQN.html Pavitra Rishta to go off air after a run of 5 years]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Pavitra-Rishta-to-end-next-month/articleshow/42107266.cms Ekta Kapoor's longest running show on Zee TV, Pavitra Rishta to go off air]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://zeenews.india.com/entertainment/idiotbox/-pavitra-rishta-to-go-off-air-soon_149167.html It's good bye to Ekta Kapoor's Pavitra Rishta]&lt;/ref&gt;, ''[[බඩේ අඡේ ලග්තේ හේන්]]''&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-bade-achhe-lagte-kissing-scene-my-biggest-learning-ekta-2487494 Bade Achhe Lagte... kissing scene my biggest learning: Ekta Kapoor]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/ekta-kapoor-showing-kissing-scene-in-bade-achhe-lagte-hain-a-mistake-says-tv-should-only-provide-conservative-content-lifetv/1/989809.html Ekta Kapoor: Showing kissing scene in Bade Achhe Lagte Hain a mistake; says TV should only provide conservative content]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ekta-kapoor-sakshi-tanwar-and-ram-kapoors-intimate-scene-in-bade-acche-lagte-hain-was-a-mistake/articleshow/59367744.cms Ekta Kapoor on showing kissing scene in Bade Achhe]&lt;/ref&gt;, ''[[ඉත්නා කරෝ නා මුජේ ප්‍යාර්]]''&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Neil-and-Ragini-finally-tie-the-knot-amidst-much-drama-in-Itna-Karo-Na-Mujhe-Pyar/articleshow/48859005.cms Ronit Roy &amp; Pallavi Kulkarni in Ekta Kapoor's Itna Karo Na Mujhe Pyaar]&lt;/ref&gt;, ''[[ප්‍යාර් කී යේ ඒක් කහානි]]'', ''[[මෙරි ආෂිකි තුම් සේ හි]]'', ''[[පවිත්‍ර බන්ධන්]]'', ''[[යේ හේ මොහබ්බතයින්]]''&lt;ref name=&quot;YHM-3&quot;&gt;{{Citation |title=Ekta Kapoor launches her show 'Yeh Hai Mohabbatein' on Star Plus |url=http://www.sify.com/movies/ekta-kapoor-launches-her-new-television-show-ye-hai-mohabbatein-imagegallery-bollywood-nlwqr2hfejesi.html |access-date=2017-09-18 |archive-date=2014-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140722160918/http://www.sify.com/movies/ekta-kapoor-launches-her-new-television-show-ye-hai-mohabbatein-imagegallery-bollywood-nlwqr2hfejesi.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YHM-1&quot;&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/ekta-kapoor-yeh-hai-mohabbatein-leap-divyanka-tripathi-lifetv/1/778812.html Another generation leap in Ekta Kapoor's Yeh Hai Mohabbatein?]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;YHM-2&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Divyanka-Tripathi-dances-like-theres-no-tomorrow-at-the-1000-episodes-celebrations-of-Ye-Hai-Mohabbatein/articleshow/55893364.cms Ekta Kapoor's most popular show 'Ye Hain Mohabbatein' completes 1000 episodes]&lt;/ref&gt; , ''[[කුංකුම් භාග්‍යා]]''&lt;ref name=&quot;KKB-1&quot;&gt;[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-zee-tv-s-kumkum-bhagya-launches-on-april-15-1973357 Zee TV's Kumkum Bhagya launches on April 15]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KKB-2&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/trade-news/hindi/Kumkum-Bhagya-The-Biggest-Fiction-Launch-of-2014/articleshow/39626099.cms Kumkum Bhagya – The Biggest Fiction Launch of 2014]&lt;/ref&gt;, ''[[නාගින් (2015 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|නාගින්]]'', ''[[බ්‍රහ්මරාක්ෂස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|බ්‍රහ්මරාක්ෂස්]]'', ''[[කසම් තේරේ ප්‍යාර් කි]]'', ''[[චන්ද්‍ර නන්දිනී]]''&lt;ref name=&quot;CN-1&quot;&gt;{{Citation |title=Star Plus to launch Balaji Telefilms' show 'Chandra Nandini' on 10 Oct |url=http://www.televisionpost.com/television/star-plus-to-launch-chandra-nandini-on-10-oct/ |access-date=2017-09-18 |archive-date=2017-09-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170929044405/http://www.televisionpost.com/television/star-plus-to-launch-chandra-nandini-on-10-oct/ }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CN-2&quot;&gt;[http://www.india.com/showbiz/ekta-kapoor-introduces-rajat-tokas-and-shweta-basu-as-chandra-nandini-1506865/ Ekta Kapoor introduces Rajat Tokas and Shweta Basu as Chandra Nandini]&lt;/ref&gt; සහ ''[[පර්දේස් මේන් හේ මේරා දිල්]]'' වැනි කතාමාලා අයත් වේ.

== ඉතිහාසය ==
1994 නොවැම්බර් 11 දින [[මුම්බායි]]හි දී [[ඒක්තා කපූර්]] සහ [[ශෝභා කපූර්]] විසින් 'බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් ප්‍රයිවට් ලිමිටඩ්' ලෙස ලියාපදිංචි කෙරුණු මෙම සමාගමේ පරමාර්ථය කතාමාලා සහ විනෝදාස්වාද අංග වැනි රූපවාහිනී මෘදුකාංග නිර්මණය කිරීමයි. ආකෘතික වැඩසටහන්කරණය සඳහා ප්‍රවීණයන් වන මෙම සමාගමේ නිර්මාණ ලොව පුරා විවිධ භාෂාවලට ද අනුවර්තනය වේ. මෙහි වැදගත් සන්ධිස්ථානයක් වන ''[[ක්‍යුන්කි සාස් භි කභි බාහු ති]]'' කතාමාලාව සියලු [[ඉන්දියානු ‍සෝප් ඔපෙරා]] සඳහා මූලාදර්ශයක් වෙමින් [[ඉන්දියානු රූපවාහිනිය]] සඳහා ස්වර්ණමය යුගයක් උදාකළේ ය. සෙසු නිදසුන් අතරට ''[[කහානි ඝාර් ඝාර් කී]]'', ''[[කසෞතී සින්දගී කේ]]'', ''[[කාහින් කිසී රොස්]]'', ''[[කහීන් තෝ හෝගා]]'', ''[[කුසුම්]]'', ''[[කුටුම්බ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කුටුම්බ්]]'', ''[[කොහි අප්නා සා]]'', ''[[කසම් සේ]]'', ''[[පවිත්‍ර රිෂ්තා]]'', ''[[පරිචේ (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|පරිචේ]]'', ''[[යේ හේ මොහබ්බතයින්]]'' (මෙය [[ඉන්දියාව]] පුරා විවිධ භාෂාවලින් හඬකැවීම සහ ප්‍රතිනිර්මාණය සිදු විය), ''[[බඩේ අඡේ ලග්තේ හේන්]]'', ''[[ක්‍යා හුවා තෙරා වාඩා]]'', සහ ''[[ජෝධා අක්බර් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ජෝධා අක්බර්]]'' අයත් වේ. මෑතක දී මෙම සමාගම [[සෙට් ඉන්ඩියා|සෝනි ටීවී]]හි ''[[බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය - පන්ජාබ් (BCL පන්ජාබ්)|බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය]]'' වැනි [[රියැලිටි වැඩසටහන්]] නිර්මාණය කෙරෙහි උනන්දු වී ඇත.

2000 පෙබරවාරි 29 දින බාලාජි මහජන සමාගමක් ලෙස නීතිගත කෙරිණි. 2000 අප්‍රේල් 19 දින එහි නම 'බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් ලිමිටඩ්' ලෙස වෙනස් කෙරිණි.&lt;ref name=&quot;History&quot;&gt;{{cite web|url=http://economictimes.indiatimes.com/balaji-telefilms-ltd/infocompanyhistory/companyid-3376.cms|title=The Economic Times|publisher=}}&lt;/ref&gt; මෙම සමාගම {{INR}}10 සම කොටස් 28,00,000ක් {{INR}}120ක අධි මිලට නිකුත් කිරීමෙන් {{INR}} කෝටි 36.40ක් රැස් කොටගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;History&quot;/&gt; එම වර්ෂයේම, නයින් බ්‍රෝඩ්කාස්ටිං ඉන්ඩියා ප්‍රයිවට් ලිමිටඩ් අතිරේකී පූර්ණ හිමිකාරීත්වය දරන 'නයින් නෙට්වර්ක් එන්ටර්ටේන්මන්ට් ඉන්ඩියා ප්‍රයිවට් ලිමිටඩ්' සමාගම බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් ලිමිටඩ් සමග සම්බන්ධ විය.&lt;ref name=&quot;History&quot;/&gt; 2000-2004 කාලයේ කොටස් වෙළඳපොල ප්‍රාග්ධනායනය දහසය ගුණයකින් වර්ධනය වී {{INR}} කෝටි 571ක අගයයක් වාර්තා කළ අතර, 'ස්ටාර් ඉන්ඩියා' ව්‍යාපාරයේ 21%ක් අවස්ථා තැන්පතු කොට තිබිණි.

2007ද, මෙම සමාගම සිය පූර්ණ හිමිකාරීත්වය සහිත [[බාලාජි මෝෂන් පික්චර්ස්]] අතිරේක සමාගම නීතිගත කළේ ය. එමගින් [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපට නිෂ්පාදනය සිදුවේ. 2010දී මෙම සමාගම විසින් ALT එන්ටර්ටේන්මන්ට් ලිමිටඩ් නීතිගත කරන ලදී. එය චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනියේ යොවුන් තේමා නිෂ්පාදනය කෙරෙහි අවධානය යොමුකළ බැනරයකි.

2012දී බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් විසින් සිය පූර්ණ හිමිකාරීත්වය යටතේ ඇති [[BOLT මීඩියා ලිමිටඩ්]] නීතිගත කරන ලදී. මෙමගින් ''[[ලව් බයි චාන්ස්]]'', ''[[යේ ජවානි තා රා රි රි]]'' සහ ''ධර්මක්ෂේත්‍ර'' යන වැඩසටහන් සහ දැන්වීම් නිපදවන ලදී.

2014 නොවැම්බරයේ දී, මෙය පූර්ණ හිමිකාරීත්වය දරන අනු-සමාගමක් වන [[බාලාජි මෝෂන් පික්චර්ස්]] බොලිවුඩ් චිත්‍රපට නිෂ්පාදන සමාගමක් වන [[B4U (ජාලය)|B4U]] සමග සම්බන්ධ වූයේ [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපට සම-නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහායි.

2014දී, මෙම සමාගම සහ ඒක්තා කපූර් [[ජයිපූර්]]හි දී [[ශ්‍රී රාජ්පුත් කර්ණි සේනා]] (SRKS) නම් [[හින්දුත්ව]] කණ්ඩායම විසින් මෙහෙයවූ විරෝධතාවන්ට මුහුණපෑවේ ය. එයට හේතුව ඇගේ ''[[ජෝධා අක්බර් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ජෝධා අක්බර්]]'' රූපවාහිනී කතාමාලාවේ අන්තර්ගත වූ ඇතැම් වර්ගවාදී කරුණු ය.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/Rajput-Karni-Sena-Shout-Slogans-at-Ekta-Kapoor-During-Jaipur-Lit-Fest/2014/01/21/article2011905.ece |title=Rajput Karni Sena Shout Slogans at Ekta Kapoor During Jaipur Lit Fest |agency=IANS |date=21 January 2014 |work=The New Indian Express |accessdate=2015-04-14 |archive-date=2014-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140122062530/http://www.newindianexpress.com/entertainment/television/Rajput-Karni-Sena-Shout-Slogans-at-Ekta-Kapoor-During-Jaipur-Lit-Fest/2014/01/21/article2011905.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/news/national/other-states/journalists-demand-arrest-of-karni-sena-president/article5730441.ece |work=The Hindu |date=27 February 2014 |title=Journalists demand arrest of Karni Sena president |first=Mahim Pratap |last=Singh |accessdate=2015-04-15}}&lt;/ref&gt; 2015දී මෙම බැනරය විසින් සීමිත කතාමාලාවක් වූ ''[[නාගින් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|නාගින්]]'' නිෂ්පාදනය කරන ලදී. මෙය එහි ආරම්භයේ සිටම ඉන්දියානු රූපවාහිනී වඩාත්ම නැරඹූ වැඩසටහන බවට පත් විය. අතිශයින් ජනප්‍රිය වූ මෙම වැඩසටහන සම්මාන ඝනනාවක් දිනාගත් අතර, එහි දෙවන කථාවාරය දැවැන්ත ජනමෝදකයක් විය. 2017 නොවැම්බ‍රයේ දී එහි තෙවන කථාවාරය දියත් කිරීමට සමාගම සැලසුම් කොට ඇත.&lt;ref name=&quot;Naagin-1-Launch&quot;&gt;[http://indiatoday.intoday.in/gallery/ekta-kapoors-naagin-launched-mouni-roy-adaa-khan-arjun-bijlani-bring-saga-of-love-and-revenge/1/16198.html Ekta Kapoor's Naagin launched: Mouni, Adaa, Arjun bring saga of love and revenge]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Arjun-Bijlani-back-with-Mouni-Roy-in-Naagin-season-2/articleshow/54562640.cms Naagin soon to be back with season 2]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.dnaindia.com/entertainment/report-all-you-need-to-know-about-naagin-season-2-2187633 All you need to know about Naagin season 2!]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/watch-naagin-season-2-will-be-back-in-october-watch-the-trailer-lifetv/1/685633.html Ekta Kapoor's Naagin (Season 2) will be back in October]&lt;/ref&gt;

2017දී [[රිලයන්ස් ඉන්ඩස්ට්‍රීස්]] ආයතනය විසින් බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස්හි 25%ක තැන්පතු තමන් සතු කරගත්තේ රුපියල් කෝටි 413ක මුදලකටයි. මෙම ගනුදෙනුව හේතුවෙන් RIL වෙත බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස්හි අන්තර්ගතයනට ටෙලිකොම් ඒකකය වූ රිලයන්ස් ජියෝහි භාවිතයට ගතහැකි විය.&lt;ref name=&quot;RIL buys 25% stake in Balaji Telefilms for Rs413 crore&quot;&gt;{{cite news|last1=Choudhary|first1=Vidhi|title=RIL buys 25% stake in Balaji Telefilms for Rs413 crore|url=http://www.livemint.com/Companies/bKu1z9YYSqfVqo8HT4N1xM/RIL-buys-25-stake-in-Balaji-Telefilms-for-Rs413-crore.html|accessdate=21 July 2017|publisher=LiveMint}}&lt;/ref&gt;

==වත්මන් නිෂ්පාදන==
'''[[කලර්ස් ටීවී]]'''
* ''[[කසම් තේරේ ප්‍යාර් කි]]'' සඳුදා–සිකුරාදා ප.ව. 10:30
* ''[[චන්ද්‍රකාන්තා (2017 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|චන්ද්‍රකාන්තා]]''&lt;ref&gt;[http://bestmediainfo.com/2017/06/chandrakanta-replaces-naagin-season-2-on-colors/ Chandrakanta replaces Naagin Season 2 on Colors]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Colors launches Balaji telefilms - Chandrakanta - A magical tale of love, passion and revenge |url=http://www.afaqs.com/news/story/50688_COLORS-Launches-Balaji-telefilms---Chandrakanta---A-magical-tale-of-love-passion-and-revenge |access-date=2017-09-18 |archive-date=2017-09-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170914193139/http://www.afaqs.com/news/story/50688_COLORS-Launches-Balaji-telefilms---Chandrakanta---A-magical-tale-of-love-passion-and-revenge }}&lt;/ref&gt; සෙනසුරාදා–ඉරිදා ප.ව. 8:00
* ''[[නාගින් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|නාගින් 3]]''&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/ekta-kapoor-shelve-naagin-3-mouni-roy-karanvir-bohra-adaa-khan-lifetv/1/991324.html Naagin (season 3) to come to screens in Diwali 2017]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/naagin-gets-a-shocking-twist-find-out-whos-the-new-vamp-in-season-3/ Naagin gets a shocking twist! Find out who’s the new vamp in season 3] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; සෙනසුරාදා–ඉරිදා ප.ව. 8:00

'''[[ස්ටාර් ප්ලස්]]'''	

* ''[[යේ හේ මොහබ්බතයින්]]''&lt;ref name=&quot;YHM-1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;YHM-2&quot;/&gt; සඳුදා–ඉරිදා ප.ව. 7:30 &lt;ref name=&quot;YHM-3&quot;/&gt;
* ''[[චන්ද්‍ර නන්දිනී]]''&lt;ref name=&quot;CN-2&quot;/&gt; සඳුදා–සිකුරාදා ප.ව. 8:30 &lt;ref name=&quot;CN-1&quot;/&gt;
* ''[[ධායි කිලෝ ප්‍රේම්]]'' සඳුදා–සෙනුසරාදා ප.ව. 1:00 &lt;ref name=&quot;DKP-1&quot;&gt;[https://tvnews4u.com/dhhai-kilo-prem-balaji-telefilms-set-3rd-april-launch-star-plus-dopahar/  Dhhai Kilo Prem from the house of Balaji Telefilms to launch on April 3, 2017]&lt;/ref&gt;


'''[[සී ටීවී]]'''

* ''[[කුංකුම් භාග්‍යා]]''&lt;ref name=&quot;KKB-1&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;KKB-2&quot;/&gt; Monday–Friday 9&amp;nbsp;pm
* ''[[කුණ්ඩලී භාග්‍යා]]''&lt;ref name=&quot;KNB-1&quot;&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/kundali-bhagya-review-at-least-better-than-abhi-pragyas-over-stretched-love-story-lifetv/1/1001339.html Kundali Bhagya review: At least better than Abhi-Pragya's over-stretched love story]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;KNB-2&quot;&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/kundali-bhagya-ekta-kapoor-reveals-the-reason-behind-doing-a-spinoff-of-kumkum-bhagya/articleshow/59364745.cms Kundali Bhagya: Ekta Kapoor reveals the reason behind doing a spinoff of Kumkum Bhagya]&lt;/ref&gt; Monday–Friday 9:30&amp;nbsp;pm &lt;ref name=&quot;KNB-3&quot;&gt;[http://bestmediainfo.com/2017/06/zee-tv-launches-kumkum-bhagya-s-spin-off-kundali-bhagya/ Zee TV launches Kumkum Bhagya’s spin-off ‘Kundali Bhagya’]&lt;/ref&gt;

==පසුගිය නිෂ්පාදන==
{{div col}}
* 1995 – ''[[මනෝ යා නා මනෝ (සී ටීවී)|ම‍නෝ යා නා මනෝ]]''
* 1995–1997 – ''[[හම් පාන්ච් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|හම් පාන්ච් (වාරය 1)]]''
* 1995 – ''පාදෝසන්''
* 1995 – ''කැප්ටන් හවුස්''
* 2000-2002 – ''[[කෝශිෂ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කෝශිෂ්... ඒක් ආශා]]''
* 2000 – ''ඉතිහාස්''
* 2000 – ''කසම්''
* 2000–2001 – ''[[කුණ්ඩලී (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කුණ්ඩලී]]''
* 2000 – ''කවිතා''
* 2000–2008 – ''[[ක්‍යුන්කි සාස් භි කභි බාහු ති]]''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/saas-bahu-saga-comes-to-an-end-today/77591-8.html|title=''Kyunki Saas Bhi Kabhi Bahu Thi'' comes to a tragic end|date=7 November 2008|publisher=|accessdate=11 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.livemint.com/Consumer/lfhBBbbNZJ9WSCHCUATQxN/Strike-off-but-channels-hold-back-fresh-episodes.html|title=Strike off but channels hold back fresh episodes - Livemint|publisher=|accessdate=11 February 2017}}&lt;/ref&gt;
* 2000–2008 – ''[[කහානි ඝාර් ඝාර් කි]]''&lt;ref&gt;[http://www.rediff.com/movies/2008/oct/08sakshi.htm Kahaani Ghar Ghar Kii a path breaking soap on Indian Television]&lt;/ref&gt;
* 2000–2002 – ''[[ඝාර් ඒක් මන්දිර්]]''
* 2001 – ''කලීරේන්''
* 2001 – ''කරම්''
* 2001–2002 – ''[[කභී සෞතන් කභී සහේලී]]''
* 2001 – ''කිත්නේ කූල් හේ හම්''
* 2001–2005 – ''[[කුසුම්]]''
* 2001–2003 – ''[[කෝහි අප්නා සා]]''
* 2001–2003 – ''[[කලාෂ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කලාෂ්]]''
* 2001–2004 – ''[[කාහින් කිසී රොස්]]''
* 2001–2002 – ''[[කුටුම්බ් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කුටුම්බ් (වාරය 1)]]''
* 2001–2008 – ''[[කසෞතී සින්දගී කේ]]''
* 2002–2004 – ''[[ක්‍යා හඩ්සා ක්‍යා හකීකත්]]''
* 2002–2003 – ''[[කුච් ජුකි පල්කේන්]]''
* 2002–2006 – ''[[හම් පාන්ච් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|හම් පාන්ච් (වාරය 2)]]''
* 2002–2003 – ''[[කම්මල්]]''
* 2002–2003 – ''[[කහී තෝ මිලෙන්ගේ]]''
* 2003 – ''[[කහානි තේරී මේරී]]''
* 2003–2007 – ''[[කහීන් තෝ හෝගා]]''
* 2004–2007 – ''[[කේසර්]]''
* 2004 – ''[[කල්කි (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කල්කි]]''
* 2004–2005 – ''[[කර්ම (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කර්ම]]''
* 2004–2005 – ''[[ක්‍යා කහේන්]]''
* 2004 – ''කොස්මික් චැට්''
* 2004 – ''[[කාර්තිකා]]''
* 2004–2006 – ''[[කේ. ස්ට්‍රීට් පාලි හිල්]]''
* 2004–2005 – ''[[කිත්නි මස්ත් හේ සින්දගි]]''
* 2004–2005 – ''[[කෙහ්නා හේ කුච් මුජ්කෝ]]''
* 2005–2006 – ''[[කාව්‍යාංජලී]]''
* 2006 - ''[[එල්ඕසී: ලයිෆ් අවුට් ඔෆ් කන්ට්‍රෝල්]]''
* 2005–2006 – ''[[කේසා යේ ප්‍යාර් හේ]]''
* 2006 – ''[[කයාමත්]]''
* 2006–2009 – ''[[කසම් සේ]]''
* 2006–2009 – ''[[කරම් අප්නා අප්නා]]
* 2006 – ''[[කැන්ඩි ෆ්ලොස්]]''
* 2006–2007 – ''[[ක්‍යා හෝගා නිම්මෝ කා]]''
* 2006–2007 – ''[[තෝඩි සි සමීන් තෝඩා සා ආස්මාන්]]''
* 2007–2009 – ''[[කයාමත්]]''
* 2007–2009 – ''[[කස්තුරි (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කස්තුරි]]''
* 2007–2008 – ''[[ඛ්වාඉෂ්]]''
* 2007–2008 – ''[[කුච් ඊස් තාරා]]''
* 2007–2009 – ''[[ක්‍යා දිග් මේන් හේ]]''
* 2008–2010 – ''[[කිස් දේශ් මේන් හේ මේරා දිල්]]''
* 2008 – ''කෝන් ජීතේගා බොලිවුඩ් කා ටිකට්''
* 2008 – ''[[කහානි හමාරේ මහාභාරත් කී]]''
* 2008 – ''[[කභි කභී ප්‍යාර් කභි කභී යාර්]]''
* 2008–2009 – ''[[කාර්තිකා (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කාර්තිකා]]''
* 2008–2010 – ''[[තුජ් සන්ග් ප්‍රීති ලගේ සජ්නා (ස්ටාර් ප්ලස්)|තුජ් සන්ග් ප්‍රීත් ලගේ සජ්නා]]''
* 2009 – ''[[කිතනි මොහබ්බත් හේ|කිතනි මොහබ්බති හේ (වාරය 1)]]''
* 2009–2011 – ''[[බන්දිනී (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|බන්දිනී]]''
* 2009 – ''[[කරල්ස් විකාශය කළ වැඩසටහන් ලැයිස්තුව|කොයි ආනේ කෝ හේ]]''
* 2009–2014 – ''[[පවිත්‍ර රිෂ්තා]]''
* 2009–2010 – ''[[බේතාබ් දිල් කී තමන්නා හේ]]''
* 2009–2010 – ''[[ප්‍යාර් කා බන්ධන්]]''
* 2010 – ''[[සර්වගුණ් සම්පන්න]]''
* 2010–2011 – ''[[තේරේ ලියේ (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|තේරේ ලියේ]]''
* 2010–2011 – ''[[කිතනි මොහබ්බත් හේ (වාරය 2)]]''
* 2010–2011 – ''[[ප්‍යාර් කී යේ ඒක් කහානි]]''
* 2011–2013 – ''[[පරිචේ (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|පරිචේ – නායී සින්දගි කේ සප්නෝ කා]]''
* 2011–2014 – ''[[බඩේ අච්චේ ලග්තේ හේන්]]''
* 2012–2013 – ''[[ක්‍යා හුවා තෙරා වාඩා]]''
* 2012–2016 – ''[[ගුම්රා: එන්ඩ් ඔ‍ෆ් ඉනසන්ස්]]: වාරය 1-5''
* 2012 – ''[[වී ද සීරියල්]]''
* 2013 – ''[[සාව්ධාන් ඉන්ඩියා]]''
* 2013 – ''[[ඒක් ති නායිකා]]''
* 2013–2014 – ''[[එම්ටීවී|එම්ටීවී වෙබ්ඩ්]]: වාරය 1-2''
* 2013–2015 – ''[[ජෝධා අක්බර් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|ජෝධා අක්බර්]]''
* 2013 – ''[[කන්ෆෙෂන්ස් ඔෆ් ඇන් ඉන්ඩියන් ටීනේජර්]]''
* 2013–2016 - ''[[පවිත්‍ර බන්ධන්]]''
* 2014–2015 – ''[[යේ දිල් සුන් රහා හේ]]
* 2014–2015 – ''[[බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය|බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය වාරය 1]]''
* 2014–2015 – ''[[අජීබ් දාස්තාන් හේ යේ]]
* 2014–2015 – ''[[ඉත්නා කරෝ නා මුජේ ප්‍යාර්]]
* 2014–2016 – ''[[මෙරි ආෂිකි තුම් සේ හි]]''
* 2015 – ''[[නච් බලියේ 7]]''
* 2015–2016 – ''[[කුච් තෝ හේ තේරේ මේරේ දර්මියාන්]]''
* 2015–2016 – ''[[නාගින් (2015 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|නාගින් 1 වාරය]]''&lt;ref name=&quot;Naagin-1-Launch&quot;/&gt;
* 2015–2016 – ''[[ප්‍යාර් කෝ හෝ ජානේ දෝ]]''
* 2015–2016 – ''[[යේ කහාන් ආ ගයේ හම්]]''
* 2015–2017 – ''[[කලාශ් (2015 රූපවාහිනී කතාමාලාව)|කලාශ්]]'' 
* 2016 - ''[[කුච් රන්ග් ප්‍යාර් කේ ඒසේ භි]]''
* 2016 - ''[[බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය|බොක්ස් ක්‍රිකට් ලීගය වාරය 2]]''
* 2016 - ''[[මසාක් මසාක් මේන්]]''
* 2016 - ''[[කවච්...කාලි ශක්තියොන් සේ]]''&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Kawach-Kaali-Shaktiyon-Se-gets-an-extension/articleshow/54481258.cms 'Kawach... Kaali Shaktiyon Se' gets an extension]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation |title=Mona Singh-Vivek Dahiya Starrer ‘Kavach…Kaali Shaktiyon Se’ to Go Off-air |url=http://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-kavach-to-go-off-air-5453977-PHO.html |access-date=2017-09-18 |archive-date=2018-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630133158/https://daily.bhaskar.com/news/ENT-TV-kavach-to-go-off-air-5453977-PHO.html }}&lt;/ref&gt;
* 2016–2017 - ''[[බ්‍රහ්මරාක්ෂස් (රූපවාහිනී කතාමාලාව)|බ්‍රහ්මරාක්ෂස් - ජාග් උතා ශෛතාන්]]''''&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/brahmarakshas-off-air-ekta-kapoor-krystle-dsouza-aham-sharma-lifetv/1/854622.html Zee Tv's popular supernatural drama to soon go off air]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/india/brahmarakshas-to-end-on-february-18/articleshow/56933799.cms 'Brahmarakshas' to end on February 18]&lt;/ref&gt;
* 2016–2017 - ''[[නාගින් (වාරය 2)|නාගින් 2 වාරය]]''&lt;ref&gt;[http://indianexpress.com/article/entertainment/television/naagin-2-season-finale-25th-june-2017-full-episode-written-update-4723357/ Naagin 2 season finale: Yamini and Shesha are killed by Ardhanareshwar]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://indiatoday.intoday.in/story/why-did-rocky-kill-shivangi-naagin-2-climax-is-ridiculous-but-might-be-inspired-from-baahubali-lifetv/1/988591.html Why did Rocky kill Shivangi? Naagin 2 climax is ridiculous but might be inspired from Baahubali]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/mouni-roy-karanvir-bohra-and-adaa-khan-shoot-for-the-last-episode-of-naagin-2/articleshow/59174329.cms Mouni, Karan and Adaa shoot for the last episode of Naagin 2]&lt;/ref&gt;
* 2016–2017- ''[[පර්දේස් මේන් හේ මේරා දිල්]]''&lt;ref&gt;{{Citation |title=It's a wrap up for Pardes Mein Hain Mera Dil |url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/it-s-wrap-pardes-mein-hai-mera-dil-be-replaced-iss-pyaar-ko-kya-naam-doon-381277 |access-date=2017-09-18 |archive-date=2018-06-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180630133106/https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/it-s-wrap-pardes-mein-hai-mera-dil-be-replaced-iss-pyaar-ko-kya-naam-doon-381277 }}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

== මේවාත් බලන්න ==
* [[ඒඑල්ටී බාලාජි|ALT බාලාජි]] – 2017 අප්‍රේල් මස බාලාජි ටෙලිෆිල්ම්ස් වෙතින් මුදාහළ වීඩියෝ අන්තර්ගත ඇප් එක.

==ආශ්‍රේයයන්==
{{Reflist|30em}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://balajitelefilms.com නිල වෙබ්අඩවිය]

{{Balaji Telefilms |state=expanded}}
{{Major Indian companies}}

[[Category:මුම්බායි පාදක කරගත් සමාගම්]]
[[Category:ඉන්දියානු හඬකැවීම් චිත්‍රාගාර]]
[[Category:ඉන්දියාවේ රූපවාහිනී නිෂ්පාදන සමාගම්]]
[[Category:ඉන්දියාවේ විනෝදාස්වාද සමාගම්]]
[[Category:ඉන්දියාවේ චිත්‍රපට නිෂ්පාදන සමාගම්]]
[[Category:1994දී ස්ථාපිත ඉන්දියානු සමාගම්]]
[[Category:1994දී ස්ථාපිත විනෝදාස්වාද සමාගම්]]</text>
      <sha1>fec3jc3rwcxo418rpx3x4asxxkifrzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ඉෂ්ක්බාස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74802</id>
    <revision>
      <id>801383</id>
      <parentid>798652</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T00:47:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801383</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31536" sha1="tdylz15j5fssf2si6xrybxpuo9rlg9d" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනිය
| show_name          = ඉෂ්ක්බාස්
| image              = ishqbaaz-serial.jpg
| genre              = [[නාට්‍ය (ගණය)|නාට්‍ය]]&lt;!--Genres need to be sourced per template instructions--&gt;
| writer             = {{Plainlist|
* හර්නීත් සිං
* දිවී ෂර්මා
* අපරාජිතා ෂර්මා
* [[මෘනාල් ජා]]
* අභිජිත් සිංහා
}}
| director           = [[ලලිත් මෝහන්]]
| starring           = [[#චරිත නිරූපණය|පහත බලන්න]]
| opentheme          = 
| endtheme           = 
| composer           = 
| country            = ඉන්දියාව
| language           = {{ubl|[[හින්දි භාෂාව|හින්දි]] {{small|(ප්‍රධාන)}}|[[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] {{small|(සුළු)}}}}
| num_seasons        = 1
| num_episodes       = 343 (2017 අගෝස්තු 11 වන විට) 
| list_episodes      = 
| executive_producer = 
| producer           = {{Plainlist|
* [[ගුල් ඛාන් (නිෂ්පාදක)|ගුල් ඛාන්]]
* කරිෂ්මා භූටෝරියා
}}
| cinematography     = රාජන් සිං
| editor             = 
| camera             = 
| runtime            = මිනිත්තු 20-40
| company            = [[4 ලයන්ස් ෆිල්ම්ස්]]
| distributor        = 
| network            = [[ස්ටාර් ප්ලස්]]
| picture_format     = {{Plainlist|
* [[576i]]
* [[HDTV]] [[1080i]]
}}
| audio_format       = 
| first_aired        = {{Start date|2016|06|27}}
| last_aired         = වර්තමානය
| website            = 
| production_website = 
| image_size         = 260
| image_alt          = 
}}

'''''ඉෂ්ක්බාස්''''' (සිංහල: ''පෙම්වතුන්'') යනු [[ස්ටාර් ප්ලස්]] ඔස්සේ විකාශය වන [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු]] [[නාට්‍ය (ගණය)|නාට්‍ය]] රූපවාහිනී කතාමාලාවකි. 2016 ජූනි 27 දින විකාශය ඇරඹි මෙය සඳුදා සිට සිකුරාදා දක්වා ප.ව.10:00ට ([[ඉන්දියානු සම්මත වේලාව|IST]]) විකාශය වේ. [[නකූල් මෙහ්තා]], [[කුණාල් ජායිසිං]] සහ [[ලීනේශ් මටූ]] විසින් මෙහි ප්‍රධාන චරිත වන ඔබරෝයි පවුලේ ශිවායි, ඕම්කාර සහ රුද්‍ර යන උරුමකරුවන් තිදෙනාගේ චරිත නිරූපණය කරනු ලබයි.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/I-will-not-play-a-makkhis-boyfriend-in-a-serial-Nakuul-Mehta/articleshow/52944294.cms|title=I will not play a maakhi's boyfriend in a serial:Nakuul Mehta|newspaper=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]] |accessdate=28 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name =&quot;Star Plus' 'Silsila Pyar Ka' and 'Dahleez' to be replaced by new shows&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.ibtimes.co.in/star-plus-silsila-pyar-ka-dahleez-be-replaced-by-new-shows-680933|title=Star Plus' 'Silsila Pyar Ka' and 'Dahleez' to be replaced by new shows|newspaper=[[ඉන්ටර්නැෂනල් බිස්නස් ටයිම්ස්|International Business Times]]|date=1 June 2016|accessdate=1 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Nakuul-Mehta-back-on-small-screen-as-Shivaay-in-Ishqbaaz/articleshow/52618846.cms|title=Nakuul Mehta back on small screen as Shivaay in Ishqbazz|newspaper=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]] |accessdate=6 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/leenesh-mattoo-felt-shy-flaunting-six-pack-abs-2835034/|title=Leenesh Mattoo felt shy while flaunting six pack abs|newspaper=[[ද ඉන්ඩියන් එක්ස්ප්‍රස්|The Indian Express]] |accessdate=4 June 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://indianexpress.com/article/entertainment/television/never-thought-id-be-sporting-a-stubble-onscreen-says-mahesh-thakur-2868580/|title=Never though I would be sporting a stubble look onscreen, says Mahesh Thakur|newspaper=[[ද ඉන්ඩියන් එක්ස්ප්‍රස්|The Indian Express]] |accessdate=22 June 2016}}&lt;/ref&gt; මෙම වැඩසටහන මගින් මුලින් සොහොයුරන් තිදෙනාගේ කථාව නිරූපණය වුව ද, පසුව එහි තේමාව බවට පත්වූයේ ශිවායි සහ අනිකා ([[සූර්භි චාන්ද්නා]]) අතර ඇතිවන ප්‍රේම වෘත්තාන්තයයි; ඕම්කාර සහ රුද්‍රගේ කථාපුවත මෙහි අතුරු කතාමාලාවක් වන ''[[දිල් බොලේ ඔබරෝයි]]'' සමග සංයුක්ත කොට ඇත.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://indiatoday.intoday.in/story/dil-bole-oberoi-is-ishqbaazs-spin-off-5-tv-characters-that-deserve-their-own-series-lifetv/1/882590.html|title=Dil Bole Oberoi is Ishqbaaz's spin-off; 5 TV characters that deserve their own series : My View, News - India Today|newspaper=[[ඉන්ඩියා ටුඩේ|India Today]] |accessdate=14 February 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/the-first-promo-of-dil-bole-oberoi-is-here-and-it-looks-very-promising/articleshow/56806340.cms|title=The first promo of '''Dil Bole Oberoi''' is here and it looks very promising - Times of India|newspaper=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]] |accessdate=27 January 2017}}&lt;/ref&gt; 2017 ජූලි මස ''[[දිල් බොලේ ඔබරෝයි]]'' කතාමාලාව අවසන් වූ අතර, එහි කථාපුවත නැවත ''ඉෂ්ක්බාස්'' හා ඒකාබද්ධ කළ අතර, එමගින් එහි ධාවන කාලය දෙගුණ කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.pinkvilla.com/tv/news-gossip/ishqbaaz-and-dil-bole-oberoi-will-be-merging-both-shows-need-each-other-producer-gul|title=Ishqbaaz and Dil Bole Oberoi will be merging, both shows need each other: Producer Gul Khan|website=Pinkvilla|access-date=2017-07-09}}&lt;/ref&gt;

== කථාපුවත ==
මෙමගින් කියැවෙන්නේ [[මුම්බායි]]හි ධනවත් වයාපාරික පවුලක් වන ඔබරෝයි පවුල මුහුණදෙන අභියෝගයන් ය.

පවුලේ මූලිකාවිය වන කල්‍යාණි ඔබරෝයි සිය පුත්‍රයින්, ලේලියන් සහ මුණුපුරන් සමග ඔබරෝයි මන්දිරයේ වාසය කරන්නී ය.

වැඩිමහල් පුත්‍රයා වන තේජ් ජාන්වි සමග විවාහ වී ඇති අතර, ඔවුනට ඕම්කාර, රුද්‍ර සහ ප්‍රියංකා ලෙස දරුවන් තිදෙනකු වේ. තේජ් සිය ලේකම්වරිය වන ස්වෙට්ලානා සමග සම්බන්ධයක් පවත්වයි. මේ නිසා ජාන්වී බීමතට ඇබ්බැහි වේ. ප්‍රතිමා ශිල්පියකු වන ඕම්කාර ස්වෝත්සාහයෙන් දියුණු වූ බිලියනපතියකු වන අතර, ඔහු අතීතයේ මත්ද්‍රව්‍යවලට ඇබ්බැහි වී සිටියෙකි. ඕම්කාර සිය පියාට වෛර කරයි. රුද්‍ර සෙල්ලක්කාර චරිතයකි. හැමදෙනාම &quot;ප්‍රින්කු&quot; ලෙස හඳන්වන ප්‍රියංකා ඉක්මණින බියපත් වන තැනැත්තියකි.

තේජ්ගේ බාල සොහොයුරා වන ශක්ති පිංකි සමග විවාහ වී ඇත. ඔවුනට ශිවායි න්ම පුත්‍රයකු වේ. පවුලේ වැඩිමහල්ම පුත්‍රයා වන ඔහු ඔබරෝයි ව්‍යාපාරයේ ප්‍රමුඛත්වය ගනියි. දැඩි ‍පෞරුෂයක් සහිත ව්‍යාපාරිකයකු වන ශිවායි සිය මාමණ්ඩිය වන තේජ්ටම ගැළපෙන අයෙකි. උඩඟු, මාන්නාධික අයකු වන මොහු පුද්ගලයන් මනින්නේ ඔවුන්ගේ පෙළපත හා සමාජ තත්ත්වය අනුව මිස පෞරුෂත්වය හෝ සේවය අනුව නොවේ. ඔහු ටියා සමග විවාහ වන්නේ ඇගේ ඉහළ සමාජ තත්ත්වය නිසා වන අතර ප්‍රේමය නිසා නොවේ.

තේජ් සහ පින්කි සිය පුත්‍රයින් හට ව්‍යාපාරය උරුම විය යුතු යැයි සිතන අතර, මේ නිසා ඔවුන් අතර ගැටුම් ඇතිවේ. මේ සෑමදෙයකින්ම පසුව පවා ඥාති සොහොයුරන් අතර ඇත්තේ දැඩි බැඳීමකි.

ශිවායිට අනිකා නම් මධ්‍යම පාන්තික තරුණියක මුණගැසෙයි. ඇය සිට හදාගත් සොයුරා වන සාහිල්ට දැඩිව සෙනෙහස දක්වයි. සාහිල්ගේ නැන්දණිය වන සුන්දරී මුදල් පිළිබඳ පමණක් සිතන්නියකි.

ශිවායි සහ අනිකා නිතරම ගැටුම් ඇති කරගන්නේ ඔවුන්ගේ වෙනස් මතයයන් සහ පන්ති හේතුවෙනි. කල්‍යාණි විසින් අනිකාව කැඳවන්නේ ශිවායිගේ විවාහය සැලසුම් කිරීමටයි. එහිදී ද ඔවුන් අතර ගැටුම් ඇතිවන නමුත්, ඒවා නිරාකරණය වේ. තේජ්ගේ සොයුරිය වන රූප සහ අශෝක්ගේ බිරිඳ වන ගායත්‍රි විසින් සිදුකරන කුමන්ත්‍රණවලින් අනිකා පවුල බේරාගනියි.

ශිවායිගේ ළමා වියේ මිතුරා වන දක්ෂ් ද කථාවට පිවිසෙයි. දක්ෂ් තෙවරක්ම අනිකාට විවාහ යෝජනා කරන අතර, තෙවන වර ඇය ඔහුව පිළිගනියි. දක්ෂ් කටයුතු කරන ආකාරය දැක අනිකා යනු වෛශ්‍යාවකැයි ශිවායි සිතයි. පසුව, ශිවායි අනිකාට තමන් සමග විවාහ වන ලෙස බලකරන්නේ ටියා, දුෂ්‍යන්ත් හෙවත් රොබින් සමග පැන යාම නිසායි. විවාහ දින රාත්‍රියේ, ශිවායි සහ අනිකාගේ සත්‍යය හෙළිවේ. පසු දිනයේ, ටියා නැවත පැමිණෙන්නේ තමන්ව පැහැරගත් බවට මුසා පවසමිනි. ශිවායි මාධ්‍ය ඉදිරියේ සිය බිරිඳ ලෙස ටියාව ඉදිරිපත් කරයි.

දක්ෂ් නැවත පැමිණෙයි. ඔහු අනිකාව පැහැරගන්නා නමුත්, ශිවායි ඇයව මුදාගන්නේ සිය වැරදි වැටහීම් දුරු කරගනිමිනි. ශිවායි සහ අනිකා සමීප වන නමුත්, තමන් ගැබිනියක බැව් ටියා පවසයි. තරුණු ඔබරෝයිවරුන් වන ශිවායි, ඕම්කාර, රුද්‍ර සහ අනිකා එම දරුවා ශිවායිගේ නොවන බව සනාථ කිරීමට ප්‍රයත්න දැරුව ද එය අසාර්ථක වන්නේ ස්වෙට්ලානා සහ රොමී එම වාර්තා දෙවරක්ම වෙනස් කරන නිසායි.

පසුව ශිවායි සමග ගැටුමක දී, අනිකා ඇද වැටෙන අතර ඇගේ මතකය අහිමි වේ. නමුත් එය ඔබරෝයිවරුන්ගේ සැලසුමකි. ටියා මියගියේ යැයි සිතා සිටි දුෂ්‍යන්ත් හෙවත් රොබින් නැවත පැමිණෙයි. කපූර්ගේ සත්‍යය හෙළි වේ.

ප්‍රියංකා රන්වීර් සමග විවාහ වීමට සූදානම් වේ. ප්‍රියංකා අතින් සිදුවූ අනතුරකින් ර්නවීර්ගේ සොයුරිය මියගොස් ඇත. උත්සවයක දී, දක්ෂ් ශක්තිගේ හිටපු පෙම්වතිය වන කාමිනී සමග පැමිණෙන්නේ කාමිනීගේ සොහොයුරා ලෙසිනි. මාධ්‍ය සහ පවුල ඉදිරියේ ශිවායි අනිකා සිය බිරිඳ ලෙස පිළිගනියි. රන්වීර් සමග සම්බන්ධය බිඳවැටීමත් සමග ප්‍රයිංකා තරමක් දැඩි වී සිටියි.

පසුව, කාමිනීගේ පුත්‍රයා වූ ශිවායිගේ නිවුන් සොහොයුරා වූ මහී කතාවට පිවිසෙයි. ශිවායිව පැහැරගෙනන අතර, මහීට අවශ්‍ය වන්නේ ඔබරෝයිවරුන් සතු ධනය පැහැරගැනීමටයි. යම් දෙයක් වැරදී ඇති බැව් වටහාගන්නා අනිකා ශිවායි පිළිබඳ සොයාබලයි.

ප්‍රියංකා රන්වීර් සමග විවාහ වන අතර, කාමිනී ඇගේ සියලු දේපළ පැහැර ගනියි‍. රන්වීර් සහ ප්‍රියංකා සමීප වන විට, කාමිනීට අනාරක්ෂිත බවක් දැනෙන අතර ඇය ප්‍රියංකාට උන්මන්තක ස්වභාවයක් ඇති බව පෙන්වීමට ප්‍රයත්න දරයි.

පිංකි අනිකාට හෙළිකරන්නේ ශිවායි යනු ශක්ති සහ කාමිනීගේ අවජාතක පුත්‍රයා බවයි. ඔහු අනිකාට තර්ජනය කරයි. ශිවායිට තමන්ට අප්‍රිය කරවීමට අනිකා ප්‍රයත්න දරන නමුත්, ශිවායි උත්සාහ දරන්නේ ඇයව නැවත විවාහ කරගැනීමටයි. සිය තීරණය රුද්‍ර සහ ඕම්කාරට දැනුම් දෙන අනිකා ඔවුන්ගෙන් පොරොන්දුවක් ලබාගනියි. ටියාගේ උපකාර ඇතිව අනිකා සිය සැලැස්ම සාර්ථක කරගනියි.

===මාස තුනකට පසු===

ශිවායි සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් වී සිටින අතර, ඔහුට රාගිනී මල්හෝත්‍රා නම් මිතුරියක ද වේ. රාගිනීට ශිවායි අවශ්‍ය වන අතර, සිය සොයුරා වන සමර්ගේ උදව් ඇතිව ඇය සීමාව ඉක්මවා කටයුතු කරයි. ශිවායි යථා තත්ත්වයට පත් කරගැනීමට රුද්‍ර සහ ඕම්කාර අනිකාව නැවත ඔබරෝයි මන්දිරය වෙත කැඳවති. අනිකාගේ මංගල සැලසුම්කරු වීමට ශිවායි තීරණය කරයි.

==චරිත නිරූපණය==
===ප්‍රධාන චරිත===
* [[නකූල් මෙහ්තා]], ශිවායි සිං ඔබරෝයි ලෙස&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-shivaay-plans-to-get-close-to-anika-427578|title=ISHQBAAZ: Shivaay PLANS to get close to Anika!|publisher=[[ඒබීපී නිව්ස්|ABP News]]|accessdate=7 October 2016|archive-date=7 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161007092340/http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-shivaay-plans-to-get-close-to-anika-427578|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (2016–)
* [[සූර්භි චාන්ද්නා]], අනිකා ශිවායි සිං ඔබරෝයි ලෙස&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Surbhi-Jyotis-painting-bond-with-Surbhi-Chandna/articleshow/54287731.cms|title=Surbhi Jyoti's painting bond with Surbhi Chandna|newspaper=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]] |accessdate=12 September 2016}}&lt;/ref&gt; (2016–)
* [[කුණාල් ජායිසිං]], ඕම්කාර සිං ඔබරෝයි ලෙස (2016–)
* [[ලීනේශ් මටූ]], රුද්‍ර සිං ඔබරෝයි ලෙස (2016–)
* [[ශ්‍රේණු පරිඛ්]], ගෞරි ඕම්කාර සිං ඔබරෝයි (විවාහයට පෙර කුමාරි ෂර්මා) ලෙස (2017–)
* [[මාන්සී ශ්‍රීවාස්තව]], [[සහකාර පොලිස් කොමසාරිස්|ඒසීපී]] භාව්‍යා ප්‍රතාප් රථෝර් ලෙස (2017–)

===ආවර්තී චරිත===
* [[නිතිකා ආනන්ද්]], පිංකි ශක්ති සිං ඔබරෝයි ලෙස (2016–)
* [[සුභා රාජ්පුත්]], ප්‍රියංකා රන්වීර් සිං රන්ධාවා (විවාහයට පෙර ඔබරෝයි) ලෙස (2016–)
* [[ආයුෂ් ආනන්ද්]], ඒසීපී රන්වීර් සිං රන්ධාවා ලෙස&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abplive.in/television/things-to-get-intense-with-this-new-entry-in-ishqbaaz-429214|title=Things to get intense with this NEW ENTRY in ISHQBAAZ|publisher=[[ඒබීපී නිව්ස්|ABP News]]|accessdate=10 October 2016|archive-date=28 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170828183755/http://www.abplive.in/television/things-to-get-intense-with-this-new-entry-in-ishqbaaz-429214|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (2016–)
* [[මහේෂ් ඨාකුර්]], තේජ් සිං ඔබරෝයි ලෙස (2016–)
* [[ම්‍රීනාල් දේශ්රාජ්]], ජාන්වී තේජ් සිං ඔබරෝයි ලෙස (2016–)
* [[සිරාජ් මුස්තාෆා ඛාන්]], ශක්ති සිං ඔබරෝයි ලෙස (2016–)
* [[නව්නීන්ද්‍රා බේල්]], කල්‍යාණි පෘථිවිරාජ් සිං ඔබරෝයි ලෙස (2016–)
* [[විශාව්ප්‍රීත් කොවුර්]], රූප් සිං ඔබරෝයි ලෙස; තේජ් සහ ශක්තිගේ සොයුරියයි. (2016;2017-)
* [[ආර්යන් ප්‍රජාපතී]], සාහිල් ලෙස; අනිකාගේ සොහොයුරායි. (2016–)
* නාමන් මුකුල්, ඛන්නා මහතා ලෙස; ශිවායිගේ ආරක්ෂකයායි. (2016–)
* පූබාලි සන්‍යාල්, මල්හෝත්‍රා මහත්මිය ලෙම; සමර් සහ රාගිනීගේ මවයි. (2017–)
* [[රේහනා මල්හෝත්‍රා]], ස්වෙට්ලානා කපූර් ලෙස (2016–)
* [[අම්රපාලී ගුප්තා]], කාමිනී ඛුරානා ලෙස (2017–)

===ආරාධිත තරු===
{{div col}}
* [[නේහාලක්ෂ්මි අයියර්]], සෞම්‍යා තෙන්දුල්කාර්/සෞම්‍යා රුද්‍ර සිං ඔබරෝයි ලෙස; රුද්‍රගේ හිටපු බිරිඳයි. (2016–17)
* [[වෘෂිකා මෙහ්තා]], ඉෂානා ලෙස&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Vrushika-Mehta-to-enter-Ishqbaaz/articleshow/53153836.cms|title=Vrushika Mehta to enter 'Ishqbaaz' |newspaper=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]] |accessdate=1 July 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Vrushika-Mehta-no-more-a-part-of-Ishqbaaz/articleshow/54561646.cms|title=Vrushika Mehta no more a part of Ishqbaaz|newspaper=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]] |accessdate=28 September 2016}}&lt;/ref&gt; (2016)
* [[කරන් ඛන්නා]], දක්ෂ් ඛුරානා ලෙස&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-this-new-entrant-to-bring-huge-twist-in-anika-shivaays-life-440461|title=Ishqbaaz: This new entrant to bring huge twist in Anika and Shivaay's life!|publisher=[[ඒබීපී නිව්ස්|ABP News]]|accessdate=4 November 2016|archive-date=11 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170711203209/http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-this-new-entrant-to-bring-huge-twist-in-anika-shivaays-life-440461|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;; රන්වීර්ගේ මාමායි. කාමිනීගේ සොහොයුරායි.
* [[නවීනා බෝලේ]], ටියා කපූර් ලෙස; ශිවායිගේ හිටපු ආදරවන්තියයි. (2016–17)
* [[ක්‍රිශාන් බැරටෝ]], රොමී ලෙස; දුෂ්‍යන්ත්ගේ නැගණියයි. රුද්‍රගේ හිටපු පෙම්වතියයි. (2016–17)
* [[ශිරීනා සම්බ්‍යාල්]], රිද්ධිමා ලෙස; ඕම්කාරගේ හිටපු පෙම්වතියයි. (2016)
* [[සෞරභ් කුෂ්වාලා]], රොබින්/දුෂ්‍යන්ත් ලෙස; ටියාගේ සැමියායි. (2016–17)
* පූජා දෝෂි, මෝනා ලෙස; ඉෂානාගේ නැගණියයි. (2016)
* [[සූර්භි ජ්‍යෝති]], මල්ලිකා කබීර් චෞධරි ලෙස; ශිවාගේ හිටපු පෙම්වතියයි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaaz-karanvir-bohra-and-surbhi-jyoti-to-enter-the-show/|title=Ishqbaaz: Karanvir Bohra and Surbhi Jyoti to enter the show|publisher=Bollywoodlife|accessdate=12 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160813142935/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaaz-karanvir-bohra-and-surbhi-jyoti-to-enter-the-show/|archive-date=13 August 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (2016)
* [[ශලීන් මල්හෝත්‍රා]], සිද්ධාර්ත් වික්‍රම් රාණා ලෙස; ශිවායිගේ ව්‍යාපාර ප්‍රතිවාදියායි.&lt;ref name=cameo&gt;{{cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaaz-surbhi-jyoti-and-surbhi-chandna-paint-the-sets-pink/|title=Ishqbaaz: Surbhi Jyoti and Surbhi Chandna paint the sets PINK!|publisher=Bollywoodlife|accessdate=12 September 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915134613/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaaz-surbhi-jyoti-and-surbhi-chandna-paint-the-sets-pink/|archive-date=15 September 2016|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (2016)
* නවේද් අස්ලාම්, වික්‍රම් ප්‍රදීප් රාණා ලෙස; තේජ්ගේ ව්‍යාපාර ප්‍රතිවාදියායි. (2016)
* [[මානසී සාල්වි]], කේතකී වික්‍රම් රාණා ලෙස&lt;ref name=cameo /&gt; (2016)
* [[ආශිෂ් කොවුල්]], චබ්‍රා මහතා ලෙස&lt;ref name=entry&gt;{{cite news|url=http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-3-new-actors-set-to-enter-in-the-show-426600|title=ISHQBAAZ: 3 new actors set to enter in the show|publisher=[[ඒබීපී නිව්ස්|ABP News]]|accessdate=5 October 2016|archive-date=1 August 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170801160350/http://www.abplive.in/television/ishqbaaz-3-new-actors-set-to-enter-in-the-show-426600|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (2016)
* ආනන්දි ත්‍රීපති, චබ්‍රා මහත්මිය ලෙස&lt;ref name=entry /&gt; (2016)
* [[ශීබා චඩ්ඪා]], ඉන්ස්පෙක්ටර් මාධුරී ලෙස (2016)
* [[නිෂි සිං]], සුන්දරී ලෙස; සාහිල්ගේ නැන්දණියයි. (2016)
* [[අනීෂා හින්දුජා]], කපූර් මහත්මිය ලෙස; ටියාගේ මවයි. ඔබරෝයිවරුන්ගේ සතුරියකි. (2016–17)
* [[ඉෂ් තක්කර්]], දේව් චබ්‍රා; ප්‍රියංකාගේ හිටපු ආදරවන්තයායි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.indoamerican-news.com/?p=48003|title=Anika to again create 'troubles' for Shivaay in Ishqbaaaz|publisher=Indo American News|accessdate=7 October 2016|archive-date=22 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20161022140702/http://www.indoamerican-news.com/?p=48003|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; (2016)
* [[හිතේන් මේඝරාජනි]], රෙයාන් චබ්රා ලෙස; සෞම්‍යාගේ හිටපු ආදරවන්තයායි.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.tellychakkar.com/tv/tv-news/new-entry-hiten-meghrajani-star-plus-ishqbaaaz-161005|title=New Entry: Hiten Meghrajani in Star Plus Ishqbaaaz|publisher= Tellychakkar |accessdate=5 October 2016}}&lt;/ref&gt; (2016)
* [[අංකිත් රාජ්]], සමර් ජීත් මල්හෝත්‍රා ලෙස&lt;ref&gt;{{cite news|first=Neha|last=Maheshwri|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/ankit-raj-enters-ishqbaaaz-as-the-new-hero/articleshow/59054902.cms|title=Ankit Raj enters 'Ishqbaaaz' as the new hero|newspaper=[[ද ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|The Times of India]] |date=9 June 2017|accessdate=29 June 2017}}&lt;/ref&gt;; අන්නිකාගේ ප්‍රධානියායි. (2017–)
* [[දනිශ් පාන්ඩෝර්]], වික්‍රම් ආදිත්‍ය තාපර් ලෙස&lt;ref name=Bareilly/&gt; (2017-)
* [[සුෂ්මිතා මුඛර්ජී]], ඩොලී සිං ඔබරෝයි ලෙස (2017–)
* [[අද්දිති ගුප්තා]], රාගිනී මල්හෝත්‍රා ලෙස (2017–)
* විහා ගෝරි, බබ්ලි/බන්ටි/පාරි (බිළිඳිය) ලෙස (2017)
* [[අංජලී මුඛි]], නයන්තාරා ලෙස; අන්නිකාගේ ව්‍යාජ මවයි. (2017)
* [[බරුන් සොබ්ටි]], අද්වේ සිං රයිසාදා ලෙස;  සිය [[ඊස් ප්‍යාර් කෝ ක්‍යා නාම් දූන්?]] කතාමාලාව ප්‍රවර්ධනයට විශේෂ නිරූපණය (2017)
* [[ක්‍රිති සැනොන්]], [[ආයුෂ්මාන් ඛුරානා]] සහ [[රාජ්කුමාර් රාඕ]] සිය ''[[බරේලි කි බර්ෆි]]'' චිත්‍රපටය ප්‍රවර්ධනය කරමින්&lt;ref name=Bareilly&gt;{{cite news|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/ishqbaaz-16-august-written-update-of-full-episode-kriti-sanon-comes-with-ayushmann-khurrana-and-rajkummar-rao-to-promote-bareilly-ki-barfi/|title=Kriti Sanon comes with Ayushmann Khurrana and Rajkummar Rao to promote Bareilly Ki Barfi|publisher=Bollywoodlife|accessdate=16 August 2017}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}
 
==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist|30em}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.hotstar.com/tv/ishqbaaaz/9567 ඉෂ්ක්බාස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911083706/https://www.hotstar.com/tv/ishqbaaaz/9567 |date=2018-09-11 }} [[හොට්ස්ටාර්]] තුළ
* {{IMDb title|5919914}}

{{Star Plus Shows}}

[[Category:2010 දශකයේ ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:2016 ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්]]
[[Category:හින්දි-භාෂා රූපවාහිනී වැඩසටහන්කරණය]]
[[Category:ඉන්දියානු නාට්‍ය රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:මුම්බායි පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී වැඩසටහන්]]
[[Category:ස්ටාර් ප්ලස් රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:රූපවාහිනී කතාමාලා]]</text>
      <sha1>tdylz15j5fssf2si6xrybxpuo9rlg9d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ඉන්දීය සංචාරය 2017-18</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75098</id>
    <revision>
      <id>801432</id>
      <parentid>794918</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:57:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801432</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45495" sha1="q6fzkpx8gm140b97jalefong9yj9l9o" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට් සංචාරය
| series_name                  = ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ඉන්දීය සංචාරය 2017-18
| team1_image                  = Flag of India.svg
| team1_name                   = ඉන්දියාව
| team2_image                  = Flag of Sri Lanka.svg
| team2_name                   = ශ්‍රී ලංකාව
| from_date                    = 2017 නොවැම්බර් 16
| to_date                      = 2017 දෙසැම්බර් 24
| team1_captain                = [[විරාත් කෝලි]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(ටෙස්ට්)&lt;/small&gt;&lt;br&gt; [[රෝහිත් ෂර්මා]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(එදිජා සහ වි20)&lt;/small&gt;
| team2_captain                = [[දිනේෂ් චන්දිමාල්]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(ටෙස්ට්)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[තිසර පෙරේරා]]&lt;br&gt; &lt;small&gt;(එදිජා සහ වි20)&lt;/small&gt; 
| no_of_tests                  = 3
| team1_tests_won              = 1
| team2_tests_won              = 0
| team1_tests_most_runs        = [[විරාත් කෝලි]] (610)
| team2_tests_most_runs        = [[දිනේෂ් චන්දිමාල්]] (366)
| team1_tests_most_wickets     = [[රවිචන්ද්‍රන් අශ්වින්]] (12)
| team2_tests_most_wickets     = [[සුරංග ලක්මාල්]] (08)&lt;br&gt;[[දිල්රුවන් පෙරේරා]] (08)
| player_of_test_series        = {{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]]
| no_of_ODIs                   = 3
| team1_ODIs_won               = 2
| team2_ODIs_won               = 1
| team1_ODIs_most_runs         = [[රෝහිත් ෂර්මා]] (217)
| team2_ODIs_most_runs         = [[ඇන්ජලෝ මැතිව්ස්]] (153)
| team1_ODIs_most_wickets      = [[යුස්වෙන්දර් චහාල්]] (6)
| team2_ODIs_most_wickets      = [[තිසර පෙරේරා]] (5)
| player_of_ODI_series         = {{flagicon|IND}} [[ශිඛර් ධවාන්]]
| no_of_twenty20s              = 3
| team1_twenty20s_won          =3 
| team2_twenty20s_won          =0 
| team1_twenty20s_most_runs    =[[රෝහිත් ශර්මා]] (162) 
| team2_twenty20s_most_runs    =[[කුසල් පෙරේරා]] (100) 
| team1_twenty20s_most_wickets =[[යුස්වේන්ද්‍ර චාහල්]] (8) 
| team2_twenty20s_most_wickets =[[දුෂ්මන්ත චමීර]] (3)&lt;br&gt; 
[[තිසර පෙරේරා]] (3)&lt;br&gt; 
[[නුවන් ප්‍රදීප්]] (3) 
| player_of_twenty20_series    ={{flagicon|IND}} [[ජයදේව් උනද්කට්]]  
}}

[[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම]] මේ වන විට, එනම් 2017 නොවැම්බර් සහ දෙසැම්බර් යන මාස තුලදී, ඉන්දියාවෙහි සංචාරයක නිරත වෙමින් සිටියි.&lt;ref name=&quot;NovDec&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/1113095.html |title=ශ්‍රී ලංකාස් රිටයර්න් විසිට් කුඩ් ඉම්පැක්ට් ඉන්ඩියාස් ටුවර් ටු සවුත් ඇෆ්රිකා |accessdate=29 ජූලි 2017|work=ඊඑස්පීඑන් ක්‍රික්ඉන්ෆො}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;24Dec&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.espncricinfo.com/india/content/story/1117153.html |title=සවුත් ඇෆ්රිකා වර්සස් ඉන්ඩියා: බොක්සිං ඩේ අවුට්, නිව් ඉයර් ලයික්ලි ටු බිගින් ලේට් |accessdate=19 අගෝස්තු 2017|work=ඊඑස්පීඑන් ක්‍රික්ඉන්ෆො}}&lt;/ref&gt;මුල් න්‍යායපත්‍රය පරිදී, සංචාරය සඳහා [[ටෙස්ට් ක්‍රිකට්|ටෙස්ට්]] තරග තුනක්ද, [[එක් දින ජාත්‍යන්තරය|එක් දින ජාත්‍යන්තර]] (එදිජා) පහක්ද සහ 2018 පෙබරවාරි මාසයෙහිදී ඇරඹෙන [[විස්සයි20 ජාත්‍යන්තරය|විස්සයි20 ජාත්‍යන්තර]] (වි20ජා) තරගයක්ද අඩංගු විය.&lt;ref name=&quot;Fixtures&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|url=http://icc-live.s3.amazonaws.com/cms/media/about_docs/547c2a4d42a86-Copy%20of%20Copy%20of%20FTP%202015%20to%202019%20as%20at%20Nov%202014.pdf |title=ෆියුචර් ටුවර්ස් ප්‍රෝග්‍රෑම් |accessdate=16 ජනවාරි 2016 |work=ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය}}&lt;/ref&gt;

2017 මාර්තු මාසයෙහිදී , [[ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ආයතනය]] (SLC) විසින්, [[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ශ්‍රි ලංකාව]], [[ඉන්දියානු ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉන්දියාව]] සහ [[බංගලාදේශ ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|බංග්ලාදේශය]] සහභාගී වන සීමිත ඕවර තුන්කොන් තරගාවලියක් වන  [[නිදහස් කුසලානය 2017–18]] සඳහා දින ප්‍රකාශයට පත්කෙරිණි. මෙය පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණේ  2018 වසරෙහි මැයි මාසයෙහිය.&lt;ref name=&quot;Nidahas&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.espncricinfo.com/srilanka/content/story/1086825.html |title=ඉන්ඩියා, බංග්ලාදේශ්, ශ්‍රී ලංකා ටු ප්ලේ ට්‍රයි-සීරීස් ඉන් 2018 |accessdate=15 මාර්තු 2017|work=ඊඑස්පීඑන් ක්‍රික්ඉන්ෆො }}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් සභාපති [[තිලංග සුමතිපාල]] පැවසුවේ මෙම ඉන්දීය සංචාර තරගාවලියෙහි පැවැත්වීමට නියමිතව තිබූ සමහරක් සීමිත-ඕවර තරග, ඒ අනුව  නිදහස් කුසලාන තරගාවලියෙහි ක්‍රීඩා කෙරෙන බවය.&lt;ref name=&quot;Nidahas&quot;/&gt; ඒ අනුව තරග සංචාරය සඳහා සංශෝධිත න්‍යාය පත්‍රයෙහි ටෙස්ට් තරග තුනක්, එදිජා තුනක් සහ වි20ජා තුනක් අඩංගු විය.

එක්දින සහ විස්සයි20 තරගාවලියේදී [[විරාත් කෝලි]] වෙනුවට [[රෝහිත් ශර්මා]] ඉන්දීය කණ්ඩායමේ නායකත්වයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=In Stats: India Eye World Number 1 Rank in ODI Series vs Sri Lanka|url=https://www.thequint.com/sports/cricket/india-vs-sri-lanka-first-odi-stats-preview|accessdate=10 December 2017|work=The Quint}}&lt;/ref&gt; එමෙන්ම [[උපුල් තරංග]] වෙනුවට [[තිසර පෙරේරා]] ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායමේ එක්දින සහ විස්සයි20 නායකත්වයට පත්විය.&lt;ref name=&quot;PereraCapt&quot;&gt;{{Cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/india-vs-sri-lanka-thisara-perera-to-lead-odi-t20-series-4959956/ |title=India vs Sri Lanka: Thisara Perera to lead Sri Lanka in ODI, T20 series |date=29 November 2017 |work=Indian Express | accessdate=29 November 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PereraCSL&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.srilankacricket.lk/news/thisara-perera-appointed-sri-lanka-odi-t20i-captain-for-the-forthcoming-series-against-india |title=Thisara Perera appointed Sri Lanka ODI &amp; T20I Captain for the forthcoming series against India |date=29 November 2017 |work=Cricket Sri Lanka | accessdate=29 November 2017}}&lt;/ref&gt;

ඉන්දියාව ටෙස්ට් තරගාවලිය 1-0 ක් ලෙස ජයගත් අතර, තරග 2 ක් ජය පරාජයෙන් තොරව නිමා විය.&lt;ref name=&quot;Test-res&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/series/18074/report/1122725/day/5/ |title=Dhananjaya, Roshen deny India 2–0 |accessdate=6 December 2017 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

ඉන්දියාව එක්දින තරගාවලිය 2-1 ක් ලෙස ජය ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;ODI-res&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/series/18074/report/1122728/ |title=India scamper to eighth successive ODI series win |accessdate=17 December 2017 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

[[ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ ඉන්දීය සංචාරය 2017-18#විස්සයි20 තරග|වි20ජා තරගමාලාවේ]] සිට ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ පුහුණුකරුවා ලෙස [[චන්දික හතුරුසිංහ]] පත්විය.&lt;ref name=&quot;HathurusinghaCSL&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.cricbuzz.com/cricket-news/96207/chandika-hathurasinghe-sri-lanka-cricket-team-bangladesh-head-coach-world-cup-2019 |title=හතුරුසිංහ බ්‍රෂස් අසයිඩ් ශ්‍රී ලංකා ස්පෙකියුකේෂන්, අයිස් වර්ල්ඩ් කප් 2019 ප්‍රෙපරේෂන් |date=01 දෙසැම්බර් 2017 |work=ක්‍රික්බස් | accessdate=11 දෙසැම්බර් 2017}}&lt;/ref&gt;  

==පුහුණු තරග==
===දෙදින: ඉන්දීය ක්‍රිකට් සභාපති &lt;u&gt;එ&lt;/u&gt; ශ්‍රී ලංකාව===
{{ඉනිම-දෙකෙහි ක්‍රිකට් තරගය
| date = 2017 නොවැම්බර් 11-12
| time = 
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|IND|name=ඉන්දීය ක්‍රිකට් සභාපති}}
| score-team1-inns1 = 411/9 d (ඕවර 88)
| runs-team1-inns1 = [[සදීර සමරවික්‍රම]] 74 (77)
| wickets-team1-inns1 = [[සන්දීප් වොරියර්]] 2/60 (ඕවර 15)

| score-team2-inns1 = 287/5 (ඕවර 75)
| runs-team2-inns1 = [[සංජු සැම්සන්]] 128 (143)
| wickets-team2-inns1 = [[ලහිරු තිරිමාන්න]] 2/22 (ඕවර 06)

| score-team1-inns2 = 
| runs-team1-inns2 = 
| wickets-team1-inns2 =

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 =

| result = ජය පරාජයෙන් තොරව නිමා විය
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1124718.html ලකුණු පුවරුව]
| venue =  [[ජදාව්පූර් විශ්වවිද්‍යාලය|ජදාව්පූර් විශ්වවිද්‍යාල ක්‍රීඩාංගණය]], [[කොල්කටා]]
| umpires = 
| motm = 
| toss = කාසියේ වාසිය ලැබූ ඉන්දීය ක්‍රිකට් සභාපතිවරයාගේ කණ්ඩායම පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.
| rain = 
| notes = 
}}

== ටෙස්ට් තරගමාලාව ==

===1 වන තරගය===
{{ඉනිම-දෙකෙහි ක්‍රිකට් තරගය
| date = 2017 නොවැම්බර් 16-20
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SL}}

| score-team1-inns1 = 172 (ඕවර 59.3) 
| runs-team1-inns1 = [[චෙටෙශ්වර් පුජාරා]] 52 (117)
| wickets-team1-inns1 = [[සුරංග ලක්මාල්]] 4/26 (ඕවර 19)

| score-team2-inns1 = 294 (ඕවර 83.4)
| runs-team2-inns1 = [[රංගන හේරත්]] 67 (105)
| wickets-team2-inns1 = [[බුවනේෂ්වර් කුමාර්]] 4/88 (ඕවර 27)

| score-team1-inns2 = 352/8 d (ඕවර 88.4)
| runs-team1-inns2 = [[විරාත් කෝලි]] 104* (119)
| wickets-team1-inns2 = [[දසුන් ශානක]] 3/76 (ඕවර 22)

| score-team2-inns2 = 75/7 (ඕවර 26.3)
| runs-team2-inns2 = [[නිරෝෂන් දික්වැල්ල]] 27 (36)
| wickets-team2-inns2 = [[බුවනේශ්වර් කුමාර්]] 4/08 (ඕවර 11)

| result = ජය පරාජයෙන් තොරව නිමා විය 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122723.html ලකුණු පුවරුව]
| venue = [[ඊඩ්න් ගාඩ්න්ස් ක්‍රීඩාංගණය]], [[කොල්කටා]]
| umpires ={{flagicon|ENG}} [[නයිජල් ලෝන්ග්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[රිචඩ් කෙට්ල්බරෝ]] 
| motm = {{flagicon|IND}} [[බුවනේශ්වර් කුමාර්]]
| toss = කාසියේ වාසිය ලැබූ ශ්‍රී ලංකාව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.
| rain = වර්ෂාව නිසා පළමු දිනයේ ක්‍රීඩා කිරීමට හැකිවූයේ පන්දුවාර 11.5 ක් පමණි.
*''වර්ෂාව නිසා දෙවන දිනයේ ක්‍රීඩා කිරීමට හැකිවුයේ පන්දුවාර 21 ක් පමණි.
*''තෙවන දිනය, හතරවන දිනය සහ පස්වන දිනය නියමිත කාලය පැවැත්වීමට නොහැකි වූයේ ආලෝකය මදි වූ නිසාය.
| notes = {{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]] සිය 50 වන ජාත්‍යන්තර ශතකය ලබා ගත්තේය. එය ඉන්දීය ටෙස්ට් නායකයෙකු ලබා ගත් වැඩිම ජාත්‍යන්තර ශතක ප්‍රමාණයයි.
*''{{flagicon|ENG}} [[රිචඩ් කෙට්ල්බරෝ]] වෙනුවට තරගයේ 3 වන දිනයේදී {{flagicon|WIN}} [[ජොයෙල් විල්සන්]] නිල විනිසුරු ලෙස පත් කරන ලදී. 
}}

===2 වන තරගය===
{{ඉනිම-දෙකෙහි ක්‍රිකට් තරගය
| date = 2017 නොවැම්බර් 24–28
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|IND}}

| score-team1-inns1 = 205 (ඕවර 79.1)
| runs-team1-inns1 = [[දිනේෂ් චන්දිමාල්]] 57 (122)
| wickets-team1-inns1 = [[රවිචන්ද්‍රන් අශ්වින්]] 4/67 (ඕවර 28.1)

| score-team2-inns1 = 610/6 d (ඕවර 176.1)
| runs-team2-inns1 = [[විරාත් කෝලි]] 213 (267)
| wickets-team2-inns1 = [[දිල්රුවන් පෙරේරා]] 3/202 (ඕවර 45)

| score-team1-inns2 = 166 (ඕවර 49.3)
| runs-team1-inns2 = [[දිනේෂ් චන්දිමාල්]] 61 (82)
| wickets-team1-inns2 = [[රවිචන්ද්‍රන් අශ්වින්]] 4/63 (ඕවර 17.3)

| score-team2-inns2 = 
| runs-team2-inns2 = 
| wickets-team2-inns2 = 

| result = ඉන්දියාවට ඉනිමක සහ ලකුණු 239 ක ජයක්.
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122724.html ලකුණු පුවරුව]
| venue = [[විදර්භා ක්‍රිකට් සංගම් ක්‍රීඩාංගණය]], [[නාග්පූර්]]
| umpires ={{flagicon|WIN}} [[ජොයෙල් විල්සන්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[රිචඩ් කෙට්ල්බරෝ]] 
| motm = {{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]]
| toss = කාසියේ වාසිය ලැබූ ශ්‍රී ලංකාව පන්දුවට පහරදීමට තීරණය කළේය.
| rain = 
| notes = {{flagicon|SL}} [[දිනේෂ් චන්දිමාල්]] ටෙස්ට් ලකුණු 3,000 සීමාව පසු කළේය
*''{{flagicon|IND}} [[මුරලි විජේ]] සිය 10වන ටෙස්ට් ශතකය ලබා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;MV10th&quot;&gt;{{cite news |url=https://www.icc-cricket.com/news/519165 |title=Vijay, Pujara punish Sri Lanka with centuries |accessdate=25 November 2017 |work=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt; 
*''{{flagicon|IND}} [[චෙටෙශ්වර් පුජාරා]] ටෙස්ට් ලකුණු 1,000 සීමාව පසු කළේය.&lt;ref name=&quot;CP&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.indianexpress.com/article/sports/cricket/cheteshwar-pujara-dream-run-in-2017-continues-a-look-at-his-staggering-numbers-4954220/|title=Cheteshwar Pujara’s dream run in 2017 continues: A look at his staggering numbers |accessdate=26 November 2017|work=Indian Express}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]] 2017 වසරේ ජාත්‍යන්තර ශතක 10 ක් ලබා ගත්තේය. එය ඉන්දියානු ටෙස්ට් නායකයෙක් වසරක් තුළ රැස් කළ වැඩිම ජාත්‍යන්තර ශතක ප්‍රමාණයයි.&lt;ref name=&quot;VK10th&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.timesnownews.com/sports/article/virat-kohli-goes-past-ricky-ponting-with-10th-ton-as-captain-in-calendar-year-india-vs-sri-lanka/133177|title=Virat Kohli goes past Ricky Ponting with 10th ton as captain in calendar year|accessdate=26 November 2017 |work=Times Now}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;VK12th&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.news18.com/cricketnext/news/virat-kohli-breaks-sunil-gavaskars-record-of-most-test-tons-as-indian-captain-1587561.html|title=Virat Kohli Breaks Sunil Gavaskar's Record of Most Test Tons as Indian Captain|accessdate=26 November 2017 |work=Cricket Next}}&lt;/ref&gt; 
*''මෙම තරගයේදී {{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]] ද්විත්ව ශතකයක් ලබා ගත්තේය. එය ටෙස්ට් නායකයෙකු ලබා ගත් වැඩිම ද්විත්ව ශතක ප්‍රමාණයයි.&lt;ref name=&quot;Lara&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.cricketcountry.com/news/virat-kohli-registers-5th-double-century-in-2nd-test-vs-sri-lanka-663226|title=Virat Kohli registers 5th double century in 2nd Test vs Sri Lanka|accessdate=26 November 2017|work=Cricket County|archive-url=https://web.archive.org/web/20171201035132/http://www.cricketcountry.com/news/virat-kohli-registers-5th-double-century-in-2nd-test-vs-sri-lanka-663226|archive-date=1 December 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|SL}} [[දිමුත් කරුණාරත්න]] ටෙස්ට් ලකුණු 1,000 සීමාව පසු කළේය.&lt;ref name=&quot;DC-DK&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21536675/thirimanne-bunny-ashwin-jadeja-v-kumble-harbhajan |title=Thirimanne the bunny, and Ashwin-Jadeja v Kumble-Harbhajan |accessdate=24 November 2017 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
*''මෙම පරාජය ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම ලැබූ සිය වන ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් පරාජයයි.&lt;ref name=sriloss&gt;{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/283877.html |title=Test cricket team results summary|publisher=ESPN Cricinfo |accessdate=27 November 2017}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|IND}} [[රවිචන්ද්‍රන් අශ්වින්]] ටෙස්ට් කඩුලු 300 සීමාව පසු කළේය.&lt;ref name=&quot;Biggest&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.espncricinfo.com/series/18074/report/1122724/India-vs-Sri-Lanka-2nd-Test-sl-in-india-2017-18|title=Ashwin quickest to 300 wickets, India record joint-biggest win|accessdate=27 November 2017 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; 
}}

===3 වන තරගය===
{{ඉනිම-දෙකෙහි ක්‍රිකට් තරගය
| date = 2017 දෙසැම්බර් 2–6
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SL}}

| score-team1-inns1 = 536/7 d (ඕවර 127.5)
| runs-team1-inns1 = [[විරාත් කෝලි]] 243 (287)
| wickets-team1-inns1 = [[ලක්ෂාන් සඳකැන්]] 4/167 (ඕවර 33.5)

| score-team2-inns1 = 373 (ඕවර 135.3)
| runs-team2-inns1 = [[දිනේෂ් චන්දිමාල්]] 164 (361)
| wickets-team2-inns1 = [[රවිචන්ද්‍රන් අශ්වින්]] 3/90 (ඕවර 35)

| score-team1-inns2 = 246/5 d (ඕවර 52.2)
| runs-team1-inns2 = [[ශිඛර් ධවාන්]] 67 (91)
| wickets-team1-inns2 = [[ධනංජය ද සිල්වා]] 1/31 (ඕවර 05)

| score-team2-inns2 = 299/5 (ඕවර 103)
| runs-team2-inns2 = [[ධනංජය ද සිල්වා]] 119* (219)
| wickets-team2-inns2 = [[රවීන්ද්‍ර ජඩේජා]] 3/81 (ඕවර 38)

| result = ජය පරාජයෙන් තොරව නිමා විය
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122725.html ලකුණු පුවරුව]
| venue = [[ෆෙරෝස් ශා කොට්ලා ක්‍රීඩාංගනය]], [[දිල්ලි]]
| umpires ={{flagicon|WIN}} [[ජොයෙල් විල්සන්]] සහ {{flagicon|ENG}} [[නයිජල් ලොන්ග්]] 
| motm = {{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]]
| toss = කාසියේ වාසිය දිනූ ඉන්දියාව පන්දුවට පහර දීමට තීරණය කළේය.
| rain = 
| notes = {{flagicon|SL}} [[රොෂේන් සිල්වා]] ටෙස්ට් මංගලාවතරණය ලැබීය.
*''{{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]] සිය 20 වන ටෙස්ට් ශතකය වාර්තා කළේය, එමෙන්ම මෙම වසරේදී පමණක් ලකුණු 5,000 සීමාව පසු කළේය. එමෙන්ම මෙම වසරේදී ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව ශතක 10 ක් ලබාගත්තේය, එය පිතිකරුවෙකු වසරක් තුළ එක් කණ්ඩායමකට එරෙහිව ලබාගත් වැඩිම ශතක ප්‍රමාණයයි.&lt;ref name=&quot;Kohli5000&quot;&gt;{{cite web|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/sri-lanka-in-india/3rd-test-virat-kohli-goes-past-5000-run-mark-in-tests/articleshow/61891339.cms |title=3rd Test: Virat Kohli goes past 5000-run mark in Tests |work=Times of India |accessdate=2 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name-&quot;Kohli20&quot;&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/virat-kohli-20th-test-century-record-staggering-numbers-2017-india-cricket-4964431/ |title=Virat Kohli scores 20th Test century, racks up staggering numbers in 2017 |work=Indian Express |accessdate=2 December 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Test3D1&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21638676/virat-kohli-breezes-5000-runs-20th-test-ton |title=Kohli breezes past 5000 runs with his 20th Test ton |work=ESPN Cricinfo |accessdate=2 December 2017}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]] ජාත්‍යන්තර ලකුණු 16,000 සීමාව පසු කළේය. එය පිතිකරුවෙකු ලකුණු 16,000 ක් වේගයෙන්ම ලබාගත් අවස්ථාවයි.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.timesnownews.com/sports/article/virat-kohli-leaves-hashim-amla-behind-to-become-fastest-to-score-16000-international-runs-and-52-tons/137870|title=Virat Kohli becomes fastest to reach the landmark of 16000 runs in international cricket|publisher=TimesNow |accessdate=2 December 2017}}&lt;/ref&gt; 
*''{{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]] සහ {{flagicon|IND}} [[මුරලි විජේ]] වාර්තා කරන ලද සම්බන්ධතාවය ඉන්දියානු පිතිකරුවන් දෙදෙනෙකු ශ්‍රී ලංකාවට එරෙහිව ලබාගත් හොඳම සම්බන්ධතාවයයි (283).&lt;ref name=&quot;Test3D1&quot;/&gt;
*''{{flagicon|SL}} [[දිල්රුවන් පෙරේරා]] ටෙස්ට් කඩුලු 100 සීමාව පසු කළේය, එය ශ්‍රී ලාංකික පන්දු යවන්නෙකු අඩුම තරග ගණනකදී කඩුලු 100 සීමාව පසු කළ අවස්ථාවයි (25).&lt;ref name=&quot;Test3D1&quot;/&gt;
*''{{flagicon|IND}} [[විරාත් කෝලි]] සිය 6 වන ටෙස්ට් ද්විත්ව ශතකය වාර්තා කළේය, එය ටෙස්ට් නායකයෙකු ලබාගත් වැඩිම ද්විත්ව ශතක ප්‍රමාණයයි (6).&lt;ref name=&quot;Kohli200x6&quot;&gt;{{cite web|url=http://indianexpress.com/article/sports/cricket/virat-kohli-slams-sixth-double-century-india-vs-sri-lanka-4965531/|title=Virat Kohli slams sixth double-century; joins Sachin Tendulkar, Virender Sehwag in milestone club|publisher=The Indian Express |accessdate=3 December 2017}}&lt;/ref&gt; 
*''{{flagicon|SL}} [[ධනංජය ද සිල්වා]] නොදැවී ලබාගත් 119 සිව්වැනි ඉනිම සඳහා ඉන්දියාවේදී විදේශීය ක්‍රීඩකයෙකු ලබාගත් වැඩිම ලකුණු ප්‍රමාණයයි.&lt;ref name=&quot;Test-res&quot;/&gt;
}}

====දිල්ලියේ වායු දූෂණය====
තුන්වන ටෙස්ට් තරඟයේ දෙවන දිනය අතරතුර, දිල්ලි හි පැවති දුමාරය හේතුවෙන් ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින්ට ක්‍රීඩා කිරීම නවතා [[පරිසර දූෂණය]] නිසා මුඛ ආවරණ පැළඳීමට සිදු විය.&lt;ref name=&quot;SmogCI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21649227/delhi-pollution-interrupts-india-sri-lanka-test|title=Delhi pollution interrupts India-Sri Lanka Test|access-date=4 December 2017|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක ලහිරු ගමගේට හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාවයක් ඇති බව වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;SmogTG&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2017/dec/03/pollution-stops-play-at-delhi-test-match-as-bowlers-struggle-to-breathe|title=Pollution stops play at Delhi test match as bowlers struggle to breathe|work=The Guardian|access-date=4 December 2017}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ පුහුණුකරු නික් පොතාස් වාර්තා කළේ, ක්‍රීඩාංගණයේ පවතින දැඩි දූෂණය හේතුවෙන් ධනංජය ද සිල්වා&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cnn.com/cnn/2017/12/04/sport/cricket-delhi-pollution-intl/index.html|title=India cricket test players battle on through thick New Delhi Smog|access-date=5 December 2017|work=CNN}}&lt;/ref&gt; සහ සුරංග ලක්මාල් නිතරම වමනය කළ බවයි.&lt;ref name=&quot;VomitCI&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/india-v-sri-lanka-2017/content/story/1128346.html|title='We had players coming off and vomiting' - Pothas|access-date=4 December 2017|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; පස්වරු 12:32 සිට 12:49 දක්වා කාලය තුළ ක්‍රීඩාව නතර වූ අතර, එය ඉන්දීය පුහුණුකරු රවී ශාස්ත්‍රි පිටියේ විනිසුරුවරුන් සමඟ සාකච්ඡා කිරීමට පිටතට පැමිණීමට හේතු විය.&lt;ref name=&quot;SmogNDTV&quot;&gt;{{Cite news|url=https://sports.ndtv.com/india-vs-sri-lanka-2017-18/india-vs-sri-lanka-3rd-test-angry-ravi-shastri-marched-on-to-the-field-twitter-trolled-him-1783278|title=India vs Sri Lanka 3rd test angry Ravi Shastri marched on to the field twitter trolled him|access-date=4 December 2017|publisher=NDTV sports|archive-date=31 October 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181031175252/https://amp.sports.ndtv.com/india-vs-sri-lanka-2017-18/india-vs-sri-lanka-3rd-test-angry-ravi-shastri-marched-on-to-the-field-twitter-trolled-him-1783278?akamai-rum=off|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; BCCI සභාපති සී.කේ.කන්නා ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායමට චෝදනා කළ අතර ඉන්දීය ප්‍රේක්ෂකයින් කණ්ඩායම &quot;melodramatic&quot; ලෙස හැඳින්වූ අතර ශ්‍රී ලංකා කණ්ඩායම කලබලයට පත් වූ බවට චෝදනා කළේය.&lt;ref name=&quot;SmogTOI&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.timesofindia.com/sports/cricket/sri-lanka-in-india/cricketers-vomiting-after-fielding-in-smoggy-delhi-sri-lanka-coach/amp_articleshow/61904492.cms|title=Cricketers vomiting after fielding in smoggy delhi Sri Lanka coach|work=The Times of India|access-date=4 December 2017}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 4 වන දින, ඉන්දියාවේ මොහොමඩ් ෂාමි ද පිටියේ වමනය කරන අයුරු දැකගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;SmogIndia&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21675222/sri-lanka-struggles-delhi-air-genuine-shikhar-dhawan|title=SL's struggles with Delhi air may be genuine - Dhawan|access-date=6 December 2017|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

තරඟයෙන් පසුව, සහභාගී වූ රටවල් දෙකම දූෂණය ඉහළ මට්ටමක පවතින බැවින් දිල්ලි හිදී ටෙස්ට් තරඟය ක්‍රීඩා කිරීමේ තේරීම විවේචනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SmogCI2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21649227/delhi-pollution-interrupts-india-sri-lanka-test|title=Delhi pollution interrupts India-Sri Lanka Test|access-date=4 December 2017|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකා කළමණාකරු [[අසංක ගුරුසිංහ]] පැවසුවේ හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතා හේතුවෙන් කණ්ඩායම් දෙකම තම ඇඳුම් පැළඳුම් කාමරවල ඔක්සිජන් සිලින්ඩර භාවිතා කරන බවත්,&lt;ref name=&quot;postsmog&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21697391/delhi-test-draws-criticism-sl-manager-indian-medical-association|title=Delhi Test draws criticism from SL manager, Indian Medical Association|access-date=7 December 2017|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt; ඉදිරි තරග වලදී වාතයේ ගුණාත්මක මීටර භාවිතා කිරීමට යෝජනා කළ බවත්ය. ඉන්දීය වෛද්‍ය සංගමයේ සභාපති කේ.කේ. අගර්වාල් පැවසුවේ මෙවැනි තත්ත්වයන් යටතේ ක්‍රීඩා කිරීමෙන් පෙනහළු හා හෘද රෝග ඇති විය හැකි බවත්, තරගයක් සඳහා වන තක්සේරු නිර්ණායකවලට වායුගෝලීය දූෂණය සාධකයක් ලෙස ඇතුළත් කිරීමට නිර්දේශ කළ බවත්ය.&lt;ref name=&quot;postsmog2&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21697391/delhi-test-draws-criticism-sl-manager-indian-medical-association|title=Delhi Test draws criticism from SL manager, Indian Medical Association|access-date=7 December 2017|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

== එක්දින තරගමාලාව ==

===1 වන තරගය===
{{තනි-ඉනිම ක්‍රිකට් තරගය
| date = 2017 දෙසැම්බර් 10
| time = 
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = 112 (ඕවර 38.2)
| runs1 = [[එම්.එස්. ධෝනි]] 65 (87)
| wickets1 = [[සුරංග ලක්මාල්]] 4/13 (ඕවර 10)
| score2 = 114/3 (ඕවර 20.4)
| runs2 = [[උපුල් තරංග]] 49 (46)
| wickets2 = [[ජස්ප්‍රිට් බුම්රා]] 1/32 (ඕවර 07)
| result = ශ්‍රී ලංකාවට කඩුලු 7 ක ජයක්
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122726.html ලකුණු පුවරුව]
| venue = [[හිමාචල් ප්‍රදේශ් ක්‍රිකට් සංගම් ක්‍රීඩාංගනය]], [[ධරම්ශාලා]]
| umpires ={{flagicon|IND}} [[අනිල් චෞද්‍රි]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ෆ්‍රයි]] 
| motm = {{flagicon|SL}} [[සුරංග ලක්මාල්]]
| toss = කාසියේ වාසිය දිනූ ශ්‍රී ලංකාව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.
| rain = 
| notes = {{flagicon|IND}} [[ශ්‍රේයස් අයියර්]] එක්දින මංගලාවතරණය ලැබීය.
*''{{flagicon|IND}} [[රෝහිත් ෂර්මා]] සහ {{flagicon|SL}} [[තිසර පෙරේරා]] යන දෙදෙනාම එක්දින නායකත්වයට පත්විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=In Stats: India Eye World Number 1 Rank in ODI Series vs Sri Lanka|url=https://www.thequint.com/sports/cricket/india-vs-sri-lanka-first-odi-stats-preview|accessdate=10 December 2017|work=The Quint}}&lt;/ref&gt;
*''ඉන්දියාව ලබාගත් 112 ඉන්දියානු කණ්ඩායම සිය රටේදී එක්දින තරගයක ලබාගත් අඩුම ලකුණු ප්‍රමාණයයි.
}}

===2 වන තරගය===
{{Single-innings cricket match
| date = 2017 දෙසැම්බර් 13
| time = 
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = 392/4 (ඕවර 50)
| runs1 = [[රෝහිත් ශර්මා]] 208* (153)
| wickets1 = [[තිසර පෙරේරා]] 3/80 (ඕවර 08)
| score2 = 251/8 (ඕවර 50)
| runs2 = [[ඇන්ජලෝ මැතිව්ස්]] 111* (132)
| wickets2 = [[යුස්වෙන්දර් චහාල්]] 3/60 (ඕවර 10)
| result = ඉන්දියාවට ලකුණු 141 ක ජයක්
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122727.html ලකුණු පුවරුව]
| venue = [[පන්ජාබ් ක්‍රිකට් සංගම් ක්‍රීඩාංගනය]], [[මොහාලි]]
| umpires ={{flagicon|IND}} [[නන්දන්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[පෝල් රීෆල්]] 
| motm = {{flagicon|IND}} [[රෝහිත් ෂර්මා]]
| toss = කාසියේ වාසිය දිනු ශ‍්‍රී ලංකාව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.
| rain = 
| notes = {{flagicon|IND}} [[වොෂින්ටන් සුන්දර්]] එක්දින මංගලාවතරණය ලැබීය.
*''{{flagicon|IND}} [[රෝහිත් ෂර්මා]] එක්දින තරග ඉතිහාසයේ ද්විත්ව ශතක තුනක් ලබාගත් පලමු ක්‍රීඩකයාය.&lt;ref name=&quot;Sharma200&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.deccanchronicle.com/sports/cricket/131217/3-double-hundreds-rohit-sharma-slams-3rd-double-ton-in-odis-2nd-vs-sri-lanka-mohali.html |title=3 double hundreds Rohit Sharma slams 3rd double ton in ODIs, 2nd vs Sri Lanka Mohali |accessdate=13 December 2017 |work=Deccan Chronicle}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|SL}} [[ඇන්ජලෝ මැතිව්ස්]] එක්දින ලකුණු 5,000 සීමාව පසු කළේය.
}}

===3 වන තරගය===
{{Single-innings cricket match
| date = 2017 දෙසැම්බර් 17
| time = 
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|SL}}
| team2 = {{cr|IND}}
| score1 = 215 (ඕවර 44.5)
| runs1 = [[උපුල් තරංග]] 95 (82)
| wickets1 = [[කුල්දීප් යාදව්]] 3/42 (ඕවර 10)
| score2 = 219/2 (ඕවර 32.1)
| runs2 = [[ශිඛර් ධවාන්]] 100* (85)
| wickets2 = [[තිසර පෙරේරා]] 1/25 (ඕවර 05)
| result = ඉන්දියාවට කඩුලු 8 ක ජයක්
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122728.html ලකුණු පුවරුව]
| venue = [[වයි.එස්. රාජසේකර ක්‍රීඩාංගණය]], [[විශාඛාපට්නම්]]
| umpires ={{flagicon|IND}} [[නිටින් මෙනන්]] සහ {{flagicon|AUS}} [[සයිමන් ෆ්‍රයි]] 
| motm = {{flagicon|IND}} [[කුල්දීප් යාදව්]]
| toss = කාසියේ වාසිය දිනූ ඉන්දියාව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.
| rain = 
| notes = {{flagicon|IND}} [[ශිඛර් ධවාන්]] එක්දින ලකුණු 4,000 සීමාව පසු කළේය.&lt;ref name=&quot;ODI-ref&quot;/&gt;
}}

==වි20ජා තරගමාලාව==
===1 වන තරගය===
{{Single-innings cricket match
| date = 2017 දෙසැම්බර් 20
| time = 
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = 180/3 (ඕවර 20)
| runs1 = [[කේ.එල්. රාහුල්]] 61 (48)
| wickets1 = [[ඇන්ජලෝ මැතිව්ස්]] 1/19 (ඕවර 03)
| score2 = 87 (ඕවර 16)
| runs2 = [[උපුල් තරංග]] 23 (16)
| wickets2 = [[යුස්වෙන්දර් චහාල්]] 4/23 (ඕවර 04)
| result = ඉන්දියාවට ලකුණු 93 ක ජයක්
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122729.html ලකුණු පුවරුව]
| venue = [[බරාබාති ක්‍රීඩාංගණය]], [[කටක්]]
| umpires ={{flagicon|IND}} [[නන්දන්]] සහ {{flagicon|IND}} [[නිතින් මෙනන්]] 
| motm = {{flagicon|IND}} [[යුස්වෙන්දර් චහාල්]]
| toss = කාසියේ වාසිය දිනූ ශ්‍රී ලංකාව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.
| rain = 
| notes = [[විශ්ව ප්‍රනාන්දු]] විස්සයි20 මංගලාවතරණය ලැබීය.
*''මෙය ශ්‍රී ලංකාව සහභාගී වන 100වන වි20ජා තරගයයි.&lt;ref name=&quot;100thT20I&quot;&gt;{{Cite web|title=100th T20I of Sri Lanka: Statistical journey of Island Nation in shortest format|url=https://www.sportswallah.com/cricket/features/100th-t20i-of-sri-lanka-statistical-journey-of-island-nation-in-shortest-format|accessdate=20 December 2017|work=Sports Wallah}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|IND}} [[රෝහිත් ෂර්මා]] ඉන්දීය වි20ජා නායකත්වයට පත්විය.&lt;ref name=&quot;SharmaT20IC&quot;&gt;{{Cite web|title=India vs Sri Lanka, 1st T20I preview and likely XIs: Rohit Sharma looks to make captaincy debut memorable|url=http://www.cricketcountry.com/articles/india-vs-sri-lanka-1st-t20i-preview-and-likely-xis-rohit-sharma-looks-to-make-captaincy-debut-memorable-671392|accessdate=20 December 2017|work=Cricket Country}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|IND}} [[රෝහිත් ෂර්මා]] වි20ජා ලකුණු 1,500 සීමාව පසු කළේය.&lt;ref&gt;http://www.news18.com/cricketnext/news/rohit-sharma-15-runs-away-from-joining-virat-kohli-in-club-1500-1609643.html&lt;/ref&gt;
*''මෙය වි20ජා ඉතිහාසයේ ඉන්දියාව ලැබූ විශිෂ්ටම ජය සහ ශ්‍රී ලංකාව ලැබූ දරුණුම පරාජයයි.&lt;ref name=&quot;India93&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21827596/sri-lanka-worst-defeat-t20is |title=Sri Lanka's worst defeat in T20Is |accessdate=20 December 2017|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
}}

===2 වන තරගය===
{{Single-innings cricket match
| date = 2017 දෙසැම්බර් 22
| time = 
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 = 260/5 (ඕවර 20)
| runs1 = [[රෝහිත් ෂර්මා]] 118 (43)
| wickets1 = [[තිසර පෙරේරා]] 2/49 (ඕවර 04)
| score2 = 172 (ඕවර 17.2)
| runs2 = [[කුසල් පෙරේරා]] 77 (37)
| wickets2 = [[යුස්වෙන්දර් චහාල්]] 4/52 (ඕවර 04)
| result = ඉන්දියාවට ලකුණු 88 ක ජයක්
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122730.html ලකුණු පුවරුව]
| venue = [[හොල්කර් ක්‍රීඩාංගණය]], [[ඉන්ඩෝර්]]
| umpires ={{flagicon|IND}} [[නන්දන්]] සහ {{flagicon|IND}} [[අනිල් චෞද්රි]] 
| motm = {{flagicon|IND}} [[රෝහිත් ෂර්මා]]
| toss = කාසියේ වාසිය දිනූ ශ්‍රී ලංකාව පන්දු රැකීමට තීරණය කළේය.
| rain = 
| notes = මෙය මෙම ක්‍රීඩාංගනයේ පැවති පළමු වි20ජා තරගයයි.&lt;ref name=&quot;Holkar&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/570267 |title=In-form India keen to wrap up series |accessdate=22 December 2017|work=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt;
*''මෙය ඉන්දියාව වි20ජා තරගයක ලබාගත් වැඩිම ලකුණු ප්‍රමාණයයි.&lt;ref name=&quot;India260&quot;&gt;{{Cite web |url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/sri-lanka-in-india/live-updates-india-v-sri-lanka-2nd-t20i/articleshow/62210144.cms |title=2nd T20I: Rohit Sharma and KL Rahul power India to record total |accessdate=22 December 2017|work=Times of India}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|IND}} [[රෝහිත් ෂර්මා]] වි20ජා ශතක දෙකක් ලබාගත් පළමු ඉන්දීය ක්‍රීඩකයාය.&lt;ref name=&quot;Sharma2&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.espncricinfo.com/story/_/id/21846396/rohit-sharma-hits-joint-fastest-t20i-century |title=Rohit hits the joint-fastest T20I century |accessdate=22 December 2017|work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;
*''{{flagicon|IND}} [[කේ.එල්. රාහුල්]] සහ {{flagicon|IND}} [[රෝහිත් ෂර්මා]] ලබාගන්නා ලද්දේ ඉන්දීය ක්‍රීඩකයින් දෙදෙනෙකු වි20ජා තරගයක ලබාගත් හොඳම සම්බන්ධතාවයයි (165).&lt;ref name=&quot;KL-RS&quot;&gt;{{Cite web |url=https://www.icc-cricket.com/news/571026|title=Rohit's 35-ball ton leads India to series win|accessdate=22 December 2017|work=International Cricket Council}}&lt;/ref&gt;
}}

===3 වන තරගය===
{{Single-innings cricket match
| date = 2017 දෙසැම්බර් 24 
| time = 
| daynight = Yes
| team1 = {{cr-rt|IND}}
| team2 = {{cr|SL}}
| score1 =135/7 (ඕවර 20) 
| runs1 =අසේල ගුණරත්න 36 (37) 
| wickets1 =දුෂ්මන්ත චමීර 2/22 (ඕවර 4) 
| score2 =139/5 (ඕවර 19.2) 
| runs2 =මනීෂ් පාන්ඩේ 32 (29) 
| wickets2 =ජයදේව් උනාඩ්කට් 2/15 (ඕවර 4) 
| result =ඉන්දියාවට කඩුළු 5 ක ජයක් 
| report = [http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/1122731.html ලකුණුපත]
| venue = [[වන්කෙඩේ ක්‍රීඩාංගණය]], [[මුම්බායි]]
| umpires ={{flagicon|IND}} [[නිතින් මෙනන්]] සහ {{flagicon|IND}} [[අනිල් චෞද්රි]] 
| motm ={{flagicon|IND}} [[ජයදේව් උනාඩ්කට්]] 
| toss =කාසියේ වාසිය දිනූ ඉන්දියාව පළමුව පන්දු රැකීමට තීරණය කලා. 
| rain = 
| notes = 
}}

==මුලාශ්‍ර==</text>
      <sha1>q6fzkpx8gm140b97jalefong9yj9l9o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මෙරේ අන්ග්නේ මේන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75564</id>
    <revision>
      <id>801424</id>
      <parentid>410041</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801424</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17736" sha1="3i535wvip3v4tfukxfsjhqsvyewcjga" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනිය
| show_name                = මෙරේ අන්ග්නේ මේන්
| image                    = Mere Angne Mein.jpg
| image_upright            = 
| image_alt                = 
| caption                  = කතාමාලාවේ ප්‍රවර්ධන රූපයක්
| show_name_2              = 
| genre                    = {{Plainlist|
* [[ඉන්දියානු සෝප් ඔපෙරා]]
* [[ප්‍රහසනය|ප්‍රහසන]]
* [[නාට්‍ය]]
}}
| creator                  = [[ස්ෆියර් ඔරිජින්ස්]]
| based_on                 = 
| developer                = 
| writer                   = {{Plainlist|
* '''අදහස සහ කථාව'''
* විනෝද් රංග්නාත්
* '''කථාංගික කථාව සහ තිර රචනය'''
* ශිල්පා චෞබේ
* සුෂිල් චෞබේ
* පංකජ් මායිචි
* '''දෙබස්'''
* විනෝද් තාරනි
}}
| director                 = පර්තෝ මිත්‍රා
| creative_director        = ශිඛා විජ්
| presenter                = 
| starring                 = [[#චරිත නිරූපණය|පහළ බලන්න]]
| judges                   = 
| voices                   = 
| narrated                 = 
| theme_music_composer     = 
| opentheme                = 
| endtheme                 = 
| composer                 = ලලිත් සේන්
| country                  = ඉන්දියාව
| language                 = හින්දි
| num_seasons              = 1
| num_series               = 
| num_episodes             = 584 (2017 ජනවාරි 29 වන විට)
| list_episodes            = 
| executive_producer       = 
| producer                 = {{Plainlist|
* සන්ජෝයි වාධ්වා
* කෝමල් සන්ජෝයි වාධ්වා
}}
| editor                   = {{Plainlist|
* ජනක් චෞහාන්
* ෆිරෝස් ඛාන්
* අනිල් වී.
}}
| location                 = 
| cinematography           = 
| camera                   = 
| runtime                  = මිනිත්තු 23
| company                  = [[ස්ෆියර් ඔරිජින්ස්|Sphere Origins]]
| distributor              = 
&lt;!-- | channel                  = {{{channel|}}} --&gt;
| network                  = [[ස්ටාර් ප්ලස්]]
| picture_format           = {{Plainlist|
* [[576i]]
* [[HDTV]] [[1080i]]
}}
| audio_format             = 
| first_run                = 
| released                 = 
| first_aired              = {{Start date|df=yes|2015|6|15}}
| last_aired               = වර්තමානය
| preceded_by              = 
| followed_by              = 
| related                  = 
| website                  = 
| website_title            = 
| production_website       = 
| production_website_title = 
}}

'''''මෙරේ අන්ග්නේ මේන්...''''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඉන්දියානු සෝප් ඔපෙරා]]වක් වන අතර එය [[ස්ටාර් ප්ලස්]] රූපවාහිනී නාළිකාව ඔස්සේ ලෝකය පුරා විකාශය කෙරිණි. 2015 ජූනි 15 දින මෙහි විකාශය ආරම්භ විය. සතියේ සෑම දිනකම ප.ව. 06:00ට මෙය විකාශය කෙරිණි. මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව රූගත කොට ඇත්තේ [[මුම්බායි]]හි වුවත්, කථාවට පසුබිම් වී ඇත්තේ [[මූඝල්සරායි]] නම් ප්‍රදේශයයි. 

එක්සත් රාජධානිය තුළ [[ස්ටාර් ප්ලස්]] නාළිකාවේ ප්‍රේක්ෂකයන් වැඩිම පිරිසක් නැරඹූ වැඩසටහන් අතුරින් එකක් වන මෙය, දිනකට ප්‍රේක්ෂකයින් 100,000ක සාමාන්‍ය ප්‍රේක්ෂක සංඛ්‍යාවක් හිමි කරගැනීමට සමත් විය.

ස්ෆියර් ඔරිජින්ස් යන නිෂ්පාදන සමාගමේ නිර්මාණයක් වන මෙය නිෂ්පාදනය කරන ලද්දේ සන්ජෝයි වාධ්වා සහ කෝමල් සන්ජෝයි වාධ්වා විසිනි. මෙය පාර්තෝ මිත්‍රාගේ අධ්‍යක්ෂණයකි. මෙහි සංකල්පය සහ කථාව විනෝද් රංග්නාත්ගෙනි. එහි කථාංගික කථාව සහ තිර රචනය සිදු කරන ලද්දේ ශිල්පා චෞබේ, සුෂිල් චෞබේ සහ පංකජ් මාව්චි යන පුද්ගලයින් විසිනි. මෙහි දෙබස් විනෝද් තාරනි විසින් නිර්මාණය කරන ලද ඒවා වේ. ජනක් චෞහාන්, ෆිරෝස් ඛාන් සහ අනිල් වී. යන අය මෙහි සංස්කරණයෙන් දායක වූහ. මෙහි එක් කථාංගයක් මිනිත්තු 23ක ධාවන කාලයකින් සමන්විත ය.
  
==කථා පුවත==

''මෙරේ අන්ග්නේ මේන්'' නැමැති ස්ටාර් ප්ලස් නාළිකාවෙන් විකාශය වන මෙම රූපවාහිනී සෝප් ඔපෙරාව මගින් ඉන්දියාවේ උත්තර් ප්‍රදේශ්හි මූඝල් සරායි නගරයේ වෙසෙන දර්ශීය ධනවත් පවුලක දිවිය නිරූපණය කරයි. මෙම රූපවාහිනී කතාමාලාව ශ්‍රීවාස්ථවවරුන් නැමැති ධනවත් පවුල වටා ගෙතී ඇත. ශ්‍රීවාස්ථවවරුන්ගේ පවුලේ මාතෘ මූලිකාවිය වන්නේ ශාන්ති නැමැත්තියයි. ශාන්ති විසින් සිය පවුලේ සම්බන්ධතා සහ කටයුතු ඇගේ ශෛලියක් අනුව මෙහෙයවනු ලබන අතර, පවුලේ සෙසු සාමාජිකයින් සහ නිවස තුළ ඔවුන්ගේ ක්‍රියා කලාපය සම්පූර්ණයෙන් රැඳී ඇත්තේ ඇගේ පාලනය යටතේ ය. ඇගේ මුණුපුරකුගේ භාර්යාවක වශයෙන් නව මනාලියක් පවුලට ඇතුළු වන විට, මෙම නව සාමාජිකාවට නිවසේ ස්ථාපිත සම්ප්‍රදායයන් සමග ගැටීමට සිදුවන අයුරු මෙමගින් නිරූපිත ය. මීට අමතරව, ශ්‍රීවාස්ථවවරුන්ගේ සංඛීර්ණ පවුල ඇගේ දියණිය වන සර්ලාගේ දුෂ්කර පවුල සමග ද සම්බන්ධ ය. මේ නිසා කථාව ගලායාමේ දී, මෙම පවුල් දෙක අතර ඇති වන ආරවුල් මෙන්ම කුඩා සිදුවීම් පවා විශාල අර්බුදයකට හේතුවන අයුරු මැනවින් වටහා ගත හැක. මෙම කතාමාලාවේ ඇති උත්ප්‍රාසය සහ ව්‍යාංගය නිසා එය තවත් අර්ථවත් වී ඇත. ශාන්ති විසින් කෞශල්‍යා සහ රියා අතර ඇති සම්බන්ධතාව මෙන්ම, ෂිවම් අතර ඇති සම්බන්ධතාව ද බිඳදැමීමට උත්සාහ දරන්නී ය. මීට අමතරව, ශාන්ති දේවි සමග කටයුතු කිරීමේ දී රියා හට ග්‍රාම්‍ය ස්වරූපයකින් හැසිරෙන්නට සිදු වේ.

==චරිත නිරූපණය==
===ප්‍රධාන චරිත===
* [[ඒක්තා කොවුල්]], රියා ෂ්‍යාම් ශ්‍රීවාස්ථව්/බාහුරියා ලෙස; නූතන යුවතියකි‍. අනූපම් මාථූර්ගේ දියණියයි. ශිවම්ගේ භාර්යාවයි. කෞශල්‍යා-රාඝව්ගේ ලේලියයි. (ප්‍රධාන චරිතයකි) (2015-)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Ekta Kaul missing in action - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Ekta-Kaul-missing-in-action/articleshow/55226129.cms|publisher=[[ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|Times of India]]|date=4 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Is Mere Angne Mein beauty Ekta Kaul aka Riya planning to tie the knot this year?|url=http://www.india.com/showbiz/is-mere-angne-mein-beauty-ekta-kaul-aka-riya-planning-to-tie-the-knot-this-year-1421960/|publisher=India.com|date=20 August 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[කෘතිකා දේසායි ඛාන්]], ශාන්ති ශ්‍රීවාස්ථව්/අම්මාජි/ශෂිකලා ලෙස; සර්ලා-රාඝව්ගේ මෑණියන් ය. කෞශල්‍යා-අශෝක්‍ගේ නැන්දණියයි. ශිවම්-ප්‍රීති-නාමිතා-අමිත්-පරිනීතා-සොනාල් යන අයගේ මිත්තණියයි. (ප්‍රධාන චරිතයකි) (2015-)&lt;ref&gt;{{cite news|title=How Krutika Desai got the cast and crew of her show to turn vegetarian - Times of India|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/How-Krutika-Desai-got-the-cast-and-crew-of-her-show-to-turn-vegetarian/articleshow/49339714.cms|publisher=[[ටයිම්ස් ඔෆ් ඉන්ඩියා|Times of India]]|date=14 October 2015}}&lt;/ref&gt;
* [[කරම් රාජ්පාල්]], ශිවම් රාඝව් ශිවාස්ථව්/බුලට් රාජා ලෙස; රියාගේ සැමියායි. (ප්‍රධාන චරිතයකි) (2015-)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Mere Angne Mein actor Karam Rajpal gets second time lucky in love|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/mere-angne-mein-actor-karam-rajpal-gets-second-time-lucky-in-love/|publisher=Bollywoodlife.com|date=19 August 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20171018065528/http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/mere-angne-mein-actor-karam-rajpal-gets-second-time-lucky-in-love/|archive-date=18 October 2017|access-date=1 November 2017|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

===සහායක චරිත===
* [[අනන්‍යා ඛාරේ]], සර්ලා අශෝක් අගර්වාල් ලෙස; ශාන්තිගේ දියණියයි. අශෝක්‍ගේ භාර්යාවයි. අමිත්-පරිනීතා-සොනාල් යන අයගේ මෑණියන් ය. (2015-)
* [[සුචිතා ත්‍රිවේදි]], කෞශල්‍යා රාඝව් ශ්‍රීවාස්ථව්/කුසියා ලෙස; ශාන්ති‍ගේ ලේලියයි. රාඝව්ගේ භාර්යාවයි. ශිවම්-ප්‍රීති-නාමිතා යන අයගේ මෑණියන් ය. (2015-)
* [[වරුන් බදෝලා]], රාඝව් ශ්‍රීවාස්ථව් ලෙස; ශාන්තිගේ පුත්‍රයායි. කෞශල්‍යාගේ සැමියායි. ශිවම්-ප්‍රීති-නාමිතා‍ යන අයගේ පියායි. (2015-)
* [[චාරු අසෝපා]], ප්‍රීති නන්දු මිෂ්රා/ප්‍රීත්‍යා ලෙස; ශිවම්ගේ සොයුරියයි. නන්දු‍ගේ භාර්යාවයි. (2015-)
* [[දුෂ්‍යන්ත් වාඝ්]], නන්දු මිෂ්රා/ලකී ලෙස; කෞශල්‍යා-රාඝව්ගේ බෑණායි. ප්‍රීතිගේ සැමියායි. (2015-)
* [[ගරිමා පරිහාර්]], නාමිතා ව්‍යොම් සිංහා/නිම්මි ලෙස; ව්‍යොම්ගේ වැන්දඹුවයි. ශිව්මගේ සොයුරියයි. (2015-)
* [[රෝෂිනී රොස්තෝගි]], රාණි අමිත් අගර්වාල්/රාණියා ලෙස; අමිත්ගේ භාර්යාවයි. (2015-)
* [[පල්ලවි ගුප්තා]], පරිනීතා සුජීව් සිංහා/පරි; සර්ලා-අශෝක්ගේ දියණියයි. සුජීව්ගේ භාර්යාවයි. (2015-)
* [[නීරාජ් මාල්වියා]], අමිත් අශෝත් අගර්වාල් ලෙස; සර්ලා-අශෝක්ගේ පුත්‍රයායි. රාණිගේ සැමියායි. (2015-)
* [[ශ්‍රේයා ලහේරි]], සොනාල් අශෝක් අගර්වාල් ලෙස; සර්ලා-අශෝක්ගේ දියණියයි. (2015-)
* [[ආදිති දාදිච්]], බන්ටි ලෙස; රියාගේ මිතුරෙකි.
* [[අශීෂ් රෝයි]], අශෝක් අගර්වාල් ලෙස; සර්ලාගේ සැමියායි. ශාන්තිගේ බෑණායි.
* [[අභිලාෂ් චෞධරි]], රමේෂ් ලෙස

===හිටපු චරිත===
* [[අභිෂේක් සිං පෙතේනියා]] / [[ශ්‍රේෂ්ඨ් කුමාර්]], ව්‍යොම් සිංහා ලෙස
* [[සුධිර් පාණ්ඩේ]], දාදු ජී ලෙස
* [[අමිතා උද්ගතා]], බුවා දාදි ලෙස
* [[යසීර් නොමානි]], මුන්නා භයියා ලෙස
* [[විජේ කල්වානි]], ගුප්තා මහතා ලෙස
* [[ශ්‍රමණ් ජායින්]], මෝහිත් මිහිර් ලෙස
* [[වසීම් මුෂ්තාක්]], සුජීව් සිංහා ලෙස
* [[පවන් චොප්රා]], අනූපම් මාථුර් ලෙස
* [[නීලු කොහ්ලි]], ෂර්මිලි සිංහා ලෙස
* [[පූජා ෂර්මා]], චන්දා ලෙස

==සම්මාන සහ නිර්දේශ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | වර්ෂය
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | සම්මානය
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ප්‍රවර්ගය
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | යෝජිතයා
! style=&quot;background:#B0C4DE;&quot; | ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;8&quot; |''2016''
| rowspan=&quot;8&quot; |'''[[ස්ටාර් පරිවාර් සම්මාන]]'''
| ''ප්‍රියතම සාසුර්''
| [[වරුන් බදෝලා]]
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}}
|-
| ''ප්‍රියතම සාස්''
| rowspan=&quot;2&quot;| [[කෘතිකා දේසායි ඛාන්]]
|-
| ''ප්‍රියතම මසේදාර් සදස්‍යා (කාන්තා)''
|-
| ''ප්‍රියතම නායා සදස්‍යා - කාන්තා''
| [[ඒක්තා කොවුල්]]
| rowspan=&quot;5&quot; {{nom}}
|-
| ''ප්‍රියතම නායා සදස්‍යා - පිරිමි''
| [[කරම් රාජ්පාල්]]
|-
| ''ප්‍රියතම මසේදාර් සදස්‍යා''
| [[අනන්‍යා ඛාරේ]]
|-
| ''ප්‍රියතම සාස්''
| [[සුචිතා ත්‍රිවේදි]]
|-
| ''ප්‍රියතම මසේදාර් සදස්‍යා (පිරිමි)''
| [[වරුන් බදෝලා]]
|}

==ආශ්‍රේයයන්==
{{reflist}}

{{Star Plus Shows}}

[[Category:ස්ටාර් ප්ලස් රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:ඉන්දියානු රූපවාහිනී සෝප් ඔපෙරා]]
[[Category:මාලා නාට්‍ය රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:2015 ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්]]
[[Category:උත්තර් ප්‍රදේශ් පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී වැඩසටහන්]]
[[Category:රූපවාහිනී කතාමාලා]]</text>
      <sha1>3i535wvip3v4tfukxfsjhqsvyewcjga</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75569</id>
    <revision>
      <id>801425</id>
      <parentid>475494</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801425</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74137" sha1="pfeykg4xmrabw3uuc342qixycgw2gog" xml:space="preserve">{{pp-pc1}}
{{තොරතුරුකොටුව රූපවාහිනිය
| show_name = යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ
| image = Yeh rishta kya kehlata hai2017.png
| caption = ''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ'' ආරම්භක දසුන
| genre =  [[ඉන්දියානු සෝප් ඔපෙරා]]
| creator = [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්]]
| based_on = ප්‍රබන්ධ චරිත වටා
| developer = 
| writer = [[සාබා මුම්ටාස්]] &lt;br /&gt; [[භාව්නා ව්‍යාස්]] &lt;br /&gt; ඝසාලා නර්ගීස් &lt;br /&gt;[[මුනිෂා රාජ්පාල්]]
| director = රොමේෂ් කාල්රා &lt;br /&gt; [[ජායි කාල්රා]] &lt;br /&gt; රාම් පාණ්ඩේ
| creative_director = විවේක් බාහ්ල්
| presenter = 
| starring = [[#චරිත නිරූපණය|බලන්න චරිත නිරූපණ ලැයිස්තුව]]
| theme_music_composer = 
| opentheme = ''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ'' - [[ආල්කා යාග්නික්]] විසිනි
| country = [[ඉන්දියාව]]
| language = [[හින්දි]]
| num_seasons = 1
| num_episodes = 3323
| executive_producer = විවේක් ජායින්
| producer = රාජන් ෂාහි
| location = [[බැංකොක්]]&lt;br /&gt; [[කේප් ටවුන්]] &lt;br /&gt;[[හොං කොං]] &lt;br /&gt; [[සූරිච්]]
| cinematography = අර්ජුනි රාඕ
| editor = සමීර් ගාන්ධි
| camera = 
| runtime = මිනිත්තු 22
| network = [[ස්ටාර් ප්ලස්]]
| picture_format = [[576i|576i]] ([[SDTV]]) &lt;br /&gt;[[1080i]] ([[HDTV]])
| audio_format = 
| first_run = 
| first_aired = {{Start date|df=yes|2009|01|12}}
| last_aired = වර්තමානය
| website = 
| website_title = නිල වෙබ්අඩවිය
| image_size = 250px
}}

'''''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ''''' (සිංහල: ''මෙම සබඳතාවයට කියන්නේ කුමක් ද'') යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු]] හින්දි-භාෂා [[රූපවාහිනී නාට්‍ය|රූපවාහිනී නාට්‍යය]]කි. 2009 ජනවාරි 12 දින [[ස්ටාර් ප්ලස්]] නාළිකාව ඔස්සේ විකාශය ඇරඹි මෙය [[උදයිපූර්]]හි පවුලක සිදුවන සිදුවීම් වටා ගෙතී ඇත. මෙය රාජන් ෂාහිගේ [[ඩිරෙක්ටර්ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්]] ආයතනයේ නිෂ්පාදනයකි. මෑතක දී මෙම කතාමාලාව [[බාලිකා වධු]] කතාමාලාව අභිබවා යමින් කථාංග සංඛ්‍යාව අනුව දීර්ඝතම කාලයක් විකාශය වන හින්දි මාලා නාට්‍යය බවට පත් විය.

==කථාපුවත==

''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ'' යනු [[උදයිපූර්]]හි මාර්වාරි සංයුක්ත පවුලක දිවිගෙවන නෛතික් සහ අක්ෂරා සිංහානියා යන තරුණ යුවළගේ කථාපුවතයි. මෙම කතාමාලාව මගින් පළමුව, විවාහක යුවළක් ලෙස ඔවුන්ගේ අත්දැකීම් ද, අනතුරුව කුඩා දරුවන් සිටින දෙමාපියන් වශයෙන් ඔවුනගේ ජීවන අත්දැකීම් ද මධ්‍යයේ එකිනෙකා කෙරෙහි ආදරයෙන් යුතුව, විස්තෘත පවුලේ පරිණත සාමාජිකයන්ට ගරු කරමින් දිවි ගෙවන අයුරු නිරූපණය වේ. කතාමාලාව පුරාම, අක්ෂරා සහ නෛතික් සතුව නක්ෂ් නැමැති ළදරු පුත්‍රයකු සිටිනු දක්නට ලැබේ. නමුත් අවාසනාවන්ත ලෙස, නෙෙතික් හා අක්ෂරා රිය අනතුරකට ලක්වන අතර ඒ හේතුවෙන් නෙෙතික් කෝමා තත්වයට පත්වෙයි.

;වසර 4ක් ඉදිරියට
මෙවිට කතාමාලාව මගින් නක්ෂ් වැඩුණු දරුවකු ලෙස නිරූපණය කොට තිබේ. නෙෙතික් කෝමා තත්වයෙන් සුවවෙයි. ඔවුන්ගේ පවුල වටා සතුට මෙන්ම දුක ද බැඳී පවතියි. පවුලේ සාමාජිකයින් විනෝද සවාරියක නිරත වන අතර, එහි දී හදිසි අනතුරකින් නෙෙතික්ගේ මවවන ගයාත්රි මියයයි. ඉන් පසුව නෙෙතික්ගේ පියා දිව්යානි නම් කාන්තාවක් නැවත විවාහකරගන්නා අතර නෙෙතික් හා අක්ෂරාට නෙෙරා නම් දියණියක්ද ඉපදෙයි. නෙෙතික්ගේ මහප්පාවන මහේන්ද හෘදයාබාධයක් වැළඳී හදිසියේම මියයන අතර ඔහුගේ බිරිදවන කාවේරි නොහොත් භාභිමා අක්ෂරා හට බැණ වැදී ඇයව නිවසින් ඉවතට ඇද දමයි.

;වසර 10ක් ඉදිරියට
තවත් කාලයක් ඉදිරියට ගතවෙයි. නක්ෂ් සහ නෛරා දැන් සංවේදී වැඩුණු පුද්ගලයෝ වෙති. අක්ෂරා, නෛතික්, නක්ෂ් සහ නෛරා ජීවත් වන්නේ [[කේප් ටවුන්]] හි ය. නක්ෂ් නැවත [[උදයිපූර්]] වෙත පැමිණෙයි. ඔහු භාබිමාගේ වැරදි වැටහීම දුරු කිරීමට උත්සාහ දරයි. දින ගණනාවකින් පසු, අක්ෂරාට සමාව හිමිවන අතර යළි නිවසට පැමිණෙයි. අනතුරුව කතාමාලාව මගින් පවුලේ සතුටුදායක සිද්ධි දාමයක් නිරූපණය වේ. එතැන් සිට කථාව දිවෙන්නේ නක්ෂ් කේන්ද්‍ර කර ගනිමිනි. එමගින් නක්ෂ්, තාරා සමග ප්‍රේමයෙන් බැ‍ඳෙන අයුරුත්, පසුව එම සම්බන්ධය බිඳී යන අයුරුත් නිරූපණය වේ.

;වසර 7ට පසු
කතාමාලාව තවත් වසර කිහිපයක් ඉදිරියට ‍දිවෙන අතර, එමගින් නව යොවුන් වියේ පසුවන නෛරා සිය නිවසින් පැනගොස් [[රිෂිකේෂ්]]හි ජීවත් වන අයුරු නිරූපණය වේ. අක්ෂරා පූජාවක් සදහා රිෂිකේෂ් වෙත යන අතර ඒහිදි නෙෙරාව සොයාගනී. නෙෙරාව සොයා ගැනීමෙන් පසුව, කතාමාලාව තුළින් නොයෙකුත් හැලහැප්පීම් මධ්‍යයේ නෛතික්ගේ සේවක කාර්තික් සමග ඔහුගේ දියණිය වන නෛරා සහ ලේලිය වන ගයාත්‍රි තුන් කොන් ආදරයට පැටලෙන අයුරු ඉන් පැහැදිළි වේ. නෛරා සහ කාර්තික් එකිනෙකා කෙරෙහි හැඟීමකින් යුත් නමුත්, එය ප්‍රේමය දැයි ඔවුන් නොදනී. කාර්තික් තමන්ට පෙම් කරන බව නොදන්නා ගයූ සතුව ඔහු කෙරෙහි ඇත්තේ ඒක පාර්ශ්වික ප්‍රේමයකි. මීට අමතරව නෛතික් සහ ඔහුගේ සුළු සොහොයුරා වන නාමන් සමග ගැටෙයි. නාමන් ඔහුව පැහැරගෙන ගොස් රඳවාගෙන සිටින්නේ දින කිහිපයකින් මුදාහරින බව පවසමිනි. ලේඛන කිහිපයකට ඔහුගේ අත්සන ලබා ගැනීමෙන් පසුව, තමන්ට විරුද්ධ නොවන ලෙස ඔහු නෛතික්ට තර්ජනය කරන්නේ නැතහොත් ඔහුගේ පවුල විනාශ කරන බව පවසමිනි. නමුත්, පසුව ඔහුව පොලිසීය විසින් සිරභාරයට ගනු ලැබෙයි. නෛතික් සහ අක්ෂරා යලි හමුවන අතර, ප්‍රීතියෙන් කාලය ‍ගෙවති. මේ අතර ස්විට්සර්ලන්තයේ සිටින කාර්තික් නෛරාට විවාහ යෝජනාවක් ඉදිරිපත් කරයි. නමුත් නෛරා වික්ෂිප්තව සිටියි. මුලින් ඇය කාර්තික්ගේ යෝජනාව ප්‍රතික්ෂේප කරන අතර, කාර්තික් දැඩි කම්පනයට පත් වෙයි. කෙසේනමුත්, පසුව තමන් ඔහුට පෙම් කරන බව නෛරා වටහා ගනියි. ඇය මේ පිළිබඳ කාර්තික්ට පැවසීමට සැලසුම් කරයි‍. කෙසේනමුත්, ගයූ ද ඔහුට පෙම්කරන බව ඇයට දැනගන්නට ලැබෙයි. කාර්තික් සහ නෛරා එකිනෙකාට පෙම්කරන බව මිෂ්ති විසින් අක්ෂරා සහ නෛතික්ට දැනුම් දෙනු ලබයි. ගයූ සහ මිෂ්ති එක්ව කාර්තික් සහ නෛරාව එක් කරති. දිවාලි උත්සවයෙන් පසුව, නෛරා සහ කාර්තික් එකිනෙකාගේ ප්‍රේමය පාපොච්ඡාරණය කරති. සිය පවුලට වෛර කරන කාර්තික් ඔහුගේ පවුල පිළිබඳ කථා කිරීමට මැළි වේ. පසුව, ඔහුගේ සොයුරිය වන කිර්ති ඔහුගේ මාමා සහ නැන්දණිය සමග පැමිණෙයි. මේ අතර, අක්ෂරාගේ උපන් දින‍ය දවසේ සැමදෙනාම පූජාවක් සඳහා පිටත්ව යන අතර, මෝටර් රථ අනතුරකින් අක්ෂරා මියයයි. අනතුර සිදුවූ ස්ථානයේ බීමතින් තුවාල ලබා වැටී සිටි කාර්තික් දකින සිංහානියාවරු අනතුර සම්බන්ධයෙන් ඔහුට චෝදනා නගති. කාර්තික්ගේ පවුල කාර්තික් වෙනුවෙන් පෙනීසිටින අතර, ඔහුට සහාය දක්වයි. වැරදිකරු කාර්තික් නොවන බව්ත වෙනත් අයකු බවත් නෛරා සොයා ගනියි. කාර්තික්ගේ නිර්දෝෂීභාවය ඔප්පු කරන නෛරා සැබෑ වරදකරුවා අනාවරණය කරගනියි. ශෝකවන නෛතික්ව සනසන නෛරා යළි ඔහුගේ විශ්වාසය දිනාගැනීමට සමත් වෙයි. පවුල් දෙකම නෛරා සහ කාර්තික්ගේ විවාහයට අනුමතිය ලබා දේ. ඔවුහු විවාහය වෙනුවෙන් සූදානම් වෙති‍. නමුත් විවාහයට මඳකට පෙර, නෛරා සහ කාර්තික් මනිෂ් පිළිබඳ වාද කරන අතර, නෛරා අනතුරට ලක්ව අතුරුදන් වේ. කාර්තික් කම්පනයට පත්ව සිටියි.

==සමාන්තර කථා==
අක්ෂරා සහ නෛතික්ගේ කථාවට අමතරව, ඔවුන්ගේ සොහොයුරු සොහොයුරියන්ගේ කථා ද මෙම කතාමාලාව හැඩගැස්වීමට දායක වී ඇත. මෙහි පසුගිය කථාව නිර්මාණය වී ඇත්තේ නෛතික්ගේ සොයුරියන් වන නන්දිනී දහ රෂ්මි වටායි. මීට අමතරව මෙමගින් නෛතික්ගේ අර්ධ-සොයුරුසොයුරියන් ද නිරුපිත ය. අක්ෂරා-නායික් කථාපුවතට සමගාමීව වර්ෂා-ෂෞර්යාගේ කථාව ද මෙහි ගලා යයි. වර්ෂා යනු අක්ෂරාගේ හොඳම මිතුරියයි. ෂෞර්යා යනු අක්ෂරයාගේ වැඩිමහල් සොයුරා ය. මීට අමතරව කතාමාලාව තුළින් නක්ෂ් (2015–2016), කාර්තික් (2016–), නෛරා (2016–), ගයාත්‍රි &quot;ගයූ&quot; දියෝරා (2016–) සහ තාරා (2015–2016) ගේ ද කථාව නිරූපණය වේ. නක්ෂ් යනු නෛතික් සහ අක්ෂරාගේ පුත්‍රයායි. ගයූ යනු නිඛිල්-රෂ්මිගේ දියණියයි. (සමීර්ගේ සුළු දියණියයි) රෂ්මි සහ සමීර්ගේ මරණින් පසු, නෛතික් සහ අක්ෂරා ග්‍යූව හදාවඩා ගනිති. නෛරා (නක්ෂ් සහ ගයූට වඩා ලාබාල ය) යනු නෛතික් සහ අක්ෂරාගේ දියණියයි. කාර්තික් යනු නෛතික්ගේ සේවකයෙකි. ග්‍යූ සහ නෛරා ඔහුට පෙම් කරන අතර, ඔහුට කිසියම් රහසක් ඇති බව පෙනේ. තාරා යනු නක්ෂ් විසින් පෙර විවාහ ගිවිසගෙන සිටි තැනැත්තියයි. ඇය ඔහුව හැර යයි.

==චරිත නිරූපණය==
=== ප්‍රධාන චරිත===
* [[ශිවංගි ජෝෂි]], නෛරා නෛතික් සිංහානියා / නෛරා කාර්තික් ගොවෙන්කා ලෙස: නෛතික්-අක්ෂරාගේ දියණියයි. නක්ෂ්ගේ සොයුරියයි. කාර්තික්ගේ පෙම්වතිය සහ විවාහ ගිවිස ගත් තැනැත්තියයි. කෙෙරව් හා අක්ෂරාගේ මවයි(2016–) (ප්‍රධාන කාන්තා චරිතය)
* [[මොහ්සින් ඛාන් (නළුවා)|මොහ්සින් ඛාන්]], කාර්තික් මනිෂ් ගොවෙන්කා ලෙස: නෛරාගේ පෙම්වතා සහ විවාහ ගිවිස ගත් තැනැත්තායි. (2016–) (ප්‍රධාන පිරිමි චරිතය)
* [[විශාල් සිං (රූපවාහිනී නළුවා)|විශාල් සිං]], (නව නෛතික්) නෛතික් රාජ් ශේඛර් සිංහානියා ලෙස: රාජ් ශේඛර්-ගයාත්‍රි යන අයගේ පුත්‍රයායි. අක්ෂරාගේ සැමියායි. නක්ෂ්-නෛරාගේ පියායි. රෂ්මිගේ සොහොයුරායි. (2016–2018)
* [[කාංචි සිං]], ගයාත්‍රි නිඛිල් දියෝරා ලෙස: රෂ්මි-නිඛිල් යන අයගේ දියණියයි. නෛතික් සහ අක්ෂරා විසින් හදාගනු ලැබෙයි. (2016-2017)
* [[රිෂි දේව්]], (නව නක්ෂ්) නක්ෂ් නෛතික් සිංහානියා ලෙස: නෛතික්-අක්ෂරා‍ යන අයගේ පුත්‍රයායි. නෛරාගේ සොහොයුරායි. (2017-2018)
* [[මොහේනා සිං]], කිර්ති මනිෂ් ගොවෙන්කා / කාර්තික්ගේ සොයුරිය ලෙස (2016–)

===ආවර්තී චරිත===
* [[සංදීප් මෙහ්තා]], රාජ් ශේඛර් සිංහානියා ලෙස; මහේන්ද්‍ර ප්‍රතාප්ගේ සොහොයුරායි. ගයාත්‍රි-දේව්‍යාණි යන අයගේ සැමියායි. නෛතික්-රෂ්මිගේ පියායි. (2009–)
* [[ක්ෂිතී ජෝග්]], දේව්‍යාණි රාජ් ශේඛර් සිංහානියා ලෙස: රාජ් ශේඛර්ගේ දෙවන භාර්යාවයි. සුරේෂ්ගේ හිටපු බිරිඳයි. නාමන්-මුස්කාන් යන අයගේ මෑණියන් ය. (2014–)
* [[මේධා සම්බට්කාර්]], කාවේරි මහේන්ද්‍ර ප්‍රතාප් සිංහානියා ලෙස: මහේන්ද්‍ර ප්‍රතාප්ගේ භාර්යාවයි. නන්දිනීගේ මෑණියන් ය. (2009–)
* [[පාරුල් චෞහාන්]], සුවර්ණා මනිෂ් ගොවෙන්කා ලෙස: කාර්තික්ගේ සුළු මවයි. (2016–)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yeh Rishta Kya Kehlata Hai: Parul Chauhan &amp; Sandeep Rajora to enter Star Plus show!|url=http://www.india.com/showbiz/yeh-rishta-kya-kehlata-hai-parul-chauhan-sandeep-rajora-to-enter-star-plus-show-1557993/|work=India.com|date=14 October 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[සචින් ත්‍යාගි]], මනිෂ් ගොවෙන්කා ලෙස: කාර්තික්ගේ පියායි. (2016–)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Sachin Tyagi in 'Yeh Rishta...'|url=http://timesofindia.indiatimes.com/tv/news/hindi/Sachin-Tyagi-in-Yeh-Rishta-/articleshow/55579098.cms|work=The Times of India|date=24 November 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[අංශුල් පාණ්ඩේ]], නාමන් රාජ් සිංහානියා ලෙස: සුරේෂ්-දේව්‍යාණිගේ පුත්‍රයායි. රාජ්ගේ සුළු පුත්‍රයායි. මුස්කාන්ගේ සොහොයුරායි. කරිෂ්මාගේ සැමියායි. මිෂ්තිගේ පියායි. (2014–)
* [[ප්‍රියංකා උධ්වානි]], කරිෂ්මා නාමන් සිංහානියා ලෙස: නාමන්ගේ භාර්යාවයි. මිෂ්තිගේ මෑණියන් ය. (2014–)
* [[ආර්ණා ෂර්මා]], මිෂ්ති නාමන් සිංහානියා ලෙස: නාමන්-කරිෂ්මාගේ දියණියයි. (2015–)
* [[පූජා ජෝෂි]], වර්ෂා ෂෞර්යා මහේෂ්වරි ලෙස: අක්ෂරා‍ගේ හොඳම මිතුරියයි. ෂෞර්යාගේ භාර්යාවයි. අනන්‍යාගේ මෑණියන් ය. (2009–)
* [[යෂ් ගේරා]], ෂෞර්යා විෂම්භර්නාත් මහේෂ්වරි ලෙස: රාජ්ශ්‍රී-විෂම්භර්නාත්ගේ පුත්‍රයායි. අක්ෂරාගේ සොහොයුරායි. වර්ෂාගේ සැමියායි. අනන්‍යා-කුහුගේ පියායි. (2013–)
* [[අක්ෂයා නායික්]], අනන්‍යා රන්වීර් ෂර්මා ලෙස: වර්ෂා-ෂෞර්යාගේ දියණියයි. රන්වීර්ගේ භාර්යාවයි. (2015–)
* [[අර්ජුන් කෝලි]], රන්වීර් ෂර්මා ලෙස: අනන්‍යාගේ සැමියායි. (2016–)
* [[සංජීව් සෙත්]], විෂම්භර්නාත් මහේෂ්වරී ලෙස: භෛරවිගේ පුත්‍රයායි. ඕම්කාන්ත්ගේ සොයුරායි. රාජශ්‍රීගේ සැමියායි. අක්ෂරා-ෂෞර්යාගේ පියායි. (2009–)
* [[ලතා සභර්වාල්]], රාජ්ශ්‍රී විෂම්භර්නාත් මහේෂ්වරී ලෙස: නානිගේ දියණියයි. රතන්ගේ සොහොයුරියයි. විෂම්භර්නාත්ගේ භාර්යාවයි. අක්ෂරා-ෂෞර්යාගේ මෑණියන් ය. (2009–)
* [[නීලිමා තද්දෙපල්ලි]], සුනෛනා ඕම්කාර්නාත් මහේෂ්වරී ලෙස: අක්ෂරාගේ නැන්දණියයි. ඕම්කාර්ගේ භාර්යාවයි. අංශුමාන්ගේ මෑණියන් ය. (2009–)
* [[විනීතා මලික්]], භෛරවි මහේෂ්වරී ලෙස: විෂම්භර්නාත්-ඕම්කාන්ත්ගේ මෑණියන් ය. අක්ෂරා-ෂෞර්යා-අංෂුමාන්ගේ මිත්තණියයි. (2009–)
* [[නිධි උත්තම්]], නන්දිනී මෝහිත් අගර්වාල් ලෙස: කාවේරි-මහේන්ද්‍ර ප්‍රතාප්ගේ දියණියයි. මෝහිත්ගේ භාර්යාවයි. යෂ්-අන්මෝල්ගේ මෑණියන් ය. (2009–)
* [[ශාමික් අබ්බාස්]], මෝහිත් අගර්වාල් ලෙස: නෛතික්ගේ හොඳම මිතුරායි. නන්දිනීගේ සැමියායි. රුක්මිණිගේ පුත්‍රයායි. යෂ්-අන්මෝල්ගේ පියායි. (2015–)
* සංචිත් ෂර්මා, යෂ් මෝහිත් අගර්වාල් ලෙස: නන්දිනී-මෝහිත්ගේ පුත්‍රයායි. අන්මෝල්ගේ සොහොයුරායි. රෝස්ගේ සැමියායි. (2015–)
* [[සිපෝරා සූට්වෙල්]], රෝස් යෂ් අගර්වාල් ලෙස: යෂ්ගේ භාර්යාවයි. (2016–)
* [[කරන් පහ්වා]], අන්මෝල් මෝහිත් අගර්වාල් ලෙස: නන්දිනී-මෝහිත්ගේ පුත්‍රයායි. යෂ්ගේ සොහොයුරායි. (2016–)
* [[සුනීතා රාඕ]], රුක්මිණී අගර්වාල් ලෙස: මෝහිත්ගේ මෑණියන් ය. (2010–)
* [[යාමිනි මක්වානා]], කුහු ෂෞර්යා මහේෂ්වරි ලෙස: ෂෞර්යා-ස්නේහාගේ දියණියයි.
* [[ස්වාති චිට්නිස්]], සුහාසිනී ගොවෙන්කා ලෙස: කාර්තික්ගේ මිත්තණියයි. (2016–)
* [[අලි හසන් (නළුවා)|අලි හසන්]], අඛිලේෂ් ගොවේනකා ලෙස: කාර්තික්ගේ මාමණ්ඩියි. (2016–)
* ශිල්පා රයිසාදා, සුරේඛා ගොවෙන්කා ලෙස: කාර්තික්ගේ නැන්දණියයි. (2016–)
* නුපූර් ජෝෂි, සෞම්‍යා මනීෂ් ගොවෙන්කා: කාර්තික් සහ කිර්තිගේ මෑණියන් ය. මනිෂ්ගේ පළමුවන භාර්යාවයි. (2016-)
* මෝහිත් ෂර්මා, ආදිත්‍ය ලෙස: කිර්තිගේ සැමියායි. (2017-)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yeh Rishta Kya Kehlata Hai: Naira to get kidnapped by Aditya in the show - Bollywoodlife|url=http://www.bollywoodlife.com/news-gossip/yeh-rishta-kya-kehlata-hai-naira-to-get-kidnapped-by-aditya-in-the-show/|date=20 January 2017}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
{{div col end}}

===හිටපු චරිත===
{{div col}}
*[[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]], අක්ෂරා නෛතික් සිංහානියා ලෙස: විෂම්භර්-රාජ්ශ්‍රීගේ දියණියයි. නෛතික්ගේ භාර්යාවයි. නක්ෂ්-නෛරාගේ මෑණියන් ය. (හිටපු ප්‍රධාන කාන්තා චරිතය) (2009–2016) (මියගිය චරිතයකි)
* [[කරන් මෙහ්රා]], නෛතික් රාජ් ෂේඛර් සිංහානියා ලෙස: ගයාත්‍රි-රාජ්ගේ පුත්‍රයායි. අක්ෂරාගේ සැමියායි. නක්ෂ්-නෛරාගේ පියායි. (හිටපු ප්‍රධාන පිරිමි චරිතය) (2009–2016)
* [[රෝහන් මෙහ්රා]], නක්ෂ් නෛතික් සිංහානියා ලෙස: අක්ෂරා-නෛතික්ගේ පුත්‍රයායි. නෛරාගේ සොහොයුරායි. නයනතාරාගේ හිටපු පෙම්වතායි. (2015–2016)
* [[අෂ්නූර් කොවුර්]], ලාබාල නෛරා නෛතික් සිංහානියා ලෙස: නෛතික්-අක්ෂරාගේ දියණියයි. (2015–2016)
* [[ශිවංශ් කෝටියා]], ලාබාලා නක්ෂ් නෛතික් සිංහානියා ලෙස: නෛතික්-අක්ෂරාගේ පුත්‍රයායි. (2012–2015)
* බානි, බිළිඳු නක්ෂ් නෛතික් සිංහානියා ලෙස: නෛතික්-අක්ෂරාගේ පුත්‍රයායි. (2010–2012)
* මිෂ්කා ජායින්, නෛරා නෛතික් සිංහානියා බිළිඳිය: නෛතික්-අක්ෂරාගේ දියණියයි. (2015)
* [[උමාන්ග් ජායින්]], තාරා සිං ශෙඛාවත් ලෙස: නක්ෂ්ගේ හිටපු විවාහ ගිවිසගත් තැනැත්තියයි. (2015–2016)
* ඒතර් හබිබ්, ෂෞර්යා විෂම්භර්නාත් මහේෂ්වරී ලෙස: අක්ෂරාගේ සැමියායි. රාජ්ශ්‍රීගේ පුත්‍රයායි. (2009–2013) (ප්‍රතිස්ථාපිත)
* [[නේහා සරූපා]], රශ්මි සමීර් දේසායි ලෙස: ගයාත්‍රි-රාජ්ගේ දියණියයි. නෛතික්ගේ සොහොයුරියයි. නිඛිල්-සමීර්ගේ භාර්යාවයි. ගයූගේ මෑණියන් ය. (2009–2016) (මියගිය)
* [[මෂෙර් සායිඩ්]], සමීර් දේසායි ලෙස: රශ්මිගේ දෙවන සැමියායි. (2015)
* [[සොනාලි වර්මා]], ගයාත්‍රි රාජ් ශේඛර් සිංහානියා ලෙස: රාජ්ගේ පළමු භාර්යාවයි. නෛතික්-රශ්මිගේ මෑණියන් ය. අක්ෂරාගේ නැන්දණියයි. නක්ෂ්-නෛරාගේ මිත්තණියයි. (2009–2013) (මියගිය)
* [[සංජේ ගාන්ධි]]/[[අභිජීත් ලහ්රි]], මහේන්ද්‍ර ප්‍රතාප් සිංහානියා (දාදාජි) ලෙස: කාවේරිගේ සැමියායි. නන්දිනීගේ පියායි. නෛතික්ගේ මාමණ්ඩියයි. (2009–2015) (මියගිය)
* [[මනු මලික්]], ඕම්ක්‍රාන්ත් මහේෂ්වරී ලෙස: අක්ෂරාගේ මාමණ්ඩියයි. සුනෛනාගේ සැමියායි. අංශුමාන්ගේ පියායි. (2009–2016)
* [[අමන් ෂර්මා]]/[[ධීරාජ් ගුම්බාර්]], අංශුමාන් ඕම්ක්‍රාන්ත් මහේෂ්වරී ලෙස: අක්ෂරාගේ ඥාති සොහොයුරායි. ජස්මීත්ගේ සැමියායි. (2009–2015)/(2015–2016)
* [[ශිරින් සේවානි]], ජස්මීත් අංශුමාන් මහේෂ්වරී ලෙස: අංශුමාන්ගේ භාර්යාවයි. (2014–2016)
* [[ආලෝක් නාත්]], චන්ද්‍රභාන් සිං ශෙඛාවත් ලෙස: තාරාගේ මුත්තණුවන් ය. (2015–2016)
* [[අමල් සෙහ්රාවත්]], සංග්‍රාම් සිං ශෙඛාවත් ලෙස: තාරාගේ සොයුරායි. (2015–2016)
* [[ශිවම් අගර්වාල්]], ආදිත්‍ය සිං ශෙඛාවත් ලෙස: තාරාගේ සොහොයුරෙකි. (2015–2016)
* [[වෛශාලි තක්කර්]], සංජානා ලෙස: නක්ෂ්ගේ මිතුරියකි‍. (2015–2016)
* [[ඛුෂ්මීත් ගිල්]], නන්නු අංශුමාන් මහේෂ්වරී ලෙස: අංශුමාන්‍-ජස්මීත්ගේ පුත්‍රයායි. (2015–2016)
* [[නවිකා කෝටියා]], ප්‍රේමා සිංහානියා ලෙස: වැඩුණු චික්කි (2013)
* [[රීම් ෂෙයික්]], ලාබාල ප්‍රේමා සිංහානියා ලෙස (චික්කි): සිංහානියාගේ හදාගත් දියණියයි. (2012)
* [[සරිනා රෝෂන් ඛාන්]], මුස්කාන් ආලෝක් අවස්ති ලෙස: නාමන්ගේ සොයුරියයි. (2014–2015)
* [[අමිත් දෝලාවත්]], ආලෝක් අවස්ති ලෙස: මුස්කාන්ගේ සැමියායි. (2009, 2014–2015)
* [[අශිෂ් කපූර්]], නිඛිල් රාජේන්ද්‍ර දියෝරා ලෙස: රශ්මිගේ හිටපු පෙම්වතායි. (2011–2012)
* [[රාකේෂ් දීවානා]], මහාරාජ් ලෙස: සිංහානියාවරුන්ගේ හිටපු කෝකියායි. (2009–2014)
* රෝෂන් ඛාන්, ගෝපි දාදි ලෙස: භෛරවිගේ මිතුරියයි. (2009–2014)
* [[අලි මර්චන්ට්]], ඍතුරාජ් ලෙස: නෛතික්ගේ ඥාති ‍සොහොයුරෙකි. (2009)
* [[ප්‍රීති ෂර්මා]], බින්දියා ලෙස (2009)
* [[අමර්දීප් ජා]], ශංකරි ලෙස: අක්ෂරාගේ මගුල් කපුවායි. (2009–2016)
* [[චාරු අසෝපා]], ස්නේහා ලෙස: නෛතික්ගේ සේවිකාවකි. කුහුගේ මෑණියන් ය. (2010)
* [[අනුරාග් නිගම්]], අංකිත් ලෙස (2013)
* [[උර්මිලා ෂර්මා]], රුක්මිණී අගර්වාල් ලෙස (2009–2010)
* [[අල්පේශ් ගෙහ්ලොත්]], සමාර් ලෙස (2012)
* [[ආනන්ද් මානි]], භාජින්දර් සිං ලෙස: ම‍හේෂ්වරිගේ සේවකයෙකි. (2009–2012)
* [[සුනීතා රාජ්වාර්]], ධානියා භාජින්දර් සිං ලෙස: භාජින්දර්ගේ භාර්යාවයි. (2009–2012)
* [[අකාන්ක්ෂා කපිල්]], අන්තරා ලෙස: නෛතික්ට පෙම්කරයි. (2012)
* භුවන් චොප්රා, රතන් ලෙස
* නේහා සේජල්, පායල් ලෙස
* දිව්‍යා භාත්නගර්, ගුලාබූ ලෙස (2009–2015)
* සොනාල් ශ්‍රීවාස්ථව, ජූහි ලෙස
* [[ශීතල් තිවාරි]], සුකන්‍යා ලෙස: නෛරාගේ මිතුරියකි. (2016) (මියගිය)
* [[වීණා ජග්තප්]], නිශා සිං සෙඛාවත් ලෙස (2016)
* [[සුසෑන් බර්නර්ට්]], මාර්තා ලෙස: රෝස්ගේ මෑණියන් ය. (2016)
* [[ෆහාඩ් අලි]], විවාන් ලෙස: ගයූගේ පාසල් මිතුරෙකි. (2016)

{{div col end}}

===විශේෂ නිරූපණයන්===
{{div col}}
* [[ශ්වේතා තිවාරි]] (2009)
* [[සාරා ඛාන් (රූපවාහිනී නිළිය)|සාරා ඛාන්]] (2009)
* [[කින්ෂුක් මහාජාන්]] (2009)
* [[අනුප්‍රියා කපූර්]] (2010)
* [[නේහා සර්ගම්]] (2010)
* [[පූජා ගෝර්]] (2010)
* [[සනායා ඉරානි]] (2011)
* [[සෞම්‍යා සෙත්]] (2011)
* [[අනාස් රෂිඩ්]] (2012)
* [[නීලු වඝේලා]] (2012)
* [[ආමිර් ඛාන්]] (2012)
* [[ප්‍රීති සහ පින්කි]] (2014)
* [[හිබා නවාබ්]] (2015)
* [[දීපිකා සිං]] (2012, 2016)
* [[බාද්ෂා]] (2017)&lt;ref&gt;{{cite news|title=Yeh Rishta Kya Kehlata Hai Kaartik and Naaira Marriage Sangeet Badshah Performance - Jansatta|url=http://www.jansatta.com/entertainment/yeh-rishta-kya-kehlata-hai-kaartik-and-naaira-marriage-sangeet-badshah-performance/233477/|date=20 January 2017}}&lt;/ref&gt;
{{div end}}

==හරස් මාරු==
''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ'' කතාමාලාවේ වෙනත් වැඩසටහන් හා සම්බන්ධ හරස්මාරු කථාංග ගණනාවක් දක්නට ලැබෙයි. 2009දී, මෙම කතාමාලාව ''[[සප්නා බාබුල් කා...බිදායි]]'' සමග සම්බන්ධ කෙරිණි. 2012දී, කතාමාලාව ''දියා ඕර් බාති හම්'' කතාමාලාව සමග හරස්මාරු කථාංගයක් සහිත විය. 2016දී, ''[[දියා ඕර් බාති හම්]]''හි ප්‍රධාන නිළිය වන [[දීපිකා සිං]] මෙහි පෙනී සිටියා ය.

==පිළිගැනීම සහ බලපෑම==
මෙම කතාමාලාව [[ඉන්දියානු රූපවාහිනිය]] තුළ වඩාත්ම සම්මාන ලත් වැඩසටහනක් වන අතර, ඉන්දියාවේ දීර්ඝතම කාලයක් විකාශය වන කතාමාලවක් ද වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://awardsreceivedbyindianserials.weebly.com/yeh-rishta-kya-kehlata-hai.html|title=Yeh Rishta Kya Kehlata Hai|accessdate=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

[[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]] 'Power of 49' වැඩසටහනට සහභාගී වූ අතර මෙහි දී සෝප් ඔපෙරා නළුනිළියෝ කාන්තාවන් ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීමට පෙළඹවීම සිදුකළහ.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.thehindu.com/features/metroplus/the-power-of-a-vote/article5896148.ece|title=The power of a vote|author=SUBHA J. RAO|date=|work=The Hindu|accessdate=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

ෂෝමා මුන්ෂි පැවසූයේ මෙම වැඩසටහන &quot;සිරල සහ අතිශයින් භාවාත්මක අන්තර්ගතයකින්&quot; සමන්විත බවයි. මෙය විශාල සංයුක්ත පවුල් සම්ප්‍රදායයන් පිළිබඳ ඓතිහාසික සම්ප්‍රදාය තුළ කාන්තා චරිත ගොඩනගා තිබීම පිළිබඳ පැසසුමට ලක් විය.&lt;ref&gt;{{cite book |url=https://encrypted.google.com/books?id=agw0m5m9oS8C&amp;pg=PA223&amp;lpg=PA223&amp;dq=%22shoma+munshi%22+%22yeh+rishta%22&amp;source=bl&amp;ots=tRkdjuYuX_&amp;sig=W6xTEUrsBsOCFaZbQk1oJOqpcvo&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=dLR8VI5njamiBJWOgNAO&amp;ved=0CC0Q6AEwAg#v=onepage&amp;q=%22shoma%20munshi%22%20%22yeh%20rishta%22&amp;f=false|title=Prime Time Soap Operas on Indian Television|author=|date=|work=google.com|accessdate=12 September 2015}}&lt;/ref&gt;

==අනුවර්තන==
මෙම කතාමාලාව [[උර්දු 1]] නාළිකාව සහ ස්ටාර් ප්ලස් සහෝදර නාළිකාවක් වන [[ස්ටාර් උත්සව්]] තුළ විකාශය වේ. මෙම කතාමාලාව එදාමෙදා තුර [[පාකිස්ථානය]] තුළ විකාශය වූ ඉන්දියානු කතාමාලා අතර ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් හිමිකරගෙන තිබේ.&lt;ref name=&quot;YRKKH no.1 in Pakistan&quot;&gt;{{cite web|url=http://trpofindianshowsinpakistan.weebly.com/week-46-2015.html|title=Week 46 (2015)- TRP of Indian Serials in Pakistan|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt; මෙම වැඩසටහන තෙවරක් හෝ සිව්වරක් අභිබවා යාමට [[ජියෝ කහානි]] නාළිකාවෙන් විකාශය වූ [[කුම්කුම් භාග්‍යා]] කතාමාලාව සමත් වුව ද,&lt;ref name=&quot;KKB beats YRKKH in Pak&quot;&gt;{{cite web|url=http://trpofindianshowsinpakistan.weebly.com/week-35-2015.html|title=Week 35 (2015)- TRP of Indian Serials in Pakistan|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt; මේ වනවිටම යළි පළමු ස්ථානය හිමි කරගැනීමට මෙය සමත්ව සිටියි. මෙය පකිස්ථානය තුළ වාර්තාගත ඉහළම TRP අගයයක් වාර්තා කළ වැඩසහෙන් අතුරින් එකක් ද වේ.&lt;ref name=&quot;YRKKH highest TRP in Pakistan&quot;&gt;{{cite web|url=http://trpofindianshowsinpakistan.weebly.com/week-1-2015.html|title=Week 1 (2015)- TRP of Indian Serials in Pakistan|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;

==සම්මාන==

'''''[[ස්ටාර් පරිවාර් සම්මාන]]'''''

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! වර්ෂය !! ප්‍රවර්ගය !! යෝජිතයා !! ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;10&quot; | '''2009'''
| ''ප්‍රියතම මා''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[සොනාලි වර්මා]]
| rowspan=&quot;10&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;2009 STAR Parivaar Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://awardsandwinners.com/category/star-parivaar-awards/2009/|title=2009 Star Parivaar Awards|publisher=awardsandwinners.com|accessdate=11 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ප්‍රියතම දේව්රාණි''
|-
| ''ප්‍රියතම නායා සදස්‍යා (පිරිමි)''
| [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම නායා සදස්‍යා (කාන්තා)''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
|-
| ''ප්‍රියතම යෝග්‍ය ජෝඩි''
| [[හිනා ඛාන්]] – [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම බසර්ග්''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[විනීතා මලික්]]
|-
| ''ප්‍රියතම සාස්''
|-
| ''ප්‍රියතම භාභි''
| [[පූජා ජෝෂි]]
|-
| ''ප්‍රියතම ජේතනි''
| [[මේධා සම්බුත්කාර්]]
|-
| ''SPL ගෞරව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| rowspan=&quot;7&quot; | '''2010'''
| ''ප්‍රියතම බේටි''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;7&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;2010 STAR Parivaar Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://awardsandwinners.com/category/star-parivaar-awards/2010/|title=2010 Star Parivaar Awards|publisher=awardsandwinners.com|accessdate=11 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ප්‍රියතම පත්නි''
|-
| ''ප්‍රියතම මා''
| [[ලතා සභර්වාල්]]
|-
| ''ප්‍රියතම පිතා''
| [[සංජීව් සෙත්]]
|-
| ''ප්‍රියතම ජේතනි''
| [[මේධා සම්බුත්කාර්]]
|-
| ''ප්‍රියතම පවුල''
| ''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ''
|-
| ''SPL ගෞරව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''2011'''
| ''ප්‍රියතම භාභි''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;6&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;2011 STAR Parivaar Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://awardsandwinners.com/category/star-parivaar-awards/2011/|title=2011 Star Parivaar Awards|publisher=awardsandwinners.com|accessdate=11 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''වඩාත් ජේත්තුකාර සදස්‍යා (කාන්තා)''
|-
| ''ප්‍රියතම පති''
| [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම සසුර්''
| [[සංජීව් සෙත්]]
|-
| ''ප්‍රියතම ජෝඩි''
| [[හිනා ඛාන්]] – [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot; | '''2012'''
| ''ප්‍රියතම බේටි''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;5&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;2012 STAR Parivaar Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://awardsandwinners.com/category/star-parivaar-awards/2012/|title=2012 Star Parivaar Awards|publisher=awardsandwinners.com |accessdate=11 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''වඩාත් ජේත්තුකාර නිළිය''
|-
| ''ප්‍රියතම බේටා''
| [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම සසුර්''
| [[සංජීව් සෙත්]]
|-
| ''ප්‍රියතම භාභි''
| [[පූජා ජෝෂි]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''2013'''
| ''ප්‍රියතම භාභි''
| rowspan=&quot;2&quot; | [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;6&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;2013 STAR Parivaar Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://awardsandwinners.com/category/star-parivaar-awards/2013/|title=2013 Star Parivaar Awards|publisher=awardsandwinners.com|accessdate=11 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ප්‍රියතම පත්නි''
|-
| ''ප්‍රියතම පිතා''
| [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම චෝටා සදස්‍යා''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
|-
| ''ප්‍රියතම භාභි''
| [[පූජා ජෝෂි]]
|-
| ''කථාංග 1000 සම්පූර්ණ කිරීම වෙනුවෙන් වන SPL සඳහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| rowspan=&quot;4&quot; | '''2014'''
| ''ප්‍රියතම මා''
| rowspan=&quot;1&quot; | [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;4&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;2014 STAR Parivaar Awards&quot;&gt;{{cite web|url=http://awardsandwinners.com/category/star-parivaar-awards/2014/|title=2014 Star Parivaar Awards|publisher=awardsandwinners.com|accessdate=11 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ප්‍රියතම පවුල''
| ''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ''
|-
| ''ප්‍රියතම පිතා''
| [[කරන් මෙහ්තා]]
|-
| ''ප්‍රියතම චෝටා සදස්‍යා''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot; | '''2015'''
| ''ප්‍රියතම මා''
| rowspan=&quot;1&quot; | [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;6&quot; {{won}}&lt;ref name=&quot;2015 STAR Parivaar Awards&quot;&gt;{{cite web|url=https://tellyreviews.com/2015/06/14/star-parivaar-awards-2015-on-14th-june-2015-winners-list-and-events-snapshot/|title=Star Parivaar Awards 2015 on 14th June 2015 – Winners List and Event's Snapshot|publisher=tellyreviews.com|accessdate=11 May 2016}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''ප්‍රියතම භාභි''
| [[පූජා ජෝෂි]]
|-
| ''ප්‍රියතම පති''
| [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම නායා සදස්‍යා (පිරිමි)''
| [[රෝහන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම සසුර්''
| [[සංදීප් මෙහ්තා]]
|-
| ''දීර්ඝතම විකාශය වන වැඩසටහන වෙනුවෙන් වන SPL සඳහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| '''2016'''
| ''ප්‍රියතම චෝටා සදස්‍යා''
| [[අෂ්නූර් කොවුර්]]
| {{won}}
|}

'''''නිව් ටැලන්ට් සම්මාන'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|'''2009'''
| ''හොඳම නිළිය''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}} &lt;ref name=NTA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/new-talent-awards.html/|title=New Talent Awards - Indian Award Shows Information|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''වඩාත් ප්‍රාපේක්ෂ නළුවා''
| [[කරන් මෙහ්තා]]
|-
| ''වඩාත් ප්‍රාපේක්ෂ නව වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|}

'''''[[ඉන්දියානු රූපවාහිනී ඇකඩමි සම්මාන]]'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;4&quot;|'''2009'''
| ''හොඳම නිළිය-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;4&quot; {{won}} &lt;ref name=ITAA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/indian-television-academy-awards.html|title=Indian Television Academy Awards - Indian Award Shows Information|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''හොඳම නළුවා-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)''
| [[කරන් මෙහ්තා]]
|-
| ''හොඳම මාලා-නාට්‍යය (ජනප්‍රිය)''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''හොඳම වස්ත්‍ර''
| රිතු දියෝරා
|-
| rowspan=&quot;4&quot;|'''2010'''
| ''හොඳම නිළිය-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;4&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITAA&quot;/&gt;
|-
| ''හොඳම අධ්‍යක්ෂණය''
| නීරාජ් බාලියාන්
|-
| ''හොඳම මාලා-නාට්‍යය (ජූරියේ)''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''ITA ලුළි ගෞරවය''
| '''යේ රිෂ්තා සහ බිදායි'''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|'''2011'''
| ''හොඳම අධ්‍යක්ෂණය'''
| නීරාජ් බාලියාන්
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITAA&quot;/&gt;
|-
| ''GR8! වෘන්දීය චරිත නිරූපණය''
| ''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ කණ්ඩායම''
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|'''2012'''
| ''හොඳම නිළිය-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITAA&quot;/&gt;
|-
| ''හොඳම අධ්‍යක්ෂණය''
| නීරාජ් බාලියාන්
|-
| ''හොඳමාලා-නාට්‍යය (ජනප්‍රිය)''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|'''2013'''
| ''හොඳම නිළිය-නාට්‍ය (ජනප්‍රිය)''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;5&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITAA&quot;/&gt;
|-
| ''සහාය චරිතයක හොඳම නිළිය (නාට්‍ය)''
| [[සොනාලි වර්මා]]
|-
| ''හොඳම මාලා-නාට්‍යය (ජනප්‍රිය)''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''හොඳම ළමා ශිල්පියා''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
|-
| ''හොඳම සංගීත නිර්මාණකරණය''
| නවීන්
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|2015&quot;
| ''ජනප්‍රිය තේරීම නිළිය''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITAA&quot;/&gt; 
|-
| ''ජනප්‍රිය තේරීම නළුවා''
| [[කරන් මල්හෝත්‍රා]]
|-
|}

'''''[[ඉන්දියන් ටෙලි සම්මාන]]'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;4&quot;|'''2009'''
| ''හොඳම නැවුම් මුහුණ (ජනප්‍රිය)''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;4&quot; {{won}} &lt;ref name=ITA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/indian-telly-awards.html|title=Indian Telly Awards - Indian Award Shows Information |publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රියම චරිත නිරූපණ වෘන්දය''
| ''යේ රිෂ්තා කයා කෙහ්ලාතා හේ''
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රියම මාලා නාට්‍යය''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''හොඳම වස්ත්‍ර නිර්මාණය''
| රිතු දියෝරා
|-
| rowspan=&quot;5&quot;|'''2010'''
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය ප්‍රධාන චරිතයක නිළිය''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;5&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITA&quot;/&gt;
|-
| ''සහාය චරිතයක හොඳම නළුවා - නාට්‍ය (ජූරියේ)''
| [[සංජීව් සෙත්]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය දිනපතා කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රියම චරිත නිරූපණ වෘන්දය''
| ''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ''
|-
| ''හොඳම අධ්‍යක්ෂණය''
| [[ජායි කල්රා]] සහ රාම් පාණ්ඩේ
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|'''2012'''
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය සන්තතික රූපවාහිනී කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ITA 2012 Winners&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.media247.co.uk/bizasia/indian-telly-awards-2012-winners|title=Indian Telly Awards 2012: Winners |publisher=media247.co.uk|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''හොඳම අධ්‍යක්ෂණය''
| [[ජායි කල්රා]]
|-
| rowspan=&quot;6&quot;|'''2013'''
| ''හොඳම තිරයේ යුවළ (විචාරක)''
| [[හිනා ඛාන්]] සහ [[කරන් මෙහ්රා]]
| rowspan=&quot;6&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITA&quot;/&gt;
|-
| ''සහාය චරිතයක හොඳම නළුවා - නාට්‍ය (විචාරක)''
| අභිජීත් ලාහිරි
|-
| ''වසරේ හොඳම රූපවාහිනී වැඩස‍ටහන''
| rowspan=&quot;3&quot;|[[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''සමාජ පිණිවිඩයක් සහිත වඩාත් ජනප්‍රියම වැඩසටහන''
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රියම සන්තතික රූපවාහිනී වැඩසටහන''
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය ළමා ශිල්පියා''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|'''2014'''
| ''වඩාත් ජනප්‍රියම ළමා ශිල්පියා''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ITA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Telly Awards 2014&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.pinkvilla.com/tvtags/indian-telly-awards-2014/indian-telly-awards-2014-and-winners-are|title=Indian Telly Awards 2014 – And the winners are…|publisher=pinkvilla.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Telly Awards Winners 2014&quot;&gt;{{cite web|url=http://indiatellytalkies.com/13th-indian-telly-awards-2014-winners-list/|title=13th Indian Telly Awards 2014 – Winners List|publisher=indiantellytalkies.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රියම මාලා නාට්‍යය''
| rowspan=&quot;2&quot;|[[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය සන්තතික රූපවාහිනී වැඩසටහන''
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|'''2015'''
| ''හොඳම චරිත නිරූපණ වෘන්දය''
| ''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ''
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;ITA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ITA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Indian Telly Awards 2015&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.indicine.com/movies/bollywood/indian-telly-awards-2015-winners-list/|title=Indian Telly Awards 2015 – Winners List|publisher=indicine.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''සහාය චරිතයක වඩාත් ජනප්‍රියම නළුවා''
| [[රෝහන් මෙහ්රා]]
|}

'''''[[කලාකාර් සම්මාන]]'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|'''2010'''
| ''හොඳම නවක නිළිය''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}} &lt;ref name=KA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/kalakar-awards.html|title=Kalakar Awards - Indian Award Shows Information|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''හොඳම නවක නළුවා''
| [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''හොඳම රූපවාහිනී කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|'''2013'''
| ''හොඳම රූපවාහිනී නිළිය''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;KA&quot;/&gt;
|-
| ''හොඳම රූපවාහිනී කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| '''2014'''
| ''හොඳම අංග-රචනා ශිල්පියා''
| පාන්ධරි ජුකර්
| {{won}} &lt;ref name=&quot;KA&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|'''2015'''
| ''හොඳම නිළිය''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;KA&quot;/&gt;
|-
| ''ප්‍රියතම රූපවාහිනී වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|'''2016'''
| ''රූපවාහිනියේ හොඳම නැගී එන තරුව''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;KA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kalakar Awards 2016&quot;&gt;{{cite news |url=http://www.ibtimes.co.in/kalakar-awards-radhika-madan-yeh-rishta-kya-kehlata-hai-actors-bag-prestigious-awards-photo-664473|title=Kalakar Awards: Radhika Madan, 'Yeh Rishta Kya Kehlata Hai' actors bag prestigious awards [PHOTO]|newspaper=IBTimes|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''හොඳම රූපවාහිනී නළුවා (පිරිමි)''
| [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''හොඳම රූපවාහිනී කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|}

'''''[[ලයන්ස් ගෝල්ඩ් අවෝඩ්ස්]]'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|'''2010'''
| ''හොඳම රූපවාහිනී කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}} &lt;ref name=LGA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/lions-gold-awards.html|title=Lions Gold Awards - Indian Award Shows Information|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|'''2013'''
| ''හොඳම රූපවාහිනී කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;LGA&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|'''2015'''
| ''හොඳම රූපවාහිනී කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;LGA&quot;/&gt;
|-
| ''හොඳම රූපවාහිනී ළමා නළුවා''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|'''2016'''
| ''සහායක චරිතයක හොඳම රූපවාහිනී නිළිය''
| [[ලතා සභර්වාල්]]
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;LGA&quot;/&gt;
|-
| ''හොඳම රූපවාහිනී නළුවා (ජනප්‍රිය)''
| [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''හොඳම රූපවාහිනී කතාමාලාව (ප්‍රබන්ධ)''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
|}

'''''[[ස්ටාර් ගිල්ඩ් සම්මාන]]'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|'''2009'''
| ''හොඳම රූපවාහිනී කථාපුවත (ප්‍රබන්ධ)''
| [[සබා මුම්ටාස්]]
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}} &lt;ref name=SGA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/apsarastar-guild-awards.html|title=Apsara/Star Guild Awards - Indian Award Shows Information|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt;
|-
| '''2010'''
| ''වසරේ හොඳම රූපවාහිනී වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| {{won}} &lt;ref name=&quot;SGA&quot;/&gt;
|-
| '''2013'''
| ''හොඳම අධ්‍යක්ෂණය''
| ජායි ක්ලරා සහ රාම් පාණ්ඩේ
| {{won}} &lt;ref name=&quot;SGA&quot;/&gt;
|-
| rowspan=&quot;3&quot;|'''2015'''
| ''හොඳම රූපවාහිනී කථාපුවත (ප්‍රබන්ධ)''
| [[සබා මුම්ටාස්]]
| rowspan=&quot;3&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;SGA&quot;/&gt;
|-
| ''වසරේ හොඳම ඉදිරියට දිවෙන වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''හොඳම රූපවාහිනී නිළිය''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
|-
| '''2016'''
| ''වසරේ හොඳම ඉදිරියට දිවෙන රූපවාහිනී වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| {{won}} &lt;ref name=&quot;SGA&quot;/&gt;
|-
|}

'''''ගාර්ව් ඉන්දියානු රූපවාහිනී සම්මාන'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;14&quot;|'''2014'''
| ''හොඳම සංගීතය''
| ලලිත් සේන්
| rowspan=&quot;14&quot; {{won}} &lt;ref name=GITA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/garv-indian-tv-awards.html|title=Garv Indian TV Awards|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt; 
|-
| ''හොඳම දෙබස්''
| රේඛා මෝදි
|-
| ''ළමා ශිල්පියා (පිරිමි) – ජූරියේ''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
|-
| ''සහායක තරුව (පිරිමි) - ජූරියේ''
| අභිජීත් ලාහිරි
|-
| '' GITAහි SPL සැඳහුම''
| '''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ'''
|-
| ''ජනප්‍රිය තේරීම නිළිය''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
|-
| ''ප්‍රියතම චරිත නිරූපණ වෘන්දය''
| '''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ'''
|-
| ''සමාජ පණිවිඩයක් සහිත ප්‍රියතම වැඩසටහන''
| rowspan=&quot;3&quot;|[[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''ප්‍රියතම දීර්ඝතම කාලයක් දිවෙන රූපවාහිනී කතාමාලාව''
|-
| ''ප්‍රියතම කතාමාලාව''
|-
| ''ප්‍රියතම සහායක තරුව''
| [[සොනාලි වර්මා]]
|-
| ''ප්‍රියතම ජෝඩි''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]] සහ [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''ප්‍රියතම නිළිය''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
|-
| ''රසවින්දන තරුව''
| [[ශ්වංශ් කෝටියා]]
|-
| rowspan=&quot;12&quot;|'''2015'''
| ''වසර 6ක් හොඳම කතාමාලාව ලෙස TRP දිනාගැනීම වෙනුවෙන් වන ගාර්ව් ලුළි ගෞරව සම්මානය''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| rowspan=&quot;12&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;GITA&quot;/&gt; 
|-
| ''හොඳම ශ්‍රව්‍ය නිර්මාණකරණ''
| නිරංජන් චතුර්වේදී
|-
| ''හොඳම ටෙලිරචනය''
| අනිල් වී. කුමාර්
|-
| ''හොඳම නාට්‍ය රචකයා''
| [[වෛභාවි මර්චන්ට්]]
|-
| ''හොඳ ප්‍රබන්ධ අධ්‍යක්ෂක''
| රාම් පාණ්ඩේ සහ ජායි කාල්රා
|-
| ''සහායක චරිතයක හොඳම නළුවා (ජූරියේ)''
| [[සංජීව් සෙත්]]
|- 
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය නිළිය''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය ජෝඩි''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]] සහ [[කරන් මෙහ්තා]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රියම කතාමාලාව''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රියම චරිත නිරූපණ වෘන්දය''
| '''යේ රිෂ්තා කයා කෙහ්ලාතා හේ'''
|-
| ''දීර්ඝතම කතාමාලාව මනාප තේරීම''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''ළමා නළුවා මනාප තේරීම''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
|-
| rowspan=&quot;10&quot;|'''2016'''
| ''හොඳම ගීත රචනය''
| විවේක් නායින්
| rowspan=&quot;10&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;GITA&quot;/&gt;
|-
| ''හොඳම ළමා නිළිය - ජූරියේ''
| [[අෂ්නූර් කොවුර්]]
|-
| ''ඍණාත්මක චරිතයත හොඳම නළුවා - ජූරියේ''
| [[ආලෝක් නාත්]]
|-
| ''වසරේ තිරයේ හොඳම ජෝඩි''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]] සහ [[කරන් මෙහ්රා]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය නවකයා''
| [[රෝහන් මෙහ්රා]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය සහාය තරුව''
| [[රෝහන් මෙහ්රා]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය කතාමාලාව''
| rowspan=&quot;2&quot;|[[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
| ''වඩාත් ජනප්‍රිය තවමත් දිවෙන කතාමාලාව''
|-
| ''වඩාත් වින්දනීය වෘන්දය''
| '''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ'''
|-
|}

'''''BIG ස්ටාර් යන්ග් එන්ටර්ටේනර්ස් සම්මාන'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|'''2012'''
| ''සුපිරි ජනකාන්ත රූපවාහිනී නිළිය''
| [[හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}} &lt;ref name=BSYEA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/big-star-young-entertainer-awards.html|title=BIG STar Young Entertainer Awards - Indian Award Shows Information|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt; 
|-
|}

'''''[[බිග් ස්ටාර් එන්ටර්ටේන්මන්ට් අවෝඩ්ස්]]'''''

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|'''2010'''
| ''BIG ස්ටාර් වඩාත් වින්දනීය ප්‍රබන්ධ වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}} &lt;ref name=BSEA&gt;{{cite web|url=http://awardsbyindianshows.weebly.com/big-star-young-entertainer-awards.html|title=BIG Star Entertainment Awards - Indian Award Shows Information|publisher=weebly.com|accessdate=8 January 2015}}&lt;/ref&gt; 
|-
| '''2013'''
| ''BIG ස්ටාර් වඩාත් වින්දනීය රූපවාහිනී නළුවා''
| [[ශිවංශ් කෝටියා]]
| {{won}} &lt;ref name=&quot;BSEA&quot;/&gt;
|-
| '''2014'''
| ''BIG ස්ටාර් වඩාත් වින්දනීය ප්‍රබන්ධ වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| {{won}} &lt;ref name=&quot;BSEA&quot;/&gt;
|-
|}

'''''[[FICCI|FICCI විශිෂ්ටතා සම්මාන සහ රචනා ගෞරව සම්මාන]]

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!වර්ෂය
!ප්‍රවර්ගය
!යෝජිතයා
!ප්‍රතිඵලය
|-
| rowspan=&quot;1&quot;|'''2010'''
| ''හොඳම ප්‍රබන්ධ වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
| rowspan=&quot;1&quot; {{won}} &lt;ref name=&quot;BSEA&quot;/&gt; 
|-
| rowspan=&quot;2&quot;|'''2014'''
| ''හොඳම රූපවාහිනී නිළිය''
| [[හිනා ඛාන් (නිළිය)|හිනා ඛාන්]]
| rowspan=&quot;2&quot; {{won}}
|-
| ''හොඳම ප්‍රබන්ධ වැඩසටහන''
| [[ඩිරෙක්ටර්’ස් කට් ප්‍රොඩක්ෂන්ස්|රාජන් ෂාහි]]
|-
|}

==ආශ්‍රේයයන්==

{{reflist|30em}}

==බාහිර සබැඳි==
* [http://www.imdb.com/news/ni0641776/ ''යේ රිෂ්තා ක්‍යා කෙහ්ලාතා හේ''] සඳහා [[ඉන්ටර්නෙට් මූවී ඩේටාබේස්]]හි ඇති ගිණුම

{{SP Shows}}

[[Category:ස්ටාර් ප්ලස් රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:2009 ඉන්දියානු රූපවාහිනී කතාමාලා ඇරඹීම්]]
[[Category:රාජස්ථානය පසුබිමෙහි නිර්මාණය වූ රූපවාහිනී කතාමාලා]]
[[Category:රූපවාහිනී කතාමාලා]]</text>
      <sha1>pfeykg4xmrabw3uuc342qixycgw2gog</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොච්චිකඩේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82286</id>
    <revision>
      <id>801403</id>
      <parentid>801215</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801403</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45853" sha1="h4jdu6zi8q9rxmhsv98zcsz91y8trgj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name          = '''කොච්චිකඩේ'''
| native_name            = කොච්චිකඩේ
| native_name_lang       = si
| other_name             = Kochchikade; Kochchikada
| type                   = [[නගරය]]
| image                  =
| caption                =
| image_flag             =
| image_seal             =
| image_map              =
| map_caption            = ශ්‍රී ලංකාවේ කොච්චිකඩේ පිහිටීම
| pushpin_map            = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption    = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| subdivision_type       = [[Countries of the world|රට]]
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[බස්නාහිර පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3      = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3      = [[මීගමුව]]
| subdivision_type4      = පළාත් පාලන ආයතනය
| subdivision_name4      = [[මීගමුව මහා නගර සභාව]]
| population_as_of       = 2024
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ජනගහන දත්ත]&lt;/ref&gt;
| population_total       = 2499
| population_density_km2 =
| elevation_m            = 12
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLT]]
| utc_offset             = +5:30
| coordinates            = {{coord|7.2657|N|79.8603|E|region:LK|display=inline,title}}
| postal_code_type       = තැපැල් කේතය
| postal_code            = 11540
| area_code              = 031
| website                =
| footnotes              =
}}

'''කොච්චිකඩේ''' (ඉංග්‍රීසි: '''Kochchikade'''; '''Kochchikada''' ලෙසද ලියැවේ) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාතේ]], [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මීගමුව]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් නගරීය ජනාවාසයකි.

කොච්චිකඩේ [[මීගමුව]] නගරයට උතුරින් පිහිටා ඇති අතර කොළඹ සහ ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ හා උතුරු ප්‍රදේශ අතර ප්‍රධාන මාර්ග සහ දුම්රිය සම්බන්ධතාවක් සහිත ප්‍රදේශයකි. මෙහි [[කොළඹ]]–[[පුත්තලම]] මාර්ගය, [[මහ ඔය]] හරහා නව මාර්ග පාලම සහ [[කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය]] ප්‍රධාන ප්‍රවාහන අංග වේ.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;&gt;[https://www.sundaytimes.lk/190324/news/pm-opens-new-maha-oya-bridge-342340.html Sunday Times — PM opens new Maha Oya bridge]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Railway&quot;&gt;[https://www.railway.gov.lk/web/index.php?Itemid=191&amp;id=165&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article Sri Lanka Railways — Station Details]&lt;/ref&gt;

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN-level දත්ත අනුව '''කොච්චිකඩේ GN Division No. 78''' හි ජනගහනය '''2,499'''කි. එය පිරිමි 1,206ක් සහ කාන්තා 1,293ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

කොච්චිකඩේ නාමය [[කොළඹ]] නගරයේ පිහිටි '''කොච්චිකඩේ උතුර''' සමඟ පටලවා නොගත යුතුය. මෙම ලිපිය ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ [[මීගමුව]] ආසන්න කොච්චිකඩේ පිළිබඳ වේ.

== නාමය ==

මෙම ප්‍රදේශය සිංහල භාවිතයේ '''කොච්චිකඩේ''' ලෙස හැඳින්වේ.

ඉංග්‍රීසි භාෂා මූලාශ්‍රවල '''Kochchikade''' සහ ඇතැම් විට '''Kochchikada''' යන අක්ෂර වින්‍යාස භාවිත වේ.

භූගෝලීය දත්තවල කොච්චිකඩේ ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.2657° N''' සහ දේශාංශ '''79.8603° E''' හි පිහිටි ජනාවාසයක් ලෙස දක්වා ඇති අතර එහි උස මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 12ක් පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;&gt;[https://www.geonames.org/1239882/kochchikade.html GeoNames — Kochchikade]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

කොච්චිකඩේ '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 78''' වන අතර එහි පරිපාලන කේතය '''1203015''' වේ.

එය,

* [[ශ්‍රී ලංකාව]]
** [[බස්නාහිර පළාත]]
*** [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
**** [[මීගමුව]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
***** කොච්චිකඩේ GN Division 78

යන පරිපාලන ව්‍යුහයට අයත් වේ.

DCS පරිපාලන කේත දත්ත අනුව Kochchikade GN 78 මීගමුව DS Division යටතේ සහ [[මීගමුව මහා නගර සභාව]] යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes Department of Census and Statistics — Administrative Division Codes]&lt;/ref&gt;

== මීගමුව මහා නගර සභාව ==

කොච්චිකඩේ [[මීගමුව මහා නගර සභාව]]ට අයත් ප්‍රදේශයකි.

මීගමුව මහා නගර සභාවේ නිල තොරතුරු අනුව කොච්චිකඩේ උප කාර්යාලයක්ද පවත්වාගෙන යන අතර එය පළාත් පාලන සේවා සඳහා භාවිත වේ.&lt;ref name=&quot;NegomboMC&quot;&gt;[https://www.negombo.mc.gov.lk/?lang=en&amp;page_id=5540 Negombo Municipal Council — Sub Offices]&lt;/ref&gt;

මීගමුව මහා නගර සභා වාට්ටු සහ GN divisions එකිනෙකට සම්පූර්ණයෙන් සමාන විය යුතු නොවන බැවින් පරිපාලන දත්ත සඳහා DCS සහ මැතිවරණ කොමිෂන් සභා මූලාශ්‍ර වෙන වෙනම භාවිත කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;ElectionLocal&quot;&gt;[https://elections.gov.lk/page/localAuthorityData Election Commission of Sri Lanka — Local Authority Data] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN-level දත්ත අනුව කොච්චිකඩේ GN Division 78 හි ජනගහනය '''2,499'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! දත්ත
! 2024
|-
| මුළු ජනගහනය
| 2,499
|-
| පිරිමි
| 1,206
|-
| කාන්තා
| 1,293
|-
| වයස අවුරුදු 0–14
| 366
|-
| වයස අවුරුදු 15–59
| 1,605
|-
| වයස අවුරුදු 60–64
| 156
|-
| වයස අවුරුදු 65 සහ ඊට වැඩි
| 372
|}

මෙම සංඛ්‍යා කොච්චිකඩේ GN Division 78 සඳහා පමණක් වන අතර පල්ලන්සේන, මනාවේරිය, තොප්පුව, වැලිහේන සහ අනෙකුත් අවට ජනාවාසවල ජනගහනය එයට ඇතුළත් නොවේ.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

කොච්චිකඩේ ආසන්න වශයෙන් මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් '''12'''ක් පමණ උසක පිහිටි පහත්බිම් ජනාවාසයකි.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;/&gt;

එය [[මීගමුව]] නගරයට උතුරින් සහ මහ ඔය පහළ ගලායාම් ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇත.

භූදර්ශනයට,

* මහ ඔය;
* ගෙවතු;
* නාගරික හා ග්‍රාමීය මිශ්‍ර භූමි;
* කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්;
* වෙරළබඩ ප්‍රදේශ;
* මාර්ග;
* දුම්රිය මාර්ග; සහ
* වාණිජ ජනාවාස

ඇතුළත් වේ.

== මීගමුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

කොච්චිකඩේ [[මීගමුව]] නගරයේ උතුරු ප්‍රවේශ කලාපයේ වැදගත් ජනාවාසයකි.

මීගමුව නගරය විශාල වාණිජ, සෞඛ්‍ය, අධ්‍යාපන, ආගමික සහ සංචාරක සේවා මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර කොච්චිකඩේ එම නගරය සහ උතුරු හා වයඹ ප්‍රදේශ අතර වැදගත් ප්‍රවාහන ස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මීගමුව]]'''

== අවට ප්‍රධාන ප්‍රදේශ ==

කොච්චිකඩේ සමඟ භූගෝලීය, මාර්ග, සේවා හා දෛනික ජනජීවිත සම්බන්ධතා ඇති ප්‍රදේශ අතර,

* [[පල්ලන්සේන]]
* [[පලංගතුරේ]]
* [[පෝරුතොට]]
* දුවාන
* මනාවේරිය
* උඩංගාව
* [[තොප්පුව]]
* බම්බුකුලිය
* මුරුතන
* වැලිහේන
* ඇත්ගල
* මහා ඇත්ගල
* අඩික්කණ්ඩිය
* [[කටාන]]
* [[මීගමුව]]

ඇතුළත් වේ.

මෙම සියලු ප්‍රදේශ කොච්චිකඩේ GN Division එකට අයත් නොවන අතර සමහරක් [[කටාන]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.

== පරිපාලන වශයෙන් පුළුල් කොච්චිකඩේ කලාපය ==

දෛනික ලිපින භාවිතයේ &quot;Kochchikade&quot; යන නාමය GN Division 78 ට වඩා පුළුල් ප්‍රදේශයක් සඳහා භාවිත වන අවස්ථා ඇත.

එහෙත් නිල පරිපාලන සීමා අනුව ප්‍රදේශ බෙදෙයි.

=== මීගමුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය ===

කොච්චිකඩේ හා මීගමුවට සමීප GN divisions අතර,

* '''කොච්චිකඩේ''' — GN 78
* '''පල්ලන්සේන උතුර''' — GN 77
* '''පල්ලන්සේන දකුණ''' — GN 76
* '''පලංගතුරේ''' — GN 75A
* '''කම්මල්තුරේ''' — GN 77A
* '''දළුවකොටුව''' — GN 74
* '''කටුව''' — GN 75

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

මෙම GN divisions වලට අමතරව මීගමුව නගරයට ආසන්න අනෙකුත් GN divisions ද පවතී.

=== කටාන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය ===

කොච්චිකඩේ පුළුල් පසුබිම් කලාපයට සම්බන්ධ නමුත් වෙනත් DS Division එකකට අයත් ප්‍රදේශ අතර,

* '''මනාවේරිය'''
* '''උඩංගාව'''
* '''තොප්පුව'''
* '''බම්බුකුලිය'''
* '''මුරුතන'''
* '''වැලිහේන උතුර'''
* '''වැලිහේන දකුණ'''
* '''ඇත්ගල'''
* '''මහා ඇත්ගල'''
* '''අඩික්කණ්ඩිය'''

වැනි ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_GampahaDistrict.pdf Department of Census and Statistics — Gampaha District Population Atlas]&lt;/ref&gt;

මෙය නිල GN/DS සීමා සහ දෛනික &quot;Kochchikade area&quot; යන පුළුල් භාවිතය අතර වෙනස පෙන්වයි.

== පල්ලන්සේන ==

[[පල්ලන්සේන]] කොච්චිකඩේට ඉතා සමීප වැදගත් ජනාවාසයකි.

DCS පරිපාලන දත්ත අනුව Pallansena North GN 77 සහ Pallansena South GN 76 ලෙස මීගමුව DS Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

පල්ලන්සේන ප්‍රදේශය කොච්චිකඩේ සමඟ මාර්ග, පාසල්, පල්ලි, වෙළඳාම හා නේවාසික සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[පල්ලන්සේන]]'''

== පලංගතුරේ ==

[[පලංගතුරේ]] යනු කොච්චිකඩේ–මීගමුව වෙරළබඩ කලාපයේ ජනාවාසයකි.

DCS දත්ත අනුව Palangathure GN 75A ලෙස මීගමුව DS Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

ප්‍රදේශය වෙරළ, හෝටල්, සංචාරක සේවා සහ නේවාසික ජනාවාස සමඟ සම්බන්ධ වේ.

2024 රජයේ බලපත්‍ර දත්තවල Palangathure, Kochchikade, Negombo යන ලිපිනය භාවිත කරන වෙරළබඩ හෝටල් ද වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Sri Lanka Excise Department — Licensed establishments |url=https://excise.gov.lk/images/license/englishall.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117103010/https://excise.gov.lk/images//license/englishall.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-17}}&lt;/ref&gt;

== පෝරුතොට ==

[[පෝරුතොට]] කොච්චිකඩේ සහ මීගමුව වෙරළබඩ සංචාරක කලාපය අතර පිහිටි වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

පෝරුතොට වෙරළබඩ ප්‍රදේශය හෝටල්, ගෙස්ට්හවුස්, ආහාර සේවා සහ මීගමුවේ සංචාරක ආර්ථිකය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

අධ්‍යාපනික ලිපිනවල Poruthota, Kochchikade යන භාවිතයද දක්නට ලැබේ.

== දුවාන ==

'''දුවාන''' කොච්චිකඩේ–පල්ලන්සේන කලාපයට සම්බන්ධ ජනාවාසයකි.

අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ දත්තවල '''Duwana Sinhala Mixed Vidyalaya''' මීගමුව අධ්‍යාපන කලාපයේ පාසලක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;&gt;{{Citation |title=Ministry of Education — 2024 School List |url=https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101130004/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;

ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික් ලේඛනවල දුවාන සඳහා ආගමික හා Sunday School සම්බන්ධතා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;&gt;[https://www.christian.gov.lk/churches/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Churches]&lt;/ref&gt;

== මනාවේරිය ==

'''මනාවේරිය''' කොච්චිකඩේට උතුරු/නැගෙනහිර දිසාවෙන් සම්බන්ධ කටාන පරිපාලන කලාපයේ ජනාවාසයකි.

මෙය කොච්චිකඩේ GN 78ට අයත් නොවන අතර පුළුල් Kochchikade–Thoppuwa–Katana මාර්ග හා ජනාවාස ජාලයේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== උඩංගාව ==

'''උඩංගාව''' කොච්චිකඩේ සහ කටාන අතර පුළුල් ග්‍රාමීය පසුබිම් කලාපයේ ජනාවාසයකි.

එය කටාන DS Division හි පරිපාලන ජාලයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== තොප්පුව ==

'''තොප්පුව''' කොච්චිකඩේ උතුරු ප්‍රදේශයේ වැදගත් ගම්මානයකි.

2024 අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ ලේඛනයේ,

* '''Thoppuwa St. Philip Neri's K.V.'''
* '''Thoppu R.C. Tamil M.V.'''

වැනි පාසල් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික් ලේඛනවල තොප්පුව ආශ්‍රිත පල්ලි හා Sunday Schools දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;

== මුරුතන ==

'''මුරුතන''' කොච්චිකඩේ–වැලිහේන–කටාන පසුබිම් කලාපයට සම්බන්ධ ජනාවාසයකි.

2024 අධ්‍යාපන ලේඛනයේ '''Muruthana K.V.''' පාසල එම පුළුල් ප්‍රදේශයේ අධ්‍යාපන ජාලයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

== බම්බුකුලිය ==

'''බම්බුකුලිය''' තොප්පුව සහ වැලිහේන අතර පුළුල් ග්‍රාමීය කලාපයේ ජනාවාසයකි.

එය කටාන DS Division යටතේ පවතින අතර කොච්චිකඩේ වෙළඳ හා ප්‍රවාහන ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== වැලිහේන ==

'''වැලිහේන''' කොච්චිකඩේ හා කටාන අතර වැදගත් නේවාසික හා අධ්‍යාපනික ප්‍රදේශයකි.

2024 අධ්‍යාපන ලේඛනයේ,

* '''Welihena Sinhala Mixed K.V.'''
* '''Welihena R.C. Tamil V.'''

යන පාසල් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

වැලිහේන උතුර සහ දකුණ ලෙස GN divisions දෙකක්ද පුළුල් කටාන පරිපාලන ජාලයේ දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== ඇත්ගල සහ මහා ඇත්ගල ==

'''ඇත්ගල''' සහ '''මහා ඇත්ගල''' කොච්චිකඩේ පසුබිම් ග්‍රාමීය කලාපයේ ප්‍රදේශ දෙකකි.

2024 අධ්‍යාපන ලේඛනයේ '''Ethgala Roman Catholic K.V.''' ලෙස පාසලක් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

== අඩික්කණ්ඩිය ==

'''අඩික්කණ්ඩිය''' වැලිහේන–ඇත්ගල අවට ග්‍රාමීය කලාපයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.

එය කටාන පරිපාලන කලාපයේ GN network එකට අයත් වන අතර කොච්චිකඩේ සමඟ දෛනික මාර්ග හා සේවා සම්බන්ධතා පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSGampaha&quot;/&gt;

== මහ ඔය ==

'''[[මහ ඔය]]''' කොච්චිකඩේ භූගෝලීය වැදගත්කමේ ප්‍රධාන ස්වාභාවික අංගයකි.

මධ්‍යම පරිසර අධිකාරිය අනුව මහ ඔයෙහි ජල පෝෂක ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර් '''1,538'''ක් පමණ වන අතර එහි ගංගා දිග කිලෝමීටර් '''130'''ක් පමණ වේ. එය කෑගල්ල, කුරුණෑගල, ගම්පහ සහ පුත්තලම යන දිස්ත්‍රික්ක හරහා ගලා යයි.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;&gt;[https://www.cea.lk/web/en/water?id=158 Central Environmental Authority — Water Quality Monitoring of Ma Oya]&lt;/ref&gt;

Central Environmental Authority ජල ගුණාත්මක නිරීක්ෂණ වැඩසටහනේ '''Kochchikade Bridge''' sampling point එකක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

මෙය මහ ඔයෙහි පහළ ගලායාම් ප්‍රදේශයේ පාරිසරික තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කිරීමට වැදගත් ස්ථානයකි.

== කොච්චිකඩේ මහ ඔය පාලම ==

කොච්චිකඩේ මහ ඔය පාලම ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන ප්‍රවාහන යටිතල පහසුකමකි.

පැරණි පාලම වසර 80කට වැඩි කාලයක් භාවිත වූ පාලමක් වූ අතර එහි පළල හා ව්‍යුහාත්මක තත්ත්වය වැඩිවන වාහන ගමනාගමනයට ගැටලුවක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

නව පාලම,

* දිග මීටර් '''105'''ක් පමණ;
* මංතීරු '''4'''ක්;
* span තුනක්; සහ
* කොළඹ–පුත්තලම මාර්ගයේ වැඩිවන ගමනාගමනය සඳහා ඉදිකරන ලද ව්‍යාපෘතියක්

ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

ව්‍යාපෘතියේ ඉදිකිරීම් 2016 ජුනි 24 දින ආරම්භ කර 2019 ජනවාරි 24 දින අවසන් කළ බව වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

2019 මාර්තු මාසයේ නව පාලම විවෘත කිරීමත් සමඟ එය Negombo වෙත පැමිණෙන දේශීය හා විදේශීය සංචාරකයන්ගේ අවධානයට ලක් වූ ස්ථානයක් ලෙසද සඳහන් විය.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

== කොළඹ–පුත්තලම මාර්ගය ==

කොච්චිකඩේ [[කොළඹ]] සහ ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු හා වයඹ ප්‍රදේශ සම්බන්ධ කරන A3 මාර්ගයේ වැදගත් ස්ථානයකි.

2017 රජයේ වාර්තාවක් අනුව Peliyagoda–Puttalam Road (A3) හි ගමනාගමනය වැඩි වීමට අපේක්ෂා කළ නිසා පැරණි පාලම වෙනුවට නව පාලමක් ඉදිකිරීම අවශ්‍ය වී තිබුණි.&lt;ref&gt;[https://www.erd.gov.lk/images/Publications/ERDReport2017/ERDReport2017-English.pdf Sri Lanka Department of External Resources — 2017 Report]&lt;/ref&gt;

නව පාලම උතුර සහ කොළඹ අතර ප්‍රධාන මාර්ග සම්බන්ධතාවයේ ධාරිතාව වැඩි කිරීමට නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

== කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය ==

'''කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය''' [[ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය]] පද්ධතියේ [[පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගය|පුත්තලම දුම්රිය මාර්ගයේ]] පිහිටා ඇත.

ශ්‍රී ලංකා දුම්රිය නිල දත්ත අනුව එය [[කොළඹ කොටුව දුම්රිය ස්ථානය|කොළඹ කොටුව]] සිට කිලෝමීටර් '''45.048'''ක් දුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;Railway&quot;/&gt;

දුම්රිය ස්ථානය කොළඹ, මීගමුව සහ උතුරු වෙරළබඩ ගමනාගමනය සඳහා භාවිත වන අතර දෛනික රැකියා හා අධ්‍යාපන ගමනාගමනයටද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Railway&quot;/&gt;

2024 වාර්තාවක දුම්රිය මගීන් සඳහා parking පහසුකම් සම්බන්ධ ගැටලුද කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය අවට වාර්තා කර තිබුණි.&lt;ref name=&quot;Kochchikade2024&quot;&gt;[https://www.sundaytimes.lk/240324/news/kochchikade-far-from-the-great-expectations-the-new-bridge-held-552847.html Sunday Times — Kochchikade: Far from the great expectations the new bridge held]&lt;/ref&gt;

== බස් හා මාර්ග ප්‍රවාහනය ==

කොච්චිකඩේ ප්‍රධාන මාර්ග ජාලය මගින්,

* [[මීගමුව]]
* [[කටාන]]
* [[දන්කොටුව]]
* [[හලාවත]]
* [[කොළඹ]]
* පල්ලන්සේන
* පෝරුතොට
* පලංගතුරේ
* තොප්පුව
* වැලිහේන

වැනි ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධ වේ.

නව මහ ඔය පාලම කොළඹ සහ උතුරු ප්‍රදේශ අතර මාර්ග ගමනාගමනය සඳහා ප්‍රධාන සම්බන්ධකයක් වේ.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

== තැපැල් සේවා ==

කොච්චිකඩේ තැපැල් කේතය '''11540''' වේ.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්තවල Kochchikade Post Office සඳහා නිල තැපැල් සේවා සම්බන්ධතා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;PostOffice&quot;&gt;[https://slpost.gov.lk/information/main-offices-directorate/ Department of Posts — Main Offices Directorate]&lt;/ref&gt;

== පොලිස් සේවා ==

'''කොච්චිකඩේ පොලිස් ස්ථානය''' ප්‍රදේශයේ නීතිය හා සාමය සම්බන්ධ ප්‍රධාන පොලිස් සේවා ආයතනයකි.

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ Telephone Index අනුව කොච්චිකඩේ පොලිස් ස්ථානය සඳහා නිල දුරකථන සහ අනෙකුත් සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යයි.&lt;ref&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 Sri Lanka Police — Telephone Index]&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපනය ==

කොච්චිකඩේ සහ අවට පුළුල් කලාපය [[මීගමුව අධ්‍යාපන කලාපය]] සමඟ සම්බන්ධ වේ.

2024 අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ පාසල් දත්ත අනුව අවට කලාපයේ පාසල් අතර,

* '''Kochchikade Maha Vidyalaya'''
* '''Duwana Sinhala Mixed Vidyalaya'''
* '''Palangathuraya Sinhala Mixed K.V.'''
* '''Pallansena R.C.P.V.'''
* '''Thoppuwa St. Philip Neri's K.V.'''
* '''Thoppu R.C. Tamil M.V.'''
* '''Muruthana K.V.'''
* '''Welihena Sinhala Mixed K.V.'''
* '''Welihena R.C. Tamil V.'''
* '''Ethgala Roman Catholic K.V.'''

වැනි පාසල් පවතී.&lt;ref name=&quot;MOE2024&quot;/&gt;

Kochchikade Maha Vidyalaya Kochchikade නගරයේ අධ්‍යාපනික වශයෙන් වැදගත් ආයතනයකි.

== ආගමික හා සංස්කෘතික භූදර්ශනය ==

කොච්චිකඩේ හා එහි අවට පල්ලන්සේන–පෝරුතොට–තොප්පුව–වැලිහේන කලාපය බහු ආගමික ජනාවාසයකි.

ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ගම්පහ දිස්ත්‍රික් ලේඛනවල,

* '''St. Anne's Church, Palangathurai, Kochchikade'''
* '''Holy Spirit Church, Kochchikade'''
* '''Our Lady of Sorrows Church, Pallansena, Kochchikade'''
* '''St. Sebastian's Church, Poruthata, Kochchikade'''

වැනි ආගමික ස්ථාන නිල වශයෙන් ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;

Sunday School දත්තවලද Palangathurai, Pallansena සහ Poruthata යන ප්‍රදේශවල ආගමික අධ්‍යාපන ආයතන දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;SundaySchools&quot;&gt;[https://christian.gov.lk/sunday-schools/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Sunday Schools]&lt;/ref&gt;

මෙම ආයතන කොච්චිකඩේ හා අවට ප්‍රදේශයේ දිගුකාලීන කතෝලික සමාජ හා සංස්කෘතික උරුමය පිළිබිඹු කරයි.

== බෞද්ධ ආගමික සම්බන්ධතාව ==

කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානයට ආසන්නව '''Mahamevnawa Buddhist Monastery – Kochchikade''' ද පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;[https://mapcarta.com/W1472511216 Mahamevnawa Buddhist Monastery — Kochchikade geographic record]&lt;/ref&gt;

එම ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි ආගමික ආයතන එකිනෙකට ආසන්නව පැවතීම කොච්චිකඩේ නාගරික සංස්කෘතික විවිධත්වය පෙන්වයි.

== ආර්ථිකය ==

කොච්චිකඩේගේ ආර්ථිකය එහි ප්‍රවාහන ස්ථානය සහ මීගමුව නාගරික ආර්ථිකය සමඟ ඇති සම්බන්ධතාව මත විශාල වශයෙන් පදනම් වේ.

ප්‍රදේශයේ,

* සිල්ලර වෙළඳාම;
* ආහාර හා පාන සේවා;
* ප්‍රවාහන සේවා;
* මෝටර් රථ හා යාන්ත්‍රික සේවා;
* බැංකු;
* අධ්‍යාපන සේවා;
* ආගමික ආයතන; සහ
* කුඩා හා මධ්‍ය පරිමාණ ව්‍යාපාර

දක්නට ලැබේ.

2024 ''Sunday Times'' වාර්තාව කොච්චිකඩේ දෛනික වාහන ගමනාගමනය සහ ප්‍රධාන මාර්ග සම්බන්ධතා නිසා කාර්යබහුල නගරයක් ලෙස විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Kochchikade2024&quot;/&gt;

== මීගමුව සංචාරක ආර්ථිකය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

කොච්චිකඩේ මීගමුවේ පුළුල් සංචාරක කලාපයේ උතුරු ප්‍රවේශය ලෙස සැලකිය හැකි ප්‍රවාහන ප්‍රදේශයකි.

එය පහසුවෙන් සම්බන්ධ වන සංචාරක ප්‍රදේශ අතර,

* [[මීගමුව]]
* පලංගතුරේ
* පෝරුතොට
* පල්ලන්සේන
* මීගමුව කලපුව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ
* උතුරු වෙරළබඩ මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

Palangathure සහ Poruthota වැනි ස්ථානවල හෝටල් සහ සංචාරක නවාතැන් ඇති අතර ඒවායේ ලිපිනයන් Kochchikade, Negombo ලෙස භාවිත වන අවස්ථා තිබේ.&lt;ref name=&quot;Excise&quot;&gt;{{Citation |title=Sri Lanka Excise Department — Licensed establishments |url=https://excise.gov.lk/images/license/englishall.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260117103010/https://excise.gov.lk/images//license/englishall.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-17}}&lt;/ref&gt;

== මහ ඔය පාරිසරික වැදගත්කම ==

මහ ඔය කොච්චිකඩේ පරිසරයේ ප්‍රධාන ජල පද්ධතියයි.

Central Environmental Authority අනුව මහ ඔයේ ජල පෝෂක ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර් 1,538ක් පමණ වන අතර ගංගා දිග කිලෝමීටර් 130ක් පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

එය කඳුකර ප්‍රදේශවලින් ආරම්භ වී පහළ ගම්පහ කලාපය හරහා ගලා ගොස් කොච්චිකඩේ ආසන්නයෙන් මුහුදට එක්වේ.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

Kochchikade Bridge sampling point එකේ ජල ගුණාත්මක දත්ත CEA monitoring programme එකේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

== දේශගුණය ==

කොච්චිකඩේ පහත්බිම් බස්නාහිර පළාතේ පිහිටි බැවින් උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත දේශගුණික තත්ත්ව බලපායි.

මෝසම් වැසි සහ මහ ඔයේ ජල ගලායාම අවට ජල පද්ධති සහ මාර්ග තත්ත්වයට බලපෑම් කළ හැක.

== ජනාවාස හා සමාජ භූගෝලය ==

කොච්චිකඩේ මීගමුව නගරය, වෙරළබඩ ජනාවාස සහ කටාන පසුබිම් ගම්මාන අතර සමාජ හා ආර්ථික සම්බන්ධකයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

කොච්චිකඩේ GN division එක කුඩා වන අතර දෛනික &quot;Kochchikade area&quot; භාවිතය ඊට වඩා විශාල පල්ලන්සේන–තොප්පුව–මනාවේරිය–වැලිහේන කලාපයක් ආවරණය කළ හැක.

එබැවින් නිල සංඛ්‍යා සහ ජනාවාස විස්තර GN/DS සීමා අනුව වෙන්කර දැක්විය යුතුය.

== ප්‍රධාන ස්ථාන ==

කොච්චිකඩේ හා එහි මධ්‍යම නගර කලාපයේ වැදගත් ස්ථාන අතර,

* කොච්චිකඩේ මහ ඔය පාලම
* කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය
* කොච්චිකඩේ තැපැල් කාර්යාලය
* කොච්චිකඩේ පොලිස් ස්ථානය
* කොච්චිකඩේ මහා විද්‍යාලය
* Holy Spirit Church
* Mahamevnawa Buddhist Monastery – Kochchikade
* මීගමුවට හා පලංගතුරේට යන ප්‍රධාන මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

== ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ගස ==

පහත සටහන නිල පරිපාලන hierarchy එකක් නොව භූගෝලීය, මාර්ග, සේවා සහ දෛනික ජනජීවිත සම්බන්ධතා පෙන්වන සංකේතාත්මක ගසකි.

&lt;pre&gt;
මීගමුව
│
▼
කොච්චිකඩේ
│
├── පල්ලන්සේන
│   ├── පෝරුතොට
│   ├── පලංගතුරේ
│   └── දුවාන
│
├── තොප්පුව
│   ├── බම්බුකුලිය
│   ├── මුරුතන
│   └── මනාවේරිය
│
└── වැලිහේන
    ├── ඇත්ගල
    ├── මහා ඇත්ගල
    └── අඩික්කණ්ඩිය
&lt;/pre&gt;

== ප්‍රවාහන ජාලය ==

කොච්චිකඩේ ප්‍රධාන ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා:

&lt;pre&gt;
කොළඹ
  │
  ▼
මීගමුව
  │
  ▼
කොච්චිකඩේ
  │
  ├── දුම්රිය → කොළඹ / මීගමුව / පුත්තලම දිසාව
  │
  ├── A3 මාර්ගය → මීගමුව / කොළඹ
  │
  ├── A3 මාර්ගය → තොප්පුව / දන්කොටුව / උතුර
  │
  └── ප්‍රාදේශීය මාර්ග
       ├── පල්ලන්සේන
       ├── පෝරුතොට
       ├── පලංගතුරේ
       ├── මනාවේරිය
       └── වැලිහේන
&lt;/pre&gt;

== ඉතිහාසය සහ ප්‍රවාහන උරුමය ==

කොච්චිකඩේ නූතන ඉතිහාසය එහි ප්‍රධාන මාර්ගය, මහ ඔය පාලම සහ දුම්රිය මාර්ගය සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත.

1936 දී ඉදිකරන ලද පැරණි මහ ඔය පාලම පසුකාලීනව වැඩිවන ගමනාගමනය සඳහා ප්‍රමාණවත් නොවූ අතර නව පාලමක් ඉදිකරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Bridge2&quot;&gt;[https://www.sundaytimes.lk/181118/news/austrian-funded-bridge-being-readied-for-traffic-320814.html Sunday Times — Austrian-funded bridge being readied for traffic]&lt;/ref&gt;

2019 නව පාලම විවෘත කිරීමත් සමඟ කොච්චිකඩේ ප්‍රදේශයේ ප්‍රවාහන ධාරිතාව සහ උතුරු ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතාව වැඩි කිරීමට අපේක්ෂා කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Bridge&quot;/&gt;

== නව පාලම සහ වර්තමාන නාගරික තත්ත්වය ==

2024 ''Sunday Times'' වාර්තාවක නව පාලම විවෘත කිරීමෙන් පසුවද කොච්චිකඩේ නගරය අවට ප්‍රධාන මාර්ගයේ රථවාහන තදබදය, මාර්ග මට්ටම්, ජල නිකාසනය සහ මගී ආරක්ෂාව සම්බන්ධ ගැටලු තිබූ බව වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;Kochchikade2024&quot;/&gt;

එම වාර්තාවේ දුම්රිය මගීන් සඳහා parking පහසුකම් සම්බන්ධ දුෂ්කරතාද සඳහන් විය.&lt;ref name=&quot;Kochchikade2024&quot;/&gt;

මෙම තොරතුරු 2024 දී වාර්තා වූ නාගරික තත්ත්වයන් වන අතර වර්තමාන තත්ත්වය ලෙස නොව එම කාලයේ වාර්තා වූ තත්ත්වයක් ලෙස සැලකිය යුතුය.

== සංස්කෘතික හා ආගමික වැදගත්කම ==

කොච්චිකඩේ අවට ප්‍රදේශයේ ක්‍රිස්තියානි, බෞද්ධ සහ අනෙකුත් ආගමික ආයතන පැවතීම එහි බහු සංස්කෘතික ස්වභාවය පෙන්වයි.

විශේෂයෙන් පල්ලන්සේන, පලංගතුරේ, පෝරුතොට සහ තොප්පුව ආශ්‍රිත පල්ලි හා Sunday Schools මගින් කොච්චිකඩේ කලාපයේ කතෝලික සංස්කෘතික උරුමය ලේඛනගත වේ.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SundaySchools&quot;/&gt;

== ගැලරිය ==

=== මහ ඔය සහ කොච්චිකඩේ පරිසරය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
Maha Oya,Crossing Kotadeniyawa Road,Srilanka.jpg|මහ ඔය — Wikimedia Commons හි CC BY-SA 4.0 ඡායාරූපයක්
&lt;/gallery&gt;

=== කොච්චිකඩේ නගරයේ අනාගත ඡායාරූප ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== අවට ප්‍රදේශ ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[මීගමුව]]
* [[මීගමුව මහා නගර සභාව]]
* [[කටාන]]
* [[පල්ලන්සේන]]
* [[පලංගතුරේ]]
* [[පෝරුතොට]]
* [[තොප්පුව]]
* [[මනාවේරිය]]
* [[වැලිහේන]]
* [[මුරුතන]]
* [[බම්බුකුලිය]]
* [[ඇත්ගල]]
* [[මහ ඔය]]
* [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[බස්නාහිර පළාත]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Kochchikade|Kochchikade — English Wikipedia]]
* [[:en:Negombo|Negombo — English Wikipedia]]
* [[:si:මීගමුව|මීගමුව — සිංහල Wikipedia]]
* [[:en:Maha Oya|Maha Oya — English Wikipedia]]
* [https://www.negombo.mc.gov.lk/ මීගමුව මහා නගර සභාව]
* [https://www.negombo.mc.gov.lk/?lang=en&amp;page_id=5540 මීගමුව මහා නගර සභාව — Sub Offices]
* [https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes Department of Census and Statistics — Administrative Division Codes]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf Department of Census and Statistics — 2024 GN Population Data]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_GampahaDistrict.pdf Department of Census and Statistics — Gampaha District Population Atlas]
* [https://www.railway.gov.lk/web/index.php?Itemid=191&amp;id=165&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article Sri Lanka Railways — Station Details]
* [https://www.railway.gov.lk/web/images/news/2025-12-02%20all%20eng.pdf Sri Lanka Railways — Train Schedule]
* [https://www.police.lk/?page_id=1301 Sri Lanka Police — Telephone Index]
* [https://slpost.gov.lk/information/main-offices-directorate/ Department of Posts — Main Offices Directorate]
* [https://web.archive.org/web/20260101130004/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf Ministry of Education — 2024 School List]
* [https://www.christian.gov.lk/churches/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Churches]
* [https://christian.gov.lk/sunday-schools/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Sunday Schools]
* [https://www.cea.lk/web/en/water?id=158 Central Environmental Authority — Ma Oya Water Quality Monitoring]
* [https://www.sundaytimes.lk/190324/news/pm-opens-new-maha-oya-bridge-342340.html Sunday Times — New Maha Oya bridge]
* [https://www.sundaytimes.lk/181118/news/austrian-funded-bridge-being-readied-for-traffic-320814.html Sunday Times — Maha Oya bridge construction]
* [https://www.sundaytimes.lk/240324/news/kochchikade-far-from-the-great-expectations-the-new-bridge-held-552847.html Sunday Times — Kochchikade and the new bridge]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Maha_Oya,Crossing_Kotadeniyawa_Road,Srilanka.jpg Wikimedia Commons — Maha Oya photograph]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:බස්නාහිර පළාත]]
[[Category:මීගමුව]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාවාස]]
[[Category:මීගමුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය]]

[[en:Kochchikade]]</text>
      <sha1>h4jdu6zi8q9rxmhsv98zcsz91y8trgj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තෙල්දෙණිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84709</id>
    <revision>
      <id>801411</id>
      <parentid>800498</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:48:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801411</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49011" sha1="mx93xpxnec9wzuooda1f47mru42rhan" xml:space="preserve">{{Short description|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ මැදදුම්බර ප්‍රදේශයේ කඳුකර නගරයක්}}

{{Infobox settlement
| name = තෙල්දෙණිය
| official_name = තෙල්දෙණිය
| native_name = තෙල්දෙණිය
| native_name_lang = si
| other_name = Teldeniya; Theldeniya; Teldiniya
| type = නගරය
| image = Old submerged bridge.jpg
| caption = පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ජලාශයට යට වූ පාලම් අවශේෂ
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| coordinates = {{coord|7|18|00|N|80|45|50|E|display=title,inline|region:LK_type:city}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| postal_code_type = තැපැල් කේතය
| postal_code = 20900
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
}}

'''තෙල්දෙණිය''' (ඉංග්‍රීසි: '''Teldeniya'''; වෙනත් ඉංග්‍රීසි ආකාර: '''Theldeniya''', '''Teldiniya''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර නගරයකි.

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර]] සහ මධ්‍යම කඳුකරයේ නැගෙනහිර හා දකුණු-නැගෙනහිර ප්‍රදේශ අතර වැදගත් ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි. [[රංගල]], [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[හීල්ඔය]], [[උඩිස්පත්තුව]], [[තංගප්පුව]], [[කොටගඟ]], [[මීමුරේ]] සහ දුම්බර කඳුකරයේ අනෙකුත් ප්‍රදේශ සමඟ මාර්ග හා බස් සේවා මගින් සම්බන්ධ වේ.

වර්තමාන තෙල්දෙණිය නගරය පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය පිහිටි ස්ථානයට වඩා උස භූමි ප්‍රදේශයක වර්ධනය වූ නගරයකි. පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය [[මහවැලි ගඟ]] හරහා [[වික්ටෝරියා වේල්ල]] ඉදිකර [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] නිර්මාණය කිරීමේදී ජලාශයට යට විය.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;&gt;[https://mahaweli.gov.lk/PDF/Statistical%20Book%20-%202020.pdf ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරිය — Statistical Book]&lt;/ref&gt;

වියළි කාලවලදී වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල මට්ටම පහළ යන විට පැරණි නගරයේ මාර්ග, ගොඩනැගිලි සහ විශේෂයෙන් පැරණි පාලමේ කොටස් නැවත මතු විය හැක.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;&gt;[https://www.newsfirst.lk/2022/02/08/old-theldeniya-town-resurfaces-unknown-group-digging-at-ancient-sites/ News 1st — Old Teldeniya town resurfaces]&lt;/ref&gt;

== නාමය ==

ශ්‍රී ලංකා භාවිතයේ '''තෙල්දෙණිය''' යන නාමය භාවිත වේ.

ඉංග්‍රීසි භාෂා මූලාශ්‍රවල '''Teldeniya''', '''Theldeniya''' සහ '''Teldiniya''' යන අක්ෂර වින්‍යාස දක්නට ලැබේ.

ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල Post Code Book හි Teldeniya සඳහා '''20900''' තැපැල් කේතය දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Post&quot;&gt;[https://slpost.gov.lk/wp-content/uploads/2022/11/POST-CODE-BOOK-.pdf ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — Post Code Book]&lt;/ref&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] තුළ [[මැදදුම්බර]] කඳුකර පරිසරයේ පිහිටා ඇත.

තෙල්දෙණිය නගරය සඳහා භූගෝලීය දත්ත අනුව ආසන්න ස්ථානය අක්ෂාංශ 7°18′00″N සහ දේශාංශ 80°45′50″E ලෙස දක්වා ඇත.

නගරය අවට භූමිය කඳු, ගෙවතු, කුඩා වගාබිම්, ජලධාරා, තේ වතු සහ දුම්බර කඳුකරයේ වනාන්තර ආශ්‍රිත භූදර්ශනයකින් සමන්විත වේ.

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

තෙල්දෙණිය [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ප්‍රධාන නගර මධ්‍යස්ථානයකි.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] තුළ පිහිටි කඳුකර පරිපාලන කලාපයකි.

තෙල්දෙණිය යන නාමය නගරය, තැපැල් ප්‍රදේශය, ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානය, අධ්‍යාපන කලාපය සහ අවට පරිපාලන සේවා ප්‍රදේශ සඳහා විවිධ සන්දර්භවල භාවිත වන බැවින් ඒවායේ ජනගහන හා භූගෝලීය සීමා එකිනෙක සමඟ මිශ්‍ර නොකළ යුතුය.

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය [[මහවැලි ගඟ]] ආශ්‍රිත දුම්බර නිම්න භූමි ප්‍රදේශයක පිහිටි ප්‍රාදේශීය වෙළඳ හා සේවා නගරයක් විය.

පැරණි නගරය [[මහනුවර]] සහ මහියංගනය දෙසට යන පැරණි මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වූ අතර අවට කඳුකර ගම්මාන සහ වතු ප්‍රදේශ සඳහා වෙළඳ හා පරිපාලන මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළේය.

පැරණි තෙල්දෙණිය පිළිබඳ ජන මතක සටහන් අනුව නගරයේ පාසල්, රෝහල, තැපැල් කාර්යාලය, පොලිස් ස්ථානය, වෙළඳසැල්, බැංකු, සමුපකාර ආයතන, බස් සේවා, පුස්තකාලය සහ වෙනත් පොදු ආයතන පැවතිණි.&lt;ref&gt;[https://www.sundaytimes.lk/230101/plus/letters-to-the-editor-10-506875.html Sunday Times — Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

පැරණි නගරය බෞද්ධ, හින්දු, මුස්ලිම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගමික ප්‍රජාවන්ගෙන් සමන්විත බහු ආගමික සමාජයක් වූ බව දේශීය මතක සටහන්වල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

== දුම්බර කඳුකරය සහ මහනුවර රාජධානිය ==

තෙල්දෙණිය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශය ඓතිහාසික [[දුම්බර කඳුකරය|දුම්බර කඳුකරයේ]] කොටසකි.

දුම්බර කඳුකරය [[මහනුවර රාජධානිය]] හෙවත් උඩරට රාජධානියේ කඳුකර භූදර්ශනයේ වැදගත් ප්‍රදේශයක් විය.

තෙල්දෙණිය අවට [[බඹරගල රජමහා විහාරය]] වැනි පුරාණ බෞද්ධ ස්ථාන තිබීම ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයට වඩා පැරණි බව පෙන්වයි.

බඹරගල ගල් ලෙන්වල Early Brahmi ලිපි පිළිබඳ පර්යේෂණ මූලාශ්‍ර පවතින අතර ඒවා පූර්ව මහනුවර යුගයේ බෞද්ධ ක්‍රියාකාරකම් සඳහා සාක්ෂි වේ.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery — Unique Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

මහනුවර යුගයේදී බඹරගල විහාරය හා ඒ අවට කෘෂිකාර්මික ඉඩම් රාජකීය හා ආගමික අනුග්‍රහය සමඟ සම්බන්ධ වූ බව ප්‍රාදේශීය සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka Central Province Tourism Department — Heeloya and Bambaragala]&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය ==

වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන|මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනේ]] ප්‍රධාන ව්‍යාපෘතියකි.

ශ්‍රී ලංකා මහවැලි අධිකාරියේ ව්‍යාපෘති කාලසටහන අනුව වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතියේ ඉදිකිරීම් 1980 මාර්තු 23 දින ආරම්භ වූ අතර වික්ටෝරියා වේල්ල සහ උමං කටයුතු 1980 අප්‍රේල් 10 දින ආරම්භ විය. වික්ටෝරියා ව්‍යාපෘතිය 1985 අප්‍රේල් 12 දින commission කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;/&gt;

වික්ටෝරියා වේල්ල ඉදිකිරීමත් සමඟ [[මහවැලි ගඟ]] හරහා ජලාශයක් නිර්මාණය වූ අතර එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය සහ අවට ජනාවාස විශාල ප්‍රමාණයක් ජලයට යට විය.

== පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය ජලාශයට යටවීම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය වර්තමාන [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] යට පවතින ඓතිහාසික නගර නටබුන් ප්‍රදේශයකි.

වික්ටෝරියා වේල්ල හා ජලාශය ඉදිකිරීමේදී පැරණි නගරයේ,

* මාර්ග
* පාලම්
* වෙළඳසැල්
* ආගමික ස්ථාන
* පොදු ගොඩනැගිලි
* නිවාස
* ව්‍යාපාරික ස්ථාන

ඇතුළු නගර ව්‍යුහයන් ජලාශයට යට විය.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

පැරණි නගරයේ ජනතාව විශාල පිරිසක් නව ජනාවාස සහ මහවැලි ජනාවාස ප්‍රදේශ වෙත නැවත පදිංචි කරන ලදී.

වික්ටෝරියා ජලාශය හා ඒ ආශ්‍රිත සංස්කෘතික භූදර්ශනය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී දිගන, කුණ්ඩසාලේ, කරල්ලියද්ද සහ උඩිස්පත්තුව, උඩවෙල හා අධිකාරිගම වැනි ප්‍රදේශ නැවත පදිංචි කිරීම් සමඟ සම්බන්ධ බව සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/242020738_Construction_of_Large_Dams_and_their_Impact_on_Cultural_Landscape_A_Study_in_Victoria_Reservoir_and_the_Surrounding_Area Construction of Large Dams and their Impact on Cultural Landscape — Victoria Reservoir]&lt;/ref&gt;

== නැවත පදිංචි කිරීම සහ නව තෙල්දෙණිය ==

පැරණි නගරය ජලයට යට වීමෙන් පසු නව තෙල්දෙණිය නගරය ඉහළ භූමි ප්‍රදේශයක, කරල්ලියද්ද හා ඒ ආශ්‍රිත ජනාවාස සමඟ වර්ධනය විය.

නැවත පදිංචි කිරීමේ ක්‍රියාවලිය තෙල්දෙණිය පමණක් නොව අවට ගම්මාන හා කෘෂිකාර්මික භූමිවලටද බලපාන ලදී.

නව නගරය අද මැදදුම්බර කලාපයේ වෙළඳ, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== නව තෙල්දෙණිය සහ කරල්ලියද්ද ==

වර්තමාන තෙල්දෙණිය නගරය කරල්ලියද්ද ආශ්‍රිත උස් භූමියේ සංවර්ධනය වූ නව නගර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

කරල්ලියද්ද අදද තෙල්දෙණිය නගරයට ආසන්න වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

නව තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කලාපයේ වෙළඳ, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපන, සෞඛ්‍ය සහ රාජ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== පැරණි තෙල්දෙණියේ නටබුන් ==

වික්ටෝරියා ජලාශයේ ජල මට්ටම දැඩි ලෙස පහළ යන වියළි කාලවලදී පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ නටබුන් නැවත මතු විය හැක.

විශේෂයෙන් පැරණි යකඩ පාලම, මාර්ග, ගල් බිත්ති සහ ගොඩනැගිලිවල කොටස් ජලයෙන් නිරාවරණය වන බව වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

2012 වසරේ දැඩි වියළි සමයකදී පැරණි නගරයේ විශාල කොටසක් නිරාවරණය වූ අතර එම අවස්ථාවේ ඡායාරූප ගණනාවක් Wikimedia Commons වෙත එක් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(2).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya during the 2012 drought]&lt;/ref&gt;

ජලාශ පතුලට පිවිසීමේදී මඩ, අස්ථාවර නටබුන් සහ හදිසි ජල මට්ටම් වෙනස්වීම් හේතුවෙන් ආරක්ෂිත අවදානම් පවතින බැවින් නිල අවසර හෝ උපදෙස් නොමැතිව නටබුන් වෙත ඇතුළු නොවිය යුතුය.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/submerged-city-of-teldeniya Submerged City of Teldeniya — Unique Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

== පැරණි තෙල්දෙණියේ පාලම ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ඉතිරිව ඇති යකඩ පාලම නගරයේ වඩාත් ප්‍රකට නටබුන් අතරින් එකකි.

එය සාමාන්‍ය ජල මට්ටමේදී ජලාශයට යට වී ඇති අතර වියළි කාලවලදී නැවත දිස් වේ.

Wikimedia Commons හි මෙම පාලම පිළිබඳ Creative Commons බලපත්‍ර සහිත ඡායාරූප පවතී.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Old_submerged_bridge.jpg Wikimedia Commons — Old submerged bridge]&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා ජලාශය ==

[[වික්ටෝරියා ජලාශය]] තෙල්දෙණිය කලාපයේ භූගෝලීය හා ඓතිහාසික භූදර්ශනයේ මූලික අංගයකි.

වික්ටෝරියා වේල්ල [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන]] යටතේ ඉදිකරන ලද අතර වාරිමාර්ග සහ ජලවිදුලි බල උත්පාදනය සඳහා වැදගත් ව්‍යාපෘතියකි.&lt;ref name=&quot;Mahaweli&quot;/&gt;

මහවැලි අධිකාරියේ ඉහළ මහවැලි ජල පෝෂක ලේඛනය අනුව Victoria catchment එක වර්ග කිලෝමීටර් 1,869ක් පමණ වන අතර Victoria Dam තෙල්දෙණියෙන් කිලෝමීටර් 6ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;&gt;[https://mahaweli.gov.lk/PDF/iwwrmp/REVISED%20FINAL%20ESMF%20for%20IWWRMP%2020th%20April%202020.pdf Mahaweli Authority — Upper Mahaweli Catchment Area]&lt;/ref&gt;

== වික්ටෝරියා වේල්ල ==

[[වික්ටෝරියා වේල්ල]] තෙල්දෙණියට ආසන්න ප්‍රධාන ජලවිදුලි හා වාරිමාර්ග ව්‍යාපෘතියකි.

මහවැලි අධිකාරියේ ලේඛන අනුව එහි ප්‍රධාන අරමුණු වාරිමාර්ග සහ ජලවිදුලි බල උත්පාදනය වේ.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;/&gt;

== මහනුවර සමඟ සම්බන්ධතාව ==

තෙල්දෙණිය [[මහනුවර]] නගරය සමඟ ප්‍රධාන බස් හා මාර්ග සම්බන්ධතාවක් පවත්වාගෙන යයි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* '''613 — Kandy–Theldeniya'''
* '''654 — Kandy–Theldeniya (Karaliyadda)'''
* '''617 — Kandy–Poddalgoda'''
* '''617/3 — Kandy–Rangala'''
* '''617/2 — Kandy–Thangappuwa'''

යන මාර්ග හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;&gt;[https://www.tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — Bus Routes]&lt;/ref&gt;

CPTSA දත්ත අනුව 613 Kandy–Theldeniya මාර්ගය කිලෝමීටර් 28.5ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 15ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

'''[[රංගල]] තෙල්දෙණියට සම්බන්ධ ප්‍රධාන කඳුකර ගම්මානයක් සහ දුම්බර කඳුකරයට ප්‍රවේශ කලාපයකි.'''

CPTSA වර්තමාන බස් මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* '''617/3 — Kandy–Rangala'''
* '''0617/10/1 — Theldeniya–Rangala'''

යන මාර්ග දෙකම දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් රංගල දෙසට ගමන් කිරීමෙන් [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[හීල්ඔය]] සහ [[තංගප්පුව]] ආශ්‍රිත කඳුකර ප්‍රදේශ වෙතද සම්බන්ධ විය හැක.

රංගල ආශ්‍රිත සංචාරක භූදර්ශනයට තේ වතු, Rangala Tea Factory, Rangala Natural Pool, හීල්ඔය, තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරයේ පාගමන් මාර්ග ඇතුළත් වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== බොබෙබිල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[බොබෙබිල]] තෙල්දෙණිය–රංගල කඳුකර මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

Bobebila GN Division 781 සහ Makuldeniya GN Division 782 ලෙස වර්තමාන පරිපාලන දත්තවල වෙන වෙනම හඳුනාගෙන ඇති අතර ඒවා තෙල්දෙණිය කලාපය සමඟ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[බොබෙබිල]]'''

== මකුල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකුල්දෙණිය]] තෙල්දෙණිය සහ රංගල අතර කඳුකර ප්‍රදේශයේ වැදගත් ගම්මානයකි.

මකුල්දෙණිය සහ බොබෙබිල තෙල්දෙණියෙන් රංගල දෙසට ගමන් කරන ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

== හීල්ඔය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[හීල්ඔය]] තෙල්දෙණියට සෘජු පොදු බස් සම්බන්ධතාවක් ඇති කඳුකර ගම්මානයකි.

CPTSA වර්තමාන දත්ත අනුව:

'''618/4 — Theldeniya (Karaliyadda)–Heeloya'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 8.9ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය විනාඩි 45ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

හීල්ඔය ගම්මානය රංගල හා දුම්බර කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා සංචාරක භූදර්ශනයේ කොටසකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[හීල්ඔය]]'''

== උඩිස්පත්තුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[උඩිස්පත්තුව]] තෙල්දෙණියෙන් රංගල හා දුම්බර කඳුකරය දෙසට යන කඳුකර මාර්ග ජාලයේ වැදගත් ප්‍රදේශයකි.

තෙල්දෙණිය අධ්‍යාපන කලාපය තුළ උඩිස්පත්තුව ප්‍රදේශයේ පාසල්ද පවතින අතර තෙල්දෙණිය හා උඩිස්පත්තුව අතර මාර්ග හා බස් සම්බන්ධතා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/schools.html Teldeniya Zonal Education Office — Schools]&lt;/ref&gt;

== තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තංගප්පුව]] තෙල්දෙණිය සිට රංගල හරහා දුම්බර කඳුකරයේ ඉහළ ප්‍රදේශ වෙත යන වැදගත් මාර්ග ගමනාන්තයකි.

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

'''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 22.4ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 30ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

Kandy–Thangappuwa '''617/2''' සේවාවද ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තංගප්පුවෙන් [[Corbett's Gap]], [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සහ අනෙකුත් දුම්බර කඳුකර පාගමන් මාර්ග වෙත පිවිසිය හැක.

== කොටගඟ සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[කොටගඟ]] තෙල්දෙණිය හා රංගල කලාපය අතර කඳුකර ජල හා ග්‍රාමීය පරිසරයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.

CPTSA මාර්ග ලැයිස්තුවේ '''617/11 — Theldeniya (Karaliyadda)–Kotagaga''' යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 24ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 12ක් පමණ ලෙස දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

== පොදු ප්‍රවාහනය ==

තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කලාපයේ ප්‍රධාන බස් සම්බන්ධක නගරයකි.

වර්තමාන CPTSA දත්ත අනුව තෙල්දෙණියට සම්බන්ධ ප්‍රධාන මාර්ග අතර,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! මාර්ගය
! සම්බන්ධතාව
! CPTSA අනුව දුර
! ගමන් කාලය
|-
| 613
| Kandy – Theldeniya
| 28.5 km
| පැය 1 විනාඩි 15
|-
| 617
| Kandy – Poddalgoda
| 33.1 km
| පැය 1 විනාඩි 35
|-
| 617/3
| Kandy – Rangala
| 41.4 km
| පැය 2
|-
| 617/1
| Theldeniya – Thangappuwa
| 22.4 km
| පැය 1 විනාඩි 30
|-
| 618/4
| Theldeniya – Heeloya
| 8.9 km
| විනාඩි 45
|-
| 0617/10/1
| Theldeniya – Rangala
| 15.9 km
| විනාඩි 47
|-
| 617/11
| Theldeniya – Kotagaga
| 24 km
| පැය 1 විනාඩි 12
|-
| 618
| Theldeniya – Retiyagama
| 9.8 km
| විනාඩි 40
|-
| 617/17
| Theldeniya – Godamunna
| 9.4 km
| විනාඩි 28
|}

&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

බස් කාලසටහන් වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමන් කිරීමට පෙර මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන කාලසටහන් පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.&lt;ref&gt;[https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php CPTSA — Bus Timetables]&lt;/ref&gt;

== සෞඛ්‍ය සේවා ==

'''District Base Hospital, Teldeniya''' තෙල්දෙණිය හා අවට මැදදුම්බර කඳුකර ජනතාවට ප්‍රධාන රජයේ සෞඛ්‍ය සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ ආයතන ලැයිස්තුවේ District Base Hospital, Teldeniya කඳුකර ප්‍රදේශයේ දෙවන මට්ටමේ රජයේ රෝහල් සේවාවක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Health&quot;&gt;[https://www.healthdept.cp.gov.lk/component/content/article/55.html මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව — Curative Care Institutions] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2013 දී ආරම්භ කරන ලද Teldeniya Hospital Development Project එකට ශල්‍ය සංකීර්ණය, දැඩි සත්කාර ඒකකය, රුධිර බැංකුව, විකිරණ ඒකකය සහ රසායනාගාර පහසුකම් සංවර්ධනය ඇතුළත් වූ බව මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය වාර්තාවේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Central Province Department of Health — Annual Health Bulletin 2014 |url=https://www.healthdept.cp.gov.lk/downloads/annual_health_bulletin_2014.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240617085755/https://www.healthdept.cp.gov.lk/downloads/annual_health_bulletin_2014.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2024-06-17}}&lt;/ref&gt;

== පොලිස් සේවා ==

'''Theldeniya Police Station''' තෙල්දෙණිය හා අවට ප්‍රදේශ සඳහා නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව සපයන ප්‍රධාන පොලිස් ස්ථානයකි.

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල Telephone Index හි Theldeniya Police Station සඳහා නිල සම්බන්ධතා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Police&quot;&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — Telephone Index]&lt;/ref&gt;

== තැපැල් සේවා ==

තෙල්දෙණිය නගරයට '''Teldeniya Post Office''' මගින් තැපැල් සේවා සපයනු ලැබේ.

තෙල්දෙණිය සඳහා නිල තැපැල් කේතය '''20900''' වේ.&lt;ref name=&quot;Post&quot;/&gt;

== අධ්‍යාපනය ==

තෙල්දෙණිය '''කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය''' මගින් පාලනය වන විශාල අධ්‍යාපන සේවා කලාපයකි.

Teldeniya Zonal Education Office අනුව එහි සේවා කලාපයට [[මැදදුම්බර]], උඩදුම්බර සහ මිනිපේ ප්‍රදේශ ඇතුළත් වන අතර ජාතික සහ පළාත් පාසල් විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;TeldeniyaZone&quot;&gt;[https://www.cptel.edu.lk/ Zonal Education Office — Teldeniya]&lt;/ref&gt;

තෙල්දෙණිය හා අවට අධ්‍යාපන ප්‍රදේශයේ,

* තෙල්දෙණිය ජාතික පාසල
* දුන්හින්න ද්විතියික පාසල
* මැදමහනුවර ද්විතියික පාසල
* උඩිස්පත්තුව මහා විද්‍යාලය
* වරදියෙල මහා විද්‍යාලය
* ගොඩමුන්න ශ්‍රී සිද්ධාර්ථ ප්‍රාථමික පාසල

වැනි පාසල් පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/schools.html Teldeniya Zonal Education Office — Schools]&lt;/ref&gt;

මෙම සියලු පාසල් නගර මධ්‍යයේම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා තෙල්දෙණිය අධ්‍යාපන කලාපයට අයත් පුළුල් ප්‍රදේශයේ පාසල් වේ.

== වෙළඳ හා ආර්ථික කටයුතු ==

තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර කඳුකර කලාපයේ ප්‍රධාන වෙළඳ හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

වර්තමාන නගරයට,

* වෙළඳපොළ
* බැංකු
* ආහාර සහ සිල්ලර වෙළඳසැල්
* ප්‍රවාහන සේවා
* කෘෂිකාර්මික නිෂ්පාදන වෙළඳාම
* කුඩා ව්‍යාපාර
* රාජ්‍ය සේවා
* අධ්‍යාපන සේවා
* සෞඛ්‍ය සේවා

වැනි කටයුතු සම්බන්ධ වේ.

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයද අවට ගම්මාන සඳහා වෙළඳ හා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කළ බව ජන මතක සටහන් සඳහන් කරයි.

== ආගමික හා සංස්කෘතික විවිධත්වය ==

පැරණි තෙල්දෙණිය බහු ආගමික සමාජයක් සහිත නගරයක් ලෙස මතක සටහන්වල විස්තර වේ.

පැරණි නගරයේ බෞද්ධ විහාරයක්, හින්දු කෝවිලක්, මුස්ලිම් පල්ලියක් සහ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් පැවති බව ප්‍රාදේශීය ලේඛන සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]&lt;/ref&gt;

=== බඹරගල රජමහා විහාරය ===

[[බඹරගල රජමහා විහාරය]] තෙල්දෙණිය ආශ්‍රිත ඓතිහාසික බෞද්ධ ස්ථානයකි.

බඹරගල ගල් ලෙන්වල Early Brahmi ලිපි දක්නට ලැබෙන අතර එය ප්‍රදේශයේ ඉතිහාසය මහනුවර යුගයට වඩා බොහෝ පැරණි බව පෙන්වයි.&lt;ref&gt;[https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery]&lt;/ref&gt;

Wikimedia Commons හි බඹරගල විහාරයේ Creative Commons ඡායාරූපද පවතී.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bambaragala_Temple_Teldeniya_sri_lanka.JPG Wikimedia Commons — Bambaragala Temple]&lt;/ref&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ වැවිලි ==

තෙල්දෙණිය නගරයට ආසන්න කඳුකර ප්‍රදේශවල තේ වතු, ගෙවතු වගාව, කුඩා ගොවිබිම් සහ කුළුබඩු වගා පද්ධති පවතී.

[[රංගල]] දෙසට ගමන් කරන විට Rangala, Cottaganga සහ Goomera වැනි තේ වතු සහ ඒවාට සම්බන්ධ තේ කර්මාන්තශාලා හමුවේ.

[[හීල්ඔය]] කලාපයේ හෙල්මළු කුඹුරු, ගෙවතු සහ ජල පෝෂක පද්ධති තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

තෙල්දෙණිය දුම්බර කඳුකරයේ පහළ හා මධ්‍යම උස ප්‍රදේශවලට පිවිසෙන වැදගත් ප්‍රාදේශීය නගරයකි.

තෙල්දෙණිය → රංගල → තංගප්පුව → Corbett's Gap → [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] යන මාර්ග සම්බන්ධතාවය දුම්බර කඳුකරයේ සංචාරක හා පාගමන් භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටසකි.

තෙල්දෙණියෙන් [[හීල්ඔය]], [[බොබෙබිල]], [[මකුල්දෙණිය]], [[උඩිස්පත්තුව]], [[කොටගඟ]] සහ [[මීමුරේ]] දෙසට දේශීය මාර්ග මගින් සම්බන්ධ විය හැක.

== අවට ප්‍රදේශ සහ ගම්මාන ==

තෙල්දෙණිය සමඟ මාර්ග, සේවා හෝ සංචාරක වශයෙන් සම්බන්ධ වැදගත් ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[ගොඩමුන්න]]
* [[රෙටියාගම]]
* [[බර්න්සයිඩ්]]
* [[තවලන්තැන්න]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[බඹරගල]]

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

තෙල්දෙණියේ සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් පැරණි නගරයේ ජලාශයට යට වූ නටබුන්, වික්ටෝරියා වේල්ල හා ජලාශය, බඹරගල පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය සහ රංගල–දුම්බර කඳුකරයට ඇති ප්‍රවේශය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

=== රංගල කලාපය ===

* [[රංගල]]
* Rangala Natural Pool
* Rangala Viewpoint
* Rangala Tea Factory
* Rangala State Plantation
* Cottaganga State Plantation
* Goomera State Plantation
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]

=== හීල්ඔය කලාපය ===

* [[හීල්ඔය]]
* Wariga Sabhawa
* Bambaragala Raja Maha Vihara
* Perumal Wetuna Ella
* Ran Ella
* Kaludiya Pokuna
* Heel Oya
* Poddalgoda Oya
* Galmal Oya

=== දුම්බර කඳුකර ප්‍රවේශ කලාපය ===

* [[තංගප්පුව]]
* [[Corbett's Gap]]
* Augallena
* [[Dothalugala]]
* [[Mini World's End]]
* [[මීමුරේ]]
* Lakegala
* Pitawala Pathana

මෙම සියලු ස්ථාන තෙල්දෙණිය නගර සීමාව තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා වෙත ගමන් කිරීමට තෙල්දෙණිය ප්‍රාදේශීය ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== වික්ටෝරියා ජලාශය සහ සංචාරක උරුමය ==

පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ ජලාශයට යට වූ නටබුන් වර්තමානයේ විශේෂිත ඓතිහාසික භූදර්ශනයක් බවට පත්ව ඇත.

ජල මට්ටම පහළ යන විට,

* පැරණි මාර්ග
* යකඩ පාලම
* ගල් බිත්ති
* ගොඩනැගිලි පදනම්
* වෙනත් නගර ව්‍යුහ

දක්නට ලැබිය හැක.&lt;ref name=&quot;OldTeldeniya&quot;/&gt;

වර්තමාන සංචාරකයන් සඳහා නටබුන් දර්ශනය වීම ජලාශයේ ජල මට්ටම මත රඳා පවතී.

== පරිසරය සහ ජල පෝෂකය ==

තෙල්දෙණිය [[වික්ටෝරියා ජලාශය|වික්ටෝරියා ජලාශයේ]] ජල පෝෂක පද්ධතියේ වැදගත් නගරයකි.

[[රංගල]] සහ [[දුම්බර කඳුකරය]] ආශ්‍රිත කඳුකර වනාන්තර සහ ජලධාරා වික්ටෝරියා ජලාශයට සම්බන්ධ ජල පෝෂක පද්ධතියේ කොටස් වේ.

[[හීල්ඔය]] ජල පද්ධතියද රංගල ආශ්‍රිත කඳුකරයෙන් ආරම්භ වී පහළ වික්ටෝරියා ජල පද්ධතිය වෙත සම්බන්ධ වන ජල ජාලයේ කොටසකි.

මහවැලි අධිකාරියේ ඉහළ මහවැලි ජල පෝෂක ලේඛනය අනුව Victoria catchment එක වර්ග කිලෝමීටර් 1,869ක් පමණ වන අතර Victoria Dam තෙල්දෙණියෙන් කිලෝමීටර් 6ක් පමණ දුරින් පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;VictoriaCatchment&quot;/&gt;

== දේශගුණය ==

තෙල්දෙණිය මධ්‍යම කඳුකරයේ පහළ–මධ්‍යම උස ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇති බැවින් රංගල සහ ඉහළ දුම්බර කඳුකර ප්‍රදේශවලට වඩා උණුසුම් නමුත් පහත් වියළි කලාපයට සාපේක්ෂව කඳුකර දේශගුණික බලපෑම් ලබයි.

මෝසම් වර්ෂාපතනය සහ කඳුකර ජල පෝෂක ප්‍රදේශය නගරය අවට ගොවිබිම් හා ජල පද්ධති කෙරෙහි බලපායි.

== රජයේ හා මහජන සේවා ==

තෙල්දෙණිය අවට ප්‍රධාන මහජන සේවා අතර,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ආයතනය
! සේවාව
|-
| District Base Hospital – Teldeniya
| රජයේ සෞඛ්‍ය සේවාව
|-
| Theldeniya Police Station
| නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව
|-
| Teldeniya Post Office
| තැපැල් සේවාව
|-
| Zonal Education Office – Teldeniya
| අධ්‍යාපන පරිපාලනය
|-
| Teldeniya Central Market
| වෙළඳ සේවා
|-
| Teldeniya CTB Bus Stand
| පොදු ප්‍රවාහනය
|}

&lt;ref name=&quot;Health&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Police&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TeldeniyaZone&quot;/&gt;

== ගැලරිය ==

=== පැරණි තෙල්දෙණිය සහ වික්ටෝරියා ජලාශය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
Old submerged bridge.jpg|වියළි කාලයේ මතු වන පැරණි තෙල්දෙණිය නගරයේ යකඩ පාලම
Teldeniya.png|පැරණි තෙල්දෙණිය නගරය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya.JPG|වික්ටෝරියා ජලාශය පහළ යාමේදී මතු වූ පැරණි තෙල්දෙණිය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya (2).JPG|2012 වියළි සමයේ පැරණි තෙල්දෙණිය
Victoria reservoir sri lanka sunken city of Teldeniya (3).JPG|පැරණි නගරයේ පාලම් අවශේෂ
VictoriaDam-SriLanka-April2011-4.jpg|වික්ටෝරියා වේල්ල සහ ජලාශය
&lt;/gallery&gt;

=== බඹරගල ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Bambaragala Temple Teldeniya sri lanka.JPG|බඹරගල රජමහා විහාරය
&lt;/gallery&gt;

=== ඔබගේම ඡායාරූප පසුව එක් කිරීමට ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--
--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[වික්ටෝරියා වේල්ල]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]
* [[මහනුවර රාජධානිය]]
* [[බඹරගල රජමහා විහාරය]]
* [[මැදදුම්බර]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Teldeniya|Teldeniya — English Wikipedia]]
* [[:si:රංගල|රංගල — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:si:බොබෙබිල|බොබෙබිල — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:si:හීල්ඔය|හීල්ඔය — සිංහල විකිපීඩියා]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Bobebila|Bobebila — English Wikipedia]]
* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [https://www.tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — බස් මාර්ග]
* [https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — කාලසටහන්]
* [https://slpost.gov.lk/wp-content/uploads/2022/11/POST-CODE-BOOK-.pdf ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — Post Code Book]
* [https://www.healthdept.cp.gov.lk/component/content/article/55.html මධ්‍යම පළාත් සෞඛ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුව — සෞඛ්‍ය ආයතන] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — Telephone Index]
* [https://www.cptel.edu.lk/ තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය]
* [https://www.cptel.edu.lk/schools.html තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන කාර්යාලය — පාසල්]
* [https://mahaweli.gov.lk/PDF/Statistical%20Book%20-%202020.pdf මහවැලි අධිකාරිය — Statistical Book]
* [https://mahaweli.gov.lk/PDF/iwwrmp/REVISED%20FINAL%20ESMF%20for%20IWWRMP%2020th%20April%202020.pdf මහවැලි අධිකාරිය — Upper Mahaweli Catchment]
* [https://www.newsfirst.lk/2022/02/08/old-theldeniya-town-resurfaces-unknown-group-digging-at-ancient-sites/ News 1st — Old Teldeniya]
* [https://www.sundaytimes.lk/230101/plus/letters-to-the-editor-10-506875.html Sunday Times — Memories of Teldeniya]
* [https://newceylonwriting.com/wp-content/uploads/2021/05/new-ceylon-writing-7-26oct-2017-final-draft-2-1-6-2.pdf Memories of Teldeniya]
* [https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/submerged-city-of-teldeniya Submerged City of Teldeniya]
* [https://www.uniquesrilanka.com/v2/heritage/teldiniya-bambaragala-monastery Bambaragala Monastery]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Old_submerged_bridge.jpg Wikimedia Commons — Old submerged bridge]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Teldeniya.png Wikimedia Commons — Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya.JPG Wikimedia Commons — Sunken Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(2).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Victoria_reservoir_sri_lanka_sunken_city_of_Teldeniya_(3).JPG Wikimedia Commons — Old Teldeniya bridge]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:VictoriaDam-SriLanka-April2011-4.jpg Wikimedia Commons — Victoria Dam]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Bambaragala_Temple_Teldeniya_sri_lanka.JPG Wikimedia Commons — Bambaragala Temple]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:මහවැලි ගඟ]]
[[Category:වික්ටෝරියා ජලාශය]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>mx93xpxnec9wzuooda1f47mru42rhan</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කාකතීය රාජවංශය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87736</id>
    <revision>
      <id>801396</id>
      <parentid>798287</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:37:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801396</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13151" sha1="iib4lvmaee0tzj4sadedijubop53dtj" xml:space="preserve">{{Short description|12වන-14වන සියවස්වල ඉන්දියානු රාජවංශය}}
{{Infobox country
| conventional_long_name = කාකතීය රාජවංශය
| common_name            = කාකතීය රාජවංශය
| today                  = ඉන්දියාව
| status                 = අධිරාජ්‍යය
| status_text            = අධිරාජ්‍යය&lt;br/&gt;&lt;small&gt;(1163 තෙක් [[බටහිර චාලුක්‍යයෝ|බටහිර චාලුක්‍යයන්]]ගේ යටත් රාජ්‍යය)&lt;/small&gt;
| government_type        = රාජාණ්ඩුව
| year_start             = 1163{{sfn|Talbot|2001|p=26}}
| year_end               = 1323
| event_pre              = ආදිතම පාලකයින්
| date_pre               = {{circa}} 800
| p1                     = බටහිර චාලුක්‍ය අධිරාජ්‍යය
| p2                     = නැගෙනහිර චාලුක්‍යයෝ
| s1                     = දිල්ලි සුල්තානේටය
| s2                     = මුසුනූරි නායකවරු
| s3                     = රෙඩ්ඩි රාජධානිය
| s4                     = Bahmani Sultanate
| s5                     = විජයනගර අධිරාජ්‍යය
| flag                   = ධජය
| capital                = ඔරුගල්ලු ([[වරංගල්]])
| common_languages       = [[තෙලිඟු භාෂාව|තෙලිඟු]], [[සංස්කෘත]]
| religion               = [[හින්දු ආගම]] ([[ජෛන් ආගම|ජෛන ආගමෙන්]] හැරවුණු) {{sfn|Sastry|1978|p=25}}
| title_leader           = [[රජ]]
| demonym                = 
| area_km2               = 
| area_rank              = 
| GDP_PPP                = 
| GDP_PPP_year           = 
| HDI                    = 
| HDI_year               = 
}}
{{APhistory}}

'''කාකතීය රාජවංශය''' යනුවෙන් හැඳින්වෙන්නේ 12 වන සහ 14 වන සියවස් අතර කාලයේ වර්තමාන [[ආන්ධ්‍ර ප්‍රදේශ්]] සහ [[තෙලංගානා]], නැගෙනහිර [[කර්ණාටක]]යෙහි සහ දකුණු [[ඔඩිෂා]]වේ කොටසක් ඇතුළු නැගෙනහිර [[ඩෙකෑන් සානුව|ඩෙකෑනයේ]] විශාල භූමි ප්‍රදේශයක් පාලනය කළ [[දකුණු ඉන්දියාව|දකුණු ඉන්දියානු]] රාජවංශයකි.{{sfn|Ventakaramanayya|1942|pp=1–2}} ඔවුන්ගේ අගනගරය වූ ඔරුගල්ලු වර්තමානයෙහි [[වරංගල්]] යන නාමයෙන් හැඳින්වේ. මුල්කාලීන කාකතීය පාලකයින් සියවස් දෙකකට අධික කාලයක් [[රාෂ්ට්‍රකූට රාජවංශය|රාෂ්ට්‍රකූටයන්]] සහ [[බටහිර චාලුක්‍ය අධිරාජ්‍යය|බටහිර චාලුක්‍යයන්]]ගේ යටත් රාජ්‍යවල වාසය කොට ඇත. ඔවුන් ස්වාධීන රාජ්‍යත්වයට පත්වූයේ  ක්‍රි.ව. 1163 දී පළමුවන ප්‍රතාපරුද්‍ර රජුගේ නායකත්වයෙන් යුතුව, තෙලංගානාවේ සෙසු චාලුක්‍ය රාජ්‍ය යටපත් කරගැනීමෙනි.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 1230 දශකයේ දී ගණපති දේව (රාජ්‍ය සමය. 1199–1262) රජු විසින් කාකතීය දේශය පුළුල් කැරුණු අතර, [[ගෝදාවරී ගඟ|ගෝදාවරී]] සහ [[ක්‍රිෂ්ණ ගඟ|ක්‍රිෂ්ණ]] ගංගා අවට පහතරට ඩෙල්ටාවේ තෙලිඟු ප්‍රදේශ සිය අණසකට නතු කරගැනිණි. ගණපති දේවගෙන් පසු රාජ්‍යත්වයට පත් [[රුද්‍රමා දේවී]] (රාජ්‍ය. 1262–1289) රැජින ඉන්දීය ඉතිහාසයේ විසූ රැජිනියන් අතලොස්ස අතුරින් අයෙකි. 1289-1293 අතර කාලයේ ඉන්දියාව වෙත පැමිණි [[මාර්කෝ පෝලෝ]] රුද්‍රමා දේවියගේ පාලන සමය පිළිබඳ සඳහන් කොට තිබේ. ඇය විසින් කාකතීය දේශය වෙත එල්ලවූ දේවගිරියේ [[ස්‍යුන (යාදව) රාජවංශය|යාදව]] (ස්‍යුන) ආක්‍රමණ සාර්ථකව මැඬැලිණි.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

==මේවාත් බලන්න ==
*[[Hanamakonda]]
*[[රාමප්පා දේවාලය]]
*[[කාකතීය කලා තොරණ]]

== ආශ්‍රේයයන් ==
'''පාදක සටහන්'''
{{notelist}}

'''උද්ධෘත'''
{{reflist|colwidth=30em}}

'''ග්‍රන්ථාවලිය'''
{{refbegin}}
*{{citation |title=India before Europe |editor1-first=Catherine B. |editor1-last=Asher |editor2-first=Cynthia |editor2-last=Talbot |isbn=978-0-52180-904-7 |chapter=The expansion of Turkic power, 1180–1350 |publisher=Cambridge University Press |year=2006 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=ZvaGuaJIJgoC}}
*{{citation |title=Horse Trade and Piracy at Tana (Thana, Maharashtra, India): Gleanings from Marco Polo |first=Ranabir |last=Chakravarti |journal=Journal of the Economic and Social History of the Orient |volume=34 |issue=3 |year=1991 |pages=159–182 |jstor=3632243 |doi=10.2307/3632243}}
*{{citation |last=Chattopadhyaya |first=B. D. |title=Representing the Other? Sanskrit Sources and the Muslims |location=New Delhi |publisher=Manohar |year=1998 |isbn=978-8173042522}}
*{{citation |title=Savings in Ancient Hindu Polity |first=V. R. M. |last=Desai |journal=The Indian Journal of Political Science |volume=23 |issue=1/4 |year=1962 |pages=268–276 |jstor=41853935}}
*{{citation |title=A Social History of the Deccan: 1300–1761 |first=Richard M. |last=Eaton |year=2005 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0-52125-484-7 |url=https://books.google.com/books?id=DNNgdBWoYKoC}}
*{{citation |title=The Delhi Sultanate: A Political and Military History |first=Peter |last=Jackson |author-link=Peter Jackson (historian) |edition=Reprinted |publisher=Cambridge University Press |year=2003 |isbn=978-0-52154-329-3 |url=https://books.google.com/books?id=lt2tqOpVRKgC}}
*{{citation |first=Ravi |last=Kalia |title=Bhubaneswar: From a Temple Town to a Capital City |publisher=Southern Illinois University Press |year=1994 |url=https://www.questia.com/read/55271807 |via=[[Questia]] |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20161229033115/https://www.questia.com/read/55271807/bhubaneswar-from-a-temple-town-to-a-capital-city |access-date=2020-12-29 |archive-date=2016-12-29}}
*{{citation |title=A History of India |editor1-first=Hermann |editor1-last=Kulke |editor1-link=Hermann Kulke |editor2-first=Dietmar |editor2-last=Rothermund |editor2-link=Dietmar Rothermund |year=2004 |orig-year=1986 |edition=4th |publisher=Routledge |isbn=978-0-41532-920-0}}
*{{citation |first=G. Durga |last=Prasad |title=History of the Andhras up to 1565 A. D. |publisher=P. G. Publishers |location=Guntur |year=1988 |url=http://www.katragadda.com/articles/HistoryOfTheAndhras.pdf |access-date=2020-12-29 |archive-date=2015-04-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150424131701/http://www.katragadda.com/articles/HistoryOfTheAndhras.pdf }}
*{{citation |last=Rao|first=P. |title=History and Culture of Andhra Pradesh |year=1994 |publisher=Sterling}}
*{{citation |first=Velcheru Narayana |last=Rao |chapter=Court, Temple, and Public |title=Literary Cultures in History: Reconstructions from South Asia |editor-first=Sheldon |editor-last=Pollock |publisher=University of California Press |year=2003 |chapter-url=https://www.questia.com/read/108156994 |via=[[Questia]] |chapter-url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20160309120441/https://www.questia.com/read/108156994/literary-cultures-in-history-reconstructions-from |access-date=2020-12-29 |archive-date=2016-03-09}}
*{{citation |editor1-first=Velcheru Narayana |editor1-last=Rao |editor2-first=David |editor2-last=Shulman |title=Classical Telugu Poetry: An Anthology |publisher=University of California Press |year=2002 |url=https://www.questia.com/read/105967930 |via=[[Questia]] |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20160308235635/https://www.questia.com/read/105967930/classical-telugu-poetry-an-anthology |access-date=2020-12-29 |archive-date=2016-03-08}}
*{{citation |first1=Velcheru Narayana |last1=Rao |first2=David |last2=Shulman |title=Srinatha: The Poet Who Made Gods and Kings |publisher=Oxford University Press |year=2012 |url=https://www.questia.com/read/121703743 |via=[[Questia]] |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20160311065144/https://www.questia.com/read/121703743/srinatha-the-poet-who-made-gods-and-kings |access-date=2020-12-29 |archive-date=2016-03-11}}
*{{citation |first=Joan-Pau |last=Rubiés |title=Travel and Ethnology in the Renaissance: South India through European Eyes, 1250–1625 |publisher=Cambridge University Press |year=2000 |url=https://www.questia.com/read/105026315 |via=[[Questia]] |url-access=subscription |archive-url=https://web.archive.org/web/20151022055932/https://www.questia.com/read/105026315/travel-and-ethnology-in-the-renaissance-south-india |access-date=2020-12-29 |archive-date=2015-10-22}}
* {{cite book |last=Sastry |first=P. V. Parabhrama|author-link=P. V. Parabrahma Sastry |editor=N. Ramesan |title=The Kākatiyas of Warangal |url=https://books.google.com/books?id=FiRuAAAAMAAJ |year=1978 |publisher=Government of Andhra Pradesh |location=Hyderabad |oclc=252341228 }}
*{{cite book|last=Sharma|first=R. S. |author-link=Ram Sharan Sharma |title=A Comprehensive History of India|url=https://books.google.com/books?id=ucQKAQAAIAAJ|year=1992|publisher=Orient Longmans|isbn=978-81-7007-121-1|p=234 |ref={{sfnref|Sharma|1992}}}}
*{{citation |first=D. C. |last=Sircar |author-link=Dineshchandra Sircar |title=Some Epigraphical Records of the Medieval Period from Eastern India |publisher=Abhinav Publications |year=1979 |isbn=978-8-17017-096-9 |url=https://books.google.com/books?id=-O18xhA_BXUC}}
*{{citation |first=D. C. |last=Sircar |author-link=Dineshchandra Sircar |title=Studies in Indian Coins |edition=Reprinted |publisher=Motilal Banarsidass |year=2008 |orig-year=1968 |isbn=978-8-12082-973-2 |url=https://books.google.com/books?id=m1JYwP5tVQUC}}
*{{citation |title=Hearing Voices: Vignettes of Early Modernity in South Asia, 1400–1750 |first=Sanjay |last=Subrahmanyam |journal=Daedalus |volume=127 |issue=3 |date=1998 |pages=75–104 |jstor=20027508}}
*{{citation |first=Kolluru |last=Suryanarayana |title=History of the Minor Chaḷukya Families in Medieval Andhradesa |url=https://books.google.com/books?id=f6seAAAAMAAJ |year=1986 |publisher=B. R. Publishing |isbn=978-8-17018-330-3}}
*{{citation |title=Pre-colonial India in Practice: Society, Region, and Identity in Medieval Andhra |first=Austin Cynthia |last=Talbot |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19803-123-9 |year=2001 |url=https://books.google.com/books?id=pfAKljlCJq0C}}
*{{citation |last=Ventakaramanayya |first=N. |title=The Early Muslim Expansion in South India |year=1942 |publisher=University of Madras}}
{{refend}}

== වැඩිදුර කියවීමට ==
{{commons category|Kakatiya dynasty|කාකතීය රාජවංශය}}
*{{cite journal |title=Temples, Donors, and Gifts: Patterns of Patronage in Thirteenth-Century South India |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-asian-studies_1991-05_50_2/page/308 |first=Cynthia |last=Talbot |journal=The Journal of Asian Studies |volume=50 |issue=2 |date=May 1991 |pages=308–340 |jstor=2057210 |doi=10.2307/2057210}}
*{{EI3|last=Talbot|first=Cynthia|title=Kākatīya dynasty|year=2018|url=https://referenceworks.brillonline.com/entries/encyclopaedia-of-islam-3/*-COM_32934}}

{{Middle kingdoms of India}}

{{DEFAULTSORT:කාකතීය රාජවංශය}}
[[Category:කාකතීය රාජවංශය| ]]
[[Category:ඉන්දියාවේ රාජවංශ]]
[[Category:තෙලිඟු ජනයා]]
[[Category:තෙලංගානාවේ ඉතිහාසය]]
[[Category:ඉන්දියාවේ අධිරාජ්‍ය සහ රාජධානිය]]</text>
      <sha1>iib4lvmaee0tzj4sadedijubop53dtj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කපිල් දේව්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91091</id>
    <revision>
      <id>801392</id>
      <parentid>798456</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:22:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801392</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81031" sha1="escrgxlymyul0vv4e5eyzyf4gz9py7f" xml:space="preserve">
{{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා
| name = Kapil Dev
| top score3 = 193
| wickets3 = 835
| wickets2 = 253
| wickets1 = 434
| deliveries4 = 14,947
| deliveries3 = 48,853
| deliveries2 = 11,202
| deliveries1 = 27,740
| top score4 = 175[[not out|*]]
| top score2 = 175[[not out|*]]
| bowl avg1 = 29.64
| top score1 = 163
| 100s/50s4 = 2/23
| 100s/50s3 = 18/56
| 100s/50s2 = 1/14
| 100s/50s1 = 8/27
| bat avg4 = 24.59
| bat avg3 = 32.91
| bat avg2 = 23.79
| wickets4 = 335
| bowl avg2 = 27.45
| runs4 = 5,461
| best bowling2 = 5/43
| date = 24 January
| source = http://m.espncricinfo.com/india/content/player/30028.html ESPN Cricinfo
| catches/stumpings4 = 99/–
| catches/stumpings3 = 192/–
| catches/stumpings2 = 71/–
| catches/stumpings1 = 64/–
| best bowling4 = 5/43
| best bowling3 = 9/83
| best bowling1 = 9/83
| bowl avg3 = 27.09
| tenfor4 = 0
| tenfor3 = 3
| tenfor2 = 0
| tenfor1 = 2
| fivefor4 = 2
| fivefor3 = 39
| fivefor2 = 1
| fivefor1 = 23
| bowl avg4 = 27.34
| bat avg1 = 31.05
| runs3 = 11,356
| caption = Dev in 2013
| country = India
| lasttestagainst = New Zealand
| lasttestyear = 1994
| lasttestdate = 19 March
| testcap = 142
| testdebutagainst = Pakistan
| testdebutyear = 1978
| testdebutdate = 16 October
| internationalspan = 1978–1994
| international = true
| odidebutyear = 1978
| nickname = The Haryana Hurricane,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.insidesport.co/kapil-dev-health-update-haryana-hurricane-flashes-double-thumbs-up-to-say-i-am-doing-well/|title=Kapil Dev Health Update : Haryana Hurricane flashes double thumbs up to say ‘I am doing well’|work=[[Inside Sports]]|date=24 October 2020|access-date=2 March 2021}}&lt;/ref&gt; Kapil Paaji&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/get-well-soon-paaji-cricket-fraternity-wishes-kapil-dev-speedy-recovery/articleshow/78828181.cms|title=Get well soon paaji': Cricket fraternity wishes Kapil Dev speedy recovery|work =[[Times of India]]|date=23 October 2020|access-date=2 March 2021}}&lt;/ref&gt;
| role = [[All-rounder]]
| bowling = Right arm [[Fast bowling|fast-medium]]&lt;!--fast-medium in the source cited below--&gt;
| batting = Right-handed
| birth_place = [[Chandigarh]], India
| birth_date = {{Birth date and age |1959|1|6|df=yes}}
| fullname = Kapil Dev Ramlal Nikhanj
| image = Kapil Dev at Equation sports auction.jpg
| odidebutdate = 1 October
| odidebutagainst = Pakistan
| runs2 = 3,783
| column1 = [[Test cricket|Test]]
| runs1 = 5,248
| matches4 = 309
| matches3 = 275
| matches2 = 225
| matches1 = 131
| column4 = [[List A cricket|LA]]
| column3 = [[First-class cricket|FC]]
| column2 = [[One Day International|ODI]]
| columns = 4
| odicap = 25
| year3 = 1984–1985
| club3 = [[Worcestershire County Cricket Club|Worcestershire]]
| year2 = 1981–1983
| club2 = [[Northamptonshire County Cricket Club|Northamptonshire]]
| year1 = {{nowrap|1975–1992}}
| club1 = [[Haryana cricket team|Haryana]]
| lastodiagainst = West Indies
| lastodiyear = 1994
| lastodidate = 17 October
| year = 2008
}}'''කපිල් දේව් රම්ලාල් නිඛන්ජ්'''  (උපත 1959 ජනවාරි 6) හිටපු [[ඉන්දියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉන්දීය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි]] . ඔහු වේග හා මදවේග පන්දු යවන්නෙකු හා දැඩි ලෙස පහර දුන් මැද පෙළ පිතිකරුවෙකු විය. ශ්‍රේෂ්ඨතම තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩකයෙකු ලෙස සලකනු ලබන ඔහු, මෙතෙක් සිටි ශ්‍රේෂ්ඨතම නායකයකු ලෙසද සැලකේ. ඔහු 1983 දී තුන්වන ලෝක ක්‍රිකට් ශූරතාව දිනා ගැනීමට ඉන්දියාවට (පලමු වරට) නායකත්වය දුන්නේය. ඔහු 2002 ''දී සියවසේ ඉන්දීය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා'' ලෙස විස්ඩන් විසින් නම් කරන ලදී.

[[1983 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය]] දිනාගත් ඉන්දීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ නායකයා වූ දේව් ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයක් දිනාගත් පළමු ඉන්දියානු නායකයා බවට පත්විය. ඔහු 1999 සැප්තැම්බර් සිට 2000 සැප්තැම්බර් දක්වා කාලය තුළ [[ඉන්දියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉන්දීය ජාතික කණ්ඩායමේ]] පුහුණුකරු විය  ඔහු 1994 දී විශ්‍රාම ගත්තේ [[ටෙස්ට්]] ක්‍රිකට් පිටියේදී වැඩිම කඩුලු සංඛ්‍යාවක් ලබාගත් ලෝක වාර්තාව 2000 දී කෝට්නි වොල්ෂ් විසින් බිඳ දමන තෙක් තබා ගනිමිනි. එවකට ඔහු [[ටෙස්ට්]] හා එක්දින තරග දෙකෙහිම වැඩිම කඩුලු ලබා ගත් ක්‍රීඩකයා විය. ඔහු එක්දින කඩුලු 200 ක් ලබාගත් පළමු ක්‍රීඩකයා වේ.&lt;ref&gt;https://www.youtube.com/watch?v=ej1wY_kaiqc&lt;/ref&gt; ඔහු ක්‍රිකට් ඉතිහාසයේ ටෙස්ට් තරග වලදී කඩුලු 400 කට වඩා වැඩි (434 කඩුලු) හා ලකුණු 5000 කට වඩා වැඩියෙන් ලබා ගෙන ඇති එකම ක්‍රීඩකයා වේ  ඔහු ඉතිහාසයේ හොදා තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩකයා කරමින් 2010 මාර්තු 11 වන දින දේව්ව අයිසීසී විශිෂ්ඨයන්ගේ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.

== ළමා අවධිය ==
තේක්ක වෙළෙන්දෙකු වූ ඔහුගේ පියා රාම් ලාල් නිඛන්ජ් සහ ඔහුගේ මව රාජ්කුමාරිට දාව 1959 ජනවාරි 6 වන දින චන්දිගාර්හි  උපත ලැබීය. [[ඉන්දියාව බෙදා වෙන් කිරීම|ඉන්දියාව බෙදීමෙන්]] පසුව ඔහුගේ පවුල ෆසීල්කා වෙත පදිංචියට ගියේ අවසානයේ චන්දිගාර් වෙත යාමට පෙරය.    දේව් ඩීඒවී පාසලේ ශිෂ්‍යයෙකි.  

== දේශීය තරග ==

=== හර්යානා ===
1975 නොවැම්බරයේදී පන්ජාබයට එරෙහිව කඩුලු 6 ක් දවා ගනිමින් දේවා, හර්යානා වෙනුවෙන් කැපී පෙනෙන ආරම්භයක් ලබා දුන් අතර පන්ජාබ් පිල ලකුණු 63 කට සීමා කරමින් හර්යානා ජයග්‍රහණය කරා ගෙන ගියේය. ඔහු තරඟ 30 කදී කඩුලු 121 ක් ලබා ගනිමින් තරගසමය අවසන් කළේය.

1976-77 තරගසමය ආරම්භවූයේ ජම්මු හා කාශ්මීරයට එරෙහිව, 8/36 ක තරග වාර්තාක්ද සමගය. එම තරගසමයේ ඉතිරි කාලය සඳහා ඔහු දැක්වූ දායකත්වය සාමාන්‍ය දෙයක් වූ අතර, හර්යානා අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයට සුදුසුකම් ලැබීය. දෙවෙනි ඉනිමේදී ඕවර 9 කදී ලකුණු 8/20 ලෙස දේව් සිය හොඳම ඉනිම ක්‍රීඩා කළේය. බෙංගාලය පන්දුවාර 19 කදී ලකුණු 58 කට දැවී ගියේය. අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයේදී හර්යානා පිල බොම්බායට පරාජය විය.

ඔහු සිය 1977-78 තරගසමය ආරම්භ කළේ සේවා පිළට එරෙහි පළමු ඉනිමේදී 8/38 ක් ලබා ගනිමිනි. දෙවන ඉනිමේදී කඩුලු 3 ක් දවාගත් ඔහු පළමු පෙළ ක්‍රිකට් පිටියේදී කඩුලු 10 ක් දවාගත්තේය. තරග 4 කදී කඩුලු 23 ක් දවාගත් ඔහු ඉරානි කුසලානය, දුලීප් කුසලානය සහ විල්ස් කුසලානය සඳහා තෝරා ගන්නා ලදී.

1978–79 තරසමය දී, හර්යානා පූර්ව අර්ධ අවසන් පූර්ව තරගයේදී බෙංගාලය සමඟ නැවත වරක් මුණගැසුණේ දේව්ගේ දුර්වල කාලයෙන් පසුවය (තරඟ 4 කින් කඩුලු 12 ක්). කණ්ඩායම් අදියර තරගවලදී ඔහු අර්ධ ශතක 2 ක් රැස් කළේය. අර්ධ අවසන් පූර්ව තරගයේදී ඔහු පළමු ඉනිමේදී කඩුලු 5 ක් දවා ගත්තේය. දෙවන ඉනිමේදී හර්යානාගේ දුර්වල පිතිකරණය බෙංගාලයට වාර 2 කදී ඔවුන්ගේ පරාජයෙන් පළිගැනීමට ඉඩ දුන්නේ කඩුලු 4 ක් දැවී ලකුණු 161 ක් ලබා ගනිමිනි. ඉරානි කුසලාන තරඟයේදී දේව් කැපී පෙනුණු අතර ඔහු ලකුණු 62 ක් රැස් කරමින් අංක 8 ස්ථානයට පත්විය. ඉන්දියාවේ XI කණ්ඩායම විසින් කර්නාටක කණ්ඩායම පරාජය කරන ලද තරගයේදී ඔහු උඩ පන්දු 5 ක් ලබා ගත්තේය. ඩුලීප් කුසලාන අවසන් මහා තරගයේදී කැපී පෙනෙන දස්කම් දක්වමින් දේව් ජාතික අවධානයට ලක්විය. පන්දුවාර 24 කදී පළමු ඉනිම 7/65 ක් ලබා ගත්තේය. ඔහු පළමු වරට ඩියෝඩර් කුසලානය සහ විල්ස් කුසලානය සඳහා උතුරු කලාප සංචිතයට ඇතුළත් විය. [[පකිස්තානු ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඔහු පාකිස්තානයට]] එරෙහිව මෙම වාරයේදී සිය පළමු ටෙස්ට් තරගය ක්‍රීඩා කළේය.

1979-80  තරගසමයේදී දේව් දිල්ලියට එරෙහිව මංගල ශතකයක් ලබා ගනිමින් සිය පිතිකරණ දක්ෂතාව පෙන්නුම් කළේය. උත්තර් ප්‍රදේශ්ට එරෙහිව ප්‍රථම වතාවට හර්යානා නායකත්වය දැරූ පූර්ව අර්ධ අවසන් පූර්ව තරගයේදී ඔහු දෙවන ඉනිමේදී කඩුලු 5 ක් දවා ගනිමින් අර්ධ අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසියේය. එහිදී ඔවුන් කර්නාටකයට පරාජය විය. දේව් ඉන්දීය ජාතික සංචිතයට තම ස්ථානය තහවුරු කර ගැනීමත් සමඟ දේශීය තරගවලදී ඔහුගේ සහභාගීත්වය අඩු විය.{{තහවුරු​ කරන්න|reason=your explanation here|date=May 2013}}

==== 1990–91 රංජි ශූරයන් ====
1990-91 රංජි සමයේදී හර්යානා අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසියේ චේතන් ෂර්මාගේ පන්දු යැවීමේ දක්ෂතාවය සහ අමර්ජිත් කේපීගේ පිතිකරණ දස්කම් හේතුවෙනි. බෙංගාලයට එරෙහි අවසන් පූර්ව තරගයේදී දේව් දස්කම් අතරට පිවිසි අතර එහිදී ඔහු තම කණ්ඩායම ලකුණු 605 ක දැවැන්ත ලකුණු සංඛ්‍යාවක් කරා ගෙන ගියේ ලකුණු 141 ක් සහ කඩුලු 5 ක් ලබා ගනිමිනි.

කපිල් දේව්, චේතන් ෂර්මා, අජේ ජඩේජා සහ විජය යාදව් ඇතුළු හර්යානා සහ බොම්බායේ ක්‍රිකට් කණ්ඩායම නියෝජනය කරන සංජේ මන්ජ්‍රෙකර්, විනෝද් කම්බලි, [[සචින් තෙන්ඩුල්කාර්]], දිලිප් ඇතුළු 1991 ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින්ගේ අවසන් මහා තරගය සිහිපත් වේ. වෙන්ග්සාර්කාර්, චන්ද්‍රකාන්ත් පණ්ඩිත්, සාලිල් අන්කෝලා සහ අබේ කුරුවිල් . පළමු ඉනිමේදී දීපක් ෂර්මා (199), අජේ ජඩේජා (94) සහ චේතන් ෂර්මා (98) ලකුණු 522 ක් ලබා ගැනීමට හර්යානාට උදව් කළ අතර යෝගේන්ද්‍ර භන්දාරි (කඩුලු 5) සහ දේව් (කඩුලු 3) බොම්බායට ලකුණු 410 ක් සීමා කළේය. දේව්ගෙන් ලකුණු 41 ක් සහ ඉහළම ලකුණු ලාභියා වූ බැනර්ජි (60) හර්යානා ලකුණු 242 ක් ලබා ගත් අතර බොම්බායට ලකුණු 355 ක ඉලක්කයක් තැබීය. ආරම්භක කඩුල්ලෙන් පසුව, බොම්බේ කණ්ඩායම වෙනුවෙන් වෙන්ග්සාර්කාර් (139) සහ තෙන්ඩුල්කාර් (96) සටන් කළහ. තෙන්ඩුල්කාර් දැවී යාමෙන් පසුව හර්යානා ලකුණු 102 කට අවසන් කඩුලු 6 ලබා ගත් අතර වෙන්ග්සාර්කාර් සහ බොම්බේ ඉලක්කයට වඩා ලකුණු 3 ක් අඩු විය. දේව් සිය මංගල සහ එකම රංජි කුසලාන ශූරතාව දිනා ගත්තේය.  

==== එංගලන්ත ප්‍රාන්ත ====
කපිල් දේව් 1981, 1982 සහ 1983 යන තරගවාරයන් සඳහා නෝර්ත්හැම්ප්ටන්ෂයර් ප්‍රාන්තය නියෝජනය කළ අතර පසුව 1984 සහ 1985 අතර වෝර්සෙස්ටර්ෂයර් වෙනුවෙන් ක්‍රීඩා කළේය. කපිල් සිය ප්‍රාන්තයේ පළමු පන්තියේ තරග 40 කට ක්‍රීඩා කර ඇති අතර ඉනිම 64 කදී ලකුණු 2,312 ක් රැස්කර ගෙන ඇත්තේ ශතක හතරක් සහ අර්ධ ශතක 14 ක් සමඟිනි. ඔහුගේ සමස්ත පළමු පන්තියේ කඩුලු 835 න් 103 ක්ම ලැබුණේ එම ප්‍රාන්ත කණ්ඩායම් දෙක සමඟ ඔහු කළ කාලය තුළය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.republicworld.com/sports-news/cricket-news/which-two-counties-did-kapil-dev-play-for-throughout-career-cricket.html|title=Which Two Counties Did Kapil Dev Play For Throughout His Career? 1983 WC Winner's Records|last=Saini|first=Aakash|date=30 June 2020|access-date=11 July 2020|publisher=[[Republic World]]}}&lt;/ref&gt;

== ජාත්‍යන්තර වෘත්තිය ==
[[File:KapilDevBowling.png|thumb|300x300පික්| කපිල් දේව්ගේ ටෙස්ට් වෘත්තීය පන්දු යැවීමේ සංඛ්‍යාලේඛන සහ කාලයත් සමඟ ඒවා වෙනස් වී ඇති ආකාරය දැක්වෙන ප්‍රස්ථාරයක්.]]

=== මුල් කාලය (1978-1982) ===
දේව් සිය [[ටෙස්ට්|ටෙස්ට් ක්‍රිකට්]] දිවියට පිවිසියේ 1978 ඔක්තෝබර් 16 වන දින පාකිස්තානයේ ෆයිසලාබාද්හිදී ය. ඔහුගේ තරග සංඛ්‍යාලේඛන කැපී පෙනුනත්, සංඛ්‍යා ඔහුගේ දායකත්වයේ කිසිදු මිනුමක් ප්‍රකාශ කළේ නැත. ඔහු [[පකිස්තානු ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|පාකිස්තාන]] පිතිකරුවන්ට තම වේගය උපයෝගී කරගෙන එක් වරකට වඩා ඔවුන්ගේ හිස් වැසුම් වලට පහර දුන්නේය.  දේව් සාදික් මොහොමඩ්ගේ කඩුල්ල මංගල කඩුල්ල ලෙස දවා ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/IND_IN_PAK/IND_PAK_T1_16-21OCT1978.html|title=Scorecard – Kapil's Debut Match|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; ඔහු තුන් ඉරියව්වෙන්ම කැපී පෙනෙන ක්‍රීඩක දක්ෂතා පෙන්වීය. ඔහු පන්දු 33 කදී සහ හයේ පහර 2 ක් සමග ඉන්දියාවේ වේගවත් ටෙස්ට් අර්ධ ශතකය රැස් කිරීමට සමත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/IND_IN_PAK/IND_PAK_T3_14-19NOV1978.html|title=Scorecard – Kapil Dev's Maiden 50|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt;  [[බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්]] කණ්ඩායමට එරෙහි තරගමාලාවේදී ඔහු දිල්ලියේ ෆෙරෝස් ෂා කෝට්ලාහිදී පන්දු 124 කදී සිය මංගල ටෙස්ට් ශතකය (126) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1978-79/WI_IN_IND/WI_IND_T5_24-29JAN1979.html|title=Scorecard – Kapil Dev's Maiden Century|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; සහ ස්ථාවර පන්දු යැවීමේ දක්ෂතාවයක් (කඩුලු 17 ක් 33.00) පෙන්නුම් කලේය. දේව් [[එංගලන්තය]]ට කැමති බවට උප මහාද්වීපයෙන් පිටත ඔහුගේ පළමු අවස්ථාවේම පෙන්නුම් කරයි. ඔහු සිය පළමු කඩුලු 5 ක් සහ එංගලන්තයේ සියලුම කඩුලු ලබා ගත්තේය. එය විශාල පිරිවැයකින් (ඕවර 48 ක් සහ ලකුණු 146 ක් ලබා ගත්තේය) එංගලන්තය දැවැන්ත 633 ක් ලබා ගනිමින් තරගය පහසුවෙන් ජය ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1979/IND_IN_ENG/IND_ENG_T1_12-16JUL1979.html|title=Scorecard – Kapil Dev's Maiden 5 Wicket Haul|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; දේව් කඩුලු 16 ක් දවාගනිමින් ලකුණු 45 ක් රැස් කළේය (සාමාන්‍යය: 7.5). ඔහු එක්දින ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට පිවිසියේ මීට පෙර පාකිස්තාන සංචාරයේදීය. එහිදී ඔහුගේ පෞද්ගලික ක්‍රියාකාරිත්වය සාමාන්‍ය මට්ටමක පැවති අතර [[1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන තරගාවලියේදී]] දේව් සහ ඉන්දියාව යන දෙදෙනාම දුර්වලව පැවතුනි.

[[ඕස්ට්‍රේලියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඕස්ටේ‍්‍රලියාවට]] එරෙහිව කඩුලු 28 ක් (සාමාන්‍යය: 22.32) සහ අර්ධ ශතකයක් ඇතුළුව ලකුණු 212 ක් ලබා ගනිමින් දේව් කඩුලු 5 ක් දවා ගනිමින් ඉන්දියාවේ ප්‍රමුඛ වේග පන්දු යවන්නා බවට පත්විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1979-80/AUS_IN_IND/AUS_IND_1979-80_TEST_AVS.html|title=Kapil Dev Statistics – Australia in India 1979/1980 Season|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; 1979-80 තරගවාරයේ දී පාකිස්තානයට එරෙහිව ටෙස්ට් 6 කින් යුත් ටෙස්ට් තරගමාලාවේදී ඔහු කීර්තියක් ලබා ගත්තේය. ඔහු ඉන්දියාවට පැමිණි අමුත්තන්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණ 2 ක් ලබා ගැනීමට සමත් විය - වරක් පිතිකරණයෙන් (69) බොම්බායේ වන්කඩේ ක්‍රීඩාංගණයේදී &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1979-80/PAK_IN_IND/PAK_IND_T3_16-20DEC1979.html|title=Scorecard – Pakistan in India 1979/1980 Season|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; සහ පන්දුව (තරගයේදී කඩුලු 10 ක් - පළමු ඉනිමේදී 4/90 සහ දෙවන ඉනිමේදී 7/56, පන්දුව 98 කින් 84 ක්) මදුරාසියේ චෙපෝක්හිදී (දැන් චෙන්නායි) . &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1970S/1979-80/PAK_IN_IND/PAK_IND_T5_15-20JAN1980.html|title=Kapil Dev's maiden 10-Wicket in Match Haul|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; දේව් මෙම තරඟයේදී ඔහුගේ තුන් ඉරියව්වෙන්ම දැක්වූ දක්ෂතාවය ඔහුගේ වෘත්තීය දිවියේ උපරිමය ලෙස සලකන අතර ඔහුගේ දෙවන ඉනිම 7/56 වේ.  මෙම තරගාවලියේදී ඔහු කඩුලු 100 ක් හා ලකුණු 1000 ක් ලබා ගත් අඩුම තරග සංඛ්‍යාවක් ක්‍රීඩා කල ටෙස්ට් ක්‍රීඩකයා බවට පත්විය.(තරඟ 25 කදී) ( පසුව ඉයන් බොතම් එම ජයග්‍රහණයම තරඟ 21 කදී ලබාගෙන ඇත) සහ තරඟාවලිය කඩුලු 32 කින් අවසන් කළේය. (සාමාන්‍ය: 17.68) සහ අර්ධ ශතක 2 ක් ඇතුළුව ලකුණු 278 ක්. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://statserver.cricket.org/db/ARCHIVE/1970S/1979-80/PAK_IN_IND|title=Tour Home Page – Pakistan in India 1979/80 Season|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}{{භින්න වූ සබැඳි|date=August 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
[[ගොනුව:Kapil_Dev_graph.png|වම|thumb|350x350පික්| දේව්ගේ වෘත්තීය කාර්ය සාධන ප්‍රස්ථාරය.]]
[[ඉන්දියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|1980-81 දී ඉන්දියාවේ]] [[ඕස්ට්‍රේලියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඕස්ට්‍රේලියානු]] සංචාරයේදී හුරුපුරුදු ඉන්දියානු තරගමාලාවේ පෙනුම පෙනෙන්නට තිබුනේ ඉන්දියාව 1–0ක් ලෙස පසුබෑමට ලක්ව තිබූ අතර ලකුණු 143 ක් වැනි සුළු ප්‍රමාණයක් ආරක්ෂා කරමින් සිටි අතර දේව් ඉඟටිය ආබාධයකින් බැහැර විය. ඕස්ට්‍රේලියාව සිව්වන දිනය 18/3 ට අවසන් කළ විට, දේව් අවසන් දින වේදනා නාශක එන්නත් සමඟ ක්‍රීඩා කිරීමට කැමති වූ අතර භයානක ඕස්ට්‍රේලියානු මැද පෙළ ඉවත් කළේය. ඉන්දියාව වෙනුවෙන් තරගය ජය ගත්තේ දේව් ඉනිම පන්දු යැවීමේ ඉරියව්වෙන් 16.4–4–28–5ක් ලෙසිනි. එය ඔහුගේ හොඳම පන්දු 5 ක් ලෙස දැක්විය හැකිය.  [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඕස්ට්‍රේලියානු සංචාරයේදී ඔහු නවසීලන්තයට]] එරෙහිව බ්‍රිස්බේන්හිදී පැවති එක්දින තරගවලදී සිය පළමු අර්ධය වාර්තා කළේය. කෙසේ හෝ ඉන්දියාවේ ටෙස්ට් ක්‍රිකට් වර්ධනය එක්දින ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට හැඩගැසීමට නොහැකි වූ අතර එක්දින තරග 16 කට පසුව ලකුණු 278 ක් (සාමාන්‍යය: 17.38) සහ කඩුලු 17 ක් ලබා ගැනීමට වෘත්තීය ආරම්භයක් තිබුණි.

පසු කලෙක [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්ත]] සංචාරයට පසු &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1980S/1980-81/IND_IN_NZ/|title=Tour Home Page – India in New Zealand 1980/81 Season|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; [[එංගලන්ත ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|දේව් 1981-82 එංගලන්තයට]] එරෙහි ගෘහස්ථ තරගාවලියට සූදානම්ව සිටියේය. එහිදී බොම්බායේ වැන්කෙඩේ ක්‍රීඩාංගණයේදී ඔහුගේ පළමු කඩුල්ල 5 කින් ජයග්‍රහණය කළේය. ඔහු ලකුණු 318 ක් රැස් කළේය (සාමාන්‍යය: 53, 1 ශතකය, අර්ධ ශතකය) කඩුලු 22 ක් (කඩුලු 5 ක් දවාලීම) සහ තරගයේ වීරයා සම්මානයෙන් පිදුම් ලැබීය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1980S/1981-82/ENG_IN_IND/ENG_IN_IND_1981-82_TEST_AVS.html|title=Kapil Dev Statistics – England in India 1981/1982 Season|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; 

[[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|පළමු වරට ශ්‍රී ලංකාවට]] මුහුණ දුන් දේව් 1982–83 වාරය ආරම්භ කිරීමට කඩුලු 5 ක් දවා ගැනීමට සමත් විය. ඊළඟ [[පකිස්තානු ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|පාකිස්තාන]] සංචාරයේදී, දේව් සහ මොහින්දර් අමර්නාත්, [[සෑම-ඉරියව් ක්‍රීඩකයා|ප්‍රතිවාදී තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක]] ඉම්රාන් ඛාන් (කඩුලු 40 ක් සහ ශතක 1) විසින් ආධිපත්‍යය දැරූ තරගමාලාවේ එකම දීප්තිමත් ස්ථාන විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.cricinfo.com/db/ARCHIVE/1980S/1982-83/IND_IN_PAK/IND_IN_PAK_1982-83_TEST_AVS.html|title=Statistics – India in Pakistan 1982/83 Season|access-date=27 March 2007|publisher=[[Cricinfo]]}}&lt;/ref&gt; දේව් ට දෙවැනි ටෙස්ට් ක්‍රිකට් තරගයේ දී 5/102 ලෙසද ජාතික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාංගණයේදී, කරච්චි දී පැවැත්වෙන තෙවැනි ටෙස්ට් තරගයේ දී, 7/220 ඉක්බාල් ක්රීඩාංගණයේදී, ෆයිසලාබාද්හි දී සහ 8/85 ගඩාෆි ක්රීඩාංගනයට, ලාහෝර් ඔහු කණ්ඩායම සෙසු සාමාජිකයන් සිට කුඩා සහාය ලැබී ඇති අතර. මෙම විනාශකාරී සංචාරයෙන් පසුව සුනිල් ගවස්කාර් වෙනුවට [[ඉන්දියා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|දේව් ඉන්දීය ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ]] නායකයා බවට පත් කරන ලදී.

=== නායක: 1983 ලෝක කුසලාන ශූරයන් (1982-1984) ===
[[ශ්‍රී ලංකා ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|1982-83 තරග වාරයේ දී ශ්‍රී ලංකාවට]] එරෙහිව ( [[පකිස්තානු ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|පාකිස්තාන]] සංචාරයට පෙර) ගවස්කාර් විවේක ගන්නා විට දේව් ඉන්දියාවේ නායකයා ලෙස ආරම්භ විය. නිත්‍ය නායකයා ලෙස ඔහුගේ පළමු පැවරුම වූයේ [[බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් සංචාරයයි]] . එහිදී විශාලතම ජයග්‍රහණය හුදකලා එක්දින ජයග්‍රහණයකි. දේව් (72) සහ ගවස්කාර් (90) ඉන්දියාව දැවැන්ත ලකුණු සංඛ්‍යාවක් කරා ගෙන ගියහ - ඕවර 47 කදී ලකුණු 282/5 ක් සහ දේව්ගේ කඩුලු 2 ඉන්දියාවට බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල ලකුණු 255 කට සීමා කිරීමට සහ ඉන්දියාවේ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් කියා  [[1983 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|1983 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ]] බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම.  සමස්තයක් ලෙස ගත් විට, දේව් ඔහු දෙවන ටෙස්ට් තරගයේ දෙවන බේරා ගැනීමට ශතකයක් ලෙස බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් හොඳ මාලාවක් විය  මෙන්ම කඩුලු 17 (: 24,94 සාමාන්ය) අහුලා.

==== 1983 ලෝක කුසලාන කාර්ය සාධනය ====
දේව් ලෝක කුසලානයට අවතීර්ණ වූයේ තරග 32 ක්, ලකුණු 608 ක් (සාමාන්‍යය: 21), කඩුලු 34 ක්. මීට පෙර පැවති ලෝක කුසලාන දෙකේදී ඉන්දියාවේ හුදකලා ජයග්‍රහණය [[1975 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|1975 දී]] නැගෙනහිර අප්‍රිකාවට එරෙහිව විය. යෂ්පාල් ෂර්මා (ලකුණු 89), රොජර් බිනි සහ රවී ශාස්ත්‍රි (කඩුලු 3 බැගින්) ලබා ගනිමින් ඉන්දියාව ලෝක කුසලාන තරගාවලියේදී බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිලට පළමු වරට පරාජය විය.  සිම්බාබ්වේට එරෙහි ජයග්‍රහණයෙන් පසුව, ඉන්දියාව ඊළඟ තරඟ දෙක පරාජය විය - ඕස්ට්‍රේලියාව (දේව්ගේ හොඳම වෘත්තීය ලකුණු 5/43 තිබියදීත්)  සහ බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්. අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසීමට ඉන්දියාවට දැන් ඕස්ට්‍රේලියාවට හා සිම්බාබ්වේට එරෙහිව ජයග්‍රහණ අවශ්‍ය විය.

ඉන්දියාව 1983 ජුනි 18 වන දින රාජකීය ටන්බ්‍රිජ් වෙල්ස් හි නෙවිල් පිටියේදී සිම්බාබ්වේට මුහුණ දුන්නේය. පසුපසට ඇද වැටීමෙන් පසුව, පහළ පෙළ පිතිකරුවන් සමඟ පන්දුවට පහර දුන් දේව්, රොජර් බිනි (ලකුණු 22) සහ මදන් ලාල්ගේ උදව්වෙන් පැත්ත ස්ථාවර කළේය. දේව් පන්දු 100 කදී සිය ශතකය රැස් කළේය. කිර්මානි (ලකුණු 22) සමගින්, දේව් 9 වන කඩුල්ල වෙනුවෙන් නොදැවී ලකුණු 126 ක් රැස් කළේය - එය වසර 27 ක් (දින 10,000),  එයට මායිම් 16 ක් සහ හයේ පහර 6 ක් ඇතුළත් විය. අංක 4 ස්ථානයේ හොඳම එක්දින පිතිකරණ දස්කම්  තරගය ලකුණු 31 කින් ඉන්දියාව ජය ගත්තේය.  මෙම තරඟයෙන් පසුව දේව් තමා වෙනුවෙන් ත්‍යාගයක් ලෙස මර්සිඩීස් වෙන්කර ගත් බව පැවසේ. 

අවසන් පූර්ව වටයේදී ඉන්දියාව [[එංගලන්ත ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|ඉංග්‍රීසි ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට]] මුහුණ දුන්නේය. එංගලන්තය බිනි සහ අමර්නාත්ට කඩුලු අහිමිවීමෙන් පසුව පහළ පෙළ අඩු කිරීමට දේව් උදව් කළේය. ඔහු කඩුලු 3 ඉන්දියාව 213 එංගලන්තයට සීමා ලෙස ගත් අතර අමරනාත් මැද සඳහා (ලකුණු 46 ක්), Yashpal ෂර්මා (61) සහ සන්දීප් පටිල් (51 *) ජයග්රහණය කෙළේ  පිළිබඳ ගැනීමට සහ අවසන් මහා තරගය ලෙස ඇතුළු වීම [[බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|, බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්රිකට්]] ලෝක කුසලාන ශූරතා කඩුලු ත්‍රිත්වයක් සොයමින් සිටි [[බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|කණ්ඩායම.]] බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් කණ්ඩායම ලකුණු 183 කට ඉන්දියාව සීමා කළ අතර ක්‍රිෂ්ණමාචාරි ශ්‍රීකාන්ත් (ලකුණු 38) පමණක් ලකුණු ලබා ගැනීමේ සහනයක් ලබා දුන්නේය. අහිමි වුවත් ගෝර්ඩන් ග්රිනිච්, බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් විසින් ඉක්මන් ලකුණු පිටුපස 57/2 තම ඉනිම කණ්ඩම්බි විව් රිචර්ඩ්ස් . යාර 20 කට වඩා පසුපසට දිවීමෙන් පසු දේව් ගැඹුරු හතරැස් කකුලකට හසු වූ මදන් ලාල්ගේ පන්දුවක් අතට ගත් විට රිචර්ඩ්ස් එක් ආක්‍රමණශීලී පහරක් ක්‍රීඩා කළේය. මෙම අල්ලා ගැනීම [[1983 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|1983 ලෝක කුසලාන අවසන් මහා තරඟයේ]] හැරවුම් ලක්ෂ්‍යය ලෙස සැලකෙන අතර එය එක්දින ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ විශිෂ්ටතම ක්‍රීඩාවක් ලෙස සැලකේ. බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් පිල ලකුණු 50/1 සිට 76/6 දක්වා බිඳ වැටුණු අතර අවසානයේ 140 ට දැවී ගියේය. දේව් ඇන්ඩි රොබට්ස්ගේ කඩුල්ල ලබා ගත්තේය.  මෙම ජයග්‍රහණය ඉන්දියාවේ මංගල ලෝක කුසලානය  අතර ඔහු ලකුණු 303 ක් (සාමාන්‍යය: 60.6), කඩුලු 12 ක් (සාමාන්‍යය: 20.41) සහ තරඟ 8 කදී ලකුණු 7 ක් ලබා ගත්තේය.

=== පශ්චාත් ලෝක කුසලානය ===
ලෝක කුසලානයෙන් පසුව ඉන්දියාව [[බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායමට]] සත්කාරකත්වය ලබා දුන් අතර ටෙස්ට් තරගාවලිය 3–0ක් සහ එක්දින තරගාවලිය 5–0ක් ලෙස පරාජයට පත්විය. දේව් සිය හොඳම ටෙස්ට් පන්දු යැවීම අහමදාබාද්හි මොටෙරා ක්‍රීඩාංගණයේදී 9/83 කින් ආපසු ලබා ගනිමින් පරාජයට පත්විය.  ටෙස්ට් හා එක්දින තරගාවලියේදී ඔහුගේ පන්දු යැවීමේ දක්ෂතාවය ඔහුගේ දුර්වල පිතිකරණ දක්ෂතාවය නිසා පහත වැටුණි. 1984 මුල් භාගයේදී ගවස්කාර් නැවත නායකයා ලෙස පත් කිරීමෙන් තේරීම් කමිටුව දේව්ගේ පාලනය අවසන් කළේය.

=== නායකත්වයට ආපසු යාම ===
දේව් 1985 මාර්තු මාසයේදී නැවත නායකයා ලෙස පත් කරන ලද අතර 1986 දී එංගලන්තයට එරෙහිව ටෙස්ට් තරගමාලාවක් සඳහා ඉන්දියාවට මඟ පෙන්වීය. මෙම කාල පරිච්ඡේදය තුළ ඔහුගේ වඩාත් ප්‍රසිද්ධ තරඟයක් වන දෙවන ටයිඩ් ටෙස්ට් තරගය ඕස්ට්‍රේලියානු පිතිකරු ඩීන් ජෝන්ස් සමඟ ඒකාබද්ධ තරගයේ වීරයා ලෙස නම් කරන ලදී.

[[1987 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|ඔහු 1987 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ]] නායකයා ලෙස රඳවා ගනු ලැබීය. ඔවුන්ගේ පළමු තරඟයේදී ඕස්ට්‍රේලියාව ඉන්දියාවට එරෙහිව ලකුණු 268 ක් රැස් කළේය. කෙසේ වෙතත්, ඉනිම අවසන් වීමෙන් පසුව, දේව් විනිසුරුවන් සමඟ එකඟ වූයේ ඉනිමේදී එක් සීමාවක් ලකුණු 6 ක් නොව හයේ පහරක් ලෙස වැරදියට සං aled ා කර ඇති හෙයින් ලකුණු 270 දක්වා වැඩි කළ යුතු බවය. ඔවුන්ගේ පිළිතුරට අනුව ඉන්දියාව ලකුණු 269 ක් ලබා ගත්තේ ඕස්ට්‍රේලියාවේ ලකුණු එකකට වඩා අඩුවීමෙනි. විස්ඩන් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයාගේ ඇල්මැනැක් හි වාර්තා වූයේ ''“කපිල් දේව්ගේ ක්‍රීඩා දක්ෂතාවය සමීප තරගයක තීරණාත්මක සාධකය සනාථ කළ”'' බවයි.  ඉන්දියාව 1987 ලෝක කුසලාන අවසන් පූර්ව වටයට පිවිසි අතර එහිදී ඔවුන් එංගලන්තයට පරාජය විය. ඉන්දියාවේ පරාජයේ වරදට දේව් මුහුණ දුන්නේ ගැඹුරු මැදපෙළේ පන්දුවට පහර දීමත් සමඟ ය. 1989 දී ඉන්දියාවේ පාකිස්තාන සංචාරයේ උප නායකයා වුවද ඔහු නැවත ඉන්දියාවට නායකත්වය දුන්නේ නැත.

ගවස්කාර් සමඟ ඇති වූ වෙනස්කම් පිළිබඳ වාර්තා මෙන්ම පන්දු යවන්නෙකු ලෙස ඔහුගේම නොගැලපෙන ස්වරූපයද ගිලිහී ගිය හෙයින් නායකත්ව කාලය ඔහුට දුෂ්කර විය. කෙසේ වෙතත්, පසුව දෙදෙනාම තරයේ කියා සිටියේ මෙම වාර්තා අතිශයෝක්තියට නංවන බවයි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://timesofindia.indiatimes.com/articleshow/msid-21465473.cms|title=Caught!: Duel in the sun|date=8 September 2002|work=The Times of India|access-date=6 December 2006|location=India}}&lt;/ref&gt; කැප්ටන් ලෙස දේව්ගේ රංගනය ක්‍රීඩකයෙකුට වඩා හොඳය.

=== නිපුණතා ===
Dev අයිතියක්-අත වේග පන්දු යවන ඔහුගේ සුන්දර පියවර හා බලසම්පන්න සඳහා සඳහන් outswinger, සහ ඔහුගේ වෘත්තීය ජීවිතය වඩාත් සඳහා ඉන්දියාවේ ප්රධාන වැඩ වර්ජනය සමත් විය. ඔහු සිහින් සංවර්ධනය inswinging ගෙනආවද 1980 ගනන්වල දී, ඔහු එරෙහිව ඉතා ඵලදායී ලෙස භාවිතා කරන වලිගය-එන්ඩර්ස් . පිතිකරුවෙකු ලෙස, ඔහු පන්දුවේ ස්වාභාවික පහරක් එල්ල කළ අතර ඔහුට කාර්යක්ෂමව කොක්කක් හා රිය පැදවිය හැකිය. ස්වාභාවිකවම ආක්‍රමණශීලී ක්‍රීඩකයෙකු වන ඔහු බොහෝ විට ප්‍රහාරය විපක්ෂයට ගෙන යාමෙන් දුෂ්කර අවස්ථාවල දී ඉන්දියාවට උදව් කළේය. ''හර්යානා සුළි කුණාටුව'' යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වන ඔහු දේශීය ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ හර්යානා ක්‍රිකට් කණ්ඩායම නියෝජනය කළේය. 

=== පන්දු යැවීමේ විලාසය ===
දේව් වේගවත් පන්දු යවන්නෙක් විය. කෙසේවෙතත්, භාර දීමේ වේලාවේදී චතුර ලෙස දුවද්දී සහ එක්රැස්වීමකින් අදහස් කළේ පිටස්තරයා ස්වභාවිකවම ඔහු වෙතට පැමිණීමයි. සාමාන්‍යයෙන් දකුණත් කරුවන්ට කරදරයක් වන දිග හා දිශාවට පන්දු යැවීම, ඔහුගේ පන්දුව ඔහුගේ ගොදුරු වූවන්ගෙන් බොහෝ දෙනෙකුගේ පිතිහරඹය විය. ඔහු පිටත කෙළවරේ පිතිකරණයට පහර දීමට උත්සාහ කළ අතර, එක්කෝ ඕෆ් සයිඩ් කෝර්ඩන් හෝ එල්බීඩබ්ලිව්. පන්දුව දාරය මඟ හැරුණු විට. පැත්තෙන් ගත් ක්‍රියාවෙන් අදහස් කළේ, පළමු වසර කිහිපය තුළ ඔහුට පන්දු යැවිය හැකි එකම පන්දුව මෙය බවයි. තණතීරුවෙන් ඔබ්බට ගිය ස්වාභාවික විචලනයන් හරහා ඔවුන්ගේ රේඛා රඳවාගෙන හෝ දකුණත් කරු වෙතට පැමිණියේය. කෙසේවෙතත්, ඔහු පරිණත වීමත් සමඟම ක්‍රියාව අඩාල වූ අතර ඔහු ඉන්ස්වින්ජර් යන්ත්‍රයක්ද වර්ධනය කළේය. 1980 දශකයේ මැද භාගයේදී ඔහු සඳහන් කළේ තමන්ට කැමැත්තෙන් පන්දු යැවීමට නොහැකි වූ එකම පන්දුව කකුල කපන්නා බවයි.

1983 අවසානය වන විට, දේව් මේ වන විටත් වසර පහක් තුළ ටෙස්ට් කඩුලු 250 ක් පමණ ලබාගෙන ඇති අතර, මෙතෙක් කඩුලු ලබා ගත් වැඩිම ක්‍රීඩකයෙකු බවට පත්වීමේ මාවත දෙස හොඳින් බැලීය. කෙසේවෙතත්, 1984 දී දණහිසේ සැත්කමකින් පසුව ඔහුගේ පන්දු යැවීම අඩු විය. මෙම පසුබෑම නොතකා, ඔහු කිසි විටෙකත් යෝග්‍යතා හේතුන් මත එක ටෙස්ට් හෝ එක්දින තරඟයක් ක්‍රීඩා කිරීම අතපසු කළේය. ඔහු තම දෂ්ට සමහර අහිමි වුවද, ඔහු තවත් වසර දහයක් සඳහා ඵලදායී පන්දු යවන ක්රීඩක රැඳී සිටි අතර, මෙතෙක් 400 ක් ලබා දෙවන පන්දු යවන්නා බවට පත් විය කඩුලු ඔහු ගත් විට 1991-92 දී ටෙස්ට් ක්රිකට් මාර්ක් ටේලර් ඕස්ට්රේලියාවේ ඕස්ට්රේලියාව එදිරිව මාලාවක ගේ කඩුල්ල. එම ඕස්ට්‍රේලියානු සංචාරයේදී ඔහු කඩුලු 25 ක් දවා ගත්තේය.

=== අවසාන වසර කිහිපය ===
1990 දශකයේ මුල් භාගයේ නායකයින්ගේ අනුප්‍රාප්තිකයා යටතේ දේව් ඉන්දියාවේ ප්‍රමුඛ වේග පන්දු යවන්නා ලෙස ඉදිරියට ගියේය. 1990 ලෝඩ්ස් ටෙස්ට් තරගය අතරතුරදී ඔහු කැපී පෙනෙන සිදුවීමකට සම්බන්ධ විය. ඔහු පිට පිට දඟ පන්දු යවන ක්‍රීඩක එඩී හෙමිංස්ට හයේ පහර 4 ක් සමගින් පහරක් එල්ල කළේය.  මෙම තරගය ඉන්දියාවට එරෙහිව ඉංග්‍රීසි ජාතිකයෙකු විසින් ලබාගත් වැඩිම ටෙස්ට් ලකුණු සංඛ්‍යාව වන අතර  333 ග්‍රැහැම් ගූච් විසින් . දේව් විනිසුරු ඩිකී බර්ඩ් විසින් සර්වකාලීන ශ්‍රේෂ් greatest තම තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩකයෙකු ලෙස සඳහන් කළේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/982998.stm|title=Dickie Bird: Your questions answered|date=21 October 2000|work=BBC News}}&lt;/ref&gt;

සාමාන්‍යයෙන් අවසන් ඕවර දහය තුළදී ලකුණු ලබා ගැනීමේ වේගය වේගවත් කිරීම සඳහා භාවිතා කළ පිංච-පහරක් ලෙස ඔහු ක්‍රීඩාවේ එක්දින අනුවාදයේ වටිනා පිතිකරුවෙකු බවට පත් වූ අතර බිඳවැටීමකදී ඉනිම ස්ථාවර කිරීමට විශ්වාසය තැබීය. [[1992 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|ඔහු 1992 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලාන තරගාවලියට]] ක්‍රීඩා කළ අතර ඔහුගේ අවසන් අවස්ථාව මොහොමඩ් අෂාරුදින්ගේ නායකත්වය යටතේ පන්දු 100 කට ලකුණු 125.80 ක් ලබා ගනිමින් පිතිකරණ වර්ධන වේගයෙහි ඉහළින්ම සිටියේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cricketcountry.com/articles/benson-hedges-world-cup-cricket-1992-facts-figures-and-statistics-247132|title=Benson &amp; Hedges World Cup Cricket 1992: Facts, figures, and statistics|date=9 February 2015|access-date=12 July 2020|publisher=[[CricketCountry.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231024044335/https://www.cricketcountry.com/articles/benson-hedges-world-cup-cricket-1992-facts-figures-and-statistics-247132|archive-date=24 October 2023|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ඔහු පන්දු යැවීමේ ප්‍රහාරයට නායකත්වය දුන්නේ [[ජවගාල් ශ්‍රීනාත්|ජවගල් ශ්‍රීනාත්]] සහ මනෝජ් ප්‍රභාකරන් වැනි තරුණ දක්ෂතා ඇති අතර අවසානයේ ඔහුගෙන් පසුව ඉන්දියාවේ ප්‍රමුඛ වේග පන්දු යවන්නන් ලෙස පත්වනු ඇත. ඔහු 1994 දී විශ්‍රාම ගත්තේ රිචඩ් හැඩ්ලිගේ වැඩිම ටෙස්ට් කඩුලු බිඳ දැමූ වාර්තාව බිඳ දමමිනි.

=== ප්‍රතිවාදීන්ට එරෙහි ශතක ලැයිස්තුව ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!
! කණ්ඩායම
! ටෙස්ට්
! එක්දින
! මුළු
|-
| 1
|{{ක්‍රිකට්|WIN}}
| 3
| 0
| '''3'''
|-
| 2
|{{ක්‍රිකට්|ENG}}
| 2
| 0
| '''2'''
|-
| 3
|{{ක්‍රිකට්|AUS}}
| 1
| 0
| '''1'''
|-
| 4
|{{ක්‍රිකට්|SRI}}
| 1
| 0
| '''1'''
|-
| 5
|{{ක්‍රිකට්|RSA|1928}}
| 1
| 0
| '''1'''
|-
| 6
|{{ක්‍රිකට්|ZIM}}
| 0
| 1
| '''1'''
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''මුළු'''
| '''8'''
| '''1'''
| '''9'''
|}

=== ජාතික පුහුණුකරු ===
අන්ෂුමාන් ගයික්වාඩ්ගෙන් පසුව 1999 දී කපිල් දේව් ඉන්දීය ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායමේ පුහුණුකරු ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content-uk.cricinfo.com/india/content/story/83972.html|title=Kapil Dev is named coach ahead of Srikkanth|date=22 September 1999|access-date=6 December 2006|publisher=Cricinfo.com}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ ධූර කාලය තුළ ඉන්දියාව නවසීලන්තයට එරෙහිව එක් ටෙස්ට් තරගයක් පමණක් ජයගෙන ඇති අතර ඕස්ට්‍රේලියාවේදී (3–0) සහ දකුණු අප්‍රිකාවට එරෙහිව (2–0) තම රටේදී ප්‍රධාන තරග පරාජයන් දෙකක් වාර්තා වූ අතර පොදුවේ බලාපොරොත්තු සුන්වීමක් ලෙස සලකනු ලැබීය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://content-uk.cricinfo.com/india/content/story/94296.html|title=A cricketing great who deserved a better end|date=13 September 2000|access-date=6 December 2006|publisher=Cricinfo.com}}&lt;/ref&gt; මනෝජ් ප්‍රභාකරන් විසින් තරග පාවා දිමේ චෝදනාවේ උච්චතම අවස්ථාවේදී  (පසුව නිෂ්ප්‍රභ කරන ලද චෝදනාවකි)  දේව් ජාතික පුහුණුකරු ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්විය. ඔට්ටු ඇල්ලීමේ මතභේදයට තුඩු දුන් අවස්ථාවේදී ඔහු සිය සමුගැනීම නිවේදනය කරමින් කියා සිටියේ, “මට මෙතරම් මුදලක් ලබා දුන් ක්‍රීඩාවට මම ඇලුම් කළ අතර පසුව තෙවන පාර්ශවයකගේ ඇසීමෙන් එය විශාල වශයෙන් ඉවතට ගෙන ගියෙමි”.  කෙටි කාල පරතරයකින් පසුව ඔහුගෙන් පසු [[නවසීලන්ත ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|නවසීලන්තයේ]] හිටපු පිතිකරු ජෝන් රයිට් පුහුණුකරු ලෙස පත් වූ අතර ඔහු ඉන්දියාවේ පළමු විදේශ පුහුණුකරු බවට පත්විය.

=== ආපසු පැමිණීම ===
නිශ්ශබ්දතාවයකින් සිටීමෙන් පසුව, දේව් නැවත ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට පිවිසියේ 2002 ජූලි මාසයේදී විස්ඩන් ඉන්දියානු ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයාගේ සම්මානය සඳහා අවසන් තරඟකරුවන් 16 දෙනාගෙන් කෙනෙකු ලෙස විස්ඩන් ප්‍රකාශයට පත් කිරීම නිසාවෙනි. දේව් සම්මානය දිනා ගැනීම සඳහා දීර්ඝකාලීන කණ්ඩායමේ සගයෙකු වූ ක්‍රීඩක ගවස්කාර් සහ ප්‍රේක්ෂකයින්ගේ ප්‍රියතම ක්‍රීඩක තෙන්ඩුල්කාර් සමග සිටි එම මොහොත “මගේ හොඳම පැය” ලෙස ප්‍රකාශ කළේය. &lt;ref name=&quot;WisdenICoC&quot;&gt;{{Cite news|url=http://www.tssonnet.com/tss2531/25310120.htm|title=This is my finest hour: Kapil Dev|date=8 March 2002|work=[[The Sportstar]] Vol. 25 No. 31|access-date=8 February 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20060514214418/http://www.tssonnet.com/tss2531/25310120.htm|archive-date=14 May 2006}}&lt;/ref&gt;

දේව් සෙමෙන් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවට පැමිණියේ පන්දු යැවීමේ උපදේශකයෙකු ලෙසය  සහ 2004 මාර්තු මාසයේදී ඉන්දියාවේ පාකිස්තාන සංචාරයට පෙර සූදානම් වීමේ කඳවුරේ පන්දු යැවීමේ පුහුණුකරු ලෙස කටයුතු කළේය.  2006 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී දේව් ජාතික ක්‍රිකට් ඇකඩමියේ සභාපති ලෙස වසර 2 ක කාලයක් සඳහා නම් කරන ලදී. 

2005 දී ඔහු විපුල් කේ රාවල් විසින් රචිත ''සංස්කෘතික චිත්‍රපටයක් වන ඉක්බාල්'' හි කෙටි චරිතයක් රඟපෑවේය. මුලදී අධ්‍යක්ෂවරයා ඔහු වෙත ළඟා වීමට උනන්දු නොවීය. නමුත්, ලේඛක විපුල් කේ රාවල් එම චරිතය ලියා ඇත්තේ ඔහු මතකයේ තබාගෙන ය.

2007 මැයි මාසයේදී දේව් විධායක මණ්ඩලයේ සභාපතිවරයා ලෙස සී ටීවී විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ඉහළම ඉන්දියානු ක්‍රිකට් ලීගයට (අයිසීඑල්) සම්බන්ධ වූ අතර, බීසීසීඅයි හි ව්‍යුහයට විරුද්ධ වීමට වඩා එය අගය කිරීමක් ලෙස ඔහුගේ තීරණය ආරක්ෂා කළේය - “අපි බලාපොරොත්තු වන්නේ ප්‍රතිවාදී කණ්ඩායමක් නිර්මාණය කිරීමට නොව, ඉන්දියානු මණ්ඩලයට වැඩි දක්ෂතා සොයා ගැනීමට ”.  2007 ජුනි මාසයේදී බීසීසීඅයි ප්‍රතිචාර දැක්වූයේ දේව් ඇතුළු අයිසීඑල් වෙත සම්බන්ධ වූ සියලුම ක්‍රීඩකයින් සඳහා විශ්‍රාම වැටුප අවලංගු කිරීමෙනි.  නව ඉන්දීය ක්‍රිකට් ලීගයේ විධිමත් මාධ්‍ය හමුවක් ඇමතීමෙන් දිනකට පසු 2007 අගෝස්තු 21 වන දින දේව් ජාතික ක්‍රිකට් ඇකඩමියේ සභාපති ධුරයෙන් ඉවත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;https://economictimes.indiatimes.com/kapil-sacked-as-nca-chairman/articleshow/2298128.cms&lt;/ref&gt;

2012 ජුලි 25 වන දින දේව් අයිසීඑල් වෙතින් ඉල්ලා අස් වූ අතර දිගින් දිගටම බීසීසීඅයි වෙත සහයෝගය ලබා දුන් අතර එමඟින් නැවත බී.සී.සී.අයි. වෙත සම්බන්ද විය. 

=== භෞමික හමුදාවට බැඳීම ===
2008 සැප්තැම්බර් 24 වන දින දේව් ඉන්දියානු භෞමික හමුදාවට බැඳුණු අතර යුද හමුදා මාණ්ඩලික ප්‍රධානී ජෙනරාල් දීපක් කපූර් විසින් ලුතිනන් කර්නල්වරයෙකු ලෙස පත් කරන ලදී. ඔහු ගෞරවනීය නිලධාරියෙකු ලෙස සම්බන්ධ විය.   

=== හර්යානා ක්‍රීඩා විශ්ව විද්‍යාලයේ කුලපති ===
ඔහු 2019 දී හර්යානා ක්‍රීඩා විශ්ව විද්‍යාලයේ පළමු කුලපති ලෙස පත් කරන ලදී. &lt;ref&gt;https://www.news18.com/cricketnext/news/kapil-dev-named-chancellor-of-haryanas-sports-university-2309195.html&lt;/ref&gt; මෙම විශ්ව විද්‍යාලය පිහිටා ඇත්තේ ඉන්දියාවේ හර්යානා ප්‍රාන්තයේ ය.

== පෞද්ගලික ජීවිතය ==
ඔහු 1980 දී රෝමි භාතිය සමඟ විවාහ වූ අතර 1996 ජනවාරි 16 වන දින අමියා දේව් නම් දියණියකද සිටියේය. 

1994 දී දේව් ගොල්ෆ් ක්‍රීඩාව භාර ගත්තේය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2004/09/05/stories/2004090505651700.htm|title=Kapil Dev leads India to title|date=5 September 2004|work=The Hindu|access-date=6 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20070210215234/http://www.hinduonnet.com/2004/09/05/stories/2004090505651700.htm|archive-date=10 February 2007|location=India}}&lt;/ref&gt; 2000 දී ලෝරස් පදනමේ එකම ආසියානු ආරම්භක සාමාජිකයා දේව් විය. 40 දෙනෙකුගෙන් යුත් ආරම්භක සාමාජික මණ්ඩලයේ සෙසු ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයින් දෙදෙනා වූයේ ඉයන් බොතම් සහ විව් රිචර්ඩ්ස් ය. ස්ටීව් වෝ සම්බන්ද වීමෙන් 2006 දී ඇකඩමි සාමාජිකයින් 40 සිට 42 දක්වා පුළුල් කරන ලදී. දිල්ලි වෛද්‍ය සංගමය විසින් 2014 ජනවාරි 31 වන දින නවදිල්ලියේ ඔෆිසර්ස් ක්ලබ් හි ඉන්දියානු ගුවන්තොටුපල අධිකාරියේදී සංවිධානය කරන ලද උත්සවයකදී ඔහු සිය අවයව දන්දීමට පොරොන්දු විය.  &lt;ref&gt;http://topnews.in/sports/kapil-dev-bishan-singh-bedi-pledge-donate-organs-243176 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191025134637/https://topnews.in/sports/kapil-dev-bishan-singh-bedi-pledge-donate-organs-243176 |date=2019-10-25 }} Kapil Dev, Bishan Singh Bedi pledge to donate organs&lt;/ref&gt;  දේව් දිල්ගි, ''යෙ දිලගි'' , ''ඉක්බාල්'', ''චේන් කුලි කි මේන් කුලි'' සහ ''මුජ්සේ ෂාඩි කරෝගි යන'' චිත්‍රපටවල චරිත නිරූපණය ''කළේය.'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/life/2005/09/16/stories/2005091600140300.htm|title=Saluting the human spirit|date=15 September 2005|access-date=24 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070806034736/http://www.thehindubusinessline.com/life/2005/09/16/stories/2005091600140300.htm|archive-date=6 August 2007|publisher=[[The Hindu Business Line]]}}&lt;/ref&gt; ඔහු ශයිලේන්ද්‍ර සිං සමඟ ‘වන් ඉන්දියා මයි ඉන්දියා’ නමින් ගීතයක් ද නිකුත් කර තිබේ. 

2020 ඔක්තෝබර් 23 වන දින දේව්ට [[හෘදයාබාධය|හෘදයාබාධයක්]] වැළඳී රෝහල් ගත කෙරිණි. ඔහු දිල්ලියේ රෝහලක හදිසි කිරීටක ඇන්ජියෝප්ලාස්ටි පරීක්ෂණයකට භාජනය විය. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://timesofindia.indiatimes.com/sports/cricket/news/cricket-legend-kapil-dev-suffers-heart-attack-undergoes-angioplasty/articleshow/78825842.cms|title=Kapil Dev: Cricket legend suffers heart scare, undergoes angioplasty|date=23 October 2020|work=The Times of India|access-date=2020-10-23|language=en}}&lt;/ref&gt;

== පොත් ==
ඔහු ස්වයං චරිතාපදාන තුනක් සහ සික් ආගම පිළිබඳ එක් පොතක් ලියා ඇත. ස්වයං චරිතාපදාන කෘති අතරට - 1985 දී එළිදැක්වූ ''දෙවියන්ගේ නියෝගයෙන්'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/books/story/19860115-book-review-by-gods-decree-by-kapil-dev-with-vinay-verma-800488-1986-01-15|title=Book review: By God's Decree by Kapil Dev with Vinay Verma|date=15 January 1986|work=India Today|access-date=18 February 2020}}&lt;/ref&gt;, 1987 දී ''ක්‍රිකට් මයි ස්ටයිල්'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.indiatoday.in/magazine/society-the-arts/books/story/19860115-book-review-by-gods-decree-by-kapil-dev-with-vinay-verma-800488-1986-01-15|title=Book review: Kapil Dev's 'Cricket My Style'|date=31 December 1986|work=India Today|access-date=18 February 2020}}&lt;/ref&gt; සහ 2004 දී ''ස්ට්රයිට් ෆ්‍රොම් ද හාර්ට්'' &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.hinduonnet.com/2004/01/06/stories/2004010608011600.htm|title=Kapil Dev's autobiography released|date=6 January 2004|work=The Hindu|access-date=6 December 2006|archive-url=https://web.archive.org/web/20071128013152/http://hinduonnet.com/2004/01/06/stories/2004010608011600.htm|archive-date=28 November 2007|location=India}}&lt;/ref&gt; ඔහුගේ නවතම කෘතිය වන &quot;වී, ද සික්&quot; 2019 දී එළිදැක්විණි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.hindustantimes.com/books/the-book-is-to-understand-the-sacrifices-of-the-sikh-community/story-X7pPSx4zP0BQwA9ldFg8BI.html|title=The book is to understand the sacrifices of the Sikh community|date=13 June 2019|work=Hindustan Times|access-date=18 February 2020}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.outlookindia.com/website/story/books-it-talks-about-power-of-universalism-and-liberalism-kapil-dev-on-his-book-we-the-sikhs/332399|title='It Talks About Power of Universalism And Liberalism': Kapil Dev on His Book 'We The Sikhs'|date=17 June 2019|work=Outlook|access-date=18 February 2020}}&lt;/ref&gt;

== ව්‍යාපාරික අවශ්‍යතා ==
දේව් විවිධ ව්‍යාපාර සඳහා ආයෝජනය කර ඇත:

* සිකොම් ඉලෙක්ට්‍රොනික්ස් (2005) හි 5% කොටස් &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.thehindubusinessline.com/2005/01/11/stories/2005011102101300.htm|title=Kapil Dev picks 5% in Zicom|date=11 January 2005|access-date=24 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070930232022/http://www.thehindubusinessline.com/2005/01/11/stories/2005011102101300.htm|archive-date=30 September 2007|publisher=[[The Hindu Business Line]]}}&lt;/ref&gt;
* ''කැප්ටන්ස් ඉලෙවන් රෙස්ටුරන්ට්'' (2006) චන්දිගාර්හි &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://in.news.yahoo.com/061209/48/6a5wb.html|title=Kapil Dev charms everybody at his new restaurant|date=11 December 2006|access-date=24 March 2007|publisher=Yahoo}}&lt;/ref&gt; සහ [[පැට්නා|පට්නා]] &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://patnaxpress.com/news/january/kapil-eleven-in-patna.html|title=Kapil Eleven in Patna|date=4 January 2008|access-date=24 April 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110315221006/http://patnaxpress.com/news/january/kapil-eleven-in-patna.html|archive-date=15 March 2011|publisher=The Patna Xpress}}&lt;/ref&gt;
* කැප්ටන්ස් රීට්‍ රීට් හෝටලය (1983; 2002 දී ප්‍රතිසංස්කරණය කර යළි විවෘත කරන ලදී) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://in.news.yahoo.com/051023/139/60pb0.html|title='Kaptain's Retreat' is Kapil's hotel cum museum|date=23 October 2005|access-date=24 March 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20060102063540/http://in.news.yahoo.com/051023/139/60pb0.html|archive-date=2 January 2006|publisher=Yahoo}}&lt;/ref&gt; චන්දිගාර්
* ඉන්දියාවේ ක්‍රීඩා ස්ථානවල විදුලි පහන් සවි කිරීම සඳහා දේව් මස්කෝ ලයිටිං පුද්ගලික සමාගම (මස්කෝ ලයිටින් සමඟ එක්ව). &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.kolkatafootball.com/kapil_barasat.html|title=KAPIL DEV: VISITING THE BARASAT STADIUM|date=31 January 2007|access-date=10 April 2007|archive-url=https://web.archive.org/web/20070302001924/http://www.kolkatafootball.com/kapil_barasat.html|archive-date=2 March 2007|publisher=Kolkatafootball.com}}&lt;/ref&gt; ආලෝකකරණ ව්‍යාපෘති අතරට PCA ක්‍රීඩාංගනය, GCA ක්‍රීඩාංගනය, බ්‍රබෝර්න් ක්‍රීඩාංගණය, බරබතී ක්‍රීඩාංගණය, 16 වන අංශ ක්‍රීඩාංගණය ඇතුළත් වේ. 
* සැම්කෝ වෙන්චර්ස්,  2015 දී සැම්කෝ සුරැකුම්පත් සඳහා හිමිකාරීත්වය දරන සමාගමකි.

== වාර්තා ==

=== නායකත්ව වාර්තාව ===

==== ටෙස්ට් තරඟ ====
මුලාශ්‍රය: 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:40%;&quot;
!ප්‍රතිවාදීන්
! තරග
!ජය
! පරාජ
! සම
! වි.නො.
|-
|{{ක්‍රිකට්|AUS}}
| 6
| 0
| 0
| 1
| 5
|-
|{{ක්‍රිකට්|ENG}}
| 3
| 2
| 0
| 0
| 1
|-
|{{ක්‍රිකට්|PAK}}
| 8
| 0
| 1
| 0
| 7
|-
|{{ක්‍රිකට්|SRI}}
| 6
| 2
| 1
| 0
| 3
|-
|{{ක්‍රිකට්|WIN}}
| 11
| 0
| 5
| 0
| 6
|-
| '''මුළු'''
| '''34'''
| '''4'''
| '''7'''
| '''1'''
| '''22''' 
|}

==== එක්දින ජාත්‍යන්තර ====
මුලාශ්‍රය: 
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:40%;&quot;
!ප්‍රතිවාදීන්
! තරග
!ජය
! පරාජ
! සම
! වි.නො.
|-
|{{ක්‍රිකට්|AUS}}
| 19
| 9
| 9
| 0
| 1
|-
|{{ක්‍රිකට්|ENG}}
| 5
| 3
| 2
| 0
| 0
|-
|{{ක්‍රිකට්|NZL}}
| 8
| 6
| 2
| 0
| 0
|-
|{{ක්‍රිකට්|PAK}}
| 13
| 4
| 9
| 0
| 0
|-
|{{ක්‍රිකට්|SRI}}
| 13
| 10
| 2
| 0
| 1
|-
|{{ක්‍රිකට්|WIN}}
| 12
| 3
| 9
| 0
| 0
|-
|{{ක්‍රිකට්|ZIM}}
| 4
| 4
| 0
| 0
| 0
|-
| '''මුළු'''
| '''74'''
| '''39'''
| '''33'''
| '''0'''
| '''2''' 
|}

=== ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ===

* 1994 මුල් භාගයේදී ඔහු ශ්‍රීමත් රිචඩ් හැඩ්ලි සතුව තිබූ වාර්තාව බිඳ දමමින් ලොව වැඩිම ටෙස්ට් කඩුලු ලාභියා බවට පත්විය. දේව්ගේ වාර්තාව 1999 දී කෝට්නි වොල්ෂ් විසින් බිඳ දැමීය.
* ටෙස්ට් ලකුණු 4,000 ක් සහ ටෙස්ට් කඩුලු 400 ක් ලබා ගත් එකම තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩකයා.
* වෘත්තීය දිවියේ වැඩිම ඉනිම ස\ම්ඛ්‍යාව (184) දුවද්දී තොරව 
* ටෙස්ට් කඩුලු 100 (අවුරුදු 21, දින 25), 200 (අවුරුදු 24, දින) සහ  300 (අවුරුදු 27, දින 2) ලබා ගත් ලාබාලතම ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා 
* ටෙස්ට් තරඟයක ඉනිමක හොඳම පන්දු යැවීමේ  නායකයා (9/83) වන අතර ඇත්ත වශයෙන්ම ටෙස්ට් ඉනිමකදී කඩුලු 9 ක් දවාගත් එකම නායකයා ඔහුය. 
* ටෙස්ට් ඉනිමකදී පරාජයට පත්වූ කණ්ඩායමේ හොඳම පන්දු යැවීම (9/83) 

=== එක්දින ක්‍රිකට් ===

* එක්දින ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ වැඩිම කඩුලු ලාභියා (1978-1994)
* ශ්රේණිගත කිරීම් වල උපරිමය (631) (22 මාර්තු 1985) යනු ඕස්ට්රේලියාවේ පාකිස්ථානය එරෙහිව ලෝක තරගාවලිය අවසන් තරගයෙන් පසුව 
* ලෝක කුසලාන ඉතිහාසයේ (175*) අංක 6 ස්ථානයේ හෝ ඊට අඩු මට්ටමක පන්දුවට පහරදීමේදී වැඩිම එක්දින ලකුණු සංඛ්‍යාව 
* එක්දින ඉනිමකදී වැඩිම පන්දු සංඛ්‍යාවකට හයවන ස්ථානයේ පන්දුවට පහර දී මුහුණ දුන් ක්‍රීඩකයා(138, නීල් මැකලම් සමඟ සමව) &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://stats.espncricinfo.com/ci/engine/stats/index.html?batting_positionmax2=6;batting_positionmin2=6;batting_positionval2=batting_position;class=2;filter=advanced;orderby=balls_faced;template=results;type=batting;view=match|title=Batting records {{!}} One-Day Internationals {{!}} Cricinfo Statsguru {{!}} ESPN Cricinfo|work=Cricinfo|access-date=2017-08-15}}&lt;/ref&gt;

== ලගා කර ගත් ජයග්‍රහණ ==

=== සම්මාන ===

* 1979–80 - අර්ජුන සම්මානය
* 1982 - පද්ම ශ්‍රී
* 1983 - වසරේ විස්ඩන් ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා &lt;ref name=&quot;WCoY&quot;&gt;{{Cite news|url=http://content-uk.cricinfo.com/wisdenalmanack/content/story/154470.html|title=Kapil Dev-CRICKETER OF THE YEAR-1983|access-date=24 March 2007|publisher=[[Wisden Almanack]]}}&lt;/ref&gt;
* 1991 - පද්ම භූෂාන් 
* 2002 - සියවසේ විස්ඩන් ඉන්දියානු ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයා &lt;ref name=&quot;WisdenICoC&quot;/&gt;
* 2010 - අයිසීසී ක්‍රිකට් හෝල් ඔෆ් ෆේම් 
* 2013 - එන්ඩීටීවී විසින් ඉන්දියාවේ ශ්‍රේෂ්ඨතම ගෝලීය ජීවන පුරාවෘත්ත 25 
* 2013 - සී. කේ. නායුදුගේ ජීවිත කාලය සඳහා වන සම්මානය (නිවේදනය කරන ලදි) 

{| class=&quot;wikitable&quot;
!අවුරුදු
! ගෞරවය
! ශරීරයට ගරු කිරීම
|-
| 2008
| '''ලුතිනන් කර්නල්'''
| ඉන්දියානු භෞමික හමුදාව
|}

== ජනප්‍රිය සංස්කෘතිය තුළ ==
ටෝනි ඩිසූසා විසින් අධ්‍යක්ෂණය කරන ලද [[බොලිවුඩ්]] චිත්‍රපටයක් වන ''අසාර්'' 2016 දී නිකුත් කරන ලද්දේ 90 දශකයේ හා 2000 දශකවල තරග වංචාවන් වටා ය. චිත්‍රපටයේ දේව්ගේ චරිතය රඟපෑවේ වරුන් බඩෝලා විසිනි. 

බොලිවුඩ් අධ්‍යක්ෂ කබීර් ඛාන් ලෝඩ්ස් හිදී ඉන්දියාවේ ප්‍රථම ලෝක කුසලානය දිනා ගැනීමේ අවස්ථාවට 83 නම් වූ චරිතාපදානයක් නිෂ්පාදනය කරයි. [[රන්වීර් සිං|මෙම චිත්‍රපටයේ දේව් ලෙස රන්වීර් සිං]] රංගනයෙන් දායක වන අතර එය නිෂ්පාදනය කරනු ලබන්නේ අනුරග් කාශ්‍යප් විසිනි. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.news18.com/news/movies/ranveer-singh-to-play-kapil-dev-in-kabir-khan-film-on-india-1983-world-cup-victory-1527253.html|title=Ranveer Singh to Play Kapil Dev in Kabir Khan's Next On 1983 World Cup|work=News18|access-date=2017-09-26}}&lt;/ref&gt;

== බාහිර සබැඳි ==
* Kapil Dev at ESPNcricinfo
* {{Twitter|therealkapildev}}
== යොමුව ==
 
[[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]]
[[ප්‍රවර්ගය:1959 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:Pages with unreviewed translations]]</text>
      <sha1>escrgxlymyul0vv4e5eyzyf4gz9py7f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නිදහස් ජනතා සන්ධානය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180800</id>
    <revision>
      <id>801413</id>
      <parentid>744217</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T06:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801413</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14982" sha1="lkehswpgzdiz61zriboij85s64nkjii" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන සන්ධානයකි}}
{{Infobox political party
| name             = නිදහස් ජනතා සන්ධානය 
| native_name      = Freedom People's Alliance&lt;br/&gt;சுதந்திர மக்கள் கூட்டணி
| logo             = ගොනුව:Logo of the Freedom People's Alliance.png
| logo_size        = 
| colorcode        = {{party color|Freedom People's Alliance}}
| leader           = [[Collective leadership]]
| secretary        = Thilanga Sumathipala
| foundation       = {{Start date|2023|01|11|df=y}}
| ideology         = 
| international    = 
| website          = 
| country          = Sri Lanka
| abbreviation     = FPA
| colors           = {{colour box|Orange}} Orange&lt;br&gt;{{colour box|Yellow}} Yellow
| native_name_lang = si
| predecessor      = [[Sri Lanka People's Freedom Alliance]]
| newspaper        = 
| position         = [[Big tent]]&lt;br&gt;'''Factions:'''&lt;br&gt;[[Centre-left politics|Centre-left]] to [[Far-left politics|far-left]]
| religion         = 
| slogan           = 
| symbol           = Helicopter&lt;br/&gt;[[File:Election Symbol Freedom People's Front Sri Lanka.jpg|100px]]
| flag             = 
| seats1_title     = [[Sri Lankan Parliament|Parliament of Sri Lanka]]
| seats1           = {{Composition bar|0|225|{{party color|Freedom People's Alliance}}}}
}}

නිදහස් ජනතා සන්ධානය යනු 2023 දී පිහිටුවන ලද ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන සන්ධානයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=New coalition &quot;'Freedom People's Alliance&quot;' launched |url=https://adaderana.lk/news/87510/new-coalition-freedom-peoples-alliance-launched- |date=11 January 2023|access-date=11 January 2023|website=adaderana.lk |language=en}}&lt;/ref&gt; මෙම සන්ධානය [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]] (SFLP), උත්තර ලංකා සභාගය සහ නිදහස් ජනතා කොංග්‍රසය ඇතුළු දේශපාලන පක්ෂ 12 කින් සමන්විත විය.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|date=11 January 2023|title=Maithripala, Dullas, Wimal form Freedom People's Alliance |url=https://colombogazette.com/2023/01/11/maithripala-dullas-wimal-form-freedom-peoples-alliance/ |access-date=11 January 2023|website=Colombo Gazette}}&lt;/ref&gt;

යූඑල්එස් සභාපති [[විමල් වීරවංශ|විමල් වීරවංශට]] අනුව, සන්ධානයට තනි නායකයෙකු නැත; ඒ වෙනුවට එයට නායකත්ව මණ්ඩලයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== පසුබිම ==
2019 ඔක්තෝබර් 31 වන දින, [[ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණ]] (SLPP) සහ SLFP ඇතුළු පක්ෂ දාහතක් [[කොළඹ]] හි ශ්‍රී ලංකා පදනම් ආයතනයේදී [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පොදුජන සන්ධානය]] (SLPFA) පිහිටුවීම සඳහා ගිවිසුමක් අත්සන් කළහ. එය හිටපු ජනාධිපති [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] විසින් නායකත්වය දෙන දේශපාලන සන්ධානයකි.&lt;ref&gt;{{cite news |date=31 October 2019 |title=Agreement signed to form Podujana Nidahas Sandhanaya |work=[[The Daily Mirror (Sri Lanka)|The Daily Mirror]] |location=Colombo, Sri Lanka |url=http://www.dailymirror.lk/breaking_news/Agreement-signed-to-form-Podujana-Nidahas-Sandhanaya/108-177036 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=31 October 2019 |title=31 October 2019 |work=[[Ada Derana]] |location=Colombo, Sri Lanka |url=http://www.adaderana.lk/news/58678/17-parties-sign-agreement-to-form-sri-lanka-nidahas-podujana-sandanaya-}}&lt;/ref&gt; [[2019 ශ්‍රී ලංකා ජනාධිපතිවරණයේදී|2019 ජනාධිපතිවරණයේදී]], ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණේ අපේක්ෂක මහින්ද රාජපක්ෂගේ සහෝදරයා වන [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]] ට සන්ධානය සහාය දැක්වීය. ගෝඨාභය මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කර [[ශ්‍රී ලංකාවේ ජනාධිපති]] බවට පත් වූ අතර, මහින්ද [[ශ්‍රී ලංකාවේ අගමැති]] ලෙස පත් කළේය.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Senarathna |first1=Nuwan |date=1 November 2019 |title=Sixteen political parties back GR |work=[[Daily FT]] |location=[[Colombo]] |url=http://www.ft.lk/news/Sixteen-political-parties-back-GR/56-688799 |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=31 October 2019 |title=SLFP-SLPP coalition, Sri Lanka Nidahas Podujana Alliance formed |work=[[News First]] |location=Colombo, Sri Lanka |url=https://www.newsfirst.lk/2019/10/31/slfp-slpp-coalition-sri-lanka-nidahas-podujana-alliance-formed/ |accessdate=31 October 2019}}&lt;/ref&gt; මෙම සන්ධානය [[2020 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය|2020 ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තු මැතිවරණය]] සඳහා තරඟ කළ අතර, ආසන 145 ක් ලබා ගනිමින් අතිවිශිෂ්ට ජයග්‍රහණයක් ලබා ගත්තේය.

කෙසේ වෙතත්, 2021 සහ 2022 අතර කාලය තුළ රාජපක්ෂ රජයට එහි ජනප්‍රියතාවයෙන් වැඩි කොටසක් අහිමි විය. [[2019–වර්තමාන ශ්‍රී ලංකා ආර්ථික අර්බුදය|දිගුකාලීන ආර්ථික අර්බුදය]] රජයේ වැරදි කළමනාකරණය හේතුවෙන් අඛණ්ඩව පිරිහීමට ලක් විය.&lt;ref&gt;{{cite news|last=Gordon|first=Nicholas|date=9 April 2022 |title=How COVID and a nationwide pivot to organic farming pushed Sri Lanka's economy to the brink of collapse|url=https://fortune.com/2022/04/09/sri-lanka-debt-crisis-inflation-rajapaksa-protest-imf-ukraine/|access-date=20 January 2023|work=[[Fortune (magazine)|Fortune]]}}&lt;/ref&gt; 2021 වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ [[ණය-දළ දේශීය නිෂ්පාදිත අනුපාතය]] 119% දක්වා ඉහළ ගොස් තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web|last=Wigneraja|first=Ganeshan|date=27 April 2022 |title=Five lessons from Sri Lanka's debt and economic crisis|url=https://odi.org/en/insights/five-lessons-from-sri-lankas-debt-and-economic-crisis/|access-date=20 January 2023|website=[[Overseas Development Institute]]}}&lt;/ref&gt; රජය ද දැඩි [[ඥාති සංග්‍රහය|ඥාති සංග්‍රහය]] බවට පත්ව තිබූ අතර, තවත් රාජපක්ෂ සහෝදරයෙකු වන [[බැසිල් රාජපක්ෂ|බැසිල්]], [[ශ්‍රී ලංකාවේ මුදල් අමාත්‍ය]] ලෙස සේවය කළ අතර [[රාජපක්ෂ පවුලේ]] තවත් සාමාජිකයින් කිහිප දෙනෙකු රජයේ ප්‍රමුඛ තනතුරු දැරීය.&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 March 2022 |title=Sri Lanka seeks IMF bailout amid shortages, rising public anger |url=https://www.dw.com/en/sri-lanka-seeks-imf-bailout-amid-shortages-rising-public-anger/a-61154249 |access-date=3 April 2022 |website=[[Deutsche Welle]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;

2022 අප්‍රේල් 5 වන දින, රාජපක්ෂ රජයට එරෙහි [[2022 ශ්‍රී ලංකා විරෝධතා|වීදි විරෝධතා]] සහ [[2022 ශ්‍රී ලංකා දේශපාලන අර්බුදය|දේශපාලන අර්බුදය]] මධ්‍යයේ, ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණට ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය ඇතුළු ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ සන්ධානයේ එහි ප්‍රධාන සගයන් රැසක් අහිමි වීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sri Lanka ruling alliance loses majority ahead of parliament meet |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/4/5/sri-lanka-parliament-to-meet-amid-worsening |access-date=6 April 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=SLPP MPs who became independent in Parliament |url=http://www.adaderana.lk/news/81635/slpp-mps-who-became-independent-in-parliament |access-date=6 April 2022 |website=www.adaderana.lk |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Srinivasan |first=Meera |date=5 April 2022 |title=Sri Lanka crisis: Gotabaya Rajapaksa loses parliamentary majority |language=en-IN |work=The Hindu |url=https://www.thehindu.com/news/international/sri-lanka-crisis-finance-minister-ali-sabry-resigns-a-day-after-taking-over/article65292474.ece |access-date=6 April 2022 |issn=0971-751X}}&lt;/ref&gt; ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ නායක සහ හිටපු ජනාධිපති [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]] තම පක්ෂය දේශපාලනික වශයෙන් මධ්‍යස්ථ වන බවත්, ඉදිරි මැතිවරණවලට ශ්‍රී ලංකා පොදුජන පෙරමුණෙන් වෙන්ව තරඟ කරන බවත් ප්‍රතිඥා දුන්නේය.

== ඉතිහාසය ==
2023 ජනවාරි 11 වන දින, නිදහස් ජනතා සන්ධානය ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂ මූලස්ථානයේදී උත්සවාකාරයෙන් දියත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;new coalition&quot;/&gt; උත්සවයේදී, [[නිදහස් ජනතා කොංග්‍රසය]] නායක [[ඩලස් අලහප්පෙරුම]] ප්‍රකාශ කළේ, ශ්‍රී ලංකාවේ [[දේශපාලන දූෂණයට]] එරෙහිව සටන් කිරීම සහ [[නීතියේ ආධිපත්‍යය]] ආරක්ෂා කිරීම කණ්ඩායමේ ප්‍රධාන අරමුණ බවයි, ඒ සමඟම, FPA සංඝටක පක්ෂ රාජපක්ෂ රජයට පෙර සහාය දැක්වීම &quot;වැරැද්දක්&quot; බව පිළිගත්තේය.&lt;ref&gt;{{Cite news |title=New coalition &quot;'Freedom People's Alliance&quot;' launched |url=https://www.ft.lk/news/New-coalition-Freedom-People-s-Alliance-launched/56-744017|date=12 January 2023|access-date=20 January 2023|work= [[Daily FT]]}}&lt;/ref&gt;

මෙම සන්ධානය දියත් කරන ලද්දේ [[2023 ශ්‍රී ලංකා පළාත් පාලන මැතිවරණයට]] තරඟ කිරීම සඳහා වන අතර, එය අවසානයේ කල් දමනු ඇත.

== සංයුතිය ==
සංධානය දැනට පහත පක්ෂ වලින් සමන්විත වේ:

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!align=&quot;left&quot; colspan=&quot;2&quot;|පක්ෂය
! නායකයා
! මතවාදය 
! දේශපාලන දැක්ම
! [[Parliament of Sri Lanka|පා.ම]]&lt;br&gt;
|-
| bgcolor=&quot;{{party color|Freedom People's Congress}}&quot; |
| style=&quot;text-align:left;&quot; |[[නිදහස් ජනතා කොංග්‍රසය]]
| [[ඩලස් අලහප්පෙරුම]]
| {{ubl|class=nowrap|[[Fiscal conservatism]]
 |[[Anti-corruption]]&lt;ref name=Nilar&gt;{{cite news|last=Nilar|first=Amani|date=2 September 2022|title=Dullas faction forms the Freedom People's Congress|url=https://www.newsfirst.lk/2022/09/02/dullas-faction-forms-the-freedom-people-s-congress/|work=[[News First]]|location=[[Colombo]]|access-date=20 January 2023}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
 |Anti-[[nepotism]]&lt;ref name=&quot;Nilar&quot;/&gt;
}}
|
|{{composition bar|0|225|{{party color|Freedom People's Congress}}}}

|-
|bgcolor={{party color|Sri Lanka Freedom Party}}|
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]]
| [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| [[Social democracy]]&lt;br&gt;[[Sinhalese nationalism]]&lt;br&gt;[[Left-wing nationalism]]
| [[Centre-left politics|Centre-left]]
|{{composition bar|0|225|hex={{party color|Sri Lanka Freedom Party}}}}

|-
|bgcolor={{party color|Lanka Sama Samaja Party}}|
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[උත්තර ලංකා සභාගය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]]
* [[ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී වාමාංශික පෙරමුණ]]
* [[ලංකා සම සමාජ පක්ෂය]]
* අපගේ මහජන පක්ෂයේ බලය
* [[පිවිතුරු හෙළ උරුමය]]
* [[ජාතික නිදහස් පෙරමුණ]]
* යුතුකම ජාතික සංවිධානය
| [[විමල් වීරවංශ]]
|
| [[Left-wing]] to [[far-left]]
|{{composition bar|0|225|hex={{party color|Lanka Sama Samaja Party}}}}

|-
|bgcolor=orange|
|style=&quot;text-align:left;&quot;|[[Freedom People's Front]]
| [[නාලක ගොඩහේවා]]
| {{ubl|class=nowrap|[[Anti-corruption]]&lt;ref name=Nilar&gt;{{cite news|last=Nilar|first=Amani|date=2 September 2022|title=Dullas faction forms the Freedom People's Congress|url=https://www.newsfirst.lk/2022/09/02/dullas-faction-forms-the-freedom-people-s-congress/|work=[[News First]]|location=[[Colombo]]|access-date=20 January 2023}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
|Anti-[[nepotism]]&lt;ref name=&quot;Nilar&quot;/&gt;
}}
|
|{{composition bar|0|225|hex=orange}}
|}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

==External links==
{{Sri Lanka Freedom Party}}
{{Sri Lankan political parties}}

[[Category:Sri Lanka Freedom Party]]
[[Category:Jathika Nidahas Peramuna]]
[[Category:Lanka Sama Samaja Party]]
[[Category:Communist Party of Sri Lanka]]
[[Category:Democratic People's Front]]
[[Category:2023 establishments in Sri Lanka]]
[[Category:Political parties established in 2023]]
[[Category:Defunct political party alliances in Sri Lanka]]</text>
      <sha1>lkehswpgzdiz61zriboij85s64nkjii</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විකිපීඩියා:ලිපි සඳහා ඉල්ලීම්</title>
    <ns>4</ns>
    <id>185268</id>
    <revision>
      <id>801381</id>
      <parentid>796398</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T17:52:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Djschanaka</username>
        <id>81544</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801381</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15576" sha1="osegsmxvqfijkalmw3iz9dvlhemts9y" xml:space="preserve">DJ Sajiya
DJ Sajiya, also known as Dj Sajiya, is a Sri Lankan music producer, DJ, and digital content creator associated with Sinhala music and electronic dance music. His online presence includes music releases, DJ mixes, and audiovisual content published under the name Dj Sajiya MUSIC.
Music and Creative Work
DJ Sajiya's online music presence includes Sinhala music content and electronic music productions. His creative interests combine Sinhala musical elements with contemporary electronic dance music and house music styles.
His published video content includes works titled Lanwela, Sayuren Eha, and Naan Thedamatten, as shown in Google search results provided by the artist.
Online Presence
DJ Sajiya maintains an online presence through Facebook, YouTube, and Blogger.
His Facebook page appears under the name DJsajiya Mix (Dj sajiya). His YouTube content is published under the name Dj Sajiya MUSIC. A Blogger website is also associated with the name DJ Sajiya.
Official Online Profiles
Facebook: DJsajiya Mix (Dj sajiya)
YouTube: Dj Sajiya MUSIC
Blogger: Djsajiyamusic
Note: This is a preliminary biography based on information provided by the artist and the supplied screenshots. Independent published sources, verified career details, and reliable references are needed before it can be considered suitable for Wikipedia.
2. සිංහල ජීවചരිතය — DJ Sajiya
DJ Sajiya
DJ Sajiya යනු ශ්‍රී ලංකාවේ සංගීත නිර්මාණ, DJ සංගීත මිශ්‍රණ සහ ඩිජිටල් මාධ්‍ය නිර්මාණ සමඟ සම්බන්ධ සන්නාමයකි. Dj Sajiya MUSIC යන නාමය යටතේ සිංහල සංගීතයට සහ ඉලෙක්ට්‍රොනික සංගීතයට සම්බන්ධ නිර්මාණ අන්තර්ජාලය ඔස්සේ ඉදිරිපත් කර ඇත.
සංගීත නිර්මාණ
DJ Sajiya ගේ අන්තර්ජාල සංගීත නිර්මාණ අතර සිංහල ගීත, සංගීත මිශ්‍රණ සහ වීඩියෝ අන්තර්ගත ඇතුළත් වේ.
ඔබ ලබාදුන් Google සෙවුම් තිර රූපවල Lanwela, Sayuren Eha සහ Naan Thedamatten යන නම්වලින් යුත් වීඩියෝ පෙන්වා ඇත.
ඔහුගේ සංගීත සන්නාමය තුළ සිංහල සංගීත අංග සහ නවීන ඉලෙක්ට්‍රොනික නර්තන සංගීත රටා එකට සම්බන්ධ කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කර ඇතැයි ලබාදුන් විස්තරවලින් පෙනේ.
ඩිජිටල් මාධ්‍ය පැවැත්ම
DJ Sajiya නමින් Facebook, YouTube සහ Blogger යන අන්තර්ජාල වේදිකාවල අන්තර්ගත පළ කර ඇත.
Facebook: DJsajiya Mix (Dj sajiya)
YouTube: Dj Sajiya MUSIC
Blogger: Djsajiyamusic
මෙම වේදිකා ඔස්සේ ඔහුගේ සංගීත නිර්මාණ සහ අනෙකුත් ඩිජිටල් අන්තර්ගත පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.

== [[/Applied arts and sciences|Applied arts and sciences]] ==
* [[/Applied arts and sciences#Agriculture|Agriculture]]
* [[/Applied arts and sciences/Architecture|Architecture]]
* [[/Applied arts and sciences#Communications|Communications]]
* [[/Applied arts and sciences/Computer science, computing, and Internet|Computer science, computing, and Internet]]
* [[/Applied arts and sciences#Design|Design]]
* [[/Applied_arts_and_sciences/Education|Education, schools, colleges, and universities]]
* [[/Applied arts and sciences/Electronics|Electronics]]
* [[/Applied arts and sciences/Engineering|Engineering]]
* [[/Applied arts and sciences#Fishing, fisheries, and aquaculture|Fishing, fisheries, and aquaculture]]
* [[/Applied arts and sciences#Flags, coat of arms, logos and trademarks|Flags, coat of arms, logos and trademarks]]
* [[/Applied arts and sciences/Law|Law, law enforcement and crime]]
* [[/Applied arts and sciences#Library science|Library science]]
* [[/Applied arts and sciences/Technology and tools|Technology and tools]]
* [[/Applied arts and sciences/Transport|Transportation]]

== [[/Arts and entertainment|Arts and entertainment]] ==
* [[/Arts and entertainment#Design|Design]]
* [[/Arts and entertainment/Fashion|Fashion]]
* [[/Arts and entertainment/Film, radio and television|Film, radio and television]]
** [[:en:China Radio International]] - http://sinhalese.cri.cn/
* [[/Helidarawwa]]
* [[/Arts and entertainment#Food, drink, and nutrition|Food, drink, and nutrition]]
* [[/Arts and entertainment/Internet and tech culture|Internet and tech culture]]
* [[/Arts and entertainment/Literature|Literature, books]]
* [[/Arts and entertainment#Media networks and organizations|Media networks and organizations]]
* [[/Arts and entertainment#Museums|Museums]]
* [[/Arts and entertainment#National or ethnic cultures|National or ethnic cultures]]
* [[/Arts and entertainment/Performing arts|Performing arts]]
* [[/Arts and entertainment/Print media|Print media]]
* [[/Arts and entertainment#Recreation and hobbies|Recreation, hobbies, games]]
* [[/Arts and entertainment#Surrealism|Surrealism]]
* [[/Arts and entertainment#Theory|Theory]]
* [[/Arts and entertainment#Tourism|Tourism]]
* [[/Arts and entertainment/Visual arts|Visual arts]]

== [[/Biography|Biography]] ==
* [[/Biography/By profession|By profession]]
** [[:en:Dani Rodrik]] (Turkish economist) {{Done}}
* [[/Biography/By nationality|By nationality]]
* [[Wikipedia:WikiProject Women in Red|Women in Red]] (Biographies of women)

== [[/Business and economics|Business and economics]] ==
* [[/Business and economics/Organizations|Associations]]
* [[/Business and economics#Business|Business]]
* [[/Business and economics/Companies|Companies]]
** [[:en:Finnair]] {{Done}}
* [[/Business and economics#Econometrics|Econometrics]]
* [[/Business and economics/Economic theory and history|Economic theory and history]]
* [[/Business and economics/Economic theory and history|Economic policy]]
* [[/Business and economics/Economic theory and history|Economic problems]]
* [[/Business and economics#Economics|Economics]]
* [[/Business and economics#Economists|Economists]]
* [[/Business and economics/Finance|Finance]]
* [[/Business and economics/Companies|Law firms]]
* [[/Business and economics/Organizations|Non-profit organizations]]
* [[/Business and economics/People in business|People in business]]
* [[/Business and economics#Terminology (business) and others|Terminology (business)]]
* [[/Business and economics/Economics terminology|Terminology (economics)]]

== [[/Mathematics|Mathematics]] ==
* [[/Mathematics/Logic|Logic]]
* [[/Mathematics|Mathematics]]

==[[/Medicine|Medicine]]==
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Anatomy;_physiology|Anatomy]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Associations|Medical associations]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Breastfeeding|Breastfeeding]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Careers|Medical careers]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine/Dentistry|Dentistry]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Diseases;_conditions;_signs;_symptoms|Diseases]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#History|History of medicine]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Hospitals;_medical_centers|Hospitals]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Journals;_websites|Medical journals]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Medical_administration|Medical administration]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Medical_devices;_tests|Medical technology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Microbiology;_cell_biology|Microbiology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Neurology|Neurology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Oncology|Oncology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Ophthalmology|Ophthalmology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Orthopaedics|Orthopaedics]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Pathology|Pathology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine/People_in_medicine|Notable people in medicine]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine/Pharmacology|Pharmacology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Positions|Physical positions]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Psychiatry|Psychiatry]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Radiology|Radiology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Research_terms|Research terms]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Sex_(including_obstetrics_and_gynaecology)|Sex]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Treatments;_procedures|Treatment]]
* [[Wikipedia:Requested articles/Medicine/Veterinary|Veterinary medicine]]

== [[/music|Music]] ==
* [[/music/Albums|Albums]]
* [[/music/Performers, bands and songwriters|Bands, performers and songwriters]]
* [[/music#Chamber ensembles|Chamber ensembles]]
* [[/music#Classical composers|Classical composers]]
* [[/music#Classical compositions|Classical compositions]]
* [[/music#Conductors|Conductors]]
* [[/music#Critics, historians, journalists, and publications|Critics, historians, journalists and publications]]
* [[/music#Festivals, concerts and awards|Festivals, concerts and awards]]
* [[/music#Genres|Genres]]
* [[/music#Musical_instruments|Instruments]]
* [[/music#Music theory|Music theory]]
* [[/music#Orchestras|Orchestras]]
* [[/music#Organizations|Organizations]]
* [[/music#Producers, sound engineers, etc.|Producers, sound engineers, etc.]]
* [[/music#Record labels|Record labels]]
* [[/music#Schools and music education|Schools and music education]]
* [[/music/Songs|Songs]]
* [[/music#Stage musicals|Stage musicals]]
* [[/music#Technical and business terms|Technical and business terms]]

== [[/Natural sciences|Natural sciences]] ==
* [[/Natural sciences#Astronomy and cosmology|Astronomy and cosmology]]
* [[/Natural sciences/Biology|Biology]]
* [[/Natural sciences/Chemistry|Chemistry, chemicals and labs]]
* [[/Natural sciences/Environment and geology|Environment and geology]]
* [[/Natural sciences#Journals and trade publications|Journals and trade publications]]
* [[/Natural sciences#Materials science|Materials science]]
* [[/Natural sciences/Neuroscience|Neuroscience]]
* [[/Natural sciences#Physical science|Physical science]]
* [[/Natural sciences/Physics|Physics]]
* [[/Natural sciences#Scientists and people in science|Scientists and people in science]]
* [[/Natural sciences#Other|Other]]

== [[/Philosophy|Philosophy]] ==
* [[/Philosophy#Aesthetics|Aesthetics]]
* [[/Philosophy#Epistemology|Epistemology]]
* [[/Philosophy#Ethics|Ethics]]
* [[/Philosophy#Logic|Logic]]
* [[/Philosophy#Metaphysics|Metaphysics]]
* [[/Philosophy#Other|Other]]

== [[/Social sciences|Social sciences]] ==
* [[/Social sciences#Archaeology|Archaeology]]
* [[/Social sciences#Genealogy|Genealogy]]
* [[/Social sciences/Geography, cities, regions and named places|Geography, cities, regions and named places]]
**[[:en:Maskeliya]]
**[[:en:Door County, Wisconsin]] (ආරම්භ කළේ [[විකිපීඩියා:වැලිපිල්ල]])
**[[:en:Saddam Hussein Nagar, Sri Lanka]] {{Done}}
* [[/Social sciences#Historic places|Historic places]]
* [[/Social sciences/History|History]]
**[[:en:Burning of Jaffna library]]
**[[:en:Chencholai bombing]]
* [[/Social sciences#LGBTQ (lesbian, gay, bisexual, transgender, queer)|LGBTQ (lesbian, gay, bisexual, transgender, queer)]]
* [[/Social sciences#Linguistics|Linguistics]]
* [[/Social sciences/Military and military history|Military and military history]]
* [[/Social sciences/Mythology|Mythology]]
* [[/Social sciences/Politics and government|Politics and government]]
**[[:en:Ministry of Civil Aviation (Sri Lanka)]]
**[[:en:Civil Aviation Authority of Sri Lanka]]
* [[/Social sciences/Psychology|Psychology]]
* [[/Social sciences/Religion|Religion]]
* [[/Social sciences#Sociology|Sociology]]
* [[/Social sciences#Urban studies|Urban Studies]]
* [[/Social sciences#Other social sciences topics|Other social sciences topics]]

== [[/Sports|Sports]] ==
* [[/Sports/|Sports and sportspeople]]
* [[/Sports/American football|American football]]
* [[/Sports/Association football (soccer)|Association football (soccer)]]
* [[Wikipedia:WikiProject_Football/Women's_football_task_force/Open_tasks#Requested_articles|Women's football (soccer)]]
* [[Wikipedia:WikiProject_Australian_rules_football/Players/ToDo|Australian rules football]]
* [[/Sports/Baseball|Baseball]]
* [[/Sports/Basketball|Basketball]]
* [[Wikipedia:WikiProject_Chess#..._to_create|Chess]]
* [[/Sports/Gymnastics|Gymnastics]]
* [[/Sports/Motor_sports|Motor sports]]
* [[/Sports/Rugby_league|Rugby league]]
* [[/Sports/Rugby_union|Rugby union]]

== [[/Wikipedia|Wikipedia]] ==
* [[Wikipedia:Requested templates|Templates]]
* [[Wikipedia:WikiProject Council/Proposals|WikiProjects]]

==Images needing articles==
See [[Wikipedia:Requested articles/Images]]

== Other categories ==
* [[/By country|By country]]
* [[/Other|Other or unknown topic]]

== See also ==
{{Sisterlinks
|wikt=Wiktionary:Requested entries
|b=Wikibooks:Requested books
|q=Wikiquote:Requested entries
|s=Wikisource:Requested texts
|commons=Commons:Requested audio and video
|n=Wikinews:Requested articles
|v=Wikiversity:Requested articles
}}
* [[Wikipedia:WikiProject Requested articles|WikiProject Requested articles]]
* [[Wikipedia:Most-wanted articles]] (most linked to)
* [[Wikipedia:WikiProject Missing encyclopedic articles]]
* Many [[:Category:WikiProjects|WikiProjects]] and [[:Category:Regional Wikipedian notice boards|notice boards]] have requests for new articles pertaining to a specific topic.
* [[Wikipedia:WikiProject Red Link Recovery]]
* [[Wikipedia:Articles for creation]] - allows unregistered and new users to create new articles with the assistance of experienced Wikipedians.
* [[:Category:Stubs]] lists very short preliminary articles that have not yet been developed.
* [[:Category:All articles to be expanded]] and [[:Category:Wikipedia pages with to-do lists]] list more established articles which need expansion, by section or by specific coverage, respectively.
* [[:Category:Redirects with possibilities]] lists many redirects with good potential to become future articles.
* [[Portal:Current events]] - displays newsworthy topics{{mdash}} even brief entries for those are very helpful. They have the advantage of already having a reference webpage, and would have been verified in most cases by the news media. (see also [[Wikinews]])
* [[Wikipedia:Requested lists]]
* [[Wikipedia:Requested pictures]] and [[commons:Commons:Picture requests|Commons:Picture requests]]
* [[Wikipedia:Requested recordings]]
* [[Wikipedia:Requested templates]]
* [[Wikipedia:Translation]]
* [[User:Emijrp/All Human Knowledge]]
===Historical===
* [[Wikipedia:Most wanted stubs]]
* [[Wikipedia:Articles requested for more than a year]]
* [[Special:WantedPages]]
* [[Wikipedia:Drawing board]] - a noticeboard for discussing new article ideas. (Inactive)
* [[Wikipedia:Requests for expansion/Archive]]
{{Requested content}}
{{Wikipedia community|state=collapsed}}

[[Category:Wikipedia backlog|Requested articles]]
[[Category:Wikipedia requested articles| ]]
[[Category:Wikipedia maintenance|Requested articles]]</text>
      <sha1>osegsmxvqfijkalmw3iz9dvlhemts9y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801382</id>
      <parentid>801381</parentid>
      <timestamp>2026-10-12T18:06:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>74624</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/Djschanaka|Djschanaka]] ([[User talk:Djschanaka|talk]]) to last version by NDG: wrong language</comment>
      <origin>788472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13063" sha1="0nfp8hiqhn8xyypxj0aa1ghvs0fxw1j" xml:space="preserve">{{Short description|none}}
{{pp-protected|small=yes}}
{{ඉංග්‍රීසි ව්‍යාපෘතියේ සිට ආයාත කළ පිටුව}}
{{shortcut|WP:RA|WP:REQ|WP:REQUEST|WP:SUGGEST}}
{{hatnote|&quot;WP:RA&quot; redirects here. You may have been looking for [[Wikipedia:Recent additions]], [[Wikipedia:WikiProject Requested articles]], [[Wikipedia:Role accounts]], or [[Wikipedia:Requests for adminship]].}}
{{redirect|WP:SUGGEST|text=You may be looking for [[User:SuggestBot]]}}
{{redirect|WP:REQ|text=You may have been looking for [[Wikipedia:Requests]], a general directory of Wikipedia request pages, or [[Wikipedia:WikiProject Resource Exchange/Resource Request]] for requesting copies of articles in paywalled publications.}}
{{/Header}}{{Article creation}}
&lt;!--Please do not request articles on this page itself, use one of the sub-pages listed instead--&gt;
{{anchor|toc}}
== [[/Applied arts and sciences|Applied arts and sciences]] ==
* [[/Applied arts and sciences#Agriculture|Agriculture]]
* [[/Applied arts and sciences/Architecture|Architecture]]
* [[/Applied arts and sciences#Communications|Communications]]
* [[/Applied arts and sciences/Computer science, computing, and Internet|Computer science, computing, and Internet]]
* [[/Applied arts and sciences#Design|Design]]
* [[/Applied_arts_and_sciences/Education|Education, schools, colleges, and universities]]
* [[/Applied arts and sciences/Electronics|Electronics]]
* [[/Applied arts and sciences/Engineering|Engineering]]
* [[/Applied arts and sciences#Fishing, fisheries, and aquaculture|Fishing, fisheries, and aquaculture]]
* [[/Applied arts and sciences#Flags, coat of arms, logos and trademarks|Flags, coat of arms, logos and trademarks]]
* [[/Applied arts and sciences/Law|Law, law enforcement and crime]]
* [[/Applied arts and sciences#Library science|Library science]]
* [[/Applied arts and sciences/Technology and tools|Technology and tools]]
* [[/Applied arts and sciences/Transport|Transportation]]

== [[/Arts and entertainment|Arts and entertainment]] ==
* [[/Arts and entertainment#Design|Design]]
* [[/Arts and entertainment/Fashion|Fashion]]
* [[/Arts and entertainment/Film, radio and television|Film, radio and television]]
** [[:en:China Radio International]] - http://sinhalese.cri.cn/
* [[/Helidarawwa]]
* [[/Arts and entertainment#Food, drink, and nutrition|Food, drink, and nutrition]]
* [[/Arts and entertainment/Internet and tech culture|Internet and tech culture]]
* [[/Arts and entertainment/Literature|Literature, books]]
* [[/Arts and entertainment#Media networks and organizations|Media networks and organizations]]
* [[/Arts and entertainment#Museums|Museums]]
* [[/Arts and entertainment#National or ethnic cultures|National or ethnic cultures]]
* [[/Arts and entertainment/Performing arts|Performing arts]]
* [[/Arts and entertainment/Print media|Print media]]
* [[/Arts and entertainment#Recreation and hobbies|Recreation, hobbies, games]]
* [[/Arts and entertainment#Surrealism|Surrealism]]
* [[/Arts and entertainment#Theory|Theory]]
* [[/Arts and entertainment#Tourism|Tourism]]
* [[/Arts and entertainment/Visual arts|Visual arts]]

== [[/Biography|Biography]] ==
* [[/Biography/By profession|By profession]]
** [[:en:Dani Rodrik]] (Turkish economist) {{Done}}
* [[/Biography/By nationality|By nationality]]
* [[Wikipedia:WikiProject Women in Red|Women in Red]] (Biographies of women)

== [[/Business and economics|Business and economics]] ==
* [[/Business and economics/Organizations|Associations]]
* [[/Business and economics#Business|Business]]
* [[/Business and economics/Companies|Companies]]
** [[:en:Finnair]] {{Done}}
* [[/Business and economics#Econometrics|Econometrics]]
* [[/Business and economics/Economic theory and history|Economic theory and history]]
* [[/Business and economics/Economic theory and history|Economic policy]]
* [[/Business and economics/Economic theory and history|Economic problems]]
* [[/Business and economics#Economics|Economics]]
* [[/Business and economics#Economists|Economists]]
* [[/Business and economics/Finance|Finance]]
* [[/Business and economics/Companies|Law firms]]
* [[/Business and economics/Organizations|Non-profit organizations]]
* [[/Business and economics/People in business|People in business]]
* [[/Business and economics#Terminology (business) and others|Terminology (business)]]
* [[/Business and economics/Economics terminology|Terminology (economics)]]

== [[/Mathematics|Mathematics]] ==
* [[/Mathematics/Logic|Logic]]
* [[/Mathematics|Mathematics]]

==[[/Medicine|Medicine]]==
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Anatomy;_physiology|Anatomy]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Associations|Medical associations]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Breastfeeding|Breastfeeding]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Careers|Medical careers]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine/Dentistry|Dentistry]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Diseases;_conditions;_signs;_symptoms|Diseases]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#History|History of medicine]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Hospitals;_medical_centers|Hospitals]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Journals;_websites|Medical journals]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Medical_administration|Medical administration]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Medical_devices;_tests|Medical technology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Microbiology;_cell_biology|Microbiology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Neurology|Neurology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Oncology|Oncology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Ophthalmology|Ophthalmology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Orthopaedics|Orthopaedics]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Pathology|Pathology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine/People_in_medicine|Notable people in medicine]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine/Pharmacology|Pharmacology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Positions|Physical positions]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Psychiatry|Psychiatry]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Radiology|Radiology]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Research_terms|Research terms]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Sex_(including_obstetrics_and_gynaecology)|Sex]]
* [[Wikipedia:Requested_articles/Medicine#Treatments;_procedures|Treatment]]
* [[Wikipedia:Requested articles/Medicine/Veterinary|Veterinary medicine]]

== [[/music|Music]] ==
* [[/music/Albums|Albums]]
* [[/music/Performers, bands and songwriters|Bands, performers and songwriters]]
* [[/music#Chamber ensembles|Chamber ensembles]]
* [[/music#Classical composers|Classical composers]]
* [[/music#Classical compositions|Classical compositions]]
* [[/music#Conductors|Conductors]]
* [[/music#Critics, historians, journalists, and publications|Critics, historians, journalists and publications]]
* [[/music#Festivals, concerts and awards|Festivals, concerts and awards]]
* [[/music#Genres|Genres]]
* [[/music#Musical_instruments|Instruments]]
* [[/music#Music theory|Music theory]]
* [[/music#Orchestras|Orchestras]]
* [[/music#Organizations|Organizations]]
* [[/music#Producers, sound engineers, etc.|Producers, sound engineers, etc.]]
* [[/music#Record labels|Record labels]]
* [[/music#Schools and music education|Schools and music education]]
* [[/music/Songs|Songs]]
* [[/music#Stage musicals|Stage musicals]]
* [[/music#Technical and business terms|Technical and business terms]]

== [[/Natural sciences|Natural sciences]] ==
* [[/Natural sciences#Astronomy and cosmology|Astronomy and cosmology]]
* [[/Natural sciences/Biology|Biology]]
* [[/Natural sciences/Chemistry|Chemistry, chemicals and labs]]
* [[/Natural sciences/Environment and geology|Environment and geology]]
* [[/Natural sciences#Journals and trade publications|Journals and trade publications]]
* [[/Natural sciences#Materials science|Materials science]]
* [[/Natural sciences/Neuroscience|Neuroscience]]
* [[/Natural sciences#Physical science|Physical science]]
* [[/Natural sciences/Physics|Physics]]
* [[/Natural sciences#Scientists and people in science|Scientists and people in science]]
* [[/Natural sciences#Other|Other]]

== [[/Philosophy|Philosophy]] ==
* [[/Philosophy#Aesthetics|Aesthetics]]
* [[/Philosophy#Epistemology|Epistemology]]
* [[/Philosophy#Ethics|Ethics]]
* [[/Philosophy#Logic|Logic]]
* [[/Philosophy#Metaphysics|Metaphysics]]
* [[/Philosophy#Other|Other]]

== [[/Social sciences|Social sciences]] ==
* [[/Social sciences#Archaeology|Archaeology]]
* [[/Social sciences#Genealogy|Genealogy]]
* [[/Social sciences/Geography, cities, regions and named places|Geography, cities, regions and named places]]
**[[:en:Maskeliya]]
**[[:en:Door County, Wisconsin]] (ආරම්භ කළේ [[විකිපීඩියා:වැලිපිල්ල]])
**[[:en:Saddam Hussein Nagar, Sri Lanka]] {{Done}}
* [[/Social sciences#Historic places|Historic places]]
* [[/Social sciences/History|History]]
**[[:en:Burning of Jaffna library]]
**[[:en:Chencholai bombing]]
* [[/Social sciences#LGBTQ (lesbian, gay, bisexual, transgender, queer)|LGBTQ (lesbian, gay, bisexual, transgender, queer)]]
* [[/Social sciences#Linguistics|Linguistics]]
* [[/Social sciences/Military and military history|Military and military history]]
* [[/Social sciences/Mythology|Mythology]]
* [[/Social sciences/Politics and government|Politics and government]]
**[[:en:Ministry of Civil Aviation (Sri Lanka)]]
**[[:en:Civil Aviation Authority of Sri Lanka]]
* [[/Social sciences/Psychology|Psychology]]
* [[/Social sciences/Religion|Religion]]
* [[/Social sciences#Sociology|Sociology]]
* [[/Social sciences#Urban studies|Urban Studies]]
* [[/Social sciences#Other social sciences topics|Other social sciences topics]]

== [[/Sports|Sports]] ==
* [[/Sports/|Sports and sportspeople]]
* [[/Sports/American football|American football]]
* [[/Sports/Association football (soccer)|Association football (soccer)]]
* [[Wikipedia:WikiProject_Football/Women's_football_task_force/Open_tasks#Requested_articles|Women's football (soccer)]]
* [[Wikipedia:WikiProject_Australian_rules_football/Players/ToDo|Australian rules football]]
* [[/Sports/Baseball|Baseball]]
* [[/Sports/Basketball|Basketball]]
* [[Wikipedia:WikiProject_Chess#..._to_create|Chess]]
* [[/Sports/Gymnastics|Gymnastics]]
* [[/Sports/Motor_sports|Motor sports]]
* [[/Sports/Rugby_league|Rugby league]]
* [[/Sports/Rugby_union|Rugby union]]

== [[/Wikipedia|Wikipedia]] ==
* [[Wikipedia:Requested templates|Templates]]
* [[Wikipedia:WikiProject Council/Proposals|WikiProjects]]

==Images needing articles==
See [[Wikipedia:Requested articles/Images]]

== Other categories ==
* [[/By country|By country]]
* [[/Other|Other or unknown topic]]

== See also ==
{{Sisterlinks
|wikt=Wiktionary:Requested entries
|b=Wikibooks:Requested books
|q=Wikiquote:Requested entries
|s=Wikisource:Requested texts
|commons=Commons:Requested audio and video
|n=Wikinews:Requested articles
|v=Wikiversity:Requested articles
}}
* [[Wikipedia:WikiProject Requested articles|WikiProject Requested articles]]
* [[Wikipedia:Most-wanted articles]] (most linked to)
* [[Wikipedia:WikiProject Missing encyclopedic articles]]
* Many [[:Category:WikiProjects|WikiProjects]] and [[:Category:Regional Wikipedian notice boards|notice boards]] have requests for new articles pertaining to a specific topic.
* [[Wikipedia:WikiProject Red Link Recovery]]
* [[Wikipedia:Articles for creation]] - allows unregistered and new users to create new articles with the assistance of experienced Wikipedians.
* [[:Category:Stubs]] lists very short preliminary articles that have not yet been developed.
* [[:Category:All articles to be expanded]] and [[:Category:Wikipedia pages with to-do lists]] list more established articles which need expansion, by section or by specific coverage, respectively.
* [[:Category:Redirects with possibilities]] lists many redirects with good potential to become future articles.
* [[Portal:Current events]] - displays newsworthy topics{{mdash}} even brief entries for those are very helpful. They have the advantage of already having a reference webpage, and would have been verified in most cases by the news media. (see also [[Wikinews]])
* [[Wikipedia:Requested lists]]
* [[Wikipedia:Requested pictures]] and [[commons:Commons:Picture requests|Commons:Picture requests]]
* [[Wikipedia:Requested recordings]]
* [[Wikipedia:Requested templates]]
* [[Wikipedia:Translation]]
* [[User:Emijrp/All Human Knowledge]]
===Historical===
* [[Wikipedia:Most wanted stubs]]
* [[Wikipedia:Articles requested for more than a year]]
* [[Special:WantedPages]]
* [[Wikipedia:Drawing board]] - a noticeboard for discussing new article ideas. (Inactive)
* [[Wikipedia:Requests for expansion/Archive]]
{{Requested content}}
{{Wikipedia community|state=collapsed}}

[[Category:Wikipedia backlog|Requested articles]]
[[Category:Wikipedia requested articles| ]]
[[Category:Wikipedia maintenance|Requested articles]]</text>
      <sha1>0nfp8hiqhn8xyypxj0aa1ghvs0fxw1j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රාමායණය සංචාරක මංපෙත</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196723</id>
    <revision>
      <id>801427</id>
      <parentid>800860</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801427</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="80298" sha1="ivnfhcq0ms45gqgy6r55dsgb8fgenvu" xml:space="preserve">{{Infobox hiking trail
| name             = රාමායණය සංචාරක මංපෙත&lt;br&gt;[[File:Ramayana Trails Sri Lanka.jpg|thumb|රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ පොස්ටරය]]
| image            = Ramayana Trails Sri Lanka.jpg|
| caption    = රාමායණය සංචාරක මංපෙත පොස්ටරය
| location         = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| designation      = සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක මාර්ගය
| established      = 2008
| length            = ප්‍රධාන ස්ථාන 19&lt;br&gt; අමතර ස්ථාන 50+
| trailheads        = දිවයින පුරා විවිධ ස්ථාන
| sights            = සීතා අම්මාන් කෝවිල, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, රූමස්සල,ආදම්ගේ පාලම,කතරගම
| use               = සංස්කෘතික සංචාරක ව්‍යාපාරය, ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය
| operator          = ශ්‍රී ලංකා සංචාරක සංවර්ධන අධිකාරිය
| website            = 
}}

'''රාමායණය සංචාරක මංපෙත''' (Ramayana Trail) යනු [[රාමායණය]] මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන 50 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සංචාරක ආකර්ෂණ ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ සංකල්පයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}&lt;/ref&gt; මෙම සංකල්පය 2008 වසරේද ජනවාරි 19 වන දින විශේෂයෙන්ම ඉන්දියානු සහ ජාත්‍යන්තර හින්දු භක්තිකයන්ගේ සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගනිමින් ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන් අතරට හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff |date=17 January 2008}}&lt;/ref&gt; රාමායණ කතාව හා සම්බන්ධ යැයි උපකල්පිත සහ අලුතින් සම්බන්ධ කරන ලද ස්ථාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම මගින් විශේෂයෙන් ඉන්දියාවෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කර ගැනීම එහි ප්‍රධාන අරමුණක් විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title='Trail of Ramayana' to attract Indian tourists |url=https://www.oneindia.com/2008/01/17/lanka-bids-trail-of-ramayana-to-attract-indian-tourists-1200568140.html |website=Oneindia |date=17 January 2008}}&lt;/ref&gt; පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ එක් අංගයක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.journalijar.com/article/37968/issues-and-challenges-on-developing-and-promoting-ramayana-trail-tourism-in-sri-lanka/ |journal=International Journal of Advanced Research |date=2021}}&lt;/ref&gt;කෙසේ නමුත් මෙම මංපෙතට ඇතුළත් කර ඇති ස්ථාන අතරින් බොහෝ ස්ථාන ප්‍රදේශීය ජනප්‍රවාද, ආගමික විශ්වාස සහ මෑතකාලීන අර්ථකථන මත රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=South Asia Research |date=2026 |url=https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09731741261451649}}&lt;/ref&gt;කෙසේ නමුත් මෙම සංචාරක මංපෙත තුළින් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කරන ලද ඉතිහාසය ඉන්දියානු ආගමික විශ්වාස මත විකෘති වන බවට ශ්‍රී ලාංකික පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් චෝදනා එල්ල කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's &quot;Ramayana Trail&quot; |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |website=Royal Asiatic Society of Sri Lanka |author=Susantha Goonatilake}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Myth of the Ramayana Trail and the Distortion of Archaeological Evidence |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/myth-of-ramayana-trail-and-distortion.html |author=Malini Dias |date=10 September 2010}}&lt;/ref&gt;

රාමායණය සංචාරක මංපෙතට විහාරස්ථාන, කෝවිල්, ගුහා, දිය ඇලි, කඳුකර ප්‍රදේශ සහ උද්‍යාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන ඇතුළත් වන අතර, ඒවා රාමා, සීතා, හනුමාන් සහ රාවණ යන චරිත හා සම්බන්ධ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ramayana Trail in Sri Lanka |url=https://www.srilanka.travel-culture.com/ramayana_trail_srilanka.shtml}}&lt;/ref&gt; 2015 වසරේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය පෞද්ගලික අංශය සමඟ එක්ව ඉන්දියානු වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරමින් මෙම මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කළ අතර, එහිදී දිවයින පුරා ස්ථාන 19ක් ප්‍රධාන සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස ඉදිරිපත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Sri Lanka launches Ramayana Trail from Bangalore |url=https://www.ft.lk/travel-tourism/sri-lanka-launches-ramayana-trail-from-bangalore/27-444745 |website=Daily FT |date=13 July 2015}}&lt;/ref&gt; එම වැඩසටහන සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරය සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියාව අතර පවතින සංස්කෘතික සම්බන්ධතා සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා භාවිත කිරීමේ උත්සාහයක් ලෙස ද ක්‍රියාත්මක විය.ඒ අනුව මෙම සංචාරක මංපෙතහි ප්‍රතිඵල අනුව වාර්ෂිකව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණෙන ඉන්දියානු සංචාරකයන් ප්‍රමාණය ශිඝ්‍රයෙන් වැඩි වීමක් සිදු වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}&lt;/ref&gt;

==ආරම්භය==

රාමායණය සංචාරක මංපෙත සංවර්ධනය වීම 1990 දශකයේ අගභාගය සහ 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ ක්‍රියාවලියක් ලෙස සැලකේ. මෙම කාලය තුළ ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ස්ථාන රාමායණ මහාකාව්‍යයේ සිදුවීම් හා චරිත සමඟ සම්බන්ධ කර හඳුනාගැනීම සහ එම ස්ථාන ආගමික හා සංස්කෘතික සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීම ආරම්භ විය. 1990 දශකයේදී නුවරඑළිය සහ ඌව ප්‍රදේශ ආශ්‍රිතව රාවණා හා සීතා සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන ස්ථාන පිළිබඳ සෙවීම් සිදුවූ බවට වාර්තා පවතී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Ramayana&quot; and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; 1997දී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි ඉන්දියානු කණ්ඩායමක් විසින් සීතා එළිය ප්‍රදේශයේ වන්දනා මධ්‍යස්ථානයක් සංවර්ධනය කිරීමේ අදහස ඉදිරිපත් කළ බවට ද පසුව පළ වූ වාර්තා සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Buddhist Viharas and Eelam Part 21G |url=https://www.lankaweb.com/news/items/page/228/?sortby=2The |website=LankaWeb |date=11 July 2024 |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට රාමායණය හා සම්බන්ධ කර දැක්වූ ස්ථාන වටා ආගමික හා සංචාරක යටිතල පහසුකම් වර්ධනය විය. සීතා එළියේ පැවති කුඩා කෝවිල වෙනුවට නව සීතා අම්මාන් කෝවිල් ගොඩනැගිල්ලක් 1998–1999 කාලය තුළ ඉදිකරන ලද අතර, 1997දී රම්බොඩ ප්‍රදේශයේ හනුමාන් කෝවිල් සංකීර්ණයක් සඳහා ද කටයුතු ආරම්භ වූ බව වාර්තා වේ.මේ සියල්ලටම ඉන්දීය ආගමික සංවිධාන වල මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The &quot;Ramayana&quot; and Sri Lanka |url=https://ramayanatrails.blogspot.com/2010/09/ramayana-and-sri-lanka.html |website=Ramayana Trail in Sri Lanka |date=2010 |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; මේ සමඟ රාමායණ කතාවට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කළ ස්ථාන අතර සීත එළිය, දිවුරුම්පොළ, රම්බොඩ, රාවණා ඇල්ල සහ අනෙකුත් ස්ථාන ඇතුළත් කරමින් වන්දනා හා සංචාරක ගමන් මාර්ගයක් ගොඩනැගීමේ පසුබිම සැකසුණි. 2026දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක ද මංපෙතේ වර්ධනය 1990 දශකයේ අගභාගයේ සිට 2000 දශකයේ මුල් භාගය දක්වා ක්‍රමයෙන් සිදුවූ අතර, එය ස්ථාන හඳුනාගැනීම, ආඛ්‍යානයක් ගොඩනැගීම සහ සංචාරක ප්‍රවර්ධනය යන ක්‍රියාවලීන් සමඟ සම්බන්ධ වූ බව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Silva |first1=Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}&lt;/ref&gt;

2008 ජනවාරි මාසයේදී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක බලධාරීන් විසින් රාමායණය සංචාරක මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ ඉලක්ක කරගත් සංචාරක ප්‍රවර්ධන වැඩසටහනක් ලෙස නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලදී. එම අවස්ථාවේදී රාමායණය සම්බන්ධ කරමින් ස්ථාන 50කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් ඉන්දීය සංචාරකයන් සඳහා ගමන් මාර්ගයක් ලෙස ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Lanka woos Indians with Ramayana tales |url=https://www.rediff.com/news/report/rama/20080117.htm |website=Rediff.com |date=17 January 2008 |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; එම වසරේම පැවති ජාත්‍යන්තර සංචාරක සමුළුවකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කරමින් ප්‍රතිනිර්මාණය කරන ලද එම ස්ථාන පදනම් කරගනිමින් සංචාරක මංපෙතක් ප්‍රවර්ධනය කරන බවත් සඳහන් විය.&lt;ref&gt;{{cite report |title=Sustainable Tourism Management at World Heritage Sites: International Conference, Huangshan, China, 24–27 March 2008 |publisher=World Tourism Organization |year=2008 |url=https://webunwto.s3-eu-west-1.amazonaws.com/imported_images/30570/finrep_en_huangshan.pdf |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

පසුව මෙම සංකල්පය ශ්‍රී ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර සංස්කෘතික හා ආගමික සංචාරක ව්‍යාපාරයේ කොටසක් ලෙස තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කෙරිණි. 2015දී ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ප්‍රවර්ධන කාර්යාංශය බැංගලෝරයෙන් රාමායණය සංචාරක මංපෙත නැවත ප්‍රවර්ධනය කිරීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර, ඉන්දියානු සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන් සමඟ එක්ව ශ්‍රී ලංකාවේ තෝරාගත් ස්ථාන සංචාරක පැකේජ ලෙස ඉදිරිපත් කිරීමට කටයුතු කරන ලදී. 2022දී ඉන්දීය නියෝජ්‍ය මහ කොමසාරිස්වරයා ද රාමායණයට සම්බන්ධ ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන පිළිබඳ ඉදිරිපත් කිරීමකට සහභාගී වූ අතර, 2024දී ඉන්දීය මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය රාමායණය මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා වූ “Ramayana Trail – The Sacred Mission” ව්‍යාපෘතියේ දියත් කිරීමේ අවස්ථාවට සහභාගී විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=India and Sri Lanka further promotes bilateral tourism |url=https://sundaytimes.lk/online/news-online/India-and-Sri-Lanka-further-promotes-bilateral-tourism/2-1137028 |website=Sunday Times |date=12 March 2022 |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Speech by High Commissioner of India H.E. Santosh Jha at the official launch of the “Ramayana Trail – The Sacred Mission” Project |url=https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ |website=High Commission of India, Colombo |date=14 April 2024 |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

==වර්තමාන තත්ත්වය==

රාමායණය සංචාරක මංපෙත ක්‍රියාත්මක කිරීමත් සමඟ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉන්දියානු සංචාරක වෙළඳපොළ වැදගත් සංචාරක මූලාශ්‍රයක් බවට පත්විය. 2008 වසරේදී ඉන්දියාවෙන් සංචාරකයන් 85,238ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණ තිබූ අතර, 2009දී එම සංඛ්‍යාව 83,634ක් විය. ඉන් පසු 2010දී 126,882ක්, 2011දී 171,374ක්, 2012දී 176,340ක් සහ 2013දී 208,795ක් ලෙස ඉහළ ගියේය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Annual Report 2009 |url=https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/NationalAccounts/2002/AnnualReports/Annual2009/text.pdf |publisher=Department of Census and Statistics, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Ramayana Trail Tours in Sri Lanka in the….. |journal=Proceeding of the 3rd International Conference on Hospitality and Tourism Management |year=2015 |pages=58–67 |url=https://tiikm.com/publication/doi/icoht2015-1107.pdf |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; 2014දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 242,734ක්, 2015දී 316,247ක්, 2016දී 356,729ක් සහ 2017දී 384,628ක් පැමිණීමත් සමඟ එම වෙළඳපොළ තවදුරටත් වර්ධනය විය.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Arrivals by Nationality – 2012 to 2017 |url=https://www.researchgate.net/publication/357991992_Remittances_Led_Growth_Migrant-led_Diversification_And_Negative_Externalities_in_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tourist arrivals reach all-time high in last year |url=https://v3.news.lk/news/world/item/19180-tourist-arrivals-reach-all-time-high-in-last-year |website=News.lk |date=8 January 2018 |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; 2018දී එය 424,887ක් දක්වා ඉහළ ගිය නමුත් 2019දී පාස්කු ඉරිදා ප්‍රහාර ඇතුළු සංචාරක කර්මාන්තයට බලපෑ තත්ත්ව හේතුවෙන් 355,002ක් දක්වා පහත වැටුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tourism Industry Report Q4 2019 |url=https://www.sltda.gov.lk/en/annual-statistical-report |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;

කොවිඩ්-19 වසංගතය හේතුවෙන් 2020 සහ 2021 කාලයේදී ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් දැඩි ලෙස අඩු වූ අතර, 2020දී 89,357ක් සහ 2021දී 56,268ක් ලෙස වාර්තා විය. පසුව සංචාරක කර්මාන්තය යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ 2022දී ඉන්දියානු සංචාරකයන් 123,004ක්, 2023දී 302,844ක් සහ 2024දී 416,974ක් ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණියහ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Tourist Arrivals from All Countries |url=https://www.sltda.gov.lk/en/statistics |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite report |title=Monthly Tourist Arrivals Report December 2024 |url=https://www.sltda.gov.lk/storage/common_media/MonthlyTouritsArrivalsReport-December-Final-2025-01-08.pdf |publisher=Sri Lanka Tourism Development Authority |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; 2025දී ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි සංචාරකයන්ගේ ප්‍රධාන මූලාශ්‍රය වූ අතර, මුළු සංචාරක පැමිණීම් 2,362,521කින් 531,511ක් හෙවත් 22.5%ක් ඉන්දියාවෙන් පැමිණ තිබුණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Economic Affairs Division |url=https://www.mfa.gov.lk/en/economic-affairs-division |website=Ministry of Foreign Affairs, Foreign Employment &amp; Tourism, Sri Lanka |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; කෙසේ වෙතත්, මෙම සමස්ත ඉන්දියානු සංචාරක පැමිණීම් සංඛ්‍යාව රාමායණය සංචාරක මංපෙත සඳහා පමණක්ම පැමිණි සංචාරකයන්ගේ සංඛ්‍යාවක් නොවන අතර, අනෙකුත් විවේක, ව්‍යාපාරික, ආගමික සහ සංස්කෘතික සංචාර ද එයට ඇතුළත් වේ.

රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර ඇති ස්ථාන වටා සංචාරක ආකර්ෂණ සහ සේවා ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වීමත් සමඟ අලුතින් පිහිටුවන ලද සීතා අම්මාන් කෝවිල, ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් කෝවිල ආදී ස්ථාන ද දිවුරුම්පොළ, රාවණා ඇල්ල, රාවණා ගුහාව, උස්සන්ගොඩ, මන්නාරම හා හලාවත ආශ්‍රිත ස්ථාන ඇතුළු විවිධ ස්ථාන සංචාරක ගමන් මාර්ගවලට ඇතුළත් කරමින් ඒවා ආගමික වන්දනා, සංස්කෘතික සංචාර සහ ස්වභාවික සංචාරක අත්දැකීම් සමඟ ඒකාබද්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීමක් සංචාරකයන් වෙත සපයා තිබේ. 2017දී සිදු කළ අධ්‍යයනයකදී ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණයට සම්බන්ධ කර නිර්මාණය කල ස්ථාන විවිධ අත්දැකීම් ලබාදිය හැකි සංචාරක ගමනාන්ත ලෙස සැලකිය හැකි බව පර්යේෂකයන් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}&lt;/ref&gt;

මෙම සංචාරක කටයුතු හේතුවෙන් මංපෙතට සම්බන්ධ ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ප්‍රාදේශීය ජනතාවට ද සංචාරක ආර්ථිකයට සම්බන්ධ වීමට අවස්ථා ඇති වී තිබේ. ක්ෂේත්‍ර අධ්‍යයනයකදී මුණ්නේශ්වරම්, තිරුකෝණේශ්වරම්, කන්නියා, උස්සන්ගොඩ, රාවණා ගුහාව, සීතා අම්මාන් කෝවිල, හනුමාන් භක්ත කෝවිල සහ කැලණිය වැනි ස්ථාන ආශ්‍රිත ප්‍රදේශීය ජනතාව පලතුරු, මල් සහ මල්මාලා, සිහිවටන, කුළුබඩු, ආහාර හා පාන වර්ග අලෙවි කිරීම වැනි සංචාරක ආශ්‍රිත ක්‍රියාකාරකම්වල නිරත වන බව වාර්තා කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Issues and Challenges on Developing and Promoting Ramayana Trail Tourism in Sri Lanka |url=https://www.researchgate.net/publication/354048260_Issues_and_Challenges_on_Developing_and_Promoting_Ramayana_Trail_Tourism_In_Sri_Lanka |access-date=2 October 2026}}&lt;/ref&gt; එමෙන්ම සංචාරක මාර්ගෝපදේශකයන්, සංචාරක මෙහෙයුම්කරුවන්, ප්‍රවාහන සේවා, නවාතැන්, ආහාරපාන සැපයුම්, සිහිවටන අලෙවිය සහ අනෙකුත් සේවා මඟින් සෘජු හා වක්‍ර ආර්ථික අවස්ථා ඇතිවිය හැකි බව සංචාරක අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇත. කෙසේ වෙතත්, රාමායණය මංපෙත මඟින් පමණක් නිර්මාණය වූ රැකියා සංඛ්‍යාව පිළිබඳ වෙනම නිල සංඛ්‍යාලේඛනයක් දැනට ප්‍රකාශයට පත් කර නොමැති බැවින්, එම රැකියා සියල්ල මංපෙත වටා නිර්මාණය වූ වක්‍ර රැකියා ලෙස උපකල්පනය කළ හැක.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Fernando |first1=Imali |last2=Sarangi |first2=Pabasara |title=Ramayana Trail as a Cultural Tourism Product in Sri Lanka: New Paradigm for Destination Marketing |journal=Kelaniya Journal of Management |volume=6 |issue=1 |pages=83–98 |year=2017 |doi=10.4038/kjm.v6i1.7528}}&lt;/ref&gt;

2020 දශකයේදී රාමායණය මංපෙත වන්දනා සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් දෙකම ඒකාබද්ධ කරන සංචාරක සංකල්පයක් ලෙස තවදුරටත් පවතින අතර, මධ්‍යම කඳුකරයේ නුවරඑළිය හා ඇල්ල ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල නවාතැන්, ප්‍රවාහන සහ අනෙකුත් සංචාරක සේවා සමඟ එහි සම්බන්ධතාව වර්ධනය වී ඇත. 2026දී ප්‍රකාශයට පත් කළ ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයනයක් රාමායණය මංපෙත ඉන්දියානු සංචාරකයන් මෙන්ම දේශීය සංචාරකයන් ද ඉලක්ක කරගත් වන්දනා-සංචාරක ආකෘතියක් ලෙස විස්තර කරන අතර, එහි ව්‍යාප්තිය සමඟ සංචාරක සේවා සපයන්නන් සහ ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන් සඳහා නව ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් මෙන්ම යටිතල පහසුකම් සම්බන්ධ අවශ්‍යතා ද මතුව ඇති බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Silva |first1=Kalinga Tudor |last2=Hetti Arachchi |first2=Shirani |last3=Goreau-Ponceaud |first3=Anthony |title=Hill Station Tourism, Ramayana Trail and Challenges for Upland Urbanization in Central Sri Lanka |journal=Journal of South Asian Development |year=2026 |doi=10.1177/09731741261451649}}&lt;/ref&gt;

== පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ විවේචන ==

රාමායණය සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධයෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ ඇතැම් ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් ප්‍රධාන වශයෙන් විවේචනය කර ඇත්තේ ජනප්‍රවාද හා ආගමික විශ්වාස පුරාවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම සම්බන්ධයෙනි. 2009 වසරේ [[රාජකීය ආසියාතික සංගමය|ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ]] සාකච්ඡාවකදී රාමායණය සංචාරක මංපෙත ප්‍රවර්ධනය කිරීම පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විවේචන ඉදිරිපත් කළ අතර, එහි ඇතුළත් ස්ථානවල ඓතිහාසික සත්‍යතාව සහ ජනප්‍රවාද හා ඉතිහාසය එකිනෙකට මිශ්‍ර කිරීම පිළිබඳව ප්‍රශ්න මතු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Scholars speak out against 'Ramayana Trail' |url=https://www.southeastasianarchaeology.com/2009/11/24/scholars-speak-out-against-ramayana-trail/ |website=Southeast Asian Archaeology |date=24 November 2009 |access-date=2026-10-02}}&lt;/ref&gt;

පුරාවිද්‍යාඥ සුසන්ත ගුණතිලක විසින් රචිත ''Inventing Archaeology: The Tourist Board's &quot;Ramayana Trail&quot;'' කෘතියේදී සංචාරක ප්‍රවර්ධනය සඳහා ඓතිහාසික පදනමක් නොමැති ස්ථාන රාමායණය සමඟ සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳව දැඩි විවේචනයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. ඔහුගේ විවේචනයේ මූලික කරුණක් වූයේ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් හෝ පුරාවස්තුවක් පිළිබඳ නිගමනයක් ගෙන ඒම සඳහා පුරාවිද්‍යාත්මක, ශිලා ලේඛනමය හා ඓතිහාසික සාක්ෂි භාවිත කළ යුතු බවත්, ජනප්‍රවාදයක් පමණක් එවැනි සාක්ෂියක් ලෙස භාවිත නොකළ යුතු බවත්ය.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's &quot;Ramayana Trail&quot; |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20261002140733/https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |archive-date=2026-10-02 |url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

2014 වසරේ [[ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සංගමයේ සඟරාව]]ේ පළ වූ මාලිනී ඩයස්ගේ ''Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa'' ලිපියෙන්ද රාමායණය හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සම්බන්ධ කිරීමේදී සිදුවන විකෘති කිරීම් පිළිබඳව සාකච්ඡා කර ඇත. එහිදී පුරාණ ශිලා ලේඛන, ස්ථාන සහ පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ රාමායණ කතාවට ගැළපෙන පරිදි නැවත අර්ථකථනය කිරීම පිළිබඳව අවධානය යොමු කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Dias |first=Malini |title=Distortion of Archaeological Evidence on the Rāmāyaṇa |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |volume=59 |issue=2 |pages=43–54 |year=2014 |url=https://www.jstor.org/stable/44809404 |access-date=2026-10-02}}&lt;/ref&gt;

විවේචකයන් විසින් විශේෂයෙන් පෙන්වා දී ඇති තවත් කරුණක් වන්නේ පුරාණ ශිලා ලේඛනවල වචන සහ ස්ථානනාම රාමායණ චරිත හෝ සිදුවීම් සමඟ සම්බන්ධ කරමින් ඒවායේ මුල් ඓතිහාසික අර්ථය වෙනස් කිරීමයි. ගුණතිලකගේ විග්‍රහයේදී මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල කියවීම් හා පරිවර්තන වෙනස් කරමින් ඒවා රාවණා හෝ ඔහුගේ රාජවංශය සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට උත්සාහ කළ බවට චෝදනා ඉදිරිපත් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Goonatilake |first=Susantha |title=Introduction: Inventing Archaeology: The Tourist Board's &quot;Ramayana Trail&quot; |journal=Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka |url=https://www.royalasiaticsociety.lk/wp-content/uploads/2010/07/01-Introduction.pdf |access-date=2026-10-02}} {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

තවත් ශාස්ත්‍රීය විග්‍රහයන් අනුව, රාමායණය සංචාරක මංපෙත ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය හා උරුමය සංචාරක වෙළඳපොළ සඳහා නැවත අර්ථකථනය කිරීමේ උදාහරණයක් ලෙසද සැලකිය හැකිය. 2019දී පළ වූ ශාස්ත්‍රීය සමාලෝචනයක් සඳහන් කරන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ රාමායණය සම්බන්ධ නවීන රාජ්‍ය ප්‍රවර්ධනය පිළිබඳව ඉතිහාසඥයන් හා පුරාවිද්‍යාඥයන් විසින් පුරාවිද්‍යාත්මක හා ශිලා ලේඛනමය සාක්ෂි වැරදි ලෙස නිරූපණය කිරීම හා විකෘති කිරීම පිළිබඳ කනස්සල්ල පළ කර ඇති බවයි.&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Lankapura: The Legacy of the Ramayana in Sri Lanka |journal=South Asia: Journal of South Asian Studies |year=2019 |doi=10.1080/00856401.2019.1626127 |url=https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00856401.2019.1626127 |access-date=2026-10-02}}&lt;/ref&gt;

මෙම විවේචනවලට අනුව රාමායණය සම්බන්ධ දේශීය ජනප්‍රවාද සහ ආගමික විශ්වාස සංස්කෘතික උරුමයක් ලෙස අධ්‍යයනය කිරීම හා ඒවා ඓතිහාසික සිදුවීම් ලෙස තහවුරු කිරීම එකිනෙකට වෙනස් කරුණු වේ. එබැවින් රාමායණය සංචාරක මංපෙතේ ස්ථාන විස්තර කිරීමේදී ඒවායේ රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයක්, ආගමික සම්ප්‍රදායක් හෝ නවීන සංචාරක අර්ථකථනයක් ලෙස පැහැදිලිව වෙන්කර දැක්වීම වැදගත් බව මෙම විවේචනවලින් අවධාරණය වේ.

===පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයාගේ විවේචන===

මහාචාර්ය [[සෙනරත් දිසානායක]] මහතා ද රාමායණය සංචාරක මංපෙත හා රාවණා සම්බන්ධ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ පිළිබඳව විවේචනාත්මක ස්ථාවරයක් ඉදිරිපත් කර ඇත. පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ හිටපු අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයකු වූ ඔහුට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවෙන් රාවණා හෝ රාමායණයට අදාළ කිසිදු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් හමු වී නොමැති අතර, රාවණා පිළිබඳ ප්‍රධාන සඳහන් වන්නේ වාල්මිකීගේ රාමායණය නම් වීර කාව්‍යය තුළය.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}&lt;/ref&gt;

දිසානායක මහතා පෙන්වා දී ඇත්තේ [[රාවණා ඇල්ල]] සහ [[රාවණා ගුහාව]] වැනි ස්ථානනාම රාමායණ යුගයේ සිට පැවත එන ඓතිහාසික සාක්ෂි ලෙස නොසැලකිය යුතු බවයි. ඔහුගේ අදහස අනුව එවැනි නම් පසුකාලීනව භාවිතයට පැමිණ ඇති අතර, එම ස්ථාන රාමායණයේ සිදුවීම් සිදුවූ බව තහවුරු කිරීමට ඒවා පමණක් ප්‍රමාණවත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොවේ.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}&lt;/ref&gt;

තවද, ඔහු පුරාවිද්‍යා අධ්‍යක්ෂ ජනරාල් ධුරය දැරූ සමයේදී ශ්‍රී රාමායණ සංචාරක මංපෙත සම්බන්ධ ව්‍යාපෘතියක් යෝජනා වූ නමුත් තමන් එයට එකඟ නොවූ බවද සඳහන් කර ඇත. එමගින් ඔහුගේ විවේචනය රාමායණ සම්ප්‍රදාය හෝ ආගමික විශ්වාස ප්‍රතික්ෂේප කිරීමකට වඩා, ඒවා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ලෙස ඉදිරිපත් කිරීම පිළිබඳ වූ බව දැක්විය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite news |title=ශ්‍රී රාමායන් ට්‍රේල්ස්: සීතාඑළියේ සිදුවන්නේ කුමක් ද? |url=https://www.bbc.com/sinhala/articles/czqq01y9jj9o |work=BBC News සිංහල |date=2023 |access-date=2026-10-02}}&lt;/ref&gt;

ඔහුගේ ස්ථාවරයට අදාළව, ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මගින් රාවණා රාජධානියක් හෝ “හෙළ” උසස් ශිෂ්ටාචාරයක් පිළිබඳ සාක්ෂි නොලැබුණු බවට ඔහු ප්‍රකාශ කළ බව පසුව පළ වූ ශාස්ත්‍රීය කෘතිවලද සඳහන් වේ. එම අදහස අනුව රාමායණයේ රාවණා හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවය තහවුරු කිරීමට ජනප්‍රවාද පමණක් ප්‍රමාණවත් නොවන බවයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Silva |first=Kalinga Tudor |title=Ravana's Kingdom: The Ramayana and Sri Lankan History from Below |publisher=Oxford University Press |year=2024 |pages= |isbn=9780197636305}}&lt;/ref&gt;

==රාමායණය සංචාරක ස්ථාන==

===ප්‍රධාන ස්ථාන===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! නම
! පින්තූරය
! රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කිරීම
! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක,ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම සහ වෙනත් කරුණු
|-
| 1
| [[සීතා අම්මාන් කෝවිල]]
| [[File:Sita Amman Temple 0634.jpg|120px]]
| සීතා දේවිය රාවණා විසින් රඳවා තැබූ [[අශෝක වනය]] ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ.
| සීත එළිය (සීතල එළිය) නම් ප්‍රාදේශීය සිංහල ග්‍රාම නාමය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේදී තේ වතු කම්කරු වැඩ සඳහා ගෙනෙන ලද ඉන්දීය වතුකර දමිළ ජනතාව සීතා එළිය ලෙස වරදවා උච්චාරණය කිරීම හේතුවෙන් මෙම ජනප්‍රවාදය ඇති වී තිබේ.
|-
| 2
| [[හක්ගල උද්භිද උද්‍යානය]]
| [[File:Flower bed -Hakgala Garden.jpg|120px]]
| [[අශෝක වනය]] ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය තුළ සඳහන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ.
| 1861 දී පිහිටුවා නිර්මාණය කරන ලද උද්භිද උද්‍යානයකි. දේශීය හා ආවේණික කඳුකර ශාක විශේෂ ඇතුළු විශාල ශාක එකතුවක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 3
| [[දිවුරුම්පොළ රජමහා විහාරය]]
| —
| සීතා දේවිය [[අග්නි පරීක්ෂාව]]ට මුහුණ දුන් ස්ථානය ලෙස නිර්මාණය කර තිබේ.
| ශ්‍රී ලංකාවේ මහනුවර රාජධානි සමයේ අධිකරණ ක්‍රියාවලිය තුළ දිවුරුම්දීම සිදු කළ ස්ථාන කිහිපයෙන් එකකි.එසේ අධිකරණ ක්‍රියාවලියේ දී දිවුරුම් දුන් ස්ථානය යන අරුතින් දිවුරුම්පොළ ලෙස හඳුන්වනු ලැබේ.පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් සහිත බෞද්ධ විහාරයකි.
|-
| 4
| [[රාවණා ගුහාව]]
| [[File:Ravana Cave 2023-05-04.jpg|120px]]
| රාවණා සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ගුහාවක් ලෙස මංපෙත වෙත සම්බන්ධ කර තිබේ.
| ප්‍රාග් ඓතිහාසික මානව සහ ශිලාමය සාධක හමු වී ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් ගුහා සංකීර්ණයකි.මේ ආශ්‍රිතව [[වලගම්බා රජ]] විසින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1 වන සියවසේ දී ඉදිකරන ලදැයි සැලකෙන පුරාවිද්‍යාත්මක කටාරම් කෙටූ ලෙන් සංකීර්ණයක් හඳුනාගෙන තිබේ.
|-
| 5
| [[රාවණා ඇල්ල]]
| [[File:Ravana Falls.JPG|120px]]
| රාවණා සීතා දේවිය සමඟ සම්බන්ධ වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණය මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ.
| රාවණා ඇල්ල යන නාමය මෙම සංචාරක මංපෙත ඔස්සේ ලබා දී තිබේ.ඊට හේතුව වී ඇත්තේ මෙම දිය ඇල්ල ඉක්මනින් ප්‍රචණ්ඩ ස්වභාවයට ගලා යන අවස්ථා වාර්තා වීමයි,එය රාවණාගේ ප්‍රචණ්ඩ බවට ආරෝපණය කරමින් එම නම ලබා දී තිබේ.ඊට පෙර භාවිතා වූ නාමය &quot;බඹරගල ඇල්ල&quot; වේ.
|-
| 6
| [[උස්සංගොඩ ජාතික උද්‍යානය]]
| [[File:Entrance to Ussangoda National Park.jpg|120px]]
| හනුමාන් ලංකාවේ කොටසක් ගිනි තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සැලකේ.
| ජාතික උද්‍යානයක් සහ ප්‍රාග් ඓතිහාසික එළිමහන් මානව සාධක හමුවන පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙසද හඳුනාගෙන ඇත. වෙරළබඩ විශේෂ පරිසර පද්ධති සහ රතු පස් භූදර්ශනය වැදගත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 7
| [[රූමස්සල]]
| —
| හනුමාන් සංජීවනි කන්ද රැගෙන යන විට එහි කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ සැලකේ.
| ගාල්ල ආසන්නයේ වැදගත් වෙරළබඩ හා ශේෂ කඳු වනාන්තර පරිසර පද්ධතියකි.ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ජාතික අභයභූමියක් ලෙස නම් කර ඇති ප්‍රදේශයකි.ශේෂ කන්දේ ඇති ජෛව විද්‍යාත්මක ඖෂධීය ශාක වටිනාකම නිසා එය රාමායණයේ සඳහන් සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වෙත ආරෝපණය කර ඇත.
|-
| 8
| [[මුන්නේශ්වරම් කෝවිල]]
| [[File:Munneswaram.jpg|120px]]
| රාවණා ඝාතනයෙන් පසු රාම දෙවියන් ශිව දෙවියන්ට පුද පූජා කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු සම්ප්‍රදායෙහි දැක්වේ.
| ශ්‍රී ලංකාවේ ඇති ප්‍රධාන ශිව දේවාලයකි.ක්‍රි.ව.12 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි ඉතිහාසඥයන් විශ්වාස කරනු ලබයි.ක්‍රි.ව.16 වන සියවසේ පෘතුගීසී ආක්‍රමණ හේතුවෙන් පැරණි ශිව කෝවිල විනාශ වී ඇති අතර වර්තමානයේ දක්නට ඇත්තේ 20 සියවසේ නිර්මාණය කර වැඩිදියුණු වූ ශිව දේවාලයකි.කෙසේ නමුත් කෝවිල් භූමියට භූගතව අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ.
|-
| 9
| [[මානාවරි කෝවිල]]
| —
| රාම විසින් පළමු [[රාමලිංග]] ශිව ලිංගය ස්ථාපනය කළ ස්ථානය ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ.
| මෑතකදී නිර්මාණය කරන ලද කෝවිලකි.
|-
| 10
| [[තිරුකෝණේශ්වරම් කෝවිල]]
| [[File:Koneswaram Temple.jpg|120px]]
| රාම හෝ රාවණා විසින් ශිව දෙවියන්ට පුද කළ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි.
| ත්‍රිකුණාමලයේ ෆෙඩ්රික් කොටුව තුළ පිහිටි ශිව ආගමික මධ්‍යස්ථානයකි.ක්‍රි.ව.13 වන සියවසින් පසුව ඉදිකරන්නට ඇතැයි සැලකේ.එම කෝවිල පෘතුගීසීන් විසින් විනාශ කර ඇති අතර වර්තමාන කෝවිල 20 වන සියවසේ අගභාගයේ ඉදිකරන ලද්දකි.මෙහිද අනුරාධපුර යුගයට අයත් පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ.
|-
| 11
| [[තිරුකේතීශ්වරම් කෝවිල]]
| —
| රාම හෝ රාවණ විසින් ශිව ලිංගයක් ස්ථාපනය කළ ස්ථානයක් ලෙස හින්දු ජනතාව විශ්වාස කරනු ලබයි.
| මන්නාරම් ප්‍රදේශයේ ශිව ආගමික ස්ථානයකි.20 වන සියවසේ දී පමණ ඉදිකර තිබේ.කෙසේ නමුත් මෙහි ද පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ.
|-
| 12
| [[ශ්‍රී භක්ත හනුමාන් ඉන්දියන් කෝවිල]]
| —
| හනුමාන් සීතා දේවිය සෙවූ ප්‍රදේශයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කරයි.
| ඉන්දියානු අනුග්‍රහය මත අලුතින් පිහිටුවන ලද නව ආගමික වන්දනා මධ්‍යස්ථානයකි.
|-
| 13
| [[ගයත්‍රි පීඨම්]]
| —
| රාවණාගේ පුත් මේඝනාද ශිව දෙවියන්ට තපස් කළ ස්ථානයක් ලෙස වර්තමාන හින්දු භක්තිකයන් විශ්වාස කරයි
| අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 14
| [[කැලණිය රජමහා විහාරය]]
| [[File:007 Temple Entrance (20435474442).jpg|120px]]
| විභීෂණ රජුගේ රාජාභිෂේකය සිදු වූ ස්ථානයක් ලෙස මංපෙතට සම්බන්ධ කර තිබේ.
| මහාවංශයට අනුව මණිඅක්ඛික නා රජුගේ ආරාධනය මත බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනිවර ලංකාවට වැඩම කළ ස්ථානය වේ.ඓතිහාසික සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සිතුවම් වටිනාකමක් ඇති ස්ථානයකි.
|-
| 15
| [[පංචමුඛ අංජනේයාර් කෝවිල]]
| —
| හනුමාන්ගේ පංචමුඛ ස්වරූපයට කැප වූ කෝවිලක් ලෙස රාමායණ වන්දනා මාර්ගයට ඇතුළත් වේ.
| අලුතින් පිහිටුවන ලද ස්ථානයකි.
|-
| 16
| [[කතරගම දේවාලය]]
| [[File:Kataragama entrance.jpg|120px]]
| රාමගේ යුද්ධයට කාර්තිකේය/ස්කන්ධ දෙවියන්ගේ සහාය ලැබුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ.
|බුදුරජාණන් වහන්සේ තෙවැනි වර ලංකාවට වැඩම කල මොහොතේ කතරගම ශාක්‍ය ක්ෂත්‍රීයන් සිටි ප්‍රදේශයට ද වැඩම කල බවට ඉතිහාස ග්‍රන්ථ තුල සඳහන් වේ.බුදුරජාණන් වහන්සේ වැඩ සිටි ස්ථානය වටකොට ක්‍රි.පූ.4 වන සියවසේ දී පමණ මහාසේන ප්‍රාදේශීය රජු විසින් කුඩා බෞද්ධ ස්තූපයක් ඉදිකල බවට සැලකේ.එය ක්‍රි.පූ.2 වන සියවසේ දී කාවන්තිස්‌ස රජු විසින් විශාල කර තිබේ.ජය ශ්‍රී මහා බෝධියේ ප්‍රථම බීජ අංකුර 8 න් කතරගම ක්ෂත්‍රීයන්ට ලැබුණු අංකුරය රෝපණය කර තිබේ.මහාසේන රජු පසුව දේවත්වයට පත් වූ අතර ඔහු වෙනුවෙන් ඉදිකල දෙවොල් වර්තමානයේ කතරගම දේවාලය ලෙස සැලකේ.16 වන සියවසේ දී පමණ එය හින්දු ආගමික විශ්වාස සමඟ සම්බන්ධ වීම මත ස්කන්ද දේවතාවා වෙත ආරෝපණය වී තිබේ.වර්තමානයේ බෞද්ධ,හින්දු,ඉස්ලාම්,වැදි ජනතාව යන ජන කොටස් එක් රැස්වන බහුආගමික වන්දනා සම්ප්‍රදායක් සහිත වැදගත් ආගමික ස්ථානයකි. 
|-
| 17
| [[සීත කොටුව]]
| —
| සීතා දේවිය අශෝක වනයට ගෙන යාමට පෙර රඳවා තැබූ බලකොටුවක් ලෙස සම්බන්ධ කර තිබේ.
| අනුරාධපුර යුගයට අයත්  පධානඝර සම්ප්‍රදායේ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි.පසුකාලීනව වයවහාර වූ සීතල කොටුව එනම් සීත කොටුව යන්න වරදවා සීතා කොටුව ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ.
|-
| 18
| [[ගුරුලුපොත]]
| —
| රාවණාගේ ගුවන් යානා අලුත්වැඩියා මධ්‍යස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි.
| ජෛව විවිධත්වය සහිත තැන්න ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 19
| [[වෙරගන්තොට]]
| —
| රාවණාගේ ගුවන් යානයෙන් සීතා ලංකාවට ගෙන ආ පළමු ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ එයි.
| රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 20
| [[තොටුපොළකන්ද]]
| —
| රාවණාගේ ගුවන් යානයක් ගොඩබැස්වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් හඳුනාගනී.
| හෝර්ටන් තැන්න කඳුකර පරිසර පද්ධතියට සම්බන්ධ ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානයට අයත් වේ.හොර්ටන් තැන්න ආශ්‍රිතව ප්‍රාග්ඓතිහාසික මානව ජනාවාස සාධක හමු වී ඇති ප්‍රදේශයකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 21
| [[යහන්ගල]]
| —
| රාවණාගේ මරණයෙන් පසු ඔහුගේ සිරුර තැබූ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| ස්වාභාවික ගල් කඳු භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.මෙහි රාමායණ සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 22
| [[දුනුවිල]]
| —
| රාම විසින් රාවණාට අවසන් ප්‍රහාරය එල්ල කළ ස්ථානය ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| වැව හා අවට භූදර්ශනයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත; රාමායණයේ සදහන් යුද්ධයට මෙම ස්ථානය සම්බන්ධ බව සාහිත්‍යයමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි නොමැත.
|-
| 23
| [[ලග්ගල]]
| —
| රාවණාගේ නිරීක්ෂණ ස්ථානයක් සහ යුද්ධය නිරීක්ෂණය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| කඳුකර භූදර්ශන හා ජෛවවිවිධත්ව වටිනාකමක් ඇත.ලෝක උරුම නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට අයත් වේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 24
| [[රිටිගල]]
| [[File:Ritigala.jpg|120px]]
| හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි.
| පධානඝර සම්ප්‍රදායට අයත් ඉතා වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයකි. රිටිගල දැඩි ස්වභාවික රක්ෂිතය තුළ ආවේණික ශාක හා සත්ව විශේෂ රාශියක් ඇත.
|-
| 25
| [[දොළුකන්ද]]
| —
| හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ.
| ඖෂධීය ශාක හා කඳුකර වනාන්තර පරිසරය සඳහා ප්‍රසිද්ධ ස්වාභාවික ස්ථානයක් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක පැරණි බෞද්ධ ආරාමික ප්‍රදේශයකි.
|-
| 26
| [[සීගිරිය]]
| —
| රාවණා රජුගේ මාළිගාව ලෙස රාමායණට සම්බන්ධ කර තිබේ.
| ක්‍රි.ව.5 වන සියවසේදී පළමුවන කාෂ්‍යප රජු විසින් ඉදිකරන ලද මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කර තිබේ.යුනෙස්කෝ ලෝක උරුමයකි.කාෂ්‍යප රජු මාළිගා සංකීර්ණයක් ලෙස නිර්මාණය කිරීමට පෙර වනගත බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් ලෙස භාවිතා විය.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට කිසිඳු සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|}

===අමතර ස්ථාන===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! අංකය
! නම
! පින්තූරය
! රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීම
! සැබෑ පුරාවිද්‍යාත්මක සහ ජීවවිද්‍යාත්මක වටිනාකම
|-
| 26
| [[ස්ත්‍රීපුර]]
| —
| සීතා දේවිය සඟවා තැබූ ස්ථානයක් සහ රාවණාගේ ගුහා හා උමං පද්ධතියක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් දැක්වේ.
| ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත;ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.රාමායණ උමං ජාලයක් බව තහවුරු කර නැත.
|-
| 27
| [[කොණ්ඩ කැටු ගල]]
| —
| සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| ස්වාභාවික ගල් හා දිය පහර ආශ්‍රිත භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.එය තහවුරු සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 28
| [[රාවණගොඩ]]
| —
| සීතා දේවිය තාවකාලිකව රඳවා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| ගුහා හා කඳුකර පරිසරය ස්වාභාවික වටිනාකමක් දරයි. රාමායණ සම්බන්ධතාවය ජනප්‍රවාදයකි.
|-
| 29
| [[මණිකට්ටුතර්]]
| —
| හනුමාන් සීතා දේවිය හමුවීමෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ.
| කඳුකර භූදර්ශන හා වනාන්තර පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 30
| [[කොණ්ඩගල]]
| —
| සීතා දේවියගේ හිසකෙස් අවුල් වූ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.
|-
| 31
| [[පාවල මලෙයි]]
| —
| හනුමාන් ලංකා භූමියට පළමුව පා තැබූ ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායෙන් දැක්වේ.
| කඳුකර ස්වාභාවික භූදර්ශනයක් ලෙස වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 32
| [[ඇල්ල ගැප්]]
| —
| රාවණා රාජධානියේ භූගෝලීය ස්ථානයක් ලෙස නවීන රාමායණ ජනප්‍රවාද සමඟ සම්බන්ධ කරයි.
| කඳුකර භූදර්ශන හා පරිසර සංචාරක වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 33
| [[සීතාවක]]
| —
| ඉන්ද්‍රජිත් විසින් සීතාගේ ව්‍යාජ රූපයක් ඝාතනය කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි.
| සීතාවක රාජධානිය පැවති ප්‍රදේශය බැවින් වැදගත් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුම ස්ථාන ඇත.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.
|-
| 34
| [[යුදගනාව]]
| —
| රාම–රාවණ යුද්ධයේ ප්‍රධාන යුධ භූමියක් ලෙස ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.
| ක්‍රි.පූ. 2 වන සියවසේ දී [[දුටුගැමුණු රජ]] සහ [[සද්ධාතිස්ස රජ|සද්ධාතිස්ස කුමරු]] යන සහෝදරයන් අතර යුද්ධය ඇතිවුන ස්ථානය ලෙස දේශීයව පිළගැනේ.යුධගනාව ආශ්‍රිතව පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් සහිත යුධගනාව බෞද්ධ ස්ථූපය ආදී බොහෝ පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාම පිහිටා තිබේ.
|-
| 35
| [[තල්ලාඩි]]
| —
| හනුමාන් ගෙන ආ සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ.
| මන්නාරම් දිස්ත්‍රික්කයේ වෙරළබඩ හා වියළි කලාපීය පරිසරයේ කොටසකි.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 36
| [[කච්චතිව්]]
| —
| සංජීවනි කන්දේ කොටසක් වැටුණු ස්ථානයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායන්හි සඳහන් වේ.
| දූපත් හා මුහුදු පරිසර පද්ධතියකට අයත් ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.කච්චතිව් දූපතේ ශ්‍රී ලාංකික සහ ඉන්දීය කතෝලික බැතිමතුන් විශාල පිරිසක් වාර්ෂික මංගල්‍යයට සහභාගී වන ශුද්ධ වූ  ශාන්ත අන්තෝනී මුනිඳුගේ දේවස්ථානය පිහිටා තිබේ.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 37
| [[නීලාවරි]]
| —
| රාම විසින් ඊතලයකින් ජලය ලබාගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| භූගත ජල හා ස්වාභාවික භූගෝලීය වටිනාකමක් ඇත. අනුරාධපුර යුගයට අයත්  පුරාවිද්‍යාත්මක බෞද්ධ ආරාමීය නටඹුන් හමු වී තිබේ.
|-
| 38
| [[දෙවිනුවර උපුල්වන් දේවාලය]]
| —
| සුග්‍රීවගේ වානර හමුදාව දකුණු ප්‍රහාරය සඳහා සූදානම් වූ ස්ථානයක් ලෙස 
රාමයණයට සම්බන්ධ කර ඇත.
| ඓතිහාසික ආගමික උරුම වටිනාකමක් සහිත [[සිංහල දේව සංකල්පය|සිංහල දේව සංකල්පයේ]] දේවාලයකි.පැරණි බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක් ද පවතී.ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධශාසනය සුරකින [[උපුල්වන් දෙවියන්]] උදෙසා කැප කර ඇත.පසුකාලීනව මහනුවර යුගයේ දී [[විෂ්ණු දෙවියන්]] ආරෝපණය වී තිබේ.උපුල්වන් දේවාල වලින් මූලස්ථාන දේවාලය දෙවිනුවර පිහිටා තිබේ.
රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 39
| [[සීනිගම]]
| —
| සුග්‍රීවගේ හමුදාවට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.
| වෙරළබඩ ආගමික හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත.[[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ [[දෙවොල් දෙවියන්]] උදෙසා කැපකර ඇති දෙවොල පිහිටා තිබේ.දෙවොල් දේවාල වලින් මූලස්ථාන දේවාලය [[සීනිගම දෙවොල් දේවාලය]] වේ.
|-
| 40
| [[හික්කඩුව]]
| —
| සුග්‍රීවගේ හමුදා සූදානම් වූ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස සමහර රාමායණ සම්ප්‍රදායට සම්බන්ධ කර තිබේ.
| [[හික්කඩුව ජාතික උද්‍යානය]] ආශ්‍රිත කොරල් පර හා සාගර ජෛවවිවිධත්වයට වැදගත් ප්‍රදේශයකි.එසේම යටත් විජිත යුගයේ බෞද්ධ පුනර්ජීවන ව්‍යාපාරයේ කේන්ද්‍රස්ථානයකි.ක්‍රි.පූ. 1 වන සියවස දක්වා දිවෙන ඉතිහාසයක් ඇති පුරාණ [[තොටගමුව රත්පත් විහාරය]] හෙවත් විජයබා පිරිවෙණ මේ ආශ්‍රිතව පිහිටා තිබේ.
|-
| 41
| [[කන්නියා උණුදිය ළිං]]
| —
| රාවණා තම මව වෙනුවෙන් අවසන් කටයුතු කළ ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| භූතාපීය උණුදිය උල්පත් සමූහයක් වන අතර භූවිද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික වටිනාකමක් ඇත.එසේම අනුරාධපුර යුගයට අයත් පෞරාණික බෞද්ධ ආරාම සංකීර්ණයක නටඹුන් හමු වී තිබේ.
|-
| 42
| [[වවුනියාව]]/[[වාරියපොළ]]
| —
| රාවණාගේ ගුවන් තොටුපළවල් ලෙස ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ. 
| රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 43
| [[සෙනපිටිය–හාලගල ගුහා]]
| —
| රාවණාගේ උමං ජාලයක කොටසක් ලෙස ජනප්‍රවාදයෙන් සම්බන්ධ කරයි.
| ස්වාභාවික ගුහා හා කඳුකර භූදර්ශන වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 44
| [[රම්බොඩ උමං ප්‍රදේශය]]
| —
| රාවණාගේ උමං ජාලයට සම්බන්ධ ස්ථානයක් ලෙස රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.
| කඳුකර භූදර්ශන හා ගුහා පරිසරයට ස්වාභාවික වටිනාකමක් ඇත.රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 45
| [[වීදුරුපොළ]]
| —
| රාමායණය පිළිබඳ දේශීය අධ්‍යයන හා සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ කරනු ලබන ස්ථානයකි.
| රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 46
| [[මහා රාවණගොඩ]]
| —
| රාවණා සමඟ සම්බන්ධ දකුණු ප්‍රදේශයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.
|-
| 47
| [[කුඩා රාවණගොඩ]]
| —
| රාවණාගේ ස්ථානයක් ලෙස දකුණු ප්‍රදේශයේ ජනප්‍රවාදයෙන් හඳුනාගනී.
| ප්‍රධාන වටිනාකම ස්වාභාවික භූදර්ශනයයි.ග්‍රාම නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.
|-
| 48
| [[වන්තාරමුලෙයි]]
| —
| රාම, සීතා, ලක්ෂ්මණ හා හනුමාන් යුද්ධයෙන් පසු විවේක ගත් ස්ථානයක් ලෙස සම්ප්‍රදායේ දැක්වේ.
| රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 49
| [[අමරන්තකාලි]]
| —
| යුද්ධයෙන් පසු රාම ඇතුළු පිරිස පළමු ආහාරය ගත් ස්ථානයක් ලෙස ජනප්‍රවාදයේ දැක්වේ.
| රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීමට සාහිත්‍යමය හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක නොමැත.
|-
| 50
| [[සීතා පොකුණ]]
| —
| සීතා දේවිය අශෝක වනයේ රඳවා සිටි ස්ථානයක් ලෙස රාමායණ සම්ප්‍රදායෙන් සම්බන්ධ කරයි.
| හක්ගල කඳුකරයේ ස්වාභාවික පරිසරයේ කොටසකි.&quot;සීත(සීතල) පොකුණ&quot; යන ප්‍රාදේශීය නාමය &quot;සීතා පොකුණ&quot; ලෙස වාග් පරිණාමය වී තිබේ.ස්ථාන නාමය අනුව සංචාරක මංපෙත මඟින් රාමායණයට සම්බන්ධ කර තිබේ.රාමායණය සම්බන්ධතාවයට පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීමක් නොමැත.
|}

==අමතර ලිපි==

* [[රාමායණය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

==බාහිර සබැඳි==

* [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/ ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය සංචාරක මංපෙත]
* [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/places.php ශ්‍රී ලංකා සංචාරක ව්‍යාපාරය – රාමායණය මංපෙතේ ස්ථාන]
* [https://www.srilanka.travel/ramayanaya/resources/itineraries/Sunbird-Lanka.pdf Ramayana Trail – සංචාරක ගමන් සැලැස්ම]
* [https://www.hcicolombo.gov.in/section/speeches-and-interviews/speech-by-high-commissioner-of-india-h-e-santosh-jha-at-the-official-launch-of-the-ramayana-trail-the-sacred-mission-project/ ඉන්දියානු මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය – Ramayana Trail – The Sacred Mission]</text>
      <sha1>ivnfhcq0ms45gqgy6r55dsgb8fgenvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලයනල් බෝපගේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196849</id>
    <revision>
      <id>801430</id>
      <parentid>801169</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:34:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed the dead link for Nun other than</comment>
      <origin>801430</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31702" sha1="ftqm4iqjrhfje0ds9g3her2z2jo6385" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name = ලයනල් බෝපගේ
| native_name = லயனல் போப்பகே
| other_names = Lionel Bopage
| birth_date = 1944
| birth_place = වැලිගම, බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| education = පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය
| occupation = දේශපාලන ක්‍රියාකාරික, ඉංජිනේරු, ලේඛක
| known_for = ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ හිටපු ප්‍රධාන ලේකම්
| party = ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ (1970–1984)
| spouse = චිත්‍රා බෝපගේ
}}

'''ලයනල් බෝපගේ''' (ඉංග්‍රීසි: Lionel Bopage; උපත: 1944) යනු ශ්‍රී ලාංකික වාමාංශික දේශපාලන නායකයෙකු, ලේඛකයෙකු, ඉංජිනේරුවරයෙකු සහ මානව හිමිකම් ක්‍රියාකාරිකයෙකි. ඔහු ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රධාන වාමාංශික දේශපාලන ව්‍යාපාරයක් වන [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ|ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ]] (ජවිපෙ) මුල්කාලීන ප්‍රධාන නායකයෙකු වූ අතර, 1978 සිට 1984 දක්වා එහි ප්‍රධාන ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කළේය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;&gt;Cooke, Michael Colin (2010). ''Rebellion, Repression and the Struggle for Justice in Sri Lanka: The Lionel Bopage Story''. Colombo: Agahas Publishers. ISBN 978-9556316100.&lt;/ref&gt;

1980 දශකයේ මුල් භාගයේදී ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ජනතාවගේ ජාතික ස්වයං-තීරණ අයිතිය ප්‍රතික්ෂේප කරමින් ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ සිංහල ස්වෝත්තමවාදය දෙසට ගමන් කිරීමට විරෝධය පළ කරමින් ඔහු ප්‍රධාන ලේකම් ධුරයෙන් ඉල්ලා අස්වී පක්ෂයෙන් ඉවත් වීම සම්බන්ධයෙන් පුළුල් ලෙස ප්‍රසිද්ධියට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Chandraprema&quot;&gt;චන්ද්‍රප්‍රේම, සී. ඒ. (1991). ''ශ්‍රී ලංකාව, භීෂණයේ වසර: ජවිපෙ නැගිටීම, 1987–1989''. කොළඹ: ලේක් හවුස් පොත්හල. පිටු 45–52.&lt;/ref&gt;

== මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය ==
ලයනල් බෝපගේ ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු පළාතේ [[වැලිගම]]දී වාමාංශික දේශපාලන පසුබිමක් සහිත පවුලක උපත ලැබීය. ඔහුගේ පියා [[ශ්‍රී ලංකාවේ කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] ආරම්භක සාමාජිකයෙකි.

ඔහු වැලිගම සිද්ධාර්ථ මහා විද්‍යාලයෙන් සහ මාතර රාහුල විද්‍යාලයෙන් මූලික අධ්‍යාපනය ලබා, උසස් පෙළ හැදෑරීම සඳහා ගාල්ල රිච්මන්ඩ් විද්‍යාලයට ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt; අනතුරුව ඔහු පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉංජිනේරු පීඨයට ඇතුළත් වී යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු විද්‍යාව පිළිබඳ උපාධියක් ලබා ගත්තේය.

=== ෂන්මුගදාසන් සමඟ ඇසුර සහ මාක්ස්වාදී ආකර්ෂණය ===
විශ්වවිද්‍යාල සමයේදී ඔහු මාක්ස්-ලෙනින්වාදී සහ මාඕවාදී අදහස්වලින් දැඩි ලෙස ආකර්ෂණය විය. 1960 දශකයේ සෝවියට් සංගමය සහ [[ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂය (මාඕවාදී)|චීන කොමියුනිස්ට් පක්ෂය]] අතර ජාත්‍යන්තරව ඇති වූ දෘෂ්ටිවාදාත්මක බෙදීමේදී, ඔහු [[නාගලිංගම් ෂන්මුගදාසන්]] විසින් නායකත්වය දුන් ලංකා කොමියුනිස්ට් පක්ෂයට (බීජිං-හිතවාදී/චීන පිල) සහාය දැක්වීය.&lt;ref name=&quot;Sanmugathasan&quot;&gt;න්මුගතසන්, එන්. (1972). ''ලංකා ඉතිහාසය පිළිබඳ මාක්ස්වාදී බැල්මක්''. කොළඹ: සරසවි මුද්‍රණාලය.&lt;/ref&gt;

ඔහු ෂන්මුගදාසන් නායකත්වය දුන් පක්ෂයේ ශිෂ්‍ය අංශය වූ ලංකා ජාතික ශිෂ්‍ය කොංග්‍රසය සමඟ කටයුතු කළේය. සාම්ප්‍රදායික වාමාංශික නායකයන් ධනපති පාලක පන්තිය සමඟ එක්ව ආණ්ඩු පිහිටුවමින් පාර්ලිමේන්තු අමාත්‍ය ධුර ලබාගැනීම සහ පන්ති සම්මුතිවාදයක නිරත වීම පිළිබඳව කලකිරුණු බෝපගේ, බිම් මට්ටමේ කම්කරුවන් සහ ගොවීන් කේන්ද්‍ර කරගත් නව විප්ලවවාදී බලවේගයක් සෙවීය. ඔහු [[පේරාදෙණිය‍ විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ]] එවකට චීන හිතවාදී ස්ථාවරයක පැවති &quot;සමාජවාදී සංගමය&quot; තුළ සක්‍රීයව ක්‍රියා කළේය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt;

== ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ සහ 1971 කැරැල්ල ==
1960 දශකයේ අගභාගයේදී පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ සමාජවාදී සංගමය හරහා [[රෝහණ විජේවීර]] (&quot;ලොකු මහත්තයා&quot; නමින්) මුණගැසුණු බෝපගේ, අලුතින් පිහිටුවන ලද විප්ලවවාදී සංවිධානයට (පසුව [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] - ජවිපෙ ලෙස නම් කරන ලද) සම්බන්ධ විය.&lt;ref name=&quot;Alles&quot;&gt;ඇලස්, ඒ. සී. (1976). ''කැරැල්ල - 1971: ශ්‍රී ලංකාවේ අප්‍රේල් නැගිටීම පිළිබඳ වාර්තාවක්''. කොළඹ: කොළඹ ඇපොතෙකරි සමාගම සීමාසහිත.&lt;/ref&gt;

1971 අප්‍රේල් මාසයේදී සමගි පෙරමුණු රජයට එරෙහිව ජවිපෙ දියත් කළ සන්නද්ධ නැගිටීමේ ප්‍රධාන සංවිධායකයෙකු ලෙස ඔහු කටයුතු කළේය. කැරැල්ල අසාර්ථක වීමෙන් පසු අත්අඩංගුවට පත් වූ ඔහු, අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය කොමිෂන් සභාව (CJC) මගින් විභාග කරන ලද නඩුවේ ප්‍රධාන විත්තිකරුවෙකු වී වසර 15ක සිර දඬුවමකට යටත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;CJC&quot;&gt;අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය කොමිසම (1976). ''1971 කැරැල්ල පිළිබඳ විමර්ශනය: වාර්තාව සහ සොයාගැනීම්''. ශ්‍රී ලංකා රජයේ මුද්‍රණ දෙපාර්තමේන්තුව.&lt;/ref&gt; ඔහු හැමන්හිල් කොටුව, බෝගම්බර සහ මැගසින් බන්ධනාගාරවල වසර හතක් පමණ සිරගතව සිටියේය. සිරගතව සිටියදී ඔහු අවසන් වසරේ ඉංජිනේරු විභාගය සම්පූර්ණ කළේය. එක්සත් ජාතික පක්ෂ (UNP) රජය අපරාධ යුක්ති විනිශ්චය කොමිෂන් සභා පනත අවලංගු කිරීමෙන් පසු 1977 දී ඔහු සිරෙන් නිදහස් විය.&lt;ref name=&quot;Alles&quot;/&gt;

== දෙමළ ජාතික ගැටලුව සහ සන්තතියාර් හමුවීම ==
1970 දශකයේ මුල් භාගය වන තෙක්, දකුණු ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහල පරිසරයක හැදී වැඩුණු නායකයන්ට දෙමළ ජනතාවගේ භාෂා සහ අයිතිවාසිකම් අරගල පිළිබඳ සෘජු හා ගැඹුරු අවබෝධයක් නොවීය. 1973 දී, 1972 නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවට විරෝධය පළ කරමින් කළු කොඩි එසවීමේ චෝදනාව මත අත්අඩංගුවට ගෙන මහනුවර බෝගම්බර බන්ධනාගාරයේ රඳවා සිටි දෙමළ තරුණයන් බෝපගේට හමුවිය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt;

එහි රඳවා සිටි මුල්කාලීන දෙමළ සටන්කාමී නායකයෙකු වූ කේ. සන්තතියාර් (පසුව [[දෙමළ ඊළාම් ජනතා විමුක්ති සංවිධානය|දෙමළ ඊළාම් මහජන විමුක්ති සංවිධානයේ]] [PLOTE] ප්‍රමුඛ නායකයෙක්) හමුවීම ඔහුගේ දේශපාලන දැක්මේ ප්‍රධාන හැරවුම් ලක්ෂ්‍යයක් විය. සන්තතියාර් ඇතුළු පිරිස සමඟ කළ අඛණ්ඩ සාකච්ඡා හරහා සිංහල පමණක් පනත, විශ්වවිද්‍යාල ප්‍රමිතිකරණය සහ රාජ්‍ය සංක්‍රමණ වැඩසටහන් හේතුවෙන් දෙමළ ජනතාව මුහුණ දෙන සාධාරණ දුක්ගැනවිලි බෝපගේ හඳුනා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;BrokenPalmyra&quot;&gt;හූල්, ආර්., සෝමසුන්දරම්, ඩී., ශ්‍රීතරන්, කේ., සහ රාජසිංහම්, ආර්. (1990). ''The Broken Palmyra: The Tamil Crisis in Sri Lanka - An Inside Account''. ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යයන ආයතනය. ISBN 978-9559020028.&lt;/ref&gt; මෙම සිරගෙදර සාකච්ඡාවලින් අනතුරුව, [[රෝහණ විජේවීර]] සමඟ සිරගෙදරදී සම්පාදනය කළ ජවිපෙ නිල ලේඛනවලට, ලෙනින්වාදී පදනම මත පීඩිත දෙමළ ජනතාවගේ ස්වයං-තීරණ අයිතිය පිළිගැනීමේ ප්‍රතිපත්තිය ඇතුළත් කරගැනීමට බෝපගේ සමත් විය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt;

== ප්‍රධාන ලේකම් ධුරය සහ මැතිවරණ දේශපාලනය (1978–1984) ==
1977 දී නිදහස් වීමෙන් පසු, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී දේශපාලනයට පිවිසි අතර 1978 දී බෝපගේ පක්ෂයේ ප්‍රධාන ලේකම් ධුරයට පත් විය.&lt;ref name=&quot;Chandraprema&quot;/&gt;
* ඔහු 1979 ගාල්ල අතුරු මැතිවරණයට ජවිපෙ අපේක්ෂකයා ලෙස තරඟ කර සැලකිය යුතු ඡන්ද ප්‍රමාණයක් ලබා ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Elections1979&quot;&gt;ශ්‍රී ලංකා මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුව (1979). ''1979 ගාල්ල පාර්ලිමේන්තු අතුරු මැතිවරණයේ ප්‍රතිඵල''. කොළඹ: මැතිවරණ දෙපාර්තමේන්තුව.&lt;/ref&gt;
* ඔහු 1981 දී පැවති දිස්ත්‍රික් සංවර්ධන සභා (DDC) මැතිවරණයට තරඟ කර [[ගාල්ල]] දිස්ත්‍රික් සභා සාමාජිකයෙකු ලෙස තේරී පත් විය.&lt;ref name=&quot;Chandraprema&quot;/&gt;
* 1982 ජනාධිපතිවරණයේදී ජවිපෙ ජනාධිපති අපේක්ෂක [[රෝහණ විජේවීර]]ගේ මැතිවරණ ව්‍යාපාරයේ ප්‍රධාන මෙහෙයුම්කරු ලෙස කටයුතු කළේය.

== පවුල් ජීවිතය සහ කලාත්මක දායකත්වය ==
බෝපගේගේ බිරිඳ චිත්‍රා බෝපගේ, මීගමුව පෙරියමුල්ල කන්‍යාරාමයේ සේවය කළ හිටපු කතෝලික කන්‍යා සොහොයුරියක් වූ අතර ඇය ශ්‍රී ලංකාවේ මුල්කාලීන මාක්ස්වාදී නායකයෙකු වූ [[පිලිප් ගුණවර්ධන]]ගේ ඥාති දියණියකි.&lt;ref name=&quot;Murugabhupathi&quot;&gt;මුරුගභූපති (2024 දෙසැම්බර් 7). Nun other than [https://akkinikkunchu.com/302178/ &quot;වාර්තා චිත්‍රපටයකට වඩා වෙනස් වූ කන්‍යා සොහොයුරියක්: දේශපාලන ක්‍රියාකාරිනියක බවට පත් වූ කන්‍යා සොහොයුරියකගේ කතාව! චිත්‍රා ලයනල් බෝපගේගේ ජීවිතය සහ වේදනාවන්&quot;] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''අග්නිකුන්ජු''.&lt;/ref&gt;

පැවිදි දිවියෙන් ඉවත් වී මානව හිමිකම් සහ සමාජ ක්‍රියාකාරකම්වලට එක් වූ චිත්‍රා, ජනතා විමුක්ති පෙරමුණේ &quot;විමුක්ති ගී&quot; ප්‍රසංගවලදී ලයනල් බෝපගේ විසින් රචනා කරන ලද විප්ලවීය ගීත ගායනා කළාය. 1981 මැද භාගයේදී ඔවුන්ගේ විවාහය ලියාපදිංචි කළ අවස්ථාවේදී [[රෝහණ විජේවීර]] සාක්ෂිකරුවෙකු ලෙස අත්සන් තැබීය.&lt;ref name=&quot;Murugabhupathi&quot;/&gt; චිත්‍රා බෝපගේගේ පෞද්ගලික හා දේශපාලන අරගලය පාදක කරගනිමින් ආචාර්ය උදාන් ප්‍රනාන්දු විසින් ''None Other Than'' නමින් වාර්තා චිත්‍රපටයක් නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Murugabhupathi&quot;/&gt;

== මතවාදී බෙදීම සහ පක්ෂයෙන් ඉවත් වීම (1983–1984) ==
1982 ජනාධිපතිවරණයෙන් පසු දකුණේ සිංහල ඡන්ද පදනම රැකගැනීම සඳහා ජවිපෙ නායකත්වය සිංහල ජාතිකවාදී ස්ථාවරයකට නැඹුරු වීමට පටන් ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt;

1983 ජූලි මාසයේ පැවති පක්ෂ මධ්‍යම කාරක සභා රැස්වීමේදී, ලෙනින්වාදී මූලධර්මවලට පටහැනිව, දෙමළ ජනතාවගේ ස්වයං-තීරණ අයිතිය ප්‍රතික්ෂේප කෙරෙන නිල යෝජනාවක් [[රෝහණ විජේවීර]] විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදී. බෝපගේ ඊට දැඩි ලෙස විරුද්ධ වූ නමුත් ඡන්ද විමසීමේදී පක්ෂ මධ්‍යම කාරක සභාවෙන් බෝපගේගේ ස්ථාවරයට ප්‍රමාණවත් සහයෝගයක් නොලැබුණි (එම ස්ථාවරයට පක්ෂව ඡන්දය දුන්නේ බෝපගේ ඇතුළු සාමාජිකයන් දෙදෙනෙකු පමණි). මෙම දේශපාලන අපගමනය හමුවේ බෝපගේ පක්ෂයෙන් ඉල්ලා අස්වීමට තීරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;Chandraprema&quot;/&gt; කෙසේ වෙතත්, පක්ෂ නායකත්වයේ ඇතැමුන් ඔහු ඉල්ලා අස්වූයේ තම බිරිඳගේ කතෝලික පසුබිම නිසා යැයි අසත්‍ය ප්‍රචාරයක් ගෙන ගියහ.&lt;ref name=&quot;Murugabhupathi&quot;/&gt;

ඔහු තම ඉල්ලා අස්වීම ප්‍රසිද්ධ කිරීමට පෙර, 1983 ජූලි 23 වන දින රට පුරා 'කළු ජූලිය' වාර්ගික ප්‍රචණ්ඩත්වය ඇති විය. රජය ජවිපෙ තහනම් කළ අවස්ථාවේදී විජේවීර සැඟවුණු නමුත්, මහලේකම්වරයා ලෙස පක්ෂයට එල්ල වූ චෝදනාවලට විවෘතව මුහුණ දීමේ අරමුණින් බෝපගේ සැඟවුණේ නැත. එහිදී අත්අඩංගුවට පත් වූ ඔහු රහස් පොලිසියේ (CID) 4 වන තට්ටුවේ මාස හයක් රඳවා තබාගැනීමෙන් පසු කිසිදු චෝදනාවකින් තොරව නිදහස් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Amnesty&quot;&gt;Amnesty International (1984). ''Sri Lanka: Current Human Rights Concerns and Evidence of Extrajudicial Killings''. London: Amnesty International Publications.&lt;/ref&gt;

=== ජේ. ආර්. ජයවර්ධන හමුවීම සහ නිල ඉල්ලා අස්වීම ===
1984 මුල් භාගයේදී නිදහස් වීමෙන් පසු, පක්ෂයේ තහනම ඉවත් කරගැනීම සඳහා බෝපගේ එවකට ජනාධිපති [[ජේ. ආර්. ජයවර්ධන]] මහතා ඔහුගේ වෝඩ් පෙදෙසේ නිවසේදී හමුවිය. විජේවීර සැඟවුණු ජීවිතය අතහැර ප්‍රසිද්ධියට පැමිණ ප්‍රකාශයක් කළහොත් පමණක් තහනම ඉවත් කිරීම සලකා බලන බව ජයවර්ධන ජනාධිපතිවරයා ප්‍රකාශ කළේය.&lt;ref name=&quot;Island&quot;&gt;Bopage, Lionel (2026). &quot;Former JVP General Secretary Breaks Silence After 40 Years of Exile in Australia&quot;. ''The Island'' (Interview).&lt;/ref&gt;

බෝපගේ මෙම පණිවිඩය රහසිගත දේශපාලන මණ්ඩලයට රැගෙන ගොස් සර්ව-පාක්ෂික සමුළුවට එක්වී දේශපාලන සටනක් කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියද විජේවීර ඇතුළු නායකත්වය එය ප්‍රතික්ෂේප කළේය. ජවිපෙ ප්‍රජාතන්ත්‍ර විරෝධී භූගත මාවතක් තෝරාගැනීමට සහ දෙමළ ජාතික ගැටලුවේදී ස්වෝත්තමවාදී මාවතක් ගැනීම පිළිබඳ විරෝධය පළ කරමින්, බෝපගේ 1984 පෙබරවාරි මාසයේදී සිය ප්‍රධාන ලේකම් ධුරයෙන් සහ සාමාජිකත්වයෙන් නිල වශයෙන් ඉල්ලා අස්විය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt; මෙම ලිපිය සහ ඔහුගේ දේශපාලන ස්ථාවරය පසුව සවිස්තරාත්මක ලේඛනයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt;

=== මාක්ස්වාදී වාමාංශික පාර්ශ්වයේ විවේචන ===
ජවිපෙ ව්‍යාපාරය දෙමළ ජාතික ස්වයං-තීරණ අයිතිය ප්‍රතික්ෂේප කර සිංහල ස්වෝත්තමවාදය වෙත නැඹුරු වීම පිළිබඳ බෝපගේ ගත් ස්ථාවරය අනෙකුත් විප්ලවවාදී මාක්ස්වාදී සංවිධාන විසින්ද තහවුරු කරන ලදී. විශේෂයෙන්ම, කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම් සහ [[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්]] විසින් නායකත්වය දුන් නව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී මාක්ස්-ලෙනින්වාදී පක්ෂය (NDMLP) වෙනුවෙන් ඉමයවරම්බන් විසින් රචිත ''ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික සබඳතා පිළිබඳව'' (On National Relations in Sri Lanka, 1988) නම් ඓතිහාසික කෘතියෙහි, ජවිපෙ යනු &quot;විප්ලවීය සටන්පාඨ ඉදිරිපත් කරමින් ප්‍රායෝගිකව ප්‍රතිගාමී බලවේගවලට සේවය කළ ව්‍යාජ-වාම ව්‍යාපාරයක්&quot; ලෙසත්, 1982 දී ජාතික ප්‍රශ්නය පිළිබඳ සිය ප්‍රතිපත්තිය අවස්ථාවාදී ලෙස වෙනස් කරමින් මලයග වතු කම්කරුවන්ට එරෙහිව ජාතිවාදී ව්‍යාපාර ගෙනගිය ව්‍යාපාරයක් ලෙසත් සවිස්තරාත්මකව දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Imayavaramban&quot;&gt;ඉමයවරම්බන් (1988). [https://noolaham.org/wiki/index.php/On_National_Relations_In_SriLanka ''ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික සබඳතා පිළිබඳව''] (On National Relations in Sri Lanka). චෙන්නායි: පුතිය භූමි ප්‍රකාශන. නූලහම් පදනම. පිටු 39–40, 57–58.&lt;/ref&gt;

== 1985 රඳවා තබා ගැනීම සහ පිටුවහල් වීම ==
=== 1985 ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත යටතේ අත්අඩංගුවට ගැනීම ===
1984 දී, දකුණේ ප්‍රගතිශීලී සන්ධානයක් පිහිටුවීමේ අරමුණින් PLOTE සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකු කොළඹදී රහසිගතව බෝපගේ හමුවිය. ඔහු වෙනම රාජ්‍යයක් හෝ ත්‍රස්තවාදී ක්‍රියාමාර්ග අනුමත නොකළද, මෙම හමුව පිළිබඳ දැනගත් රහස් පොලිසිය 1985 දී ත්‍රස්තවාදය වැළැක්වීමේ පනත (PTA) යටතේ ඔහුව අත්අඩංගුවට ගත්තේය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Island&quot;/&gt; එවකට ජාතික ආරක්ෂක අමාත්‍ය ලලිත් ඇතුලත්මුදලි විසින් නිදහස් කිරීම සඳහා එක්සත් ජාතික පක්ෂයට එක්වන ලෙස ඉදිරිපත් කළ යෝජනාව බෝපගේ තරයේ ප්‍රතික්ෂේප කළේය. මාස හයක ප්‍රශ්න කිරීම් සහ සිරගත කිරීමෙන් පසු ඔහු නිදහස් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt;

=== 1987–1989 භීෂණ සමය සහ විදේශගත වීම ===
1987–1989 භීෂණ සමයේදී ඔහුට රජයට පක්ෂපාතී සන්නද්ධ හමුදාවන්ගෙන් මෙන්ම ජවිපෙ සන්නද්ධ අංශවලින්ද එකසේ මරණ තර්ජන එල්ල විය. 1989 දී තම පවුලෙන් වෙන්වී රටින් පලා ගිය බෝපගේ, පළමුව ජපානයට ගියේය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt; ජපානයේ දේශපාලන රැකවරණ නොලැබීම නිසා ඔහු දකුණු කොරියාවට ගොස් මාස හයක කාලයක් අවන්හල්වල පිඟන් සේදීම වැනි සුළු රැකියාවල නිරත වෙමින් අතිශය දුෂ්කර ජීවිතයක් ගත කළේය.&lt;ref name=&quot;Island&quot;/&gt; පසුව ස්විට්සර්ලන්තයේ මිතුරෙකුගේ සහයෝගය ඇතිව, ඕස්ට්‍රේලියානු තානාපති කාර්යාලයේ අවසරය පරිදි පවුල් නැවත එක්කිරීමේ වැඩසටහන යටතේ 1990 දී ඔහු ඕස්ට්‍රේලියාවට සංක්‍රමණය විය.&lt;ref name=&quot;Cooke&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Island&quot;/&gt;

== පශ්චාත් ජීවිතය සහ වත්මන් දේශපාලන දැක්ම ==
ඕස්ට්‍රේලියාවේ [[මෙල්බර්න්]] නුවර පදිංචිව සිටින විශ්‍රාමික වෘත්තීය ඉංජිනේරුවරයෙකු වන ලයනල් බෝපගේ, ශ්‍රී ලංකාවේ වාර්ගික සංහිඳියාව, මානව හිමිකම්, උතුරු-නැගෙනහිර බලය බෙදීම සහ කම්කරු අයිතිවාසිකම් පිළිබඳව ජාත්‍යන්තර සම්මන්ත්‍රණ සහ මාධ්‍ය තුළ අඛණ්ඩව අදහස් දක්වයි.&lt;ref name=&quot;Groundviews&quot;&gt;බෝපගේ, ලයනල් (2013–2024). [https://groundviews.org &quot;කර්තෘ ලේඛනාගාරය: ලයනල් බෝපගේ&quot;]. ''ග්‍රවුන්ඩ්විව්ස්'' (Groundviews). කොළඹ.&lt;/ref&gt;

=== ජවිපෙ/ජාතික ජන බලවේගය (NPP) රජය පිළිබඳ දැක්ම ===
2015 දී ජවිපෙ නායක [[අනුර කුමාර දිසානායක]] සමඟ පැවති හමුවකදී, බෝපගේ යෝජනා කළේ අනාගතයේදී පාලන බලය ලබාගැනීමට පෙර පක්ෂය &quot;සෙවනැලි කැබිනට්ටුවක්&quot; (Shadow Cabinet) පිහිටුවා රාජ්‍ය පාලන ප්‍රතිපත්ති පිළිබඳ පූර්ව අත්දැකීම් ලබාගත යුතු බවයි.&lt;ref name=&quot;Island&quot;/&gt;

2024 වසරේදී [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]] (JVP) ප්‍රමුඛ [[ජාතික ජන බලවේගය]] (NPP) ශ්‍රී ලංකාවේ බලයට පත්වීම තම ජීවිත කාලය තුළ දැකගත හැකිවීම පිළිබඳව පුදුමය පළ කළ බෝපගේ, වත්මන් රජය [[ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල]] (IMF) සහ භූ-දේශපාලනික අභියෝග මධ්‍යයේ ප්‍රායෝගිකවාදී ප්‍රවේශයක් අනුගමනය කිරීමට උත්සාහ කරන බව සඳහන් කළද, දෙමළ ජනතාව සඳහා බලය බෙදාහැරීම, ඉඩම් සහ පොලිස් බලතල ඇතුළු ජාතික ප්‍රශ්නයට විසඳුම් මෙන්ම ව්‍යවස්ථාමය වෙනස්කම් නිර්භීතව ඉදිරියට ගෙන යා යුතු බවට වන සිය ප්‍රගතිශීලී ස්ථාවරය අඛණ්ඩව අවධාරණය කරයි..&lt;ref name=&quot;Island&quot;/&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* [[ජනතා විමුක්ති පෙරමුණ]]
* [[1971 ජවිපෙ කැරැල්ල]]


== වැඩිදුර කියවීම් ==
* Cooke, Michael Colin (2011). ''Rebellion, Repression and the Struggle for Justice in Sri Lanka: The Lionel Bopage Story''. Colombo: Social Scientists' Association.

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://www.colombotelegraph.com/index.php/author/lionelbopage/ ලයනල් බෝපගේගේ ලිපි] – කලම්බු ටෙලිග්‍රාෆ් (Colombo Telegraph)
* [https://www.slguard.org ලයනල් බෝපගේගේ ලිපි] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} – ශ්‍රී ලංකා ගාඩියන් (Sri Lanka Guardian)
==References==
{{Reflist}}</text>
      <sha1>ftqm4iqjrhfje0ds9g3her2z2jo6385</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රංගල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196887</id>
    <revision>
      <id>801426</id>
      <parentid>800491</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:17:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801426</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81652" sha1="qnh9hjkomhr6qq2uqylapnxcwcrswbo" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| name = රංගල
| native_name = රංගල
| native_name_lang = si
| settlement_type = ගම්මානය
| image = Rangala Natural Pool.jpg
| image_caption = රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| coordinates = {{coord|7|21|14|N|80|47|07|E|display=title|region:LK_type:city_source:GNS-enwiki}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2024
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;
| population_total = 518
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
| elevation_m = 1050
}}

'''රංගල''' යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර ගම්මානයකි. එය [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] ආශ්‍රිතව, කොටගඟ ජල පෝෂක පද්ධතියට සම්බන්ධ කඳුකර භූදර්ශනයක පිහිටා ඇත.

රංගල ප්‍රදේශය තේ වතු, කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය, කුළුබඩු වගාව, කඳුකර වනාන්තර, ඇළ දොළ, දිය ඇලි, ස්වභාවික ජල තටාක සහ කඳු නැගීමේ හා පාගමන් මාර්ග සඳහා ප්‍රසිද්ධය. රංගල සිට [[උඩිස්පත්තුව]], [[තංගප්පුව]], [[Corbett's Gap|Corbett's Gap]], අට්ටාලවෙට්ටුව සහ [[මීමුරේ]] ආශ්‍රිත මාර්ග පද්ධතියට සම්බන්ධ විය හැක.

රංගල කලාපය [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සෘජු පාරිසරික හා සංචාරක සම්බන්ධතාවක් දරන අතර ක්නක්කල්ස් කඳුකරය [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] නමැති [[යුනෙස්කෝ]] ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]&lt;/ref&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

රංගල මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. රංගල මුහුදු මට්ටමේ සිට ආසන්න වශයෙන් මීටර් 1,050ක පමණ උසක පිහිටි ප්‍රදේශයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.

රංගල අවට හා එයට සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[උඩිස්පත්තුව]]
* මකුල්දෙණිය
* බොබෙබිල
* රංගල අලුත්වත්ත
* කොටගඟ
* තංගප්පුව
* ඩක්වාරිය
* ෆර්න්ඩේල්
* බර්න්සයිඩ්
* හීල්ඔය
* ගෝනවල
* ගූමේරා
* තවලන්තැන්න

ඇතුළත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රාදේශීය භූගෝලීය දත්තවල රංගල, රංගල අලුත්වත්ත, ඩක්වාරිය, තංගප්පුව, ෆර්න්ඩේල්, බර්න්සයිඩ්, හීල්ඔය සහ බොබෙබිල වැනි ප්‍රදේශ වෙන වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලස් — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

ශ්‍රී ලංකාවේ 2024 ජනගහන හා නිවාස සංගණන දත්ත අනුව '''රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ''' ජනගහනය 518ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot; /&gt;

මෙම සංඛ්‍යාව රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසම සඳහා පමණක් වන අතර රංගල නමින් හඳුන්වන පුළුල් වතු, ගම්මාන සහ අවට ප්‍රදේශවල සමස්ත ජනගහනය නියෝජනය නොකරයි.

== ජනවර්ග සහ භාෂා ==

රංගල සහ අවට වතු ගම්මාන බහුභාෂාමය ග්‍රාමීය පරිසරයකි. [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] සහ [[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]] භාෂා දෙකම ප්‍රදේශයේ භාවිත වන අතර තේ වතු ආශ්‍රිත ජනාවාස ඉතිහාසය සමඟ දෙමළ භාෂාව භාවිත කරන වතු ප්‍රජාවටද වැදගත් ස්ථානයක් හිමි වේ.

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පවතින අතර එය වතු ජනාවාස හා එහි ජනසමාජ ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් ලක්ෂණයකි.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;&gt;[https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/07/School_List.pdf ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — පාසල් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2012 ජන සංගණනය අනුව පුළුල් '''මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ''' ජනවර්ග සංයුතිය ලෙස සිංහල 75.1%, ශ්‍රී ලංකා දෙමළ 7.7%, ඉන්දියානු දෙමළ 10.6% සහ ශ්‍රී ලංකා මෝර් 6.5% පමණ වාර්තා කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/statistical%20Hbook/2019/Kandy/Table%202.9.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනවර්ග දත්ත]&lt;/ref&gt;

මෙම සංඛ්‍යා මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය සඳහා වන අතර රංගල ග්‍රාම නිලධාරී වසම සඳහා සෘජුව යොදාගත නොහැක.

== භූමි භාවිතය ==

රංගල අවට භූමි භාවිතය ප්‍රධාන වශයෙන්,

* තේ වතු
* කුඩා පරිමාණ ගොවිබිම්
* එළවළු වගා
* ගෙවතු වගා
* කුළුබඩු වගා
* ගම්මාන සහ නිවාස
* වනාන්තර සහ ගස් සහිත භූමි
* ඇළ දොළ සහ ජල පෝෂක ප්‍රදේශ
* සංචාරක හා නවාතැන් පහසුකම්

වැනි වර්ගවලට බෙදිය හැක.

ක්නක්කල්ස් ප්‍රදේශය පිළිබඳ IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව උස්බිම් ගම්මානවල අර්තාපල්, ගෝවා, කැරට්, බීට්, රාබු සහ නොක්කොල් වැනි එළවළු වගා කරන අතර මිශ්‍ර ගෙවතු වගා පද්ධතිවල ගම්මිරිස්, එනසාල්, කරාබු නැටි, කෝපි සහ සාදික්කා වැනි බෝගද වගා කෙරේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;[https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයේ ජෛව විවිධත්ව මාර්ගෝපදේශය]&lt;/ref&gt;

== තේ වගාව සහ වැවිලි ඉතිහාසය ==

රංගල කඳුකර භූදර්ශනයේ ප්‍රධාන භූමි භාවිතයක් වන්නේ [[තේ]] වගාවයි.

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල තේ වතු ව්‍යාප්තිය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමය දක්වා දිව යන අතර වර්තමානයේද තේ වගාව ප්‍රදේශයේ ආර්ථික හා භූදර්ශන ව්‍යුහයේ වැදගත් කොටසකි.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වර්තමාන ලේඛනවල රංගල කලාපය සමඟ සම්බන්ධ ප්‍රධාන වතු අතර,

* '''Rangala State Plantation'''
* '''Cottaganga State Plantation'''
* '''Goomera State Plantation'''
* '''Hagala State Plantation'''

වැනි වතු සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SLSPC&quot;&gt;[https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — වතු හා කළමනාකාර තොරතුරු]&lt;/ref&gt;

SLSPC වාර්ෂික වාර්තාවල Cottaganga, Goomera, Hagala සහ Rangala යන වතු රංගල–තවලන්තැන්න කඳුකර වැවිලි භූදර්ශනයේ කොටස් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2023.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2023 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== ගූමේරා / Goomera / Goomara ==

'''ගූමේරා''' ('''Goomera'''; පැරණි ලේඛනවල '''Goomara''') රංගල–තවලන්තැන්න ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ප්‍රධාන වැවිලි ප්‍රදේශයකි.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වර්තමාන ලේඛනයේ Goomera State Plantation සඳහා '''තවලන්තැන්න''' යන ස්ථානය දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;SLSPC&quot; /&gt;

පැරණි වැවිලි ලේඛනවල Goomara/Goomera යන නාම දෙකම භාවිත වී ඇති අතර තේ කර්මාන්තශාලාවක්ද එම වතු පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2019.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2019 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== තේ කර්මාන්තශාලා ==

රංගල කලාපයේ තේ නිෂ්පාදනයට සහ සැකසීමට තේ කර්මාන්තශාලා කිහිපයක් සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රධාන වශයෙන්,

* '''Rangala Tea Factory'''
* '''Cottaganga Tea Factory'''
* '''Goomera Tea Factory'''
* '''Duckwariya Tea Factory'''

යන නාම සඳහන් වේ.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ වාර්තාවල Rangala Tea Factory CTC තේ කර්මාන්තශාලාවක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/wp-content/uploads/2025/11/Annual-Report-2019.pdf ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව — 2019 වාර්ෂික වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

පාර්ලිමේන්තු ලේඛනවල Rangala, Cottaganga සහ Goomera තේ කර්මාන්තශාලා පිළිබඳ තොරතුරු දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1711103315055406.pdf ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව — තේ කර්මාන්තශාලා පිළිබඳ ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

කර්මාන්තශාලාවක වර්තමාන ක්‍රියාකාරී තත්ත්වය කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් නවතම රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථා ලේඛන අනුව තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

== උඩිස්පත්තුව – රංගල මාර්ගය ==

[[උඩිස්පත්තුව]] රංගලට ආසන්න කඳුකර ගම්මානයකි. උඩිස්පත්තුව සහ රංගල අතර මාර්ග සම්බන්ධතාවය මැදදුම්බර ප්‍රදේශයේ ග්‍රාමීය මාර්ග පද්ධතියේ වැදගත් කොටසකි.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය පාලන ලේඛනවල රංගල මාර්ග, තංගප්පුව මාර්ගය, ගෝනවල මාර්ගය සහ අවට ගම්මාන හා වතු මාර්ග සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2022/11/2022-11-18%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

උඩිස්පත්තුවෙන් රංගල දෙසට ගමන් කරන විට තේ වතු, කඳුකර ගම්මාන, කුඩා වගාබිම් සහ ජලධාරා හමුවේ.

== බොබෙබිල / Bobebila / Bobabila ==

'''බොබෙබිල''' ('''Bobebila''') රංගල හා මකුල්දෙණිය ආශ්‍රිත වැදගත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

ශ්‍රී ලංකා රජයේ හා ප්‍රාදේශීය පාලන ලේඛනවල '''Bobabila''' යන අක්ෂර වින්‍යාසයද භාවිත වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2012 මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලස්හි බොබෙබිල වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot; /&gt;

බොබෙබිල රංගල, මකුල්දෙණිය සහ අවට වතු හා ගම්මාන සම්බන්ධ කරන මාර්ග ජාලයේ කොටසකි.

== මකුල්දෙණිය ==

'''මකුල්දෙණිය''' රංගලට ආසන්න ප්‍රධාන ගම්මාන ප්‍රදේශයකි. රංගල පොලිස් ස්ථානය, සෞඛ්‍ය පහසුකම් සහ තැපැල් සේවා වැනි මහජන සේවා කිහිපයක් මකුල්දෙණිය–රංගල කලාපයට සම්බන්ධ වේ.

2012 ජනගහන හා භූගෝලීය ලේඛනවල මකුල්දෙණිය වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් ලෙස සටහන් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;GN2012&quot; /&gt;

== තංගප්පුව ==

'''තංගප්පුව''' රංගල ප්‍රදේශයේ [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය|ක්නක්කල්ස්]] අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශයට පිවිසෙන වැදගත් කඳුකර ගම්මානයකි.

තංගප්පුවෙන් කොටගඟ දිය ඇලි, අල්ලුගල්ලෙන/ඇගල්ලෙන, Corbett's Gap සහ වෙනත් කඳුකර පාගමන් මාර්ග වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.&lt;ref name=&quot;CPT&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Knuckles Range]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව අවට තේ වතු, වනාන්තර සීමා, ගම්මාන මාර්ග, පාගමන් මංපෙත් සහ සංචාරක නවාතැන් පහසුකම් පවතී.

== තංගප්පුව වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ටිකට් කවුන්ටරය ==

'''තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ ටිකට් කවුන්ටරය''' ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය වෙත ප්‍රවේශය සම්බන්ධ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල ස්ථානයකි.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ 2024 කාර්යසාධන වාර්තාවේ නඩත්තු කරන ලද ටිකට් කවුන්ටර් අතර '''Thangappuwa Ticket Counter''' පැහැදිලිව සඳහන් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

එබැවින් තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයේ නිල සංචාරක ප්‍රවේශ ස්ථානයක් ලෙස සැලකිය හැක.

ප්‍රවේශ පත්‍ර ගාස්තු, අවසර ක්‍රම, මාර්ගෝපදේශක අවශ්‍යතාව සහ මංපෙත් විවෘත හෝ වසා ඇති තත්ත්ව කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් සංචාරයට පෙර වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවෙන් තහවුරු කරගැනීම සුදුසුය.

== තංගප්පුව – Corbett's Gap – අට්ටාලවෙට්ටුව මාර්ගය ==

'''තංගප්පුව – Corbett's Gap – අට්ටාලවෙට්ටුව''' මාර්ගය රංගල කලාපයේ ඓතිහාසික හා පාරිසරික වැදගත්කමක් සහිත කඳුකර මාර්ගයකි.

රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනයක Rangala–Thangappuwa සිට Corbett's Gap දක්වා මාර්ගය ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 11.5ක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනය |url=https://www.mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316062305/https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-03-16}}&lt;/ref&gt;

මෙම මාර්ගය පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ගයක් ලෙස භාවිත වූ බවත් පසුව එහි විශාල කොටසක් සංරක්ෂිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වූ බවත් වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot;&gt;[https://www.dailymirror.lk/plus/Proposed-road-to-promote-tourism-threatens-protected-knuckles-forest/352-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap–Attalawettuwa road]&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ වාර්තා අනුව මාර්ගයේ ඇතැම් කොටස් නායයෑම් සහ මාර්ග හානිවලට ලක්ව ඇති අතර සංරක්ෂිත වනාන්තරය හරහා මාර්ග සංවර්ධනය පිළිබඳ සාකච්ඡාද පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.dailymirror.lk/breaking-news/Proposed-road-to-promote-tourism-threatens-protected-knuckles-forest/131-329266 Daily Mirror — 2026]&lt;/ref&gt;

එම නිසා මෙම මාර්ගය සාමාන්‍ය විවෘත සංචාරක මාර්ගයක් ලෙස නොසලකා වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය, වන සංරක්ෂණ අවසර සහ නීති පරීක්ෂා කළ යුතුය.

== Corbett's Gap ==

'''Corbett's Gap''' ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ වැදගත් කඳු ගැටයක් හා මාර්ග ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Corbett's Gap සිට Nitro Caves සහ Augallena Cave වෙත යන පාගමන් මාර්ග සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

Corbett's Gap වටා කඳුකර වනාන්තර, තෘණභූමි, ඇළ දොළ සහ දුෂ්කර කඳුකර මාර්ග පවතී.

== අට්ටාලවෙට්ටුව / Attalamettuwa / Attalawettuwa ==

'''අට්ටාලවෙට්ටුව''' ('''Attalamettuwa / Attalawettuwa''') තංගප්පුව සහ Corbett's Gap අතර පැරණි කඳුකර මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ ප්‍රදේශයකි.

ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක මූලාශ්‍ර අනුව මෙම නාමය සඳහා අක්ෂර වින්‍යාස දෙකම භාවිත වේ.

මෙම ප්‍රදේශය වනාන්තර මාර්ග, තේ ප්‍රවාහනයේ පැරණි ඉතිහාසය සහ ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== මීමුරේ මාර්ගය ==

රංගල–තංගප්පුව–Corbett's Gap කලාපය [[මීමුරේ]] හා ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ පුළුල් මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව මීමුරේ සහ Kalupahana ප්‍රදේශ සම්බන්ධ කඳුකර පාගමන් මාර්ගද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

මීමුරේ දෙසට යන කඳුකර මාර්ගවල වර්ෂාව, නායයෑම්, මාර්ග තත්ත්ව සහ වන ප්‍රවේශ සීමා පිළිබඳ නවතම තොරතුරු ලබාගැනීම අවශ්‍ය වේ.

== හීල්ඔය ==

'''හීල්ඔය''' රංගල කලාපයට සම්බන්ධ පැරණි කඳුකර ගම්මානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය ජල පෝෂකයේ උඩුගං ප්‍රදේශය රංගල අවට මීදුම් වනාන්තර කලාපය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එම ජලධාරාව වතු හා ගම්මාන හරහා ගලාගෙන ගොස් තවත් ඇළ දොළ සමඟ එක් වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — හීල්ඔය හා ග්‍රාමීය ජීවිතය]&lt;/ref&gt;

හීල්ඔය කලාපය වී වගාව, ගෙවතු වගාව, කුළුබඩු වගාව, මී මැසි පාලනය සහ ග්‍රාමීය සංචාරක කටයුතු සමඟද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල ==

'''පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල''' හීල්ඔය කලාපයට සම්බන්ධ කුඩා දිය ඇල්ලකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ හීල්ඔය පිළිබඳ තොරතුරු අනුව දේශීය ජනප්‍රවාදයක් මෙම දිය ඇල්ලේ නාමය සමඟ සම්බන්ධ වේ. දිය ඇල්ල වෙත ඇළ මාර්ගය අනුගමනය කරමින් පාගමනින් ළඟා විය හැකි බවද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය ==

'''රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය''' රංගල ප්‍රදේශයේ ප්‍රකට ස්වභාවික සංචාරක ස්ථානයකි.

මෙම තටාකය කොටගඟ ජලධාරාව ආශ්‍රිතව පිහිටා ඇති අතර ස්වභාවික ගල් ව්‍යුහයන් හා ජල ප්‍රවාහය මගින් නිර්මාණය වී ඇත.

Wikimedia Commons හි රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය නිරූපණය කරන Creative Commons බලපත්‍ර සහිත ඡායාරූප කිහිපයක් ඇත.&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural Pool]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural pool]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sri_Lanka_Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Sri Lanka Rangala Natural Pool]&lt;/ref&gt;

වර්ෂාපතනය අනුව ජල මට්ටම හා ප්‍රවාහය වේගයෙන් වෙනස් විය හැකි බැවින් ස්වභාවික තටාකවලදී ආරක්ෂාව පිළිබඳ විශේෂ සැලකිල්ලක් අවශ්‍ය වේ.

== කොටගඟ සහ දිය ඇලි ==

'''කොටගඟ''' රංගල–ක්නක්කල්ස් කලාපයේ වැදගත් ජලධාරාවකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව '''Kota Ganga Ella''' ලෙස දිය ඇලි සමූහයක් හඳුනාගෙන ඇති අතර තංගප්පුව සිට ඒ වෙත පාගමනින් ගමන් කළ හැකි බව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking and Trekking]&lt;/ref&gt;

=== රංගල සහ හීල්ඔය අවට දිය ඇලි ===

* [[පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල]]
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* කොටගඟ දිය ඇලි
* බර්න්සයිඩ් අවට දිය ඇලි
* බලාචන්ද්‍ර ඇල්ල
* Black Pool

=== පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපයේ දිය ඇලි ===

රංගලෙන් ප්‍රවේශ විය හැකි පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක කලාපයේ,

* [[සේර ඇල්ල]]
* [[බඹරකිරි ඇල්ල]]
* [[හුළුගඟ ඇල්ල]]
* සාරි ඇල්ල
* දූවිලි ඇල්ල
* ගෙරන්ඩි ඇල්ල
* දුම්බර ඇල්ල
* ක්නක්කල්ස් දිය ඇලි

වැනි දිය ඇලි හා ජල ස්ථාන ඇත.

මෙම සියලු දිය ඇලි රංගල ගම්මානය තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක හා කඳුකර පරිසර කලාපයට අයත් ස්ථාන ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== රන් ඇල්ල සහ කලුදිය පොකුණ ==

හීල්ඔය ජලධාරාව ආශ්‍රිත '''රන් ඇල්ල''' තේ වතු අතරින් ගලායන ජලයෙන් නිර්මාණය වූ දිය ඇල්ලක් ලෙස මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

රන් ඇල්ලට පහළින් '''කලුදිය පොකුණ''' පිහිටා ඇති අතර එය ගැඹුරු ස්වභාවික ජල තටාකයක් ලෙස විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

== බර්න්සයිඩ් ප්‍රදේශය ==

'''බර්න්සයිඩ්''' රංගල හා හීල්ඔය අතර කඳුකර වතු භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටසකි.

බර්න්සයිඩ් ප්‍රදේශයේ තේ වතු, ජලධාරා සහ කුඩා දිය ඇලි පවතින අතර එය හීල්ඔය ජල පෝෂකය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

බර්න්සයිඩ් වතු ප්‍රදේශය ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට ආසන්න වනාන්තර–වැවිලි සංක්‍රාන්ති කලාපයකි.

== වික්ටෝරියා ජලාශය සහ ජල පෝෂක වැදගත්කම ==

රංගල සහ හීල්ඔය අවට කඳුකර ජල පෝෂක පද්ධති පහළ ප්‍රදේශයේ [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව හීල්ඔය ජල පෝෂකයේ උඩුගං ප්‍රදේශය රංගල අවට මීදුම් වනාන්තර කලාපයෙන් ආරම්භ වන අතර එහි ජලය තවත් ඇළ දොළ කිහිපයක් සමඟ සම්බන්ධ වී පහළ ජල පද්ධතියට ගලායයි.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් massif එකේ පුළුල් ජල පෝෂක පද්ධතිය [[මහවැලි ගඟ]] පද්ධතියට අයත් වන අතර එය ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත් උඩුගං ජල පෝෂක කලාපයකි.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/uploads/nominations/1203.pdf UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka nomination]&lt;/ref&gt;

වික්ටෝරියා ජලාශය [[මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහන|මහවැලි සංවර්ධන වැඩසටහනේ]] ප්‍රධාන ජලාශයක් වන අතර ජල විදුලි උත්පාදනය හා ජල කළමනාකරණය සඳහා භාවිත වේ.

එම නිසා රංගලේ වැදගත්කම සංචාරක කර්මාන්තයට පමණක් සීමා නොවී ජල පෝෂක සංරක්ෂණයටද සම්බන්ධ වේ.

== දේශගුණය ==

රංගල උස් කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටීම නිසා පහත්බිම්වලට වඩා සාපේක්ෂව සිසිල් සහ තෙත් පරිසරයක් පවතී.

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ දේශගුණය උස, කඳු බෑවුමේ දිශාව සහ මෝසම් බලපෑම් අනුව විශාල ලෙස වෙනස් වේ. මීදුම, වර්ෂාව සහ වේගයෙන් වෙනස් වන කාලගුණ තත්ත්ව උස්බිම්වල සාමාන්‍ය ලක්ෂණ වේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරයේ වැඩි වර්ෂාපතනයක් සහිත කඳුකර පරිසර පද්ධති පවතින අතර ඒවා තේ හා කුළුබඩු වගාව සඳහාද බලපායි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

රංගලේ නිශ්චිත මාසික උෂ්ණත්ව හා වර්ෂාපතන අගයන් සඳහා ප්‍රාදේශීය කාලගුණ මධ්‍යස්ථාන දත්ත භාවිත කළ යුතුය.

== වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව ==

[[වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව]] ශ්‍රී ලංකාවේ වනාන්තර සංරක්ෂණය හා කළමනාකරණය සඳහා ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනයකි.

එය 1887 දී ආරම්භ වූ අතර වර්තමානයේ වනාන්තර ආරක්ෂාව, නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම, ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණය, ජල පෝෂක කළමනාකරණය, පර්යේෂණ, අධ්‍යාපනය සහ ecotourism ඇතුළු කාර්යයන් ඉටු කරයි.&lt;ref name=&quot;Forest&quot;&gt;[https://env.gov.lk/web/index.php/en/department-of-forest-conservation වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — පරිසර අමාත්‍යාංශය]&lt;/ref&gt;

දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල අරමුණු අතර ජෛව විවිධත්වය, පස, ජලය සහ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික, ආගමික හා සෞන්දර්යාත්මක වටිනාකම් ආරක්ෂා කිරීමද ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

දෙපාර්තමේන්තුවේ තාක්ෂණික අංශ අතර Forest Protection and Law Enforcement, Environment Management and Geo Resources, Ecotourism සහ Biodiversity and Watershed Management යන අංශ පවතී.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

== ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ==

[[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] ශ්‍රී ලංකාවේ වැදගත්ම කඳුකර වනාන්තර පරිසර පද්ධතිවලින් එකකි.

එය 2010 දී [[යුනෙස්කෝ]] විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස පිළිගත් [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ වියළි සදාහරිත වනාන්තර, උපකඳුකර වනාන්තර, මොන්ටේන් වනාන්තර, පතන තෘණභූමි සහ වෙනත් වෘක්ෂලතා පද්ධති පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් පරිසර ආරක්ෂිත ප්‍රදේශය සඳහා 2007 ජූලි 23 දින ගැසට් නිවේදනයක් නිකුත් කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://env.gov.lk/web/index.php/en/knuckles-environmental-protection-area Knuckles Environmental Protection Area — පරිසර අමාත්‍යාංශය]&lt;/ref&gt;

== ජෛව විවිධත්වය ==

රංගල අවට ක්නක්කල්ස් කලාපය ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් සහිත කඳුකර පරිසර පද්ධතියකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව ක්නක්කල්ස් ප්‍රදේශයේ වල් ඌරා, මුවා, ගෝනා, දැවැන්ත ලේනා, barking deer, දම් මුහුණු කොළ වඳුරා, මුගටියා සහ ඉත්තෑවා වැනි ක්ෂීරපායි සතුන් හමුවේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර ඒ අතර ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික විශේෂ ගණනාවක් ඇත.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

උරග හා උභයජීවී විශේෂ අතර දේශීය හා සීමිත ව්‍යාප්තියක් ඇති කඳුකර විශේෂ ගණනාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

UNESCO අනුව ක්නක්කල්ස් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය ඉහළ ආවේණිකත්වයක් සහිත ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වයකින් සමන්විත වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

== ශාක විවිධත්වය සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ==

ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ වනාන්තර සහ තෘණභූමි වර්ග ගණනාවක් පවතින අතර උස අනුව වෘක්ෂලතා සංයුතිය වෙනස් වේ.

Dothalugala හා අනෙකුත් මීදුම් වනාන්තර ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ශාක විවිධත්වය, ආවේණික ශාක සහ සංරක්ෂණ වටිනාකම පිළිබඳ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සිදුකර ඇත.

ක්නක්කල්ස් පරිසර පද්ධතිය උභයජීවී, උරග, පක්ෂි, වෘක්ෂලතා සහ ජල පෝෂක පර්යේෂණ සඳහාද වැදගත් වේ.

විවිධ පර්යේෂණ මගින් ක්නක්කල්ස් වනාන්තරවල මීදුම් වනාන්තර පරිසර පද්ධති, වනාන්තර ප්‍රතිසංස්කරණය සහ ආක්‍රමණශීලී ශාක කළමනාකරණයද අධ්‍යයනය කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.researchgate.net/publication/261248930_Floristic_Richness_and_the_Conservation_Value_of_Tropical_Montane_Cloud_Forests_of_Dothalugala_Man_and_Biosphere_Reserve_Sri_Lanka Dothalugala floristic research]&lt;/ref&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ කුළුබඩු ==

තේ වගාවට අමතරව රංගල සහ පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපයේ කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තයද වැදගත් වේ.

උස්බිම්වල,

* අර්තාපල්
* ගෝවා
* කැරට්
* බීට්
* රාබු
* නොක්කොල්

වැනි එළවළු වගා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

මිශ්‍ර ගෙවතු හා කුළුබඩු වගා පද්ධතිවල,

* [[ගම්මිරිස්]]
* [[එනසාල්]]
* [[කරාබු නැටි]]
* [[කෝපි]]
* [[සාදික්කා]]

වැනි බෝග වගා කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

[[කුරුඳු]] ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ගෙවතු හා කුළුබඩු වගා පද්ධතිවල වැදගත් බෝගයක් වුවද රංගල ප්‍රදේශය ප්‍රධාන වාණිජ කුරුඳු නිෂ්පාදන මධ්‍යස්ථානයක් බවට ප්‍රමාණවත් මූලාශ්‍ර නොමැත.

== අධ්‍යාපනය ==

රංගල සහ අවට වතු ප්‍රදේශවල දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පවතී.

අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් ලේඛනවල රංගල ප්‍රදේශය සඳහා,

* '''Kumaran Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Tamil Maha Vidyalaya'''
* '''Siva Shakthi Tamil Vidyalaya''' — Cottaganga, Rangala
* '''Nawalar Tamil Vidyalaya''' — Bopitiya, Rangala
* '''Vibulanandar Tamil Vidyalaya''' — Elagolla, Rangala
* '''Malaimagal Kanishta Tamil Vidyalaya''' — Rangala
* '''Rangala Primary Tamil School'''

වැනි පාසල් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල සිංහල හා දෙමළ මාධ්‍ය පාසල්ද පවතින අතර ඒවා රංගල කලාපයේ පුළුල් අධ්‍යාපන ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

== පොලිස් සේවා ==

'''රංගල පොලිස් ස්ථානය''' රංගල සහ අවට ප්‍රදේශයේ නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව සඳහා ප්‍රධාන රාජ්‍ය ආයතනයකි.

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල දුරකථන නාමාවලියේ රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — දුරකථන නාමාවලිය]&lt;/ref&gt;

2023 කැබිනට් තීරණයකට අනුව රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහා නව ඉඩමක් ලබාගැනීම අනුමත කර ඇති අතර එම අවස්ථාවේ පොලිස් ස්ථානය වතු සමාගමකට අයත් ගොඩනැගිල්ලක කුලී පදනමින් පවත්වාගෙන ගිය බවද සඳහන් විය.&lt;ref&gt;[https://www.cabinetoffice.gov.lk/cab/index.php?Itemid=49&amp;dID=12297&amp;id=16&amp;lang=en&amp;option=com_content&amp;view=article කැබිනට් කාර්යාලය — රංගල පොලිස් ස්ථානය සඳහා ඉඩම් අත්පත් කරගැනීම]&lt;/ref&gt;

== සෞඛ්‍ය සේවා ==

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ වර්තමාන ආයතන ලේඛනයේ '''PMCU Rangala Makuldeniya''' ප්‍රාථමික සෞඛ්‍ය සේවා ආයතනයක් ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

මෙය රංගල, මකුල්දෙණිය සහ අවට ග්‍රාම නිලධාරී වසම් සඳහා වැදගත් ප්‍රාදේශීය සෞඛ්‍ය සේවාවකි.

== තැපැල් සේවා ==

'''රංගල උප තැපැල් කාර්යාලය''' රංගල ප්‍රදේශයට තැපැල් සේවා සපයයි.

ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ උප තැපැල් කාර්යාල ලේඛනයේ Rangala උප තැපැල් කාර්යාලය සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — උප තැපැල් කාර්යාල]&lt;/ref&gt;

== ප්‍රාදේශීය පාලනය ==

රංගල මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වන අතර ප්‍රාදේශීය පාලන කටයුතු සඳහා මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාවේ ලේඛනවල රංගල, බොබෙබිල, තංගප්පුව සහ අවට මාර්ග හා ගම්මාන සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== ආගමික හා සංස්කෘතික ස්ථාන ==

රංගල සහ අවට ගම්මානවල [[බුදු දහම|බෞද්ධ]], [[හින්දු ආගම|හින්දු]], [[ඉස්ලාම්|ඉස්ලාම්]] සහ [[ක්‍රිස්තියානි]] ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අයත් ස්ථාන පවතී.

=== බෞද්ධ විහාර ===

'''අමුපිටිය මහා විහාරය''' රංගල–මකුල්දෙණිය කලාපයට සම්බන්ධ බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි.

'''බඹරගල රජමහා විහාරය''' හීල්ඔය කලාපයේ පිහිටි ඓතිහාසික බෞද්ධ ස්ථානයකි. එහි ගල් ලෙන් සහ ඓතිහාසික ලේඛන සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක වැදගත්කමක් පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

'''Rangala International Buddhist Center''' රංගල–තංගප්පුව කලාපයේ නවීන බෞද්ධ ආගමික ස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැක.

=== හින්දු කෝවිල් ===

රංගල, තංගප්පුව සහ තේ වතු ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල හින්දු කෝවිල් පවතින අතර ඒවා විශේෂයෙන් වතු ප්‍රජාවගේ ආගමික හා සංස්කෘතික ජීවිතය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

තංගප්පුව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ '''Sri Muththumari Amman Kovil''' වැනි ආගමික ස්ථාන පවතී.

=== ඉස්ලාම් ආගමික ස්ථාන ===

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල මුස්ලිම් ජන ප්‍රජාවක් පවතින අතර ප්‍රදේශීය මස්ජිද්ද පවතී.

=== ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන ===

'''St. Barnabas's Church, Rangala''' රංගල ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථානයක් ලෙස Church of Ceylon හි දේවස්ථාන නාමාවලියේ සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://assets.ctfassets.net/wu3jbkl053ei/gNyCgb1kYAdDbB43SrscK/1740027a62dba9a1b517b4a17ad7b76c/Church_of_Ceylon_%C3%A2___Complete_Church_Directory.pdf Church of Ceylon — Church Directory]&lt;/ref&gt;

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල මධ්‍යම කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා කඳුකර සංචාරක කලාපයක් ලෙස වැදගත් වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය නැරඹීම
* දිය ඇලි නැරඹීම
* තේ වතු සංචාර
* තේ කර්මාන්තශාලා නැරඹීම
* ගම්මාන පාගමන්
* කඳු නැගීම
* වනාන්තර පාගමන්
* කුරුලු නිරීක්ෂණය
* ජෛව විවිධත්ව නිරීක්ෂණය
* ඡායාරූපකරණය
* cycling
* කුළුබඩු හා ගෙවතු අත්දැකීම්
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර සංචාර
* [[මීමුරේ]] සංචාර

ඇතුළත් වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ Deanston, Dothalugala, Corbett's Gap, Thangappuwa සහ Meemure ආශ්‍රිත පාගමන් මාර්ග හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== කඳු නැගීම සහ පාගමන් ==

=== රංගල – හීල්ඔය පාගමන ===

රංගල හා හීල්ඔය අතර ගම්මාන, තේ වතු, වගා බිම්, ඇළ දොළ සහ කඳුකර භූදර්ශන හරහා ගමන් කරන පාගමන් මාර්ග පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

=== තංගප්පුව – අල්ලුගල්ලෙන / Augallena ===

Corbett's Gap හරහා තංගප්පුව වෙතත් Augallena Cave දෙසටත් යන පාගමන් මාර්ග මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

=== කොටගඟ දිය ඇලි මාර්ගය ===

තංගප්පුව සිට කොටගඟ දිය ඇලි වෙත යන කඳුකර පාගමනක් පවතින අතර දුෂ්කර හා වනාන්තරගත කොටස් ඇතුළත් විය හැක.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking and Trekking]&lt;/ref&gt;

=== Corbett's Gap ===

Corbett's Gap පාගමන් මාර්ගයක් කිලෝමීටර් 10ක් පමණ දිගින් සහ පැය 4.5ක පමණ ගමන් කාලයකින් යුක්ත බව මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Corbett's Gap]&lt;/ref&gt;

=== Deanston – Mini World's End ===

Deanston Conservation Centre ආසන්නයෙන් [[Mini World's End]] වෙත පාගමන් මාර්ගයක් ආරම්භ වේ.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/deanston-mini_world%E2%80%99s-end මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Deanston Mini World's End]&lt;/ref&gt;

=== Deanston – Dothalugala ===

Dothalugala Nature Trail එක Deanston ආසන්නයෙන් ආරම්භ වන අතර ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 5ක පාගමනක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Dothalugala]&lt;/ref&gt;

Deanston Mini World's End සහ Dothalugala සඳහා එකම ප්‍රවේශ පත්‍ර ක්‍රමයක් පවතින බව පළාත් සංචාරක මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;

=== මීමුරේ මාර්ග ===

ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ පුළුල් පාගමන් ජාලය [[මීමුරේ]] හා Kalupahana ඇතුළු දුරස්ථ කඳුකර ගම්මාන සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== ප්‍රවේශ අවසර සහ සංරක්ෂණ නීති ==

ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ආරක්ෂිත පරිසර පද්ධතියක් බැවින් සියලුම වනාන්තර මාර්ග සාමාන්‍ය පොදු මාර්ග ලෙස නොසැලකේ.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වනාන්තර ආරක්ෂාව, ජෛව විවිධත්වය, ජල පෝෂක කළමනාකරණය සහ ecotourism සම්බන්ධ කටයුතු පවත්වාගෙන යයි.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

තංගප්පුව ටිකට් කවුන්ටරය ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ පද්ධතියේ වැදගත් ස්ථානයක් වන අතර එය Forest Department කාර්යසාධන වාර්තාවක නිල වශයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

සංචාරයට පෙර,

* ප්‍රවේශ පත්‍ර
* බලපත්‍ර
* මාර්ගෝපදේශක අවශ්‍යතා
* මාර්ග විවෘත හෝ වසා ඇති තත්ත්ව
* නායයෑම් අවදානම
* කාලගුණ තත්ත්ව
* සංරක්ෂණ සීමා

පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.

== රාජ්‍ය ආයතන සහ මහජන සේවා ==

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශවල රජයේ හා මහජන සේවා ආයතන ගණනාවක් පවතී.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ආයතනය
! ප්‍රදේශය
! සේවාව
|-
| රංගල පොලිස් ස්ථානය
| රංගල / මකුල්දෙණිය
| නීතිය හා මහජන ආරක්ෂාව
|-
| රංගල උප තැපැල් කාර්යාලය
| රංගල
| තැපැල් සේවා
|-
| PMCU Rangala Makuldeniya
| මකුල්දෙණිය
| ප්‍රාථමික සෞඛ්‍ය සේවා
|-
| මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාව
| මැදදුම්බර
| පළාත් පාලන සේවා
|-
| මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කාර්යාලය
| මැදදුම්බර
| ප්‍රාදේශීය පරිපාලනය
|-
| Knuckles Conservation Centre
| ඩීන්ස්ටන්
| සංරක්ෂණ හා සංචාරක තොරතුරු
|-
| Thangappuwa Forest Department Ticket Counter
| තංගප්පුව
| වනාන්තර ප්‍රවේශ පත්‍ර හා සංචාරක ප්‍රවේශය
|}

ශ්‍රී ලංකා පොලිසියේ නිල දුරකථන නාමාවලිය, ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව සහ සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ ආයතන ලේඛන මගින් ප්‍රදේශයේ මහජන සේවා තහවුරු කළ හැක.&lt;ref&gt;[https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය — දුරකථන නාමාවලිය]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව — උප තැපැල් කාර්යාල]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]&lt;/ref&gt;

== අධ්‍යාපන ආයතන ==

රංගල සහ අවට තේ වතු ජනාවාස සඳහා අධ්‍යාපන සේවා සැපයීමේදී දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් වැදගත් වේ.

රංගල ප්‍රදේශයේ පාසල් අතර,

* '''Kumaran Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Tamil Maha Vidyalaya'''
* '''Siva Shakthi Tamil Vidyalaya'''
* '''Nawalar Tamil Vidyalaya'''
* '''Vibulanandar Tamil Vidyalaya'''
* '''Malaimagal Kanishta Tamil Vidyalaya'''
* '''Rangala Primary Tamil School'''

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ප්‍රදේශවල සිංහල, දෙමළ සහ වෙනත් මාධ්‍යවල පාසල් ද පවතී.

== ආගමික ස්ථාන ==

රංගල සහ අවට ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ විහාර, හින්දු කෝවිල්, මුස්ලිම් ආගමික ස්ථාන සහ ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන පවතී.

=== බෞද්ධ ස්ථාන ===

'''අමුපිටිය මහා විහාරය''' රංගල–මකුල්දෙණිය කලාපයට සම්බන්ධ බෞද්ධ විහාරස්ථානයකි.

'''බඹරගල රජමහා විහාරය''' හීල්ඔය කලාපයේ ඓතිහාසික වැදගත්කමක් ඇති බෞද්ධ ස්ථානයකි. එහි ලෙන් සහ ඉතිහාසික ලේඛන සම්බන්ධ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක පවතී.&lt;ref name=&quot;Heeloya&quot; /&gt;

'''Rangala International Buddhist Center''' රංගල–තංගප්පුව කලාපයේ බෞද්ධ ආගමික ස්ථානයක් ලෙස පවතී.

=== හින්දු කෝවිල් ===

රංගල සහ තංගප්පුව අවට තේ වතු ප්‍රජාවන් සමඟ සම්බන්ධ හින්දු කෝවිල් පවතී.

'''Sri Muththumari Amman Kovil''' තංගප්පුව කලාපයේ හින්දු ආගමික ස්ථානයක් ලෙස හඳුනාගත හැක.

=== ඉස්ලාම් ආගමික ස්ථාන ===

උඩිස්පත්තුව අවට ප්‍රදේශයේ මුස්ලිම් ප්‍රජාවක් සහ මස්ජිද් පවතී.

=== ක්‍රිස්තියානි දේවස්ථාන ===

'''St. Barnabas's Church, Rangala''' Church of Ceylon හි දේවස්ථාන නාමාවලියේ රංගල සමඟ සම්බන්ධ දේවස්ථානයක් ලෙස සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://assets.ctfassets.net/wu3jbkl053ei/gNyCgb1kYAdDbB43SrscK/1740027a62dba9a1b517b4a17ad7b76c/Church_of_Ceylon_%C3%A2___Complete_Church_Directory.pdf Church of Ceylon — Complete Church Directory]&lt;/ref&gt;

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල මධ්‍යම කඳුකරයේ ග්‍රාමීය හා කඳුකර සංචාරක ගමනාන්තයක් ලෙස භාවිත වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාක නැරඹීම
* දිය ඇලි නැරඹීම
* තේ වතු සංචාර
* තේ කර්මාන්තශාලා නැරඹීම
* ගම්මාන පාගමන්
* කඳු නැගීම
* වනාන්තර පාගමන්
* කුරුලු නිරීක්ෂණය
* ජෛව විවිධත්ව නිරීක්ෂණය
* භූදර්ශන ඡායාරූපකරණය
* cycling
* කුළුබඩු සහ ගෙවතු අත්දැකීම්
* මීමුරේ සංචාර
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර සංචාර

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරකයින් සඳහා ප්‍රධාන ස්ථාන ==

=== රංගල ආසන්න ප්‍රදේශ ===

* රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
* රංගල Viewpoint
* රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
* රංගල රාජ්‍ය වතුයාය
* Cottaganga State Plantation
* Goomera State Plantation
* මකුල්දෙණිය
* බොබෙබිල
* රංගල අලුත්වත්ත
* හීල්ඔය
* බර්න්සයිඩ්
* ඩක්වාරිය
* තවලන්තැන්න

=== ක්නක්කල්ස් ප්‍රවේශ ප්‍රදේශ ===

* තංගප්පුව
* Corbett's Gap
* අට්ටාලවෙට්ටුව
* Augallena
* Deanston
* Dothalugala
* Mini World's End
* මීමුරේ
* ලේක්ගල
* පිටවල පතන
* Riverston

=== පුළුල් දිය ඇලි කලාපය ===

* පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* කොටගඟ දිය ඇලි
* සේර ඇල්ල
* බඹරකිරි ඇල්ල
* හුළුගඟ ඇල්ල
* සාරි ඇල්ල
* දූවිලි ඇල්ල
* ගෙරන්ඩි ඇල්ල
* දුම්බර ඇල්ල

මෙම සියලු ස්ථාන රංගල ගම්මානයේම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා රංගල සමඟ මාර්ග හෝ පාගමන් මගින් සම්බන්ධ වන පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක කලාපයේ ස්ථාන ලෙස සැලකිය යුතුය.

== සංචාරක ප්‍රවේශය ==

රංගල වෙත [[මහනුවර]] සිට [[තෙල්දෙණිය]] සහ මැදදුම්බර හරහා පැමිණිය හැක.

උඩිස්පත්තුව හරහාද රංගලට පැමිණීමට හැකිය.

රංගල සිට තංගප්පුව දෙසට යන මාර්ගය තේ වතු, ගම්මාන, කඳුකර බිම් සහ වනාන්තර සීමා හරහා ගමන් කරයි.

තංගප්පුවේදී ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට සම්බන්ධ Forest Department ටිකට් කවුන්ටරයක් පවතින අතර, වනාන්තර අභ්‍යන්තර මාර්ග සඳහා වර්තමාන අවසර හා ප්‍රවේශ නීති පරීක්ෂා කළ යුතුය.&lt;ref&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 කාර්යසාධන වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

== ගමන් මාර්ග සහ කඳුකර මාර්ග ==

=== මහනුවර සිට රංගල ===

මහනුවර සිට [[කටුගස්තොට]]–[[තෙල්දෙණිය]]–මැදදුම්බර හරහා රංගල ප්‍රදේශයට ගමන් කළ හැක.

=== උඩිස්පත්තුව හරහා ===

උඩිස්පත්තුව සිට රංගල වෙත ග්‍රාමීය කඳුකර මාර්ග සම්බන්ධතාවක් පවතී.

=== රංගල සිට තංගප්පුව ===

රංගල–තංගප්පුව මාර්ගය රංගල කඳුකර ගම්මානය සහ ක්නක්කල්ස් අභ්‍යන්තර ප්‍රවේශ ප්‍රදේශය සම්බන්ධ කරයි.

=== තංගප්පුව සිට Corbett's Gap ===

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගය පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ගයක කොටසක් වන අතර වර්තමානයේ සංරක්ෂණ වනාන්තර පරිසරය හරහා ගමන් කරන මාර්ගයක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot; /&gt;

=== Corbett's Gap සිට අට්ටාලවෙට්ටුව ===

Corbett's Gap–අට්ටාලවෙට්ටුව මාර්ගය පුරාණ වතු හා කඳුකර මාර්ග පද්ධතියේ කොටසක් වන අතර එහි වර්තමාන භාවිතය වන සංරක්ෂණ තත්ත්වයන්ට යටත් වේ.&lt;ref name=&quot;Road&quot; /&gt;

=== මීමුරේ දෙසට ===

Corbett's Gap සහ තංගප්පුව කලාපය හරහා [[මීමුරේ]] දෙසට යන පුළුල් කඳුකර මාර්ග හා පාගමන් පද්ධතියක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPT&quot; /&gt;

== ජන ජීවිතය සහ වතු සංස්කෘතිය ==

රංගල සහ අවට වතු ගම්මානවල ජන ජීවිතය තේ වගාව, කුඩා පරිමාණ ගොවිතැන, කුළුබඩු වගාව, ගෙවතු වගාව, වතු රැකියා සහ ස්වභාවික සම්පත් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව ක්නක්කල්ස් වටා ගම්මානවල ගොවීන්, තේ කම්කරුවන්, කාඩමම් වගාකරුවන් සහ මී මැසි පාලකයන් වැනි ජීවනෝපායන් පවතී.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

රංගල අවට දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් පැවතීම වතු ජනාවාසවල සමාජ හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය සමඟද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;MOE&quot; /&gt;

== විද්‍යාත්මක හා පාරිසරික පර්යේෂණ ==

ක්නක්කල්ස් කඳුකරය ශාක, සත්ත්ව, පක්ෂි, උභයජීවී, උරග, වනාන්තර සහ ජල පෝෂක පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් කලාපයකි.

Dothalugala සහ අනෙකුත් මීදුම් වනාන්තරවල ශාක විවිධත්වය හා සංරක්ෂණ වටිනාකම පිළිබඳ පර්යේෂණ සිදුකර ඇත.

වනාන්තර ප්‍රතිසංස්කරණය, ආක්‍රමණශීලී විදේශීය ශාක පාලනය, ජල පෝෂක ආරක්ෂාව සහ biodiversity conservation ද ක්නක්කල්ස් පර්යේෂණයේ වැදගත් කොටස් වේ.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot; /&gt;

== පාරිසරික වැදගත්කම ==

රංගල අවට භූදර්ශනය තේ වතු, ගම්මාන, කෘෂිකාර්මික ඉඩම්, වනාන්තර සහ ජල පෝෂක පද්ධති අතර සංක්‍රාන්ති කලාපයකි.

ක්නක්කල්ස් වනාන්තරය ජලය රඳවා තබා ගැනීම, ඇළ දොළ පෝෂණය කිරීම, පස ආරක්ෂා කිරීම, ජෛව විවිධත්වය රැක ගැනීම සහ පහළ ප්‍රදේශවල ජල සැපයුම සඳහා වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

== සංරක්ෂණය සහ තිරසර සංචාරක කර්මාන්තය ==

රංගල කලාපයේ සංචාරක වර්ධනය ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා සමඟ සම්බන්ධ කළ යුතුය.

විශේෂයෙන්,

* වනාන්තර තුළ අනවසර මාර්ග සංවර්ධනය
* ජල දූෂණය
* අපද්‍රව්‍ය
* අධික සංචාරක පීඩනය
* වනාන්තර ගිනි
* ආක්‍රමණශීලී විදේශීය ශාක
* මංපෙත් ඛාදනය
* අසංවිධානාත්මක රථ ගමනාගමනය

වැනි කරුණු පාරිසරික කළමනාකරණයේදී සලකා බැලිය යුතුය.

වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිල අරමුණු අතර ජෛව විවිධත්වය, පස, ජලය සහ ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වටිනාකම් සංරක්ෂණය කිරීම ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Forest&quot; /&gt;

== ගැලරිය ==

=== රංගල සහ ස්වභාවික තටාකය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
Rangala Natural Pool.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Rangala Natural pool.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Sri Lanka Rangala Natural Pool.jpg|ශ්‍රී ලංකාවේ රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
Rangala Sri Lanka.jpg|රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
&lt;/gallery&gt;

=== ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;230&quot;&gt;
View of Knuckles Mountain range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දර්ශනය
Knuckles Range.JPG|දුම්බර/ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
The Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
View the heights of Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ කඳුකර දර්ශනය
An elegant view of Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
&lt;/gallery&gt;

=== දිය ඇලි සහ ජලධාරා ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;230&quot;&gt;
Waterfall in knuckles mountain range, SriLanka.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Waterfall Knuckles Mountain Range.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Waterfall, Knukles mountain range, SriLanka.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ දිය ඇල්ල
Unnamed waterfall at knuckles.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ නම් නොකළ දිය ඇල්ලක්
Water stream on hard rock bed.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටියේ ගල් මත ගලායන ජලධාරාව
&lt;/gallery&gt;

=== ඡායාරූප ===

&lt;!--
Rangala village XXXX.jpg|රංගල ගම්මානය
Rangala Viewpoint XXXX.jpg|රංගල දර්ශන ස්ථානය
Rangala Tea Factory XXXX.jpg|රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
Rangala Tea Estate XXXX.jpg|රංගල තේ වතු
Cottaganga Estate XXXX.jpg|කොටගඟ වතුයාය
Goomera Estate XXXX.jpg|ගූමේරා වතුයාය
Bobebila XXXX.jpg|බොබෙබිල
Makuldeniya XXXX.jpg|මකුල්දෙණිය
Udispattuwa XXXX.jpg|උඩිස්පත්තුව
Thangappuwa XXXX.jpg|තංගප්පුව
Thangappuwa Old Bridge XXXX.jpg|තංගප්පුව පැරණි පාලම
Thangappuwa Ticket Counter XXXX.jpg|තංගප්පුව වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ටිකට් කවුන්ටරය
Corbetts Gap XXXX.jpg|Corbett's Gap
Attalawettuwa XXXX.jpg|අට්ටාලවෙට්ටුව
Heeloya XXXX.jpg|හීල්ඔය
Perumal Wetuna Ella XXXX.jpg|පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
Ran Ella XXXX.jpg|රන් ඇල්ල
Kaludiya Pokuna XXXX.jpg|කලුදිය පොකුණ
Kotaganga Falls XXXX.jpg|කොටගඟ දිය ඇලි
Burnside Waterfall XXXX.jpg|බර්න්සයිඩ් දිය ඇල්ල
Rangala flora XXXX.jpg|රංගල වෘක්ෂලතා
Rangala fauna XXXX.jpg|රංගල සත්ත්ව විවිධත්වය
Rangala Tea Factory XXXX.jpg|රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
School Rangala XXXX.jpg|රංගල පාසල
Rangala Police Station XXXX.jpg|රංගල පොලිස් ස්ථානය
Rangala Temple XXXX.jpg|රංගල විහාරස්ථානය
Rangala Kovil XXXX.jpg|රංගල කෝවිල
Rangala Church XXXX.jpg|රංගල දේවස්ථානය
--&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]]
* [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මධ්‍යම පළාත]]
* [[මැදදුම්බර]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[මීමුරේ]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]
* [[තේ]]
* [[කරාබු නැටි]]
* [[එනසාල්]]
* [[කුරුඳු]]
* [[ගම්මිරිස්]]
* [[කෝපි]]
* [[මඟුල් කරඳ]]
* [[ජෛව විවිධත්වය]]
* [[කඳු නැගීම]]
* [[දිය ඇල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://en.wikipedia.org/wiki/Rangala Rangala — English Wikipedia]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Knuckles Range — Central Province Tourism Department]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Hiking and Trekking — Central Province Tourism Department]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/village-life-in-sri-lanka Heeloya and Village Life — Central Province Tourism Department]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/deanston-mini_world%E2%80%99s-end Deanston and Mini World's End — Central Province Tourism Department]
* [https://env.gov.lk/web/index.php/en/department-of-forest-conservation වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව — පරිසර අමාත්‍යාංශය]
* [https://env.gov.lk/web/index.php/en/knuckles-environmental-protection-area Knuckles Environmental Protection Area — පරිසර අමාත්‍යාංශය]
* [https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව]
* [https://www.police.lk/?page_id=1301 ශ්‍රී ලංකා පොලිසිය]
* [https://slpost.gov.lk/si/information/sub-post-directorate-part-02/ ශ්‍රී ලංකා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව]
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2025/06/Institution-List-2026-Updated.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — 2026 ආයතන ලේඛනය]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf 2024 ජනගහන හා නිවාස සංගණනය]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]
* [https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — ක්නක්කල්ස් ජෛව විවිධත්ව මාර්ගෝපදේශය]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural Pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Natural_pool.jpg Wikimedia Commons — Rangala Natural pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Sri_Lanka_Rangala_Natural_Pool.jpg Wikimedia Commons — Sri Lanka Rangala Natural Pool]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rangala_Sri_Lanka.jpg Wikimedia Commons — Rangala Sri Lanka]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_of_Knuckles_Mountain_range.jpg Wikimedia Commons — View of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_Range.JPG Wikimedia Commons — Knuckles Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:The_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — The Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:View_the_heights_of_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — View the heights of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:An_elegant_view_of_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — An elegant view of Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall_in_knuckles_mountain_range,_SriLanka.jpg Wikimedia Commons — Waterfall in Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall_Knuckles_Mountain_Range.jpg Wikimedia Commons — Waterfall Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Waterfall,_Knukles_mountain_range,_SriLanka.jpg Wikimedia Commons — Waterfall, Knuckles Mountain Range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Unnamed_waterfall_at_knuckles.jpg Wikimedia Commons — Unnamed waterfall at Knuckles]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Water_stream_on_hard_rock_bed.jpg Wikimedia Commons — Water stream on hard rock bed]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>qnh9hjkomhr6qq2uqylapnxcwcrswbo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බොබෙබිල</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196888</id>
    <revision>
      <id>801417</id>
      <parentid>800493</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T08:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801417</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35628" sha1="akpta4f1n3ggl1bqyyl3iw277zq9bkw" xml:space="preserve">{{Short description|මැදදුම්බර, මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයක්}}

{{Infobox settlement
| name = බොබෙබිල
| native_name = බොබෙබිල
| native_name_lang = si
| other_name = Bobabila
| settlement_type = ගම්මානය
| image =
| image_caption =
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2024
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
}}

'''බොබෙබිල''' (ඉංග්‍රීසි: '''Bobebila'''; ශ්‍රී ලංකා රජයේ ඇතැම් ලේඛනවල '''Bobabila''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් සහ ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

බොබෙබිල [[රංගල]] සහ [[මකුල්දෙණිය]] අතර කඳුකර භූදර්ශනයක පිහිටා ඇති අතර තේ වතු, ගෙවතු වගාව, කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය, ග්‍රාමීය මාර්ග, කඳුකර ජලධාරා සහ [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] ආශ්‍රිත පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන දත්ත අනුව බොබෙබිල '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 781''' ලෙස මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය යටතේ හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Administrative Division Codes]&lt;/ref&gt;

රජයේ ඇතැම් ගැසට් සහ ප්‍රාදේශීය පාලන ලේඛනවල '''Bobabila''' යන අක්ෂර වින්‍යාසය භාවිත වන අතර වර්තමාන ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක භාවිතයේ '''Bobebila''' යන නාමය බහුලව දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;MedaDumbara&quot;&gt;[https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RangalaHouse&quot;&gt;[https://rangalahouse.com/ Rangala House — Bobebila, Makuldeniya]&lt;/ref&gt;

== නාමය සහ පරිපාලන තත්ත්වය ==

'''බොබෙබිල''' යනු වර්තමාන ප්‍රාදේශීය, ලිපින සහ සංචාරක භාවිතයේ බහුලව භාවිත වන නාමයයි. ශ්‍රී ලංකා රජයේ ඇතැම් ලේඛනවල මෙම ප්‍රදේශය '''Bobabila''' ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MedaDumbara&quot; /&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන කේත දත්ත අනුව,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අයිතමය
! තොරතුර
|-
| රට
| [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|-
| පළාත
| [[මධ්‍යම පළාත]]
|-
| දිස්ත්‍රික්කය
| [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
|-
| ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| [[මැදදුම්බර]]
|-
| ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංකය
| 781
|-
| ප්‍රාදේශීය පාලන ආයතනය
| මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාව
|}

&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot; /&gt;

== පිහිටීම ==

බොබෙබිල රංගල හා මකුල්දෙණිය අතර කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත.

බොබෙබිලට ආසන්න හෝ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* රංගල අලුත්වත්ත
* ඩක්වාරිය
* බර්න්සයිඩ්
* ෆර්න්ඩේල්
* ගෝනවල
* [[කොටගඟ]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[තංගප්පුව]]
* තවලන්තැන්න
* ගූමේරා

ඇතුළත් වේ.

සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ පරිපාලන දත්තවල බොබෙබිල GN Division 781 සහ මකුල්දෙණිය GN Division 782 යන දෙකම මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් බව දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division දත්ත]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය සහ නිවාස ==

බොබෙබිල 2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේදී වෙනම ග්‍රාම නිලධාරී වසමක් ලෙස පවතී. 2024 සංගණන නිවාස දත්ත අනුව බොබෙබිල සඳහා නිවාස ඒකක 206ක් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSHousing2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව]&lt;/ref&gt;

2012 මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන දත්ත අනුව බොබෙබිලේ ජනගහනය 773ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලස් — 2012]&lt;/ref&gt;

2024 සඳහා නිශ්චිත ජනගහන අගය නිල වශයෙන් සෘජුව තහවුරු කළ පසු එය ජනගහන කොටසට එක් කළ හැක.

== මාර්ග සහ ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාව ==

බොබෙබිලේ ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය මාර්ග සම්බන්ධතාව '''Rangala Road''' සමඟ පවතී.

මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභාවේ ගැසට් ලේඛනයේ Bobabila යටතේ Rangala Road හි මාර්ග කොටස් සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;MedaDumbara&quot; /&gt;

බොබෙබිලේ සිට රංගල, මකුල්දෙණිය, උඩිස්පත්තුව සහ අනෙකුත් අවට ගම්මාන වෙත ග්‍රාමීය මාර්ග මගින් ගමන් කළ හැක.

මෙම මාර්ග ජාලය තේ වතු, ගෙවතු, ගම්මාන සහ රංගල–ක්නක්කල්ස් සංචාරක ප්‍රදේශ වෙත ප්‍රවේශය සපයයි.

== පොදු බස් ප්‍රවාහනය ==

බොබෙබිලට සම්බන්ධ පොදු බස් ගමනාගමනය රංගල, මකුල්දෙණිය, උඩිස්පත්තුව සහ මැදදුම්බර ප්‍රදේශ හරහා ක්‍රියාත්මක වන මාර්ග පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන බස් මාර්ග ලැයිස්තුවේ [[මහනුවර]] සහ රංගල අතර,

* '''617/1 — Kandy – Rangala'''
* '''617/4 — Theldeniya – Rangala'''
* '''0617/10/1 — Theldeniya – Rangala'''

යන බස් මාර්ග ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot;&gt;[https://www.tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php Central Province Transport Services Authority — Bus Routes]&lt;/ref&gt;

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ දත්ත අනුව 617/1 මාර්ගය Kandy සිට Rangala දක්වා ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 41.4ක් වන අතර 617/4 මාර්ගය Theldeniya සිට Rangala දක්වා ආසන්න වශයෙන් කිලෝමීටර් 16.9ක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot; /&gt;

ශ්‍රී ලංකා ගමනාගමන මණ්ඩලයේ ටෙල්දෙණිය ඩිපෝව සම්බන්ධ මාර්ග ලැයිස්තුවේද,

* '''617''' — Kandy – Thangappuwa
* '''617/1''' — Kandy – Rangala
* '''617/2''' — Teldeniya – Thangappuwa
* '''617/4''' — Teldeniya – Rangala
* '''618/6''' — Teldeniya – Udispattuwa

යන මාර්ග සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SLTBRoutes&quot;&gt;[https://sltbbus.blogspot.com/p/td-teldeniya-depot-routes.html ශ්‍රී ලංගම — ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ බස් මාර්ග]&lt;/ref&gt;

මෙම නිල මාර්ග ලැයිස්තුවල බොබෙබිල වෙනම අවසන් බස් ගමනාන්තයක් ලෙස සඳහන් නොවන බැවින් '''බොබෙබිලේම බස් නැවතුම් සේවාවක් පවතින බව නිශ්චිතව ප්‍රකාශ නොකළ යුතුය'''. ප්‍රායෝගිකව බොබෙබිල වෙත පැමිණීමේදී රංගල, මකුල්දෙණිය හෝ උඩිස්පත්තුව හරහා ප්‍රාදේශීය මාර්ග සම්බන්ධතා භාවිත කළ හැක.

== මහනුවර සිට බස් මගින් පැමිණීම ==

මහනුවර සිට බොබෙබිල කලාපයට පොදු ප්‍රවාහනයෙන් පැමිණෙන සංචාරකයෙකුට රංගල හෝ මකුල්දෙණිය ප්‍රවේශය භාවිත කිරීම ප්‍රායෝගික මාර්ගයකි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ දත්ත අනුව '''617/1 Kandy–Rangala''' මාර්ගය මහනුවර සහ රංගල අතර සෘජු බස් සම්බන්ධතාවක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot; /&gt;

SLTB ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ මාර්ග තොරතුරු අනුව Kandy–Rangala සේවාවක් මගින් Rangala, Elagolla, Makuldeniya සහ Udispattuwa හරහා Theldeniya වෙත ගමන් කරන මාර්ගයක් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;SLTBRangala&quot;&gt;[https://www.flickr.com/photos/binodrajapaksa/54070341817 SLTB Teldeniya Depot — Rangala service route documentation]&lt;/ref&gt;

එබැවින් බොබෙබිලට පැමිණීම සඳහා මහනුවර සිට රංගල දෙසට යන බස් මාර්ගයක් භාවිත කර, බොබෙබිලට අදාළ අවසන් ප්‍රාදේශීය මාර්ග කොටස සඳහා පාගමනක් හෝ දේශීය ත්‍රිරෝද රථ/ප්‍රවාහන සේවාවක් අවශ්‍ය විය හැක.

බස් වේලාවන් දින, ධාවන සේවා සහ ඩිපෝ වෙනස්කම් අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමන් කිරීමට පෙර නිල බස් වේලාව පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.&lt;ref&gt;[https://ntc.gov.lk/times/ ජාතික ගමනාගමන කොමිෂන් සභාව — Bus Time Table]&lt;/ref&gt;

== ටෙල්දෙණිය සිට බස් මගින් පැමිණීම ==

ටෙල්දෙණිය බොබෙබිල හා රංගල ප්‍රදේශයට සම්බන්ධ ප්‍රධාන ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයකි.

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ '''617/4 — Theldeniya–Rangala''' සහ '''0617/10/1 — Theldeniya–Rangala''' යන මාර්ග පවතී.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot; /&gt;

SLTB ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ මාර්ග ලැයිස්තුවේද Theldeniya–Rangala සහ Theldeniya–Udispattuwa යන මාර්ග පවතී.&lt;ref name=&quot;SLTBRoutes&quot; /&gt;

එම නිසා ටෙල්දෙණිය හරහා පැමිණීම බොබෙබිල, මකුල්දෙණිය සහ රංගල කලාපයට පොදු ප්‍රවාහනයෙන් ප්‍රවේශ වීමට වැදගත් විකල්පයකි.

== උඩිස්පත්තුව හරහා ප්‍රවේශය ==

[[උඩිස්පත්තුව]] බොබෙබිල සහ රංගල කලාපයේ ප්‍රධාන මාර්ග සම්බන්ධතාවයකි.

SLTB ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ මාර්ග ලැයිස්තුවේ '''618/6 — Teldeniya–Udispattuwa''' යන බස් මාර්ගය දක්වා ඇති අතර Kandy–Rangala සේවාව සම්බන්ධයෙන් Udispattuwa හරහා ගමන් කරන මාර්ගද වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;SLTBRoutes&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLTBRangala&quot;/&gt;

උඩිස්පත්තුවෙන් බොබෙබිලට පැමිණීමේදී ප්‍රාදේශීය Rangala Road සහ අනෙකුත් ග්‍රාමීය මාර්ග භාවිත කළ හැක.

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

බොබෙබිල [[රංගල]] අවට කඳුකර ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

රංගල සහ බොබෙබිල අතර මාර්ග, තේ වතු, ගෙවතු, නිවාස සහ කඳුකර භූදර්ශන සම්බන්ධතාවක් පවතී.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

රංගල ලිපියේ අවට ප්‍රදේශ ලැයිස්තුවේ බොබෙබිල සෘජු සබැඳියක් ලෙස දක්වා ඇති අතර මෙම ලිපියෙන් [[රංගල]] වෙත සම්බන්ධ වීමද සිදු කර ඇත.

== මකුල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකුල්දෙණිය]] බොබෙබිලට ආසන්න ප්‍රධාන ග්‍රාමීය ප්‍රදේශයකි.

සෞඛ්‍ය පරිපාලන දත්ත අනුව Bobebila GN Division 781 සහ Makuldeniya GN Division 782 යන දෙකම මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division Population Empanelment]&lt;/ref&gt;

බොබෙබිල–මකුල්දෙණිය කලාපයේ නිවාස, කුඩා ව්‍යාපාර, තේ වතු, ගෙවතු වගා සහ සංචාරක නවාතැන් පවතී.

== භූමි භාවිතය ==

බොබෙබිලේ භූමි භාවිතය ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය හා කඳුකර ස්වභාවයක් ගනී.

ප්‍රදේශයේ,

* නිවාස
* ගෙවතු
* කුඩා ගොවිබිම්
* තේ සහ වතු ආශ්‍රිත භූමි
* වනාන්තර සහ ගස් සහිත භූමි
* ග්‍රාමීය මාර්ග
* ඇළ දොළ සහ ජල පෝෂක
* කුඩා ව්‍යාපාර
* සංචාරක නවාතැන්

වැනි භූමි භාවිත දැකිය හැක.

== තේ සහ වැවිලි ==

බොබෙබිල රංගල–මකුල්දෙණිය කඳුකර තේ වැවිලි භූදර්ශනයේ කොටසකි.

ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාවේ රංගල ආශ්‍රිත වතු අතර Rangala, Cottaganga සහ Goomera වැනි වතු පවතී.&lt;ref&gt;[https://slspc.lk/contact/ ශ්‍රී ලංකා රාජ්‍ය වැවිලි සංස්ථාව]&lt;/ref&gt;

බොබෙබිලේ ග්‍රාමීය භූදර්ශනය තේ වතු හා ඒවාට සම්බන්ධ ගම්මාන ජීවිතය සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවක් දරයි.

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගෙවතු වගාව ==

බොබෙබිල හා අවට කඳුකර ප්‍රදේශවල ගෙවතු වගාව සහ කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය දක්නට ලැබේ.

පුළුල් ක්නක්කල්ස් කලාපය පිළිබඳ IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව උස්බිම් ගම්මානවල එළවළු වගාවත්, ගම්මිරිස්, එනසාල්, කරාබු නැටි, කෝපි සහ සාදික්කා වැනි කුළුබඩු වගාත් පවතී.&lt;ref&gt;[https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — A Guide to the Biodiversity of the Knuckles Conservation Forest]&lt;/ref&gt;

බොබෙබිලේ විශේෂිත වාණිජ බෝගයක වපසරිය පිළිබඳ නිශ්චිත සංඛ්‍යාලේඛන නොමැති බැවින් ඒවා ප්‍රදේශීය සාමාන්‍ය වගා පද්ධති ලෙස පමණක් සලකා දැක්විය යුතුය.

== ග්‍රාමීය ජන ජීවිතය ==

බොබෙබිලේ ජන ජීවිතය ගෙවතු වගාව, තේ වතු ආශ්‍රිත රැකියා, කුඩා පරිමාණ ගොවිතැන, කුඩා ව්‍යාපාර සහ ප්‍රජා ආගමික කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වේ.

බොබෙබිල රංගල සහ මකුල්දෙණිය අතර ඇති බැවින් මෙම ප්‍රදේශ දෙකේ මහජන සේවා හා ප්‍රවාහන ජාලය සමඟද සම්බන්ධ වේ.

== ආගමික ස්ථාන ==

බොබෙබිලේ සහ අවට ප්‍රදේශයේ බෞද්ධ ආගමික ස්ථාන සහ ප්‍රජා මධ්‍යස්ථාන පවතී.

Rangala House විසින් ප්‍රකාශ කරන ලද සංචාරක තොරතුරු අනුව බොබෙබිලේ ගම්මාන විහාරස්ථානයක් ප්‍රදේශීය ආගමික හා ප්‍රජා ජීවිතයේ කොටසක් ලෙස හඳුන්වා ඇති අතර එය සංචාරක අත්දැකීමක් ලෙසද සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;BobebilaTourism&quot;&gt;[https://rangalahouse.com/things-to-do/ Rangala House — Things to Do]&lt;/ref&gt;

විහාරස්ථානයේ නිල නාමය හා ඉතිහාසය පිළිබඳ ස්වාධීන මූලාශ්‍ර ලැබුණු පසු මෙම කොටස තවදුරටත් පුළුල් කළ හැක.

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

බොබෙබිල රංගල සහ ක්නක්කල්ස් සංචාරක භූදර්ශනයට සම්බන්ධ කුඩා පරිමාණ ග්‍රාමීය සංචාරක ප්‍රදේශයකි.

Bobebila හි පිහිටි Rangala House තම සංචාරක තොරතුරුවල බොබෙබිල ගම්මානයේ පාගමන් සහ ප්‍රදේශීය අත්දැකීම් විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;RangalaHouse&quot; /&gt;

Rangala House විසින් විස්තර කරන ලද ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* බොබෙබිල ගම්මාන පාගමන්
* ප්‍රාදේශීය විහාරස්ථානයක් නැරඹීම
* සාම්ප්‍රදායික අත්යන්ත්‍ර රෙදි නිෂ්පාදනය නැරඹීම
* ප්‍රාදේශීය පාසලක් නැරඹීම
* තේ කර්මාන්තශාලා සංචාර
* කඳුකර පාගමන්
* ක්නක්කල්ස් trekking

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;BobebilaTourism&quot; /&gt;

මෙම ක්‍රියාකාරකම් එක් ප්‍රාදේශීය සංචාරක ආයතනයක් විසින් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන හෝ සංවිධානය කරනු ලබන අත්දැකීම් ලෙස සඳහන් කළ යුතු අතර, ඒවා බොබෙබිලේ සියලු සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් ලෙස නොසැලකිය යුතුය.

== ග්‍රාමීය සංචාරක අත්දැකීම් ==

බොබෙබිලේ කඳුකර ගම්මාන පරිසරය, ගෙවතු, තේ වතු, ග්‍රාමීය මාර්ග සහ ප්‍රදේශීය සංස්කෘතික අත්දැකීම් සංචාරක වටිනාකමක් ඇති පරිසරයක් නිර්මාණය කරයි.

Rangala House විසින් බොබෙබිලේ ගමන් කිරීම, විහාරස්ථානයක් නැරඹීම, අත්යන්ත්‍ර කර්මාන්තයක් නැරඹීම සහ ප්‍රාදේශීය පාසල් සංචාර වැනි ක්‍රියාකාරකම් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;BobebilaTourism&quot; /&gt;

== පාගමන් සහ එළිමහන් ක්‍රියාකාරකම් ==

බොබෙබිල සහ අවට රංගල කලාපයේ,

* ග්‍රාමීය පාගමන්
* තේ වතු හරහා ඇවිදීම
* කඳුකර ඡායාරූපකරණය
* කුරුලු නිරීක්ෂණය
* දේශීය සංස්කෘතික ස්ථාන නැරඹීම
* තේ කර්මාන්තශාලා සංචාර
* ක්නක්කල්ස් කඳුකර trekking

වැනි ක්‍රියාකාරකම් කළ හැකි වේ.

ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට ඇතුළුවන දිගු පාගමන් සඳහා වර්තමාන වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු අවසර, ටිකට් සහ මාර්ග තත්ත්ව පරීක්ෂා කළ යුතුය.

== අවට සංචාරක ස්ථාන ==

බොබෙබිලට ආසන්න හෝ ප්‍රාදේශීය මාර්ග මගින් සම්බන්ධ වන සංචාරක ස්ථාන අතර,

* [[රංගල]]
* රංගල ස්වභාවික ජල තටාකය
* [[මකුල්දෙණිය]]
* රංගල Viewpoint
* රංගල තේ කර්මාන්තශාලාව
* Rangala State Plantation
* Cottaganga State Plantation
* Goomera State Plantation
* [[හීල්ඔය]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* කොටගඟ දිය ඇලි
* පෙරුමාල් වැටුණු ඇල්ල
* රන් ඇල්ල
* කලුදිය පොකුණ
* [[Corbett's Gap]]
* අට්ටාලවෙට්ටුව
* [[මීමුරේ]]
* [[Dothalugala]]
* [[Mini World's End]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]

ඇතුළත් වේ.

මෙම සියලු ස්ථාන බොබෙබිල තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර, ඒවා බොබෙබිල–රංගල ප්‍රවේශ කලාපයෙන් සම්බන්ධ වන පුළුල් ක්නක්කල්ස් සංචාරක ජාලයේ ස්ථාන වේ.

== ක්නක්කල්ස් සමඟ සම්බන්ධතාව ==

බොබෙබිල රංගල හරහා [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සහ [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] සමඟ සම්බන්ධ වන කඳුකර පරිසර කලාපයකි.

ක්නක්කල්ස් කලාපය [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]] නමැති UNESCO ලෝක උරුම දේපළේ කොටසකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

IUCN මාර්ගෝපදේශය අනුව මෙම කලාපයේ ගම්මාන, කෘෂිකාර්මික භූමි, වතු, වනාන්තර සහ ජල පෝෂක පද්ධති අතර සමීප සම්බන්ධතාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;[https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — A Guide to the Biodiversity of the Knuckles Conservation Forest]&lt;/ref&gt;

== පරිසරය සහ සංරක්ෂණය ==

බොබෙබිලේ සංවර්ධනය සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් රංගල හා ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පාරිසරික සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ක්නක්කල්ස් කඳුකරය ජල පෝෂක, වනාන්තර, ජෛව විවිධත්වය සහ පහළ ප්‍රදේශවල ජල සම්පත් සඳහා වැදගත්ය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

බොබෙබිලේ සහ අවට සංචාරක සංවර්ධනයේදී ජලධාරා, ගෙවතු, වනාන්තර සහ ග්‍රාමීය පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම වැදගත් වේ.

== ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වය ==

බොබෙබිල අවට කඳුකර භූදර්ශනය පුළුල් ක්නක්කල්ස් පරිසර පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ බැවින් එම ප්‍රදේශයේ ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වය ක්නක්කල්ස් පද්ධතියේ පුළුල් ජෛව විවිධත්වය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පක්ෂි, ක්ෂීරපායි, උරග, උභයජීවී හා වෘක්ෂලතා විවිධත්වය ඉහළ මට්ටමක පවතින අතර ආවේණික විශේෂ ගණනාවක් වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot; /&gt;

බොබෙබිලටම විශේෂ වූ විශේෂ වාර්තා මෙහි එක් කළ යුත්තේ විශ්වාසදායක ප්‍රාදේශීය හෝ විද්‍යාත්මක මූලාශ්‍ර මගින් තහවුරු කළ පසුවය.

== අධ්‍යාපනය ==

බොබෙබිලේ අධ්‍යාපන පහසුකම් රංගල–මකුල්දෙණිය ප්‍රදේශයේ පුළුල් පාසල් ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල ප්‍රදේශයේ දෙමළ මාධ්‍ය පාසල් ගණනාවක් ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ ලේඛනවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/07/School_List.pdf ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — පාසල් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Rangala House තම ප්‍රදේශීය සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර ප්‍රාදේශීය පාසලක් නැරඹීමද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;BobebilaTourism&quot; /&gt;

බොබෙබිලට අයත් නිශ්චිත පාසලක් සඳහන් කිරීමට පෙර එහි නිල නාමය සහ ස්ථානය වෙනම තහවුරු කළ යුතුය.

== මහජන සේවා ==

බොබෙබිල මකුල්දෙණිය හා රංගල මහජන සේවා ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division දත්ත අනුව Bobebila GN Division 781 මකුල්දෙණිය සෞඛ්‍ය පරිපාලන ප්‍රදේශය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division දත්ත]&lt;/ref&gt;

රංගල පොලිස් ස්ථානය, රංගල උප තැපැල් කාර්යාලය සහ PMCU Rangala Makuldeniya වැනි සේවා බොබෙබිලට ආසන්න පුළුල් ප්‍රදේශයේ මහජන සේවා ජාලයට අයත් වේ.

== ගැලරිය ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;240&quot;&gt;
&lt;!--
Wikimedia Commons ඡායාරූප මෙහි එක් කරන්න:
--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[මධ්‍යම පළාත]]
* [[මීමුරේ]]
* [[තේ]]
* [[ජෛව විවිධත්වය]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Bobebila|Bobebila — English Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [https://rangalahouse.com/ Rangala House — Bobebila, Makuldeniya]
* [https://rangalahouse.com/things-to-do/ Rangala House — Things to Do]
* [https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Administrative Division Codes]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf ජන හා නිවාස සංගණනය 2024 — නිවාස දත්ත]
* [https://www.documents.gov.lk/view/gazettes/2024/11/2024-11-22%28IV-B%29E.pdf මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය සභා ගැසට් ලේඛනය] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division දත්ත]
* [https://www.tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — බස් මාර්ග]
* [https://sltbbus.blogspot.com/p/td-teldeniya-depot-routes.html ශ්‍රී ලංගම — ටෙල්දෙණිය ඩිපෝ බස් මාර්ග]
* [https://ntc.gov.lk/times/ ජාතික ගමනාගමන කොමිෂන් සභාව — බස් කාලසටහන්]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම කඳුකරය]
* [https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/2003-012-En.pdf IUCN — ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයේ ජෛව විවිධත්ව මාර්ගෝපදේශය]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>akpta4f1n3ggl1bqyyl3iw277zq9bkw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>තංගප්පුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196891</id>
    <revision>
      <id>801410</id>
      <parentid>800499</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T05:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801410</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51958" sha1="ekd2z3s4tleqcho4745dqzlrd8rqm41" xml:space="preserve">{{Short description|මැදදුම්බර, මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ දුම්බර කඳුකරයේ උස්බිම් ගම්මානයක්}}

{{Infobox settlement
| name = තංගප්පුව
| official_name = තංගප්පුව
| native_name = තංගප්පුව
| native_name_lang = si
| other_name = Thangappuwa; Tangappuwa
| type = ගම්මානය
| image = Knuckles mountain range - Sri Lanka.jpg
| caption = තංගප්පුව අවට දුම්බර කඳුකර භූදර්ශනය
| pushpin_map = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| coordinates = {{coord|7.359|N|80.8219|E|display=title,inline|region:LK_type:city}}
| subdivision_type = රට
| subdivision_name = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1 = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2 = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2 = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3 = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3 = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of = 2012
| population_footnotes = &lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසය]&lt;/ref&gt;
| population_total = 269
| elevation_m = 1513
| timezone = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව]]
| utc_offset = +5:30
}}

'''තංගප්පුව''' (ඉංග්‍රීසි: '''Thangappuwa''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් දුම්බර කඳුකරයේ උස්බිම් ගම්මානයකි.

තංගප්පුව [[රංගල]] හා [[තෙල්දෙණිය]] සමඟ මාර්ග හා බස් සේවා මගින් සම්බන්ධ වන අතර [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] වෙත පිවිසෙන වැදගත් කඳුකර ප්‍රදේශයකි. ගම්මානය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් 1,513ක් පමණ උසක පිහිටා ඇති අතර දුම්බර කඳුකරයේ කඳු, වනාන්තර, තේ වතු, තෘණ භූමි, ඇළ දොළ සහ කඳුකර මාර්ගවලින් වටවී ඇත.&lt;ref name=&quot;Map&quot;&gt;[https://mapcarta.com/36319450 Thangappuwa — location and elevation data]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] වෙත ගමන් කරන පාගමන් හා ස්වභාවික මංපෙත් සඳහා එක් ප්‍රවේශ කලාපයක් වීම, [[Corbett's Gap]] හා [[අලුගල්ලෙන]] ප්‍රදේශ වෙත මාර්ග සම්බන්ධතාව, සහ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරයක් පැවතීම නිසාය.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;&gt;[https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුව — Knuckles trail ticket counters]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CPTrekking&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Central Province Tourism Department — Knuckles Range]&lt;/ref&gt;

== නාමය ==

මෙම ගම්මානය සිංහල භාවිතයේ '''තංගප්පුව''' ලෙස හැඳින්වේ.

ඉංග්‍රීසි මූලාශ්‍රවල '''Thangappuwa''' යන අක්ෂර වින්‍යාසය ප්‍රධාන වශයෙන් භාවිත වේ.

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

තංගප්පුව '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 793''' ලෙස [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන ඇට්ලසයෙහි මැදදුම්බර DS Division යටතේ Thangappuwa GN Division 793 ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division ලැයිස්තුවේද Thangappuwa GN Division 793, Medadumbara යටතේ දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — Population Empanelment by GN Division]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

2012 ජන හා නිවාස සංගණන දත්ත අනුව තංගප්පුව GN Division 793 හි ජනගහනය '''269'''ක් විය; එහි පිරිමි ජනගහනය 121ක් සහ කාන්තා ජනගහනය 148ක් විය.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

2024 සංගණන මට්ටමේ තංගප්පුව GN Division සඳහා housing data වෙන වෙනම ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර එහි වාසස්ථාන ඒකක 51ක් වාර්තා වේ.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf Department of Census and Statistics — Census 2024 GN Housing Data]&lt;/ref&gt;

ජනගහන සංඛ්‍යා මෙහි GN Division 793 සඳහා වන බැවින් ඒවා තංගප්පුව යන නාමයෙන් හඳුන්වන පුළුල් සංචාරක හා භූගෝලීය ප්‍රදේශයේ සමස්ත ජනගහනය ලෙස නොසැලකිය යුතුය.

== පිහිටීම සහ භූගෝලය ==

තංගප්පුව මැදදුම්බර කඳුකරයේ ඉහළ උසක පිහිටි ගම්මානයකි.

භූගෝලීය දත්ත අනුව එය ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.359° N''' සහ දේශාංශ '''80.8219° E''' හි පිහිටා ඇති අතර මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් '''1,513'''ක් පමණ උසක පවතී.&lt;ref name=&quot;Map&quot;/&gt;

තංගප්පුව අවට භූදර්ශනයට,

* කඳු
* මීදුම් සහිත කඳුකර වනාන්තර
* තෘණ භූමි
* තේ වතු
* ගෙවතු සහ කුඩා වගාබිම්
* ඇළ දොළ
* දිය ඇලි
* කඳුකර මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

තංගප්පුවට ආසන්න හෝ මාර්ග මගින් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[කොටගඟ]]
* බර්න්සයිඩ්
* ෆර්න්ඩේල්
* ලූල්වත්ත
* ගොමරයා
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[මීමුරේ]]
* [[Corbett's Gap]]
* [[Dothalugala]]

ඇතුළත් වේ.

Map-based geographic data අනුව [[රංගල]] තංගප්පුවට කිලෝමීටර් 3.5ක් පමණ බටහිරින් පිහිටා ඇති අතර මකුල්දෙණිය කිලෝමීටර් 6ක් පමණ නිරිත දෙසින් පිහිටයි.&lt;ref name=&quot;Map&quot;/&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

'''[[රංගල]] තංගප්පුවට ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය හා සංචාරක ප්‍රවේශ මධ්‍යස්ථානයකි.'''

රංගල සිට තංගප්පුව දෙසට මාර්ගය කඳුකර තේ වතු, ගම්මාන සහ දුම්බර කඳුකර භූදර්ශනය හරහා ඉහළට ගමන් කරයි.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය වර්තමානයේ '''617/2 — Kandy–Thangappuwa''' සහ '''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa''' යන සේවා ලැයිස්තුගත කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;&gt;[https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php Central Province Transport Services Authority — Bus Routes]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුවේ සිට රංගලට පහළට පැමිණීමෙන් Rangala Tea Factory, Rangala Viewpoint, Rangala Natural Pool සහ Heeloya වැනි අවට සංචාරක ප්‍රදේශ වෙතද සම්බන්ධ විය හැක.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තෙල්දෙණිය]] තංගප්පුව සඳහා වැදගත් පහළ ප්‍රවාහන හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

CPTSA අනුව,

'''617/1 — Theldeniya (Karaliyadda)–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් 22.4ක් පමණ වන අතර ගමන් කාලය පැය 1 විනාඩි 30ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් තංගප්පුව වෙත ගමන් කිරීමේදී රංගල සහ අවට කඳුකර ගම්මාන හරහා ඉහළ ප්‍රදේශයට පැමිණේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තෙල්දෙණිය]]'''

== මහනුවර සමඟ සම්බන්ධතාව ==

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

'''617/2 — Kandy–Thangappuwa'''

යන මාර්ගය කිලෝමීටර් '''51'''ක් පමණ සහ ගමන් කාලය පැය '''2 විනාඩි 30'''ක් පමණ ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

මෙම මාර්ගය මහනුවර සිට තංගප්පුව දක්වා සෘජු ප්‍රාදේශීය බස් සම්බන්ධතාවක් සපයයි.

බස් කාලසටහන් කාලය හා ධාවන සේවා අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමනට පෙර වර්තමාන CPTSA කාලසටහන පරීක්ෂා කිරීම සුදුසුය.

== මාර්ග පද්ධතිය ==

තංගප්පුවේ මාර්ග පද්ධතිය දුම්බර කඳුකරයේ පහළ ගම්මාන සහ ඉහළ සංරක්ෂිත වනාන්තර කලාපය අතර සම්බන්ධතාවක් සපයයි.

ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය මාර්ග සම්බන්ධතාවය,

'''තෙල්දෙණිය → රංගල → තංගප්පුව'''

ලෙස දැක්විය හැකි අතර, තංගප්පුවෙන් තවදුරටත්,

'''තංගප්පුව → Corbett's Gap → අට්ටාලවෙට්ටුව'''

දෙසට කඳුකර මාර්ගය දිවෙයි.

රජයේ මාර්ග සංවර්ධන ලේඛනයක '''Rangala–Thangappuwa to Corbett's Gap''' මාර්ගය කිලෝමීටර් 11.5ක් ලෙස ව්‍යාපෘති ලැයිස්තුවක දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ministry of Health / Government infrastructure programme — Rangala–Thangappuwa to Corbett's Gap road |url=https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250316062305/https://mohsl.gov.lk/downloads/1649064612.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-03-16}}&lt;/ref&gt;

== අට්ටාලවෙට්ටුව සහ Corbett's Gap ==

[[Corbett's Gap]] හෙවත් '''අට්ටාලවෙට්ටුව''' තංගප්පුවේ සිට ඉහළ දුම්බර කඳුකරය දෙසට ගමන් කරන ප්‍රධාන භූගෝලීය ස්ථානයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Corbett's Gap සම්බන්ධ පාගමනක් දුම්බර කඳුකරයේ අතහැර දමා ඇති jeep track එකක් ඔස්සේ යන බවත් එය [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] හරහා ගමන් කරන බවත් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Central Province Tourism Department — Hiking and Trekking]&lt;/ref&gt;

Corbett's Gap ශ්‍රී ලංකාවේ උසස් කඳුකර මාර්ග අතර වැදගත් කඳුකර ගමන් මාර්ගයක් වන අතර එහි සිට දුම්බර කඳුකරයේ පරිදර්ශන දර්ශන ලැබේ.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;/&gt;

== අලුගල්ලෙන වෙත මාර්ගය ==

තංගප්පුව [[අලුගල්ලෙන]] ගල් ලෙන/කඳුකර ප්‍රදේශයට ගමන් කරන පාගමන් මාර්ගයක ආරම්භක ප්‍රදේශයක් ලෙස භාවිත වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව [[Corbett's Gap]] සිට '''Thangappuwa හරහා Augallena Cave''' වෙත පාගමන් මාර්ගයක් ප්‍රධාන Knuckles trekking route එකක් ලෙස දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Central Province Tourism Department — Knuckles Range]&lt;/ref&gt;

මෙම මාර්ගය කඳුකර වනාන්තර, තෘණ භූමි සහ මීදුම් සහිත උස්බිම් පරිසර හරහා ගමන් කරයි.

== Knuckles කඳුකර පාගමන් ==

තංගප්පුව ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ ප්‍රධාන hiking access areas අතරින් එකකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවේ Knuckles මාර්ග ලැයිස්තුවේ,

* Corbett's Gap සිට Nitro Caves
* Corbett's Gap සිට Thangappuwa හරහා Augallena Cave
* Mini World's End
* Dothalugala
* Meemure–Kalupahana

වැනි මාර්ග සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

තංගප්පුව මෙම මාර්ග පද්ධතියේ විශේෂයෙන් වැදගත් වන්නේ ඉහළ කඳුකර වනාන්තරයට ප්‍රවේශ වන දකුණු/බටහිර පැත්තේ ගම්මානයක් වීම නිසාය.

== වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරය ==

තංගප්පුවේ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය|Knuckles Conservation Forest]] වෙත යන මාර්ගයට අදාළ '''වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරයක්''' පවතී.

ශ්‍රී ලංකා පාර්ලිමේන්තුවට ඉදිරිපත් කරන ලද වන සංරක්ෂණ හා trail maintenance සම්බන්ධ වාර්තාවක Knuckles කලාපයේ නඩත්තු කටයුතු සිදු කළ ticket counters නවයකින් එකක් ලෙස '''Thangappuwa Ticket Counter''' දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt;

මෙය සංචාරකයන් සහ කඳුකර පාගමන්කරුවන් සඳහා වැදගත් ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

ප්‍රවේශ ගාස්තු, බලපත්‍ර, මාර්ග තත්ත්වය, guide අවශ්‍යතාව සහ කවුන්ටරයේ සේවා වේලාවන් කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ගමනට පෙර වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ වර්තමාන උපදෙස් තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

=== ටිකට් කවුන්ටරයේ සිතියම් පිහිටීම ===

Thangappuwa Entrance / Knuckles Ticket Counter සඳහා සිතියම් සේවාවල දක්වන ස්ථානය ගම්මානයේ සාමාන්‍ය ස්ථානයට වඩා පහළ/ආසන්න ප්‍රවේශ ස්ථානයකි.

මෙම ලිපියේ ප්‍රධාන coordinates තංගප්පුව ගම්මානය සඳහා වන අතර ticket counter සඳහා වෙනම coordinate එකක් field GPS මගින් තහවුරු කළ පසු එක් කළ හැක.

== පරිසර හා සංරක්ෂණ තත්ත්වය ==

තංගප්පුවේ ඉහළ ප්‍රදේශ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ වේ.

UNESCO හි '''Central Highlands of Sri Lanka''' ලෝක උරුම දේපළෙහි සංරචක තුනෙන් එකක් ලෙස Knuckles Conservation Forest හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

UNESCO අනුව Knuckles Conservation Forest හි සීමාව තුළ ඇති කඳුකර වනාන්තරවල ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් හා ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික විශේෂ රාශියක් පවතී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== ශාක හා සත්ත්ව විවිධත්වය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ,

* වල් ඌරු
* මුවා
* දැවැන්ත ගස් ලේනා
* ගෝනා
* හනුමාන්/දම් පැහැති මුහුණු සහිත කොළ වඳුරා
* මුගටියා
* ඉත්තෑවා

වැනි ක්ෂීරපායින් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

ක්නක්කල්ස් කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි සංඛ්‍යාවක් වාර්තා වී ඇති අතර එයින් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂි විශේෂ ද ගණනාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව තවදුරටත් ක්නක්කල්ස් වනාන්තරයේ ශාක විශේෂවල සැලකිය යුතු කොටසක් ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== වනාන්තර වර්ග ==

තංගප්පුව අවට ඉහළ කඳුකර පරිසරය තුළ විවිධ වනාන්තර හා තෘණ භූමි පද්ධති හමුවේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව ක්නක්කල්ස් කලාපයේ,

* පහතරට සදාහරිත වනාන්තර
* උපකඳුකර වනාන්තර
* කඳුකර වනාන්තර
* වියළි හා තෙත් පතන
* සවානා වැනි තෘණ භූමි

වැනි පරිසර පද්ධති හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== දේශගුණය ==

මීටර් 1,500ක් පමණ උසක පිහිටීම නිසා තංගප්පුව වඩාත් සිසිල් කඳුකර දේශගුණයක් සහිත ප්‍රදේශයකි.

මීදුම, වැසි, සුළං සහ කෙටි කාලීන කාලගුණ වෙනස්වීම් කඳුකර ප්‍රදේශයේ සාමාන්‍ය ලක්ෂණ වේ.

පවතින මාර්ග හා පාගමන් තත්ත්වය කාලගුණය මත සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය හැක.

== තේ සහ පැරණි වතු භූදර්ශනය ==

තංගප්පුව පහළ රංගල–මකුල්දෙණිය ප්‍රදේශයේ තේ වතු භූදර්ශනයට සම්බන්ධ වේ.

රංගල, Cottaganga සහ Goomera වැනි තේ වතු තංගප්පුව දෙසට යන මාර්ගයේ පහළ කඳුකර භූමිවල දක්නට ලැබේ.

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගය ඉතිහාසයේ තේ ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත කළ මාර්ගයක් වූ බව 2026 වාර්තාවක සඳහන් වේ. එම මාර්ගය පසුව වසර ගණනාවක් ප්‍රධාන වාහන ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත නොවූ බවද එම වාර්තාවේ Forest Department නිලධාරියෙකුගේ ප්‍රකාශයකට අනුව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;&gt;[https://www.dailymirror.lk/news-features/PROPOSED-ROAD-TO-PROMOTE-TOURISM-THREATENS-PROTECTED-KNUCKLES-FOREST/131-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap road]&lt;/ref&gt;

== පැරණි Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගය ==

Thangappuwa සිට Corbett's Gap දක්වා මාර්ගය දුම්බර කඳුකරයේ ඓතිහාසික කඳුකර මාර්ගයකි.

2026 ජනවාරි මාසයේ පළ වූ Daily Mirror වාර්තාවක් අනුව, මෙම මාර්ගය බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ තේ දළු ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත වූ අතර පසුව දිගු කාලයක් වාහන ප්‍රවාහනයට අඩුවෙන් භාවිත විය.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

2000දී ක්නක්කල්ස් කලාපය Conservation Forest ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමත්, 2007දී පාරිසරික ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස නම් කිරීමත්, 2010දී UNESCO ලෝක උරුමයක් ලෙස පිළිගැනීමත් සමඟ මෙම මාර්ගය ආරක්ෂිත පරිසරයක් හරහා ගමන් කරන ප්‍රදේශයක් බවට පත්ව ඇත.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

== 2025–2026 මාර්ග තත්ත්වය ==

2026 ජනවාරි 2 දින Daily Mirror වාර්තාවකට අනුව Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගයේ වනාන්තර කොටසක භූස්ථලන සහ අනෙකුත් හානි ස්ථාන ගණනාවක් වාර්තා වී තිබුණි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

එම වාර්තාවේ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අදාළ නිලධාරීන් පවසා ඇත්තේ Knuckles Conservation Forest තුළ මාර්ග සංවර්ධනය කිරීමට අදාළ අනුමැතිය අවශ්‍ය බවත්, මාර්ගයේ සමහර කොටස් භූස්ථලන නිසා දැඩි ලෙස හානි වී ඇති බවත්ය.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

තවත් කොටසකින්, මාර්ගය සංචාරකයන් විසින් භාවිත කරන බවත්, Thangappuwa ticket counter සිට Corbett's Gap දක්වා ඇතැම් ස්ථානවල වනාන්තර දෙපාර්තමේන්තුව විසින් ජලය ගලායාම පාලනය සඳහා drainage channels සකස් කර ඇති බවත් එම වාර්තාවේ නිලධාරියෙකුගේ ප්‍රකාශයක් ලෙස දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

මෙම තොරතුරු 2026 ජනවාරි මාසයේ වාර්තා වූ තත්ත්වයට අදාළ වන බැවින්, වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය සඳහා නවතම නිල තොරතුරු පරීක්ෂා කළ යුතුය.

== සංචාරක කර්මාන්තය ==

තංගප්පුවේ සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් ස්වභාවික හා කඳුකර සංචාරක කටයුතු සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රධාන සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* කඳුකර පාගමන්
* පරිසර නිරීක්ෂණය
* කඳු දර්ශන නිරීක්ෂණය
* ඡායාරූපකරණය
* පක්ෂි නිරීක්ෂණය
* දිය ඇලි සහ ඇළ දොළ නැරඹීම
* camping
* ගම්මාන සංචාර
* tea-country landscape සංචාර

ඇතුළත් වේ.

== සංචාරකයන්ට වැදගත් ප්‍රධාන ස්ථාන ==

තංගප්පුව හා අවට ප්‍රදේශයේ සංචාරක වශයෙන් වැදගත් ස්ථාන අතර,

* Thangappuwa Forest Department Ticket Counter
* Thangappuwa old bridge
* [[Corbett's Gap]]
* [[අට්ටාලවෙට්ටුව]]
* [[අලුගල්ලෙන]]
* Nitro Caves
* Knuckles mountain trails
* Thangappuwa mountain viewpoints
* Thangappuwa Plains
* [[කොටගඟ]]
* Kotaganga Falls
* [[රංගල]]
* Rangala Natural Pool
* Heeloya
* Dothalugala
* [[මීමුරේ]]

ඇතුළත් වේ.

මෙම සියලු ස්ථාන තංගප්පුව GN Division 793 තුළම පිහිටා ඇති බව අදහස් නොකරන අතර තංගප්පුව පුළුල් දුම්බර–ක්නක්කල්ස් සංචාරක භූදර්ශනයේ ප්‍රවේශ ගම්මානයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

== මාර්ගගත සිතියම්වල පෙනෙන සංචාරක ස්ථාන ==

තංගප්පුව අවට නවීන සිතියම් සේවාවල,

* Knuckles Ticket Counter
* Thangappuwa Nature Bath
* Thangappuwa Old Bridge
* Thangappuwa Plains
* Knuckles Mountain Range Viewpoint
* Fern-dale Falls
* Rangala Tea Factory
* Rangala Viewpoint
* Knuckles Base Camp

වැනි ස්ථාන හඳුනාගෙන ඇත.

මෙවැනි ව්‍යාපාරික හෝ සිතියම් ලේබල්වල නාම හා තත්ත්ව කාලය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් ඒවා Wikipedia හි නිල භූගෝලීය නාම ලෙස භාවිත කිරීමට පෙර වෙනම මූලාශ්‍රයකින් තහවුරු කළ යුතුය.

== වනාන්තර ප්‍රවේශය සහ අවසර ==

තංගප්පුවෙන් ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරයට යන සංචාරකයන් සඳහා වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු නීති හා ප්‍රවේශ ක්‍රියාමාර්ග අදාළ වේ.

Forest Department ticket counter එක තංගප්පුවේ පවතින බව නිල trail-maintenance වාර්තාවක තහවුරු කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Parliament&quot;/&gt;

පාගමනකට පෙර,

* ප්‍රවේශ අවසරය
* ප්‍රවේශ පත්‍ර
* guide අවශ්‍යතාව
* වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය
* කාලගුණය
* වනාන්තර නීති

පරීක්ෂා කිරීම වැදගත්ය.

ප්‍රවේශ පත්‍ර කවුන්ටරය පවතින බව පමණින් ඕනෑම මාර්ගයකට හෝ වනාන්තර කොටසකට ඕනෑම වේලාවක ප්‍රවේශ විය හැකි බව අදහස් නොවේ.

== පාගමන් සහ මංපෙත් ==

=== Corbett's Gap සිට Nitro Caves ===

Central Province Tourism Department අනුව Corbett's Gap සිට Nitro Caves වෙත පාගමනක් ක්නක්කල්ස් කඳුකරයේ ප්‍රධාන trekking route එකකි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Corbett's Gap–Thangappuwa–Augallena ===

Corbett's Gap සිට Thangappuwa හරහා Augallena Cave වෙත යන මාර්ගය කඳුකර වනාන්තරය හරහා දිවෙන ස්වාභාවික මංපෙතකි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Thangappuwa සිට Knuckles උස්බිම් ===

Thangappuwa සිට Knuckles කඳු මුදුන් හා surrounding trails වෙත ගමන් කරන මංපෙත් ඇත.

කඳුකර පාගමන් සඳහා මීදුම, වැසි, ජලධාරා සහ කඳු බෑවුම් හේතුවෙන් මාර්ග තත්ත්වය වේගයෙන් වෙනස් විය හැක.

=== Dothalugala ===

[[Dothalugala]] Knuckles කඳුවැටියේ වැදගත් කඳු මුදුනක් වන අතර එයට අදාළ පාගමන් මාර්ග Knuckles trail network එකට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

=== Meemure සහ Kalupahana ===

Central Province Tourism Department Knuckles hiking routes අතර [[මීමුරේ]] සිට Kalupahana දෙසට යන මාර්ගයක්ද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

තංගප්පුව මෙම පුළුල් trail network එකේ දකුණු/බටහිර ප්‍රවේශ කලාපයකි.

== ජෛව විවිධත්වය ==

තංගප්පුව අවට උස්බිම් පරිසරය [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] හා [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සම්බන්ධ බැවින් ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක් පවතී.

UNESCO අනුව Central Highlands of Sri Lanka ලෝක උරුම දේපළට අයත් Knuckles Conservation Forest යනු අතිශය වැදගත් කඳුකර වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන අතර ඉහළ endemism හා threatened species සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව Knuckles කලාපයේ පක්ෂි විශේෂ 200කට වැඩි ප්‍රමාණයක් සහ ශ්‍රී ලංකාවට ආවේණික පක්ෂීන් ගණනාවක් වාර්තා වේ.&lt;ref name=&quot;CPTKnuckles&quot;/&gt;

== දිය ඇලි සහ ජලධාරා ==

තංගප්පුව අවට දුම්බර කඳුකරයේ ජලධාරා සහ දිය ඇලි ගණනාවක් පවතී.

ප්‍රදේශයේ කඳුකර සංචාරක වටිනාකමට,

* Kotaganga දිය ඇල්ල
* Fern-dale Falls
* Thangappuwa අවට කුඩා දිය ඇලි
* Knuckles Falls ආශ්‍රිත ජලධාරා
* seasonal streams

වැනි ස්ථාන හා ජල පද්ධති සම්බන්ධ වේ.

විශේෂ දිය ඇලිවල නිල නාමය සහ නිශ්චිත පිහිටීම වෙනම තහවුරු කළ පසු මෙම ලිපියේ එක් එක් දිය ඇල්ලට වෙනම උපසිරැසියක් එක් කළ හැක.

== තේ සහ වැවිලි භූදර්ශනය ==

තංගප්පුවේ පහළ ප්‍රදේශය [[රංගල]] හා අවට තේ වතු භූදර්ශනය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල, Cottaganga සහ Goomera වැනි වතු තංගප්පුව වෙත පැමිණෙන ප්‍රධාන පහළ කඳුකර මාර්ගයට සම්බන්ධ වේ.

පැරණි Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගය තේ දළු ප්‍රවාහනය සඳහා භාවිත වූ බව 2026 වාර්තාවක සඳහන් වීම මෙම ප්‍රදේශයේ වැවිලි ඉතිහාසය සමඟ මාර්ග පද්ධතියේ පැවති සම්බන්ධතාව පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

== කෘෂිකර්මාන්තය සහ ගම්මාන ජීවිතය ==

තංගප්පුවේ ජන ජීවිතය කඳුකර කෘෂිකර්මාන්තය, ගෙවතු වගාව, වතු ආශ්‍රිත සේවා සහ කුඩා පරිමාණ ජීවනෝපායන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

උස්බිම් දේශගුණය නිසා සාමාන්‍ය පහත්බිම් ගොවිබිම්වලට වඩා වෙනස් බෝග හා ගෙවතු පද්ධති දක්නට ලැබේ.

අවට ප්‍රදේශවල cardamom සහ අනෙකුත් කුළුබඩු පැළෑටි දක්නට ලැබෙන බව Knuckles පරිසර සම්බන්ධ සංචාරක හා පර්යේෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/sites/default/files/2023-11/Final%20Report%20Knuckles%20Riversten%20EML%2015.08.2022%2001_compressed.pdf Central Province Tourism Department — Knuckles Tourism Carrying Capacity Assessment]&lt;/ref&gt;

== ආගමික ස්ථාන ==

තංගප්පුව සහ එයට ආසන්න රංගල කලාපයේ බෞද්ධ සහ හින්දු ආගමික ස්ථාන පවතී.

ප්‍රදේශයේ සිතියම් දත්තවල තංගප්පුව හා රංගල ආශ්‍රිතව හින්දු කෝවිල් හා බෞද්ධ ආගමික ස්ථාන පෙන්වා ඇත.

නිශ්චිත පන්සල් හා කෝවිල් ලැයිස්තුව ඒවායේ වර්තමාන නිල නාම, පිහිටීම සහ පරිපාලන තොරතුරු තහවුරු කළ පසු වෙනම කොටසකින් පුළුල් කළ හැක.

== අධ්‍යාපනය ==

තංගප්පුව GN Division 793 කුඩා කඳුකර ජනාවාසයක් වන බැවින් අධ්‍යාපන සේවා පුළුල් Medadumbara–Rangala අධ්‍යාපන ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ළඟම ඇති විශාල පාසල් සේවා මධ්‍යස්ථාන Rangala, Udispattuwa සහ Teldeniya කලාපවල පවතී.

තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන පද්ධතිය තුළ Medadumbara ප්‍රදේශයේ පාසල් විශාල සංඛ්‍යාවක් පවතී.&lt;ref&gt;[https://www.cptel.edu.lk/ Zonal Education Office — Teldeniya]&lt;/ref&gt;

තංගප්පුව GN Division තුළ නිශ්චිත පාසල් නාම ලැයිස්තුවක් එක් කිරීමට පෙර වර්තමාන පාසල් ලියාපදිංචි දත්ත වෙනම තහවුරු කිරීම සුදුසුය.

== සෞඛ්‍ය හා මහජන සේවා ==

තංගප්පුවේ සීමිත ගම්මාන මට්ටමේ සේවාවන්ට අමතරව සෞඛ්‍ය සහ අනෙකුත් මහජන සේවා සඳහා Rangala සහ Theldeniya වෙත ප්‍රවේශ වීම වැදගත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division ලේඛනවල Thangappuwa GN Division 793 සඳහා සම්බන්ධ සෞඛ්‍ය සේවා ප්‍රදේශ ලෙස Makuldeniya hospital service area දැක්වේ.&lt;ref&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — Population Empanelment by GN Division]&lt;/ref&gt;

== ගමනාගමනය ==

තංගප්පුව වෙත ප්‍රධාන පොදු ප්‍රවාහන ප්‍රවේශය [[තෙල්දෙණිය]] සහ [[රංගල]] හරහා ලැබේ.

CPTSA වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුව අනුව,

{| class=&quot;wikitable&quot;
! මාර්ග අංකය
! මාර්ගය
! දුර
! CPTSA ගමන් කාලය
|-
| 617/2
| Kandy – Thangappuwa
| 51 km
| පැය 2 විනාඩි 30
|-
| 617/1
| Theldeniya (Karaliyadda) – Thangappuwa
| 22.4 km
| පැය 1 විනාඩි 30
|}

&lt;ref name=&quot;CPTBus&quot;/&gt;

තෙල්දෙණියෙන් රංගල හරහා ගමන් කිරීම තංගප්පුව වෙත පැමිණෙන ප්‍රාදේශීය මාර්ගයේ ප්‍රධාන ප්‍රවේශයයි.

== සංචාරක නවාතැන් සහ ග්‍රාමීය සංචාරක ව්‍යාපාර ==

තංගප්පුව අවට ප්‍රදේශයේ small-scale accommodation, camping සහ nature-based tourism ව්‍යාපාර පවතී.

වර්තමාන සංචාරක ව්‍යාපාරවලින් සමහරක් nature walks, traditional food, nature baths සහ mountain experiences වැනි ක්‍රියාකාරකම් ප්‍රවර්ධනය කරයි.

මෙම නවාතැන් සහ ව්‍යාපාරවල නාම Wikipedia හි ප්‍රධාන ලිපියේ දැක්විය යුත්තේ ස්වාධීන සහ විශ්වසනීය මූලාශ්‍රවලින් නිශ්චිත වැදගත්කම තහවුරු කළ පසු පමණි.

== සංරක්ෂණ තත්ත්වය ==

තංගප්පුවේ ඉහළ ප්‍රදේශ ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය ආසන්න බැවින් සංරක්ෂණ නීති හා පාරිසරික සීමා වැදගත් වේ.

Daily Mirror වාර්තාව අනුව Knuckles Conservation Forest 2000දී Conservation Forest ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති අතර 2007දී එම ප්‍රදේශය පාරිසරික ආරක්ෂිත ප්‍රදේශයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

UNESCO විසින් 2010දී Central Highlands of Sri Lanka ලෝක උරුම දේපළට Knuckles Conservation Forest ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== UNESCO ලෝක උරුම සම්බන්ධතාව ==

[[Central Highlands of Sri Lanka]] UNESCO ලෝක උරුම දේපළ 2010දී ලෝක උරුම ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.

එහි සංරචක තුන වන්නේ,

# Peak Wilderness Protected Area
# Horton Plains National Park
# Knuckles Conservation Forest

යන ප්‍රදේශ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

UNESCO හි වර්තමාන දත්ත අනුව Knuckles Conservation Forest හි ලෝක උරුම දේපළ කොටස හෙක්ටයාර් 31,305ක් පමණ වේ.&lt;ref&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203/maps/ UNESCO — Central Highlands maps]&lt;/ref&gt;

== වර්තමාන මාර්ග තත්ත්වය සහ සංරක්ෂණ ගැටලු ==

තංගප්පුවෙන් Corbett's Gap දෙසට යන වනාන්තර මාර්ගයේ සංරක්ෂණය සහ ප්‍රවාහනය පිළිබඳ විවිධ අදහස් පවතී.

2026 ජනවාරි 2 දින Daily Mirror වාර්තාවකට අනුව Thangappuwa–Corbett's Gap මාර්ගයේ වනාන්තර කොටස භූස්ථලන සහ අනෙකුත් ස්වභාවික හානි හේතුවෙන් ස්ථාන ගණනාවකින් බලපෑමට ලක් වී තිබුණි.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

එම වාර්තාවේදී වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් protected forest තුළ මාර්ගය පුළුල් කිරීම හෝ සංවර්ධනය කිරීම සම්බන්ධයෙන් පාරිසරික හා නීතිමය සීමා පවතින බව පැහැදිලි කළ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;DailyMirror&quot;/&gt;

මෙම මාර්ගයේ වර්තමාන තත්ත්වය වැසි, භූස්ථලන, වනාන්තර නීති හා නිල අවසර මත වෙනස් විය හැකි බැවින් සංචාරයකට පෙර නවතම තොරතුරු තහවුරු කිරීම අවශ්‍ය වේ.

== ආරක්ෂාව ==

තංගප්පුවෙන් ඉහළ කඳුකරයට යන පාගමන්වලදී,

* මීදුම
* අධික වැසි
* තෙත් හා ලිස්සන පාගමන් මංපෙත්
* ජලධාරා
* කඳු බෑවුම්
* කූඩැල්ලන්
* ජංගම දුරකථන සම්බන්ධතා දුර්වල වීම
* හදිසි කාලගුණ වෙනස්වීම්

වැනි තත්ත්ව හමුවිය හැක.

Knuckles සංචාරක මූලාශ්‍ර පරිසරයට ගැළපෙන ඇඳුම්, ප්‍රමාණවත් ජලය සහ කූඩැල්ලන්ගෙන් ආරක්ෂාව සඳහා සූදානම් වීම අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;CPTCorbett&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ==

තංගප්පුවේ වැදගත්කම වර්තමාන සංචාරක කටයුතු වලට පමණක් සීමා නොවේ.

ප්‍රදේශය,

* පැරණි තේ ප්‍රවාහන මාර්ග
* දුම්බර කඳුකර ගම්මාන
* රංගල තේ වතු
* කඳුකර කෘෂිකර්මාන්තය
* වනාන්තර ප්‍රවේශ මාර්ග
* බෞද්ධ හා හින්දු ආගමික ස්ථාන
* ක්නක්කල්ස් පරිසර පද්ධතිය

සමඟ සම්බන්ධ වූ බහුස්ථරීය භූදර්ශනයකි.

තංගප්පුව–Corbett's Gap මාර්ගයේ ඉතිහාසය පැරණි වතු ආර්ථිකය හා නව සංරක්ෂණ ක්‍රම අතර පවතින සම්බන්ධය අවබෝධ කරගැනීමටද වැදගත් වේ.

== අවට සංචාරක ජාලය ==

තංගප්පුවෙන් හෝ තංගප්පුව හරහා සම්බන්ධ වන ප්‍රධාන සංචාරක ජාලය:

'''[[තෙල්දෙණිය]] → [[රංගල]] → තංගප්පුව → [[Corbett's Gap]] → ක්නක්කල්ස් කඳුකරය'''

වන අතර අනෙක් ශාඛා මාර්ග,

'''තංගප්පුව → [[අලුගල්ලෙන]]'''

'''තංගප්පුව → [[කොටගඟ]]'''

'''තංගප්පුව → [[මීමුරේ]] කලාපය'''

වැනි කඳුකර ප්‍රදේශවලට සම්බන්ධ වේ.

මෙම මාර්ග ජාලයේ ඇතැම් කොටස් protected forest තුළ ගමන් කරන බැවින් ඒවායේ වර්තමාන ප්‍රවේශ තත්ත්වය හා අවසර නීති එකිනෙක වෙනස් විය හැක.

== ගැලරිය ==

=== තංගප්පුව සහ දුම්බර කඳුකරය ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;260&quot;&gt;
Knuckles mountain range - Sri Lanka.jpg|දුම්බර කඳුකරයේ ක්නක්කල්ස් කඳුවැටි දර්ශනය
Knuckles mountain range LK.jpg|ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය
Knuckles... Sri Lanka’s Enchantress.png|ක්නක්කල්ස් කඳුකර දර්ශනය
&lt;/gallery&gt;

=== ඔබගේම තංගප්පුව ඡායාරූප පසුව එක් කිරීමට ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[උඩිස්පත්තුව]]
* [[කොටගඟ]]
* [[මීමුරේ]]
* [[Corbett's Gap]]
* [[Knuckles Mountain Range]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[මහනුවර රාජධානිය]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Thangappuwa|Thangappuwa — English Wikipedia]]
* [[:si:රංගල|රංගල — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:තෙල්දෙණිය|තෙල්දෙණිය — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:හීල්ඔය|හීල්ඔය — සිංහල Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php Central Province Transport Services Authority — Bus Routes]
* [https://tsa.cp.gov.lk/timetables.php Central Province Transport Services Authority — Bus Timetables]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/destination/knuckles-range Central Province Tourism Department — Knuckles Range]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Central Province Tourism Department — Hiking and Trekking]
* [https://www.parliament.lk/uploads/documents/paperspresented/1758187735034907.pdf Sri Lanka Parliament — Forest trail ticket-counter maintenance]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203/maps/ UNESCO — Central Highlands map]
* [https://www.dailymirror.lk/news-features/PROPOSED-ROAD-TO-PROMOTE-TOURISM-THREATENS-PROTECTED-KNUCKLES-FOREST/131-329266 Daily Mirror — Thangappuwa–Corbett's Gap road]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D21_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Kandy District Population Atlas]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_housing_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 GN Housing Data]
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — GN Division Population Empanelment]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_mountain_range_-_Sri_Lanka.jpg Wikimedia Commons — Knuckles mountain range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_mountain_range_LK.jpg Wikimedia Commons — Knuckles mountain range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles..._Sri_Lanka%E2%80%99s_Enchantress.png Wikimedia Commons — Knuckles range]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Knuckles_1.jpg Wikimedia Commons — Knuckles]
 
== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:දුම්බර කඳුකරය]]
[[Category:ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ සංචාරක ස්ථාන]]</text>
      <sha1>ekd2z3s4tleqcho4745dqzlrd8rqm41</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>උඩිස්පත්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196900</id>
    <revision>
      <id>801384</id>
      <parentid>800512</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:04:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801384</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32989" sha1="bmldk9hu1e95nbf59seey7y8w4xbryj" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name          = '''උඩිස්පත්තුව'''
| native_name            = උඩිස්පත්තුව
| native_name_lang       = si
| image                  =
| caption                =
| image_flag             =
| image_seal             =
| image_map              =
| map_caption            = ශ්‍රී ලංකාවේ උඩිස්පත්තුවේ පිහිටීම
| pushpin_map            = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption    = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| type                   = [[ගම්මානය]]
| subdivision_type       = [[Countries of the world|රට]]
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3      = ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
| subdivision_name3      = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of       = 2024
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ජනගහන දත්ත]&lt;/ref&gt;
| population_total       = 1516
| population_density_km2 =
| elevation_m            =
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLT]]| utc_offset             = +5:30
| coordinates            = {{coord|7|19|00|N|80|47|00|E|region:LK|display=inline,title}}
| postal_code_type       =
| postal_code            =
| area_code              =
| website                =
| footnotes              =
}}

'''උඩිස්පත්තුව''' (ඉංග්‍රීසි: '''Udispattuwa'''; '''Udispattu''' ලෙසද ලියැවේ) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාත|මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ග්‍රාමීය ජනාවාසයකි.

උඩිස්පත්තුව [[තෙල්දෙණිය]], [[මකුල්දෙණිය]], [[බොබෙබිල]], [[රංගල]], [[ගොඩමුන්න]] සහ අවට කඳුකර ජනාවාස සමඟ ප්‍රාදේශීය මාර්ග හා සේවා ජාලයකින් සම්බන්ධ වේ. එය පුළුල් [[දුම්බර කඳුකරය|දුම්බර කඳුකරයේ]] ග්‍රාමීය භූදර්ශනයක පිහිටා ඇති අතර කුඹුරු, ගෙවතු, කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්, ඇළ දොළ සහ කඳු බෑවුම් එහි භූදර්ශනයේ කොටස් වේ.

2024 ජන හා නිවාස සංගණන ග්‍රාම නිලධාරී වසම් දත්ත අනුව උඩිස්පත්තුව ග්‍රාම නිලධාරී වසමේ ජනගහනය '''1,516'''කි. එහි පිරිමි ජනගහනය 747ක් හා කාන්තා ජනගහනය 769ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== නාමය ==

සිංහල භාවිතයේ මෙම ස්ථානය '''උඩිස්පත්තුව''' ලෙස හැඳින්වේ.

ඉංග්‍රීසි මූලාශ්‍රවල '''Udispattuwa''' සහ '''Udispattu''' යන අක්ෂර වින්‍යාස භාවිත වේ.

GeoNames හි මෙම ජනාවාසය '''Udispattu''' ලෙස දක්වා ඇති අතර එය [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය පරිපාලන ප්‍රදේශය යටතේ පිහිටි ජනාවාසයක් ලෙස හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;&gt;[https://www.geonames.org/search.html?country=LK&amp;q=Udispattu GeoNames — Udispattu]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

උඩිස්පත්තුව '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 773''' ලෙස [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන කේත දත්තවල Udispattuwa GN Division 773 ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/districtCode/Central%20Province.pdf Department of Census and Statistics — Administrative Division Codes]&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශයේ GN Division දත්තවලද Udispattuwa GN Division 773, Medadumbara යටතේ දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;HealthGN&quot;&gt;[https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — Population Empanelment by GN Division]&lt;/ref&gt;

== ජනගහනය ==

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN මට්ටමේ දත්ත අනුව උඩිස්පත්තුවේ ජනගහනය '''1,516'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! දත්ත
! 2024
|-
| මුළු ජනගහනය
| 1,516
|-
| පිරිමි
| 747
|-
| කාන්තා
| 769
|}

2024 දත්තවලින් GN Division 773 සඳහා නිවාස සහ ජනගහන තොරතුරුද වෙන වෙනම දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== පිහිටීම සහ භූගෝලය ==

GeoNames අනුව Udispattu ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.3166667° N''' සහ දේශාංශ '''80.7833333° E''' හි පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;GeoNames&quot;/&gt;

උඩිස්පත්තුව මැදදුම්බරයේ කඳුකර භූදර්ශනයේ පිහිටා ඇති අතර තෙල්දෙණිය හා රංගල අතර ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයට සම්බන්ධ වේ.

අවට භූදර්ශනයට,

* කුඹුරු;
* ගෙවතු;
* කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්;
* කඳු හා හෙල්;
* ඇළ දොළ;
* ගස්වැල් සහිත බෑවුම්; සහ
* තේ හා අනෙකුත් වැවිලි ආශ්‍රිත භූමි

ඇතුළත් වේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

උඩිස්පත්තුව සමඟ මාර්ග හා සේවා වශයෙන් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ අතර,

* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[රංගල]]
* [[ගොඩමුන්න]]
* [[පොද්දල්ගොඩ]]
* [[රෙටියාගම]]
* ගැබ්බෙල
* පුස්සලගොල්ල
* උඩමුල්ල
* එම්බලගම
* නිල්ගල
* කුරුකොහොගම

ඇතුළත් වේ.

== තෙල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තෙල්දෙණිය]] උඩිස්පත්තුවට ප්‍රධාන නගර හා සේවා මධ්‍යස්ථානය වේ.

සෞඛ්‍ය, වෙළඳාම, බැංකු, තැපැල්, රජයේ පරිපාලනය සහ ප්‍රවාහන සේවා වැනි විශාල සේවා සඳහා උඩිස්පත්තුව අවට ජනතාව තෙල්දෙණිය භාවිත කරයි.

තෙල්දෙණිය මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ ප්‍රධාන පරිපාලන හා සේවා මධ්‍යස්ථානය වන අතර උඩිස්පත්තුව එයට සම්බන්ධ ග්‍රාමීය සේවා ප්‍රදේශයකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තෙල්දෙණිය]]'''

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[රංගල]] උඩිස්පත්තුවට සම්බන්ධ ප්‍රධාන කඳුකර ගම්මානයකි.

රංගල දෙසට යන මාර්ගය [[මකුල්දෙණිය]] සහ [[බොබෙබිල]] වැනි ගම්මාන හරහා ඉහළ දුම්බර කඳුකරයට ගමන් කරයි.

රංගල ප්‍රදේශය තේ වතු, තේ කර්මාන්තශාලා, කඳුකර දර්ශන සහ ඉහළ කඳුකර සංචාරක ස්ථාන සඳහා ප්‍රවේශ කලාපයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== මකුල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකුල්දෙණිය]] උඩිස්පත්තුවට ආසන්න කඳුකර ජනාවාසයකි.

මකුල්දෙණිය සහ උඩිස්පත්තුව අතර මාර්ග සම්බන්ධතාවය ගොඩමුන්න, බොබෙබිල සහ රංගල දෙසට යන ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයේ කොටසකි.

DCS පරිපාලන දත්ත අනුව Makuldeniya ද මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් GN Division එකකි.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

== බොබෙබිල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[බොබෙබිල]] උඩිස්පත්තුව, මකුල්දෙණිය සහ රංගල අතර ග්‍රාමීය භූදර්ශනයේ කොටසකි.

එම ප්‍රදේශ අතර සම්බන්ධතාවය ප්‍රාදේශීය මාර්ග, කෘෂිකර්මාන්තය, අධ්‍යාපනය සහ අනෙකුත් ග්‍රාමීය සේවා හරහා පවතී.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[බොබෙබිල]]'''

== මැදදුම්බර සමඟ සම්බන්ධතාව ==

උඩිස්පත්තුව මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ GN Division 773කි.

මැදදුම්බර කලාපය තෙල්දෙණිය අවට පහළ නිම්න සහ නගර සේවා ප්‍රදේශවල සිට රංගල, හීල්ඔය සහ තංගප්පුව වැනි ඉහළ කඳුකර ජනාවාස දක්වා විහිදේ.

උඩිස්පත්තුව එම පරිපාලන හා භූගෝලීය ජාලයේ මධ්‍යම කඳුකර ජනාවාසයක් ලෙස පිහිටයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මැදදුම්බර]]'''

== ගොඩමුන්න සහ පොද්දල්ගොඩ සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[ගොඩමුන්න]] සහ [[පොද්දල්ගොඩ]] උඩිස්පත්තුව ආසන්න ග්‍රාමීය ප්‍රදේශ වේ.

2024 අධ්‍යාපන මූලාශ්‍රවල Poddalgoda Primary School සඳහා ලිපිනය '''Poddalgoda, Udispattuwa''' ලෙස දක්වා ඇති අතර එය Teldeniya Zone සහ Medadumbara Education Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;Schools2024&quot;&gt;{{Citation |title=ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — 2024 පාසල් ලේඛනය |url=https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-Ta.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101124755/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-Ta.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;

== දුම්බර කඳුකරය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

උඩිස්පත්තුව දුම්බර කඳුකරයේ පහළ හා මධ්‍යම උස ග්‍රාමීය භූදර්ශනයක පිහිටා ඇත.

රංගල හා තංගප්පුව දෙසට ගමන් කරන විට භූමිය ක්‍රමයෙන් ඉහළ යන අතර වනාන්තර, තෘණ භූමි සහ ඉහළ කඳුකර පරිසර සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මෙහිදී '''දුම්බර කඳුකරය''' යන්න පුළුල් භූගෝලීය හා සංස්කෘතික කලාපයට යොදා ගන්නා අතර [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] සහ [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] යන නාම විශේෂිත භූගෝලීය සහ සංරක්ෂිත ප්‍රදේශ සඳහා භාවිත වේ.

== කෘෂිකර්මාන්තය ==

උඩිස්පත්තුවේ ග්‍රාමීය ආර්ථිකය කුඩා පරිමාණ කෘෂිකර්මාන්තය, ගෙවතු වගාව සහ අවට කඳුකර ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රදේශයේ කුඹුරු, එළවළු, පලතුරු, ගෙවතු බෝග සහ අනෙකුත් කෘෂිකාර්මික භෝග වගා කරනු ලැබේ.

උස හා භූමියේ ස්වභාවය අනුව පහත් නිම්න ප්‍රදේශවල කුඹුරු සහ ගෙවතු වගාවත්, ඉහළ බෑවුම්වල වැවිලි හා වනාන්තර භූමිත් දක්නට ලැබේ.

== කුඹුරු සහ ජල පද්ධති ==

උඩිස්පත්තුව අවට කුඹුරු හා කුඩා ජලධාරා ග්‍රාමීය භූදර්ශනයේ වැදගත් කොටස් වේ.

මෝසම් වර්ෂාපතනය හා කඳුකර ජලය කෘෂිකාර්මික පද්ධති සඳහා වැදගත් වන අතර කුඩා ඇළ දොළ පහළ ජල පෝෂක පද්ධති වෙත ගමන් කරයි.

පුළුල් මැදදුම්බර ජල පද්ධතිය [[මහවැලි ගඟ]] හා [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] ආශ්‍රිත ජල පෝෂකයට සම්බන්ධ වේ.

== අධ්‍යාපනය ==

උඩිස්පත්තුව තෙල්දෙණිය කලාප අධ්‍යාපන පද්ධතියට අයත් ප්‍රදේශයකි.

2024 ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් ලේඛනයේ Udispattuwa සහ අවට ප්‍රදේශ සඳහා පාසල් කිහිපයක් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Schools2024&quot;/&gt;

ඒ අතර,

* '''Udispattuwa Primary School'''
* '''Udispattuwa Muslim Vidyalaya'''
* '''Digana Primary School''' — Siridigana, Udispattuwa
* '''Poddalgoda Primary School''' — Poddalgoda, Udispattuwa
* '''Retiyagama Primary School''' — Retiyagama, Udispattuwa
* '''Giddawa Primary School'''

ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Schools2024&quot;/&gt;

2024 ජාතික පාසල් ලේඛනයේ '''Amupitiya National School''' සඳහා ලිපිනය Udispathtuwa ලෙසත්, Teldeniya Zone සහ Medadumbara Education Division යටතේත් දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;[https://dmb.moe.gov.lk/2024/01/01_PDF/Tbl20240101.pdf Ministry of Education — National Schools 2024]&lt;/ref&gt;

පැරණි අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශ ලේඛනවල '''Udispattuwa Secondary School''' ද Udispattuwa යන ලිපිනය සමඟ දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{Citation |title=Ministry of Education — School List with Census Numbers |url=https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2022/06/Sch-List-with-Census-No..pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250703090122/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2022/06/Sch-List-with-Census-No..pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-07-03}}&lt;/ref&gt;

== තැපැල් සේවා ==

ශ්‍රී ලංකා සංඛ්‍යාලේඛන හා රජයේ ආයතන දත්තවල Udispattuwa උප තැපැල් කාර්යාලයක් ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.statistics.gov.lk/WebReleases/Institutions_List ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — Institutions List]&lt;/ref&gt;

එය උඩිස්පත්තුව හා අවට ග්‍රාමීය ජනතාව සඳහා ප්‍රාදේශීය තැපැල් සේවාවක් සපයයි.

== ආගමික හා සංස්කෘතික ජීවිතය ==

උඩිස්පත්තුව සහ අවට ගම්මානවල බෞද්ධ හා මුස්ලිම් ආගමික ආයතන පවතී.

Udispattuwa Muslim Vidyalaya වැනි ආයතන මගින් ප්‍රදේශයේ මුස්ලිම් ප්‍රජාවගේ අධ්‍යාපන හා සමාජ ජාලය පිළිබිඹු වේ.&lt;ref name=&quot;Schools2024&quot;/&gt;

මැදදුම්බරයේ පුළුල් සංස්කෘතික භූදර්ශනය තුළ බෞද්ධ විහාරස්ථාන, හින්දු කෝවිල් සහ අනෙකුත් ආගමික ස්ථානද දක්නට ලැබේ.

== 2018 මාර්තු සිදුවීම් ==

2018 මාර්තු මාසයේ [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]] ආශ්‍රිත අන්තර්-ප්‍රජා ප්‍රචණ්ඩ සිදුවීම් සම්බන්ධයෙන් උඩිස්පත්තුවේ නම නිල පරීක්ෂණ වාර්තාවල සඳහන් වේ.

ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ Digana සිදුවීම් පිළිබඳ පසුකාලීන වාර්තාව අනුව 2018 මාර්තු 4 දින '''Moragahamula Junction''' ආශ්‍රිත ව්‍යාපාරික ස්ථාන දෙකක් ගිනි තැබීමට ලක් වූ බව වාර්තා කර ඇත.&lt;ref name=&quot;HRC2025&quot;&gt;[https://www.hrcsl.lk/wp-content/uploads/2025/08/Digana-Report_Final-September-2025.pdf ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව — Digana සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තාව]&lt;/ref&gt;

එම වාර්තාවේ, මෙම සිදුවීම සම්බන්ධයෙන් අත්අඩංගුවට ගත් පුද්ගලයන් 24 දෙනෙකුගෙන් සමහරු තමන් උඩිස්පත්තුවේ පදිංචිකරුවන් බවත්, කුමාරසිංහගේ අවමංගල්‍යයට සහභාගි වීමට බස් රථයකින් පැමිණි බවත් ප්‍රකාශ කළ බව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;HRC2025&quot;/&gt;

එම පුද්ගලයන් තමන් ප්‍රහාරවලට සම්බන්ධ නොවූ බව ප්‍රකාශ කළ බවද වාර්තාව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;HRC2025&quot;/&gt;

ඒ අනුව උඩිස්පත්තුව මෙම සිදුවීම් සම්බන්ධ වාර්තාවල සඳහන් ප්‍රදේශයක් වුවද, '''2018 ප්‍රචණ්ඩත්වය සමස්තයක් ලෙස උඩිස්පත්තුවෙන් ආරම්භ වූ බව''' නිශ්චිතව පැවසීමට ඉහත නිල වාර්තාව ප්‍රමාණවත් සාක්ෂියක් නොවේ.

ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාවේ 2018 වාර්ෂික වාර්තාව මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ තෙල්දෙණිය සහ දිගන ආශ්‍රිත 2018 මාර්තු ප්‍රචණ්ඩ සිදුවීම් පිළිබඳ විශේෂ අවධානයක් යොමු කර ඇත.&lt;ref&gt;[https://www.hrcsl.lk/wp-content/uploads/2020/01/Annual-Report-2018-English.pdf Human Rights Commission of Sri Lanka — Annual Report 2018]&lt;/ref&gt;

2018 මාර්තු 6 දින ශ්‍රී ලංකා රජය රටපුරා හදිසි නීතියක් ප්‍රකාශයට පත් කළ අතර එය දින 10ක් ක්‍රියාත්මක වූ බව BBC වාර්තා කළේය.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.com/news/world-asia-43305453 BBC News — Sri Lanka struggles to curb Buddhist riots]&lt;/ref&gt;

මෙම සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර කිරීමේදී උඩිස්පත්තුවේ සමස්ත ජනගහනයකට හෝ කිසියම් ජන වර්ගයකට සාමූහික වගකීමක් ආරෝපණය නොකළ යුතුය.

== ප්‍රාදේශීය සේවා සහ ආර්ථිකය ==

උඩිස්පත්තුවේ ග්‍රාමීය ආර්ථිකය කෘෂිකර්මාන්තය, ගෙවතු වගාව, කුඩා ව්‍යාපාර, අධ්‍යාපන සේවා, ප්‍රවාහන සේවා සහ අවට නගර හා වැවිලි ආර්ථිකය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

තෙල්දෙණිය සහ රංගල වෙත ඇති මාර්ග සම්බන්ධතාව ප්‍රදේශයේ වෙළඳ හා සේවා කටයුතු සඳහා වැදගත් වේ.

== සංචාරක හා කඳුකර වැදගත්කම ==

උඩිස්පත්තුව ප්‍රධාන සංචාරක නගරයක් නොවුවද එය [[මැදදුම්බර]] සහ රංගල කඳුකර සංචාරක ජාලයේ කොටසකි.

ප්‍රදේශයේ සංචාරක වශයෙන් වැදගත් අංග අතර,

* කඳුකර භූදර්ශන;
* කුඹුරු;
* ගෙවතු;
* ග්‍රාමීය මාර්ග;
* ඇළ දොළ;
* රංගල තේ වතු;
* [[හීල්ඔය]];
* [[තංගප්පුව]];
* [[බඹරගල රජමහා විහාරය]]; සහ
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] වෙත යන ප්‍රවේශ මාර්ග

ඇතුළත් වේ.

උඩිස්පත්තුව හරහා හෝ ආසන්නයෙන් ගමන් කරන සංචාරකයන්ට තෙල්දෙණිය, රංගල, මකුල්දෙණිය සහ ඉහළ දුම්බර කඳුකරයට සම්බන්ධ විය හැක.

== ප්‍රවාහනය ==

උඩිස්පත්තුවේ ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාවය ප්‍රධාන වශයෙන් [[තෙල්දෙණිය]] සහ අවට මාර්ග ජාලය මත රඳා පවතී.

මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරියේ වර්තමාන මාර්ග ලැයිස්තුවේ තෙල්දෙණියෙන් [[ගොඩමුන්න]], [[හීල්ඔය]], [[රංගල]], රෙටියාගම සහ අනෙකුත් අවට ප්‍රදේශ වෙත සේවා දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;CPTSA&quot;&gt;[https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php Central Province Transport Services Authority — Bus Routes]&lt;/ref&gt;

මෙම ප්‍රවාහන ජාලය උඩිස්පත්තුවට සෘජුව හෝ ආසන්න මාර්ග හරහා සේවා සම්බන්ධතාව සපයයි.

== සෞඛ්‍ය හා මහජන සේවා ==

උඩිස්පත්තුවේ විශාල සෞඛ්‍ය හා පරිපාලන සේවාවන් සඳහා තෙල්දෙණිය ප්‍රධාන සේවා මධ්‍යස්ථානය වේ.

District Base Hospital – Teldeniya, තෙල්දෙණිය පොලිස් ස්ථානය, තැපැල් සේවා, ප්‍රාදේශීය පරිපාලන සේවා, බැංකු සහ වෙළඳ පහසුකම් අවට ගම්මානවල ජනතාවට භාවිත වේ.

== පරිසරය සහ ජල පෝෂකය ==

උඩිස්පත්තුව දුම්බර කඳුකරයේ ජල පෝෂක භූදර්ශනයේ කොටසකි.

වර්ෂා ජලය සහ කඳුකර ඇළ දොළ කුඹුරු හා ගෙවතු වගාවට වැදගත් වන අතර පහළ ජල පද්ධති [[මහවැලි ගඟ]] සහ [[වික්ටෝරියා ජලාශය]] ආශ්‍රිත ජල පෝෂකයට සම්බන්ධ වේ.

රංගල, හීල්ඔය සහ තංගප්පුව දෙසට ඉහළ යන විට වනාන්තර හා කඳුකර පරිසරයේ අනුපාතය වැඩි වේ.

== දේශගුණය ==

මධ්‍යම කඳුකරයේ පිහිටීම නිසා උඩිස්පත්තුවට කඳුකර දේශගුණික බලපෑම් පවතී.

වර්ෂාපතනය, උස සහ භූමි ආකෘතිය අනුව ප්‍රදේශයේ උෂ්ණත්වය හා තෙතමනය වෙනස් වේ.

ඉහළ මාර්ග සහ බෑවුම්වල මීදුම සහ වැසි හේතුවෙන් දෘශ්‍යතාව සහ මාර්ග තත්ත්වය වෙනස් විය හැක.

== සංරක්ෂණය ==

උඩිස්පත්තුව ග්‍රාමීය ජනාවාසයක් වුවද එහි අවට ඉහළ කඳුකර පරිසරය දුම්බර සහ ක්නක්කල්ස් ජල පෝෂක හා වනාන්තර පද්ධති සමඟ සම්බන්ධ වේ.

රංගල සහ තංගප්පුව හරහා [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]] හා [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] වෙත ප්‍රවේශ විය හැකි බැවින් ප්‍රදේශයේ පාරිසරික වැදගත්කම උඩිස්පත්තුවේ පරිපාලන සීමාව ඉක්මවා පවතී.

== ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ගස ==

පහත සටහන නිල පරිපාලන hierarchy එකක් නොව උඩිස්පත්තුවේ මාර්ග, සේවා සහ භූගෝලීය සම්බන්ධතා පෙන්වන සරල සටහනකි.

&lt;pre&gt;
මැදදුම්බර
│
├── තෙල්දෙණිය
│    │
│    └── උඩිස්පත්තුව
│         ├── ගොඩමුන්න
│         ├── පොද්දල්ගොඩ
│         ├── ගැබ්බෙල
│         ├── රෙටියාගම
│         └── මකුල්දෙණිය
│
└── රංගල
     ├── බොබෙබිල
     ├── මකුල්දෙණිය
     ├── හීල්ඔය
     └── තංගප්පුව
          └── Corbett's Gap
&lt;/pre&gt;

== ගැලරිය ==

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[මැදදුම්බර]]
* [[තෙල්දෙණිය]]
* [[රංගල]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[මකුල්දෙණිය]]
* [[හීල්ඔය]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[ගොඩමුන්න]]
* [[කොටගඟ]]
* [[දුම්බර කඳුකරය]]
* [[ක්නක්කල්ස් කඳුවැටිය]]
* [[ක්නක්කල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]
* [[වික්ටෝරියා ජලාශය]]
* [[මහවැලි ගඟ]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Udispattuwa|Udispattuwa — English Wikipedia]]
* [[:en:Medadumbara Divisional Secretariat|Medadumbara Divisional Secretariat — English Wikipedia]]
* [[:en:Teldeniya|Teldeniya — English Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Bobebila|Bobebila — English Wikipedia]]
* [[:en:Heeloya|Heeloya — English Wikipedia]]
* [[:en:Thangappuwa|Thangappuwa — English Wikipedia]]
* [https://www.geonames.org/search.html?country=LK&amp;q=Udispattu GeoNames — Udispattu]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 GN ජනගහන දත්ත]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/districtCode/Central%20Province.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — පරිපාලන කේත]
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf සෞඛ්‍ය අමාත්‍යාංශය — GN Division දත්ත]
* [https://web.archive.org/web/20260101124755/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-Ta.pdf අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — 2024 පාසල් ලේඛනය]
* [https://dmb.moe.gov.lk/2024/01/01_PDF/Tbl20240101.pdf අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — 2024 ජාතික පාසල් ලේඛනය]
* [https://tsa.cp.gov.lk/bus-routes.php මධ්‍යම පළාත් ප්‍රවාහන සේවා අධිකාරිය — බස් මාර්ග]
* [https://www.hrcsl.lk/wp-content/uploads/2025/08/Digana-Report_Final-September-2025.pdf ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව — Digana වාර්තාව]
* [https://www.hrcsl.lk/wp-content/uploads/2020/01/Annual-Report-2018-English.pdf ශ්‍රී ලංකා මානව හිමිකම් කොමිෂන් සභාව — 2018 වාර්ෂික වාර්තාව]
* [https://www.bbc.com/news/world-asia-43305453 BBC News — Sri Lanka struggles to curb Buddhist riots]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:දුම්බර කඳුකරය]]

[[en:Udispattuwa]]</text>
      <sha1>bmldk9hu1e95nbf59seey7y8w4xbryj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මනාවේරිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196901</id>
    <revision>
      <id>801419</id>
      <parentid>801123</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801419</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37772" sha1="jno5rt20mmq7wurk6peso86okmaphde" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name          = '''මනාවේරිය'''
| native_name            = මනාවේරිය
| native_name_lang       = si
| other_name             = Manaveriya; Manaweriya
| type                   = [[ගම්මානය]]
| image                  =
| caption                =
| image_flag             =
| image_seal             =
| image_map              =
| map_caption            = ශ්‍රී ලංකාවේ මනාවේරියේ පිහිටීම
| pushpin_map            = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption    = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| subdivision_type       = රට
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[බස්නාහිර පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3      = [[ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස]]ය
| subdivision_name3      = [[කටාන]]
| population_as_of       = 2024
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ජනගහන දත්ත]&lt;/ref&gt;
| population_total       = 1835
| population_density_km2 =
| elevation_m            = 5
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLT]]
| utc_offset             = +5:30
| coordinates            = {{coord|7.2680|N|79.8647|E|region:LK|display=inline,title}}
| postal_code_type       =
| postal_code            = 11540
| area_code              = 031
| website                =
| footnotes              =
}}

'''මනාවේරිය''' (ඉංග්‍රීසි: '''Manaveriya'''; '''Manaweriya''' ලෙසද භාවිත වේ) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාතේ]], [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[කටාන]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ග්‍රාමීය ජනාවාසයකි.

මනාවේරිය [[කොච්චිකඩේ]] නගරයට ඉතා ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර [[මීගමුව]] හා කටාන අතර ඇති ප්‍රවාහන, වාණිජ, අධ්‍යාපනික සහ නේවාසික භූදර්ශනයේ කොටසකි.

එය පරිපාලන වශයෙන් කොච්චිකඩේ GN Division එකෙන් වෙනස් වුවද, දෛනික ලිපින භාවිතයේ මනාවේරිය නාමය '''Kochchikade''' සහ '''11540''' තැපැල් ප්‍රදේශය සමඟ බහුලව සම්බන්ධ වේ. රජයේ ගැසට් ලේඛනවල මනාවේරිය, කොච්චිකඩේ යන ලිපින දෙකම භාවිත වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Gazette2025&quot;&gt;[https://documents.gov.lk/view/gazettes/2025/12/2025-12-12%28IV-B%29E.pdf ශ්‍රී ලංකා රජයේ ගැසට් පත්‍රය — 12 December 2025] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

2024 ජන හා නිවාස සංගණන GN-level දත්ත අනුව මනාවේරිය GN Division 67A හි ජනගහනය '''1,835'''කි. එහි පිරිමි ජනගහනය 845ක් සහ කාන්තා ජනගහනය 990ක් වේ.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== නාමය ==

නිල පරිපාලන ලේඛනවල මෙම ග්‍රාම නිලධාරී වසම '''Manaveriya''' ලෙස දක්වා ඇත.

සිංහල භාවිතයේ '''මනාවේරිය''' යන නාමය භාවිත වේ.

සමහර භූගෝලීය හා සිතියම් දත්තවල '''Manaweriya''' යන අක්ෂර වින්‍යාසයද දක්නට ලැබේ.

කෙසේ වෙතත්, ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ වර්තමාන පරිපාලන කේත දත්තවල නිල GN නාමය '''Manaveriya''' වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes Department of Census and Statistics — Administrative Division Codes]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

මනාවේරිය '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 67A''' වේ.

එහි නිල පරිපාලන කේතය '''1206010''' වන අතර එය,

* [[ශ්‍රී ලංකාව]]
** [[බස්නාහිර පළාත]]
*** [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
**** [[කටාන]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
***** මනාවේරිය — GN 67A

යන පරිපාලන ව්‍යුහයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2023 රජයේ ගැසට් පත්‍රයකද Manaveriya GN 67A ලෙස Western Province, Gampaha District, Katana Divisional Secretary's Division යටතේ ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Gazette2023&quot;&gt;[https://caa.lk/images/stories/pdf/orders/2331-21_All.pdf Government of Sri Lanka Gazette, 9 May 2023]&lt;/ref&gt;

== භූගෝලීය පිහිටීම ==

මනාවේරිය කොච්චිකඩේ නගරයට ආසන්න පහත්බිම් ජනාවාසයකි.

භූගෝලීය දත්ත අනුව එය ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.2680° N''' සහ දේශාංශ '''79.8647° E''' කලාපයේ පිහිටා ඇති අතර මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් කිහිපයක පමණ උසකින් යුක්ත වේ.

මෙහි භූදර්ශනයට,

* නේවාසික ප්‍රදේශ;
* කුඩා ගෙවතු;
* මාර්ග;
* ව්‍යාපාරික ස්ථාන;
* කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්;
* ජල මාර්ග සහ පහත්බිම්; සහ
* කොච්චිකඩේ–කටාන අතර ග්‍රාමීය භූමි

ඇතුළත් වේ.

== කොච්චිකඩේ සමඟ සම්බන්ධතාව ==

මනාවේරිය සහ [[කොච්චිකඩේ]] අතර සම්බන්ධතාවය ප්‍රදේශයේ දෛනික ජීවිතයේ ඉතා වැදගත් වේ.

භූගෝලීය වශයෙන් මනාවේරිය කොච්චිකඩේට ආසන්න වුවද පරිපාලන වශයෙන් දෙක වෙනස් වේ.

කොච්චිකඩේ GN 78 මීගමුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වන අතර මනාවේරිය GN 67A කටාන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

එහෙත් මනාවේරිය ආශ්‍රිත ලිපිනවල '''Manaveriya, Kochchikade''' සහ '''Manaveriya, Kochchikade, Negombo 11540''' වැනි භාවිත දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Gazette2025&quot;/&gt;

මෙම තත්ත්වය මගින් නිල පරිපාලන සීමා සහ දෛනික ලිපින භාවිතය අතර ඇති වෙනස පැහැදිලි වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[කොච්චිකඩේ]]'''

== ජනගහනය ==

2024 ජන හා නිවාස සංගණන GN-level දත්ත අනුව මනාවේරිය GN Division 67A හි ජනගහනය '''1,835'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! දත්ත
! 2024
|-
| මුළු ජනගහනය
| 1,835
|-
| පිරිමි
| 845
|-
| කාන්තා
| 990
|-
| වයස අවුරුදු 0–14
| 323
|-
| වයස අවුරුදු 15–59
| 1,178
|-
| වයස අවුරුදු 60–64
| 103
|-
| වයස අවුරුදු 65 සහ ඊට වැඩි
| 231
|}

2012 GN-level ජනගහන දත්ත අනුව මනාවේරියෙහි ජනගහනය '''1,712'''ක් ලෙස වාර්තා විය.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_GampahaDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — ගම්පහ දිස්ත්‍රික් ජනගහන සිතියම, 2012]&lt;/ref&gt;

== 2024 ජනගහන වෙනස ==

2012 සිට 2024 දක්වා මනාවේරිය GN Division හි වාර්තා වූ ජනගහනය 1,712 සිට 1,835 දක්වා වැඩි වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

මෙය වසර 12ක කාලය තුළ පුද්ගලයන් 123ක පමණ ශුද්ධ වැඩිවීමකි.

GN-level ජනගහන සංඛ්‍යාලේඛන පරිපාලන සීමාවට අදාළ වන බැවින්, පුළුල් Kochchikade–Manaveriya නාගරික ප්‍රදේශය සඳහා වෙනම ජනගහන එකතුවක් ලෙස මෙම අගය භාවිත නොකළ යුතුය.

== සිතියම්ගත ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ==

කොච්චිකඩේට ආසන්න මනාවේරිය ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන GN සම්බන්ධතා කිහිපයක් පවතී.

මනාවේරිය වටා විශේෂයෙන් සම්බන්ධ ප්‍රදේශ හතරක් වන්නේ:

* [[මුරුතන]] — GN 66;
* [[උඩංගාව]] — GN 67;
* [[තොප්පුව]] — GN 65A; සහ
* [[බම්බුකුලිය]] — GN 65.

මෙම ප්‍රදේශ සියල්ලම [[කටාන]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2024 GN population data අනුව එම GN divisions වල ජනගහනය:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! GN Division
! අංකය
! 2024 ජනගහනය
|-
| මනාවේරිය
| 67A
| 1,835
|-
| [[මුරුතන]]
| 66
| 1,192
|-
| [[උඩංගාව]]
| 67
| 1,813
|-
| [[තොප්පුව]]
| 65A
| 3,085
|-
| [[බම්බුකුලිය]]
| 65
| 2,788
|}

මෙම GN division පහ මනාවේරිය සහ කොච්චිකඩේ අවට Katana-side ජනාවාස ජාලයේ වැදගත් කොටස් වේ.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== මුරුතන ==

[[මුරුතන]] මනාවේරියට ආසන්න GN Division 66 ජනාවාසයකි.

DCS පරිපාලන කේතවල Muruthana GN 66 ලෙසත් Katana DS Division යටතේත් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2024 GN population data අනුව මුරුතනේ ජනගහනය '''1,192'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

මුරුතන සහ මනාවේරිය අතර සම්බන්ධතාවය ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රාදේශීය මාර්ග, පාසල්, ආගමික හා වෙළඳ සේවා හරහා පවතී.

2024 රජයේ ගැසට් සහ අධ්‍යාපන ලේඛන මුරුතන පාසල් හා ආගමික සේවා ආසන්න කලාපයේ කොටසක් ලෙස හඳුනාගනී.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මුරුතන]]'''

== උඩංගාව ==

[[උඩංගාව]] මනාවේරියට ආසන්න GN Division 67 ජනාවාසයකි.

DCS අනුව එය Katana DS Division යටතේ පවතින අතර නිල පරිපාලන කේතය '''1206015''' වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2024 GN population data අනුව උඩංගාවෙහි ජනගහනය '''1,813'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

උඩංගාව මනාවේරිය, තොප්පුව සහ අනෙකුත් Katana-side ජනාවාස සම්බන්ධ කරන ග්‍රාමීය මාර්ග ජාලයේ කොටසකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[උඩංගාව]]'''

== තොප්පුව ==

[[තොප්පුව]] මනාවේරියට උතුරු/වයඹ දෙසින් පිහිටි වැදගත් ජනාවාසයකි.

DCS අනුව Thoppuwa GN 65A වන අතර එය Katana DS Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2024 GN population data අනුව තොප්පුවේ ජනගහනය '''3,085'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

තොප්පුව මනාවේරිය කලාපයේ අධ්‍යාපනික හා ආගමික මධ්‍යස්ථානයක් ලෙසද වැදගත් වේ.

2024 Ministry of Education school data වල Thoppuwa St. Philip Neri's K.V. සහ Thoppu R.C. Tamil M.V. වැනි පාසල් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;&gt;{{Citation |title=ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — 2024 පාසල් ලේඛනය |url=https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260101130004/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-01-01}}&lt;/ref&gt;

පැරණි රජයේ මැතිවරණ ගැසට් පත්‍රවල '''Thoppuwa Roman Catholic Tamil Mixed School (Manaveriya)''' ලෙසද පාසලක් ලේඛනගත කර තිබුණි.&lt;ref name=&quot;SchoolHistory&quot;&gt;{{Citation |title=Government Gazette — Katana polling stations, 2011 |url=https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2011/2/1691-41_E.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20251119203012/https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2011/2/1691-41_E.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-11-19}}&lt;/ref&gt;

මෙය මනාවේරිය සහ තොප්පුව අතර පැවති දිගුකාලීන පාසල් හා ප්‍රජා සම්බන්ධතාවයට සාක්ෂියකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තොප්පුව]]'''

== බම්බුකුලිය ==

[[බම්බුකුලිය]] මනාවේරිය ප්‍රදේශයේ නැගෙනහිර/උතුරු පසුබිම් කලාපයේ GN Division 65 වේ.

DCS පරිපාලන කේතවල Bambukuliya GN 65 ලෙස Katana DS Division යටතේ දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2024 GN population data අනුව බම්බුකුලියේ ජනගහනය '''2,788'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

බම්බුකුලිය මනාවේරිය හා තොප්පුව සමඟ මාර්ග, නේවාසික, අධ්‍යාපනික සහ වෙළඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[බම්බුකුලිය]]'''

== මහ ඔය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

මනාවේරිය පිහිටා ඇත්තේ [[මහ ඔය]] ආශ්‍රිත පහත්බිම් ජල පෝෂක භූදර්ශනයේය.

Central Environmental Authority අනුව මහ ඔයේ catchment area එක වර්ග කිලෝමීටර් '''1,538'''ක් පමණ වන අතර එහි stream length එක කිලෝමීටර් '''130'''ක් පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;&gt;[https://www.cea.lk/web/en/water?id=158 Central Environmental Authority — Water Quality Monitoring of Ma Oya]&lt;/ref&gt;

මහ ඔයේ පහළ ගලායාම් ප්‍රදේශයට Kochchikade Bridge sampling point එකද ඇතුළත් වන අතර CEA මගින් ජල ගුණාත්මක තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කරයි.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

මනාවේරිය–කොච්චිකඩේ ප්‍රදේශයේ පහත්බිම් භූදර්ශනය සහ ජල මාර්ග මෙම පුළුල් Maha Oya watershed එක සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== මාර්ග සම්බන්ධතාව ==

මනාවේරිය ප්‍රධාන වශයෙන් [[කොළඹ]]–[[පුත්තලම]] මාර්ගයට සම්බන්ධ ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයක පිහිටා ඇත.

Kochchikade–Manaveriya ප්‍රදේශය හරහා '''Chilaw Road''' සහ ඒ හා සම්බන්ධ ප්‍රාදේශීය මාර්ග ගමන් කරයි.

2025 රජයේ ගැසට් පත්‍රයක Manaveriya, Kochchikade ලිපිනයක් '''Chilaw Road''' සමඟත්, වෙනත් ස්ථානයක් '''Madampella Road, Manaveriya, Kochchikade''' ලෙසත් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Gazette2025&quot;/&gt;

මෙයින් මනාවේරිය ප්‍රදේශය Kochchikade ප්‍රධාන මාර්ග ජාලය හා Madampella දෙසට යන අභ්‍යන්තර මාර්ග ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වන බව පෙන්වයි.

== කොච්චිකඩේ–මනාවේරිය මාර්ග ජාලය ==

මනාවේරිය සහ කොච්චිකඩේ අතර දෛනික සම්බන්ධතාවය ප්‍රවාහන හා වාණිජ කටයුතු සඳහා වැදගත් වේ.

කොච්චිකඩේ දුම්රිය ස්ථානය, පොලිස් ස්ථානය, තැපැල් කාර්යාලය සහ අනෙකුත් සේවා මනාවේරිය සිට ආසන්නව භාවිත කළ හැකි ප්‍රධාන සේවා වේ.

මෙම සම්බන්ධතාවය නිසා පරිපාලන වශයෙන් වෙනස් DS divisions වුවද Kochchikade සහ Manaveriya නාමයන් බොහෝ දෛනික ලිපින භාවිතවල එකට දක්නට ලැබේ.

== අධ්‍යාපනය ==

මනාවේරිය හා අවට ප්‍රදේශය [[මීගමුව අධ්‍යාපන කලාපය]] සහ Katana-side අධ්‍යාපන ජාල සමඟ සම්බන්ධ වේ.

මනාවේරියට සෘජුව අදාළ වර්තමාන පාසල් ලැයිස්තු තනි GN division මට්ටමින් සීමිත වන නමුත් අවට තොප්පුව, මුරුතන, බම්බුකුලිය, වැලිහේන සහ ඇත්ගල ප්‍රදේශවල පාසල් දෛනික අධ්‍යාපන ජාලය සපයයි.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;/&gt;

විශේෂයෙන් '''Thoppuwa Roman Catholic Tamil Mixed School (Manaveriya)''' යන පාසල් නාමය පැරණි රජයේ මැතිවරණ ගැසට් පත්‍රවල මනාවේරිය සමඟ සෘජුවම සම්බන්ධ වී ඇත.&lt;ref name=&quot;SchoolHistory&quot;/&gt;

2010 සහ 2011 මැතිවරණ ගැසට් පත්‍රවල එම පාසල Katana polling division හි polling station එකක් ලෙස දක්වා තිබුණි.&lt;ref name=&quot;SchoolHistory&quot;/&gt;

== ආගමික හා සංස්කෘතික භූදර්ශනය ==

මනාවේරිය සහ අවට Kochchikade–Thoppuwa කලාපය බහු ආගමික සංස්කෘතික භූදර්ශනයක කොටසකි.

තොප්පුව, මුරුතන, කොච්චිකඩේ සහ වැලිහේන ප්‍රදේශවල බෞද්ධ, කතෝලික සහ අනෙකුත් ආගමික ස්ථාන පිහිටා ඇත.

Department of Christian Affairs හි Gampaha District church data තුළ Kochchikade, Thoppuwa, Muruthana, Duwana සහ අවට ප්‍රදේශ සඳහා කතෝලික පල්ලි ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;&gt;[https://www.christian.gov.lk/churches/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Churches]&lt;/ref&gt;

මෙම ආගමික ජාලය මනාවේරිය ආශ්‍රිත පුළුල් ජනාවාස ප්‍රදේශයේ සමාජ හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා පෙන්වයි.

== ග්‍රාමීය හා නාගරික මිශ්‍ර භූදර්ශනය ==

මනාවේරිය කොච්චිකඩේ නගරීය ව්‍යාප්තිය සහ කටාන ග්‍රාමීය භූමි අතර සංක්‍රාන්ති කලාපයක පිහිටයි.

ප්‍රදේශයේ,

* නේවාසික නිවාස;
* වෙළඳසැල්;
* මාර්ග;
* කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්;
* ගෙවතු;
* ආගමික ස්ථාන;
* පාසල්; සහ
* කුඩා ව්‍යාපාර

දක්නට ලැබේ.

මෙම භූදර්ශනය කොච්චිකඩේ මධ්‍යම නගරයට ආසන්නවීමත් සමඟ වඩාත් නාගරික වන අතර කටාන දෙසට ගමන් කරන විට ග්‍රාමීය ස්වභාවය වැඩි වේ.

== ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් ==

මනාවේරිය ප්‍රදේශයේ ආර්ථිකය කොච්චිකඩේ සහ මීගමුව නගරීය ආර්ථිකය සමඟ දැඩිව සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* සිල්ලර වෙළඳාම;
* ප්‍රවාහන සේවා;
* ආහාර හා සේවා ව්‍යාපාර;
* කුඩා ව්‍යාපාර;
* ඉදිකිරීම්;
* අධ්‍යාපන සේවා;
* ගෙවතු වගාව; සහ
* නේවාසික හා වාණිජ සේවා

ඇතුළත් වේ.

2025 රජයේ ගැසට් පත්‍රයේ Manaveriya, Kochchikade ලිපින සමඟ ආහාර වෙළඳාම්/මස් වෙළඳසැල් සඳහා බලපත්‍ර ඉල්ලීම් කිහිපයක් දක්වා ඇති අතර එමගින් ප්‍රදේශයේ වාණිජ භාවිතය ලේඛනගත වේ.&lt;ref name=&quot;Gazette2025&quot;/&gt;

== දෛනික සේවා සහ කොච්චිකඩේ ==

මනාවේරියට ආසන්න ප්‍රධාන සේවා මධ්‍යස්ථානය [[කොච්චිකඩේ]] වේ.

කොච්චිකඩේහි,

* පොලිස් ස්ථානය;
* තැපැල් කාර්යාලය;
* දුම්රිය ස්ථානය;
* මහා නගර සභා උප කාර්යාලය;
* පාසල්;
* බැංකු; සහ
* වාණිජ ආයතන

පවතින බැවින් මනාවේරිය ජනතාවට එම සේවා පහසුවෙන් භාවිත කළ හැක.

== මීගමුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මීගමුව]] මනාවේරියට ප්‍රධාන නාගරික සේවා සහ සංචාරක මධ්‍යස්ථානය වේ.

මනාවේරිය–කොච්චිකඩේ ප්‍රදේශය හරහා මීගමුවේ,

* වාණිජ මධ්‍යස්ථාන;
* රෝහල්;
* පාසල්;
* දුම්රිය හා බස් සේවා;
* වෙරළබඩ සංචාරක ප්‍රදේශ; සහ
* ගුවන් තොටුපොළ ආශ්‍රිත සේවා

වෙත ප්‍රවේශ විය හැක.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මීගමුව]]'''

== සංචාරක වැදගත්කම ==

මනාවේරිය ප්‍රධාන සංචාරක නගරයක් නොවුවද එය [[මීගමුව]] සංචාරක කලාපයේ උතුරු හා නැගෙනහිර පසුබිම් ජනාවාස ජාලයේ කොටසකි.

මනාවේරිය හරහා හෝ ආසන්නයෙන් ගමන් කරන සංචාරකයන්ට පහසුවෙන්,

* [[මීගමුව]];
* [[කොච්චිකඩේ]];
* පල්ලන්සේන;
* පෝරුතොට;
* පලංගතුරේ;
* තොප්පුව;
* වැලිහේන; සහ
* කටාන

වැනි ප්‍රදේශ වෙත ගමන් කළ හැක.

මෙම ප්‍රදේශයේ සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් එහි '''ප්‍රවේශ ස්ථානයක්''' හා Negombo coastal tourism network එකේ කොටසක් වීම මත පදනම් වේ.

== මහ ඔය සහ පරිසරය ==

මනාවේරිය කලාපය [[මහ ඔය]] පහළ ජල පෝෂක භූදර්ශනයේ පිහිටා ඇත.

CEA අනුව මහ ඔයේ ජල පෝෂක ප්‍රදේශය වර්ග කිලෝමීටර් 1,538ක් පමණ වන අතර ගංගා දිග කිලෝමීටර් 130ක් පමණ වේ.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

මහ ඔයේ පහළ කොටස නාගරීකරණය සහ කර්මාන්ත ක්‍රියාකාරකම් හේතුවෙන් ජල ගුණාත්මක අභියෝගවලට මුහුණ දෙන බව CEA ජල ගුණාත්මක නිරීක්ෂණ දත්ත පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;CEA&quot;/&gt;

Kochchikade Bridge sampling point එකෙන් ලැබෙන දත්ත මනාවේරියට ආසන්න පුළුල් ජල පද්ධතියේ තත්ත්වය අවබෝධ කර ගැනීමට වැදගත් වේ.

== දේශගුණය ==

මනාවේරිය බටහිර පළාතේ පහත්බිම් කලාපයක පිහිටා ඇති බැවින් උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත දේශගුණයක බලපෑමට ලක් වේ.

මෝසම් වැසි සමයේ මහ ඔය සහ අවට පහත්බිම් ජල මට්ටම් ඉහළ යා හැකි අතර අධික වර්ෂාව ප්‍රාදේශීය මාර්ග සහ ජල නිකාසනයට බලපෑම් කළ හැක.

== තැපැල් හා ලිපින භාවිතය ==

මනාවේරියට අදාළ බොහෝ වාණිජ හා නේවාසික ලිපිනවල '''Kochchikade, Negombo 11540''' යන postal address එක භාවිත වේ.

2025 රජයේ ගැසට් පත්‍රයේ Chilaw Road, Manaveriya, Kochchikade සහ Madampella Road, Manaveriya, Kochchikade යන ලිපින දෙකම නිල වශයෙන් දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Gazette2025&quot;/&gt;

මෙය මනාවේරිය සහ කොච්චිකඩේ අතර දෛනික ලිපින සම්බන්ධතාවයේ වැදගත් සාක්ෂියකි.

== ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ගස ==

පහත සටහන නිල පරිපාලන hierarchy එකක් නොව මනාවේරිය ආශ්‍රිත භූගෝලීය, ප්‍රවාහන, අධ්‍යාපනික සහ සේවා සම්බන්ධතා පෙන්වන සංකේතාත්මක ගසකි.

&lt;pre&gt;
මීගමුව
│
▼
කොච්චිකඩේ
│
▼
මනාවේරිය — GN 67A
│
├── මුරුතන — GN 66
│
├── උඩංගාව — GN 67
│
├── තොප්පුව — GN 65A
│
└── බම්බුකුලිය — GN 65
        │
        ├── වැලිහේන
        ├── ඇත්ගල
        └── මහා ඇත්ගල
&lt;/pre&gt;

මෙම GN divisions සියල්ලම Katana Divisional Secretariat යටතේ පවතින අතර මනාවේරිය එම cluster එකේ මධ්‍යස්ථ ජනාවාසයකි.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

== පරිපාලන සම්බන්ධතා ==

මනාවේරිය හා ඒ අවට ප්‍රදේශවල පරිපාලන ව්‍යුහය සංකේතාත්මකව:

&lt;pre&gt;
ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය
│
├── මීගමුව DS Division
│   └── කොච්චිකඩේ GN 78
│
└── කටාන DS Division
    ├── මනාවේරිය GN 67A
    ├── මුරුතන GN 66
    ├── උඩංගාව GN 67
    ├── තොප්පුව GN 65A
    ├── බම්බුකුලිය GN 65
    ├── ඇත්ගල GN 68
    ├── මහා ඇත්ගල GN 68A
    ├── අඩික්කණ්ඩිය GN 69B
    └── වැලිහේන GN 69 / 69A
&lt;/pre&gt;

මෙය ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන කේත හා රජයේ ලේඛනවල දක්වන GN/DS ව්‍යුහය මත පදනම් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gazette2023&quot;/&gt;

== නීතිමය හා පරිපාලන කලාප ==

මනාවේරිය Katana Divisional Secretariat යටතේ පවතින බැවින් එහි පරිපාලන, මැතිවරණ සහ අනෙකුත් රාජ්‍ය සේවා ව්‍යුහයන් Katana-side institutional network සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ශ්‍රී ලංකා අධිකරණ අමාත්‍යාංශයේ 2021 අධිකරණ සීමා පිළිබඳ අවසන් වාර්තාවේ Muruthana, Manaveriya, Udangawa, Thoppuwa, Bambukuliya, Katana North, Katana East සහ අනෙකුත් GN divisions Katana ප්‍රදේශයට අයත් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Justice&quot;&gt;[https://www.moj.gov.lk/images/pdf/2021/Jurisdiction-Committee-Final-Report-2021.pdf Ministry of Justice — Jurisdiction Committee Final Report]&lt;/ref&gt;

මෙය Manaveriya සහ එහි අවට GN divisions එකම Katana-side administrative network එකක් තුළ ඇති බව තහවුරු කරයි.

== ඉතිහාසය හා ජනාවාස වර්ධනය ==

මනාවේරිය නවීන කාලයේ වර්ධනය වී ඇත්තේ මීගමුව–කොච්චිකඩේ මාර්ගය, ප්‍රාදේශීය මාර්ග, වාණිජ ආයතන සහ අවට පාසල් හා ආගමික ආයතන සමඟය.

පැරණි රජයේ මැතිවරණ ගැසට් පත්‍රවල Manaveriya නාමය පාසල් polling station එකක් සමඟ භාවිත වී තිබීම එම ප්‍රදේශයේ ස්ථාවර ග්‍රාමීය ජනාවාසයක් ලෙස පැවති බව පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;SchoolHistory&quot;/&gt;

නවීන කාලයේ Kochchikade නගරය සමඟ වාණිජ හා ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාව වැඩි වීමත් සමඟ Manaveriya ද නේවාසික හා වාණිජ භාවිතයෙන් වර්ධනය වී ඇත.

== ප්‍රධාන ආයතනික හා සේවා සම්බන්ධතා ==

මනාවේරිය ජනතාව ප්‍රධාන වශයෙන් පහත අවට මධ්‍යස්ථාන භාවිත කරයි:

* [[කොච්චිකඩේ]] — දුම්රිය, පොලිස්, තැපැල් සහ වාණිජ සේවා;
* [[මීගමුව]] — විශාල නාගරික හා සෞඛ්‍ය සේවා;
* [[තොප්පුව]] — පාසල් හා ආගමික සේවා;
* [[මුරුතන]] — අධ්‍යාපනික හා ග්‍රාමීය සේවා;
* [[කටාන]] — ප්‍රාදේශීය පරිපාලන සේවා.

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කොච්චිකඩේ]]
* [[මීගමුව]]
* [[කටාන]]
* [[මුරුතන]]
* [[උඩංගාව]]
* [[තොප්පුව]]
* [[බම්බුකුලිය]]
* [[වැලිහේන]]
* [[ඇත්ගල]]
* [[මහා ඇත්ගල]]
* [[අඩික්කණ්ඩිය]]
* [[පල්ලන්සේන]]
* [[පලංගතුරේ]]
* [[පෝරුතොට]]
* [[මහ ඔය]]
* [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[බස්නාහිර පළාත]]

== ගැලරිය ==

=== මනාවේරිය සහ කොච්චිකඩේ අවට ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--
--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Manaveriya|Manaveriya — English Wikipedia]]
* [[:en:Kochchikade|Kochchikade — English Wikipedia]]
* [[:en:Negombo|Negombo — English Wikipedia]]
* [[:si:කොච්චිකඩේ|කොච්චිකඩේ — සිංහල Wikipedia]]
* [https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes Department of Census and Statistics — Administrative Division Codes]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf Department of Census and Statistics — 2024 GN Population Data]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_GampahaDistrict.pdf Department of Census and Statistics — Gampaha District GN Population Atlas]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/districtCode/Western%20Province.pdf Department of Census and Statistics — Western Province Administrative Codes]
* [https://web.archive.org/web/20260101130004/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2025/09/01i-2024-En.pdf Ministry of Education — 2024 School List]
* [https://web.archive.org/web/20251119203012/https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2011/2/1691-41_E.pdf Government Gazette — Katana polling stations]
* [https://caa.lk/images/stories/pdf/orders/2331-21_All.pdf Government Gazette — 2023 GN administrative listing]
* [https://www.moj.gov.lk/images/pdf/2021/Jurisdiction-Committee-Final-Report-2021.pdf Ministry of Justice — Jurisdiction Committee Final Report]
* [https://documents.gov.lk/view/gazettes/2025/12/2025-12-12%28IV-B%29E.pdf Government Gazette — Manaveriya, Kochchikade addresses] {{භින්න වූ සබැඳි|date=October 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.health.gov.lk/wp-content/uploads/2022/08/01-01-2022-eng.pdf Ministry of Health — GN population empanelment]
* [https://www.christian.gov.lk/churches/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Churches]
* [https://www.cea.lk/web/en/water?id=158 Central Environmental Authority — Maha Oya Water Quality Monitoring]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:බස්නාහිර පළාත]]
[[Category:කටාන]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මනාවේරිය]]

[[en:Manaveriya]]</text>
      <sha1>jno5rt20mmq7wurk6peso86okmaphde</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මුරුතන</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196902</id>
    <revision>
      <id>801422</id>
      <parentid>800515</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:51:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801422</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30218" sha1="3e5b7yp7vg5ko4v20y20iyy7h4j7xxt" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name          = '''මුරුතන'''
| native_name            = මුරුතන
| native_name_lang       = si
| other_name             = Muruthana; Murthana; Murutana
| type                   = [[ගම්මානය]]
| image                  =
| caption                =
| image_flag             =
| image_seal             =
| image_map              =
| map_caption            = ශ්‍රී ලංකාවේ මුරුතන පිහිටීම
| pushpin_map            = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption    = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| subdivision_type       = රට
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[බස්නාහිර පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3      = [[ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස]]ය
| subdivision_name3      = [[කටාන]]
| population_as_of       = 2024
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/ ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — ජන හා නිවාස සංගණනය 2024]&lt;/ref&gt;
| population_total       = 1192
| population_density_km2 =
| elevation_m            =
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLT]]
| utc_offset             = +5:30
| coordinates            = {{coord|7.2788|N|79.8733|E|region:LK|display=inline,title}}
| postal_code_type       =
| postal_code            = 11540
| area_code              = 031
| website                =
| footnotes              =
}}

'''මුරුතන''' (ඉංග්‍රීසි: '''Muruthana'''; ඇතැම් මූලාශ්‍රවල '''Murthana''' හෝ '''Murutana''' ලෙසද දැක්වේ) යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[බස්නාහිර පළාත|බස්නාහිර පළාතේ]], [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය|ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[කටාන]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් ග්‍රාමීය ජනාවාසයකි.

මුරුතන [[කොච්චිකඩේ]] හා [[මීගමුව]] නගරීය කලාපයට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර [[කටාන]], [[තොප්පුව]], [[බම්බුකුලිය]], [[උඩංගාව]], [[මනාවේරිය]] සහ අවට ගම්මාන සමඟ මාර්ග, අධ්‍යාපනික, ආගමික සහ වාණිජ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යයි.

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN මට්ටමේ දත්ත අනුව මුරුතන GN Division 66 හි ජනගහනය '''1,192'''කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== නාමය ==

ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුවේ පරිපාලන දත්තවල මෙම ග්‍රාම නිලධාරී වසම '''Muruthana''' ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — පරිපාලන කේත]&lt;/ref&gt;

සිංහල භාවිතයේ '''මුරුතන''' යන නාමය භාවිත වේ.

ආගමික ආයතන සහ පැරණි ලිපිගොනු වල '''Murthana''' යන අක්ෂර වින්‍යාසයද දක්නට ලැබේ. උදාහරණයක් ලෙස ශ්‍රී ලංකා ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ ලේඛනයේ '''St. Anthony's Church, Murthana, Kochchikade''' ලෙස නාමය දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;&gt;[https://www.christian.gov.lk/churches/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Churches]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

මුරුතන '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 66''' වේ.

එහි පරිපාලන කේතය '''1206005''' වන අතර එය [[කටාන]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය, [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]] සහ [[බස්නාහිර පළාත]] යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2012 ගම්පහ දිස්ත්‍රික් GN Population Atlas හිද Muruthana GN 66 ලෙස Katana DS Division යටතේ දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_GampahaDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — ගම්පහ දිස්ත්‍රික් GN ජනගහන සිතියම, 2012]&lt;/ref&gt;

== පිහිටීම ==

භූගෝලීය දත්ත අනුව මුරුතන ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.2788° N''' සහ දේශාංශ '''79.8733° E''' හි පිහිටා ඇත.

එය [[කොච්චිකඩේ]] සහ [[කටාන]] අතර පහත්බිම් ග්‍රාමීය භූදර්ශනයේ කොටසකි.

අවට භූදර්ශනයට,

* නේවාසික ප්‍රදේශ;
* ගෙවතු;
* කුඩා කෘෂිකාර්මික ඉඩම්;
* ප්‍රාදේශීය මාර්ග;
* පාසල්;
* ආගමික ස්ථාන; සහ
* ජල නිකාසන හා පහත්බිම්

ඇතුළත් වේ.

මුරුතන ප්‍රදේශයට ආසන්නව [[දන්කොටුව]] සහ [[බොලවත්ත]] වැනි ජනාවාසද පවතී.

== ජනගහනය ==

2012 ජන හා නිවාස සංගණන GN මට්ටමේ දත්ත අනුව මුරුතනේ ජනගහනය '''1,369'''ක් විය.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

2024 දත්ත අනුව එය '''1,192'''ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ජන හා නිවාස සංගණන වර්ෂය
! ජනගහනය
|-
| 2012
| 1,369
|-
| 2024
| 1,192
|}

මෙම සංඛ්‍යා මුරුතන GN Division 66 සඳහා පමණක් අදාළ වන අතර මනාවේරිය, තොප්පුව, බම්බුකුලිය සහ අනෙකුත් අවට GN divisions වල ජනගහනය ඒවාට ඇතුළත් නොවේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

මුරුතනට භූගෝලීය හා සේවා සම්බන්ධතා ඇති ප්‍රදේශ අතර,

* [[කොච්චිකඩේ]]
* [[මනාවේරිය]]
* [[උඩංගාව]]
* [[තොප්පුව]]
* [[බම්බුකුලිය]]
* [[වැලිහේන]]
* [[ඇත්ගල]]
* [[කටාන]]
* [[දන්කොටුව]]
* [[බොලවත්ත]]
* [[මීගමුව]]

ඇතුළත් වේ.

මුරුතන GN 66, මනාවේරිය GN 67A, උඩංගාව GN 67, තොප්පුව GN 65A සහ බම්බුකුලිය GN 65 යන GN divisions එකම Katana-side regional cluster එකේ කොටස් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

== මනාවේරිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මනාවේරිය]] මුරුතනට ආසන්න GN division එකකි.

මනාවේරිය GN 67A වන අතර මුරුතන GN 66 වේ. දෙකම Katana Divisional Secretariat යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2024 ජනගහන දත්ත අනුව මනාවේරියෙහි ජනගහනය 1,835ක් වන අතර මුරුතනේ 1,192කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

මෙම ජනාවාස දෙක පාසල්, පල්ලි, ප්‍රාදේශීය මාර්ග සහ දෛනික වෙළඳ සේවා හරහා එකිනෙකට සම්බන්ධ වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මනාවේරිය]]'''

== කොච්චිකඩේ සමඟ සම්බන්ධතාව ==

මුරුතන සහ [[කොච්චිකඩේ]] අතර සම්බන්ධතාවය ප්‍රදේශයේ දෛනික ගමනාගමනයට වැදගත් වේ.

අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් ලේඛනයේ '''Muruthana K.V.''' පාසලේ ලිපිනය '''Muruthana, Kochchikade''' ලෙස දක්වා ඇති අතර එය මුරුතන සහ කොච්චිකඩේ අතර ලිපින හා සේවා සම්බන්ධතාවය ලේඛනගත කරයි.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;&gt;{{Citation |title=ශ්‍රී ලංකා අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — School List 2023 |url=https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2024/02/13/SCHOOL_LIST_2023.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20250414060057/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2024/02/13/SCHOOL_LIST_2023.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-04-14}}&lt;/ref&gt;

කොච්චිකඩේ හරහා දුම්රිය, ප්‍රධාන මාර්ග, තැපැල්, පොලිස්, වෙළඳ සහ අනෙකුත් නාගරික සේවා ලබාගැනීම පහසුය.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[කොච්චිකඩේ]]'''

== මීගමුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මීගමුව]] මුරුතන සඳහා ප්‍රධාන නාගරික හා සේවා මධ්‍යස්ථානයකි.

මීගමුව හරහා,

* විශාල රෝහල්;
* බැංකු;
* උසස් අධ්‍යාපන ආයතන;
* රජයේ සේවා;
* දුම්රිය හා බස් සේවා;
* වෙළඳාම; සහ
* සංචාරක පහසුකම්

ලබාගත හැක.

මුරුතන කොච්චිකඩේ හරහා මීගමුව නගරය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මීගමුව]]'''

== තොප්පුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තොප්පුව]] මුරුතනට ආසන්න වැදගත් ජනාවාසයකි.

Thoppuwa GN 65A වන අතර මුරුතන GN 66 වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2024 ජනගහනය අනුව තොප්පුවේ ජනගහනය 3,085ක් විය.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

අධ්‍යාපන හා ආගමික ජාලය මුරුතන සහ තොප්පුව අතර වැදගත් සම්බන්ධතාවක් සපයයි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තොප්පුව]]'''

== බම්බුකුලිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[බම්බුකුලිය]] GN 65 ලෙස Katana DS Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

2024 ජනගහනය 2,788ක් විය.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

මුරුතන හා බම්බුකුලිය අතර සෘජු ප්‍රාදේශීය මාර්ග සම්බන්ධතාවයක් පවතින අතර Western Provincial Road Development Authority විසින් '''Murutana–Bambukuliya Road''' අංක '''D-31''' ලෙස ලැයිස්තුගත කර ඇත. එහි දිග කිලෝමීටර් '''3.46'''කි.&lt;ref name=&quot;Roads&quot;&gt;{{Citation |title=Western Provincial Road Development Authority — Road Information |url=https://wp.gov.lk/en/wp-content/uploads/Table-1-5.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20240615074329/https://wp.gov.lk/en/wp-content/uploads/Table-1-5.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2024-06-15}}&lt;/ref&gt;

මෙම මාර්ගය මුරුතන සහ බම්බුකුලිය අතර ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාවයේ වැදගත් අංගයකි.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[බම්බුකුලිය]]'''

== මාර්ග ජාලය ==

මුරුතන වටා ප්‍රාදේශීය මාර්ග කිහිපයක් පවතී.

Western Provincial Road Development Authority හි මාර්ග දත්ත අනුව,

* '''Murutana–Bambukuliya Road''' — D-31 — කි.මී. 3.46;
* '''Kochchikade–Pallensena''' — C-19 — කි.මී. 1.60;
* '''Palagaturai Road''' — C-22 — කි.මී. 1.37;
* '''Dalupatha–Kochchikanada–Welihena Road''' — D-19 — කි.මී. 5.11

වැනි මාර්ග ප්‍රදේශයේ ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලයේ කොටස් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Roads&quot;/&gt;

මෙම මාර්ග මුරුතන, කොච්චිකඩේ, පල්ලන්සේන, බම්බුකුලිය සහ වැලිහේන යන ප්‍රදේශ අතර දෛනික ගමනාගමනයට වැදගත් වේ.

== අධ්‍යාපනය ==

මුරුතනේ ප්‍රධාන වශයෙන් ලේඛනගත පාසලක් වන්නේ '''Muruthana K.V.''' ය.

අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශයේ පාසල් ලේඛනයේ,

'''Muruthana K.V. — Muruthana, Kochchikade'''

ලෙස එහි ලිපිනය දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;/&gt;

2023/2024 අධ්‍යාපන ලේඛනවල එය රජයේ Provincial පාසලක් සහ 1–11 ශ්‍රේණි සඳහා වූ මිශ්‍ර පාසලක් ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;/&gt;

මුරුතන අවට අධ්‍යාපන ජාලය තොප්පුව, බම්බුකුලිය, වැලිහේන, ඇත්ගල සහ කොච්චිකඩේ පාසල් සමඟද සම්බන්ධ වේ.

== ආගමික ස්ථාන ==

Department of Christian Affairs හි Gampaha District Church Table හි,

'''St. Anthony's Church, Murthana, Kochchikade'''

ලෙස කතෝලික පල්ලියක් නිල වශයෙන් ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;

එය Katana DS Division යටතේ GN 66 Muruthana සමඟ සෘජුව සම්බන්ධ කර දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;

මේ නිසා ශාන්ත අන්තෝනි පල්ලිය මුරුතනේ ප්‍රධාන ආගමික හා ප්‍රජා ආයතනවලින් එකකි.

== Sunday School ==

ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුවේ Sunday School ලේඛනයේ,

'''St. Anthony's Sunday School, Murthana, Kochchikade'''

යන ආයතනයද දක්වා ඇත.

එම ලේඛනයේ එය Gampaha District, Katana Divisional Secretariat, GN Division 66 Muruthana යටතේ දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;SundaySchools&quot;&gt;[https://christian.gov.lk/sunday-schools/gampaha-district.html Department of Christian Affairs — Gampaha District Sunday Schools]&lt;/ref&gt;

මෙම ආයතනය ප්‍රදේශයේ ආගමික අධ්‍යාපන හා ප්‍රජා ජීවිතයේ කොටසකි.

== ආගමික හා සමාජ භූදර්ශනය ==

මුරුතන බටහිර ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කයේ බහු ආගමික හා බහු සංස්කෘතික ජනාවාස ජාලයේ කොටසකි.

මුරුතන සහ අවට ප්‍රදේශවල,

* කතෝලික පල්ලි;
* බෞද්ධ ආගමික ස්ථාන;
* පාසල්;
* Sunday Schools;
* ග්‍රාමීය වෙළඳසැල්; සහ
* ප්‍රජා ආයතන

පවතී.

තොප්පුව සහ බම්බුකුලිය ප්‍රදේශවල පල්ලි සහ පාසල් මුරුතන සමඟ පුළුල් ප්‍රජා ජාලයක් නිර්මාණය කරයි.&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SundaySchools&quot;/&gt;

== දන්කොටුව සහ බොලවත්ත සමඟ සම්බන්ධතාව ==

මුරුතනට උතුරින් හා නැගෙනහිරින් [[දන්කොටුව]] සහ [[බොලවත්ත]] වැනි ජනාවාස පවතී.

භූගෝලීය සිතියම් දත්ත අනුව දන්කොටුව මුරුතනට ආසන්න ප්‍රධාන නගරයකි.&lt;ref&gt;[https://mapcarta.com/28952214 Muruthana locality — geographic map]&lt;/ref&gt;

දන්කොටුව [[පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කය|පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ]] ප්‍රධාන ප්‍රාදේශීය වාණිජ මධ්‍යස්ථානයක් වන අතර මුරුතන එහි දකුණු/ගිනිකොණ පසුබිම් ජනාවාස ජාලය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== මහ ඔය සහ ජල පද්ධතිය ==

මුරුතන [[මහ ඔය]] පහළ ජල පෝෂක කලාපයට සම්බන්ධ පහත්බිම් භූදර්ශනයේ පිහිටා ඇත.

මහ ඔයේ ජල පද්ධතිය පහළ ගම්පහ හා පුත්තලම අතර ප්‍රදේශයට වැදගත් වන අතර මුරුතන අවට කුඩා ජල මාර්ග හා ජල නිකාසන පද්ධති එම පුළුල් ජල පද්ධතිය සමඟ සම්බන්ධ වේ.

Central Environmental Authority විසින් Maha Oya ජල ගුණාත්මක තත්ත්වය නිරීක්ෂණය කරන අතර Kochchikade Bridge ආශ්‍රිත sampling point එකක්ද පවත්වාගෙන යයි.&lt;ref&gt;[https://www.cea.lk/web/en/water?id=158 Central Environmental Authority — Water Quality Monitoring of Ma Oya]&lt;/ref&gt;

== භූමි භාවිතය ==

මුරුතන නාගරික හා ග්‍රාමීය භූදර්ශන දෙකම අන්තර්ගත කරන ප්‍රදේශයකි.

ප්‍රදේශයේ,

* නේවාසික ඉඩම්;
* ගෙවතු;
* කුඩා කෘෂිකාර්මික භූමි;
* ව්‍යාපාරික ස්ථාන;
* පාසල්;
* පල්ලි;
* ප්‍රාදේශීය මාර්ග; සහ
* ජල නිකාසන ප්‍රදේශ

දක්නට ලැබේ.

කොච්චිකඩේට ආසන්න ප්‍රදේශවල නාගරික භාවිතය වැඩි වන අතර දන්කොටුව හා කටාන අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශ දෙසට යන විට ග්‍රාමීය ස්වභාවය වැඩි වේ.

== ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් ==

මුරුතනේ ආර්ථිකය අවට කොච්චිකඩේ, මීගමුව, කටාන සහ දන්කොටුව නගරීය ආර්ථිකයන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.

ප්‍රධාන ක්‍රියාකාරකම් අතර,

* සිල්ලර වෙළඳාම;
* කුඩා ව්‍යාපාර;
* ආහාර හා සේවා;
* ප්‍රවාහන සේවා;
* ඉදිකිරීම්;
* අධ්‍යාපන සේවා;
* ගෙවතු වගාව; සහ
* ග්‍රාමීය කෘෂිකර්මාන්තය

ඇතුළත් වේ.

== කොච්චිකඩේ සහ මීගමුව වෙත සේවා ප්‍රවේශය ==

මුරුතන ජනතාවට දෛනික සේවා සඳහා කොච්චිකඩේ සහ මීගමුව භාවිත කළ හැක.

[[කොච්චිකඩේ]] තුළ,

* දුම්රිය ස්ථානය;
* තැපැල් කාර්යාලය;
* පොලිස් ස්ථානය;
* මහා නගර සභා සේවා;
* පාසල්;
* බැංකු; සහ
* වෙළඳ සේවා

පවතින බැවින් මුරුතන සමඟ සමීප සේවා සම්බන්ධතාවක් පවතී.

== සංචාරක හා ප්‍රාදේශීය වැදගත්කම ==

මුරුතන ප්‍රධාන සංචාරක ගමනාන්තයක් නොවුවද එය [[මීගමුව]]–[[කොච්චිකඩේ]]–[[කටාන]] සංචාරක හා ප්‍රවාහන කලාපයේ කොටසකි.

මුරුතන හරහා හෝ ආසන්නයෙන් පැමිණෙන සංචාරකයන්ට,

* [[මීගමුව]];
* [[කොච්චිකඩේ]];
* පල්ලන්සේන;
* පලංගතුරේ;
* පෝරුතොට;
* තොප්පුව;
* බම්බුකුලිය;
* වැලිහේන; සහ
* දන්කොටුව

වැනි ප්‍රදේශ වෙත සම්බන්ධ විය හැක.

එහි සංචාරක වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් ප්‍රවේශ මාර්ග හා ප්‍රාදේශීය ජනාවාස ජාලයේ පිහිටීම මත පදනම් වේ.

== පරිසරය ==

මුරුතන පහත්බිම් ජල පද්ධති සහ ග්‍රාමීය භූදර්ශනය අතර පිහිටා ඇති බැවින් ජල නිකාසනය සහ ජල ගුණාත්මක තත්ත්වය ප්‍රාදේශීය පාරිසරික කරුණු වේ.

මහ ඔය පද්ධතිය සම්බන්ධ පරිසර නිරීක්ෂණ සහ ජල ගුණාත්මක පාලනය පළාතේ වැදගත් පාරිසරික කරුණු අතරට අයත් වේ.

== දේශගුණය ==

මුරුතන පහත්බිම් බස්නාහිර පළාතේ පිහිටි බැවින් උණුසුම් හා තෙතමනය සහිත දේශගුණයක බලපෑමට ලක් වේ.

මෝසම් වර්ෂා සමයේ පහත්බිම් ජල නිකාසනය සහ ප්‍රාදේශීය මාර්ග තත්ත්වය වෙනස් විය හැක.

== ප්‍රාදේශීය මාර්ග ජාලය ==

මුරුතන අවට ප්‍රවාහන සම්බන්ධතාවය පහත පරිදි සංකේතාත්මකව දැක්විය හැක:

&lt;pre&gt;
කොච්චිකඩේ
   │
   ▼
මුරුතන
   │
   ├── බම්බුකුලිය
   │
   ├── තොප්පුව
   │
   ├── මනාවේරිය
   │
   ├── උඩංගාව
   │
   └── කටාන / අභ්‍යන්තර ප්‍රදේශ
        │
        └── දන්කොටුව දිසාව
&lt;/pre&gt;

Western Provincial Road Development Authority හි D-31 මාර්ගය මුරුතන සහ බම්බුකුලිය අතර සෘජු මාර්ග සම්බන්ධතාවය තහවුරු කරයි.&lt;ref name=&quot;Roads&quot;/&gt;

== GN Division සම්බන්ධතා ==

&lt;pre&gt;
ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය
│
└── කටාන ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
    │
    ├── මුරුතන — GN 66
    ├── මනාවේරිය — GN 67A
    ├── උඩංගාව — GN 67
    ├── තොප්පුව — GN 65A
    └── බම්බුකුලිය — GN 65
&lt;/pre&gt;

මෙය නිල පරිපාලන hierarchy එකක් නොව මුරුතන අවට භූගෝලීය සහ සේවා සම්බන්ධතා පෙන්වන සරල සටහනකි. සියලු GN divisions Katana DS Division යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

== ඉතිහාසය සහ ජනාවාස වර්ධනය ==

මුරුතනේ නවීන ජනාවාස වර්ධනය කොච්චිකඩේ හා කටාන අතර මාර්ග ජාලය, පාසල්, පල්ලි සහ ප්‍රාදේශීය වාණිජ ක්‍රියාකාරකම් සමඟ සම්බන්ධ වී ඇත.

2012 GN atlas හි Muruthana GN 66 ලෙස ස්ථිර පරිපාලන ජනාවාසයක් ලෙස දක්වා තිබීමෙන් එහි පරිපාලන පැවැත්ම ලේඛනගත වේ.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

පාසල් හා ආගමික ආයතන ද ප්‍රදේශයේ දිගුකාලීන ප්‍රජා ව්‍යුහය පිළිබිඹු කරයි.&lt;ref name=&quot;MOE&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Churches&quot;/&gt;

== ප්‍රධාන ස්ථාන ==

මුරුතන සහ එයට සෘජුව සම්බන්ධ ප්‍රධාන ස්ථාන අතර,

* Muruthana K.V.;
* St. Anthony's Church, Murthana;
* St. Anthony's Sunday School;
* Muruthana–Bambukuliya Road;
* කොච්චිකඩේ ප්‍රධාන මාර්ග ජාලය;
* බම්බුකුලිය;
* තොප්පුව;
* මනාවේරිය; සහ
* මහ ඔය ආශ්‍රිත පහත්බිම් ප්‍රදේශ

ඇතුළත් වේ.

== ගැලරිය ==

=== මුරුතන සහ අවට ප්‍රදේශ ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[කොච්චිකඩේ]]
* [[මනාවේරිය]]
* [[උඩංගාව]]
* [[තොප්පුව]]
* [[බම්බුකුලිය]]
* [[වැලිහේන]]
* [[ඇත්ගල]]
* [[කටාන]]
* [[මීගමුව]]
* [[දන්කොටුව]]
* [[බොලවත්ත]]
* [[මහ ඔය]]
* [[ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
* [[බස්නාහිර පළාත]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Muruthana|Muruthana — English Wikipedia]]
* [[:en:Kochchikade|Kochchikade — English Wikipedia]]
* [[:en:Negombo|Negombo — English Wikipedia]]
* [[:en:Katana|Katana — English Wikipedia]]
* [[:si:කොච්චිකඩේ|කොච්චිකඩේ — සිංහල Wikipedia]]
* [https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — පරිපාලන කේත]
* [https://www.statistics.gov.lk/Population/StaticalInformation/CPH2024/ ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — ජන හා නිවාස සංගණනය 2024]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_GampahaDistrict.pdf DCS — Gampaha District GN Population Atlas 2012]
* [https://web.archive.org/web/20250414060057/https://moe.gov.lk/wp-content/uploads/2024/02/13/SCHOOL_LIST_2023.pdf අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය — School List]
* [https://www.christian.gov.lk/churches/gampaha-district.html ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව — Gampaha District Churches]
* [https://christian.gov.lk/sunday-schools/gampaha-district.html ක්‍රිස්තියානි ආගමික කටයුතු දෙපාර්තමේන්තුව — Sunday Schools]
* [https://web.archive.org/web/20240615074329/https://wp.gov.lk/en/wp-content/uploads/Table-1-5.pdf Western Provincial Road Development Authority — Road Information]
* [https://www.cea.lk/web/en/water?id=158 Central Environmental Authority — Maha Oya Water Quality Monitoring]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:බස්නාහිර පළාත]]
[[Category:කටාන]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මුරුතන]]

[[en:Muruthana]]</text>
      <sha1>3e5b7yp7vg5ko4v20y20iyy7h4j7xxt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කොටගඟ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196903</id>
    <revision>
      <id>801404</id>
      <parentid>800516</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801404</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35915" sha1="3j88ou4r18w1y4fj5mud0j8uv11mecm" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| official_name          = '''කොටගඟ'''
| native_name            = කොටගඟ
| native_name_lang       = si
| other_name             = Kotaganga; Kota Ganga
| type                   = [[ගම්මානය]]
| image                  =
| caption                =
| image_flag             =
| image_seal             =
| image_map              =
| map_caption            = ශ්‍රී ලංකාවේ කොටගඟ පිහිටීම
| pushpin_map            = Sri Lanka
| pushpin_label_position = bottom
| pushpin_map_caption    = ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටීම
| subdivision_type       = රට
| subdivision_name       = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| subdivision_type1      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ පළාත්|පළාත]]
| subdivision_name1      = [[මධ්‍යම පළාත]]
| subdivision_type2      = [[ශ්‍රී ලංකාවේ දිස්ත්‍රික්ක|දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_name2      = [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
| subdivision_type3      = [[ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාස]]ය
| subdivision_name3      = [[මැදදුම්බර]]
| population_as_of       = 2024
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — 2024 ජන හා නිවාස සංගණනය, ග්‍රාම නිලධාරී වසම් ජනගහන දත්ත]&lt;/ref&gt;
| population_total       = 838
| population_density_km2 =
| elevation_m            = 1285
| timezone               = [[ශ්‍රී ලංකා සම්මත වේලාව|SLT]]
| utc_offset             = +5:30
| coordinates            = {{coord|7.3732|N|80.7968|E|region:LK|display=inline,title}}
| postal_code_type       =
| postal_code            =
| area_code              =
| website                =
| footnotes              =
}}

'''කොටගඟ''' (ඉංග්‍රීසි: '''Kotaganga''' හෝ '''Kota Ganga''') යනු [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[මධ්‍යම පළාතේ]], [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය|මහනුවර දිස්ත්‍රික්කයේ]], [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් කඳුකර ගම්මානයකි.

කොටගඟ [[රංගල]], [[මකූල්දෙණිය]], [[තංගප්පුව]] සහ මැදදුම්බර කඳුකර ජනාවාස සමඟ සම්බන්ධ වන දුෂ්කර කඳුකර ප්‍රදේශයක පිහිටා ඇත. මෙය [[දුම්බර කඳුකරය]] සහ [[Knuckles Conservation Forest|Knuckles සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ කොටසකි.

කොටගඟ විශේෂයෙන් ප්‍රසිද්ධ වන්නේ '''කොටගඟ ඇල්ල''' හෙවත් '''කොටගඟ ඇලි හත''' ලෙස ප්‍රාදේශීයව හඳුන්වන දිය ඇලි සමූහය නිසාය. මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව එම දිය ඇලි සමූහය ප්‍රධාන කොටස් හතකට හෝ ඊට වැඩි ගණනකට බෙදී පෙනෙන අතර තංගප්පුව දෙසින් කඳුකර මාර්ගයකින් ළඟාවිය හැක.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සභාවේ වෙළඳ, වාණිජ හා සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking &amp; Trekking]&lt;/ref&gt;

2024 ජන හා නිවාස සංගණනයේ GN-level දත්ත අනුව කොටගඟ GN Division 25, GN අංක 741 හි ජනගහනය '''838'''කි. එහි පිරිමි ජනගහනය 423ක් සහ කාන්තා ජනගහනය 415ක් වේ.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== නාමය ==

නිල පරිපාලන දත්තවල ප්‍රදේශය '''Kotaganga''' ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — පරිපාලන කේත]&lt;/ref&gt;

සිංහල භාවිතයේ '''කොටගඟ''' යන නාමය භාවිත වේ.

ඉංග්‍රීසි මූලාශ්‍රවල '''Kotaganga''' සහ '''Kota Ganga''' යන ආකාර දෙකම දක්නට ලැබේ.

ප්‍රදේශයේ ප්‍රධාන ස්වාභාවික අංගයක් වන දිය ඇලි සමූහය '''Kotaganga Ella Falls''' ලෙසද හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;KGE&quot;&gt;[https://amazinglanka.com/wp/kotaganga-ella-falls/ AmazingLanka — Kotaganga Ella Falls]&lt;/ref&gt;

== පරිපාලන තත්ත්වය ==

කොටගඟ '''ග්‍රාම නිලධාරී වසම් අංක 25''' සහ '''GN Division 741''' ලෙස [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

පරිපාලන ව්‍යුහය:

* [[ශ්‍රී ලංකාව]]
** [[මධ්‍යම පළාත]]
*** [[මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
**** [[මැදදුම්බර]] ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසය
***** කොටගඟ — GN 741

ශ්‍රී ලංකා රජයේ පරිපාලන හා අධිකරණ සීමා ලේඛනවලද Kotaganga GN Division 741 ලෙස මැදදුම්බර යටතේ ලැයිස්තුගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;Gazette&quot;&gt;{{Citation |title=Ministry of Justice — Territorial Jurisdiction of Courts in Sri Lanka |url=https://www.moj.gov.lk/images/pdf/gazette/new_territorial_jurisdiction_of_courts_in_sri_lanka.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20260311152921/https://www.moj.gov.lk/images/pdf/gazette/new_territorial_jurisdiction_of_courts_in_sri_lanka.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2026-03-11}}&lt;/ref&gt;

== පිහිටීම ==

කොටගඟ මැදදුම්බර කඳුකර ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති අතර භූගෝලීය දත්ත අනුව එය ආසන්න වශයෙන් අක්ෂාංශ '''7.3732° N''' සහ දේශාංශ '''80.7968° E''' හි පිහිටා ඇත.

ප්‍රදේශය මුහුදු මට්ටමේ සිට මීටර් '''1,285'''ක් පමණ උසකින් යුත් කඳුකර ජනාවාසයක් ලෙස භූගෝලීය දත්තවල දක්වා ඇත.

කොටගඟ අවට ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]];
* [[මකූල්දෙණිය]];
* [[තංගප්පුව]];
* ගලබොඩවත්ත;
* Duckwariya;
* Cottaganga State; සහ
* මැදදුම්බර කඳුකරයේ අනෙකුත් ගම්මාන

ඇතුළත් වේ.

== ජනගහනය ==

2012 ග්‍රාම නිලධාරී මට්ටමේ ජනගහන දත්ත අනුව කොටගඟේ ජනගහනය '''698'''ක් ලෙස වාර්තා වී තිබුණි.

2024 GN-level ජනගහන දත්ත අනුව ජනගහනය '''838'''ක් ලෙස වාර්තා වී ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;&gt;[https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_KandyDistrict.pdf ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — මහනුවර දිස්ත්‍රික් ජනගහන සිතියම, 2012]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ජන හා නිවාස සංගණන වර්ෂය
! ජනගහනය
|-
| 2012
| 698
|-
| 2024
| 838
|}

2024 ජනගහනයෙන් පිරිමි 423ක් සහ කාන්තා 415ක් විය.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

මෙම සංඛ්‍යා කොටගඟ GN Division 741 සඳහා පමණක් වන අතර රංගල, මකූල්දෙණිය, තංගප්පුව සහ අවට GN divisions වල ජනගහනය එයට ඇතුළත් නොවේ.

== අවට ප්‍රදේශ ==

කොටගඟ සමඟ භූගෝලීය හා ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ඇති ප්‍රදේශ අතර,

* [[රංගල]]
* [[මකූල්දෙණිය]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[බොබෙබිල]]
* [[හීලෝය]]
* Galabodawatta
* Duckwariya
* Burnside
* Ferndail
* Rangala Aluthwatta
* Gonawala

වැනි මැදදුම්බර කඳුකර ජනාවාස සහ වතු ප්‍රදේශ ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

== රංගල සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[රංගල]] කොටගඟ ප්‍රදේශය සමඟ සෘජු භූගෝලීය හා සංචාරක සම්බන්ධතාවක් ඇති කඳුකර ජනාවාසයකි.

රංගල, කොටගඟ, මකූල්දෙණිය සහ තංගප්පුව යන ප්‍රදේශ මැදදුම්බර කඳුකරයේ දුම්බර භූදර්ශනයට අයත් එකිනෙකට සම්බන්ධ ප්‍රදේශ වේ.

රංගල සහ කොටගඟ අතර ප්‍රදේශයේ දිය ඇලි, කඳුකර වනාන්තර, තේ වතු සහ ග්‍රාමීය මාර්ග දක්නට ලැබේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== මකූල්දෙණිය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[මකූල්දෙණිය]] කොටගඟට ආසන්න මැදදුම්බර කඳුකර ජනාවාසයකි.

මකූල්දෙණිය සහ කොටගඟ යන ප්‍රදේශ දෙකම මැදදුම්බර ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

මෙම ප්‍රදේශ අතර කඳුකර මාර්ග, වතු හා ජනාවාස සම්බන්ධතා පවතී.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[මකූල්දෙණිය]]'''

== තංගප්පුව සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[තංගප්පුව]] කොටගඟ දිය ඇලි සහ ඉහළ කඳුකර වනාන්තර වෙත ගමන් කරන ප්‍රධාන ප්‍රවේශ ප්‍රදේශයකි.

DCS පරිපාලන දත්ත අනුව තංගප්පුව GN 793 ලෙස මැදදුම්බර යටතේ පවතී.&lt;ref name=&quot;DCSAdmin&quot;/&gt;

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව කොටගඟ ඇලි වෙත ළඟා වීම සඳහා තංගප්පුවෙන් ආරම්භ වන කඳු නැගීමේ මාර්ගයක් දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

කොටගඟ ඇලි හතේ ගවේෂණ සඳහා තංගප්පුව වැදගත් ආරම්භක ස්ථානයක් ලෙස සැලකේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[තංගප්පුව]]'''

== කොටගඟ ඇල්ල ==

'''කොටගඟ ඇල්ල''' හෝ '''Kotaganga Ella Falls''' යනු කොටගඟ ආශ්‍රිත කඳුකර දිය ඇලි සමූහයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව එය [[Knuckles Mountain Range|Knuckles කඳු පන්තියේ]] Kandy District ප්‍රදේශයේ පිහිටි cascades සමූහයක් වන අතර ප්‍රධාන කොටස් '''අවම වශයෙන් හතක්''' පමණ බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

එම මූලාශ්‍රය අනුව සම්පූර්ණ දිය ඇලි පද්ධතියේ ප්‍රධාන කොටස්වල එකතුව ආසන්න වශයෙන් මීටර් 100කට වඩා වැඩි විය හැකි බව සඳහන් කරයි. එය එක් සෘජු දිය ඇල්ලක උසක් නොව, සමූහයේ කොටස් පිළිබඳ ඇස්තමේන්තුවක් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

වෙනත් ශ්‍රී ලාංකික සංචාරක සහ භූගෝලීය මූලාශ්‍රද කොටගඟ දිය ඇලි සමූහය '''ඇලි හතක්''' ලෙස හඳුන්වයි.&lt;ref name=&quot;KGE&quot;/&gt;

== ඇලි හත ==

'''කොටගඟ ඇලි හත''' යනු කොටගඟ ගංගා/ඇළ පද්ධතියෙන් කඳුකර බෑවුමක් හරහා අනුක්‍රමිකව ගලා බසින දිය ඇලි කොටස් සමූහයකි.

&quot;ඇලි හත&quot; යන නාමය එක් එක් දිය ඇල්ලට වෙන වෙනම නිල නාම හතක් ඇති බව නොපෙන්වයි. එය එකම ස්වාභාවික ජල පද්ධතියක ප්‍රධාන දිය ඇලි කොටස් කිහිපයක් එකට හඳුන්වන ප්‍රාදේශීය සහ සංචාරක නාමයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව මේ සඳහා '''at-least 7 major segments''' ලෙස සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

මෙම දිය ඇලි සමූහයේ සමහර කොටස් තද ගල් බෑවුම්, මීදුම් සහිත වනාන්තර සහ ඝන වෘක්ෂලතා අතර පිහිටා ඇති නිසා එක් ස්ථානයකින් සම්පූර්ණ දිය ඇලි පද්ධතිය දැකිය නොහැක.

== දිය ඇලි පද්ධතියේ භූගෝලය ==

කොටගඟ ඇලි පද්ධතිය කඳුකර ජල ධාරාවක් පහළට ගලා යාමෙන් නිර්මාණය වී ඇත.

වැසි සමයේදී ජල ප්‍රවාහය වැඩි වන අතර වියළි සමයේදී සමහර කුඩා cascade කොටස්වල ජල ප්‍රමාණය අඩු විය හැක.

ගල් බෑවුම්, වනාන්තර, මීදුම සහ කඳුකර තෙතමන පරිසරය මෙම දිය ඇලිවල දෘශ්‍ය ලක්ෂණවලට බලපායි.

== ඇලි හත වෙත ගමන් මාර්ගය ==

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව අනුව කොටගඟ ඇලි වෙත '''තංගප්පුවෙන්''' කඳුකර මාර්ගයක් ඔස්සේ ගමන් කළ හැක.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

එම මූලාශ්‍රය මාර්ගය ආසන්න වශයෙන් '''කිලෝමීටර් 5.5ක uphill walk''' එකක් ලෙස දක්වා ඇති අතර ස්ථාපිත මාර්ගය සීමිත බවත් ප්‍රදේශය හඳුනන මඟපෙන්වන්නෙකු සමඟ ගමන් කිරීම නිර්දේශ කරන බවත් සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

වෙනත් සංචාරක මූලාශ්‍රවල මාර්ග දුර වෙනස් ලෙස වාර්තා වී ඇති අතර, එය භාවිත කරන trailhead, දිය ඇල්ලේ කුමන කොටස දක්වා යන්නේද සහ කාලගුණික තත්ත්වයන් අනුව වෙනස් විය හැක.&lt;ref name=&quot;KGE&quot;/&gt;

== කොටගඟ ඇලි වෙත සංචාරක ගමන ==

කොටගඟ ඇලි හත කඳුකර adventure සහ nature tourism සඳහා භාවිත වන ස්ථානයකි.

සාමාන්‍ය ගමනේදී,

# තංගප්පුව දෙසින් කඳුකර ප්‍රදේශයට ඇතුළු වීම;
# තේ වතු හා ග්‍රාමීය භූමි හරහා ගමන් කිරීම;
# ඉහළ වනාන්තර කලාපයට ළඟාවීම;
# කොටගඟ ජල ධාරාව වෙත පැමිණීම;
# ඇලි කොටස් ගවේෂණය කිරීම; සහ
# මාර්ගය ඔස්සේ නැවත පහළට පැමිණීම

වැනි අදියර දක්නට ලැබේ.

මෙය පහසු නගරීය ඇවිදීමක් නොවන අතර කඳුකර භූමි, තෙත් ගල්, මඩ සහ කූඩැල්ලන් ඇති වනාන්තර මාර්ග හේතුවෙන් හොඳ සූදානමක් අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

== තංගප්පුව සහ කොටගඟ කඳවුරු ප්‍රදේශ ==

තංගප්පුව කොටගඟ සහ Knuckles කඳුකරයේ ඉහළ මාර්ග සඳහා ප්‍රධාන ප්‍රවේශ කලාපයකි.

පැරණි IUCN Knuckles biodiversity guide එකක Forest Department විසින් තංගප්පුවේ designated campsite එකක් පවත්වාගෙන ගිය බව සඳහන් කර ඇති අතර එම කඳවුරු ස්ථානය perennial streams ආසන්නයේ පිහිටි බවද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;IUCN&quot;&gt;[https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2003-012-En.pdf IUCN — A Guide to the Biodiversity of the Knuckles Conservation Forest]&lt;/ref&gt;

වර්තමාන ප්‍රවේශ, කඳවුරු සහ අවසර ක්‍රම පවතින තත්ත්වය අනුව වෙනස් විය හැකි බැවින් සංචාරයකට පෙර අදාළ රජයේ ආයතන සමඟ තහවුරු කළ යුතුය.

== Knuckles කඳු පන්තිය ==

කොටගඟ පිහිටා ඇත්තේ [[Knuckles Mountain Range|දුම්බර කඳු පන්තිය]] ආශ්‍රිත පරිසරයේය.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Knuckles කඳු පන්තිය මධ්‍යම ශ්‍රී ලංකාවේ Kandy සහ Matale දිස්ත්‍රික්කවල පිහිටි කඳු පද්ධතියක් ලෙස විස්තර කරයි. එය පාරම්පරික සිංහල භාවිතයේ '''දුම්බර කඳුවැටිය''' ලෙසද හැඳින්වී ඇති බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

== Knuckles සංරක්ෂණ වනාන්තරය ==

කොටගඟ අවට කඳුකර භූදර්ශනය [[Knuckles Conservation Forest|Knuckles සංරක්ෂණ වනාන්තරය]] සමඟ සමීප සම්බන්ධතාවයක් පවත්වයි.

UNESCO අනුව '''Central Highlands of Sri Lanka''' ලෝක උරුමයේ කොටස් තුනෙන් එකක් Knuckles Conservation Forest වේ. එහි ලෝක උරුම අංගය වර්ග කිලෝමීටර් '''313.05'''ක් හෙවත් හෙක්ටයාර් 31,305ක් පමණ වන අතර conceptual buffer zone එක හෙක්ටයාර් 35,074ක් ලෙස UNESCO දත්තවල දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;[https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO World Heritage Centre — Central Highlands of Sri Lanka]&lt;/ref&gt;

මෙම වනාන්තරය 2010 දී Central Highlands of Sri Lanka ලෝක උරුමයට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== ජෛව විවිධත්වය ==

Knuckles කඳු පරිසරයේ විවිධ උස්-පහත් සහ දේශගුණික තත්ත්වයන් හේතුවෙන් විවිධ වනාන්තර ආකාර දක්නට ලැබේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Knuckles පරිසරයේ lowland semi-evergreen forest, sub-montane forest, montane grassland සහ pygmy forest වැනි vegetation types දක්වයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

UNESCO අනුව Central Highlands ලෝක උරුමයේ කඳුකර වනාන්තර විශාල endemic biodiversity එකක් රඳවා ගන්නා අතර Sri Lanka හි endemic vertebrates, flowering plants සහ trees/shrubs/herbs සඳහා විශේෂයෙන් වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

කොටගඟ ඇලි වෙත යන සංචාරකයන්ට මේ හේතුවෙන් කඳුකර ශාක, පක්ෂීන්, උභයජීවීන් සහ අනෙකුත් ජීවීන් දැකගැනීමට අවස්ථාව ලැබිය හැක.

== තේ වතු හා කඳුකර ආර්ථිකය ==

කොටගඟ අවට කඳුකර භූමියේ වතු භූමි සහ කෘෂිකාර්මික ඉඩම් පවතී.

තංගප්පුව දෙසට සහ කොටගඟ ඇලි මාර්ගයේ කොටස් කිහිපයක් තේ වතු සහ ග්‍රාමීය භූමි හරහා ගමන් කරන බව සංචාරක මාර්ග විස්තරවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Trail&quot;&gt;[https://www.wikiloc.com/hiking-trails/cottaganga-estate-thangappuwa-250279797 Wikiloc — Cottaganga Estate to Thangappuwa trail]&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ කඳුකර ආර්ථිකය තේ, ගෙවතු වගාව, කුඩා කෘෂිකර්මය සහ සංචාරක සේවා සමඟ සම්බන්ධ වේ.

== Kotaganga Plains ==

කොටගඟ ජල ධාරාව සහ තංගප්පුව අතර ඉහළ කඳුකර මාර්ගයේ '''Kotaganga Plains''' ලෙස හැඳින්වෙන උසස් තණබිම්/විවෘත කඳුකර භූමි ප්‍රදේශයක් හඳුනාගෙන ඇත.

2026 දී පටිගත කළ Cottaganga Estate–Thangappuwa trail එකේ route points අතර '''Kotaganga 7 Falls''', '''Kotaganga Plains''', '''Wooden Bridge''' සහ '''Thangappuwa''' ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;Trail&quot;/&gt;

මෙය කොටගඟ ඇලි සහ තංගප්පුව අතර hiking route එකේ භූගෝලීය සම්බන්ධතාවය පෙන්වන නවීන trail record එකකි.

== රංගල–කොටගඟ කලාපය ==

කොටගඟ සහ [[රංගල]] අතර කලාපය කඳුකර වනාන්තර, තේ වතු, ගංගා, දිය ඇලි සහ ග්‍රාමීය ජනාවාස එකට හමුවන ප්‍රදේශයකි.

රංගල natural pool සහ Kotaganga දිය පද්ධතිය එකම කඳුකර ජල පද්ධතියේ කොටස් ලෙස දෛනික භූගෝලීය හා සංචාරක භාවිතයේ සම්බන්ධ වේ.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[රංගල]]'''

== හීලෝය සමඟ සම්බන්ධතාව ==

[[හීලෝය]] මැදදුම්බර කඳුකරයේ තවත් වැදගත් ග්‍රාමීය හා සංචාරක ජනාවාසයකි.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව Heeloya ගම්මානය agricultural village life, paddy cultivation, home gardening, livestock සහ spice cultivation සඳහා ප්‍රසිද්ධ ප්‍රදේශයක් ලෙස විස්තර කරන අතර එහි waterfall සහ hiking experiences ද සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;HeeloyaTourism&quot;&gt;[https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking Central Province Tourism Department — Heeloya trekking]&lt;/ref&gt;

කොටගඟ, රංගල, තංගප්පුව සහ හීලෝය යන ප්‍රදේශ මැදදුම්බර කඳුකරයේ පුළුල් nature and village tourism network එකට සම්බන්ධ කළ හැක.

'''ප්‍රධාන ලිපිය: [[හීලෝය]]'''

== ප්‍රධාන මාර්ග හා ප්‍රවේශය ==

කොටගඟ වෙත පැමිණෙන ප්‍රධාන ප්‍රවේශ කලාපය රංගල–තංගප්පුව පැත්ත වේ.

Kandy පැත්තෙන් ගමන් කරන සංචාරක මාර්ග විස්තරවල Kandy–Teldeniya–Rangala–Kotaganga වැනි සංයෝජන දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Hike&quot;&gt;[https://lakdasun65.rssing.com/chan-18232239/all_p13.html Lakdasun trip report archive — Rangala–Kotaganga routes]&lt;/ref&gt;

කොටගඟ ඇලි වෙත යන මාර්ගය සාමාන්‍ය නගර මාර්ගයක් නොව කඳුකර අඩිපාර සහ වනාන්තර trail එකක් වන අතර කාලගුණය අනුව තත්ත්වය ඉක්මනින් වෙනස් විය හැක.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

== සංචාරක ආරක්ෂාව ==

කොටගඟ ඇලි වෙත යන ගමන සඳහා,

* හොඳ grip ඇති hiking footwear;
* වැසි ආවරණ;
* ප්‍රමාණවත් drinking water;
* first-aid equipment;
* leech protection;
* කඳුකරයට සුදුසු ඇඳුම්; සහ
* ප්‍රදේශය හොඳින් හඳුනන guide කෙනෙකු

භාවිත කිරීම වැදගත් වේ.

මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුවද කොටගඟ route එකේ නිශ්චිත මාර්ග දැනුම සහ guide support අවශ්‍ය බව අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;CPD&quot;/&gt;

වැසි සමයේ ගල් තෙත් වීම, දිය ප්‍රවාහය වැඩි වීම සහ trail slippery වීම නිසා ගමනේ අවදානම වැඩි විය හැක.

== සංරක්ෂණය ==

කොටගඟ ඇලි සහ අවට කඳුකර භූමිය Knuckles landscape සමඟ සම්බන්ධ බැවින් ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණය වැදගත් වේ.

UNESCO Central Highlands property එකේ integrity සඳහා surrounding land-use impacts සහ buffer-zone management වැදගත් බව සඳහන් කරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම පරිසරයේ සංචාරක කටයුතු සිදු කරන විට,

* කුණු නොතැබීම;
* ජලය අපවිත්‍ර නොකිරීම;
* ශාක කඩ නොකිරීම;
* වනජීවීන්ට බාධා නොකිරීම; සහ
* නිල ප්‍රවේශ නීති අනුගමනය කිරීම

වැදගත් වේ.

== 2024 ජනගහනය සහ ප්‍රාදේශීය ව්‍යුහය ==

2024 දත්ත අනුව කොටගඟ GN 741 හි ජනගහනය 838කි.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

අවට මැදදුම්බර GN divisions කිහිපයක්ද මෙහි ප්‍රාදේශීය ජාලයේ කොටසකි:

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ප්‍රදේශය
! GN අංකය
! 2024 ජනගහනය
|-
| කොටගඟ
| 741
| 838
|-
| තංගප්පුව
| 793
| 173
|-
| ගලබොඩවත්ත
| 743
| 332
|-
| ගොනාවල
| 740
| 486
|-
| බුලත්වත්ත
| 749
| 486
|-
| මැකූල්දෙණිය
| 782
| 944
|-
| රංගල
| 791
| 596
|-
| රංගල අලුත්වත්ත
| 790
| 437
|}

මෙම අගයන් DCS 2024 GN-level population dataset මත පදනම් වේ.&lt;ref name=&quot;DCS2024&quot;/&gt;

== ප්‍රාදේශීය සම්බන්ධතා ගස ==

පහත සටහන නිල පරිපාලන hierarchy එකක් නොව කොටගඟ ආශ්‍රිත භූගෝලීය සහ සංචාරක සම්බන්ධතා පෙන්වන සංකේතාත්මක ගසකි.

&lt;pre&gt;
මැදදුම්බර
│
├── රංගල
│    │
│    ├── කොටගඟ
│    │    ├── කොටගඟ ඇලි හත
│    │    ├── Kotaganga Plains
│    │    └── Cottaganga Estate
│    │
│    └── මකූල්දෙණිය
│
└── තංගප්පුව
     ├── Knuckles Conservation Forest
     ├── Corbett's Gap
     └── ඉහළ කඳුකර hiking routes
&lt;/pre&gt;

== සංචාරක භූදර්ශනය ==

කොටගඟ කලාපය මැදදුම්බර–රංගල–තංගප්පුව සංචාරක ජාලයේ වැදගත් ස්වභාවික ප්‍රදේශයකි.

ප්‍රධාන ආකර්ෂණ අතර,

* කොටගඟ ඇලි හත;
* Kotaganga Plains;
* තංගප්පුව;
* Knuckles Conservation Forest;
* [[රංගල]];
* රංගල natural pool;
* [[හීලෝය]];
* Corbett's Gap; සහ
* අවට තේ වතු හා කඳුකර වනාන්තර

ඇතුළත් වේ.

== ඉතිහාසය ==

කොටගඟේ පරිපාලන පැවැත්ම නිල GN records තුළ ලේඛනගත වී ඇත.

2012 GN population data මගින් Kotaganga GN 741 ලෙසත්, Thangappuwa GN 793, Galabodawatta GN 743 සහ Rangala GN 791 ලෙසත් මැදදුම්බර යටතේ වෙන්කර දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;DCS2012&quot;/&gt;

2019 රජයේ ගැසට් පත්‍රයක '''Kotaganga Primary School, Gonawalawatta''' polling station එකක් ලෙසද දක්වා තිබීම ප්‍රදේශයේ ප්‍රජා හා පරිපාලන ආයතනික පැවැත්මට සාක්ෂියකි.&lt;ref name=&quot;Gazette2019&quot;&gt;{{Citation |title=Government Gazette — Kandy District polling stations, 2019 |url=https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2019/10/2144-08_E.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20251116154156/https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2019/10/2144-08_E.pdf |access-date=2026-09-28 |archive-date=2025-11-16}}&lt;/ref&gt;

== ආගමික හා සංස්කෘතික පසුබිම ==

කොටගඟ අවට මැදදුම්බර කඳුකරයේ බෞද්ධ විහාර, ග්‍රාමීය ආගමික ස්ථාන සහ පාරම්පරික ප්‍රජා ආයතන පවතී.

අසල්වැසි ගම්මානවල විහාර සහ දහම් පාසල් ප්‍රාදේශීය සමාජ ජීවිතයේ කොටසකි.

කොටගඟට ආසන්න කඳුකර පරිසරයේ ග්‍රාමීය ජනජීවිතය, වතු කර්මාන්තය සහ සංචාරක ක්‍රියාකාරකම් එකිනෙකට සම්බන්ධ වේ.

== Gallery ==

=== කොටගඟ ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

=== ඇලි හත ===

&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;250&quot;&gt;
&lt;!--

--&gt;
&lt;/gallery&gt;

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[රංගල]]
* [[තංගප්පුව]]
* [[මකූල්දෙණිය]]
* [[හීලෝය]]
* [[මැදදුම්බර]]
* [[Knuckles Mountain Range]]
* [[Knuckles Conservation Forest]]
* [[Central Highlands of Sri Lanka]]
* [[කොටගඟ ඇල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [[:en:Kotaganga|Kotaganga — English Wikipedia]]
* [[:en:Rangala|Rangala — English Wikipedia]]
* [[:en:Thangappuwa|Thangappuwa — English Wikipedia]]
* [[:si:රංගල|රංගල — සිංහල Wikipedia]]
* [[:si:තංගප්පුව|තංගප්පුව — සිංහල Wikipedia]]
* [https://www.statistics.gov.lk/qlink/AdminDivCodes ශ්‍රී ලංකා ජනලේඛන හා සංඛ්‍යාලේඛන දෙපාර්තමේන්තුව — පරිපාලන කේත]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/CPH_2024/GN_population_pdf.pdf DCS — 2024 GN Population Data]
* [https://www.statistics.gov.lk/Resource/en/Population/DistrictAtlases/DCS_Population_Atlas_2012_D12_KandyDistrict.pdf DCS — Kandy District GN Population Atlas 2012]
* [https://tourism.cp.gov.lk/en/hiking-n-trekking මධ්‍යම පළාත් සංචාරක දෙපාර්තමේන්තුව — Hiking &amp; Trekking]
* [https://whc.unesco.org/en/list/1203 UNESCO — Central Highlands of Sri Lanka]
* [https://portals.iucn.org/library/sites/library/files/documents/2003-012-En.pdf IUCN — A Guide to the Biodiversity of the Knuckles Conservation Forest]
* [https://web.archive.org/web/20251116154156/https://documents.gov.lk/view/extra-gazettes/2019/10/2144-08_E.pdf Government Gazette — Kandy District Polling Stations]
* [https://www.wikiloc.com/hiking-trails/cottaganga-estate-thangappuwa-250279797 Cottaganga Estate–Thangappuwa Trail]
* [https://amazinglanka.com/wp/kotaganga-ella-falls/ AmazingLanka — Kotaganga Ella Falls]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}

[[Category:ගම්පහ දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මහනුවර දිස්ත්‍රික්කය]]
[[Category:මැදදුම්බර]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ ගම්මාන]]
[[Category:මධ්‍යම පළාත]]
[[Category:Knuckles Mountain Range]]

[[en:Kotaganga]]</text>
      <sha1>3j88ou4r18w1y4fj5mud0j8uv11mecm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196988</id>
    <revision>
      <id>801406</id>
      <parentid>800939</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T03:50:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ප්‍රකාශන */ linked</comment>
      <origin>801406</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9348" sha1="hr8fvnl9mwqw7emot71flzk3kxi1g7n" xml:space="preserve">{{Short description|ශ්‍රී ලංකාවේ යාපනයේ පිහිටි ප්‍රජා පුස්තකාලය}}
{{තොරතුරුකොටුව පුස්තකාලය
| name               = කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය
| native_name        = K. A. S. Sathiamanai Library
| native_name_lang   = en
| image              = sathiamanai 1.jpg
| caption            = 2025 පෙබරවාරි 15 දින කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේදී ශ්‍රී ලංකා අග්‍රාමාත්‍ය ආචාර්ය [[හරිනි අමරසූරිය]] පුස්තකාල පරිපාලකයන් සමඟ.
| country            = ශ්‍රී ලංකාව
| type               = පුස්තකාලය
| location           = [[සුලිපුරම්]], යාපනය දිස්ත්‍රික්කය, උතුරු පළාත, ශ්‍රී ලංකාව
| map_type           = Sri Lanka
| map_caption        = ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටීම
| coordinates        = {{coord|9.7584|N|79.9446|E|display=inline,title|type:landmark_region:LK}}
| items_collected    = ළමා සාහිත්‍යය, අධ්‍යාපනික පොත්
| website            = {{URL|http://sathiamanai.blogspot.com.au/|සත්‍යමනෛ}}
}}'''කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය''' (K. A. S. Sathiamanai Library) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ උතුරු පළාතේ යාපනය දිස්ත්‍රික්කයේ සුලිපුරම් හි පිහිටි ප්‍රජා, සාහිත්‍ය හා ළමා පුස්තකාලයකි. කියවීමේ පුරුද්ද ප්‍රවර්ධනය කිරීම, ළමා සාහිත්‍ය සංවර්ධනය, සාහිත්‍ය හමුවීම්, පොත් එළිදැක්වීම්, සාකච්ඡා සහ අධ්‍යාපනික වැඩසටහන් සංවිධානය කිරීමෙහිලා මෙම පුස්තකාලය සක්‍‍රීයව දායක වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.virakesari.lk/article/170231|title=කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය |website=වීරකේසරී Dated 25 Nov 2023|language=ta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web
 |url=https://epaper.thinakaran.lk/Thinakaran?eid=1&amp;edate=01/07/2026&amp;pgid=62381
 |website=දිනකරන්
|title=ළමා නිර්මාණශීලී කුසලතා සම්මානය
 |date=2026-07-01 |page=10
 |language=ta
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web
 |title=කොමියුනිස්ට් යුවළකගේ ජීවිත හමුවීම්
 |url=https://noolaham.org/wiki/index.php/ஒரு_கம்யூனிஸ்ட்_இணையர்_வாழ்வின்_சந்திப்புகள்
 |website=නූලහම්
 |language=ta
 |access-date=2026-07-24
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news
 |title=ළමා නිර්මාණ කුසලතා සම්මාන උළෙල, ගුණසැමරුම් හා කලා වැඩසටහන්
 |newspaper=දිනක්කුරල්
 |date=2026-06-29 |page=5
 |language=ta
}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
ලේඛිකාවක මෙන්ම සමාජ ක්‍රියාකාරිනියක වන [[වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම්]] මහත්මිය විසින් ආරම්භ කරන ලද මෙම පුස්තකාලය, සුලිපුරම් සහ ඒ අවට ප්‍රදේශවල අධ්‍යාපනික, කියවීම් සහ සාහිත්‍ය ක්‍රියාකාරකම්වල කේන්ද්‍රස්ථානයක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත. වල්ලියම්මෛ සුබ්‍රමනියම්ගේ චරිතාපදාන සටහන්වල දැක්වෙන්නේ සිය සැමියා වූ [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] මහතා සිහිවීම පිණිස මෙම පුස්තකාලය ආරම්භ කළ බවයි.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web
|url=https://vidiyel.com/ஆய்வுகள்/ஈழத்து-எழுத்துலகின்-துரு/
|title=ඊළාම් සාහිත්‍ය ලෝකයේ ධ්‍රැව තරුව
|website=විදියල් by මල්ලිකා සෙල්වරත්නම්
|access-date=2026-07-23
}}&lt;/ref&gt;

== ක්‍රියාකාරකම් ==
පුස්තකාලය විවිධ අධ්‍යාපනික, සාහිත්‍යමය සහ සමාජයීය ක්‍රියාකාරකම් රැසක් ක්‍රියාත්මක කරයි:

* සිසුන් සඳහා කියවීමේ ප්‍රවර්ධන වැඩසටහන්
* රචනා, කථික හා චිත්‍ර තරග
* පොත් එළිදැක්වීමේ උත්සව
* සාහිත්‍ය සාකච්ඡා
* වාර්තා චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශන
* ළමා සාහිත්‍ය වැඩසටහන්
* සැමරුම් වැඩසටහන්

== ප්‍රකාශන ==
පුස්තකාලය මඟින් 2023 වසරේ සිට '''''සිරුපොරි''''' (Sirupori) නමින් ශිෂ්‍ය ත්‍රෛමාසික සඟරාවක් ප්‍රකාශයට පත් කෙරේ. මෙහි ප්‍රධාන කර්තෘවරයා ලෙස ආචාර්ය [[නටේසන් රවීන්ද්‍රන්]] කටයුතු කරයි. මෙම සඟරාවෙහි සිසුන්ගේ රචනා, කවි, කෙටිකතා, චිත්‍ර සහ අධ්‍යාපනික නිර්මාණ ඇතුළත් වේ. පුස්තකාලයේ විශේෂ සිදුවීම් සහ සිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් ද මෙහි ලේඛනගත කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81:%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%B1%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8A%E0%AE%B1%E0%AE%BF|title=සිරුපොරි – ශිෂ්‍ය ත්‍රෛමාසික සඟරාව|website=නූලහම් ඩිජිටල් |website=Noolaham Digital Library|language=ta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

== සුවිශේෂී සිදුවීම් ==

* 2022 වසරේදී මහාචාර්ය [[කේ. කයිලාසපති|කේ. කයිලාසපති]] මහතාගේ ගුණසැමරුම් උත්සවය කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේදී පැවැත්විණි. එහිදී මහාචාර්ය [[සි. මෞනගුරු]] මහතා අදහස් දැක්වීය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.virakesari.lk/article/142703|title=මහාචාර්ය කේ. කයිලාසපති ගුණසැමරුම|website=වීරකේසරී|website=වීරකේසරී Dated 10 Dec 2022|language=ta}}&lt;/ref&gt;

* '''Water''' වාර්තා චිත්‍රපට ප්‍රදර්ශනය සහ ඒ පිළිබඳ සාකච්ඡාමය වැඩසටහනක් පුස්තකාලයේදී පැවැත්විණි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.ezhunaonline.com/event/water-documentary-screening-k-a-s-sathiyamanai-library/|title=Water Documentary Screening – K.A.S. Sathiamanai Library|website=Ezhuna Online|language=en}}&lt;/ref&gt;

* ශ්‍රී ලාංකික දෙමළ ළමා සාහිත්‍යය පිළිබඳ සාකච්ඡා සහ හමුවීම් වාර කිහිපයකදීම පුස්තකාලය තුළ පවත්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web|url=https://athavannews.com/2023/1346584|title=කේ. ඒ. එස්. සත්‍යමනෛ පුස්තකාලයේ &quot;සිරුපොරි” සඟරාව එළිදැක්වීම|website=Athavan News|language=ta|access-date=2026-07-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://eelanadu.lk/%E0%AE%AF%E0%AE%BE%E0%AE%B4%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AF%81%E0%AE%B4%E0%AE%BF%E0%AE%AA%E0%AF%81%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D-%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9F/|title=සුලිපුරම්හි ආච්චි කී කතා ළමා පොත එළිදැක්වීමේ උළෙල|website=ඊළනාඩු|website=ඊළනාඩු Dated 21 April 2025|language=ta}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පුස්තකාල]]</text>
      <sha1>hr8fvnl9mwqw7emot71flzk3kxi1g7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මෙග්ලුමීන් ඇන්ටිමෝනියේට්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197156</id>
    <revision>
      <id>801423</id>
      <parentid>801327</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T09:52:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>63598</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.6</comment>
      <origin>801423</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6037" sha1="n6sics49rvee5foof84rejs6sewo49t" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්}}

'''මෙග්ලුමීන් ඇන්ටිමෝනියේට්''' (Meglumine antimoniate) යනු ලීෂ්මේනියාසිස් රෝගයට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;WHO2008&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=WHO Model Formulary 2008|year=2009|isbn=9789241547659|vauthors=((World Health Organization))|veditors=Stuart MC, Kouimtzi M, Hill SR|hdl=10665/44053|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|hdl-access=free|page=183}}&lt;/ref&gt; අභ්‍යන්තර අවයවවලට බලපාන ලීෂ්මේනියාසිස් (visceral), සම සහ ශ්ලේෂ්මල පටලවලට බලපාන ලීෂ්මේනියාසිස් (mucocutaneous) සහ සමට පමණක් බලපාන ලීෂ්මේනියාසිස් (cutaneous) යන රෝග තත්ත්ව සඳහා ද මෙය භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;WHO2008&quot; /&gt; එය මාංශ පේශියකට හෝ ආසාදනයට ලක් වූ ප්‍රදේශයට සෘජුවම එන්නත් කිරීම මගින් ලබා දෙනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;WHO2008&quot; /&gt;

මෙම ඖෂධයේ අතුරු ආබාධ අතරට ආහාර රුචිය අඩු වීම, ඔක්කාරය, උදර වේදනාව, කැස්ස, තෙහෙට්ටුව, මාංශ පේශි වේදනාව, අක්‍රමවත් හෘද ස්පන්දනය සහ වකුගඩු ආබාධ ඇති විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;WHO2008&quot; /&gt; හෘදය, අක්මාව හෝ වකුගඩු ආශ්‍රිත බරපතළ ගැටලු ඇති පුද්ගලයන් සඳහා මෙම ඖෂධය භාවිත නොකළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;WHO2008&quot; /&gt; [[මවුකිරි දීම|මව්කිරි]] දෙන කාලයේදී ද මෙම ඖෂධය භාවිත කිරීම නිර්දේශ නොකෙරේ.&lt;ref name=&quot;WHO2008&quot; /&gt; එය පෙන්ටාවැලන්ට් ඇන්ටිමෝනියල් (pentavalent antimonials) ලෙස හඳුන්වන ඖෂධ කාණ්ඩයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;WHO2008&quot; /&gt;

මෙග්ලුමින් ඇන්ටිමෝනියට් ඖෂධය 1946 වසරේ සිට වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර සඳහා භාවිතයට ගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=Sneader|first=Walter|title=Drug Discovery: A History|date=2005|publisher=John Wiley &amp; Sons|isbn=9780470015520|page=59|url=https://books.google.ca/books?id=jglFsz5EJR8C&amp;pg=PA59|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220082039/https://books.google.ca/books?id=jglFsz5EJR8C&amp;pg=PA59|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt; එය ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;WHO21st&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|vauthors=((World Health Organization))|title=World Health Organization model list of essential medicines: 21st list 2019|year=2019|hdl=10665/325771|author-link=World Health Organization|publisher=World Health Organization|location=Geneva|id=WHO/MVP/EMP/IAU/2019.06. License: CC BY-NC-SA 3.0 IGO}}&lt;/ref&gt; 2014 වන විට, [[සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල්|සංවර්ධනය වෙමින් පවතින රටවල]] මෙම ඖෂධයේ එක් කුප්පියක තොග මිල ඇමරිකානු ඩොලර් 4.32ක් පමණ විය.&lt;ref name=&quot;ERC2014&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Meglumine Antimonate|url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=502&amp;searchYear=2014|website=International Drug Price Indicator Guide|access-date=8 December 2016|archive-date=22 January 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072932/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=502&amp;searchYear=2014|url-status=live}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=502&amp;searchYear=2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180122072932/http://mshpriceguide.org/en/single-drug-information/?DMFId=502&amp;searchYear=2014 |access-date=11 October 2026 |archive-date=22 January 2018}}&lt;/ref&gt; මෙම ඖෂධය දකුණු යුරෝපයේ සහ ලතින් ඇමරිකාවේ ලබා ගත හැකි නමුත් එක්සත් ජනපදයේ ලබා ගත නොහැක.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=Bope|first=Edward T.|last2=Kellerman|first2=Rick D.|last3=Rakel|first3=Robert E.|title=Conn's Current Therapy 2011: Expert Consult|date=2010|publisher=Elsevier Health Sciences|isbn=143773572X|page=95|url=https://books.google.ca/books?id=pxnKBrfwTFYC&amp;pg=PT128|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220082035/https://books.google.ca/books?id=pxnKBrfwTFYC&amp;pg=PT128|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=Gorbach|first=Sherwood L.|last2=Bartlett|first2=John G.|last3=Blacklow|first3=Neil R.|title=Infectious Diseases|date=2004|publisher=Lippincott Williams &amp; Wilkins|isbn=9780781733717|page=355|url=https://books.google.ca/books?id=91altE1evAsC&amp;pg=PA355|language=en|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20161220080917/https://books.google.ca/books?id=91altE1evAsC&amp;pg=PA355|archive-date=2016-12-20}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>n6sics49rvee5foof84rejs6sewo49t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:අධ්‍යාපන තාක්ෂණය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197164</id>
    <revision>
      <id>801388</id>
      <parentid>801358</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:27:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>error fixed and temp added</comment>
      <origin>801388</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3317" sha1="jt5a1l6349u483do3xznu7j6azm244n" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

==මෙම ලිපිය පිළිබඳව==
=== ලිපියේ පදනම සහ විෂය පථය===

මෙම ලිපිය ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ [[:en:Educational technology|Educational technology]] ලිපිය පදනම් කරගෙන සිංහලෙන් සකස් කරන ලදී. මෙය එම ලිපියේ සම්පූර්ණ වචනානුසාරී පරිවර්තනයක් නොවන අතර, විෂයයෙහි ප්‍රධාන කරුණු ආවරණය කරන සංක්ෂිප්ත අනුවර්තනයකි.

ලිපියෙහි අධ්‍යාපන තාක්ෂණයේ නිර්වචනය, ඉතිහාසය, ඉගෙනුම් ක්‍රම, මෙවලම් සහ පද්ධති, ප්‍රතිලාභ, සීමා, ගුරුවරුන්ගේ භූමිකාව සහ කෘත්‍රිම බුද්ධියේ භාවිතය සාකච්ඡා කෙරේ. AECT නිර්වචනය, UNESCO ප්‍රකාශන සහ ටෝනි බේට්ස්ගේ අධ්‍යාපන තාක්ෂණය පිළිබඳ ලේඛන මූලාශ්‍ර ලෙස භාවිත කර ඇත.

ඉංග්‍රීසි ලිපියේ අන්තර්ගතයට අදාළ රූප 15ක් සිංහල ශීර්ෂපාඨ සමඟ ඇතුළත් කර ඇත. ඒවායේ කර්තෘත්වය සහ බලපත්‍ර පිළිබඳ තොරතුරු අදාළ Wikimedia Commons ගොනු පිටුවල සඳහන් වේ.

=== පාරිභාෂික වචන සහ වැඩිදියුණු කිරීම් ===

''Educational technology'' සඳහා ලිපි නාමය ලෙස '''අධ්‍යාපන තාක්ෂණය''' යන්න භාවිත කර ඇත. මෙහිදී තාක්ෂණය විෂයයක් ලෙස ඉගැන්වීම වෙනුවට, ඉගෙනීම සහ ඉගැන්වීම සඳහා තාක්ෂණික සම්පත් හා ක්‍රියාවලි යොදාගැනීම අදහස් කෙරේ.

සමකාලීන ඉගෙනීම, අසමකාලීන ඉගෙනීම, මිශ්‍ර ඉගෙනීම සහ ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධතිය වැනි පාරිභාෂික වචන සඳහා වඩාත් සුදුසු සිංහල යෙදුම් තිබේ නම්, විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර සමඟ යෝජනා කිරීම සාදරයෙන් පිළිගනිමි. භාෂා සංශෝධන, අමතර මූලාශ්‍ර සහ විෂය පථය පුළුල් කිරීම සඳහා යෝජනා ද මෙහි සාකච්ඡා කළ හැකිය.

[[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 21:07, 11 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>jt5a1l6349u483do3xznu7j6azm244n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:විද්‍යුත් ඉගෙනුම</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197166</id>
    <revision>
      <id>801387</id>
      <parentid>801361</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:27:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>error fixed and temp added</comment>
      <origin>801387</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="2gwzjyqb0x5egx8dgfj4wv50hhz14l4" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

==මෙම ලිපිය පිළිබඳව==
=== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ අනුවර්තනය ===
මෙම ලිපිය සරල ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ [[simple:E-learning|E-learning]] ලිපිය ඇසුරින් සිංහලට අනුවර්තනය කර, අමතර මූලාශ්‍ර සමඟ සකස් කරන ලදී.

* මුල් සංස්කරණය: https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=E-learning&amp;oldid=10565749
* මුල් ලිපියේ දායකයන්: https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=E-learning&amp;action=history

මෙය මුල් ලිපියේ වචනානුසාරී පරිවර්තනයක් නොවේ. කරුණු පැහැදිලි කිරීම සහ මූලාශ්‍රගත කිරීම සඳහා ලිපියේ ව්‍යුහය හා අන්තර්ගතය සංශෝධනය කර ඇත. මුල් ලිපියේ “e-learning” යන පදයේ ආරම්භය සම්බන්ධයෙන් එකිනෙකට නොගැළපෙන විස්තර තිබූ බැවින්, එම ප්‍රකාශ මෙම අනුවර්තනයට ඇතුළත් කර නොමැත.

=== ලිපියේ නාමය සහ පාරිභාෂික පද ===
“E-learning” යන සංකල්පය සඳහා මෙම ලිපියේ '''විද්‍යුත් ඉගෙනුම''' යන නාමයත්, විකල්ප නාමයක් ලෙස '''ඊ-ඉගෙනුම''' යන්නත් භාවිත කර ඇත. සිංහල අධ්‍යාපනික හෝ ශාස්ත්‍රීය මූලාශ්‍රවල භාවිත වන වෙනත් සුදුසු යෙදුම් තිබේ නම්, ඒවා මූලාශ්‍ර සමඟ යෝජනා කරන්න.

ලිපියේ පහත පාරිභාෂික පද භාවිත කර ඇත:
* Synchronous learning — සමකාලීන ඉගෙනුම
* Asynchronous learning — අසමකාලීන ඉගෙනුම
* Blended learning — මිශ්‍ර ඉගෙනුම
* Computer-assisted instruction — පරිගණක ආධාරක ඉගැන්වීම
* Collaborative learning — සහයෝගී ඉගෙනුම

=== වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා යෝජනා ===
ලිපිය වැඩිදියුණු කිරීමේදී පහත කරුණු සලකා බැලිය හැකිය:
* විද්‍යුත් ඉගෙනුම, මාර්ගගත ඉගෙනුම සහ දුරස්ථ අධ්‍යාපනය අතර සම්බන්ධතා හා වෙනස්කම් විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර ඇසුරින් පැහැදිලි කිරීම.
* ප්‍රවේශ පහසුකම්, ඩිජිටල් විෂමතාව සහ ඉගෙනුම් ප්‍රතිඵල පිළිබඳ පර්යේෂණ ඇතුළත් කිරීම.
* ශ්‍රී ලංකාවේ භාවිතය පිළිබඳ විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර තිබේ නම් අදාළ තොරතුරු එක් කිරීම.
* සිංහල පාරිභාෂික පද, අභ්‍යන්තර සබැඳි සහ ප්‍රවර්ග සමාලෝචනය කිරීම.

ලිපියේ නිරවද්‍යතාව, මධ්‍යස්ථභාවය සහ භාෂා භාවිතය පිළිබඳ අදහස් හා මූලාශ්‍ර සහිත සංශෝධන යෝජනා මෙහි ඉදිරිපත් කරන්න. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 21:24, 11 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>2gwzjyqb0x5egx8dgfj4wv50hhz14l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධතිය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197168</id>
    <revision>
      <id>801386</id>
      <parentid>801363</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:26:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>temp added</comment>
      <origin>801386</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4009" sha1="rayj5bwev5ig656c1w0a344o5hqdgop" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

== ලිපියේ ආරම්භය සහ මූලාශ්‍ර ==
මෙම ලිපිය ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ [[en:Learning management system]] ලිපිය ඇසුරින් සිංහලට අනුවර්තනය කර ඇත. එය මුල් ලිපියේ සම්පූර්ණ වචනානුසාරී පරිවර්තනයක් නොවේ. අර්ථ දැක්වීම, ඉතිහාසය, ප්‍රධාන කාර්යයන්, පද්ධති ඒකාබද්ධ කිරීම සහ සීමාවන් පිළිබඳ කරුණු තෝරාගෙන සකස් කර ඇත.

අනුවර්තනය සඳහා භාවිත කළ ඉංග්‍රීසි ලිපියේ සංස්කරණය:
[https://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=1377846485 Learning management system — ස්ථිර සබැඳිය].

මුල් ලිපියේ දායකයන්ගේ විස්තර එහි [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Learning_management_system&amp;action=history සංස්කරණ ඉතිහාසයෙන්] ලබාගත හැකිය.

ලිපියේ කරුණු සඳහා Watson සහ Watsonගේ ශාස්ත්‍රීය ලිපිය, Moodle නිල ලේඛන, 1EdTech නිල ලේඛන සහ ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධති පිළිබඳ පර්යේෂණයක් ආශ්‍රිත ලෙස ඇතුළත් කර ඇත. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 21:37, 11 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)

== ලිපියේ නාමය සහ පාරිභාෂික වචන ==
“Learning management system” සඳහා “ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධතිය” යන නාමය භාවිත කර ඇත. ජාත්‍යන්තරව භාවිත වන LMS යන කෙටි යෙදුම හැඳින්වීමේ දක්වා ඇත.

විශ්වාසදායක සිංහල අධ්‍යාපනික හෝ තාක්ෂණික මූලාශ්‍රවල වෙනත් පදයක් භාවිත වේ නම්, එම මූලාශ්‍ර සමඟ මෙහි සාකච්ඡා කිරීමට ආරාධනා කරමි. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 21:37, 11 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)

== ලිපිය වැඩිදියුණු කිරීම ==
පහත අංශ විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර සමඟ තවදුරටත් පුළුල් කළ හැකිය:
* ඉගෙනුම් කළමනාකරණ පද්ධතිවල ඓතිහාසික වර්ධනය.
* ආබාධ සහිත ඉගෙනුම්කරුවන් සඳහා ප්‍රවේශ්‍යතාව.
* පෞද්ගලිකත්වය සහ ඉගෙනුම් දත්ත ආරක්ෂාව.
* ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතනවල භාවිතය.

නිශ්චිත මෘදුකාංගයක ප්‍රචාරණ තොරතුරු හෝ මූලාශ්‍ර රහිත ශ්‍රේණිගත කිරීම් වෙනුවට, විෂයට අදාළ මධ්‍යස්ථ හා සනාථ කළ හැකි කරුණු එක් කිරීම යෝග්‍ය වේ. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 21:37, 11 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>rayj5bwev5ig656c1w0a344o5hqdgop</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:දුරස්ථ අධ්‍යාපනය</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197170</id>
    <revision>
      <id>801385</id>
      <parentid>801365</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T01:25:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>error fixed and temp added</comment>
      <origin>801385</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3951" sha1="km1y72lpc12b4m1zcwwlxqjpmjvl2hs" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

==මෙම ලිපිය පිළිබඳව==
=== ලිපියේ පදනම සහ විෂය පථය ===
මෙම ලිපිය ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ [[en:Distance education]] ලිපියේ ප්‍රධාන කරුණු ඇසුරින් සිංහලෙන් සකස් කර ඇත. මෙය එම ලිපියේ සම්පූර්ණ වචනානුසාරී පරිවර්තනයක් නොවේ. මුල් දායකයන් පිළිබඳ තොරතුරු [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Distance_education&amp;action=history ඉංග්‍රීසි ලිපියේ සංස්කරණ ඉතිහාසයෙන්] ලබාගත හැකිය.

ලිපිය සඳහා Commonwealth of Learning, UNICEF, එක්සත් රාජධානියේ විවෘත විශ්වවිද්‍යාලය සහ ශ්‍රී ලංකා විවෘත විශ්වවිද්‍යාලය පළ කළ මූලාශ්‍ර ද භාවිත කර ඇත.

මෙහි විෂය පථය අන්තර්ජාලය ඔස්සේ ඉගෙනීමට පමණක් සීමා නොවේ. ලිපි හුවමාරු අධ්‍යාපනය, මුද්‍රිත අධ්‍යයන ද්‍රව්‍ය, විකාශන මාධ්‍ය සහ මාර්ගගත ඉගෙනුම් ක්‍රම ද එයට අයත් වේ.

=== පාරිභාෂික පද ===
ලිපියේ පහත පද භාවිත කර ඇත:
* Distance education — දුරස්ථ අධ්‍යාපනය
* Synchronous learning — සමකාලීන ඉගෙනීම
* Asynchronous learning — අසමකාලීන ඉගෙනීම
* Blended learning — මිශ්‍ර ඉගෙනීම
* Open and Distance Learning — විවෘත හා දුරස්ථ ඉගෙනීම
* Emergency remote teaching — හදිසි දුරස්ථ ඉගැන්වීම

මෙම පද සඳහා පිළිගත් සිංහල අධ්‍යාපනික මූලාශ්‍රවල වෙනත් යෙදුම් තිබේ නම්, අදාළ මූලාශ්‍ර සමඟ යෝජනා ඉදිරිපත් කළ හැකිය.

=== ඉදිරි වැඩිදියුණු කිරීම් ===
ලිපිය තවදුරටත් දියුණු කිරීම සඳහා පහත කරුණු පිළිබඳ මූලාශ්‍ර සහිත තොරතුරු එක් කළ හැකිය:
* ලිපි හුවමාරු අධ්‍යාපනයේ සහ දුරස්ථ විශ්වවිද්‍යාල අධ්‍යාපනයේ ඉතිහාසය.
* ඉගෙනුම් ප්‍රතිඵල, ඇගයීම් සහ ශිෂ්‍ය සහාය පිළිබඳ පර්යේෂණ.
* ආබාධ සහිත ඉගෙනුම්කරුවන් සඳහා ප්‍රවේශ පහසුකම්.
* ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල් හා උසස් අධ්‍යාපන ක්ෂේත්‍රවල දුරස්ථ අධ්‍යාපන භාවිතය.

විශේෂිත පාඨමාලා හෝ ආයතන ප්‍රවර්ධනය කිරීමෙන් වැළකී, විශ්වාසනීය මූලාශ්‍ර මත පදනම් වූ මධ්‍යස්ථ විස්තර පවත්වාගැනීම සුදුසුය. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 22:11, 11 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>km1y72lpc12b4m1zcwwlxqjpmjvl2hs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නටේසන් රවීන්ද්‍රන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197171</id>
    <revision>
      <id>801399</id>
      <parentid>801378</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T02:49:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>Clean-up, Error Fixed, Tagged</comment>
      <origin>801399</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14852" sha1="a1qqlvfsnwnxvhper7jt1ugwmxj0j34" xml:space="preserve">{{අමතර මූලාශ්‍ර අවශ්‍යයි|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{POV|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{තොරතුරුකොටුව ලේඛකයා
| name = නඩේසන් රවීන්ද්‍රන්
| image = கலாநிதி ந. ரவீந்திரன்.jpg
| caption = Nadesan Raveendran
| pseudonym = ඉරාවණා
| birth_date = {{birth date and age|1955|4|20}}
| birth_place = කාලෙයඩි, පණ්ඩත්තරිප්පු, යාපනය, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| education = MPhil, PhD
| alma_mater = [[චෙන්නායි විශ්වවිද්‍යාලය]], [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]
| occupation = ලේඛක, සාහිත්‍ය හා දේශපාලන පර්යේෂක, ගුරු, කථිකාචාර්ය
| notableworks = ''භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම'', ''ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය සහ ඊට එරෙහි අරගල''
| awards = කේ. චින්නප්පභාරතී පදනමේ සම්මානය (2017)
| parents = නඩේසන්, සිවයෝගම්
| spouse = සත්‍යමලර්
}}'''නඩේසන් රවීන්ද්‍රන්''' ({{බස-en|Nadesan Raveendran}}; උපත: 20 අප්‍රේල් 1955), ප්‍රචලිතව එන්. රවීන්ද්‍රන් (හෝ න. රවීන්ද්‍රන්) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ දෙමළ සාහිත්‍ය හා දේශපාලන පර්යේෂකයෙකි. භාරතීගේ බහුවිධ දැක්ම පිළිබඳ පර්යේෂණ ලිපි මාලාවක් හරහා විද්වතෙකු ලෙස ප්‍රකට වූ මොහු, දෙමළ ලෝකයට විවිධ පර්යේෂණ කෘති දායක කර ඇත. '&lt;nowiki/&gt;''භාරතීගේ මෙයිඥානම්''&lt;nowiki/&gt;' ඔහුගේ ප්‍රථම පර්යේෂණ කෘතියයි.&lt;ref name=&quot;Bharathiyin Meignanam&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Bharathiyin Meignanam |url=http://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D_%E0%AE%AE%E0%AF%86%E0%AE%AF%E0%AF%8D%E0%AE%9E%E0%AF%8D%E0%AE%9E%E0%AE%BE%E0%AE%A9%E0%AE%AE%E0%AF%8D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caste and its struggles in Sri Lanka&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Caste and its struggles in Sri Lanka |url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%87%E0%AE%B2%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D_%E0%AE%9A%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%8D_%E0%AE%85%E0%AE%A4%E0%AE%B1%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%86%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%BE%E0%AE%A9_%E0%AE%AA%E0%AF%8B%E0%AE%B0%E0%AE%BE%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9F%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%8D}}&lt;/ref&gt;

== ජීවිත සාරාංශය ==
නඩේසන් 1955 දී පණ්ඩත්තරිප්පු හි කාලෙයඩි ගම්මානයේ නඩේසන් සහ සිවයෝගම් යුවළගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය පන්නාගම් උතුරු ඒ.එම්.ටී. කලවන් පාසලෙන්ද, ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සුළිපුරම් වික්ටෝරියා විද්‍යාලයෙන්ද ලබා ගත්තේය. අනතුරුව චුන්නාකම් ස්කන්ධවරෝදය විද්‍යාලයෙන් උසස් අධ්‍යාපනය හදාරා ගුරු සේවයට එක්විය. කඳුකර ප්‍රදේශයේ සහ පසුව සුළිපුරම් ආරුමුග විද්‍යාලයේ පුහුණු විද්‍යා ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය.

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] බාහිර උපාධියක් ලෙස ශාස්ත්‍රවේදී (BA) උපාධිය ලබාගත් ඔහු, පසුව දර්ශනපති (MPhil) උපාධිය සම්පූර්ණ කළ අතර කොට්ටගල, [[වවුනියාව]] සහ දර්ගා නගරය (Dharga Town) යන ජාතික අධ්‍යාපන විද්‍යාපීඨවල කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. පසුව ඉන්දියාවේ [[මැඩ්‍රාස් විශ්වවිද්‍යාලය|චෙන්නායි විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ආචාර්ය (Ph.D.) උපාධිය ලබා ගත්තේය. වයස අවුරුදු හැටේදී රාජ්‍ය සේවයෙන් විශ්‍රාම ගත් ඔහු, 2023 වසරේ සිට [[කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය]] මඟින් පළකරනු ලබන 'සිරුපොරි' (சிறுபொறி) ත්‍රෛමාසික ශිෂ්‍ය සඟරාවේ ප්‍රධාන කර්තෘ ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=සිරුපොරි |url=https://noolaham.org/wiki/index.php/பகுப்பு:சிறுபொறி |access-date=2026-07-23 |website=நூலகம் மின்னூலகம்}}&lt;/ref&gt;

== කලාත්මක හා සාහිත්‍යමය ප්‍රකාශන ==
{{සමුද්දේශ විරහිත|section|date=ඔක්තෝබර් 2026}}
1968 දී කාලෙයඩි මුරුගන් ක්‍රීඩා සමාජය පිහිටුවීමට එක්වූ ඔහු, ග්‍රාමීය මට්ටමින් විද්‍යා ප්‍රදර්ශනයක් සංවිධානය කරමින් සිය කුසලතාව ප්‍රකට කළේය. පසුව 1972 දී දේවගෝපාල ක්‍රිෂ්ණා නාට්‍ය සමාජය හා සම්බන්ධ කාලෙයඩි පුනරුද සමාජය (කාලෙයඩි මරුමලර්ච්චි මන්ඩ්‍රම්) ආරම්භ කිරීමේ හවුල්කරුවෙකු වූ ඔහු, 'නට්පු' (මිතුදම), 'අලය්යුම් නෙඤ්ජම්' සහ 'වාල්වින් වළි' වැනි නාට්‍යවල රඟපෑවේය. තවද ඒ. චන්ද්‍රහාසන් විසින් රචිත 'නාලෙය උලගම්' (හෙට ලෝකය) නාට්‍යය ළමා නාට්‍යයක් ලෙස අධ්‍යක්ෂණය කළේය.

එම සංගමයේ කලා හා සාහිත්‍ය වෘත්තමය හමුවලදී කෙටිකතා ලියා ඉදිරිපත් කළ ඔහු, සංගම් රැස්වීම් සහ උත්සවවලදී ගැඹුරු අදහස් සහිත ප්‍රබල දේශන හා සංවාද පවත්වමින් අවධානය දිනාගත්තේය. 'කාලෙයික් කදිර්' අත්පිටපත් සඟරාවටද ලිපි ලිවීය.

ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය මණ්ඩලයට (දේසීය කලෙයි ඉලක්කියප් පේරවෙයි) එක්වූ ඔහු, කලක් 'තායගම්' සඟරාවේ සම-කර්තෘවරයෙකු ලෙස සේවය කරමින් එය රටපුරා බෙදාහැර ප්‍රචලිත කිරීමට පුරෝගාමී විය. 1982 දී ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය මණ්ඩලය විසින් සංවිධානය කරන ලද භාරතී ශතසංවත්සර පර්යේෂණ සම්මන්ත්‍රණයේදී පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක් ඉදිරිපත් කළේය. ඒ ඔස්සේ මහාචාර්ය කේ. කෛලාසපතිගේ මඟපෙන්වීම යටතේ සිය මාක්ස්වාදී පර්යේෂණ දෘෂ්ටිය පුළුල් කරගත් ඔහු, 1986 දී චෙන්නායි හිදී '''භාරතීගේ මෙයිඥානම්''&lt;nowiki/&gt;' (Bharathiyin Meignanam) නම් කෘතිය ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම කෘතිය පිළිබඳ විචාරක සම්මන්ත්‍රණ කිහිපයක්ම චෙන්නායි නුවරදී පැවැත්විණි.

== දේශපාලන හා සමාජීය ලේඛන ==
''ශ්‍රී ලංකාවේ කුලවාදය සහ එයට එරෙහි අරගලයන්'' යනු ඔහු විසින් රාවණා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් මස්සානු ([[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්|සී. කා. සෙන්තිවේල්]]) සමඟ රචනා කරන ලද පොතකි. මෙම පොතේ පළමු සංස්කරණය 1989 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර දෙවන සංස්කරණය 2007 දී චෙන්නායි හි සවුත් විෂන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Caste and its struggles in Sri Lanka&quot; /&gt;

ඔහු [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්|කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ වල්ලිඅම්මයි සුබ්‍රමනියම්ගේ දියණිය වන සත්‍යමලර් සමඟ විවාහ විය. 1986 නොවැම්බර් මාසයේදී සත්‍යමනෙයි හිදී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද ලියාපදිංචි විවාහයක් ලෙස මෙම විවාහය සිදු වූ අතර, එහි ප්‍රධානත්වය දැරුවේ [[යාපනය විශ්වවිද්‍යාලය|යාපනය විශ්ව විද්‍යාලයේ]] ලේඛකාධිකාරී කවියෙකු වන ඊ. මුරුගයන් විසිනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |url=https://noolaham.net/project/1139/113811/113811.pdf |title=වල්ලිඅම්මයි සුබ්‍රමනියම් நினைவுக் குறிப்புகள் |page=187 |language=ta}}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රකාශිත පොත් ==

* '''භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම''' (''Bharathiyin Meignanam'') – 1986, 1992
* '''ඇයි?''' (''Yen?'') [කෙටිකතා සංග්‍රහය] – 1991
* '''පශ්චාත් නූතනවාදය සහ සෞන්දර්යය''' (''Pin-naveenathuvamum Azhagiyalum'') – 1997, 2002
* '''සංස්කෘතිය, ප්‍රති-සංස්කෘතිය, නව සංස්කෘතිය''' (''Kalasaram, Ethirkalasaram, Puthiya Kalasaram'') – 1998
* '''හින්දුත්වය සහ හින්දු විමුක්ති මාර්ගය''' (''Hinduthuvamum Hindu Viduthalai Neriyum'') – 2001
* '''හින්දුත්ව සන්දර්භය නැවත කියවීම තුළ භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම''' (''Hinduthuva Kaalach Choozhalin Maruvaasippil Bharathiyin Meignanam'') – 2003
* '''කුලය සහ සමාජ පරිවර්තනය''' (''Saathiyamum Samooga Maatramum'') – 2003, 2017
* '''හින්දුත්වය, හින්දු ආගම සහ සමාජ පරිවර්තනය''' (''Hinduthuvam, Hindu Samayam, Samooga Maatrangal'') – 2003
* '''ආගම සහ මාක්ස්වාදය''' (''Mathamum Marxiyamum'') – 2006
* '''තිරුක්කුරල් හි අධ්‍යාපනික චින්තනය''' (''Thirukkuralin Kalvich Chinthanaikal'') – 2009
* '''ප්‍රගතිශීලී සාහිත්‍ය පිබිදීම''' (''Mutpokku Ilakkiya Ezhuchi'') – 2011
* '''ප්‍රගතිශීලී සාහිත්‍යයට කෛලාසපතිගේ දායකත්වය''' (''Mutpokku Ilakkiyathukku Kailasapathiyin Pangalippu'') – 2012
* '''කුලය, ජාතිය සහ සංස්කෘතිය''' (''Saathi, Desam, Panpaadu'') – 2014
* '''ද්විත්ව ජාතිකවාදය සහ සංස්කෘතික විප්ලවය''' (''Irattai Dhesiyamum Panpaattup Puratchiyum'') – 2014
* '''කුල සමාජ ඉතිහාසයේ පන්ති අරගලය''' (''Saathi-ch Samooga Varalaattril Varkkap Poraattam'') – 2016
* '''ශ්‍රමය, භාෂාව සහ අධ්‍යාපනය''' (''Uzhaippu, Mozhi, Kalvi'') – 2017
* '''ශ්‍රී ලාංකේය ප්‍රාදේශීය දේශපාලනයේ පන්ති අරගලය''' (''Ilangaith Thinai Arasiyalil Varkkap Poraattam'') – 2019
* '''අධිරාජ්‍යවාදය, ස්වයං-තීරණ අයිතිය සහ ජනතා සාහිත්‍යය''' (''Egadhipathiyam, Suya-nirnaya Urimai, Makkal Ilakkiyam'') – 2024
== ලැබුණු සම්මාන ==
තමිල්නාඩු ප්‍රගතිශීලී ලේඛකයින්ගේ සහ කලාකරුවන්ගේ සංගමයේ සභාපති. චින්නපභාරතී පදනමේ සම්මානය 2017. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theekkathir.in/|title=தீக்கதிர்|date=18 December 2017|work=epaper Theekathir}}&lt;/ref&gt;

== උපුටා දැක්වීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:1956 උපත්]]</text>
      <sha1>a1qqlvfsnwnxvhper7jt1ugwmxj0j34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801428</id>
      <parentid>801399</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T10:54:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* කලාත්මක හා සාහිත්‍යමය ප්‍රකාශන */ added references</comment>
      <origin>801428</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16047" sha1="p3s3tczc7kl5md57tx69gggh3wgmf2n" xml:space="preserve">{{අමතර මූලාශ්‍ර අවශ්‍යයි|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{POV|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{තොරතුරුකොටුව ලේඛකයා
| name = නඩේසන් රවීන්ද්‍රන්
| image = கலாநிதி ந. ரவீந்திரன்.jpg
| caption = Nadesan Raveendran
| pseudonym = ඉරාවණා
| birth_date = {{birth date and age|1955|4|20}}
| birth_place = කාලෙයඩි, පණ්ඩත්තරිප්පු, යාපනය, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| education = MPhil, PhD
| alma_mater = [[චෙන්නායි විශ්වවිද්‍යාලය]], [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]
| occupation = ලේඛක, සාහිත්‍ය හා දේශපාලන පර්යේෂක, ගුරු, කථිකාචාර්ය
| notableworks = ''භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම'', ''ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය සහ ඊට එරෙහි අරගල''
| awards = කේ. චින්නප්පභාරතී පදනමේ සම්මානය (2017)
| parents = නඩේසන්, සිවයෝගම්
| spouse = සත්‍යමලර්
}}'''නඩේසන් රවීන්ද්‍රන්''' ({{බස-en|Nadesan Raveendran}}; උපත: 20 අප්‍රේල් 1955), ප්‍රචලිතව එන්. රවීන්ද්‍රන් (හෝ න. රවීන්ද්‍රන්) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ දෙමළ සාහිත්‍ය හා දේශපාලන පර්යේෂකයෙකි. භාරතීගේ බහුවිධ දැක්ම පිළිබඳ පර්යේෂණ ලිපි මාලාවක් හරහා විද්වතෙකු ලෙස ප්‍රකට වූ මොහු, දෙමළ ලෝකයට විවිධ පර්යේෂණ කෘති දායක කර ඇත. '&lt;nowiki/&gt;''භාරතීගේ මෙයිඥානම්''&lt;nowiki/&gt;' ඔහුගේ ප්‍රථම පර්යේෂණ කෘතියයි.&lt;ref name=&quot;Bharathiyin Meignanam&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Bharathiyin Meignanam |url=http://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D_%E0%AE%AE%E0%AF%86%E0%AE%AF%E0%AF%8D%E0%AE%9E%E0%AF%8D%E0%AE%9E%E0%AE%BE%E0%AE%A9%E0%AE%AE%E0%AF%8D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caste and its struggles in Sri Lanka&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Caste and its struggles in Sri Lanka |url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%87%E0%AE%B2%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D_%E0%AE%9A%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%8D_%E0%AE%85%E0%AE%A4%E0%AE%B1%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%86%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%BE%E0%AE%A9_%E0%AE%AA%E0%AF%8B%E0%AE%B0%E0%AE%BE%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9F%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%8D}}&lt;/ref&gt;

== ජීවිත සාරාංශය ==
නඩේසන් 1955 දී පණ්ඩත්තරිප්පු හි කාලෙයඩි ගම්මානයේ නඩේසන් සහ සිවයෝගම් යුවළගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය පන්නාගම් උතුරු ඒ.එම්.ටී. කලවන් පාසලෙන්ද, ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සුළිපුරම් වික්ටෝරියා විද්‍යාලයෙන්ද ලබා ගත්තේය. අනතුරුව චුන්නාකම් ස්කන්ධවරෝදය විද්‍යාලයෙන් උසස් අධ්‍යාපනය හදාරා ගුරු සේවයට එක්විය. කඳුකර ප්‍රදේශයේ සහ පසුව සුළිපුරම් ආරුමුග විද්‍යාලයේ පුහුණු විද්‍යා ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය.

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] බාහිර උපාධියක් ලෙස ශාස්ත්‍රවේදී (BA) උපාධිය ලබාගත් ඔහු, පසුව දර්ශනපති (MPhil) උපාධිය සම්පූර්ණ කළ අතර කොට්ටගල, [[වවුනියාව]] සහ දර්ගා නගරය (Dharga Town) යන ජාතික අධ්‍යාපන විද්‍යාපීඨවල කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. පසුව ඉන්දියාවේ [[මැඩ්‍රාස් විශ්වවිද්‍යාලය|චෙන්නායි විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ආචාර්ය (Ph.D.) උපාධිය ලබා ගත්තේය. වයස අවුරුදු හැටේදී රාජ්‍ය සේවයෙන් විශ්‍රාම ගත් ඔහු, 2023 වසරේ සිට [[කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය]] මඟින් පළකරනු ලබන 'සිරුපොරි' (சிறுபொறி) ත්‍රෛමාසික ශිෂ්‍ය සඟරාවේ ප්‍රධාන කර්තෘ ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=සිරුපොරි |url=https://noolaham.org/wiki/index.php/பகுப்பு:சிறுபொறி |access-date=2026-07-23 |website=நூலகம் மின்னூலகம்}}&lt;/ref&gt;

== කලාත්මක හා සාහිත්‍යමය ප්‍රකාශන ==
{{සමුද්දේශ විරහිත|section|date=ඔක්තෝබර් 2026}}
1968 දී කාලෙයඩි මුරුගන් ක්‍රීඩා සමාජය පිහිටුවීමට එක්වූ ඔහු, ග්‍රාමීය මට්ටමින් විද්‍යා ප්‍රදර්ශනයක් සංවිධානය කරමින් සිය කුසලතාව ප්‍රකට කළේය. පසුව 1972 දී දේවගෝපාල ක්‍රිෂ්ණා නාට්‍ය සමාජය හා සම්බන්ධ කාලෙයඩි පුනරුද සමාජය (කාලෙයඩි මරුමලර්ච්චි මන්ඩ්‍රම්) ආරම්භ කිරීමේ හවුල්කරුවෙකු වූ ඔහු, 'නට්පු' (මිතුදම), 'අලය්යුම් නෙඤ්ජම්' සහ 'වාල්වින් වළි' වැනි නාට්‍යවල රඟපෑවේය. තවද ඒ. චන්ද්‍රහාසන් විසින් රචිත 'නාලෙය උලගම්' (හෙට ලෝකය) නාට්‍යය ළමා නාට්‍යයක් ලෙස අධ්‍යක්ෂණය කළේය.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{cite news |author=මු. මුරුගේෂ් |title=භාරතීගේ පූර්ණත්වය තේරුම්ගත් මොහොත: ආචාර්ය එන්. රවීන්ද්‍රන් සම්මුඛ සාකච්ඡාව |url=https://www.hindutamil.in/news/literature/62122-.html |work= India, The Hindu හින්දු දෙමළ තිසෛ |date=2015-10-11 |language=දෙමළ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;International&quot;&gt;{{cite web |author=ආචාර්ය න. රවීන්ද්‍රන් |title=මලයගම් දේශියම් සර්වදේශියම් - පෙරවදනක් ලෙස සටහන් කිහිපයක් (Malayagam Dhesiyam Sarvadhesiyam) |url=https://inioru.com/%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D-%E0%AE%A4%E0%AF%87%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AE%B0%E0%AF%8D%E0%AE%B5%E0%AE%A4%E0%AF%87%E0%AE%9A%E0%AE%AE/ |website=ඉනියොරු (Inioru) |date=2010-05-20 |language=දෙමළ}}&lt;/ref&gt;

එම සංගමයේ කලා හා සාහිත්‍ය වෘත්තමය හමුවලදී කෙටිකතා ලියා ඉදිරිපත් කළ ඔහු, සංගම් රැස්වීම් සහ උත්සවවලදී ගැඹුරු අදහස් සහිත ප්‍රබල දේශන හා සංවාද පවත්වමින් අවධානය දිනාගත්තේය. 'කාලෙයික් කදිර්' අත්පිටපත් සඟරාවටද ලිපි ලිවීය.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;International&quot;/&gt; 

ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය මණ්ඩලයට (දේසීය කලෙයි ඉලක්කියප් පේරවෙයි) එක්වූ ඔහු, කලක් 'තායගම්' සඟරාවේ සම-කර්තෘවරයෙකු ලෙස සේවය කරමින් එය රටපුරා බෙදාහැර ප්‍රචලිත කිරීමට පුරෝගාමී විය. 1982 දී ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය මණ්ඩලය විසින් සංවිධානය කරන ලද භාරතී ශතසංවත්සර පර්යේෂණ සම්මන්ත්‍රණයේදී පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක් ඉදිරිපත් කළේය. ඒ ඔස්සේ මහාචාර්ය කේ. කෛලාසපතිගේ මඟපෙන්වීම යටතේ සිය මාක්ස්වාදී පර්යේෂණ දෘෂ්ටිය පුළුල් කරගත් ඔහු, 1986 දී චෙන්නායි හිදී '''භාරතීගේ මෙයිඥානම්''&lt;nowiki/&gt;' (Bharathiyin Meignanam) නම් කෘතිය ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම කෘතිය පිළිබඳ විචාරක සම්මන්ත්‍රණ කිහිපයක්ම චෙන්නායි නුවරදී පැවැත්විණි.&lt;ref name=&quot;Bharathiyin Meignanam&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;International&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hindu&quot;/&gt;

== දේශපාලන හා සමාජීය ලේඛන ==
''ශ්‍රී ලංකාවේ කුලවාදය සහ එයට එරෙහි අරගලයන්'' යනු ඔහු විසින් රාවණා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් මස්සානු ([[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්|සී. කා. සෙන්තිවේල්]]) සමඟ රචනා කරන ලද පොතකි. මෙම පොතේ පළමු සංස්කරණය 1989 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර දෙවන සංස්කරණය 2007 දී චෙන්නායි හි සවුත් විෂන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Caste and its struggles in Sri Lanka&quot; /&gt;

ඔහු [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්|කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ වල්ලිඅම්මයි සුබ්‍රමනියම්ගේ දියණිය වන සත්‍යමලර් සමඟ විවාහ විය. 1986 නොවැම්බර් මාසයේදී සත්‍යමනෙයි හිදී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද ලියාපදිංචි විවාහයක් ලෙස මෙම විවාහය සිදු වූ අතර, එහි ප්‍රධානත්වය දැරුවේ [[යාපනය විශ්වවිද්‍යාලය|යාපනය විශ්ව විද්‍යාලයේ]] ලේඛකාධිකාරී කවියෙකු වන ඊ. මුරුගයන් විසිනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |url=https://noolaham.net/project/1139/113811/113811.pdf |title=වල්ලිඅම්මයි සුබ්‍රමනියම් நினைவுக் குறிப்புகள் |page=187 |language=ta}}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රකාශිත පොත් ==

* '''භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම''' (''Bharathiyin Meignanam'') – 1986, 1992
* '''ඇයි?''' (''Yen?'') [කෙටිකතා සංග්‍රහය] – 1991
* '''පශ්චාත් නූතනවාදය සහ සෞන්දර්යය''' (''Pin-naveenathuvamum Azhagiyalum'') – 1997, 2002
* '''සංස්කෘතිය, ප්‍රති-සංස්කෘතිය, නව සංස්කෘතිය''' (''Kalasaram, Ethirkalasaram, Puthiya Kalasaram'') – 1998
* '''හින්දුත්වය සහ හින්දු විමුක්ති මාර්ගය''' (''Hinduthuvamum Hindu Viduthalai Neriyum'') – 2001
* '''හින්දුත්ව සන්දර්භය නැවත කියවීම තුළ භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම''' (''Hinduthuva Kaalach Choozhalin Maruvaasippil Bharathiyin Meignanam'') – 2003
* '''කුලය සහ සමාජ පරිවර්තනය''' (''Saathiyamum Samooga Maatramum'') – 2003, 2017
* '''හින්දුත්වය, හින්දු ආගම සහ සමාජ පරිවර්තනය''' (''Hinduthuvam, Hindu Samayam, Samooga Maatrangal'') – 2003
* '''ආගම සහ මාක්ස්වාදය''' (''Mathamum Marxiyamum'') – 2006
* '''තිරුක්කුරල් හි අධ්‍යාපනික චින්තනය''' (''Thirukkuralin Kalvich Chinthanaikal'') – 2009
* '''ප්‍රගතිශීලී සාහිත්‍ය පිබිදීම''' (''Mutpokku Ilakkiya Ezhuchi'') – 2011
* '''ප්‍රගතිශීලී සාහිත්‍යයට කෛලාසපතිගේ දායකත්වය''' (''Mutpokku Ilakkiyathukku Kailasapathiyin Pangalippu'') – 2012
* '''කුලය, ජාතිය සහ සංස්කෘතිය''' (''Saathi, Desam, Panpaadu'') – 2014
* '''ද්විත්ව ජාතිකවාදය සහ සංස්කෘතික විප්ලවය''' (''Irattai Dhesiyamum Panpaattup Puratchiyum'') – 2014
* '''කුල සමාජ ඉතිහාසයේ පන්ති අරගලය''' (''Saathi-ch Samooga Varalaattril Varkkap Poraattam'') – 2016
* '''ශ්‍රමය, භාෂාව සහ අධ්‍යාපනය''' (''Uzhaippu, Mozhi, Kalvi'') – 2017
* '''ශ්‍රී ලාංකේය ප්‍රාදේශීය දේශපාලනයේ පන්ති අරගලය''' (''Ilangaith Thinai Arasiyalil Varkkap Poraattam'') – 2019
* '''අධිරාජ්‍යවාදය, ස්වයං-තීරණ අයිතිය සහ ජනතා සාහිත්‍යය''' (''Egadhipathiyam, Suya-nirnaya Urimai, Makkal Ilakkiyam'') – 2024
== ලැබුණු සම්මාන ==
තමිල්නාඩු ප්‍රගතිශීලී ලේඛකයින්ගේ සහ කලාකරුවන්ගේ සංගමයේ සභාපති. චින්නපභාරතී පදනමේ සම්මානය 2017. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theekkathir.in/|title=தீக்கதிர்|date=18 December 2017|work=epaper Theekathir}}&lt;/ref&gt;

== උපුටා දැක්වීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:1956 උපත්]]</text>
      <sha1>p3s3tczc7kl5md57tx69gggh3wgmf2n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801429</id>
      <parentid>801428</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:03:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* ප්‍රකාශිත පොත් */ Reference for Printed Books Digitized by Noolaham Foundation</comment>
      <origin>801429</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16474" sha1="ozzn125yx9qcbqjblxe3pkdq6mpxe41" xml:space="preserve">{{අමතර මූලාශ්‍ර අවශ්‍යයි|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{POV|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{තොරතුරුකොටුව ලේඛකයා
| name = නඩේසන් රවීන්ද්‍රන්
| image = கலாநிதி ந. ரவீந்திரன்.jpg
| caption = Nadesan Raveendran
| pseudonym = ඉරාවණා
| birth_date = {{birth date and age|1955|4|20}}
| birth_place = කාලෙයඩි, පණ්ඩත්තරිප්පු, යාපනය, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| education = MPhil, PhD
| alma_mater = [[චෙන්නායි විශ්වවිද්‍යාලය]], [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]
| occupation = ලේඛක, සාහිත්‍ය හා දේශපාලන පර්යේෂක, ගුරු, කථිකාචාර්ය
| notableworks = ''භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම'', ''ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය සහ ඊට එරෙහි අරගල''
| awards = කේ. චින්නප්පභාරතී පදනමේ සම්මානය (2017)
| parents = නඩේසන්, සිවයෝගම්
| spouse = සත්‍යමලර්
}}'''නඩේසන් රවීන්ද්‍රන්''' ({{බස-en|Nadesan Raveendran}}; උපත: 20 අප්‍රේල් 1955), ප්‍රචලිතව එන්. රවීන්ද්‍රන් (හෝ න. රවීන්ද්‍රන්) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ දෙමළ සාහිත්‍ය හා දේශපාලන පර්යේෂකයෙකි. භාරතීගේ බහුවිධ දැක්ම පිළිබඳ පර්යේෂණ ලිපි මාලාවක් හරහා විද්වතෙකු ලෙස ප්‍රකට වූ මොහු, දෙමළ ලෝකයට විවිධ පර්යේෂණ කෘති දායක කර ඇත. '&lt;nowiki/&gt;''භාරතීගේ මෙයිඥානම්''&lt;nowiki/&gt;' ඔහුගේ ප්‍රථම පර්යේෂණ කෘතියයි.&lt;ref name=&quot;Bharathiyin Meignanam&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Bharathiyin Meignanam |url=http://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D_%E0%AE%AE%E0%AF%86%E0%AE%AF%E0%AF%8D%E0%AE%9E%E0%AF%8D%E0%AE%9E%E0%AE%BE%E0%AE%A9%E0%AE%AE%E0%AF%8D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caste and its struggles in Sri Lanka&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Caste and its struggles in Sri Lanka |url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%87%E0%AE%B2%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D_%E0%AE%9A%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%8D_%E0%AE%85%E0%AE%A4%E0%AE%B1%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%86%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%BE%E0%AE%A9_%E0%AE%AA%E0%AF%8B%E0%AE%B0%E0%AE%BE%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9F%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%8D}}&lt;/ref&gt;

== ජීවිත සාරාංශය ==
නඩේසන් 1955 දී පණ්ඩත්තරිප්පු හි කාලෙයඩි ගම්මානයේ නඩේසන් සහ සිවයෝගම් යුවළගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය පන්නාගම් උතුරු ඒ.එම්.ටී. කලවන් පාසලෙන්ද, ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සුළිපුරම් වික්ටෝරියා විද්‍යාලයෙන්ද ලබා ගත්තේය. අනතුරුව චුන්නාකම් ස්කන්ධවරෝදය විද්‍යාලයෙන් උසස් අධ්‍යාපනය හදාරා ගුරු සේවයට එක්විය. කඳුකර ප්‍රදේශයේ සහ පසුව සුළිපුරම් ආරුමුග විද්‍යාලයේ පුහුණු විද්‍යා ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය.

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] බාහිර උපාධියක් ලෙස ශාස්ත්‍රවේදී (BA) උපාධිය ලබාගත් ඔහු, පසුව දර්ශනපති (MPhil) උපාධිය සම්පූර්ණ කළ අතර කොට්ටගල, [[වවුනියාව]] සහ දර්ගා නගරය (Dharga Town) යන ජාතික අධ්‍යාපන විද්‍යාපීඨවල කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. පසුව ඉන්දියාවේ [[මැඩ්‍රාස් විශ්වවිද්‍යාලය|චෙන්නායි විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ආචාර්ය (Ph.D.) උපාධිය ලබා ගත්තේය. වයස අවුරුදු හැටේදී රාජ්‍ය සේවයෙන් විශ්‍රාම ගත් ඔහු, 2023 වසරේ සිට [[කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය]] මඟින් පළකරනු ලබන 'සිරුපොරි' (சிறுபொறி) ත්‍රෛමාසික ශිෂ්‍ය සඟරාවේ ප්‍රධාන කර්තෘ ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=සිරුපොරි |url=https://noolaham.org/wiki/index.php/பகுப்பு:சிறுபொறி |access-date=2026-07-23 |website=நூலகம் மின்னூலகம்}}&lt;/ref&gt;

== කලාත්මක හා සාහිත්‍යමය ප්‍රකාශන ==
{{සමුද්දේශ විරහිත|section|date=ඔක්තෝබර් 2026}}
1968 දී කාලෙයඩි මුරුගන් ක්‍රීඩා සමාජය පිහිටුවීමට එක්වූ ඔහු, ග්‍රාමීය මට්ටමින් විද්‍යා ප්‍රදර්ශනයක් සංවිධානය කරමින් සිය කුසලතාව ප්‍රකට කළේය. පසුව 1972 දී දේවගෝපාල ක්‍රිෂ්ණා නාට්‍ය සමාජය හා සම්බන්ධ කාලෙයඩි පුනරුද සමාජය (කාලෙයඩි මරුමලර්ච්චි මන්ඩ්‍රම්) ආරම්භ කිරීමේ හවුල්කරුවෙකු වූ ඔහු, 'නට්පු' (මිතුදම), 'අලය්යුම් නෙඤ්ජම්' සහ 'වාල්වින් වළි' වැනි නාට්‍යවල රඟපෑවේය. තවද ඒ. චන්ද්‍රහාසන් විසින් රචිත 'නාලෙය උලගම්' (හෙට ලෝකය) නාට්‍යය ළමා නාට්‍යයක් ලෙස අධ්‍යක්ෂණය කළේය.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{cite news |author=මු. මුරුගේෂ් |title=භාරතීගේ පූර්ණත්වය තේරුම්ගත් මොහොත: ආචාර්ය එන්. රවීන්ද්‍රන් සම්මුඛ සාකච්ඡාව |url=https://www.hindutamil.in/news/literature/62122-.html |work= India, The Hindu හින්දු දෙමළ තිසෛ |date=2015-10-11 |language=දෙමළ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;International&quot;&gt;{{cite web |author=ආචාර්ය න. රවීන්ද්‍රන් |title=මලයගම් දේශියම් සර්වදේශියම් - පෙරවදනක් ලෙස සටහන් කිහිපයක් (Malayagam Dhesiyam Sarvadhesiyam) |url=https://inioru.com/%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D-%E0%AE%A4%E0%AF%87%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AE%B0%E0%AF%8D%E0%AE%B5%E0%AE%A4%E0%AF%87%E0%AE%9A%E0%AE%AE/ |website=ඉනියොරු (Inioru) |date=2010-05-20 |language=දෙමළ}}&lt;/ref&gt;

එම සංගමයේ කලා හා සාහිත්‍ය වෘත්තමය හමුවලදී කෙටිකතා ලියා ඉදිරිපත් කළ ඔහු, සංගම් රැස්වීම් සහ උත්සවවලදී ගැඹුරු අදහස් සහිත ප්‍රබල දේශන හා සංවාද පවත්වමින් අවධානය දිනාගත්තේය. 'කාලෙයික් කදිර්' අත්පිටපත් සඟරාවටද ලිපි ලිවීය.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;International&quot;/&gt; 

ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය මණ්ඩලයට (දේසීය කලෙයි ඉලක්කියප් පේරවෙයි) එක්වූ ඔහු, කලක් 'තායගම්' සඟරාවේ සම-කර්තෘවරයෙකු ලෙස සේවය කරමින් එය රටපුරා බෙදාහැර ප්‍රචලිත කිරීමට පුරෝගාමී විය. 1982 දී ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය මණ්ඩලය විසින් සංවිධානය කරන ලද භාරතී ශතසංවත්සර පර්යේෂණ සම්මන්ත්‍රණයේදී පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක් ඉදිරිපත් කළේය. ඒ ඔස්සේ මහාචාර්ය කේ. කෛලාසපතිගේ මඟපෙන්වීම යටතේ සිය මාක්ස්වාදී පර්යේෂණ දෘෂ්ටිය පුළුල් කරගත් ඔහු, 1986 දී චෙන්නායි හිදී '''භාරතීගේ මෙයිඥානම්''&lt;nowiki/&gt;' (Bharathiyin Meignanam) නම් කෘතිය ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම කෘතිය පිළිබඳ විචාරක සම්මන්ත්‍රණ කිහිපයක්ම චෙන්නායි නුවරදී පැවැත්විණි.&lt;ref name=&quot;Bharathiyin Meignanam&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;International&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hindu&quot;/&gt;

== දේශපාලන හා සමාජීය ලේඛන ==
''ශ්‍රී ලංකාවේ කුලවාදය සහ එයට එරෙහි අරගලයන්'' යනු ඔහු විසින් රාවණා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් මස්සානු ([[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්|සී. කා. සෙන්තිවේල්]]) සමඟ රචනා කරන ලද පොතකි. මෙම පොතේ පළමු සංස්කරණය 1989 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර දෙවන සංස්කරණය 2007 දී චෙන්නායි හි සවුත් විෂන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Caste and its struggles in Sri Lanka&quot; /&gt;

ඔහු [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්|කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ වල්ලිඅම්මයි සුබ්‍රමනියම්ගේ දියණිය වන සත්‍යමලර් සමඟ විවාහ විය. 1986 නොවැම්බර් මාසයේදී සත්‍යමනෙයි හිදී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද ලියාපදිංචි විවාහයක් ලෙස මෙම විවාහය සිදු වූ අතර, එහි ප්‍රධානත්වය දැරුවේ [[යාපනය විශ්වවිද්‍යාලය|යාපනය විශ්ව විද්‍යාලයේ]] ලේඛකාධිකාරී කවියෙකු වන ඊ. මුරුගයන් විසිනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |url=https://noolaham.net/project/1139/113811/113811.pdf |title=වල්ලිඅම්මයි සුබ්‍රමනියම් நினைவுக் குறிப்புகள் |page=187 |language=ta}}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රකාශිත පොත් ==

* '''භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම''' (''Bharathiyin Meignanam'') – 1986, 1992
* '''ඇයි?''' (''Yen?'') [කෙටිකතා සංග්‍රහය] – 1991
* '''පශ්චාත් නූතනවාදය සහ සෞන්දර්යය''' (''Pin-naveenathuvamum Azhagiyalum'') – 1997, 2002
* '''සංස්කෘතිය, ප්‍රති-සංස්කෘතිය, නව සංස්කෘතිය''' (''Kalasaram, Ethirkalasaram, Puthiya Kalasaram'') – 1998
* '''හින්දුත්වය සහ හින්දු විමුක්ති මාර්ගය''' (''Hinduthuvamum Hindu Viduthalai Neriyum'') – 2001
* '''හින්දුත්ව සන්දර්භය නැවත කියවීම තුළ භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම''' (''Hinduthuva Kaalach Choozhalin Maruvaasippil Bharathiyin Meignanam'') – 2003
* '''කුලය සහ සමාජ පරිවර්තනය''' (''Saathiyamum Samooga Maatramum'') – 2003, 2017
* '''හින්දුත්වය, හින්දු ආගම සහ සමාජ පරිවර්තනය''' (''Hinduthuvam, Hindu Samayam, Samooga Maatrangal'') – 2003
* '''ආගම සහ මාක්ස්වාදය''' (''Mathamum Marxiyamum'') – 2006
* '''තිරුක්කුරල් හි අධ්‍යාපනික චින්තනය''' (''Thirukkuralin Kalvich Chinthanaikal'') – 2009
* '''ප්‍රගතිශීලී සාහිත්‍ය පිබිදීම''' (''Mutpokku Ilakkiya Ezhuchi'') – 2011
* '''ප්‍රගතිශීලී සාහිත්‍යයට කෛලාසපතිගේ දායකත්වය''' (''Mutpokku Ilakkiyathukku Kailasapathiyin Pangalippu'') – 2012
* '''කුලය, ජාතිය සහ සංස්කෘතිය''' (''Saathi, Desam, Panpaadu'') – 2014
* '''ද්විත්ව ජාතිකවාදය සහ සංස්කෘතික විප්ලවය''' (''Irattai Dhesiyamum Panpaattup Puratchiyum'') – 2014
* '''කුල සමාජ ඉතිහාසයේ පන්ති අරගලය''' (''Saathi-ch Samooga Varalaattril Varkkap Poraattam'') – 2016
* '''ශ්‍රමය, භාෂාව සහ අධ්‍යාපනය''' (''Uzhaippu, Mozhi, Kalvi'') – 2017
* '''ශ්‍රී ලාංකේය ප්‍රාදේශීය දේශපාලනයේ පන්ති අරගලය''' (''Ilangaith Thinai Arasiyalil Varkkap Poraattam'') – 2019
* '''අධිරාජ්‍යවාදය, ස්වයං-තීරණ අයිතිය සහ ජනතා සාහිත්‍යය''' (''Egadhipathiyam, Suya-nirnaya Urimai, Makkal Ilakkiyam'') – 2024
&lt;ref&gt;{{cite web |title=List of Books|url=https://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81:%E0%AE%87%E0%AE%B0%E0%AE%B5%E0%AF%80%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A9%E0%AF%8D,_%E0%AE%A8. |publisher= නූලහම් පදනම විසින් ඩිජිටල්කරණය කරන ලද මුද්‍රිත පොත් |language=ta}}&lt;/ref&gt;

== ලැබුණු සම්මාන ==
තමිල්නාඩු ප්‍රගතිශීලී ලේඛකයින්ගේ සහ කලාකරුවන්ගේ සංගමයේ සභාපති. චින්නපභාරතී පදනමේ සම්මානය 2017. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theekkathir.in/|title=தீக்கதிர்|date=18 December 2017|work=epaper Theekathir}}&lt;/ref&gt;

== උපුටා දැක්වීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:1956 උපත්]]</text>
      <sha1>ozzn125yx9qcbqjblxe3pkdq6mpxe41</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801431</id>
      <parentid>801429</parentid>
      <timestamp>2026-10-13T11:54:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sathiamanai</username>
        <id>81252</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* කලාත්මක හා සාහිත්‍යමය ප්‍රකාශන */ ප්‍රශංසාත්මක වචන ඉවත් කර මධ්‍යස්ථ ශෛලියට සැකසීම සහ මූලාශ්‍ර සත්‍යාපනය කිරීම</comment>
      <origin>801431</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15660" sha1="d2vbququ12glan1iet6cc0vfsdxuzny" xml:space="preserve">{{අමතර මූලාශ්‍ර අවශ්‍යයි|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{POV|date=ඔක්තෝබර් 2026}}{{තොරතුරුකොටුව ලේඛකයා
| name = නඩේසන් රවීන්ද්‍රන්
| image = கலாநிதி ந. ரவீந்திரன்.jpg
| caption = Nadesan Raveendran
| pseudonym = ඉරාවණා
| birth_date = {{birth date and age|1955|4|20}}
| birth_place = කාලෙයඩි, පණ්ඩත්තරිප්පු, යාපනය, ශ්‍රී ලංකාව
| nationality = ශ්‍රී ලාංකික
| education = MPhil, PhD
| alma_mater = [[චෙන්නායි විශ්වවිද්‍යාලය]], [[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය]]
| occupation = ලේඛක, සාහිත්‍ය හා දේශපාලන පර්යේෂක, ගුරු, කථිකාචාර්ය
| notableworks = ''භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම'', ''ශ්‍රී ලංකාවේ කුල ක්‍රමය සහ ඊට එරෙහි අරගල''
| awards = කේ. චින්නප්පභාරතී පදනමේ සම්මානය (2017)
| parents = නඩේසන්, සිවයෝගම්
| spouse = සත්‍යමලර්
}}'''නඩේසන් රවීන්ද්‍රන්''' ({{බස-en|Nadesan Raveendran}}; උපත: 20 අප්‍රේල් 1955), ප්‍රචලිතව එන්. රවීන්ද්‍රන් (හෝ න. රවීන්ද්‍රන්) ලෙස හැඳින්වෙන්නේ දෙමළ සාහිත්‍ය හා දේශපාලන පර්යේෂකයෙකි. භාරතීගේ බහුවිධ දැක්ම පිළිබඳ පර්යේෂණ ලිපි මාලාවක් හරහා විද්වතෙකු ලෙස ප්‍රකට වූ මොහු, දෙමළ ලෝකයට විවිධ පර්යේෂණ කෘති දායක කර ඇත. '&lt;nowiki/&gt;''භාරතීගේ මෙයිඥානම්''&lt;nowiki/&gt;' ඔහුගේ ප්‍රථම පර්යේෂණ කෘතියයි.&lt;ref name=&quot;Bharathiyin Meignanam&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Bharathiyin Meignanam |url=http://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%BE%E0%AE%B0%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%A9%E0%AF%8D_%E0%AE%AE%E0%AF%86%E0%AE%AF%E0%AF%8D%E0%AE%9E%E0%AF%8D%E0%AE%9E%E0%AE%BE%E0%AE%A9%E0%AE%AE%E0%AF%8D}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Caste and its struggles in Sri Lanka&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Caste and its struggles in Sri Lanka |url=http://www.noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%87%E0%AE%B2%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%BF%E0%AE%B2%E0%AF%8D_%E0%AE%9A%E0%AE%BE%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%8D_%E0%AE%85%E0%AE%A4%E0%AE%B1%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AF%86%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%BE%E0%AE%A9_%E0%AE%AA%E0%AF%8B%E0%AE%B0%E0%AE%BE%E0%AE%9F%E0%AF%8D%E0%AE%9F%E0%AE%99%E0%AF%8D%E0%AE%95%E0%AE%B3%E0%AF%81%E0%AE%AE%E0%AF%8D}}&lt;/ref&gt;

== ජීවිත සාරාංශය ==
නඩේසන් 1955 දී පණ්ඩත්තරිප්පු හි කාලෙයඩි ගම්මානයේ නඩේසන් සහ සිවයෝගම් යුවළගේ වැඩිමහල් පුත්‍රයා ලෙස උපත ලැබීය. ඔහු ප්‍රාථමික අධ්‍යාපනය පන්නාගම් උතුරු ඒ.එම්.ටී. කලවන් පාසලෙන්ද, ද්විතීයික අධ්‍යාපනය සුළිපුරම් වික්ටෝරියා විද්‍යාලයෙන්ද ලබා ගත්තේය. අනතුරුව චුන්නාකම් ස්කන්ධවරෝදය විද්‍යාලයෙන් උසස් අධ්‍යාපනය හදාරා ගුරු සේවයට එක්විය. කඳුකර ප්‍රදේශයේ සහ පසුව සුළිපුරම් ආරුමුග විද්‍යාලයේ පුහුණු විද්‍යා ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය.

[[පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය|පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] බාහිර උපාධියක් ලෙස ශාස්ත්‍රවේදී (BA) උපාධිය ලබාගත් ඔහු, පසුව දර්ශනපති (MPhil) උපාධිය සම්පූර්ණ කළ අතර කොට්ටගල, [[වවුනියාව]] සහ දර්ගා නගරය (Dharga Town) යන ජාතික අධ්‍යාපන විද්‍යාපීඨවල කථිකාචාර්යවරයෙකු ලෙස සේවය කළේය. පසුව ඉන්දියාවේ [[මැඩ්‍රාස් විශ්වවිද්‍යාලය|චෙන්නායි විශ්වවිද්‍යාලයෙන්]] ආචාර්ය (Ph.D.) උපාධිය ලබා ගත්තේය. වයස අවුරුදු හැටේදී රාජ්‍ය සේවයෙන් විශ්‍රාම ගත් ඔහු, 2023 වසරේ සිට [[කේ.ඒ. එස් සත්‍යමනෛ පුස්තකාලය]] මඟින් පළකරනු ලබන 'සිරුපොරි' (சிறுபொறி) ත්‍රෛමාසික ශිෂ්‍ය සඟරාවේ ප්‍රධාන කර්තෘ ලෙස කටයුතු කරයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=සිරුපොරි |url=https://noolaham.org/wiki/index.php/பகுப்பு:சிறுபொறி |access-date=2026-07-23 |website=நூலகம் மின்னூலகம்}}&lt;/ref&gt;

== කලාත්මක හා සාහිත්‍යමය ප්‍රකාශන ==
{{සමුද්දේශ විරහිත|section|date=ඔක්තෝබර් 2026}}
1968 දී කාලෙයඩි මුරුගන් ක්‍රීඩා සමාජය පිහිටුවීමට එක්වූ ඔහු, ග්‍රාමීය මට්ටමින් විද්‍යා ප්‍රදර්ශනයක් සංවිධානය කිරීමට දායක විය. පසුව 1972 දී මිතුරන් සමඟ එක්ව 'කාලෙයඩි පුනරුද සමාජය' (කාලෙයඩි මරුමලර්ච්චි මන්ඩ්‍රම්) ආරම්භ කළ අතර, 'නට්පු' (මිතුදම), 'අලය්යුම් නෙඤ්ජම්' සහ 'වාල්වින් වළි' වැනි නාට්‍යවල රඟපෑවේය. තවද ඒ. චන්ද්‍රහාසන් විසින් රචිත 'නාලෙය උලගම්' (හෙට ලෝකය) නම් ළමා නාට්‍යය අධ්‍යක්ෂණය කළේය.&lt;ref name=&quot;hindu&quot;&gt;{{cite news |author=මු. මුරුගේෂ් |title=භාරතීගේ පූර්ණත්වය තේරුම්ගත් මොහොත: ආචාර්ය එන්. රවීන්ද්‍රන් සම්මුඛ සාකච්ඡාව |url=https://www.hindutamil.in/news/literature/62122-.html |work= India, The Hindu හින්දු දෙමළ තිසෛ |date=2015-10-11 |language=දෙමළ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;International&quot;&gt;{{cite web |author=ආචාර්ය න. රවීන්ද්‍රන් |title=මලයගම් දේශියම් සර්වදේශියම් - පෙරවදනක් ලෙස සටහන් කිහිපයක් (Malayagam Dhesiyam Sarvadhesiyam) |url=https://inioru.com/%E0%AE%AE%E0%AE%B2%E0%AF%88%E0%AE%AF%E0%AE%95%E0%AE%AE%E0%AF%8D-%E0%AE%A4%E0%AF%87%E0%AE%9A%E0%AE%BF%E0%AE%AF%E0%AE%AE%E0%AF%8D-%E0%AE%9A%E0%AE%B0%E0%AF%8D%E0%AE%B5%E0%AE%A4%E0%AF%87%E0%AE%9A%E0%AE%AE/ |website=ඉනියොරු (Inioru) |date=2010-05-20 |language=දෙමළ}}&lt;/ref&gt;

ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය මණ්ඩලයට (දේසීය කලෙයි ඉලක්කියප් පේරවෙයි) එක්වූ ඔහු, කලක් 'තායගම්' සඟරාවේ සම-කර්තෘවරයෙකු ලෙස සේවය කරමින් එය රටපුරා බෙදාහැර ප්‍රචලිත කිරීමට පුරෝගාමී විය. 1982 දී ජාතික කලා හා සාහිත්‍ය මණ්ඩලය විසින් සංවිධානය කරන ලද භාරතී ශතසංවත්සර පර්යේෂණ සම්මන්ත්‍රණයේදී පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක් ඉදිරිපත් කළේය. ඒ ඔස්සේ මහාචාර්ය කේ. කෛලාසපතිගේ මඟපෙන්වීම යටතේ සිය මාක්ස්වාදී පර්යේෂණ දෘෂ්ටිය පුළුල් කරගත් ඔහු, 1986 දී චෙන්නායි හිදී '''භාරතීගේ මෙයිඥානම්''&lt;nowiki/&gt;' (Bharathiyin Meignanam) නම් කෘතිය ප්‍රකාශයට පත් කළේය. මෙම කෘතිය පිළිබඳ විචාරක සම්මන්ත්‍රණ කිහිපයක්ම චෙන්නායි නුවරදී පැවැත්විණි.&lt;ref name=&quot;Bharathiyin Meignanam&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;International&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;hindu&quot;/&gt;

== දේශපාලන හා සමාජීය ලේඛන ==
''ශ්‍රී ලංකාවේ කුලවාදය සහ එයට එරෙහි අරගලයන්'' යනු ඔහු විසින් රාවණා යන අන්වර්ථ නාමයෙන් මස්සානු ([[එස්.කේ. සෙන්තිවේල්|සී. කා. සෙන්තිවේල්]]) සමඟ රචනා කරන ලද පොතකි. මෙම පොතේ පළමු සංස්කරණය 1989 දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර දෙවන සංස්කරණය 2007 දී චෙන්නායි හි සවුත් විෂන් විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;Caste and its struggles in Sri Lanka&quot; /&gt;

ඔහු [[කේ.ඒ. සුබ්‍රමනියම්|කේ. ඒ. සුබ්‍රමනියම්]] සහ වල්ලිඅම්මයි සුබ්‍රමනියම්ගේ දියණිය වන සත්‍යමලර් සමඟ විවාහ විය. 1986 නොවැම්බර් මාසයේදී සත්‍යමනෙයි හිදී ප්‍රතිසංස්කරණය කරන ලද ලියාපදිංචි විවාහයක් ලෙස මෙම විවාහය සිදු වූ අතර, එහි ප්‍රධානත්වය දැරුවේ [[යාපනය විශ්වවිද්‍යාලය|යාපනය විශ්ව විද්‍යාලයේ]] ලේඛකාධිකාරී කවියෙකු වන ඊ. මුරුගයන් විසිනි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස පොත |url=https://noolaham.net/project/1139/113811/113811.pdf |title=වල්ලිඅම්මයි සුබ්‍රමනියම් நினைவுக் குறிப்புகள் |page=187 |language=ta}}&lt;/ref&gt;

== ප්‍රකාශිත පොත් ==

* '''භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම''' (''Bharathiyin Meignanam'') – 1986, 1992
* '''ඇයි?''' (''Yen?'') [කෙටිකතා සංග්‍රහය] – 1991
* '''පශ්චාත් නූතනවාදය සහ සෞන්දර්යය''' (''Pin-naveenathuvamum Azhagiyalum'') – 1997, 2002
* '''සංස්කෘතිය, ප්‍රති-සංස්කෘතිය, නව සංස්කෘතිය''' (''Kalasaram, Ethirkalasaram, Puthiya Kalasaram'') – 1998
* '''හින්දුත්වය සහ හින්දු විමුක්ති මාර්ගය''' (''Hinduthuvamum Hindu Viduthalai Neriyum'') – 2001
* '''හින්දුත්ව සන්දර්භය නැවත කියවීම තුළ භාරතීගේ පාරභෞතික දැක්ම''' (''Hinduthuva Kaalach Choozhalin Maruvaasippil Bharathiyin Meignanam'') – 2003
* '''කුලය සහ සමාජ පරිවර්තනය''' (''Saathiyamum Samooga Maatramum'') – 2003, 2017
* '''හින්දුත්වය, හින්දු ආගම සහ සමාජ පරිවර්තනය''' (''Hinduthuvam, Hindu Samayam, Samooga Maatrangal'') – 2003
* '''ආගම සහ මාක්ස්වාදය''' (''Mathamum Marxiyamum'') – 2006
* '''තිරුක්කුරල් හි අධ්‍යාපනික චින්තනය''' (''Thirukkuralin Kalvich Chinthanaikal'') – 2009
* '''ප්‍රගතිශීලී සාහිත්‍ය පිබිදීම''' (''Mutpokku Ilakkiya Ezhuchi'') – 2011
* '''ප්‍රගතිශීලී සාහිත්‍යයට කෛලාසපතිගේ දායකත්වය''' (''Mutpokku Ilakkiyathukku Kailasapathiyin Pangalippu'') – 2012
* '''කුලය, ජාතිය සහ සංස්කෘතිය''' (''Saathi, Desam, Panpaadu'') – 2014
* '''ද්විත්ව ජාතිකවාදය සහ සංස්කෘතික විප්ලවය''' (''Irattai Dhesiyamum Panpaattup Puratchiyum'') – 2014
* '''කුල සමාජ ඉතිහාසයේ පන්ති අරගලය''' (''Saathi-ch Samooga Varalaattril Varkkap Poraattam'') – 2016
* '''ශ්‍රමය, භාෂාව සහ අධ්‍යාපනය''' (''Uzhaippu, Mozhi, Kalvi'') – 2017
* '''ශ්‍රී ලාංකේය ප්‍රාදේශීය දේශපාලනයේ පන්ති අරගලය''' (''Ilangaith Thinai Arasiyalil Varkkap Poraattam'') – 2019
* '''අධිරාජ්‍යවාදය, ස්වයං-තීරණ අයිතිය සහ ජනතා සාහිත්‍යය''' (''Egadhipathiyam, Suya-nirnaya Urimai, Makkal Ilakkiyam'') – 2024
&lt;ref&gt;{{cite web |title=List of Books|url=https://noolaham.org/wiki/index.php/%E0%AE%AA%E0%AE%95%E0%AF%81%E0%AE%AA%E0%AF%8D%E0%AE%AA%E0%AF%81:%E0%AE%87%E0%AE%B0%E0%AE%B5%E0%AF%80%E0%AE%A8%E0%AF%8D%E0%AE%A4%E0%AE%BF%E0%AE%B0%E0%AE%A9%E0%AF%8D,_%E0%AE%A8. |publisher= නූලහම් පදනම විසින් ඩිජිටල්කරණය කරන ලද මුද්‍රිත පොත් |language=ta}}&lt;/ref&gt;

== ලැබුණු සම්මාන ==
තමිල්නාඩු ප්‍රගතිශීලී ලේඛකයින්ගේ සහ කලාකරුවන්ගේ සංගමයේ සභාපති. චින්නපභාරතී පදනමේ සම්මානය 2017. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://theekkathir.in/|title=தீக்கதிர்|date=18 December 2017|work=epaper Theekathir}}&lt;/ref&gt;

== උපුටා දැක්වීම් ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}
[[ප්‍රවර්ගය:1956 උපත්]]</text>
      <sha1>d2vbququ12glan1iet6cc0vfsdxuzny</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ලී මින්-හෝ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197175</id>
    <revision>
      <id>801398</id>
      <timestamp>2026-10-13T02:40:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>'{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>801398</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</text>
      <sha1>kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>