මහාවංශය

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="si">
  <siteinfo>
    <sitename>විකිපීඩියා</sitename>
    <dbname>siwiki</dbname>
    <base>https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">මාධ්‍යය</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">විශේෂ</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">පරිශීලක</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">පරිශීලක සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">විකිපීඩියා</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">විකිපීඩියා සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">ගොනුව</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">ගොනුව සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">සැකිල්ල</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">සැකිලි සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">උදවු</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">උදවු සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ප්‍රවර්ගය</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">ද්වාරය</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">ද්වාරය සාකච්ඡාව</namespace>
      <namespace key="126" case="first-letter">MOS</namespace>
      <namespace key="127" case="first-letter">MOS talk</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>මහාවංශය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1869</id>
    <revision>
      <id>801851</id>
      <parentid>801605</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:34:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169585" sha1="rp41mqktg2jr3e6dr6nff3m8d2bjhlp" xml:space="preserve">{{ඇලකුරු ශීර්ෂකය}}
{{Infobox book
| name           = මහාවංශය
| image          = 
| image_size     = 250px
| caption        = 
| author         = [[මහානාම හිමි]]
| title_orig     = මහාවංස
| country        = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| language       = [[පාලි භාෂාව]]
| subject        = ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
| genre          = ඓතිහාසික වංශකථාව
| published      = 
| media_type     = තල්පත් අත්පිටපත්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname = 
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br&gt; මහාවංශය
   | designation1_date = 2023
   | designation1_type = යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
   | designation1_criteria = ගෝලීය වැදගත්කමක් සහිත ලේඛන උරුමය
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = ලේඛනයට ඇතුළත් කළ කාල පරාසය
   | designation1_free1value = ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා
}}}}
{{History of Sri Lanka}}
'''මහාවංශය'''{{efn|විකිපොත් තුළ [[:wikibooks:si:මහාවංශය (සිංහල පරිවර්තනය)|මහාවංශයේ සිංහල පරිවර්තනයක්]] පවතියි.}} ({{lang-pi|Mahāvaṃsa}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ මෙරට පාලනය කළ රජවරුන් පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් පාලි භාෂාවෙන් රචිත ඓතිහාසික වංශකථාවකි. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාහිත්‍යමය හා ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් වන මෙය, කාව්‍යමය ස්වරූපයෙන් සකස් කර ඇති අතර, එහි අන්තර්ගතය තුළ ආගමික සම්ප්‍රදායන්, රාජවංශික තොරතුරු සහ දේශපාලන සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=Encyclopædia Britannica (1911) |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ලොව දීර්ඝතම නොබිඳුණු ඓතිහාසික වාර්තාවලින් එකක් වන මහාවංශය, දකුණු ආසියාවේ පරිණත ඉතිහාස විද්‍යාත්මක සම්ප්‍රදායක් ආරම්භ කළ වැදගත් ඓතිහාසික කෘතියකි. එහි මුල් කොටස ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන හෝ හයවන සියවසේදී රචනා කරන ලද බව සැලකෙන අතර, එහි කර්තෘ ලෙස මහාවිහාරයේ දික්සඳ පරිවෙන්වාසී මහානාම හිමියන් සලකනු ලැබේ.මහාවංශය ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය කාලානුක්‍රමික අනුපිළිවෙළකට ඉදිරිපත් කරන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක ඉතිහාසය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික කතා පුවත්වල සිට අනුරාධපුර රාජධානියේ රජවරුන්ගේ පාලන කාලයන් සහ බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය දක්වා විහිදේ. පසුකාලීනව රචිත චූළවංශය මඟින් මහාවංශයේ ඓතිහාසික වාර්තා තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://www.aimwell.org/DPPN/mahavamsa.html |website=Dictionary of Pāli Proper Names |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සඳහා පමණක් නොව, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයා පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා ද තීරණාත්මක තොරතුරු අඩංගු වැදගත් මූලාශ්‍රයකි. එහි බුදුන් වහන්සේගේ සහ අශෝක අධිරාජයාගේ ජීවිත කාලයන් මෙන්ම බුද්ධාගම ලෝක ආගමක් ලෙස ව්‍යාප්ත වීම පිළිබඳ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. එහි වාර්තාවල සඳහන් බොහෝ කරුණු ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මඟින් තහවුරු වී ඇති අතර මහාවංශයේ ආඛ්‍යාන අග්නිදිග ආසියාවේ බුද්ධාගම ප්‍රචලිත කිරීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දුන් අතර, ඉන්දියානු ඉතිහාසය තුළ අශෝක අධිරාජයාගේ අනන්‍යතාව තහවුරු කිරීම සඳහා ද සුවිශේෂී වැදගත්කමක් දරයි. එහි ඓතිහාසික හා ආගමික ආඛ්‍යාන ආසියාවේ වංශකථාකරුවන්, චිත්‍ර ශිල්පීන් සහ මූර්ති ශිල්පීන්ට ද බලපෑම් කරමින් සාහිත්‍ය, සිතුවම් හා මූර්ති නිර්මාණ සඳහා ප්‍රබල ආභාසයක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික, වාග්විද්‍යාත්මක සහ ශාස්ත්‍රීය වටිනාකම එහි අත්පිටපත් රටවල් කිහිපයක පැවතීමෙන් ද, එය අග්නිදිග ආසියානු සහ යුරෝපීය භාෂා කිහිපයකට අක්ෂර පරිවර්තනය කර පෙළ පරිවර්තනය කිරීමෙන් ද පිළිබිඹු වේ. ශ්‍රී ලාංකිකයන් බොහෝ දෙනා මහාවංශය තමන්ගේ ආරම්භය, ඓතිහාසික පරිණාමය සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියක් ලෙස සලකති. එබැවින්, මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා පමණක් නොව, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ ආගමික, සංස්කෘතික සහ බුද්ධිමය ඉතිහාසය අවබෝධ කරගැනීම සඳහා ද අතිශය වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

2023 වර්ෂයේදී ''Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE)'' යන නාමයෙන් මහාවංශය යුනෙස්කෝවේ [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන|ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට]] ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් මහාවංශයේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගෙන ඇති අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය හා බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ආරක්ෂා කිරීමේ සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඒවා ප්‍රවේශ කරවීමේ වැදගත්කම ද ඉස්මතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World International Register |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/grid |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය හා පසුබිම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය කාලානුක්‍රමිකව විස්තර කරන පාලි භාෂාවෙන් රචිත ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එහි අන්තර්ගතය තුළ මෙරට රජවරුන්ගේ පරම්පරා, ඔවුන්ගේ පාලන සමයන්හි සිදුවීම්, ථේරවාදී බුදුදහමේ ඉතිහාසය සහ රාජ්‍යය හා සංඝ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. මෙම කෘතියේ ආරම්භක කොටස පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ වාර්තා කරන අතර, පසුකාලීන කොටස් මඟින් එම වංශකථා සම්ප්‍රදාය සියවස් ගණනාවක් පුරා ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශයේ ආරම්භය ===

මහාවංශය රචනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන ආශ්‍රිතව පැවති ඉතිහාස වාර්තා හා අටුවා සාහිත්‍යය සමඟ සම්බන්ධ වේ. මහාවංශයේ මුල් කොටස ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ආරම්භ වී ඇති අතර, එය අනුරාධපුර මහා විහාරය ආශ්‍රිතව වැඩ විසූ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කර ඇත. මෙම රචනාවට සියවස් කිහිපයකට පෙර පැවති දීපවංශය,සීහලඅට්ඨකථා මහාවංශය ආදී සිංහල භාෂාමය ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් සහ පැරණි ලේඛන එහි පසුබිම සැකසීමට දායක වී ඇති බව විද්වත් අධ්‍යයනවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=Encyclopædia Britannica, 1911 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයට පෙර රචනා වූ දීපවංශය ද ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් ඉතිහාසය හා බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් පැරණි පාලි වංශකථාවකි. මෙම කෘති දෙකෙහි අන්තර්ගතය හා ඒවායේ මූලාශ්‍ර පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායේ වර්ධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=On the Chronicles of Ceylon |url=https://ancient-buddhist-texts.net/Reference/Chronicles-of-Ceylon/01-Chronological.htm |website=Ancient Buddhist Texts |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශය රචනා කිරීමේ අරමුණ ===

මහාවංශයේ රචනා අරමුණ එහි ආගමික හා ඓතිහාසික ස්වභාවය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි මුල් කොටසෙහි කතුවරයා පාඨකයන් තුළ ඉතිහාසයේ සිදු වූ යහපත් සිදුවීම් පිළිබඳව  ප්‍රසාදය ද අයහපත් සිදුවීම් පිළිබඳව පහන් සංවේගය ද ඇති කර ගැනීම තම රචනාවේ අරමුණක් ලෙස දක්වා ඇත.එමඟින් බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල එන සංසාර ස්වභාවය ඉතිහාසය තුළින් පෙන්වීමට උත්සාහ කර ඇති බව විචාරක මතයයි.එමෙන්ම බුදුසසුනේ වර්ධනයට දායක වූ රජවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම්, විහාරස්ථාන හා ආගමික ආයතන සමඟ ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතා සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ විස්තර කෘතියේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, මහාවංශය ආගමික අරමුණක් සහිත වංශකථාවක් වුවද, එහි අන්තර්ගතය බුදුදහමට පමණක් සීමා නොවේ. එය රාජවංශික අනුපිළිවෙළ, දේශපාලන සිදුවීම්, පාලන කාලයන් සහ පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ,ඉන්දියාවේ, වෙනත් දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාතික රටවල මෙන්ම ඇතැම් විට බටහිර හා නැගෙනහිර ආසියාතික රටවල සමාජයේ සංස්කෘතික තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද සපයයි. එබැවින් එය ආගමික සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස මෙන්ම ඉතිහාස පර්යේෂණ සඳහා භාවිත වන මූලාශ්‍රයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශයේ කර්තෘත්වය ===

මහාවංශයේ මුල් කොටස සාම්ප්‍රදායිකව මහාවිහාරයේ දික්සඳ පිරිවෙනෙහි වැඩ විසූ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කර තිබෙන බව සලකනු ලැබේ. උන්වහන්සේ ධාතුසේන රජුගේ පාලන සමයට අදාළව මහාවංශය රචනා කිරීම ආරම්භ වූ බවත්ය.ඒ සඳහා ඊට පෙර තිබූ දීපවංශය, සීහලඅට්ඨකථාමහාවංශය ආදී සියවස් කිහිපයකට පෙර තිබූ වංශකතා ද මූලාශ්‍රකොට ගත් බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

එහෙත් අද මහාවංශය ලෙස හඳුන්වන සම්පූර්ණ ඓතිහාසික වංශකථාව එක් පුද්ගලයකු විසින් එකවර රචනා කරන ලද කෘතියක් නොවේ. එහි මුල් කොටසින් පසු ඉතිහාසය විස්තර කරන කොටස් විවිධ කාලවලදී විවිධ කතුවරුන් විසින් සම්පාදනය කර ඇත. එම නිසා මහාවංශයේ කර්තෘත්වය සාකච්ඡා කිරීමේදී මුල් මහාවංශය සහ එහි පසුකාලීන අඛණ්ඩ කොටස් අතර වෙනස සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== රචනා කාලය හා ඓතිහාසික පසුබිම ===

මහාවංශයේ මුල් කොටස රචනා කිරීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ආරම්භ වූ බව සාමාන්‍යයෙන් පිළිගැනේ. එය ධාතුසේන රජුගේ පාලන සමය හා අනුරාධපුර මහා විහාරයේ බෞද්ධ ශාස්ත්‍රීය පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. එහි මුල් කොටසෙහි 37 වන පරිච්ඡේදය දක්වා අන්තර්ගතය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක සම්ප්‍රදායන් සිට මහසෙන් රජුගේ පාලන සමය දක්වා විහිදේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

පසුකාලීනව මහාවංශයේ ඓතිහාසික වාර්තා විවිධ කතුවරුන් විසින් අඛණ්ඩව සම්පාදනය කර ඇත. එම අඛණ්ඩතාව හේතුවෙන් වංශකථාවේ විෂය පථය මහසෙන් රජුගේ කාලයෙන් ඔබ්බට ගොස්, ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන රාජධානි සහ පසුකාලීන දේශපාලන වෙනස්කම් දක්වා විහිදෙයි. යුනෙස්කෝවේ ලියාපදිංචි කර ඇති ලේඛන එකතුවේ කාල පරාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== මහාවංශයේ අන්තර්ගතය ==

මහාවංශයෙහි අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන්, රජවරුන්ගේ පාලන කාලයන්, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ බෞද්ධ ආගමික ආයතනවල වර්ධනය යන විෂයයන් රැසක් ආවරණය කරයි. එහි පරිච්ඡේද කාලානුක්‍රමික පිළිවෙළකට සංවිධානය කර ඇති අතර, රජවරුන්ගේ රාජාභිෂේක, යුද්ධ, ආගමික කටයුතු, විහාරස්ථාන ඉදිකිරීම් සහ ධාතු වන්දනාව ආශ්‍රිත සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳ ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ බුදුසසුනේ මුල් ඉතිහාසය විස්තර කෙරේ. ඉන් අනතුරුව විජය කුමරුගේ පැමිණීම, ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රජවරුන්ගේ පාලනය, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සමය, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය සහ දුටුගැමුණු රජුගේ පාලනය වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා ඉදිරිපත් වේ. පසුකාලීන කොටස්වලින් ද දිවයිනේ රාජ්‍ය පාලනය හා ආගමික ඉතිහාසය අඛණ්ඩව විස්තර කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Mahāvaṃsa or the Great Chronicle of Ceylon |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Mah%C4%81va%E1%B9%83sa_or_the_Great_Chronicle_of_Ceylon |website=Wikisource |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== බුදුන් වහන්සේ හා ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ විස්තර ===

මහාවංශයේ පළමු පරිච්ඡේදය බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායික වාර්තා ඉදිරිපත් කරයි. එහිදී බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමන තුනක් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. මෙම වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය සහ දිවයිනේ බුදුදහමට හිමි ස්ථානය පැහැදිලි කරන ආගමික සාහිත්‍යමය අංග ලෙස සැලකිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Mahāvaṃsa or the Great Chronicle of Ceylon |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Mah%C4%81va%E1%B9%83sa_or_the_Great_Chronicle_of_Ceylon |website=Wikisource |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

පළමු පරිච්ඡේදවල බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය, බෞද්ධ සංඝ සමාජයේ මුල් ඉතිහාසය සහ ධර්ම සංගායනා පිළිබඳ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. මෙම කොටස්වල අරමුණ බෞද්ධ ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සමඟ ඇති සම්බන්ධය පැහැදිලිව ධධතභකිරීම වන අතර, ඒවායේ අන්තර්ගතය බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== විජය කුමරු හා මුල් රජවරුන් ===

මහාවංශයේ මුල් කොටසෙහි විජය කුමරුගේ ලංකාගමනය සහ ඔහුගෙන් ආරම්භ වූ බවට දැක්වෙන රාජවංශික සම්ප්‍රදාය විස්තර කර ඇත. විජය කුමරුගේ පැමිණීමෙන් අනතුරුව පණ්ඩුවාසුදේව, අභය සහ පණ්ඩුකාභය වැනි රජවරුන්ගේ පාලනය පිළිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් වේ. මෙම වාර්තා මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රාජ්‍ය පාලනය, ජනාවාස සහ රාජධානියක වර්ධනය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික ඉතිහාස කථනයක් ගොඩනඟා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

පණ්ඩුකාභය රජුගේ පාලනය පිළිබඳ විස්තරවලදී අනුරාධපුර නගරයේ සංවිධානය, පාලන කටයුතු සහ ආගමික ස්ථාන සම්බන්ධ තොරතුරු ද සඳහන් වේ. මෙම කරුණු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ නාගරික හා දේශපාලන වර්ධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== දේවානම්පියතිස්ස රජු හා බුදුදහමේ ආගමනය ===

මහාවංශයේ වැදගත් කොටසක් දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳව වෙන් කර ඇත. එහි සඳහන් පරිදි, ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයාගේ අනුග්‍රහය යටතේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කළ අතර, එම සිදුවීම මෙරට බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන සන්ධිස්ථානයක් ලෙස නිරූපණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ වැඩමවීමෙන් පසු දේවානම්පියතිස්ස රජු බුදුදහම පිළිගැනීම, මහා විහාරය පිහිටුවීම, චේතිය පබ්බත විහාරය හා සම්බන්ධ සිදුවීම්, බුදුන් වහන්සේගේ ධාතු සහ ශ්‍රී මහා බෝධි ශාඛාව ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ඒම පිළිබඳ වාර්තා මහාවංශයේ ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආයතන, වන්දනා සම්ප්‍රදායන් සහ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් මූලාශ්‍රයකි.විශේෂයෙන්ම මේ කොටසේ තොරතුරු අනුව ඉන්දීය අශෝක ඉතිහාසය වඩාත් පැහැදිලි වන බව ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු ===

මහාවංශයේ 22 වන පරිච්ඡේදයේ සිට දුටුගැමුණු රජුගේ උපත, තරුණ කාලය සහ රාජ්‍ය බලය ලබාගැනීම සඳහා සිදු කළ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. එළාර රජු සමඟ පැවති යුද්ධය සහ දුටුගැමුණු රජුගේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳ වාර්තා මහාවංශයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී. මෙම සිදුවීම් වංශකථාවේ දේශපාලන හා ආගමික අදහස් එකට බැඳී ඇති ආකාරය නිරූපණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

දුටුගැමුණු රජුගේ පාලන සමය පිළිබඳ විස්තරවලට රුවන්වැලිසෑය ඉදිකිරීමේ ආරම්භය, මිරිසවැටිය විහාරය සහ ලෝවාමහාපාය සම්බන්ධ සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. එමඟින් රජවරුන්ගේ ආගමික අනුග්‍රහය, ස්තූප හා විහාරස්ථාන ඉදිකිරීම සහ බෞද්ධ සංඝ සමාජය සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු ඉදිරිපත් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== පසුකාලීන රජවරුන් හා රාජධානි ===

මහාවංශයේ පසුකාලීන පරිච්ඡේදවල අනුරාධපුර රාජධානියේ විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලන වෙනස්කම් සහ ආගමික ආයතනවල වර්ධනය පිළිබඳ වාර්තා ඇතුළත් වේ. රජවරුන් විසින් සිදු කරන ලද විහාරස්ථාන හා ස්තූප ඉදිකිරීම්, ආගමික කටයුතු සඳහා ලබා දුන් අනුග්‍රහය සහ සංඝ සමාජය සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එහි නැවත නැවතත් අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ අඛණ්ඩ කොටස් වන චූළවංශය ආශ්‍රිත වාර්තා මඟින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ හතරවන සියවසෙන් පසු කාලයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය තවදුරටත් විස්තර කෙරේ. පරාක්‍රමබාහු රජවරුන්ගේ පාලනය, රාජ්‍ය පරිපාලනය, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආගමික ප්‍රතිසංස්කරණ වැනි කරුණු මෙම පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය තුළ සාකච්ඡා වේ. යුනෙස්කෝ ලේඛනයට ඇතුළත් කර ඇති මහාවංශ ලේඛන එකතුවේ විෂය පථය 1815 දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටත බුදුදහම පිළිබඳ තොරතුරු ===

මහාවංශයේ අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවේ. එහි අශෝක අධිරාජයාගේ පාලනය, ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ වෙනත් ආසියානු ප්‍රදේශවල බුදුදහම ව්‍යාප්ත වීම සම්බන්ධ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය අතර පැවති ආගමික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛන මූලාශ්‍රයකි. එහි සඳහන් කරුණු සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර අතර සැසඳීම් මඟින් අශෝක අධිරාජයාගේ ඉතිහාසය සහ බුදුදහමේ ජාත්‍යන්තර ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා ද දායකත්වයක් ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
=== මහාවංශයේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ සාරාංශය ===

* '''බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්'''
** බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳ වාර්තා සහ ධර්ම සංගායනා.
** ශ්‍රී ලංකාවේ,ඉන්දියාවේ සහ වෙනත් රටවල බෞද්ධ ඉතිහාස සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

*'''සිංහල හ වැඳි ජනතාවගේ තොරතුරු'''
**ඉතිහාසමය වශයෙන් විජයාගමනයට පෙර දිවයිනේ සිටි යක්ඛ,නාග,දේව හා (රක්ඛ - රක්ඛ යන ජන කොටස පිළිබඳව විවාද පවතී) යන ගෝත්‍රික ජනතාව ගැන තොරතුරු 
** විජයාගමනය සහ ආර්යය සංක්‍රමණ සමඟ පසුව දිවයිනේ (සිව්) ගෝත්‍රික ජනතාව පොදුවේ &quot;සිංහල&quot; ජනයා ලෙස හැඳින්වූ බව විශ්වාස කෙරේ.ස්වාධීනව වෙන් ව සිටී මුල් ජන කොටස වැදි ජනතාව ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''මුල් රාජවංශ'''
** විජය කුමරු සහ මුල් රජවරුන් පිළිබඳ වාර්තා.
** රාජවංශික සම්ප්‍රදායන් සහ මුල් රාජ්‍ය පාලනය පිළිබඳ තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය'''
** දේවානම්පියතිස්ස රජු, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ සහ ශ්‍රී මහා බෝධිය පිළිබඳ වාර්තා.
** බෞද්ධ ආයතන හා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය පිළිබඳ තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''යුද්ධ හා දේශපාලනය'''
** දුටුගැමුණු රජු සහ එළාර රජු ඇතුළු රජවරුන්ගේ පාලන සමයන් පිළිබඳ විස්තර.
** දේශපාලන ඉතිහාසය හා රාජ්‍ය බලය පිළිබඳ වාර්තා.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''ආගමික ගොඩනැගිලි'''
** ස්තූප, විහාර සහ අනෙකුත් බෞද්ධ ආගමික ආයතන පිළිබඳ වාර්තා.
** පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සහ ආගමික අනුග්‍රහය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

* '''පසුකාලීන ඉතිහාසය'''
** විවිධ රාජවංශ සහ මහාවංශයේ පසුකාලීන අඛණ්ඩ කොටස් පිළිබඳ විස්තර.
** ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන හා පසුකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

* '''ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ ඉතිහාසය'''
** අශෝක අධිරාජයා සහ ඉන්දියාව සමඟ පැවති බෞද්ධ සම්බන්ධතා පිළිබඳ වාර්තා.
** කලාපීය ආගමික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

== මහාවංශයේ සංස්කරණ හා අඛණ්ඩතාව ==

මහාවංශය යනු එක් කාලයකදී පමණක් රචනා කර අවසන් කරන ලද ග්‍රන්ථයක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ ශාසනික ඉතිහාසය අනුක්‍රමයෙන් වාර්තා කළ ඓතිහාසික වංශකථා සම්ප්‍රදායක කොටසකි. සාම්ප්‍රදායිකව මහාවංශයේ පැරණි කොටස සහ එහි අඛණ්ඩතාව ලෙස සැලකෙන චූළවංශය අතර සම්බන්ධතාවය මෙම ග්‍රන්ථ සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ. විවිධ කාලවලදී රචිත කොටස්, අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය සහ පසුකාලීන සංස්කරණ හේතුවෙන් වර්තමානයේ මහාවංශය ලෙස හඳුන්වන සමස්ත වංශකථාව දීර්ඝ ඓතිහාසික කාලපරාසයක් ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=1911 Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;&gt;{{cite web |title=Cūlavaṃsa |url=https://palitextsociety.org/product/culava%E1%B9%83sa/ |website=Pali Text Society |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  මහාවංශයේ මුල් කොටස ===

මහාවංශයේ පැරණි කොටස සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන හෝ හයවන සියවසට අයත් කෘතියක් ලෙස සැලකේ. එහි රචනය සම්ප්‍රදායිකව අනුරාධපුර මහාවිහාරය ආශ්‍රිතව වැඩසිටි මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කල බවට විශ්වාස කෙරේ. මෙම කොටස පාලි භාෂාවෙන් පද්‍යමය ආකාරයෙන් රචනා කර ඇති අතර, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ විස්තර වලින් ආරම්භ වී ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බුදුදහම දිවයිනට පැමිණීම සම්බන්ධ සිදුවීම් දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;&gt;{{cite web |title=Handbook of Pali Literature |url=https://zenodo.org/records/5636804/files/von%20Hinu%CC%88ber%201996.pdf |website=Zenodo |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුල් කොටසෙහි විජය කුමරුගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ තොරතුරු, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායන්, අශෝක අධිරාජයාගේ කාලයේ බෞද්ධ ශාසනයේ ව්‍යාප්තිය, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය සහ දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමය වැනි කරුණු ඇතුළත් වේ. එසේම දුටුගැමුණු රජුගේ ජීවිතය සහ පාලනය පිළිබඳ විස්තර සඳහාද එහි සැලකිය යුතු ඉඩක් වෙන් කර ඇත. මෙම අන්තර්ගතය මගින් රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ ශාසනය අතර පැවති සම්බන්ධතාවය වංශකථා සම්ප්‍රදායේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ මුල් කොටස රචනා කිරීමේදී ඊට පෙර පැවති සිංහල භාෂාමය වංශකථා සහ ශාසනික සම්ප්‍රදායන් උපයෝගී කරගන්නට ඇතැයි විද්වත් අධ්‍යයනවල සඳහන් වේ. එම පැරණි මූලාශ්‍ර සියල්ලම වර්තමානයේ ස්වාධීන ග්‍රන්ථ ලෙස සුරැකී නොමැති බැවින්, ඒවායේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ අවබෝධය ලබාගැනීමේදී මහාවංශය ඇතුළු ඉතිරිව ඇති වංශකථා සහ වෙනත් සාක්ෂි සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;

=== චූළවංශය හා මහාවංශයේ අඛණ්ඩතාව ===

චූළවංශය (Cūḷavaṃsa) මහාවංශයේ අඛණ්ඩ කොටසක් ලෙස සැලකෙන පාලි වංශකථාවකි. එහි අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය පාලනය, රජවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර පසුකාලීන යුග දක්වා ගෙන යයි. පාලි ග්‍රන්ථ සමාගම (Pali Text Society) විසින් පළ කර ඇති විද්වත් සංස්කරණයේ විස්තර අනුව, චූළවංශයෙහි අන්තර්ගතය දොළොස්වන සියවසේ සිට දහනවවන සියවස දක්වා කාලය ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;

විල්හෙල්ම් ගයිගර් (Wilhelm Geiger) සිය සංස්කරණ කටයුතුවලදී වංශකථාව කොටස් වශයෙන් වෙන් කර ඉදිරිපත් කළේය. ඔහුගේ වර්ගීකරණය අනුව මහාවංශයේ පළමු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 1–37 ද, චූළවංශයේ පළමු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 38–79 ද, එහි පසු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 80–101 ද සැලකේ. මෙම පරිච්ඡේද වර්ගීකරණය ගයිගර්ගේ සංස්කරණ සම්ප්‍රදාය අවබෝධ කරගැනීමට ප්‍රයෝජනවත් වුවද, එය වංශකථාවේ සියලු කොටස් එකම කාලයකදී හෝ එකම කතුවරයකු විසින් රචනා කරන ලද බවක් අදහස් නොකරයි.&lt;ref name=&quot;MahavamsaOrg&quot;&gt;{{cite web |title=The Culavamsa |url=https://mahavamsa.org/culavamsa/ |website=The Mahavamsa: The Great Chronicle of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

චූළවංශය දීර්ඝ කාලයක් පුරා විවිධ කතුවරුන් විසින් ඉදිරියට ගෙන යන ලද වංශකථා සම්ප්‍රදායක් ලෙස සැලකේ. එබැවින් එහි භාෂා රටාව, විස්තර ඉදිරිපත් කරන ආකාරය සහ අවධානය යොමු කරන ඓතිහාසික සිදුවීම් කොටසින් කොටසට වෙනස් විය හැකිය. මහාවංශය හා චූළවංශය එක්ව අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දීර්ඝකාලීන රාජවංශික හා ශාසනික ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකි නමුත්, එහි එක් එක් කොටසෙහි කාලය සහ කර්තෘත්වය වෙන වෙනම විමර්ශනය කළ යුතු බව විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MahavamsaOrg&quot;/&gt;

===  පසුකාලීන එකතු කිරීම් හා සංස්කරණ ===

මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ පසුකාලීන වර්ධනයට විවිධ කාලවලදී වංශකථාව ඉදිරියට ගෙන ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ දායකත්වය බලපා ඇත. චූළවංශයේ විවිධ කොටස් විවිධ කාලවලදී රචනා වූ බැවින්, ඒවායේ කර්තෘත්වය සහ කාල නිර්ණය සම්බන්ධයෙන් එක් කතුවරයකුට හෝ එක් යුගයකට පමණක් සීමා වූ පැහැදිලි කිරීමක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඇතැම් කොටස් සම්බන්ධයෙන් කතුවරුන් පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික ආරෝපණ තිබුණද, ඒවා විද්වත් සංස්කරණ හා ඓතිහාසික සාක්ෂි සමඟ සලකා බැලිය යුතු බව ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;

අත්පිටපත් පිටපත් කිරීමේදී සිදුවූ පාඨමය වෙනස්කම්, අත්පිටපත් අතර කියවීම්වල වෙනස්කම් සහ පරිච්ඡේදවල පිහිටීම සම්බන්ධ ගැටලු වංශකථාවේ නූතන සංස්කරණ සකස් කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. පැරණි අත්පිටපත් කිහිපයක පරිච්ඡේද අතුරුදන්ව තිබීම, ඇතැම් පරිච්ඡේද වෙනත් ස්ථානවල පිහිටා තිබීම සහ පිටපත් තුළ නිවැරදි කිරීම් දක්නට ලැබීම වැනි කරුණු පාඨ විචාරයේ වැදගත්කම පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=The Royal Library: Catalogue of Oriental Manuscripts |url=https://img.kb.dk/export/sites/kb_dk/da/nb/samling/os/osdownloads/COMDC_1.pdf |website=The Royal Library, Denmark |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඒ අනුව, මහාවංශයේ වර්තමානයේ භාවිත වන පාඨය සකස් වී ඇති ආකාරය තේරුම් ගැනීමේදී මුල් රචනය, පසුකාලීන අඛණ්ඩතා, අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය සහ නූතන විද්වත් සංස්කරණ අතර වෙනස හඳුනාගැනීම අවශ්‍ය වේ. මෙහිදී “පසුකාලීන එකතු කිරීම්” යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ අනිවාර්යයෙන්ම අහඹු ලෙස ඇතුළත් කළ කොටස් පමණක් නොව, වංශකථාව ඓතිහාසික කාලය ඔස්සේ ඉදිරියට ගෙන ගිය රචනා සහ පාඨ සම්ප්‍රදායේ වර්ධනයද ඇතුළත් පුළුල් ක්‍රියාවලියකි.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

=== මහාවංශයේ අත්පිටපත් හා මුද්‍රිත සංස්කරණ ===

මහාවංශය අතීතයේදී අත්පිටපත් මඟින් සම්ප්‍රේෂණය වූ අතර, ඒවා සංරක්ෂණය කිරීම සහ සංසන්දනය කිරීම නූතන විද්වත් සංස්කරණ සඳහා පදනමක් සැපයීය. රාජකීය පුස්තකාලයේ අත්පිටපත් නාමාවලියෙහි විස්තර කර ඇති මහාවංශ අත්පිටපත් අතර තල්පත් අත්පිටපත්ද ඇතුළත් වේ. එවැනි අත්පිටපත්වල පරිච්ඡේද අනුපිළිවෙළ, පාඨමය නිවැරදි කිරීම් සහ අතුරුදන් කොටස් වැනි ලක්ෂණ සංස්කරණ කටයුතුවලදී වැදගත් සාක්ෂි වේ.&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

මහාවංශය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමේ මුල් වැදගත් පියවරක් වූයේ ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) විසින් 1837 දී සිදු කරන ලද සංස්කරණය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයයි. ඉන්පසු හිකඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් සහ බටුවන්තුඩාවේ දේවරක්ෂිත පඬිතුමා විසින් 1883 දී තවත් සංස්කරණයක් පළ කරන ලදී. මෙම ප්‍රකාශන මහාවංශය පිළිබඳ පාලි පාඨ අධ්‍යයනයට සහ එහි ඉතිහාසමය අන්තර්ගතය වෙනත් භාෂා ඔස්සේ අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;TurnourEditions&quot;&gt;{{cite web |title=The Mahavamsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=1911 Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LivingFountains&quot;&gt;{{cite web |title=From the Living Fountains of Buddhism |url=https://ancient-buddhist-texts.net/Reference/Living-Fountains/Living-Fountains.pdf |website=Ancient Buddhist Texts |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

විල්හෙල්ම් ගයිගර් විසින් සකස් කරන ලද මහාවංශයේ විද්වත් සංස්කරණය 1908 දී පළ වූ අතර, ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1912 දී ප්‍රකාශයට පත් විය. ගයිගර්ගේ කටයුතු පැරණි පාඨ සංසන්දනය කිරීම, විවිධ කියවීම් විමර්ශනය කිරීම සහ වංශකථාවේ ඓතිහාසික පසුබිම පැහැදිලි කිරීම සම්බන්ධයෙන් වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;

චූළවංශය සම්බන්ධයෙන්ද ගයිගර් විසින් සකස් කළ පාලි සංස්කරණය 1925 සහ 1927 වර්ෂවල වෙළුම් දෙකක් ලෙස පළ විය. එහි ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1929 සහ 1930 වර්ෂවල ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර, එය සී. මේබල් රික්මර්ස් (C. Mabel Rickmers) විසින් ජර්මානු පරිවර්තනයෙන් ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරන ලදී. මෙම සංස්කරණ සහ පරිවර්තන මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ පසුකාලීන කොටස් ජාත්‍යන්තර විද්වත් අධ්‍යයනයට විවෘත කිරීමට දායක විය.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CulaTranslation&quot;&gt;{{cite web |title=Cūlavaṃsa (Translation) |url=https://palitextsociety.org/product/culava%E1%B9%83sa-translation/ |website=Pali Text Society |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුද්‍රිත සංස්කරණ සහ පරිවර්තන භාවිත කිරීමේදී ඒවායේ ප්‍රකාශන වර්ෂය, සංස්කාරකවරයා, පරිවර්තකවරයා සහ භාවිත කළ අත්පිටපත් පිළිබඳ තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීම වැදගත් වේ. විවිධ සංස්කරණවල පාඨමය වෙනස්කම් තිබිය හැකි බැවින්, විශේෂයෙන්ම පරිච්ඡේද අංක, පද අර්ථ සහ ඓතිහාසික දින වකවානු සඳහන් කරන විට අදාළ සංස්කරණය පැහැදිලිව හඳුනාගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස මහාවංශය ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි හා මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවිත වන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයකි. එහි රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලන කටයුතු, ආගමික ආයතන පිහිටුවීම සහ වාරිමාර්ග හා ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම වැනි කරුණු පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම තොරතුරු සෙල්ලිපි, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් ඓතිහාසික වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ වඩාත් පුළුල් අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;&gt;{{cite journal |last= |first= |title=Evolution of the dry zone water harvesting and management systems in Sri Lanka during the Anuradhapura Kingdom; a study based on ancient chronicles and lithic inscriptions |journal=Water History |year=2019 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12685-019-00230-7 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, මහාවංශය නූතන අර්ථයෙන් සකස් කළ සම්පූර්ණයෙන්ම මධ්‍යස්ථ ඉතිහාස වාර්තාවක් ලෙස නොව, බෞද්ධ ආගමික පසුබිමක රචිත වංශකථාවක් ලෙසද විමසා බැලිය යුතු බවත්,එහි ආගමික අරමුණු, රජවරුන් පිළිබඳ ඇගයීම්, පුරාවෘත්ත සහ සාහිත්‍යමය විස්තර ඇතුළත් වන බැවින්, එක් එක් තොරතුරේ ඓතිහාසික වටිනාකම වෙන වෙනම ඇගයීම අවශ්‍ය වන විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම ===

ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි රාජධානිවල දේශපාලන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී මහාවංශය ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ. එහි විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, රාජ්‍ය බලය සඳහා සිදු වූ අරගල, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලනය සහ ආගමික ආයතන සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු අන්තර්ගත වේ. විශේෂයෙන්ම අනුරාධපුර රාජධානියේ ඉතිහාසය සම්බන්ධයෙන් එහි විස්තර, වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කිරීමට පදනමක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;&gt;{{cite journal |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Trustworthiness of the Mahavamsa |journal=Aryan Culture |volume=6 |issue=2 |year=1930 |pages=205–228 |url=https://aryanculture.org/records/4043 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයෙහි රජවරුන්ගේ පාලන සමයන් අනුපිළිවෙළින් ඉදිරිපත් කර ඇති නිසා, පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික කාල නිර්ණය සකස් කිරීම සඳහා එය ප්‍රයෝජනවත් වේ. එහෙත් එහි සඳහන් සෑම දින වකවානුවක්ම හෝ පාලන කාලයක්ම වෙනත් මූලාශ්‍ර මගින් තහවුරු වී ඇති බවක් අදහස් නොවේ. එබැවින් රාජවංශික කාල නිර්ණය සකස් කිරීමේදී සෙල්ලිපි, කාසි, පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථර සහ ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවල සඳහන් සමකාලීන සිදුවීම් සමඟ මහාවංශයේ තොරතුරු සැසඳීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Hultzsch&quot;&gt;{{cite journal |last=Hultzsch |first=E. |title=Contributions to Singhalese Chronology |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=45 |issue=3 |year=1913 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/xv-contributions-to-singhalese-chronology/B8F6A29F6092964966C9D4F31C784F56 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයෙහි සඳහන් රාජ්‍ය පාලන කටයුතු සහ ඉදිකිරීම් පිළිබඳ තොරතුරු පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික හා පරිපාලන පසුබිම අධ්‍යයනය කිරීමටද උපකාරී වේ. වැව්, ඇළ මාර්ග, ආගමික ගොඩනැගිලි සහ වෙනත් පොදු ඉදිකිරීම් පිළිබඳ වාර්තා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සසඳන විට, එම කටයුතු සිදු වූ කාලය සහ ඒවායේ සමාජමය වැදගත්කම පිළිබඳ අමතර තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

===  බුදුසසුන හා ආගමික ඉතිහාසය ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. බුදුදහම ලංකාවට පැමිණීම, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ආගමනය, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ කාලයේ සිදු වූ ආගමික කටයුතු සහ බෞද්ධ විහාරාරාම පිහිටුවීම වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වංශකථාවේ විස්තර ඇතුළත් වේ. එම වාර්තා මගින් රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ සංඝ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතාවය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

වංශකථාවේ බෞද්ධ ශාසනයේ වර්ධනය, ධාතු වන්දනාව, ස්තූප හා විහාර ඉදිකිරීම, භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහය දැක්වීම සහ ආගමික උත්සව පිළිබඳ තොරතුරුද ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් කාලයත් සමඟ වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමේදී ප්‍රයෝජනවත් වේ. එහෙත් ඒවා බොහෝවිට බෞද්ධ ශාසනයේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරන වංශකථාමය දෘෂ්ටිකෝණයකින් ඉදිරිපත් කර ඇති බවද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ආගමික විස්තර පරීක්ෂා කිරීමේදී එහි සඳහන් පුරාවෘත්තමය සිදුවීම් සහ ස්වාධීන සාක්ෂි මගින් තහවුරු කළ හැකි සිදුවීම් අතර වෙනස හඳුනාගැනීම වැදගත් වේ. නිදසුනක් ලෙස, ආගමික ස්ථාන ඉදිකිරීම හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම පිළිබඳ වාර්තා අදාළ ස්ථානවල නටබුන්, සෙල්ලිපි සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයන් සමඟ සැසඳිය හැකිය. එවැනි සැසඳීම් මගින් වංශකථාවේ ආගමික වාර්තා සහ භෞතික සාක්ෂි අතර සම්බන්ධතා විමර්ශනය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

=== පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සැසඳීම ===

මහාවංශයේ ඓතිහාසික තොරතුරු තහවුරු කිරීමේදී හෝ ඒවායේ සීමා හඳුනාගැනීමේදී පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. පුරාණ නගරවල නටබුන්, ස්තූප, විහාරාරාම, වැව්, ඇළ මාර්ග, කාසි සහ සෙල්ලිපි මගින් වංශකථාවේ සඳහන් ඇතැම් පුද්ගලයන්, ස්ථාන සහ ඉදිකිරීම් පිළිබඳ තොරතුරු වෙනත් ආකාරයකින් පරීක්ෂා කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

විශේෂයෙන්ම සෙල්ලිපිවල සඳහන් රජවරුන්ගේ නම්, පරිත්‍යාග, ආගමික ආයතන සහ පරිපාලන කටයුතු මහාවංශයේ වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් ඓතිහාසික කාල නිර්ණය සහ සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධය වැඩිදියුණු කළ හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ අධ්‍යයනයකදීද පුරාණ වංශකථා සහ ශිලා ලේඛන එකට භාවිත කරමින් ජල කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය විමර්ශනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

කෙසේ වෙතත්, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් මගින් යම් ස්ථානයක පැරණි ඉදිකිරීමක් පැවති බව තහවුරු කළ හැකි වුවද, එම ඉදිකිරීම වංශකථාවේ සඳහන් නිශ්චිත රජකු විසින්ම සිදු කළ බව ස්වයංක්‍රීයව තහවුරු නොවේ. එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා අදාළ සෙල්ලිපි, ස්ථරගත පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත, කාල නිර්ණය සහ වෙනත් ස්වාධීන මූලාශ්‍ර සලකා බැලිය යුතුය.නමුත් සමහර කාබන් කාල නිර්ණය අවස්ථා සෘජුවම මහාවංශයේ සඳහන් කාලයන්ට කාලානුපත වීම් ඕනෑ පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ වලදී හමු වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hultzsch&quot;/&gt;

කෙසේමුත් මහාවංශය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි එකිනෙකට ආදේශක ලෙස නොව, එකිනෙක සම්පූර්ණ කරන මූලාශ්‍ර ලෙස භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. වංශකථාවෙන් සිදුවීම් හා පුද්ගලයන් පිළිබඳ වාර්තා ලබාගත හැකි අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත මගින් එම වාර්තා සම්බන්ධයෙන් භෞතික හා කාලානුක්‍රමික පරීක්ෂණ සිදු කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

&lt;!-- ===මහාවංශයේ සිදුවීම් පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ අවස්ථා===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! අංකය
! මහාවංශ සිදුවීම
! පින්තූරය
! පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීම
|-
| 1
| අශෝක අධිරාජයා සහ දේවානම්පිය තිස්ස රජු අතර පැවති සම්බන්ධතාව,&quot;දේවානම්පිය&quot; අභිධානය භාවිතා කිරීම
| [[ගොනුව:Ashoka pillar.jpg|150px]]
| අශෝක ශිලා ලේඛනවල දැක්වෙන ''දේවානම්පිය'' නාමය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල හමුවන ''දේවානපිය'' යන රාජකීය නාම භාවිතය සැසඳීමෙන් මෙම සම්බන්ධතාව අධ්‍යයනය කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |url=https://tiikmpublishing.com/proceedings/index.php/icahh/article/view/892 |website=Proceedings of the International Conference on Archaeology, History and Heritage}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ නැවත රාජාභිෂේකට දක්ෂිණාවෘත ශංකයක් සහ රාජාභරණ එවීම
| පින්තූරය 
| තිස්සමහාරාමයේ සඳගිරි ස්තූපය කැණීමෙන් එම දක්ෂිණාවෘත ශංකය සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේල සමඟ හමු වීම.(දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සහෝදරයා වූ මහානාග යුවරජුගේ රුහුණේ රාජාභිෂේකයට ශංකය යැවූ බවට සැලකේ.වර්තමානයේ තිස්සමහාරාම රජ මහා විහාර කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇත.
|-
|3
|ඡය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දකුණු ශාඛාව අශෝක රජු විසින් වෙන් කිරීම
|පින්තූරය 
|අශෝක රජු විසින් ඉදිකරන ලද සාංචි ස්තූපයේ දකුණු වාහල්කඩ කැටයමකින් මෙම සිදුවීම පෙන්වා දී තිබෙන බැවින් පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කර තිබේ.
|} --&gt; 
=== මහාවංශයේ තොරතුරුවල විශ්වසනීයත්වය හා සීමා ===

මහාවංශයේ විශ්වසනීයත්වය තක්සේරු කිරීමේදී එහි අන්තර්ගතය එකම මට්ටමේ සාක්ෂිමය වටිනාකමක් දරන බව නොසැලකිය යුතුය. සිදුවීම්වලට සමීප කාලයක ලියැවුණු වාර්තා, පසුකාලීනව සම්ප්‍රේෂණය වූ සම්ප්‍රදායන් සහ පුරාවෘත්තමය විස්තර අතර වෙනස්කම් පවතී. එබැවින් විශේෂයෙන්ම වංශකථාවේ පැරණිතම පරිච්ඡේදවල සඳහන් සිදුවීම් විමර්ශනය කිරීමේදී ඒවායේ මූලාශ්‍ර, රචනා පසුබිම සහ වෙනත් සාක්ෂි සමඟ ඇති සම්බන්ධතාවය පරීක්ෂා කිරීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ප්‍රධාන සීමාවක් වන්නේ එය නූතන අර්ථයෙන් සකස් කළ මධ්‍යස්ථ හා සම්පූර්ණ සමාජ ඉතිහාසයක් නොවීමයි. එහි අවධානය බොහෝවිට රජවරුන්, බෞද්ධ ශාසනය සහ ආගමික ආයතන කෙරෙහි යොමු වී ඇති බැවින්, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතය, විවිධ සමාජ කණ්ඩායම්වල අත්දැකීම් සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ තොරතුරු සීමිත විය හැකිය. එසේම රචකයාගේ ආගමික හා දේශපාලනික දෘෂ්ටිකෝණය සිදුවීම් තෝරාගැනීම හා ඉදිරිපත් කිරීම කෙරෙහි බලපා තිබිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;

වංශකථාවේ ඇතැම් කොටස්වල ආශ්චර්යමත් සිදුවීම්, පුරාවෘත්ත සහ උපමා,රූපක වැනි සාහිත්‍යමය අලංකාර දක්නට ලැබේ. එම නිසා එවැනි විස්තර නූතන ඓතිහාසික සාක්ෂිවලට සමාන ලෙස භාවිත නොකළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම පැරණි ජනාවාස, ජන කණ්ඩායම්වල ආරම්භය සහ ඉතා පැරණි කාලවල සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර, භාෂා විද්‍යාත්මක දත්ත සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

එසේ වුවද, මහාවංශයේ සීමා තිබීම එය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත කළ නොහැකි බව අදහස් නොකරයි. එහි වාර්තා සෙල්ලිපි, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් වංශකථා සමඟ සැසඳීමෙන් විශ්වාසදායක ඓතිහාසික තොරතුරු වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. එබැවින් මහාවංශය භාවිත කිරීමේදී එහි වටිනාකම පිළිගනිමින්ම, එක් එක් ප්‍රකාශයේ සාක්ෂිමය පදනම විවේචනාත්මකව පරීක්ෂා කිරීම වඩාත් යෝග්‍ය ක්‍රමවේදය වේ.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

== සාහිත්‍යමය හා භාෂාමය වැදගත්කම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, පාලි භාෂාවෙන් රචිත වැදගත් බෞද්ධ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසද සැලකේ. එහි ඓතිහාසික සිදුවීම් පද්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ආගමික අදහස්, රාජකීය චරිත සහ බෞද්ධ ශාසනයේ වර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් වංශකථා සාහිත්‍යයට සුවිශේෂී ආකෘතියක් ලබා දෙයි. නූතන විද්වත් අධ්‍යයනවලදී මහාවංශය ඉතිහාසය, ආගම සහ සාහිත්‍යය එකට බැඳුණු කෘතියක් ලෙස විමර්ශනය කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=The Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO Memory of the World |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  පාලි භාෂාවෙන් රචනා කිරීම ===

මහාවංශය පාලි භාෂාවෙන් රචනා කරන ලද පද්‍යමය වංශකථාවකි. පාලි භාෂාව ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ ත්‍රිපිටකය සහ බොහෝ පසුකාලීන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමේදී භාවිත වූ ප්‍රධාන භාෂාවක් විය. එම භාෂාවෙන් මහාවංශය රචනා කිරීම හේතුවෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය පුළුල් ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839/a-historical-criticism-of-the-mahavamsa-chapters-i-xx |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශයේ භාෂාමය හා සාහිත්‍යමය ලක්ෂණ අතර පද්‍ය ආකෘතිය, කථා විකාශනය, චරිත නිරූපණය සහ ආගමික සංකේත භාවිතය වැදගත් වේ. රජවරුන්ගේ ක්‍රියා, යුද්ධ, ආගමික කටයුතු සහ බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය වැනි කරුණු කාව්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම මගින් කෘතිය කියවන්නාට ඓතිහාසික තොරතුරු පමණක් නොව ආගමික හා සදාචාරාත්මක අදහස්ද සන්නිවේදනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශයේ පාලි භාෂා භාවිතය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍යයේ වර්ධනය, බෞද්ධ පාරිභාෂික වචන භාවිතය සහ වංශකථා රචනා ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. එහි පාලි පාඨය පසුකාලීන සංස්කරණ හා පරිවර්තන ඔස්සේ අධ්‍යයනයට ලක්ව ඇති අතර, ඒවා පාලි භාෂාව හා බෞද්ධ සාහිත්‍යය පිළිබඳ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහාද දායක වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ මහාවංශයේ ස්ථානය ===

මහාවංශය ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගන්නේ බුදුදහමේ ඉතිහාසය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ සමාජයේ වර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කිරීම නිසාය. එය දිවයිනේ රාජවංශික ඉතිහාසය පමණක් නොව, බෞද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, සංඝ සමාජයේ කාර්යභාරය සහ ආගමික ආයතනවලට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබුණු ආකාරයද විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශය බෞද්ධ පාඨකයා තුළ ආගමික විශ්වාසය සහ සදාචාරාත්මක ප්‍රතිචාර ඇති කිරීමේ අරමුණින්ද කියවිය හැකි කෘතියක් බව සාහිත්‍ය විචාරක ක්‍රිස්ටින් ෂයිබල් (Kristin Scheible) පෙන්වා දෙයි. ඇයගේ අධ්‍යයනය අනුව, වංශකථාවේ ආරම්භක කොටස් සහ කථා විලාසය පාඨකයා බුදුන් වහන්සේගේ උරුමය හා බෞද්ධ සමාජය සමඟ මානසික හා ආගමික සම්බන්ධතාවයකට යොමු කරන සාහිත්‍යමය උපක්‍රම භාවිත කරයි. ඒ අනුව මහාවංශය ඉතිහාසය වාර්තා කරන කෘතියක් මෙන්ම ආගමික අර්ථ ගොඩනඟන සාහිත්‍ය කෘතියක්ද වේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශය සහ ඊට පෙර රචිත දීපවංශය (Dīpavaṃsa) යන ග්‍රන්ථ දෙකම ශ්‍රී ලංකාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ වංශකථා සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ. මෙම කෘති දෙකෙන් බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය සහ දිවයිනේ ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවයක් ගොඩනඟන අතර, පසුකාලීන බෞද්ධ වංශකථා රචනයටද ආදර්ශ සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

එසේ වුවද, මහාවංශය ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරන දෘෂ්ටිකෝණයකින් රචිත බැවින්, එහි ආගමික අර්ථකථන සහ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ අතර වෙනස හඳුනාගැනීම අවශ්‍ය වේ. එය සාහිත්‍යමය වශයෙන් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් කෘතියේ ආගමික අරමුණු, කථා ව්‍යුහය සහ එය නිර්මාණය වූ සමාජ පසුබිම පිළිබඳ වඩාත් ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

===  ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය වර්ධනය කිරීමෙහිලා සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළේය. එහි වංශකථා ආකෘතිය, රාජවංශික කාලානුක්‍රමය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය සමඟ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධ කර දැක්වීම පසුකාලීන වංශකථා රචකයන්ට ආදර්ශයක් විය. මහාවංශය පසුබිම් කරගෙන ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ස්ථාන, ධාතු, බෝධීන් වහන්සේ සහ ස්තූප සම්බන්ධ ඉතිහාසය විස්තර කරන ග්‍රන්ථ රචනා වීමෙන් මෙම බලපෑම පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ බලපෑමට සම්බන්ධ පසුකාලීන ග්‍රන්ථ අතර එළු අත්තනගලු විහාරවංශය, ධාතුවංශය, බෝධිවංශය, මහාබෝධිවංශය සහ ථූපවංශය,දාඨාවංශය වැනි කෘති සඳහන් කළ හැකිය. මෙම ග්‍රන්ථ විවිධ ආගමික ස්ථාන, පූජනීය වස්තු සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කරමින් වංශකථා ලේඛන සම්ප්‍රදාය පුළුල් කළේය. රාජාවලිය සහ රාජරත්නාකරය වැනි පසුකාලීන කෘතිද ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කිරීමේදී මෙම සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ කථාංග ශ්‍රී ලංකාවේ චිත්‍ර හා දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායන්ටද බලපා ඇත. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය, බුදුදහම ලංකාවට පැමිණීම, ශ්‍රී මහා බෝධිය වැඩමවීම සහ දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු සම්බන්ධ සිදුවීම් වැනි කථා පසුකාලීන බිතුසිතුවම් හා ආගමික චිත්‍රවල තේමාවන් බවට පත්විය. දඹුල්ල, හිඳගල සහ පොළොන්නරුවේ තිවංක පිළිමගෙය වැනි ස්ථානවල දක්නට ලැබෙන චිත්‍ර සම්ප්‍රදායන් තුළ වංශකථා හා බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙන් උපුටාගත් තේමා දැකිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ බලපෑම එහි ඓතිහාසික තොරතුරු පසුකාලීන ග්‍රන්ථවලට සම්ප්‍රේෂණය වීමෙන් පමණක් සීමා නොවේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය, රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ සමාජීය අවබෝධය ගොඩනැගීමේදීද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. එහෙත් පසුකාලීන කෘතිවල මහාවංශයේ තොරතුරු නැවත භාවිත කර ඇති ආකාරය විමර්ශනය කිරීමේදී, ඒවායේ කාලය, අරමුණ සහ කතුවරුන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයද සැලකිල්ලට ගත යුතු බව විචාරකයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

== මහාවංශය පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ ==

මහාවංශය පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ ඉතිහාසය, පුරාවිද්‍යාව, පාලි භාෂාව, බෞද්ධ අධ්‍යයනය සහ සාහිත්‍ය විචාරය යන විෂය ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක් ඔස්සේ සිදු කරනු ලැබේ. මුල් කාලීන පර්යේෂණවලදී එහි සඳහන් රාජවංශික තොරතුරු හා කාල නිර්ණය කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු වූ අතර, පසුකාලීන අධ්‍යයනවලදී කෘතියේ සාහිත්‍යමය අරමුණු, ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය, මූලාශ්‍ර සහ සම්ප්‍රේෂණ ඉතිහාසය ද විමර්ශනයට ලක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://cup.columbia.edu/book/reading-the-mahavamsa/9780231171380/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණවල ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ එහි සඳහන් තොරතුරු වෙනත් ඓතිහාසික සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කරමින් ඒවායේ විශ්වසනීයත්වය හා සීමා හඳුනාගැනීමයි. එමෙන්ම වංශකථාව රචනා වූ පසුබිම, එහි බෞද්ධ ආගමික අරමුණු සහ පසුකාලීන සමාජවල එය අර්ථකථනය කළ ආකාරය ද නූතන පර්යේෂකයන්ගේ අවධානයට ලක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;&gt;{{cite book |last=Walters |first=Jonathan S. |chapter=Buddhist History: The Sri Lankan Pāli Vaṃsas and Their Commentary |editor-last=Inden |editor-first=Ronald |editor2-last=Daud Ali |editor2-first=Jonathan Walters |title=Querying the Medieval: Texts and the History of Practices in South Asia |publisher=Oxford University Press |year=2000 |url=https://academic.oup.com/book/49519/chapter-abstract/422496328 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

===  පුරාවිද්‍යාඥයන් හා ඉතිහාසඥයන්ගේ අධ්‍යයන ===

මහාවංශය පිළිබඳ මුල්කාලීන නූතන පර්යේෂණවලදී එහි ඓතිහාසික තොරතුරු, රාජවංශික කාල නිර්ණය සහ පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු විය. ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) වැනි මුල්කාලීන සංස්කාරකයන්ගේ කටයුතු මහාවංශයේ පාඨය සහ එහි ඓතිහාසික අන්තර්ගතය යුරෝපීය විද්වත් ලෝකයට හඳුන්වා දීමට දායක විය. පසුව විල්හෙල්ම් ගයිගර් (Wilhelm Geiger) වැනි විද්වතුන් වංශකථාවේ පාඨය, කාල නිර්ණය සහ ඓතිහාසික වටිනාකම පිළිබඳ විමර්ශන සිදු කළහ.&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;&gt;{{cite web |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Trustworthiness of the Mahavamsa |url=https://aryanculture.org/records/4043 |website=Aryan Culture |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

ජී. සී. මෙන්ඩිස් (G. C. Mendis) විසින් 1930 දී ඉදිරිපත් කරන ලද A Historical Criticism of the Mahavamsa, Chapters I–XX අධ්‍යයනය මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල ඓතිහාසික පදනම විවේචනාත්මකව විමසා බැලීමේ උදාහරණයකි. එවැනි අධ්‍යයන මගින් වංශකථාවේ සඳහන් සිදුවීම් පමණක් නොව, ඒවාට පදනම් වූ පැරණි සම්ප්‍රදායන්, වෙනත් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ කාලයත් සමඟ සිදු වූ පාඨමය වෙනස්කම් ද සැලකිල්ලට ගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී මහාවංශයේ සඳහන් ස්ථාන, ඉදිකිරීම් සහ රජවරුන් පිළිබඳ තොරතුරු සෙල්ලිපි, කාසි, ගොඩනැගිලි නටබුන් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථර සමඟ සංසන්දනය කරනු ලැබේ. එමඟින් වංශකථාවේ සඳහන් ඇතැම් සිදුවීම්වලට ස්වාධීන සාක්ෂි සොයාගැනීමට හෝ ඒවායේ කාල නිර්ණය නැවත සලකා බැලීමට හැකි වේ.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශය පැරණි ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, එම අතීතය පසුකාලීන බෞද්ධ සමාජ විසින් අර්ථකථනය කළ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමේ මූලාශ්‍රයක් ලෙසද භාවිත කරනු ලැබේ. ඒ අනුව එහි ඓතිහාසික තොරතුරු සහ රචකයන්ගේ ආගමික හෝ සාහිත්‍යමය අරමුණු වෙන වෙනම විමසා බැලීම නූතන පර්යේෂණයේ වැදගත් අංගයකි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

=== මහාවංශය සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර ===

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී එය තනිවම භාවිත කිරීම වෙනුවට වෙනත් වංශකථා, බෞද්ධ ග්‍රන්ථ, ශිලා ලේඛන සහ විදේශීය වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වේ. එවැනි සංසන්දනයක් මගින් විවිධ මූලාශ්‍ර අතර ඇති සමානතා, වෙනස්කම් සහ ඒවායේ තොරතුරු තෝරාගැනීමේ ආකාරය හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

මහාවංශය සමඟ නිතර සංසන්දනය කෙරෙන ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් වන්නේ දීපවංශය (Dīpavaṃsa) යි. දීපවංශය දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම පාලි වංශකථාව ලෙස සැලකෙන අතර, එය මහාවංශයට පෙර පැවති බෞද්ධ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ. මෙම ග්‍රන්ථ දෙකෙහි එකම සිදුවීම් විස්තර කරන ආකාරය, ඒවාට ලබා දෙන අවධාරණය සහ කථා ව්‍යුහය සංසන්දනය කිරීමෙන් ඒවායේ රචනා පසුබිම් හා ආගමික දෘෂ්ටිකෝණ පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;&gt;{{cite web |title=Buddhism’s Oldest History Revisited: A New Text of the Dīpavaṃsa |url=https://www.mdpi.com/2077-1444/16/5/593 |website=Religions |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

දීපවංශය හා මහාවංශය අතර වෙනස්කම් පවතින බැවින්, එක් ග්‍රන්ථයක් අනෙකෙහි ඇති තොරතුරු සරලවම නැවත කියන කෘතියක් ලෙස පමණක් සැලකීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඒවායේ කථා විලාසය, අන්තර්ගතය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කරන ආකාරය පිළිබඳ සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයන මගින් පාලි වංශකථා සම්ප්‍රදායේ අභ්‍යන්තර විවිධත්වය හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

මහාවංශයේ තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීමේදී චීන බෞද්ධ සංචාරකයන්ගේ වාර්තා, ඉන්දියානු මූලාශ්‍ර සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ද වැදගත් විය හැකිය. එහෙත් ඒවා එකිනෙකට වෙනස් අරමුණු සහිතව සකස් වූ බැවින්, ඒවායේ සඳහන් තොරතුරු සෘජුවම සමාන යැයි උපකල්පනය නොකළ යුතුය. සෑම මූලාශ්‍රයකම කාලය, රචනා අරමුණ, තොරතුරු ලබාගත් ආකාරය සහ එහි සීමා සැලකිල්ලට ගනිමින් සංසන්දනය කිරීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;Hewage2026&quot;&gt;{{cite journal |last=Hewage |first= |title=Sri Lankan chronicles, Chinese pilgrims and the nineteenth-century hierarchy of texts in the construction of early Buddhist geography |journal=Journal of Religious History |year=2026 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467-9809.70113 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහ හා විවාද ===

මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහවල ප්‍රධාන කරුණක් වන්නේ එය ඓතිහාසික වාර්තාවක් ලෙස පමණක් කියවිය යුතුද, නැතහොත් බෞද්ධ ආගමික අරමුණු සහිත සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසද විමසා බැලිය යුතුද යන්නයි. ක්‍රිස්ටින් ෂයිබල් (Kristin Scheible) විසින් 2016 දී පළ කරන ලද Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History කෘතියේ මහාවංශයේ සාහිත්‍යමය ව්‍යුහය, උපමා භාවිතය සහ පාඨකයා තුළ ආගමික හැඟීම් ඇති කිරීමේ අරමුණු විමර්ශනය කර ඇත. එම අධ්‍යයනය මහාවංශය දේශපාලන හා කාලානුක්‍රමික මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, තමන්ගේම සාහිත්‍යමය හා ආගමික ක්‍රියාකාරීත්වයක් සහිත කෘතියක් ලෙස කියවීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

තවත් විවාදයක් වන්නේ මහාවංශයේ ඉදිරිපත් වන ඉතිහාසය කුමන ආගමික හා සමාජීය දෘෂ්ටිකෝණයකින් ගොඩනඟා තිබේද යන්නයි. මහාවංශය මහාවිහාර සම්ප්‍රදාය හා සම්බන්ධ බෞද්ධ දෘෂ්ටිකෝණයක් ඉදිරිපත් කරන බැවින්, එහි සිදුවීම් තෝරාගැනීම සහ චරිත නිරූපණය වෙනත් සම්ප්‍රදායන් සමඟ සසඳා බැලීම වැදගත් වේ. දීපවංශය හා මහාවංශය අතර වෙනස්කම් පිළිබඳ පර්යේෂණ මගින්ද බෞද්ධ ඉතිහාස ලේඛනය තුළ විවිධ අදහස් හා අර්ථකථන පැවති බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල පුරාවෘත්තමය හා ආශ්චර්යමත් සිදුවීම් අන්තර්ගත වීම ද එහි ඓතිහාසික වටිනාකම පිළිබඳ සාකච්ඡාවලට හේතු වී ඇත. ඇතැම් විස්තර වෙනත් සාක්ෂි මගින් ස්වාධීනව තහවුරු කළ හැකි වුවද, තවත් කරුණු ආගමික සම්ප්‍රදාය හෝ සාහිත්‍යමය අරමුණු සමඟ බැඳී පවතී. එබැවින් වංශකථාවේ සියලු ප්‍රකාශ එකම සාක්ෂිමය මට්ටමක තබා නොසලකා, එක් එක් සිදුවීම සඳහා පවතින සාක්ෂි වෙන වෙනම පරීක්ෂා කිරීම නූතන ඓතිහාසික විග්‍රහයේ මූලික ක්‍රමවේදයක් බවට පත්ව තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශයේ පාඨ සම්ප්‍රේෂණය හා අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය ද අවධානයට ලක් වී ඇත. පැරණි තල්පත් අත්පිටපත් කාලයත් සමඟ පිටපත් කිරීමේදී පාඨමය වෙනස්කම් ඇති විය හැකි බැවින්, විවිධ අත්පිටපත් හා මුද්‍රිත සංස්කරණ සංසන්දනය කිරීමෙන් ග්‍රන්ථයේ වර්තමාන පාඨය ගොඩනැගුණු ආකාරය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. දීපවංශයේ අත්පිටපත් හා නව සංස්කරණ පිළිබඳ මෑතකාලීන පර්යේෂණ ද පැරණි පාලි වංශකථා අධ්‍යයනයේදී අත්පිටපත් විමර්ශනයේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

ඒ අනුව මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහ විවිධ ප්‍රවේශ ඔස්සේ ඉදිරියට යයි. එය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත කිරීම, පාලි සාහිත්‍යයක් ලෙස කියවීම, බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්ගේ වර්ධනය අධ්‍යයනය කිරීම සහ එහි පාඨමය ඉතිහාසය පරීක්ෂා කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ නමුත් වෙනස් පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍ර වේ. එම ප්‍රවේශ සියල්ල සැලකිල්ලට ගැනීමෙන් මහාවංශයේ ඓතිහාසික, ආගමික හා සාහිත්‍යමය වැදගත්කම වඩාත් සමබරව අවබෝධ කරගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

== ලෝක මතක උරුමයක් ලෙස මහාවංශය ==

මහාවංශය 2023 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ ජාත්‍යන්තර ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ ලේඛනයේ නාමය වූයේ Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) යන්නයි. එමඟින් ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය වාර්තා කරන මහාවංශයේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික, සාහිත්‍යමය හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක් විය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO Memory of the World |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය ජාත්‍යන්තර අවධානයට යොමු කළ වැදගත් අවස්ථාවකි. මෙම පිළිගැනීමෙන් මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ මූලාශ්‍රයක් වශයෙන් පමණක් නොව, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය සහ බෞද්ධ සංස්කෘතිය අධ්‍යයනය සඳහා ද වැදගත් ලේඛනයක් බව අවධාරණය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO International Memory of the World Register: Nomination Form for Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ===

යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන (Memory of the World Programme) 1992 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලද්දේ ලෝකයේ ලේඛනමය උරුමය ආරක්ෂා කිරීම, එයට ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ එහි වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගෙනය. මෙම වැඩසටහන යටතේ ඓතිහාසික අත්පිටපත්, පොත්, ලේඛනාගාර, ඡායාරූප, ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සහ වෙනත් ලේඛනමය සාක්ෂිවල ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ඇගයීමට ලක් කෙරේ.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;&gt;{{cite web |title=Memory of the World (MoW) |url=https://slncu.lk/unesco-themes/culture/memory-of-the-world-mow/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම වැඩසටහනේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමේදී අදාළ ලේඛනයේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික සහ විශ්වීය වැදගත්කම මෙන්ම එහි අනන්‍යතාව, සත්‍යතාව, සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාව වැනි කරුණු සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. යෝජනා විද්වත් ඇගයීම් ක්‍රියාවලියකට යොමු කරනු ලබන අතර, අවසාන ලියාපදිංචිය යුනෙස්කෝවේ අදාළ ක්‍රියාපටිපාටියට අනුව සිදු වේ.&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;&gt;{{cite web |title=What is UNESCO Memory of the World? |url=https://www.unescoicdh.org/eng/sub.php?menukey=288 |website=International Centre for Documentary Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලෝක උරුම සම්මුතිය යටතේ පවත්වාගෙන යන ලෝක උරුම ස්ථාන ලැයිස්තුවට සමාන නොවේ. ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ප්‍රධාන වශයෙන් ලේඛනමය උරුමය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන අතර, ලෝක උරුම ලැයිස්තුව ප්‍රධාන වශයෙන් සංස්කෘතික හා ස්වාභාවික ස්ථාන ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධ වේ. එබැවින් මහාවංශය ලියාපදිංචි කර ඇත්තේ ගොඩනැගිල්ලක් හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙස නොව, ලේඛනමය උරුමයක් ලෙසය.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

=== ලෝක මතක උරුම නාමාවලියට ඇතුළත් කිරීම ===

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව විසින් නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාව අනුව, නාමයෝජනාව 2021 වර්ෂයේදී ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ලියාපදිංචි කිරීම 2023 වර්ෂයේදී සිදු විය. නාමයෝජනාවේ ප්‍රධාන සම්බන්ධීකරණ ආයතනය ලෙස ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය (National Library and Documentation Services Board) සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

යුනෙස්කෝවේ නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි සඳහන් වන පරිදි, ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ ලේඛනයේ හිමිකාරීත්වය පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය සතු වන අතර, එය එම විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. එහි නාමාවලි අංකය 277587 ලෙස සඳහන් වේ. නාමයෝජනා ලේඛනය අනුව, මෙම ලේඛනය පරිපූර්ණත්වය සහ අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය අතින් වැදගත් තල්පත් අත්පිටපතකි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මෙම ලියාපදිංචිය මගින් මහාවංශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ, සංරක්ෂණ කටයුතු සහ මහජන දැනුවත්භාවය තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට අවස්ථාව සැලසේ. එසේ වුවද, ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම යනු එහි අන්තර්ගත සියලු ඓතිහාසික ප්‍රකාශ යුනෙස්කෝව විසින් වෙන වෙනම තහවුරු කර ඇති බව නොවේ. එම පිළිගැනීම මූලික වශයෙන් ලේඛනයේ ලේඛනමය හා ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

=== ලියාපදිංචි කළ ලේඛන හා ඒවායේ විෂය පථය ===

මහාවංශය සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ නාමයෝජනාවෙහි ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ තල්පත් අත්පිටපතකි. එහි විෂය පථය ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ආවරණය කරන මහාවංශයේ මුල් කොටස සහ එහි අඛණ්ඩ කොටස ඇතුළත් කරයි. නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි මෙම කොටස් එක් ලේඛන ඒකකයක් ලෙස සලකා ඇති අතර, ඒවා මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ අඛණ්ඩතාව නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

නාමයෝජනා පත්‍රයට අනුව, ඉදිරිපත් කළ තල්පත් අත්පිටපත පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ නාමාවලිගත කර ඇති අතර, එහි අන්තර්ගතය රජවරුන්ගේ පෙළපත්, පාලන සමයන්, රාජ්‍ය අනුප්‍රාප්තිය, වැදගත් දේශපාලන සිදුවීම් සහ ථේරවාදී බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය වැනි කරුණු ඇතුළත් කරයි. රාජ්‍යය හා සංඝ සමාජය අතර සම්බන්ධතා මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වර්ධනය ද එහි විෂය පථයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

නාමයෝජනා ලේඛනය මහාවංශයේ පළමු කොටස 1–37 පරිච්ඡේදවලින් සහ 37 වන පරිච්ඡේදයේ පළමු ගාථා 50 න් සමන්විත බව දක්වයි. එහි දෙවන කොටස 37 වන පරිච්ඡේදයේ 51 වන ගාථාවෙන් ආරම්භ වී 101 වන පරිච්ඡේදය දක්වා දිවෙන අතර, එම කොටස විවිධ කාලවලදී විවිධ කතුවරුන් විසින් ඉදිරියට ගෙන ගොස් ඇත. මෙම අඛණ්ඩතාව 1815 වර්ෂය දක්වා වූ කාලය ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් වන්නේ ලියාපදිංචිය සඳහා නම් කළ තල්පත් අත්පිටපත සහ මහාවංශයේ සියලුම පවතින අත්පිටපත් එකම දෙයක් නොවීමයි. මහාවංශයේ පිටපත් ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම වෙනත් රටවලද පවතින බව නාමයෝජනා ලේඛනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ලියාපදිංචි කළ ලේඛනය මහාවංශ සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කරන නිශ්චිත ලේඛනමය වස්තුවක් වන අතර, එහි විෂය පථය මහාවංශයේ සමස්ත පාඨ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

මහාවංශයේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් එහි දීර්ඝ කාලපරාසය, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායට දක්වන දායකත්වය සහ බෞද්ධ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය සඳහා එය සපයන තොරතුරු සමඟ සම්බන්ධ වේ. යුනෙස්කෝව මහාවංශය ලෝකයේ දීර්ඝ කාලයක් අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන ගිය ඓතිහාසික වාර්තා සම්ප්‍රදායන්ගෙන් එකක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. එහි ක්‍රමානුකූල කාලානුක්‍රමික ඉදිරිපත් කිරීම දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශය බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායන්, අශෝක අධිරාජයාගේ පාලනය සහ බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙසද ජාත්‍යන්තර වටිනාකමක් දරයි. එහි සඳහන් කරුණු ඉන්දියාවේ හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කරමින් පර්යේෂණ සිදු කර ඇත. එමෙන්ම අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද එය වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ පිටපත් විවිධ රටවල පැවතීමත්, එය වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය හා අක්ෂර පරිවර්තනය කිරීමත් එහි ජාත්‍යන්තර සංසරණය පෙන්නුම් කරයි. මහාවංශයේ කථා පසුකාලීන ආසියානු සාහිත්‍යය, චිත්‍ර සහ මූර්ති සම්ප්‍රදායන්ට බලපෑ බවද නාමයෝජනා පත්‍රය අවධාරණය කරයි. එබැවින් එහි වැදගත්කම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවී, බෞද්ධ සංස්කෘතිය හා ආසියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයනය දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම ===

මහාවංශය වැනි තල්පත් අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත් කාර්යයකි. තල්පත් යනු පාරිසරික තත්ත්වයන්ට හා කාලයත් සමඟ සිදුවන දිරාපත්වීමට සංවේදී ද්‍රව්‍යයක් බැවින්, එවැනි අත්පිටපත් නිසි පරිසරයක තබාගැනීම, ඒවායේ භෞතික තත්ත්වය නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීම සහ පුහුණු සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. මහාවංශයේ අත්පිටපත් පිටපත් කරමින් පවත්වාගෙන ගිය ඓතිහාසික සම්ප්‍රදාය ද එහි පාඨය අනාගත පරම්පරාවන් වෙත සම්ප්‍රේෂණය වීමට දායක වී ඇත.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ මහාවංශ තල්පත් අත්පිටපතේ හිමිකාරීත්වය හා පරිපාලන වගකීම පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය සතු වේ. පර්යේෂකයන්ට සහ මහජනතාවට එය පරිශීලනය කිරීමේ අවස්ථාව පුස්තකාලයාධිපතිවරයාගේ අවසරය යටතේ ලබාගත හැකි බවද එහි සඳහන් වේ. මෙවැනි ක්‍රම මගින් අත්පිටපතේ ආරක්ෂාව සහ පර්යේෂණ සඳහා එහි භාවිතය අතර සමතුලිතතාවක් පවත්වාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

ලේඛන උරුමය සංරක්ෂණය කිරීමේදී ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම, අත්පිටපත්වල නාමාවලි තොරතුරු නිවැරදිව පවත්වාගැනීම සහ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහා අදාළ දත්ත ලබාදීම ද වැදගත් වේ. ඩිජිටල්කරණය මගින් මුල් අත්පිටපත නිතර භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකි අතර, දුරස්ථ පර්යේෂකයන්ටද එහි අන්තර්ගතය අධ්‍යයනය කිරීමට පහසුකම් සැලසිය හැකිය. එහෙත් ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම මුල් ලේඛනයේ භෞතික සංරක්ෂණයට ආදේශකයක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි ලේඛන සංරක්ෂණය, පර්යේෂණ සහ මහජන ප්‍රවේශය පිළිබඳ වගකීම තවදුරටත් අවධාරණය වේ. එම පිළිගැනීමේ දිගුකාලීන වටිනාකම රඳා පවතින්නේ අත්පිටපත් සුරක්ෂිතව පවත්වාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ විශ්වාසදායක තොරතුරු ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඒවා අධ්‍යයනය කිරීමට අවස්ථා සැලසීම මතය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;

== සංරක්ෂණය හා ප්‍රවර්ධනය ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛනමය හා සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් අංගයක් වන බැවින්, එහි අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවා පිළිබඳ විද්වත් පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ අනාගත පරපුරට ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා සැලසීම වැදගත් වේ. මහාවංශයේ තල්පත් අත්පිටපත් දීර්ඝ කාලයක් පුරා පිටපත් කිරීමෙන් හා සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පවත්වාගෙන ආ ලේඛන සම්ප්‍රදායකට අයත් වේ. එම අත්පිටපත් භෞතිකව සුරැකීම මෙන්ම ඒවායේ අන්තර්ගතය නිවැරදිව ලේඛනගත කිරීම ද මෙම උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ ප්‍රධාන අංග වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO International Memory of the World Register: Nomination Form for Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;&gt;{{cite web |title=Conservation and Preservation |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/conservation-and-preservation/ |website=National Library and Documentation Services Board |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය 2023 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමෙන් එහි ලේඛනමය වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක් විය. එම පිළිගැනීම සමඟ අදාළ අත්පිටපතේ අනන්‍යතාව, සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ අනාගත පරපුරට එහි අන්තර්ගතය ලබාගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2023 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2023 |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශ අත්පිටපත් සංරක්ෂණය ===

මහාවංශයේ තල්පත් අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීමේදී ඒවායේ භෞතික තත්ත්වය ආරක්ෂා කිරීම, පරිසර තත්ත්වයන් පාලනය කිරීම සහ පුහුණු සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. තෙතමනය, අධික උෂ්ණත්වය, ආලෝකය, දිලීර වර්ධනය සහ කෘමි හානි තල්පත්වල දිරාපත්වීම වේගවත් කළ හැකිය. එබැවින් අත්පිටපත් ගබඩා කරන ස්ථාන පිරිසිදුව හා සුදුසු පරිසර තත්ත්වයන් යටතේ පවත්වාගෙන යාමත්, ඒවා නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීමත් අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;&gt;{{cite web |title=Traditional Paper and Manuscript Preservation: Palm Leaf Manuscripts |url=https://www.ifla.org/traditional-paper-and-manuscript-preservation/ |website=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය තල්පත් අත්පිටපත් ඇතුළු පුස්තකාල ද්‍රව්‍ය සංරක්ෂණය සඳහා විශේෂ සේවා පවත්වාගෙන යයි. එහි සංරක්ෂණ අංශය විසින් තල්පත් අත්පිටපත් සඳහා සාම්ප්‍රදායික ශාකමය ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් සකස් කරන තෙල් වර්ගයක් නිෂ්පාදනය කිරීම ඇතුළු සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරනු ලබයි. එමෙන්ම පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලයට හා අදාළ පුද්ගලයන්ට අත්පිටපත් සංරක්ෂණය පිළිබඳ පුහුණුව සහ උපදෙස් ලබාදීම ද සිදු කෙරේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

මහාවංශයේ යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ තල්පත් අත්පිටපත පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. යුනෙස්කෝ නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි එම අත්පිටපතේ නාමාවලි අංකය 277587 ලෙස සඳහන් වේ. එම නිශ්චිත ලේඛනය සංරක්ෂණය කිරීමේදී එහි මුල් ස්වරූපය, පාඨමය අඛණ්ඩතාව සහ පර්යේෂණ සඳහා භාවිත කළ හැකි බව පවත්වාගෙන යාම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

අත්පිටපත් සංරක්ෂණයේදී ඒවාට හානි සිදුවිය හැකි අයුරින් පිරිසිදු කිරීම, තෙල් යෙදීම හෝ වෙනත් ප්‍රතිකාර සිදු කිරීමෙන් වැළකිය යුතු අතර, එවැනි කටයුතු පුහුණු සංරක්ෂණවේදීන්ගේ උපදෙස් අනුව සිදු කළ යුතුය. තල්පත් අත්පිටපත්වලට අදාළ ප්‍රතිකාර ඒවායේ වයස, ද්‍රව්‍යමය ස්වභාවය සහ දැනට පවතින හානි අනුව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

===  ඩිජිටල්කරණය හා ප්‍රවේශ පහසුකම් ===

තල්පත් අත්පිටපත් ඩිජිටල්කරණය කිරීම ලේඛන උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ නූතන ක්‍රමවේදයකි. අත්පිටපත්වල උසස් තත්ත්වයේ ඩිජිටල් රූප සකස් කිරීමෙන් මුල් ලේඛනය නිතර භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකි අතර, දුරස්ථව සිටින පර්යේෂකයන්ටද එහි අන්තර්ගතය අධ්‍යයනය කිරීමේ අවස්ථා සැලසිය හැකිය. එමෙන්ම ඩිජිටල් පිටපත් මගින් විවිධ අත්පිටපත් අතර පාඨමය වෙනස්කම් සංසන්දනය කිරීමටද පහසුකම් ලැබේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;&gt;{{cite web |title=What We Do |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/what-we-do/ |website=National Library and Documentation Services Board |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය ජාතික ඩිජිටල් පුස්තකාලය සහ ගබඩාව (National Digital Library and Repository) මගින් ඩිජිටල් සම්පත් රැස් කිරීම, සංරක්ෂණය සහ ඒවාට ප්‍රවේශ වීමේ පහසුකම් සැපයීම සිදු කරයි. ජාතික පුස්තකාලයේ එකතුවට තල්පත් අත්පිටපත් සහ වෙනත් දුර්ලභ ලේඛන ද ඇතුළත් වේ. මෙම පහසුකම් ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වුවද, මහාවංශයේ යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචි අත්පිටපතේ සම්පූර්ණ ඩිජිටල් පිටපතක් මහජනතාවට ලබාගත හැකිද යන්න වෙනම තහවුරු කළ යුතු කරුණකි.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryCollection&quot;&gt;{{cite web |title=Collection |url=https://www.natlib.lk/NLSL/collection/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඩිජිටල්කරණය සිදු කිරීමේදී රූපවල පැහැදිලිභාවය, පිටු අනුපිළිවෙළ, ගොනු නාමකරණය, පාරිභෝගික තොරතුරු සහ දිගුකාලීන ඩිජිටල් සංරක්ෂණය පිළිබඳ සැලකිලිමත් විය යුතුය. අත්පිටපතේ මුල් ද්‍රව්‍යය, ප්‍රමාණය, ලේඛන අනුපිළිවෙළ සහ අදාළ නාමාවලි තොරතුරු ද නිවැරදිව සටහන් කිරීමෙන් ඩිජිටල් පිටපතේ පර්යේෂණමය වටිනාකම වැඩි කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;

ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීමෙන් මුල් අත්පිටපත සංරක්ෂණය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවසන් නොවේ. ඩිජිටල් ගොනු සඳහා උපස්ථ පිටපත්, ගොනු ආකෘති නඩත්තුව සහ තාක්ෂණික පද්ධති යාවත්කාලීන කිරීම අවශ්‍ය වන අතර, මුල් තල්පත් අත්පිටපතද සුදුසු පරිසරයක සුරක්ෂිතව තබාගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;NationalArchivesDigital&quot;&gt;{{cite web |title=Preservation of Palmleaf Manuscripts |url=https://archives.gov.lk/English/records-management/instruction-set-6 |website=Department of National Archives, Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  පර්යේෂණ, පරිවර්තන හා ප්‍රකාශන ===

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණ, පරිවර්තන සහ විද්වත් ප්‍රකාශන එහි අන්තර්ගතය පුළුල් පාඨක පිරිසකට හඳුන්වාදීමට දායක වේ. පාලි මුල් පාඨය සංස්කරණය කිරීම, විවිධ අත්පිටපත්වල පාඨමය වෙනස්කම් සංසන්දනය කිරීම සහ සිංහල, ඉංග්‍රීසි ඇතුළු වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම මගින් මහාවංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනය වර්ධනය වී ඇත. විල්හෙල්ම් ගයිගර් විසින් සංස්කරණය කරන ලද පාලි පාඨය සහ ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය මහාවංශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර විද්වත් පර්යේෂණවලදී දිගු කලක් භාවිත වූ ප්‍රකාශන අතර වේ.&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ නව පර්යේෂණවලදී ඓතිහාසික තොරතුරු පමණක් නොව, කෘතියේ සාහිත්‍යමය අරමුණු, ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය සහ පාලි භාෂා භාවිතයද විමර්ශනය කෙරේ. එවැනි අධ්‍යයන මගින් මහාවංශය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙසත්, ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසත් තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://cup.columbia.edu/book/reading-the-mahavamsa/9780231171380/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ පරිවර්තන සහ විද්වත් සංස්කරණ සකස් කිරීමේදී මුල් පාලි පාඨයට ඇති විශ්වාසවන්තභාවය, පදවල සන්දර්භානුකූල අර්ථය සහ විවිධ අත්පිටපත්වල කියවීම් සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම රජවරුන්ගේ නම්, කාල නිර්ණයන්, ආගමික පාරිභාෂික වචන සහ පුරාණ ස්ථාන නාම පරිවර්තනය කිරීමේදී අදාළ විද්වත් සංස්කරණය හා පරිවර්තනය පැහැදිලිව සඳහන් කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;/&gt;

විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල සහ පර්යේෂණ ආයතන අතර සහයෝගීතාව මගින් මහාවංශයේ අත්පිටපත් පිළිබඳ නාමාවලි සකස් කිරීම, ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම, විද්වත් සංස්කරණ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල මහජනතාවට ලබාදීම තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එමඟින් මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණ ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවී ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයටද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;

=== අනාගත පරපුර සඳහා උරුමය සුරැකීම ===

මහාවංශය අනාගත පරපුර සඳහා සුරැකීම යනු එහි මුල් අත්පිටපත් භෞතිකව ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොව, ඒවා පිළිබඳ දැනුම, නාමාවලි තොරතුරු, පරිවර්තන සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵලද අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමයි. මුල් අත්පිටපත් නිසි පරිසරයක සංරක්ෂණය කිරීම, අවශ්‍ය විට විශේෂඥයන් විසින් පරීක්ෂා කිරීම සහ ඒවායේ තත්ත්වය පිළිබඳ වාර්තා පවත්වාගෙන යාම දිගුකාලීන සංරක්ෂණයේ වැදගත් අංග වේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

අධ්‍යාපනික හා පර්යේෂණ කටයුතු සඳහා මහාවංශය භාවිත කිරීමේදී එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම මෙන්ම මූලාශ්‍රයක් ලෙස පවතින සීමා පිළිබඳවද දැනුවත් කිරීම වැදගත් වේ. පාසල්, විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල සහ පර්යේෂණ ආයතන හරහා මහාවංශයේ අන්තර්ගතය හා එහි සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීමෙන් තරුණ පරපුරට ලේඛන උරුමය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාදිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;

අනාගත සංරක්ෂණ කටයුතු සඳහා පුහුණු සංරක්ෂණවේදීන්, පර්යේෂකයන්, පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලය සහ රාජ්‍ය ආයතන අතර සහයෝගීතාව අවශ්‍ය වේ. සංරක්ෂණය සඳහා ප්‍රමාණවත් සම්පත් වෙන් කිරීම, ඩිජිටල් සම්පත් නඩත්තු කිරීම, විශ්වාසදායක පරිවර්තන ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ පර්යේෂණ සඳහා සුදුසු ප්‍රවේශ ක්‍රම සකස් කිරීම මගින් මහාවංශයේ ලේඛනමය වටිනාකම දිගුකාලීනව පවත්වාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalArchivesDigital&quot;/&gt;

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට මහාවංශය ඇතුළත් වීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් වන අතර, එම උරුමය අනාගත පරපුරට ලබාදීමේ වගකීමද අවධාරණය කරයි. එම වගකීම ඉටු කිරීම සඳහා මුල් අත්පිටපත් ආරක්ෂා කිරීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම නිවැරදිව සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහා ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ කාර්යයන් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

== සංස්කෘතික බලපෑම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය වාර්තා කරන පාලි වංශකථාවක් පමණක් නොව, දිවයිනේ ආගමික, සාහිත්‍යමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි දීර්ඝකාලීන බලපෑමක් ඇති කළ ලේඛනයකි. එහි රජවරුන්ගේ පාලන කාල, බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ ආගමික වස්තූන් සම්බන්ධ විස්තර පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛන, කලා නිර්මාණ සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් සඳහා වැදගත් පසුබිමක් සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ බලපෑම ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවීය. එහි අන්තර්ගතය වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය වීමත්, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වීමත් හේතුවෙන් එය කලාපීය ඓතිහාසික හා ආගමික අධ්‍යයනයට ද වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

===  ශ්‍රී ලාංකේය ජාතික ඉතිහාසය කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය අනුක්‍රමිකව ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ. එහි විජය කුමරුගේ ආගමනය පිළිබඳ ආඛ්‍යානයේ සිට විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන කාල, රාජ්‍ය පාලනය, යුද්ධ, ආගමික අනුග්‍රහය සහ ඉදිකිරීම් දක්වා විවිධ කරුණු ඇතුළත් වේ. එම විස්තර පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛකයන්ට සහ පර්යේෂකයන්ට ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය විමර්ශනය කිරීම සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

විශේෂයෙන්ම, මහාවංශයේ අන්තර්ගතය නූතන ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාසය පිළිබඳ අවබෝධය සහ ජාතික අතීතය පිළිබඳ සමාජීය මතකය හැඩගැස්වීමට දායක වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එය රචනා කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ බෞද්ධ ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය සහ එහි ආඛ්‍යානමය අරමුණු සැලකිල්ලට ගනිමින් එහි තොරතුරු විග්‍රහ කළ යුතුය. නූතන ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයන පෙන්වා දෙන්නේ මහාවංශය ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ හා ජාතිකවාදී සමාජයන් තුළ වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කර ඇති අතර, එහි අර්ථකථනය විවිධ කාලවලදී වෙනස් වී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය මත පදනම් වූ ඓතිහාසික විස්තර පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි, ශිලා ලේඛන සහ වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා බැලීම ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ වඩාත් සමබර අවබෝධයක් ගොඩනැගීමට උපකාරී වේ. එබැවින් මහාවංශය ජාතික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වුවද, එහි සියලු ආඛ්‍යාන නවීන ඓතිහාසික සාක්ෂිවලින් ස්වාධීනව තහවුරු වූ කරුණු ලෙස සැලකීම සුදුසු නොවේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

=== ආගමික හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශයේ ප්‍රධාන අවධානයක් යොමු වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුසසුනේ ඉතිහාසය, රජවරුන්ගේ ආගමික අනුග්‍රහය, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ පූජනීය වස්තූන් හා ස්ථාන සම්බන්ධ සිදුවීම් වෙතය. මේ හේතුවෙන් එය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික ඉතිහාසය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට පමණක් නොව, පූජනීය ස්ථාන හා ඒවාට සම්බන්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අවබෝධයට ද වැදගත් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ආඛ්‍යාන පසුකාලීන වංශකථා සහ ආගමික ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමේ සම්ප්‍රදායට ද බලපා ඇත. අත්ථනගලු විහාරවංශය, ධාතුවංශය, බෝධිවංශය සහ ථූපවංශය වැනි කෘතිවලින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ස්ථාන, පූජනීය වස්තූන් සහ බෞද්ධ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් කෙරේ. මහාවංශය විසින් ප්‍රචලිත කළ වංශකථා රචනා සම්ප්‍රදාය මෙම කෘතිවල වර්ධනයට පසුබිමක් සපයා තිබේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa: Nomination Form for the UNESCO Memory of the World International Register |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ විස්තර චිත්‍ර කලාව හා වෙනත් දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි ද බලපෑමක් ඇති කර ඇත. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය, ශ්‍රී ලංකාවට බුදුසසුන පැමිණීම, ශ්‍රී මහා බෝධිය හා දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ ආඛ්‍යාන සහ දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු පිළිබඳ කතා පසුකාලීන බිතුසිතුවම් හා කලා නිර්මාණවල තේමා බවට පත්විය. දඹුල්ල, හිඳගල, පොළොන්නරුවේ තිවංක පිළිමගෙය සහ දෙගල්දොරුව වැනි ස්ථානවල සිතුවම්වලින් මෙවැනි ආඛ්‍යාන සමඟ සම්බන්ධ කලාත්මක සම්ප්‍රදායන් දැකගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ සංස්කෘතියට පමණක් නොව අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අවබෝධයට ද වැදගත් වී ඇත. එහි පාලි පාඨය සහ ඒ ආශ්‍රිත වංශකථා බුරුමය, තායිලන්තය හා කාම්බෝජය වැනි රටවල බෞද්ධ සාහිත්‍ය හා ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;

===  අධ්‍යාපනය හා ඉතිහාස අධ්‍යයනය තුළ භාවිතය ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ හා මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී භාවිත වන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයකි. රජවරුන්ගේ පාලන කාල, රාජධානි, ආගමික ආයතන, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ විදේශීය සම්බන්ධතා පිළිබඳ එහි ඇති තොරතුරු ඉතිහාසය, බෞද්ධ අධ්‍යයනය සහ ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතිය පිළිබඳ පර්යේෂණවලට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට පාලි භාෂාව, බෞද්ධ සාහිත්‍යය, අත්පිටපත් අධ්‍යයනය සහ ඉතිහාස ලේඛන විද්‍යාව වැනි ක්ෂේත්‍ර ද සම්බන්ධ වේ. එහි මුල් පාඨය, පරිවර්තන, විවිධ සංස්කරණ සහ විවරණ සසඳා බැලීමෙන් කෘතියේ පාඨ සම්ප්‍රදාය හා එහි අර්ථකථන පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

ඉතිහාස අධ්‍යයනයේදී මහාවංශයේ සඳහන් කරුණු වෙනත් මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා බැලීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම ශිලා ලේඛන, පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම්, කාසි, වෙනත් වංශකථා සහ විදේශීය වාර්තා සමඟ සැසඳීමෙන් එහි තොරතුරු තහවුරු කිරීමට හෝ ඒවායේ සීමා හඳුනාගැනීමට හැකිය. මහාවංශය ආගමික අරමුණු සහිත වංශකථාවක් බැවින්, එහි ආඛ්‍යානවල ඓතිහාසික තොරතුරු මෙන්ම සාහිත්‍යමය හා ආගමික අර්ථ ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශය සරලව සිදුවීම් ලැයිස්තුවක් ලෙස පමණක් නොව, එය නිර්මාණය වූ සමාජීය හා ආගමික පසුබිම නිරූපණය කරන සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස ද විග්‍රහ කරනු ලැබේ. එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ දැනුම ගොඩනැගුණු ආකාරය, ඉතිහාසය පිළිබඳ සමාජීය මතකය සහ පසුකාලීන පරම්පරා විසින් එම පාඨය අර්ථකථනය කළ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

== සටහන් ==
{{notelist}}

== අමතර ලිපි==
*[[දීපවංශය]]
*[[චුලවංශය]]
*[[ සමන්තප්‍රාසාදීකාව]]
*[[සිංහල බෝධි වංශය]]
*[[සද්ධාර්මාලංකාරය]]
*[[සද්ධර්මරතනාවලිය]]
*[[දළදා වංශය]]
* [[History of Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[Anuradhapura|අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* Geiger, Wilhelm (පරිවර්තක). ''The Mahāvaṃsa or The Great Chronicle of Ceylon''. London: Pali Text Society, 1912.
* Geiger, Wilhelm (සංස්කාරක). ''The Mahāvaṃsa''. Pali Text Society.
* Scheible, Kristin. ''Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History''. New York: Columbia University Press, 2016.
* The Mahavamsa. යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනට ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනා ලේඛනය.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce යුනෙස්කෝව — මහාවංශය සහ ලෝක මතක උරුම නාමාවලිය]
* [https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf මහාවංශය සඳහා ඉදිරිපත් කළ යුනෙස්කෝ නාමයෝජනා ලේඛනය (PDF)]
* [https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf Wilhelm Geiger විසින් පරිවර්තනය කරන ලද මහාවංශයේ ඉංග්‍රීසි පාඨය (PDF)]
* [https://www.natlib.lk/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලය හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය]
* [https://www.natlib.lk/NLSL/collection/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලයේ එකතුව]
* [https://archives.gov.lk/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය]


{{NIE Poster|year=1905|Mahāvansa}}
* {{cite web
  |url=http://mahavamsa.org
  |title=මහාවංශය ඉංග්‍රීසි‍ බසින්
  }}
* [http://lakdiva.org/mahavamsa/ Geiger/Bode Translation of the ''Mahavamsa''] {{in lang|en}}
* [http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php The ''Mahavamsa'': The Great Chronicle of Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224090046/http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php |date=2010-02-24 }} {{in lang|en}}
* [http://mahavamsa.org/mahavamsa/simplified-version/ &quot;Concise ''Mahavamsa''&quot;] on-line version of: Ruwan Rajapakse, P.E. (2003). ''Concise Mahavamsa: History of Buddhism in Sri Lanka''. Maplewood, NJ : Ruwan Rajapakse. {{ISBN|0-9728657-0-5}}. {{in lang|en}}
* [http://mahavamsa.org/history-of-sri-lanka/ History of Sri Lanka] {{in lang|en}}
* [http://www.tipitaka.org/deva/ Original Pali Text in Devanagari (अन्य  &gt; महावंस &gt; पथमपरिच्छेद  to तिसट्ठिम परिच्छेद )]


{{Sinhalese Monarchy}}
{{Sri Lankan chronicles}}
{{Buddhism topics}}
{{Sri Lanka topics}}
{{Anuradhapura period topics}}

[[Category:Anuradhapura period]]
[[Category:History of Buddhism in Sri Lanka]]
[[Category:Sri Lankan Buddhist texts]]
[[Category:5th-century history books]]
[[Category:Pali Buddhist texts]]
[[Category:Sri Lankan chronicles]]
[[Category:Texts about the history of Buddhism]]
[[Category:Buddhist poetry]]
[[ප්‍රවර්ගය:පාලි ග්‍රන්ථ - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>rp41mqktg2jr3e6dr6nff3m8d2bjhlp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801853</id>
      <parentid>801851</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="169779" sha1="diedzf1khztb29ldzkrqenxiccj84m9" xml:space="preserve">{{ඇලකුරු ශීර්ෂකය}}
{{Infobox book
| name           = මහාවංශය
| image          = [[File:Mahavamsa.png]]
| image_size     = 250px
| caption        = පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාල පුස්තකාලයේ ඇති මහාවංශ පැරණිම අත්පිටපත 
| author         = [[මහානාම හිමි]]
| title_orig     = මහාවංස
| country        = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| language       = [[පාලි භාෂාව]]
| subject        = ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය
| genre          = ඓතිහාසික වංශකථාව
| published      = 
| media_type     = තල්පත් අත්පිටපත්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname = 
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br&gt; මහාවංශය
   | designation1_date = 2023
   | designation1_type = යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
   | designation1_criteria = ගෝලීය වැදගත්කමක් සහිත ලේඛන උරුමය
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = ලේඛනයට ඇතුළත් කළ කාල පරාසය
   | designation1_free1value = ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවස සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා
}}}}
{{History of Sri Lanka}}
'''මහාවංශය'''{{efn|විකිපොත් තුළ [[:wikibooks:si:මහාවංශය (සිංහල පරිවර්තනය)|මහාවංශයේ සිංහල පරිවර්තනයක්]] පවතියි.}} ({{lang-pi|Mahāvaṃsa}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ මෙරට පාලනය කළ රජවරුන් පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් පාලි භාෂාවෙන් රචිත ඓතිහාසික වංශකථාවකි. ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් සාහිත්‍යමය හා ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් වන මෙය, කාව්‍යමය ස්වරූපයෙන් සකස් කර ඇති අතර, එහි අන්තර්ගතය තුළ ආගමික සම්ප්‍රදායන්, රාජවංශික තොරතුරු සහ දේශපාලන සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=Encyclopædia Britannica (1911) |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ලොව දීර්ඝතම නොබිඳුණු ඓතිහාසික වාර්තාවලින් එකක් වන මහාවංශය, දකුණු ආසියාවේ පරිණත ඉතිහාස විද්‍යාත්මක සම්ප්‍රදායක් ආරම්භ කළ වැදගත් ඓතිහාසික කෘතියකි. එහි මුල් කොටස ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන හෝ හයවන සියවසේදී රචනා කරන ලද බව සැලකෙන අතර, එහි කර්තෘ ලෙස මහාවිහාරයේ දික්සඳ පරිවෙන්වාසී මහානාම හිමියන් සලකනු ලැබේ.මහාවංශය ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය කාලානුක්‍රමික අනුපිළිවෙළකට ඉදිරිපත් කරන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක ඉතිහාසය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික කතා පුවත්වල සිට අනුරාධපුර රාජධානියේ රජවරුන්ගේ පාලන කාලයන් සහ බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය දක්වා විහිදේ. පසුකාලීනව රචිත චූළවංශය මඟින් මහාවංශයේ ඓතිහාසික වාර්තා තවදුරටත් ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://www.aimwell.org/DPPN/mahavamsa.html |website=Dictionary of Pāli Proper Names |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සඳහා පමණක් නොව, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයා පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා ද තීරණාත්මක තොරතුරු අඩංගු වැදගත් මූලාශ්‍රයකි. එහි බුදුන් වහන්සේගේ සහ අශෝක අධිරාජයාගේ ජීවිත කාලයන් මෙන්ම බුද්ධාගම ලෝක ආගමක් ලෙස ව්‍යාප්ත වීම පිළිබඳ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. එහි වාර්තාවල සඳහන් බොහෝ කරුණු ශ්‍රී ලංකාවේ සහ ඉන්දියාවේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණ මඟින් තහවුරු වී ඇති අතර මහාවංශයේ ආඛ්‍යාන අග්නිදිග ආසියාවේ බුද්ධාගම ප්‍රචලිත කිරීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලබා දුන් අතර, ඉන්දියානු ඉතිහාසය තුළ අශෝක අධිරාජයාගේ අනන්‍යතාව තහවුරු කිරීම සඳහා ද සුවිශේෂී වැදගත්කමක් දරයි. එහි ඓතිහාසික හා ආගමික ආඛ්‍යාන ආසියාවේ වංශකථාකරුවන්, චිත්‍ර ශිල්පීන් සහ මූර්ති ශිල්පීන්ට ද බලපෑම් කරමින් සාහිත්‍ය, සිතුවම් හා මූර්ති නිර්මාණ සඳහා ප්‍රබල ආභාසයක් සපයා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික, වාග්විද්‍යාත්මක සහ ශාස්ත්‍රීය වටිනාකම එහි අත්පිටපත් රටවල් කිහිපයක පැවතීමෙන් ද, එය අග්නිදිග ආසියානු සහ යුරෝපීය භාෂා කිහිපයකට අක්ෂර පරිවර්තනය කර පෙළ පරිවර්තනය කිරීමෙන් ද පිළිබිඹු වේ. ශ්‍රී ලාංකිකයන් බොහෝ දෙනා මහාවංශය තමන්ගේ ආරම්භය, ඓතිහාසික පරිණාමය සහ සංස්කෘතික අනන්‍යතාව පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියක් ලෙස සලකති. එබැවින්, මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා පමණක් නොව, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ ආගමික, සංස්කෘතික සහ බුද්ධිමය ඉතිහාසය අවබෝධ කරගැනීම සඳහා ද අතිශය වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

2023 වර්ෂයේදී ''Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE)'' යන නාමයෙන් මහාවංශය යුනෙස්කෝවේ [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන|ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට]] ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් මහාවංශයේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගෙන ඇති අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය හා බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ආරක්ෂා කිරීමේ සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඒවා ප්‍රවේශ කරවීමේ වැදගත්කම ද ඉස්මතු කරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World International Register |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/grid |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය හා පසුබිම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය කාලානුක්‍රමිකව විස්තර කරන පාලි භාෂාවෙන් රචිත ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එහි අන්තර්ගතය තුළ මෙරට රජවරුන්ගේ පරම්පරා, ඔවුන්ගේ පාලන සමයන්හි සිදුවීම්, ථේරවාදී බුදුදහමේ ඉතිහාසය සහ රාජ්‍යය හා සංඝ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. මෙම කෘතියේ ආරම්භක කොටස පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය පිළිබඳ වාර්තා කරන අතර, පසුකාලීන කොටස් මඟින් එම වංශකථා සම්ප්‍රදාය සියවස් ගණනාවක් පුරා ඉදිරියට ගෙන යනු ලැබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශයේ ආරම්භය ===

මහාවංශය රචනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ විහාරස්ථාන ආශ්‍රිතව පැවති ඉතිහාස වාර්තා හා අටුවා සාහිත්‍යය සමඟ සම්බන්ධ වේ. මහාවංශයේ මුල් කොටස ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ආරම්භ වී ඇති අතර, එය අනුරාධපුර මහා විහාරය ආශ්‍රිතව වැඩ විසූ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කර ඇත. මෙම රචනාවට සියවස් කිහිපයකට පෙර පැවති දීපවංශය,සීහලඅට්ඨකථා මහාවංශය ආදී සිංහල භාෂාමය ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් සහ පැරණි ලේඛන එහි පසුබිම සැකසීමට දායක වී ඇති බව විද්වත් අධ්‍යයනවල සඳහන් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=Encyclopædia Britannica, 1911 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයට පෙර රචනා වූ දීපවංශය ද ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් ඉතිහාසය හා බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් පැරණි පාලි වංශකථාවකි. මෙම කෘති දෙකෙහි අන්තර්ගතය හා ඒවායේ මූලාශ්‍ර පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායේ වර්ධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=On the Chronicles of Ceylon |url=https://ancient-buddhist-texts.net/Reference/Chronicles-of-Ceylon/01-Chronological.htm |website=Ancient Buddhist Texts |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශය රචනා කිරීමේ අරමුණ ===

මහාවංශයේ රචනා අරමුණ එහි ආගමික හා ඓතිහාසික ස්වභාවය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි මුල් කොටසෙහි කතුවරයා පාඨකයන් තුළ ඉතිහාසයේ සිදු වූ යහපත් සිදුවීම් පිළිබඳව  ප්‍රසාදය ද අයහපත් සිදුවීම් පිළිබඳව පහන් සංවේගය ද ඇති කර ගැනීම තම රචනාවේ අරමුණක් ලෙස දක්වා ඇත.එමඟින් බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල එන සංසාර ස්වභාවය ඉතිහාසය තුළින් පෙන්වීමට උත්සාහ කර ඇති බව විචාරක මතයයි.එමෙන්ම බුදුසසුනේ වර්ධනයට දායක වූ රජවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම්, විහාරස්ථාන හා ආගමික ආයතන සමඟ ඔවුන්ගේ සම්බන්ධතා සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ විස්තර කෘතියේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, මහාවංශය ආගමික අරමුණක් සහිත වංශකථාවක් වුවද, එහි අන්තර්ගතය බුදුදහමට පමණක් සීමා නොවේ. එය රාජවංශික අනුපිළිවෙළ, දේශපාලන සිදුවීම්, පාලන කාලයන් සහ පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ,ඉන්දියාවේ, වෙනත් දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාතික රටවල මෙන්ම ඇතැම් විට බටහිර හා නැගෙනහිර ආසියාතික රටවල සමාජයේ සංස්කෘතික තත්ත්වයන් පිළිබඳ තොරතුරු ද සපයයි. එබැවින් එය ආගමික සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස මෙන්ම ඉතිහාස පර්යේෂණ සඳහා භාවිත වන මූලාශ්‍රයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශයේ කර්තෘත්වය ===

මහාවංශයේ මුල් කොටස සාම්ප්‍රදායිකව මහාවිහාරයේ දික්සඳ පිරිවෙනෙහි වැඩ විසූ මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කර තිබෙන බව සලකනු ලැබේ. උන්වහන්සේ ධාතුසේන රජුගේ පාලන සමයට අදාළව මහාවංශය රචනා කිරීම ආරම්භ වූ බවත්ය.ඒ සඳහා ඊට පෙර තිබූ දීපවංශය, සීහලඅට්ඨකථාමහාවංශය ආදී සියවස් කිහිපයකට පෙර තිබූ වංශකතා ද මූලාශ්‍රකොට ගත් බව දැක්වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

එහෙත් අද මහාවංශය ලෙස හඳුන්වන සම්පූර්ණ ඓතිහාසික වංශකථාව එක් පුද්ගලයකු විසින් එකවර රචනා කරන ලද කෘතියක් නොවේ. එහි මුල් කොටසින් පසු ඉතිහාසය විස්තර කරන කොටස් විවිධ කාලවලදී විවිධ කතුවරුන් විසින් සම්පාදනය කර ඇත. එම නිසා මහාවංශයේ කර්තෘත්වය සාකච්ඡා කිරීමේදී මුල් මහාවංශය සහ එහි පසුකාලීන අඛණ්ඩ කොටස් අතර වෙනස සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== රචනා කාලය හා ඓතිහාසික පසුබිම ===

මහාවංශයේ මුල් කොටස රචනා කිරීම ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන සියවසේදී ආරම්භ වූ බව සාමාන්‍යයෙන් පිළිගැනේ. එය ධාතුසේන රජුගේ පාලන සමය හා අනුරාධපුර මහා විහාරයේ බෞද්ධ ශාස්ත්‍රීය පරිසරය සමඟ සම්බන්ධ කර ඇත. එහි මුල් කොටසෙහි 37 වන පරිච්ඡේදය දක්වා අන්තර්ගතය පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක සම්ප්‍රදායන් සිට මහසෙන් රජුගේ පාලන සමය දක්වා විහිදේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

පසුකාලීනව මහාවංශයේ ඓතිහාසික වාර්තා විවිධ කතුවරුන් විසින් අඛණ්ඩව සම්පාදනය කර ඇත. එම අඛණ්ඩතාව හේතුවෙන් වංශකථාවේ විෂය පථය මහසෙන් රජුගේ කාලයෙන් ඔබ්බට ගොස්, ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන රාජධානි සහ පසුකාලීන දේශපාලන වෙනස්කම් දක්වා විහිදෙයි. යුනෙස්කෝවේ ලියාපදිංචි කර ඇති ලේඛන එකතුවේ කාල පරාසය ක්‍රිස්තු පූර්ව 6 සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ලෙස දක්වා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

== මහාවංශයේ අන්තර්ගතය ==

මහාවංශයෙහි අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ආරම්භක ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන්, රජවරුන්ගේ පාලන කාලයන්, බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය සහ බෞද්ධ ආගමික ආයතනවල වර්ධනය යන විෂයයන් රැසක් ආවරණය කරයි. එහි පරිච්ඡේද කාලානුක්‍රමික පිළිවෙළකට සංවිධානය කර ඇති අතර, රජවරුන්ගේ රාජාභිෂේක, යුද්ධ, ආගමික කටයුතු, විහාරස්ථාන ඉදිකිරීම් සහ ධාතු වන්දනාව ආශ්‍රිත සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල බුදුරජාණන් වහන්සේ පිළිබඳ ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ බුදුසසුනේ මුල් ඉතිහාසය විස්තර කෙරේ. ඉන් අනතුරුව විජය කුමරුගේ පැමිණීම, ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රජවරුන්ගේ පාලනය, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සමය, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය සහ දුටුගැමුණු රජුගේ පාලනය වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා ඉදිරිපත් වේ. පසුකාලීන කොටස්වලින් ද දිවයිනේ රාජ්‍ය පාලනය හා ආගමික ඉතිහාසය අඛණ්ඩව විස්තර කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Mahāvaṃsa or the Great Chronicle of Ceylon |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Mah%C4%81va%E1%B9%83sa_or_the_Great_Chronicle_of_Ceylon |website=Wikisource |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== බුදුන් වහන්සේ හා ශ්‍රී ලංකාව පිළිබඳ විස්තර ===

මහාවංශයේ පළමු පරිච්ඡේදය බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායික වාර්තා ඉදිරිපත් කරයි. එහිදී බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමන තුනක් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. මෙම වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය සහ දිවයිනේ බුදුදහමට හිමි ස්ථානය පැහැදිලි කරන ආගමික සාහිත්‍යමය අංග ලෙස සැලකිය හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Mahāvaṃsa or the Great Chronicle of Ceylon |url=https://en.wikisource.org/wiki/The_Mah%C4%81va%E1%B9%83sa_or_the_Great_Chronicle_of_Ceylon |website=Wikisource |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

පළමු පරිච්ඡේදවල බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය, බෞද්ධ සංඝ සමාජයේ මුල් ඉතිහාසය සහ ධර්ම සංගායනා පිළිබඳ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. මෙම කොටස්වල අරමුණ බෞද්ධ ඉතිහාසය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය සමඟ ඇති සම්බන්ධය පැහැදිලිව ධධතභකිරීම වන අතර, ඒවායේ අන්තර්ගතය බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== විජය කුමරු හා මුල් රජවරුන් ===

මහාවංශයේ මුල් කොටසෙහි විජය කුමරුගේ ලංකාගමනය සහ ඔහුගෙන් ආරම්භ වූ බවට දැක්වෙන රාජවංශික සම්ප්‍රදාය විස්තර කර ඇත. විජය කුමරුගේ පැමිණීමෙන් අනතුරුව පණ්ඩුවාසුදේව, අභය සහ පණ්ඩුකාභය වැනි රජවරුන්ගේ පාලනය පිළිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් වේ. මෙම වාර්තා මඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රාජ්‍ය පාලනය, ජනාවාස සහ රාජධානියක වර්ධනය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික ඉතිහාස කථනයක් ගොඩනඟා ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

පණ්ඩුකාභය රජුගේ පාලනය පිළිබඳ විස්තරවලදී අනුරාධපුර නගරයේ සංවිධානය, පාලන කටයුතු සහ ආගමික ස්ථාන සම්බන්ධ තොරතුරු ද සඳහන් වේ. මෙම කරුණු පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ නාගරික හා දේශපාලන වර්ධනය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකි බව පුරාවිද්‍යාඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== දේවානම්පියතිස්ස රජු හා බුදුදහමේ ආගමනය ===

මහාවංශයේ වැදගත් කොටසක් දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳව වෙන් කර ඇත. එහි සඳහන් පරිදි, ඉන්දියාවේ අශෝක අධිරාජයාගේ අනුග්‍රහය යටතේ මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ ශ්‍රී ලංකාවට වැඩම කළ අතර, එම සිදුවීම මෙරට බෞද්ධ ඉතිහාසයේ ප්‍රධාන සන්ධිස්ථානයක් ලෙස නිරූපණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ වැඩමවීමෙන් පසු දේවානම්පියතිස්ස රජු බුදුදහම පිළිගැනීම, මහා විහාරය පිහිටුවීම, චේතිය පබ්බත විහාරය හා සම්බන්ධ සිදුවීම්, බුදුන් වහන්සේගේ ධාතු සහ ශ්‍රී මහා බෝධි ශාඛාව ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ඒම පිළිබඳ වාර්තා මහාවංශයේ ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ආයතන, වන්දනා සම්ප්‍රදායන් සහ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය පිළිබඳ අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් මූලාශ්‍රයකි.විශේෂයෙන්ම මේ කොටසේ තොරතුරු අනුව ඉන්දීය අශෝක ඉතිහාසය වඩාත් පැහැදිලි වන බව ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු ===

මහාවංශයේ 22 වන පරිච්ඡේදයේ සිට දුටුගැමුණු රජුගේ උපත, තරුණ කාලය සහ රාජ්‍ය බලය ලබාගැනීම සඳහා සිදු කළ ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ විස්තර ඇතුළත් වේ. එළාර රජු සමඟ පැවති යුද්ධය සහ දුටුගැමුණු රජුගේ ජයග්‍රහණය පිළිබඳ වාර්තා මහාවංශයේ ප්‍රමුඛ ස්ථානයක් ගනී. මෙම සිදුවීම් වංශකථාවේ දේශපාලන හා ආගමික අදහස් එකට බැඳී ඇති ආකාරය නිරූපණය කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

දුටුගැමුණු රජුගේ පාලන සමය පිළිබඳ විස්තරවලට රුවන්වැලිසෑය ඉදිකිරීමේ ආරම්භය, මිරිසවැටිය විහාරය සහ ලෝවාමහාපාය සම්බන්ධ සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. එමඟින් රජවරුන්ගේ ආගමික අනුග්‍රහය, ස්තූප හා විහාරස්ථාන ඉදිකිරීම සහ බෞද්ධ සංඝ සමාජය සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු ඉදිරිපත් කරයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://discoveringbuddha.org/wp-content/uploads/2024/10/1912-The-Mahavamsa-or-the-Great-Chronicle-of-Ceylon-Wilhelm-Geiger-trans-Bode-1912.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== පසුකාලීන රජවරුන් හා රාජධානි ===

මහාවංශයේ පසුකාලීන පරිච්ඡේදවල අනුරාධපුර රාජධානියේ විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලන වෙනස්කම් සහ ආගමික ආයතනවල වර්ධනය පිළිබඳ වාර්තා ඇතුළත් වේ. රජවරුන් විසින් සිදු කරන ලද විහාරස්ථාන හා ස්තූප ඉදිකිරීම්, ආගමික කටයුතු සඳහා ලබා දුන් අනුග්‍රහය සහ සංඝ සමාජය සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එහි නැවත නැවතත් අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ අඛණ්ඩ කොටස් වන චූළවංශය ආශ්‍රිත වාර්තා මඟින් ක්‍රිස්තු වර්ෂ හතරවන සියවසෙන් පසු කාලයේ සිට ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය තවදුරටත් විස්තර කෙරේ. පරාක්‍රමබාහු රජවරුන්ගේ පාලනය, රාජ්‍ය පරිපාලනය, වාරිමාර්ග කටයුතු සහ ආගමික ප්‍රතිසංස්කරණ වැනි කරුණු මෙම පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය තුළ සාකච්ඡා වේ. යුනෙස්කෝ ලේඛනයට ඇතුළත් කර ඇති මහාවංශ ලේඛන එකතුවේ විෂය පථය 1815 දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවෙන් පිටත බුදුදහම පිළිබඳ තොරතුරු ===

මහාවංශයේ අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවේ. එහි අශෝක අධිරාජයාගේ පාලනය, ඉන්දියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ වෙනත් ආසියානු ප්‍රදේශවල බුදුදහම ව්‍යාප්ත වීම සම්බන්ධ තොරතුරු ද ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාව සහ ඉන්දියානු උපමහාද්වීපය අතර පැවති ආගමික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛන මූලාශ්‍රයකි. එහි සඳහන් කරුණු සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර අතර සැසඳීම් මඟින් අශෝක අධිරාජයාගේ ඉතිහාසය සහ බුදුදහමේ ජාත්‍යන්තර ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා ද දායකත්වයක් ලැබී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;
=== මහාවංශයේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ සාරාංශය ===

* '''බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්'''
** බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳ වාර්තා සහ ධර්ම සංගායනා.
** ශ්‍රී ලංකාවේ,ඉන්දියාවේ සහ වෙනත් රටවල බෞද්ධ ඉතිහාස සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

*'''සිංහල හ වැඳි ජනතාවගේ තොරතුරු'''
**ඉතිහාසමය වශයෙන් විජයාගමනයට පෙර දිවයිනේ සිටි යක්ඛ,නාග,දේව හා (රක්ඛ - රක්ඛ යන ජන කොටස පිළිබඳව විවාද පවතී) යන ගෝත්‍රික ජනතාව ගැන තොරතුරු 
** විජයාගමනය සහ ආර්යය සංක්‍රමණ සමඟ පසුව දිවයිනේ (සිව්) ගෝත්‍රික ජනතාව පොදුවේ &quot;සිංහල&quot; ජනයා ලෙස හැඳින්වූ බව විශ්වාස කෙරේ.ස්වාධීනව වෙන් ව සිටී මුල් ජන කොටස වැදි ජනතාව ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''මුල් රාජවංශ'''
** විජය කුමරු සහ මුල් රජවරුන් පිළිබඳ වාර්තා.
** රාජවංශික සම්ප්‍රදායන් සහ මුල් රාජ්‍ය පාලනය පිළිබඳ තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය'''
** දේවානම්පියතිස්ස රජු, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ සහ ශ්‍රී මහා බෝධිය පිළිබඳ වාර්තා.
** බෞද්ධ ආයතන හා රාජ්‍ය අනුග්‍රහය පිළිබඳ තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''යුද්ධ හා දේශපාලනය'''
** දුටුගැමුණු රජු සහ එළාර රජු ඇතුළු රජවරුන්ගේ පාලන සමයන් පිළිබඳ විස්තර.
** දේශපාලන ඉතිහාසය හා රාජ්‍ය බලය පිළිබඳ වාර්තා.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

* '''ආගමික ගොඩනැගිලි'''
** ස්තූප, විහාර සහ අනෙකුත් බෞද්ධ ආගමික ආයතන පිළිබඳ වාර්තා.
** පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන සහ ආගමික අනුග්‍රහය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් තොරතුරු.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

* '''පසුකාලීන ඉතිහාසය'''
** විවිධ රාජවංශ සහ මහාවංශයේ පසුකාලීන අඛණ්ඩ කොටස් පිළිබඳ විස්තර.
** ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යකාලීන හා පසුකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Mahavamsa nomination form |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO}}&lt;/ref&gt;

* '''ජාත්‍යන්තර බෞද්ධ ඉතිහාසය'''
** අශෝක අධිරාජයා සහ ඉන්දියාව සමඟ පැවති බෞද්ධ සම්බන්ධතා පිළිබඳ වාර්තා.
** කලාපීය ආගමික හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or the Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912}}&lt;/ref&gt;

== මහාවංශයේ සංස්කරණ හා අඛණ්ඩතාව ==

මහාවංශය යනු එක් කාලයකදී පමණක් රචනා කර අවසන් කරන ලද ග්‍රන්ථයක් නොව, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ ශාසනික ඉතිහාසය අනුක්‍රමයෙන් වාර්තා කළ ඓතිහාසික වංශකථා සම්ප්‍රදායක කොටසකි. සාම්ප්‍රදායිකව මහාවංශයේ පැරණි කොටස සහ එහි අඛණ්ඩතාව ලෙස සැලකෙන චූළවංශය අතර සම්බන්ධතාවය මෙම ග්‍රන්ථ සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ. විවිධ කාලවලදී රචිත කොටස්, අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය සහ පසුකාලීන සංස්කරණ හේතුවෙන් වර්තමානයේ මහාවංශය ලෙස හඳුන්වන සමස්ත වංශකථාව දීර්ඝ ඓතිහාසික කාලපරාසයක් ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=Mahāvaṃsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=1911 Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;&gt;{{cite web |title=Cūlavaṃsa |url=https://palitextsociety.org/product/culava%E1%B9%83sa/ |website=Pali Text Society |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  මහාවංශයේ මුල් කොටස ===

මහාවංශයේ පැරණි කොටස සාමාන්‍යයෙන් ක්‍රිස්තු වර්ෂ පස්වන හෝ හයවන සියවසට අයත් කෘතියක් ලෙස සැලකේ. එහි රචනය සම්ප්‍රදායිකව අනුරාධපුර මහාවිහාරය ආශ්‍රිතව වැඩසිටි මහානාම හිමියන් විසින් රචනා කල බවට විශ්වාස කෙරේ. මෙම කොටස පාලි භාෂාවෙන් පද්‍යමය ආකාරයෙන් රචනා කර ඇති අතර, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ විස්තර වලින් ආරම්භ වී ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බුදුදහම දිවයිනට පැමිණීම සම්බන්ධ සිදුවීම් දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;&gt;{{cite web |title=Handbook of Pali Literature |url=https://zenodo.org/records/5636804/files/von%20Hinu%CC%88ber%201996.pdf |website=Zenodo |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුල් කොටසෙහි විජය කුමරුගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ තොරතුරු, බුදුන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායන්, අශෝක අධිරාජයාගේ කාලයේ බෞද්ධ ශාසනයේ ව්‍යාප්තිය, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ලංකාගමනය සහ දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ පාලන සමය වැනි කරුණු ඇතුළත් වේ. එසේම දුටුගැමුණු රජුගේ ජීවිතය සහ පාලනය පිළිබඳ විස්තර සඳහාද එහි සැලකිය යුතු ඉඩක් වෙන් කර ඇත. මෙම අන්තර්ගතය මගින් රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ ශාසනය අතර පැවති සම්බන්ධතාවය වංශකථා සම්ප්‍රදායේ දෘෂ්ටිකෝණයෙන් නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ මුල් කොටස රචනා කිරීමේදී ඊට පෙර පැවති සිංහල භාෂාමය වංශකථා සහ ශාසනික සම්ප්‍රදායන් උපයෝගී කරගන්නට ඇතැයි විද්වත් අධ්‍යයනවල සඳහන් වේ. එම පැරණි මූලාශ්‍ර සියල්ලම වර්තමානයේ ස්වාධීන ග්‍රන්ථ ලෙස සුරැකී නොමැති බැවින්, ඒවායේ අන්තර්ගතය පිළිබඳ අවබෝධය ලබාගැනීමේදී මහාවංශය ඇතුළු ඉතිරිව ඇති වංශකථා සහ වෙනත් සාක්ෂි සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;

=== චූළවංශය හා මහාවංශයේ අඛණ්ඩතාව ===

චූළවංශය (Cūḷavaṃsa) මහාවංශයේ අඛණ්ඩ කොටසක් ලෙස සැලකෙන පාලි වංශකථාවකි. එහි අන්තර්ගතය ශ්‍රී ලංකාවේ රාජ්‍ය පාලනය, රජවරුන්ගේ ක්‍රියාකාරකම් සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර පසුකාලීන යුග දක්වා ගෙන යයි. පාලි ග්‍රන්ථ සමාගම (Pali Text Society) විසින් පළ කර ඇති විද්වත් සංස්කරණයේ විස්තර අනුව, චූළවංශයෙහි අන්තර්ගතය දොළොස්වන සියවසේ සිට දහනවවන සියවස දක්වා කාලය ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;

විල්හෙල්ම් ගයිගර් (Wilhelm Geiger) සිය සංස්කරණ කටයුතුවලදී වංශකථාව කොටස් වශයෙන් වෙන් කර ඉදිරිපත් කළේය. ඔහුගේ වර්ගීකරණය අනුව මහාවංශයේ පළමු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 1–37 ද, චූළවංශයේ පළමු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 38–79 ද, එහි පසු කොටස ලෙස පරිච්ඡේද 80–101 ද සැලකේ. මෙම පරිච්ඡේද වර්ගීකරණය ගයිගර්ගේ සංස්කරණ සම්ප්‍රදාය අවබෝධ කරගැනීමට ප්‍රයෝජනවත් වුවද, එය වංශකථාවේ සියලු කොටස් එකම කාලයකදී හෝ එකම කතුවරයකු විසින් රචනා කරන ලද බවක් අදහස් නොකරයි.&lt;ref name=&quot;MahavamsaOrg&quot;&gt;{{cite web |title=The Culavamsa |url=https://mahavamsa.org/culavamsa/ |website=The Mahavamsa: The Great Chronicle of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

චූළවංශය දීර්ඝ කාලයක් පුරා විවිධ කතුවරුන් විසින් ඉදිරියට ගෙන යන ලද වංශකථා සම්ප්‍රදායක් ලෙස සැලකේ. එබැවින් එහි භාෂා රටාව, විස්තර ඉදිරිපත් කරන ආකාරය සහ අවධානය යොමු කරන ඓතිහාසික සිදුවීම් කොටසින් කොටසට වෙනස් විය හැකිය. මහාවංශය හා චූළවංශය එක්ව අධ්‍යයනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ දීර්ඝකාලීන රාජවංශික හා ශාසනික ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකි නමුත්, එහි එක් එක් කොටසෙහි කාලය සහ කර්තෘත්වය වෙන වෙනම විමර්ශනය කළ යුතු බව විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MahavamsaOrg&quot;/&gt;

===  පසුකාලීන එකතු කිරීම් හා සංස්කරණ ===

මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ පසුකාලීන වර්ධනයට විවිධ කාලවලදී වංශකථාව ඉදිරියට ගෙන ගිය භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ දායකත්වය බලපා ඇත. චූළවංශයේ විවිධ කොටස් විවිධ කාලවලදී රචනා වූ බැවින්, ඒවායේ කර්තෘත්වය සහ කාල නිර්ණය සම්බන්ධයෙන් එක් කතුවරයකුට හෝ එක් යුගයකට පමණක් සීමා වූ පැහැදිලි කිරීමක් ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඇතැම් කොටස් සම්බන්ධයෙන් කතුවරුන් පිළිබඳ සම්ප්‍රදායික ආරෝපණ තිබුණද, ඒවා විද්වත් සංස්කරණ හා ඓතිහාසික සාක්ෂි සමඟ සලකා බැලිය යුතු බව ඉතිහාසඥයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;

අත්පිටපත් පිටපත් කිරීමේදී සිදුවූ පාඨමය වෙනස්කම්, අත්පිටපත් අතර කියවීම්වල වෙනස්කම් සහ පරිච්ඡේදවල පිහිටීම සම්බන්ධ ගැටලු වංශකථාවේ නූතන සංස්කරණ සකස් කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගෙන ඇත. පැරණි අත්පිටපත් කිහිපයක පරිච්ඡේද අතුරුදන්ව තිබීම, ඇතැම් පරිච්ඡේද වෙනත් ස්ථානවල පිහිටා තිබීම සහ පිටපත් තුළ නිවැරදි කිරීම් දක්නට ලැබීම වැනි කරුණු පාඨ විචාරයේ වැදගත්කම පෙන්වයි.&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=The Royal Library: Catalogue of Oriental Manuscripts |url=https://img.kb.dk/export/sites/kb_dk/da/nb/samling/os/osdownloads/COMDC_1.pdf |website=The Royal Library, Denmark |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඒ අනුව, මහාවංශයේ වර්තමානයේ භාවිත වන පාඨය සකස් වී ඇති ආකාරය තේරුම් ගැනීමේදී මුල් රචනය, පසුකාලීන අඛණ්ඩතා, අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය සහ නූතන විද්වත් සංස්කරණ අතර වෙනස හඳුනාගැනීම අවශ්‍ය වේ. මෙහිදී “පසුකාලීන එකතු කිරීම්” යනුවෙන් අදහස් කරන්නේ අනිවාර්යයෙන්ම අහඹු ලෙස ඇතුළත් කළ කොටස් පමණක් නොව, වංශකථාව ඓතිහාසික කාලය ඔස්සේ ඉදිරියට ගෙන ගිය රචනා සහ පාඨ සම්ප්‍රදායේ වර්ධනයද ඇතුළත් පුළුල් ක්‍රියාවලියකි.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

=== මහාවංශයේ අත්පිටපත් හා මුද්‍රිත සංස්කරණ ===

මහාවංශය අතීතයේදී අත්පිටපත් මඟින් සම්ප්‍රේෂණය වූ අතර, ඒවා සංරක්ෂණය කිරීම සහ සංසන්දනය කිරීම නූතන විද්වත් සංස්කරණ සඳහා පදනමක් සැපයීය. රාජකීය පුස්තකාලයේ අත්පිටපත් නාමාවලියෙහි විස්තර කර ඇති මහාවංශ අත්පිටපත් අතර තල්පත් අත්පිටපත්ද ඇතුළත් වේ. එවැනි අත්පිටපත්වල පරිච්ඡේද අනුපිළිවෙළ, පාඨමය නිවැරදි කිරීම් සහ අතුරුදන් කොටස් වැනි ලක්ෂණ සංස්කරණ කටයුතුවලදී වැදගත් සාක්ෂි වේ.&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

මහාවංශය මුද්‍රිත ග්‍රන්ථයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමේ මුල් වැදගත් පියවරක් වූයේ ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) විසින් 1837 දී සිදු කරන ලද සංස්කරණය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනයයි. ඉන්පසු හිකඩුවේ ශ්‍රී සුමංගල හිමියන් සහ බටුවන්තුඩාවේ දේවරක්ෂිත පඬිතුමා විසින් 1883 දී තවත් සංස්කරණයක් පළ කරන ලදී. මෙම ප්‍රකාශන මහාවංශය පිළිබඳ පාලි පාඨ අධ්‍යයනයට සහ එහි ඉතිහාසමය අන්තර්ගතය වෙනත් භාෂා ඔස්සේ අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;TurnourEditions&quot;&gt;{{cite web |title=The Mahavamsa |url=https://en.wikisource.org/wiki/1911_Encyclop%C3%A6dia_Britannica/Mah%C4%81va%E1%B9%83sa |website=1911 Encyclopædia Britannica |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LivingFountains&quot;&gt;{{cite web |title=From the Living Fountains of Buddhism |url=https://ancient-buddhist-texts.net/Reference/Living-Fountains/Living-Fountains.pdf |website=Ancient Buddhist Texts |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

විල්හෙල්ම් ගයිගර් විසින් සකස් කරන ලද මහාවංශයේ විද්වත් සංස්කරණය 1908 දී පළ වූ අතර, ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1912 දී ප්‍රකාශයට පත් විය. ගයිගර්ගේ කටයුතු පැරණි පාඨ සංසන්දනය කිරීම, විවිධ කියවීම් විමර්ශනය කිරීම සහ වංශකථාවේ ඓතිහාසික පසුබිම පැහැදිලි කිරීම සම්බන්ධයෙන් වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BritannicaMahavamsa&quot;/&gt;

චූළවංශය සම්බන්ධයෙන්ද ගයිගර් විසින් සකස් කළ පාලි සංස්කරණය 1925 සහ 1927 වර්ෂවල වෙළුම් දෙකක් ලෙස පළ විය. එහි ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය 1929 සහ 1930 වර්ෂවල ප්‍රකාශයට පත් වූ අතර, එය සී. මේබල් රික්මර්ස් (C. Mabel Rickmers) විසින් ජර්මානු පරිවර්තනයෙන් ඉංග්‍රීසියට පරිවර්තනය කරන ලදී. මෙම සංස්කරණ සහ පරිවර්තන මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ පසුකාලීන කොටස් ජාත්‍යන්තර විද්වත් අධ්‍යයනයට විවෘත කිරීමට දායක විය.&lt;ref name=&quot;GeigerCula&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;CulaTranslation&quot;&gt;{{cite web |title=Cūlavaṃsa (Translation) |url=https://palitextsociety.org/product/culava%E1%B9%83sa-translation/ |website=Pali Text Society |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ මුද්‍රිත සංස්කරණ සහ පරිවර්තන භාවිත කිරීමේදී ඒවායේ ප්‍රකාශන වර්ෂය, සංස්කාරකවරයා, පරිවර්තකවරයා සහ භාවිත කළ අත්පිටපත් පිළිබඳ තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීම වැදගත් වේ. විවිධ සංස්කරණවල පාඨමය වෙනස්කම් තිබිය හැකි බැවින්, විශේෂයෙන්ම පරිච්ඡේද අංක, පද අර්ථ සහ ඓතිහාසික දින වකවානු සඳහන් කරන විට අදාළ සංස්කරණය පැහැදිලිව හඳුනාගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;HandbookPali&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;RoyalLibrary&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස මහාවංශය ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි හා මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා භාවිත වන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයකි. එහි රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලන කටයුතු, ආගමික ආයතන පිහිටුවීම සහ වාරිමාර්ග හා ගොඩනැගිලි ඉදිකිරීම වැනි කරුණු පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම තොරතුරු සෙල්ලිපි, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් ඓතිහාසික වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ වඩාත් පුළුල් අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;&gt;{{cite journal |last= |first= |title=Evolution of the dry zone water harvesting and management systems in Sri Lanka during the Anuradhapura Kingdom; a study based on ancient chronicles and lithic inscriptions |journal=Water History |year=2019 |url=https://link.springer.com/article/10.1007/s12685-019-00230-7 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

කෙසේ වෙතත්, මහාවංශය නූතන අර්ථයෙන් සකස් කළ සම්පූර්ණයෙන්ම මධ්‍යස්ථ ඉතිහාස වාර්තාවක් ලෙස නොව, බෞද්ධ ආගමික පසුබිමක රචිත වංශකථාවක් ලෙසද විමසා බැලිය යුතු බවත්,එහි ආගමික අරමුණු, රජවරුන් පිළිබඳ ඇගයීම්, පුරාවෘත්ත සහ සාහිත්‍යමය විස්තර ඇතුළත් වන බැවින්, එක් එක් තොරතුරේ ඓතිහාසික වටිනාකම වෙන වෙනම ඇගයීම අවශ්‍ය වන විද්වත් මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම ===

ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි රාජධානිවල දේශපාලන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී මහාවංශය ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ. එහි විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන සමයන්, රාජ්‍ය බලය සඳහා සිදු වූ අරගල, යුද්ධ, රාජ්‍ය පාලනය සහ ආගමික ආයතන සමඟ පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු අන්තර්ගත වේ. විශේෂයෙන්ම අනුරාධපුර රාජධානියේ ඉතිහාසය සම්බන්ධයෙන් එහි විස්තර, වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර හා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කිරීමට පදනමක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;&gt;{{cite journal |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Trustworthiness of the Mahavamsa |journal=Aryan Culture |volume=6 |issue=2 |year=1930 |pages=205–228 |url=https://aryanculture.org/records/4043 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයෙහි රජවරුන්ගේ පාලන සමයන් අනුපිළිවෙළින් ඉදිරිපත් කර ඇති නිසා, පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික කාල නිර්ණය සකස් කිරීම සඳහා එය ප්‍රයෝජනවත් වේ. එහෙත් එහි සඳහන් සෑම දින වකවානුවක්ම හෝ පාලන කාලයක්ම වෙනත් මූලාශ්‍ර මගින් තහවුරු වී ඇති බවක් අදහස් නොවේ. එබැවින් රාජවංශික කාල නිර්ණය සකස් කිරීමේදී සෙල්ලිපි, කාසි, පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථර සහ ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවල සඳහන් සමකාලීන සිදුවීම් සමඟ මහාවංශයේ තොරතුරු සැසඳීම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;Hultzsch&quot;&gt;{{cite journal |last=Hultzsch |first=E. |title=Contributions to Singhalese Chronology |journal=Journal of the Royal Asiatic Society |volume=45 |issue=3 |year=1913 |url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-the-royal-asiatic-society/article/abs/xv-contributions-to-singhalese-chronology/B8F6A29F6092964966C9D4F31C784F56 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයෙහි සඳහන් රාජ්‍ය පාලන කටයුතු සහ ඉදිකිරීම් පිළිබඳ තොරතුරු පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ ආර්ථික හා පරිපාලන පසුබිම අධ්‍යයනය කිරීමටද උපකාරී වේ. වැව්, ඇළ මාර්ග, ආගමික ගොඩනැගිලි සහ වෙනත් පොදු ඉදිකිරීම් පිළිබඳ වාර්තා පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සසඳන විට, එම කටයුතු සිදු වූ කාලය සහ ඒවායේ සමාජමය වැදගත්කම පිළිබඳ අමතර තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

===  බුදුසසුන හා ආගමික ඉතිහාසය ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. බුදුදහම ලංකාවට පැමිණීම, මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ආගමනය, දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ කාලයේ සිදු වූ ආගමික කටයුතු සහ බෞද්ධ විහාරාරාම පිහිටුවීම වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වංශකථාවේ විස්තර ඇතුළත් වේ. එම වාර්තා මගින් රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ සංඝ සමාජය අතර පැවති සම්බන්ධතාවය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

වංශකථාවේ බෞද්ධ ශාසනයේ වර්ධනය, ධාතු වන්දනාව, ස්තූප හා විහාර ඉදිකිරීම, භික්ෂු සංඝයාට අනුග්‍රහය දැක්වීම සහ ආගමික උත්සව පිළිබඳ තොරතුරුද ඇතුළත් වේ. මෙම විස්තර ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් කාලයත් සමඟ වර්ධනය වූ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමේදී ප්‍රයෝජනවත් වේ. එහෙත් ඒවා බොහෝවිට බෞද්ධ ශාසනයේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරන වංශකථාමය දෘෂ්ටිකෝණයකින් ඉදිරිපත් කර ඇති බවද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ආගමික විස්තර පරීක්ෂා කිරීමේදී එහි සඳහන් පුරාවෘත්තමය සිදුවීම් සහ ස්වාධීන සාක්ෂි මගින් තහවුරු කළ හැකි සිදුවීම් අතර වෙනස හඳුනාගැනීම වැදගත් වේ. නිදසුනක් ලෙස, ආගමික ස්ථාන ඉදිකිරීම හෝ ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීම පිළිබඳ වාර්තා අදාළ ස්ථානවල නටබුන්, සෙල්ලිපි සහ පුරාවිද්‍යාත්මක කාල නිර්ණයන් සමඟ සැසඳිය හැකිය. එවැනි සැසඳීම් මගින් වංශකථාවේ ආගමික වාර්තා සහ භෞතික සාක්ෂි අතර සම්බන්ධතා විමර්ශනය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

=== පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සැසඳීම ===

මහාවංශයේ ඓතිහාසික තොරතුරු තහවුරු කිරීමේදී හෝ ඒවායේ සීමා හඳුනාගැනීමේදී පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කරයි. පුරාණ නගරවල නටබුන්, ස්තූප, විහාරාරාම, වැව්, ඇළ මාර්ග, කාසි සහ සෙල්ලිපි මගින් වංශකථාවේ සඳහන් ඇතැම් පුද්ගලයන්, ස්ථාන සහ ඉදිකිරීම් පිළිබඳ තොරතුරු වෙනත් ආකාරයකින් පරීක්ෂා කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

විශේෂයෙන්ම සෙල්ලිපිවල සඳහන් රජවරුන්ගේ නම්, පරිත්‍යාග, ආගමික ආයතන සහ පරිපාලන කටයුතු මහාවංශයේ වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීමෙන් ඓතිහාසික කාල නිර්ණය සහ සිදුවීම් පිළිබඳ අවබෝධය වැඩිදියුණු කළ හැකිය. ශ්‍රී ලංකාවේ වාරිමාර්ග පද්ධති පිළිබඳ අධ්‍යයනයකදීද පුරාණ වංශකථා සහ ශිලා ලේඛන එකට භාවිත කරමින් ජල කළමනාකරණයේ ඉතිහාසය විමර්ශනය කර ඇත.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

කෙසේ වෙතත්, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂියක් මගින් යම් ස්ථානයක පැරණි ඉදිකිරීමක් පැවති බව තහවුරු කළ හැකි වුවද, එම ඉදිකිරීම වංශකථාවේ සඳහන් නිශ්චිත රජකු විසින්ම සිදු කළ බව ස්වයංක්‍රීයව තහවුරු නොවේ. එවැනි නිගමනයකට පැමිණීම සඳහා අදාළ සෙල්ලිපි, ස්ථරගත පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත, කාල නිර්ණය සහ වෙනත් ස්වාධීන මූලාශ්‍ර සලකා බැලිය යුතුය.නමුත් සමහර කාබන් කාල නිර්ණය අවස්ථා සෘජුවම මහාවංශයේ සඳහන් කාලයන්ට කාලානුපත වීම් ඕනෑ පුරාවිද්‍යා පර්යේෂණ වලදී හමු වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hultzsch&quot;/&gt;

කෙසේමුත් මහාවංශය සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි එකිනෙකට ආදේශක ලෙස නොව, එකිනෙක සම්පූර්ණ කරන මූලාශ්‍ර ලෙස භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. වංශකථාවෙන් සිදුවීම් හා පුද්ගලයන් පිළිබඳ වාර්තා ලබාගත හැකි අතර, පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත මගින් එම වාර්තා සම්බන්ධයෙන් භෞතික හා කාලානුක්‍රමික පරීක්ෂණ සිදු කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;

&lt;!-- ===මහාවංශයේ සිදුවීම් පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු වූ අවස්ථා===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:100%;&quot;
! අංකය
! මහාවංශ සිදුවීම
! පින්තූරය
! පුරාවිද්‍යාත්මක තහවුරු කිරීම
|-
| 1
| අශෝක අධිරාජයා සහ දේවානම්පිය තිස්ස රජු අතර පැවති සම්බන්ධතාව,&quot;දේවානම්පිය&quot; අභිධානය භාවිතා කිරීම
| [[ගොනුව:Ashoka pillar.jpg|150px]]
| අශෝක ශිලා ලේඛනවල දැක්වෙන ''දේවානම්පිය'' නාමය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ මුල් බ්‍රාහ්මී ශිලා ලේඛනවල හමුවන ''දේවානපිය'' යන රාජකීය නාම භාවිතය සැසඳීමෙන් මෙම සම්බන්ධතාව අධ්‍යයනය කළ හැකිය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=The “Devanapiya” Kings as Traced from Lithic ‘Brahmi’ Inscriptions of Sri Lanka |url=https://tiikmpublishing.com/proceedings/index.php/icahh/article/view/892 |website=Proceedings of the International Conference on Archaeology, History and Heritage}}&lt;/ref&gt;
|-
|2
|දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ නැවත රාජාභිෂේකට දක්ෂිණාවෘත ශංකයක් සහ රාජාභරණ එවීම
| පින්තූරය 
| තිස්සමහාරාමයේ සඳගිරි ස්තූපය කැණීමෙන් එම දක්ෂිණාවෘත ශංකය සර්වඥ ධාතූන් වහන්සේල සමඟ හමු වීම.(දේවානම්පියතිස්ස රජුගේ සහෝදරයා වූ මහානාග යුවරජුගේ රුහුණේ රාජාභිෂේකයට ශංකය යැවූ බවට සැලකේ.වර්තමානයේ තිස්සමහාරාම රජ මහා විහාර කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇත.
|-
|3
|ඡය ශ්‍රී මහා බෝධීන් වහන්සේගේ දකුණු ශාඛාව අශෝක රජු විසින් වෙන් කිරීම
|පින්තූරය 
|අශෝක රජු විසින් ඉදිකරන ලද සාංචි ස්තූපයේ දකුණු වාහල්කඩ කැටයමකින් මෙම සිදුවීම පෙන්වා දී තිබෙන බැවින් පුරාවිද්‍යාත්මකව තහවුරු කර තිබේ.
|} --&gt; 
=== මහාවංශයේ තොරතුරුවල විශ්වසනීයත්වය හා සීමා ===

මහාවංශයේ විශ්වසනීයත්වය තක්සේරු කිරීමේදී එහි අන්තර්ගතය එකම මට්ටමේ සාක්ෂිමය වටිනාකමක් දරන බව නොසැලකිය යුතුය. සිදුවීම්වලට සමීප කාලයක ලියැවුණු වාර්තා, පසුකාලීනව සම්ප්‍රේෂණය වූ සම්ප්‍රදායන් සහ පුරාවෘත්තමය විස්තර අතර වෙනස්කම් පවතී. එබැවින් විශේෂයෙන්ම වංශකථාවේ පැරණිතම පරිච්ඡේදවල සඳහන් සිදුවීම් විමර්ශනය කිරීමේදී ඒවායේ මූලාශ්‍ර, රචනා පසුබිම සහ වෙනත් සාක්ෂි සමඟ ඇති සම්බන්ධතාවය පරීක්ෂා කිරීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ප්‍රධාන සීමාවක් වන්නේ එය නූතන අර්ථයෙන් සකස් කළ මධ්‍යස්ථ හා සම්පූර්ණ සමාජ ඉතිහාසයක් නොවීමයි. එහි අවධානය බොහෝවිට රජවරුන්, බෞද්ධ ශාසනය සහ ආගමික ආයතන කෙරෙහි යොමු වී ඇති බැවින්, සාමාන්‍ය ජනතාවගේ දෛනික ජීවිතය, විවිධ සමාජ කණ්ඩායම්වල අත්දැකීම් සහ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම් පිළිබඳ තොරතුරු සීමිත විය හැකිය. එසේම රචකයාගේ ආගමික හා දේශපාලනික දෘෂ්ටිකෝණය සිදුවීම් තෝරාගැනීම හා ඉදිරිපත් කිරීම කෙරෙහි බලපා තිබිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;

වංශකථාවේ ඇතැම් කොටස්වල ආශ්චර්යමත් සිදුවීම්, පුරාවෘත්ත සහ උපමා,රූපක වැනි සාහිත්‍යමය අලංකාර දක්නට ලැබේ. එම නිසා එවැනි විස්තර නූතන ඓතිහාසික සාක්ෂිවලට සමාන ලෙස භාවිත නොකළ යුතුය. විශේෂයෙන්ම පැරණි ජනාවාස, ජන කණ්ඩායම්වල ආරම්භය සහ ඉතා පැරණි කාලවල සිදුවීම් පිළිබඳ විස්තර වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර, භාෂා විද්‍යාත්මක දත්ත සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;Mendis&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

එසේ වුවද, මහාවංශයේ සීමා තිබීම එය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත කළ නොහැකි බව අදහස් නොකරයි. එහි වාර්තා සෙල්ලිපි, පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සහ වෙනත් වංශකථා සමඟ සැසඳීමෙන් විශ්වාසදායක ඓතිහාසික තොරතුරු වෙන්කර හඳුනාගත හැකිය. එබැවින් මහාවංශය භාවිත කිරීමේදී එහි වටිනාකම පිළිගනිමින්ම, එක් එක් ප්‍රකාශයේ සාක්ෂිමය පදනම විවේචනාත්මකව පරීක්ෂා කිරීම වඩාත් යෝග්‍ය ක්‍රමවේදය වේ.&lt;ref name=&quot;WaterHistory&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;

== සාහිත්‍යමය හා භාෂාමය වැදගත්කම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, පාලි භාෂාවෙන් රචිත වැදගත් බෞද්ධ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසද සැලකේ. එහි ඓතිහාසික සිදුවීම් පද්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ආගමික අදහස්, රාජකීය චරිත සහ බෞද්ධ ශාසනයේ වර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් වංශකථා සාහිත්‍යයට සුවිශේෂී ආකෘතියක් ලබා දෙයි. නූතන විද්වත් අධ්‍යයනවලදී මහාවංශය ඉතිහාසය, ආගම සහ සාහිත්‍යය එකට බැඳුණු කෘතියක් ලෙස විමර්ශනය කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=The Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO Memory of the World |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  පාලි භාෂාවෙන් රචනා කිරීම ===

මහාවංශය පාලි භාෂාවෙන් රචනා කරන ලද පද්‍යමය වංශකථාවකි. පාලි භාෂාව ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ ත්‍රිපිටකය සහ බොහෝ පසුකාලීන බෞද්ධ ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමේදී භාවිත වූ ප්‍රධාන භාෂාවක් විය. එම භාෂාවෙන් මහාවංශය රචනා කිරීම හේතුවෙන්, ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය පුළුල් ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍ය සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839/a-historical-criticism-of-the-mahavamsa-chapters-i-xx |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශයේ භාෂාමය හා සාහිත්‍යමය ලක්ෂණ අතර පද්‍ය ආකෘතිය, කථා විකාශනය, චරිත නිරූපණය සහ ආගමික සංකේත භාවිතය වැදගත් වේ. රජවරුන්ගේ ක්‍රියා, යුද්ධ, ආගමික කටයුතු සහ බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය වැනි කරුණු කාව්‍යමය ආකාරයෙන් ඉදිරිපත් කිරීම මගින් කෘතිය කියවන්නාට ඓතිහාසික තොරතුරු පමණක් නොව ආගමික හා සදාචාරාත්මක අදහස්ද සන්නිවේදනය කරයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශයේ පාලි භාෂා භාවිතය අධ්‍යයනය කිරීමෙන් පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ පාලි සාහිත්‍යයේ වර්ධනය, බෞද්ධ පාරිභාෂික වචන භාවිතය සහ වංශකථා රචනා ක්‍රම පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. එහි පාලි පාඨය පසුකාලීන සංස්කරණ හා පරිවර්තන ඔස්සේ අධ්‍යයනයට ලක්ව ඇති අතර, ඒවා පාලි භාෂාව හා බෞද්ධ සාහිත්‍යය පිළිබඳ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහාද දායක වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ මහාවංශයේ ස්ථානය ===

මහාවංශය ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍යය තුළ වැදගත් ස්ථානයක් හිමි කරගන්නේ බුදුදහමේ ඉතිහාසය සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ සමාජයේ වර්ධනය එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින් ඉදිරිපත් කිරීම නිසාය. එය දිවයිනේ රාජවංශික ඉතිහාසය පමණක් නොව, බෞද්ධ ශාසනයේ පැවැත්ම, සංඝ සමාජයේ කාර්යභාරය සහ ආගමික ආයතනවලට රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලැබුණු ආකාරයද විස්තර කරයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශය බෞද්ධ පාඨකයා තුළ ආගමික විශ්වාසය සහ සදාචාරාත්මක ප්‍රතිචාර ඇති කිරීමේ අරමුණින්ද කියවිය හැකි කෘතියක් බව සාහිත්‍ය විචාරක ක්‍රිස්ටින් ෂයිබල් (Kristin Scheible) පෙන්වා දෙයි. ඇයගේ අධ්‍යයනය අනුව, වංශකථාවේ ආරම්භක කොටස් සහ කථා විලාසය පාඨකයා බුදුන් වහන්සේගේ උරුමය හා බෞද්ධ සමාජය සමඟ මානසික හා ආගමික සම්බන්ධතාවයකට යොමු කරන සාහිත්‍යමය උපක්‍රම භාවිත කරයි. ඒ අනුව මහාවංශය ඉතිහාසය වාර්තා කරන කෘතියක් මෙන්ම ආගමික අර්ථ ගොඩනඟන සාහිත්‍ය කෘතියක්ද වේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

මහාවංශය සහ ඊට පෙර රචිත දීපවංශය (Dīpavaṃsa) යන ග්‍රන්ථ දෙකම ශ්‍රී ලංකාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ වංශකථා සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ. මෙම කෘති දෙකෙන් බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය සහ දිවයිනේ ඉතිහාසය අතර සම්බන්ධතාවයක් ගොඩනඟන අතර, පසුකාලීන බෞද්ධ වංශකථා රචනයටද ආදර්ශ සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

එසේ වුවද, මහාවංශය ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායේ වැදගත්කම ඉස්මතු කරන දෘෂ්ටිකෝණයකින් රචිත බැවින්, එහි ආගමික අර්ථකථන සහ ඓතිහාසික ප්‍රකාශ අතර වෙනස හඳුනාගැනීම අවශ්‍ය වේ. එය සාහිත්‍යමය වශයෙන් අධ්‍යයනය කිරීමෙන් කෘතියේ ආගමික අරමුණු, කථා ව්‍යුහය සහ එය නිර්මාණය වූ සමාජ පසුබිම පිළිබඳ වඩාත් ගැඹුරු අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

===  ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය වර්ධනය කිරීමෙහිලා සැලකිය යුතු බලපෑමක් ඇති කළේය. එහි වංශකථා ආකෘතිය, රාජවංශික කාලානුක්‍රමය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය සමඟ රාජ්‍ය පාලනය සම්බන්ධ කර දැක්වීම පසුකාලීන වංශකථා රචකයන්ට ආදර්ශයක් විය. මහාවංශය පසුබිම් කරගෙන ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ස්ථාන, ධාතු, බෝධීන් වහන්සේ සහ ස්තූප සම්බන්ධ ඉතිහාසය විස්තර කරන ග්‍රන්ථ රචනා වීමෙන් මෙම බලපෑම පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ බලපෑමට සම්බන්ධ පසුකාලීන ග්‍රන්ථ අතර එළු අත්තනගලු විහාරවංශය, ධාතුවංශය, බෝධිවංශය, මහාබෝධිවංශය සහ ථූපවංශය,දාඨාවංශය වැනි කෘති සඳහන් කළ හැකිය. මෙම ග්‍රන්ථ විවිධ ආගමික ස්ථාන, පූජනීය වස්තු සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කරමින් වංශකථා ලේඛන සම්ප්‍රදාය පුළුල් කළේය. රාජාවලිය සහ රාජරත්නාකරය වැනි පසුකාලීන කෘතිද ශ්‍රී ලංකාවේ රාජවංශික ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කිරීමේදී මෙම සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ කථාංග ශ්‍රී ලංකාවේ චිත්‍ර හා දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායන්ටද බලපා ඇත. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය, බුදුදහම ලංකාවට පැමිණීම, ශ්‍රී මහා බෝධිය වැඩමවීම සහ දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු සම්බන්ධ සිදුවීම් වැනි කථා පසුකාලීන බිතුසිතුවම් හා ආගමික චිත්‍රවල තේමාවන් බවට පත්විය. දඹුල්ල, හිඳගල සහ පොළොන්නරුවේ තිවංක පිළිමගෙය වැනි ස්ථානවල දක්නට ලැබෙන චිත්‍ර සම්ප්‍රදායන් තුළ වංශකථා හා බෞද්ධ සාහිත්‍යයෙන් උපුටාගත් තේමා දැකිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ බලපෑම එහි ඓතිහාසික තොරතුරු පසුකාලීන ග්‍රන්ථවලට සම්ප්‍රේෂණය වීමෙන් පමණක් සීමා නොවේ. එය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය, රාජ්‍ය පාලනය සහ බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳ සමාජීය අවබෝධය ගොඩනැගීමේදීද වැදගත් කාර්යභාරයක් ඉටු කර ඇත. එහෙත් පසුකාලීන කෘතිවල මහාවංශයේ තොරතුරු නැවත භාවිත කර ඇති ආකාරය විමර්ශනය කිරීමේදී, ඒවායේ කාලය, අරමුණ සහ කතුවරුන්ගේ දෘෂ්ටිකෝණයද සැලකිල්ලට ගත යුතු බව විචාරකයන්ගේ මතය වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

== මහාවංශය පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ ==

මහාවංශය පිළිබඳ නූතන පර්යේෂණ ඉතිහාසය, පුරාවිද්‍යාව, පාලි භාෂාව, බෞද්ධ අධ්‍යයනය සහ සාහිත්‍ය විචාරය යන විෂය ක්ෂේත්‍ර කිහිපයක් ඔස්සේ සිදු කරනු ලැබේ. මුල් කාලීන පර්යේෂණවලදී එහි සඳහන් රාජවංශික තොරතුරු හා කාල නිර්ණය කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු වූ අතර, පසුකාලීන අධ්‍යයනවලදී කෘතියේ සාහිත්‍යමය අරමුණු, ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය, මූලාශ්‍ර සහ සම්ප්‍රේෂණ ඉතිහාසය ද විමර්ශනයට ලක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;&gt;{{cite thesis |last=Mendis |first=G. C. |title=A historical criticism of the &quot;Mahavamsa,&quot; Chapters I-XX |institution=SOAS University of London |year=1930 |url=https://soas-repository.worktribe.com/output/397839 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://cup.columbia.edu/book/reading-the-mahavamsa/9780231171380/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණවල ප්‍රධාන අරමුණක් වන්නේ එහි සඳහන් තොරතුරු වෙනත් ඓතිහාසික සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කරමින් ඒවායේ විශ්වසනීයත්වය හා සීමා හඳුනාගැනීමයි. එමෙන්ම වංශකථාව රචනා වූ පසුබිම, එහි බෞද්ධ ආගමික අරමුණු සහ පසුකාලීන සමාජවල එය අර්ථකථනය කළ ආකාරය ද නූතන පර්යේෂකයන්ගේ අවධානයට ලක් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;&gt;{{cite book |last=Walters |first=Jonathan S. |chapter=Buddhist History: The Sri Lankan Pāli Vaṃsas and Their Commentary |editor-last=Inden |editor-first=Ronald |editor2-last=Daud Ali |editor2-first=Jonathan Walters |title=Querying the Medieval: Texts and the History of Practices in South Asia |publisher=Oxford University Press |year=2000 |url=https://academic.oup.com/book/49519/chapter-abstract/422496328 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

===  පුරාවිද්‍යාඥයන් හා ඉතිහාසඥයන්ගේ අධ්‍යයන ===

මහාවංශය පිළිබඳ මුල්කාලීන නූතන පර්යේෂණවලදී එහි ඓතිහාසික තොරතුරු, රාජවංශික කාල නිර්ණය සහ පැරණි ශ්‍රී ලංකාවේ දේශපාලන ඉතිහාසය ප්‍රතිනිර්මාණය කිරීම කෙරෙහි විශේෂ අවධානයක් යොමු විය. ජෝර්ජ් ටර්නර් (George Turnour) වැනි මුල්කාලීන සංස්කාරකයන්ගේ කටයුතු මහාවංශයේ පාඨය සහ එහි ඓතිහාසික අන්තර්ගතය යුරෝපීය විද්වත් ලෝකයට හඳුන්වා දීමට දායක විය. පසුව විල්හෙල්ම් ගයිගර් (Wilhelm Geiger) වැනි විද්වතුන් වංශකථාවේ පාඨය, කාල නිර්ණය සහ ඓතිහාසික වටිනාකම පිළිබඳ විමර්ශන සිදු කළහ.&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;&gt;{{cite web |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Trustworthiness of the Mahavamsa |url=https://aryanculture.org/records/4043 |website=Aryan Culture |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

ජී. සී. මෙන්ඩිස් (G. C. Mendis) විසින් 1930 දී ඉදිරිපත් කරන ලද A Historical Criticism of the Mahavamsa, Chapters I–XX අධ්‍යයනය මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල ඓතිහාසික පදනම විවේචනාත්මකව විමසා බැලීමේ උදාහරණයකි. එවැනි අධ්‍යයන මගින් වංශකථාවේ සඳහන් සිදුවීම් පමණක් නොව, ඒවාට පදනම් වූ පැරණි සම්ප්‍රදායන්, වෙනත් බෞද්ධ ග්‍රන්ථ සහ කාලයත් සමඟ සිදු වූ පාඨමය වෙනස්කම් ද සැලකිල්ලට ගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

පුරාවිද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලදී මහාවංශයේ සඳහන් ස්ථාන, ඉදිකිරීම් සහ රජවරුන් පිළිබඳ තොරතුරු සෙල්ලිපි, කාසි, ගොඩනැගිලි නටබුන් සහ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථර සමඟ සංසන්දනය කරනු ලැබේ. එමඟින් වංශකථාවේ සඳහන් ඇතැම් සිදුවීම්වලට ස්වාධීන සාක්ෂි සොයාගැනීමට හෝ ඒවායේ කාල නිර්ණය නැවත සලකා බැලීමට හැකි වේ.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශය පැරණි ඉතිහාසය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, එම අතීතය පසුකාලීන බෞද්ධ සමාජ විසින් අර්ථකථනය කළ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමේ මූලාශ්‍රයක් ලෙසද භාවිත කරනු ලැබේ. ඒ අනුව එහි ඓතිහාසික තොරතුරු සහ රචකයන්ගේ ආගමික හෝ සාහිත්‍යමය අරමුණු වෙන වෙනම විමසා බැලීම නූතන පර්යේෂණයේ වැදගත් අංගයකි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

=== මහාවංශය සහ වෙනත් ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර ===

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණවලදී එය තනිවම භාවිත කිරීම වෙනුවට වෙනත් වංශකථා, බෞද්ධ ග්‍රන්ථ, ශිලා ලේඛන සහ විදේශීය වාර්තා සමඟ සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වේ. එවැනි සංසන්දනයක් මගින් විවිධ මූලාශ්‍ර අතර ඇති සමානතා, වෙනස්කම් සහ ඒවායේ තොරතුරු තෝරාගැනීමේ ආකාරය හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

මහාවංශය සමඟ නිතර සංසන්දනය කෙරෙන ප්‍රධාන මූලාශ්‍රයක් වන්නේ දීපවංශය (Dīpavaṃsa) යි. දීපවංශය දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම පාලි වංශකථාව ලෙස සැලකෙන අතර, එය මහාවංශයට පෙර පැවති බෞද්ධ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වේ. මෙම ග්‍රන්ථ දෙකෙහි එකම සිදුවීම් විස්තර කරන ආකාරය, ඒවාට ලබා දෙන අවධාරණය සහ කථා ව්‍යුහය සංසන්දනය කිරීමෙන් ඒවායේ රචනා පසුබිම් හා ආගමික දෘෂ්ටිකෝණ පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;&gt;{{cite web |title=Buddhism’s Oldest History Revisited: A New Text of the Dīpavaṃsa |url=https://www.mdpi.com/2077-1444/16/5/593 |website=Religions |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;

දීපවංශය හා මහාවංශය අතර වෙනස්කම් පවතින බැවින්, එක් ග්‍රන්ථයක් අනෙකෙහි ඇති තොරතුරු සරලවම නැවත කියන කෘතියක් ලෙස පමණක් සැලකීම ප්‍රමාණවත් නොවේ. ඒවායේ කථා විලාසය, අන්තර්ගතය සහ බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය ඉදිරිපත් කරන ආකාරය පිළිබඳ සංසන්දනාත්මක අධ්‍යයන මගින් පාලි වංශකථා සම්ප්‍රදායේ අභ්‍යන්තර විවිධත්වය හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

මහාවංශයේ තොරතුරු පරීක්ෂා කිරීමේදී චීන බෞද්ධ සංචාරකයන්ගේ වාර්තා, ඉන්දියානු මූලාශ්‍ර සහ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි ද වැදගත් විය හැකිය. එහෙත් ඒවා එකිනෙකට වෙනස් අරමුණු සහිතව සකස් වූ බැවින්, ඒවායේ සඳහන් තොරතුරු සෘජුවම සමාන යැයි උපකල්පනය නොකළ යුතුය. සෑම මූලාශ්‍රයකම කාලය, රචනා අරමුණ, තොරතුරු ලබාගත් ආකාරය සහ එහි සීමා සැලකිල්ලට ගනිමින් සංසන්දනය කිරීම අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;Hewage2026&quot;&gt;{{cite journal |last=Hewage |first= |title=Sri Lankan chronicles, Chinese pilgrims and the nineteenth-century hierarchy of texts in the construction of early Buddhist geography |journal=Journal of Religious History |year=2026 |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467-9809.70113 |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහ හා විවාද ===

මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහවල ප්‍රධාන කරුණක් වන්නේ එය ඓතිහාසික වාර්තාවක් ලෙස පමණක් කියවිය යුතුද, නැතහොත් බෞද්ධ ආගමික අරමුණු සහිත සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසද විමසා බැලිය යුතුද යන්නයි. ක්‍රිස්ටින් ෂයිබල් (Kristin Scheible) විසින් 2016 දී පළ කරන ලද Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History කෘතියේ මහාවංශයේ සාහිත්‍යමය ව්‍යුහය, උපමා භාවිතය සහ පාඨකයා තුළ ආගමික හැඟීම් ඇති කිරීමේ අරමුණු විමර්ශනය කර ඇත. එම අධ්‍යයනය මහාවංශය දේශපාලන හා කාලානුක්‍රමික මූලාශ්‍රයක් ලෙස පමණක් නොව, තමන්ගේම සාහිත්‍යමය හා ආගමික ක්‍රියාකාරීත්වයක් සහිත කෘතියක් ලෙස කියවීමේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

තවත් විවාදයක් වන්නේ මහාවංශයේ ඉදිරිපත් වන ඉතිහාසය කුමන ආගමික හා සමාජීය දෘෂ්ටිකෝණයකින් ගොඩනඟා තිබේද යන්නයි. මහාවංශය මහාවිහාර සම්ප්‍රදාය හා සම්බන්ධ බෞද්ධ දෘෂ්ටිකෝණයක් ඉදිරිපත් කරන බැවින්, එහි සිදුවීම් තෝරාගැනීම සහ චරිත නිරූපණය වෙනත් සම්ප්‍රදායන් සමඟ සසඳා බැලීම වැදගත් වේ. දීපවංශය හා මහාවංශය අතර වෙනස්කම් පිළිබඳ පර්යේෂණ මගින්ද බෞද්ධ ඉතිහාස ලේඛනය තුළ විවිධ අදහස් හා අර්ථකථන පැවති බව පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

මහාවංශයේ මුල් පරිච්ඡේදවල පුරාවෘත්තමය හා ආශ්චර්යමත් සිදුවීම් අන්තර්ගත වීම ද එහි ඓතිහාසික වටිනාකම පිළිබඳ සාකච්ඡාවලට හේතු වී ඇත. ඇතැම් විස්තර වෙනත් සාක්ෂි මගින් ස්වාධීනව තහවුරු කළ හැකි වුවද, තවත් කරුණු ආගමික සම්ප්‍රදාය හෝ සාහිත්‍යමය අරමුණු සමඟ බැඳී පවතී. එබැවින් වංශකථාවේ සියලු ප්‍රකාශ එකම සාක්ෂිමය මට්ටමක තබා නොසලකා, එක් එක් සිදුවීම සඳහා පවතින සාක්ෂි වෙන වෙනම පරීක්ෂා කිරීම නූතන ඓතිහාසික විග්‍රහයේ මූලික ක්‍රමවේදයක් බවට පත්ව තිබේ.&lt;ref name=&quot;GeigerTrust&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mendis1930&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශයේ පාඨ සම්ප්‍රේෂණය හා අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය ද අවධානයට ලක් වී ඇත. පැරණි තල්පත් අත්පිටපත් කාලයත් සමඟ පිටපත් කිරීමේදී පාඨමය වෙනස්කම් ඇති විය හැකි බැවින්, විවිධ අත්පිටපත් හා මුද්‍රිත සංස්කරණ සංසන්දනය කිරීමෙන් ග්‍රන්ථයේ වර්තමාන පාඨය ගොඩනැගුණු ආකාරය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය. දීපවංශයේ අත්පිටපත් හා නව සංස්කරණ පිළිබඳ මෑතකාලීන පර්යේෂණ ද පැරණි පාලි වංශකථා අධ්‍යයනයේදී අත්පිටපත් විමර්ශනයේ වැදගත්කම පෙන්වා දෙයි.&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;

ඒ අනුව මහාවංශය පිළිබඳ නූතන විග්‍රහ විවිධ ප්‍රවේශ ඔස්සේ ඉදිරියට යයි. එය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙස භාවිත කිරීම, පාලි සාහිත්‍යයක් ලෙස කියවීම, බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන්ගේ වර්ධනය අධ්‍යයනය කිරීම සහ එහි පාඨමය ඉතිහාසය පරීක්ෂා කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ නමුත් වෙනස් පර්යේෂණ ක්ෂේත්‍ර වේ. එම ප්‍රවේශ සියල්ල සැලකිල්ලට ගැනීමෙන් මහාවංශයේ ඓතිහාසික, ආගමික හා සාහිත්‍යමය වැදගත්කම වඩාත් සමබරව අවබෝධ කරගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Walters2000&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DipavamsaResearch&quot;/&gt;

== ලෝක මතක උරුමයක් ලෙස මහාවංශය ==

මහාවංශය 2023 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝ (UNESCO) සංවිධානයේ ජාත්‍යන්තර ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ ලේඛනයේ නාමය වූයේ Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) යන්නයි. එමඟින් ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය වාර්තා කරන මහාවංශයේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික, සාහිත්‍යමය හා සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක් විය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO Memory of the World |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය ජාත්‍යන්තර අවධානයට යොමු කළ වැදගත් අවස්ථාවකි. මෙම පිළිගැනීමෙන් මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ මූලාශ්‍රයක් වශයෙන් පමණක් නොව, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය සහ බෞද්ධ සංස්කෘතිය අධ්‍යයනය සඳහා ද වැදගත් ලේඛනයක් බව අවධාරණය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO International Memory of the World Register: Nomination Form for Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ===

යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන (Memory of the World Programme) 1992 වර්ෂයේදී ආරම්භ කරන ලද්දේ ලෝකයේ ලේඛනමය උරුමය ආරක්ෂා කිරීම, එයට ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ එහි වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගෙනය. මෙම වැඩසටහන යටතේ ඓතිහාසික අත්පිටපත්, පොත්, ලේඛනාගාර, ඡායාරූප, ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය ද්‍රව්‍ය සහ වෙනත් ලේඛනමය සාක්ෂිවල ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ඇගයීමට ලක් කෙරේ.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;&gt;{{cite web |title=Memory of the World (MoW) |url=https://slncu.lk/unesco-themes/culture/memory-of-the-world-mow/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මෙම වැඩසටහනේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමේදී අදාළ ලේඛනයේ ඓතිහාසික, සංස්කෘතික සහ විශ්වීය වැදගත්කම මෙන්ම එහි අනන්‍යතාව, සත්‍යතාව, සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ ප්‍රවේශ වීමේ හැකියාව වැනි කරුණු සැලකිල්ලට ගනු ලැබේ. යෝජනා විද්වත් ඇගයීම් ක්‍රියාවලියකට යොමු කරනු ලබන අතර, අවසාන ලියාපදිංචිය යුනෙස්කෝවේ අදාළ ක්‍රියාපටිපාටියට අනුව සිදු වේ.&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;&gt;{{cite web |title=What is UNESCO Memory of the World? |url=https://www.unescoicdh.org/eng/sub.php?menukey=288 |website=International Centre for Documentary Heritage |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලෝක උරුම සම්මුතිය යටතේ පවත්වාගෙන යන ලෝක උරුම ස්ථාන ලැයිස්තුවට සමාන නොවේ. ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ප්‍රධාන වශයෙන් ලේඛනමය උරුමය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන අතර, ලෝක උරුම ලැයිස්තුව ප්‍රධාන වශයෙන් සංස්කෘතික හා ස්වාභාවික ස්ථාන ආරක්ෂා කිරීම සම්බන්ධ වේ. එබැවින් මහාවංශය ලියාපදිංචි කර ඇත්තේ ගොඩනැගිල්ලක් හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානයක් ලෙස නොව, ලේඛනමය උරුමයක් ලෙසය.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

=== ලෝක මතක උරුම නාමාවලියට ඇතුළත් කිරීම ===

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව විසින් නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කරන ලදී. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාව අනුව, නාමයෝජනාව 2021 වර්ෂයේදී ඉදිරිපත් කර ඇති අතර, ලියාපදිංචි කිරීම 2023 වර්ෂයේදී සිදු විය. නාමයෝජනාවේ ප්‍රධාන සම්බන්ධීකරණ ආයතනය ලෙස ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය (National Library and Documentation Services Board) සඳහන් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

යුනෙස්කෝවේ නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි සඳහන් වන පරිදි, ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ ලේඛනයේ හිමිකාරීත්වය පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය සතු වන අතර, එය එම විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. එහි නාමාවලි අංකය 277587 ලෙස සඳහන් වේ. නාමයෝජනා ලේඛනය අනුව, මෙම ලේඛනය පරිපූර්ණත්වය සහ අත්පිටපත් සම්ප්‍රදාය අතින් වැදගත් තල්පත් අත්පිටපතකි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මෙම ලියාපදිංචිය මගින් මහාවංශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පර්යේෂණ, සංරක්ෂණ කටයුතු සහ මහජන දැනුවත්භාවය තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කිරීමට අවස්ථාව සැලසේ. එසේ වුවද, ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම යනු එහි අන්තර්ගත සියලු ඓතිහාසික ප්‍රකාශ යුනෙස්කෝව විසින් වෙන වෙනම තහවුරු කර ඇති බව නොවේ. එම පිළිගැනීම මූලික වශයෙන් ලේඛනයේ ලේඛනමය හා ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

=== ලියාපදිංචි කළ ලේඛන හා ඒවායේ විෂය පථය ===

මහාවංශය සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ නාමයෝජනාවෙහි ලියාපදිංචි කිරීම සඳහා ඉදිරිපත් කර ඇත්තේ තල්පත් අත්පිටපතකි. එහි විෂය පථය ක්‍රිස්තු පූර්ව හයවන සියවසේ සිට ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1815 දක්වා ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ආවරණය කරන මහාවංශයේ මුල් කොටස සහ එහි අඛණ්ඩ කොටස ඇතුළත් කරයි. නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි මෙම කොටස් එක් ලේඛන ඒකකයක් ලෙස සලකා ඇති අතර, ඒවා මහාවංශ සම්ප්‍රදායේ අඛණ්ඩතාව නිරූපණය කරයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

නාමයෝජනා පත්‍රයට අනුව, ඉදිරිපත් කළ තල්පත් අත්පිටපත පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ නාමාවලිගත කර ඇති අතර, එහි අන්තර්ගතය රජවරුන්ගේ පෙළපත්, පාලන සමයන්, රාජ්‍ය අනුප්‍රාප්තිය, වැදගත් දේශපාලන සිදුවීම් සහ ථේරවාදී බෞද්ධ ශාසනයේ ඉතිහාසය වැනි කරුණු ඇතුළත් කරයි. රාජ්‍යය හා සංඝ සමාජය අතර සම්බන්ධතා මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික වර්ධනය ද එහි විෂය පථයට අයත් වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

නාමයෝජනා ලේඛනය මහාවංශයේ පළමු කොටස 1–37 පරිච්ඡේදවලින් සහ 37 වන පරිච්ඡේදයේ පළමු ගාථා 50 න් සමන්විත බව දක්වයි. එහි දෙවන කොටස 37 වන පරිච්ඡේදයේ 51 වන ගාථාවෙන් ආරම්භ වී 101 වන පරිච්ඡේදය දක්වා දිවෙන අතර, එම කොටස විවිධ කාලවලදී විවිධ කතුවරුන් විසින් ඉදිරියට ගෙන ගොස් ඇත. මෙම අඛණ්ඩතාව 1815 වර්ෂය දක්වා වූ කාලය ආවරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මෙහිදී වැදගත් වෙනසක් වන්නේ ලියාපදිංචිය සඳහා නම් කළ තල්පත් අත්පිටපත සහ මහාවංශයේ සියලුම පවතින අත්පිටපත් එකම දෙයක් නොවීමයි. මහාවංශයේ පිටපත් ශ්‍රී ලංකාවේ මෙන්ම වෙනත් රටවලද පවතින බව නාමයෝජනා ලේඛනය සඳහන් කරයි. එබැවින් ලියාපදිංචි කළ ලේඛනය මහාවංශ සම්ප්‍රදාය නියෝජනය කරන නිශ්චිත ලේඛනමය වස්තුවක් වන අතර, එහි විෂය පථය මහාවංශයේ සමස්ත පාඨ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

මහාවංශයේ ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ප්‍රධාන වශයෙන් එහි දීර්ඝ කාලපරාසය, දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායට දක්වන දායකත්වය සහ බෞද්ධ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය සඳහා එය සපයන තොරතුරු සමඟ සම්බන්ධ වේ. යුනෙස්කෝව මහාවංශය ලෝකයේ දීර්ඝ කාලයක් අඛණ්ඩව ඉදිරියට ගෙන ගිය ඓතිහාසික වාර්තා සම්ප්‍රදායන්ගෙන් එකක් ලෙස හඳුන්වා දෙයි. එහි ක්‍රමානුකූල කාලානුක්‍රමික ඉදිරිපත් කිරීම දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදාය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශය බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්ප්‍රදායන්, අශෝක අධිරාජයාගේ පාලනය සහ බුදුදහමේ ව්‍යාප්තිය පිළිබඳ තොරතුරු සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙසද ජාත්‍යන්තර වටිනාකමක් දරයි. එහි සඳහන් කරුණු ඉන්දියාවේ හා ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි සමඟ සංසන්දනය කරමින් පර්යේෂණ සිදු කර ඇත. එමෙන්ම අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද එය වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

මහාවංශයේ පිටපත් විවිධ රටවල පැවතීමත්, එය වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය හා අක්ෂර පරිවර්තනය කිරීමත් එහි ජාත්‍යන්තර සංසරණය පෙන්නුම් කරයි. මහාවංශයේ කථා පසුකාලීන ආසියානු සාහිත්‍යය, චිත්‍ර සහ මූර්ති සම්ප්‍රදායන්ට බලපෑ බවද නාමයෝජනා පත්‍රය අවධාරණය කරයි. එබැවින් එහි වැදගත්කම ශ්‍රී ලංකාවේ දේශීය ඉතිහාසයට පමණක් සීමා නොවී, බෞද්ධ සංස්කෘතිය හා ආසියානු ඉතිහාසය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයනය දක්වා විහිදෙයි.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය සංරක්ෂණය කිරීම ===

මහාවංශය වැනි තල්පත් අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ වැදගත් කාර්යයකි. තල්පත් යනු පාරිසරික තත්ත්වයන්ට හා කාලයත් සමඟ සිදුවන දිරාපත්වීමට සංවේදී ද්‍රව්‍යයක් බැවින්, එවැනි අත්පිටපත් නිසි පරිසරයක තබාගැනීම, ඒවායේ භෞතික තත්ත්වය නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීම සහ පුහුණු සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. මහාවංශයේ අත්පිටපත් පිටපත් කරමින් පවත්වාගෙන ගිය ඓතිහාසික සම්ප්‍රදාය ද එහි පාඨය අනාගත පරම්පරාවන් වෙත සම්ප්‍රේෂණය වීමට දායක වී ඇත.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ මහාවංශ තල්පත් අත්පිටපතේ හිමිකාරීත්වය හා පරිපාලන වගකීම පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය සතු වේ. පර්යේෂකයන්ට සහ මහජනතාවට එය පරිශීලනය කිරීමේ අවස්ථාව පුස්තකාලයාධිපතිවරයාගේ අවසරය යටතේ ලබාගත හැකි බවද එහි සඳහන් වේ. මෙවැනි ක්‍රම මගින් අත්පිටපතේ ආරක්ෂාව සහ පර්යේෂණ සඳහා එහි භාවිතය අතර සමතුලිතතාවක් පවත්වාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

ලේඛන උරුමය සංරක්ෂණය කිරීමේදී ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම, අත්පිටපත්වල නාමාවලි තොරතුරු නිවැරදිව පවත්වාගැනීම සහ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහා අදාළ දත්ත ලබාදීම ද වැදගත් වේ. ඩිජිටල්කරණය මගින් මුල් අත්පිටපත නිතර භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකි අතර, දුරස්ථ පර්යේෂකයන්ටද එහි අන්තර්ගතය අධ්‍යයනය කිරීමට පහසුකම් සැලසිය හැකිය. එහෙත් ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම මුල් ලේඛනයේ භෞතික සංරක්ෂණයට ආදේශකයක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;MoWProcess&quot;/&gt;

මහාවංශය ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමෙන් ශ්‍රී ලංකාවේ පැරණි ලේඛන සංරක්ෂණය, පර්යේෂණ සහ මහජන ප්‍රවේශය පිළිබඳ වගකීම තවදුරටත් අවධාරණය වේ. එම පිළිගැනීමේ දිගුකාලීන වටිනාකම රඳා පවතින්නේ අත්පිටපත් සුරක්ෂිතව පවත්වාගැනීම, ඒවා පිළිබඳ විශ්වාසදායක තොරතුරු ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ අනාගත පරම්පරාවන්ට ඒවා අධ්‍යයනය කිරීමට අවස්ථා සැලසීම මතය.&lt;ref name=&quot;UNESCOMahavamsa&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCUMoW&quot;/&gt;

== සංරක්ෂණය හා ප්‍රවර්ධනය ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛනමය හා සංස්කෘතික උරුමයේ වැදගත් අංගයක් වන බැවින්, එහි අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවා පිළිබඳ විද්වත් පර්යේෂණ ප්‍රවර්ධනය කිරීම සහ අනාගත පරපුරට ප්‍රවේශ වීමේ අවස්ථා සැලසීම වැදගත් වේ. මහාවංශයේ තල්පත් අත්පිටපත් දීර්ඝ කාලයක් පුරා පිටපත් කිරීමෙන් හා සංරක්ෂණය කිරීමෙන් පවත්වාගෙන ආ ලේඛන සම්ප්‍රදායකට අයත් වේ. එම අත්පිටපත් භෞතිකව සුරැකීම මෙන්ම ඒවායේ අන්තර්ගතය නිවැරදිව ලේඛනගත කිරීම ද මෙම උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ ප්‍රධාන අංග වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO International Memory of the World Register: Nomination Form for Mahavamsa |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;&gt;{{cite web |title=Conservation and Preservation |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/conservation-and-preservation/ |website=National Library and Documentation Services Board |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය 2023 වර්ෂයේදී යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීමෙන් එහි ලේඛනමය වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් පිළිගැනීමට ලක් විය. එම පිළිගැනීම සමඟ අදාළ අත්පිටපතේ අනන්‍යතාව, සංරක්ෂණ තත්ත්වය සහ අනාගත පරපුරට එහි අන්තර්ගතය ලබාගැනීමේ හැකියාව පිළිබඳ අවධානය යොමු කිරීමද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2023 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2023 |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

=== මහාවංශ අත්පිටපත් සංරක්ෂණය ===

මහාවංශයේ තල්පත් අත්පිටපත් සංරක්ෂණය කිරීමේදී ඒවායේ භෞතික තත්ත්වය ආරක්ෂා කිරීම, පරිසර තත්ත්වයන් පාලනය කිරීම සහ පුහුණු සංරක්ෂණ ක්‍රම භාවිත කිරීම වැදගත් වේ. තෙතමනය, අධික උෂ්ණත්වය, ආලෝකය, දිලීර වර්ධනය සහ කෘමි හානි තල්පත්වල දිරාපත්වීම වේගවත් කළ හැකිය. එබැවින් අත්පිටපත් ගබඩා කරන ස්ථාන පිරිසිදුව හා සුදුසු පරිසර තත්ත්වයන් යටතේ පවත්වාගෙන යාමත්, ඒවා නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීමත් අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;&gt;{{cite web |title=Traditional Paper and Manuscript Preservation: Palm Leaf Manuscripts |url=https://www.ifla.org/traditional-paper-and-manuscript-preservation/ |website=International Federation of Library Associations and Institutions (IFLA) |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය තල්පත් අත්පිටපත් ඇතුළු පුස්තකාල ද්‍රව්‍ය සංරක්ෂණය සඳහා විශේෂ සේවා පවත්වාගෙන යයි. එහි සංරක්ෂණ අංශය විසින් තල්පත් අත්පිටපත් සඳහා සාම්ප්‍රදායික ශාකමය ද්‍රව්‍ය භාවිතයෙන් සකස් කරන තෙල් වර්ගයක් නිෂ්පාදනය කිරීම ඇතුළු සංරක්ෂණ කටයුතු සිදු කරනු ලබයි. එමෙන්ම පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලයට හා අදාළ පුද්ගලයන්ට අත්පිටපත් සංරක්ෂණය පිළිබඳ පුහුණුව සහ උපදෙස් ලබාදීම ද සිදු කෙරේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

මහාවංශයේ යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සඳහා ඉදිරිපත් කළ තල්පත් අත්පිටපත පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ පුස්තකාලයේ සංරක්ෂණය කර ඇත. යුනෙස්කෝ නාමයෝජනා පත්‍රයෙහි එම අත්පිටපතේ නාමාවලි අංකය 277587 ලෙස සඳහන් වේ. එම නිශ්චිත ලේඛනය සංරක්ෂණය කිරීමේදී එහි මුල් ස්වරූපය, පාඨමය අඛණ්ඩතාව සහ පර්යේෂණ සඳහා භාවිත කළ හැකි බව පවත්වාගෙන යාම වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

අත්පිටපත් සංරක්ෂණයේදී ඒවාට හානි සිදුවිය හැකි අයුරින් පිරිසිදු කිරීම, තෙල් යෙදීම හෝ වෙනත් ප්‍රතිකාර සිදු කිරීමෙන් වැළකිය යුතු අතර, එවැනි කටයුතු පුහුණු සංරක්ෂණවේදීන්ගේ උපදෙස් අනුව සිදු කළ යුතුය. තල්පත් අත්පිටපත්වලට අදාළ ප්‍රතිකාර ඒවායේ වයස, ද්‍රව්‍යමය ස්වභාවය සහ දැනට පවතින හානි අනුව වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

===  ඩිජිටල්කරණය හා ප්‍රවේශ පහසුකම් ===

තල්පත් අත්පිටපත් ඩිජිටල්කරණය කිරීම ලේඛන උරුමය ආරක්ෂා කිරීමේ නූතන ක්‍රමවේදයකි. අත්පිටපත්වල උසස් තත්ත්වයේ ඩිජිටල් රූප සකස් කිරීමෙන් මුල් ලේඛනය නිතර භාවිත කිරීමේ අවශ්‍යතාව අඩු කළ හැකි අතර, දුරස්ථව සිටින පර්යේෂකයන්ටද එහි අන්තර්ගතය අධ්‍යයනය කිරීමේ අවස්ථා සැලසිය හැකිය. එමෙන්ම ඩිජිටල් පිටපත් මගින් විවිධ අත්පිටපත් අතර පාඨමය වෙනස්කම් සංසන්දනය කිරීමටද පහසුකම් ලැබේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;&gt;{{cite web |title=What We Do |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/what-we-do/ |website=National Library and Documentation Services Board |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාල හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය ජාතික ඩිජිටල් පුස්තකාලය සහ ගබඩාව (National Digital Library and Repository) මගින් ඩිජිටල් සම්පත් රැස් කිරීම, සංරක්ෂණය සහ ඒවාට ප්‍රවේශ වීමේ පහසුකම් සැපයීම සිදු කරයි. ජාතික පුස්තකාලයේ එකතුවට තල්පත් අත්පිටපත් සහ වෙනත් දුර්ලභ ලේඛන ද ඇතුළත් වේ. මෙම පහසුකම් ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් වුවද, මහාවංශයේ යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචි අත්පිටපතේ සම්පූර්ණ ඩිජිටල් පිටපතක් මහජනතාවට ලබාගත හැකිද යන්න වෙනම තහවුරු කළ යුතු කරුණකි.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryCollection&quot;&gt;{{cite web |title=Collection |url=https://www.natlib.lk/NLSL/collection/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

ඩිජිටල්කරණය සිදු කිරීමේදී රූපවල පැහැදිලිභාවය, පිටු අනුපිළිවෙළ, ගොනු නාමකරණය, පාරිභෝගික තොරතුරු සහ දිගුකාලීන ඩිජිටල් සංරක්ෂණය පිළිබඳ සැලකිලිමත් විය යුතුය. අත්පිටපතේ මුල් ද්‍රව්‍යය, ප්‍රමාණය, ලේඛන අනුපිළිවෙළ සහ අදාළ නාමාවලි තොරතුරු ද නිවැරදිව සටහන් කිරීමෙන් ඩිජිටල් පිටපතේ පර්යේෂණමය වටිනාකම වැඩි කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;

ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීමෙන් මුල් අත්පිටපත සංරක්ෂණය කිරීමේ අවශ්‍යතාව අවසන් නොවේ. ඩිජිටල් ගොනු සඳහා උපස්ථ පිටපත්, ගොනු ආකෘති නඩත්තුව සහ තාක්ෂණික පද්ධති යාවත්කාලීන කිරීම අවශ්‍ය වන අතර, මුල් තල්පත් අත්පිටපතද සුදුසු පරිසරයක සුරක්ෂිතව තබාගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;NationalArchivesDigital&quot;&gt;{{cite web |title=Preservation of Palmleaf Manuscripts |url=https://archives.gov.lk/English/records-management/instruction-set-6 |website=Department of National Archives, Sri Lanka |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

===  පර්යේෂණ, පරිවර්තන හා ප්‍රකාශන ===

මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණ, පරිවර්තන සහ විද්වත් ප්‍රකාශන එහි අන්තර්ගතය පුළුල් පාඨක පිරිසකට හඳුන්වාදීමට දායක වේ. පාලි මුල් පාඨය සංස්කරණය කිරීම, විවිධ අත්පිටපත්වල පාඨමය වෙනස්කම් සංසන්දනය කිරීම සහ සිංහල, ඉංග්‍රීසි ඇතුළු වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය කිරීම මගින් මහාවංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනය වර්ධනය වී ඇත. විල්හෙල්ම් ගයිගර් විසින් සංස්කරණය කරන ලද පාලි පාඨය සහ ඔහුගේ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය මහාවංශය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර විද්වත් පර්යේෂණවලදී දිගු කලක් භාවිත වූ ප්‍රකාශන අතර වේ.&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;&gt;{{cite book |last=Geiger |first=Wilhelm |title=The Mahavamsa or The Great Chronicle of Ceylon |publisher=Pali Text Society |year=1912 |url=https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ නව පර්යේෂණවලදී ඓතිහාසික තොරතුරු පමණක් නොව, කෘතියේ සාහිත්‍යමය අරමුණු, ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය සහ පාලි භාෂා භාවිතයද විමර්ශනය කෙරේ. එවැනි අධ්‍යයන මගින් මහාවංශය ඓතිහාසික මූලාශ්‍රයක් ලෙසත්, ථේරවාදී බෞද්ධ සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙසත් තේරුම් ගැනීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;Scheible2016&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://cup.columbia.edu/book/reading-the-mahavamsa/9780231171380/ |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ පරිවර්තන සහ විද්වත් සංස්කරණ සකස් කිරීමේදී මුල් පාලි පාඨයට ඇති විශ්වාසවන්තභාවය, පදවල සන්දර්භානුකූල අර්ථය සහ විවිධ අත්පිටපත්වල කියවීම් සැලකිල්ලට ගැනීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම රජවරුන්ගේ නම්, කාල නිර්ණයන්, ආගමික පාරිභාෂික වචන සහ පුරාණ ස්ථාන නාම පරිවර්තනය කිරීමේදී අදාළ විද්වත් සංස්කරණය හා පරිවර්තනය පැහැදිලිව සඳහන් කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;GeigerMahavamsa&quot;/&gt;

විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල සහ පර්යේෂණ ආයතන අතර සහයෝගීතාව මගින් මහාවංශයේ අත්පිටපත් පිළිබඳ නාමාවලි සකස් කිරීම, ඩිජිටල් පිටපත් සකස් කිරීම, විද්වත් සංස්කරණ ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල මහජනතාවට ලබාදීම තවදුරටත් ප්‍රවර්ධනය කළ හැකිය. එමඟින් මහාවංශය පිළිබඳ පර්යේෂණ ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවී ජාත්‍යන්තර අධ්‍යයන ක්ෂේත්‍රයටද සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;

=== අනාගත පරපුර සඳහා උරුමය සුරැකීම ===

මහාවංශය අනාගත පරපුර සඳහා සුරැකීම යනු එහි මුල් අත්පිටපත් භෞතිකව ආරක්ෂා කිරීම පමණක් නොව, ඒවා පිළිබඳ දැනුම, නාමාවලි තොරතුරු, පරිවර්තන සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵලද අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාමයි. මුල් අත්පිටපත් නිසි පරිසරයක සංරක්ෂණය කිරීම, අවශ්‍ය විට විශේෂඥයන් විසින් පරීක්ෂා කිරීම සහ ඒවායේ තත්ත්වය පිළිබඳ වාර්තා පවත්වාගෙන යාම දිගුකාලීන සංරක්ෂණයේ වැදගත් අංග වේ.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryConservation&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;IFLAPalm&quot;/&gt;

අධ්‍යාපනික හා පර්යේෂණ කටයුතු සඳහා මහාවංශය භාවිත කිරීමේදී එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම මෙන්ම මූලාශ්‍රයක් ලෙස පවතින සීමා පිළිබඳවද දැනුවත් කිරීම වැදගත් වේ. පාසල්, විශ්වවිද්‍යාල, පුස්තකාල සහ පර්යේෂණ ආයතන හරහා මහාවංශයේ අන්තර්ගතය හා එහි සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීමෙන් තරුණ පරපුරට ලේඛන උරුමය පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාදිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;

අනාගත සංරක්ෂණ කටයුතු සඳහා පුහුණු සංරක්ෂණවේදීන්, පර්යේෂකයන්, පුස්තකාල කාර්ය මණ්ඩලය සහ රාජ්‍ය ආයතන අතර සහයෝගීතාව අවශ්‍ය වේ. සංරක්ෂණය සඳහා ප්‍රමාණවත් සම්පත් වෙන් කිරීම, ඩිජිටල් සම්පත් නඩත්තු කිරීම, විශ්වාසදායක පරිවර්තන ප්‍රකාශයට පත් කිරීම සහ පර්යේෂණ සඳහා සුදුසු ප්‍රවේශ ක්‍රම සකස් කිරීම මගින් මහාවංශයේ ලේඛනමය වටිනාකම දිගුකාලීනව පවත්වාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;NationalLibraryDigital&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalArchivesDigital&quot;/&gt;

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට මහාවංශය ඇතුළත් වීම ශ්‍රී ලංකාවේ ලේඛන උරුමය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර පිළිගැනීමක් වන අතර, එම උරුමය අනාගත පරපුරට ලබාදීමේ වගකීමද අවධාරණය කරයි. එම වගකීම ඉටු කිරීම සඳහා මුල් අත්පිටපත් ආරක්ෂා කිරීම, ඒවා පිළිබඳ දැනුම නිවැරදිව සම්ප්‍රේෂණය කිරීම සහ විද්වත් පර්යේෂණ සඳහා ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීම එකිනෙකට සම්බන්ධ කාර්යයන් ලෙස සැලකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;UNESCORegister&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NominationMahavamsa&quot;/&gt;

== සංස්කෘතික බලපෑම ==

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය වාර්තා කරන පාලි වංශකථාවක් පමණක් නොව, දිවයිනේ ආගමික, සාහිත්‍යමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි දීර්ඝකාලීන බලපෑමක් ඇති කළ ලේඛනයකි. එහි රජවරුන්ගේ පාලන කාල, බුදුසසුනේ ව්‍යාප්තිය, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ ආගමික වස්තූන් සම්බන්ධ විස්තර පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛන, කලා නිර්මාණ සහ බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් සඳහා වැදගත් පසුබිමක් සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka (covering the period 6th century BCE to 1815 CE) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ බලපෑම ශ්‍රී ලංකාවට පමණක් සීමා නොවීය. එහි අන්තර්ගතය වෙනත් භාෂාවලට පරිවර්තනය වීමත්, දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ බෞද්ධ ඉතිහාස සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වීමත් හේතුවෙන් එය කලාපීය ඓතිහාසික හා ආගමික අධ්‍යයනයට ද වැදගත් විය.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

===  ශ්‍රී ලාංකේය ජාතික ඉතිහාසය කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය අනුක්‍රමිකව ඉදිරිපත් කරන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ. එහි විජය කුමරුගේ ආගමනය පිළිබඳ ආඛ්‍යානයේ සිට විවිධ රජවරුන්ගේ පාලන කාල, රාජ්‍ය පාලනය, යුද්ධ, ආගමික අනුග්‍රහය සහ ඉදිකිරීම් දක්වා විවිධ කරුණු ඇතුළත් වේ. එම විස්තර පසුකාලීන ඉතිහාස ලේඛකයන්ට සහ පර්යේෂකයන්ට ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය විමර්ශනය කිරීම සඳහා පදනමක් සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

විශේෂයෙන්ම, මහාවංශයේ අන්තර්ගතය නූතන ශ්‍රී ලාංකේය ඉතිහාසය පිළිබඳ අවබෝධය සහ ජාතික අතීතය පිළිබඳ සමාජීය මතකය හැඩගැස්වීමට දායක වී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, එය රචනා කළ භික්ෂූන් වහන්සේලාගේ බෞද්ධ ආගමික දෘෂ්ටිකෝණය සහ එහි ආඛ්‍යානමය අරමුණු සැලකිල්ලට ගනිමින් එහි තොරතුරු විග්‍රහ කළ යුතුය. නූතන ශාස්ත්‍රීය අධ්‍යයන පෙන්වා දෙන්නේ මහාවංශය ශ්‍රී ලාංකේය බෞද්ධ හා ජාතිකවාදී සමාජයන් තුළ වැදගත් භූමිකාවක් ඉටු කර ඇති අතර, එහි අර්ථකථනය විවිධ කාලවලදී වෙනස් වී ඇති බවයි.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;&gt;{{cite book |last=Scheible |first=Kristin |title=Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History |publisher=Columbia University Press |year=2016 |url=https://academic.oup.com/columbia-scholarship-online/book/13237}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශය මත පදනම් වූ ඓතිහාසික විස්තර පුරාවිද්‍යාත්මක සාක්ෂි, ශිලා ලේඛන සහ වෙනත් ලිඛිත මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා බැලීම ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ වඩාත් සමබර අවබෝධයක් ගොඩනැගීමට උපකාරී වේ. එබැවින් මහාවංශය ජාතික ඉතිහාසය පිළිබඳ වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වුවද, එහි සියලු ආඛ්‍යාන නවීන ඓතිහාසික සාක්ෂිවලින් ස්වාධීනව තහවුරු වූ කරුණු ලෙස සැලකීම සුදුසු නොවේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

=== ආගමික හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි බලපෑම ===

මහාවංශයේ ප්‍රධාන අවධානයක් යොමු වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුසසුනේ ඉතිහාසය, රජවරුන්ගේ ආගමික අනුග්‍රහය, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ පූජනීය වස්තූන් හා ස්ථාන සම්බන්ධ සිදුවීම් වෙතය. මේ හේතුවෙන් එය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික ඉතිහාසය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට පමණක් නොව, පූජනීය ස්ථාන හා ඒවාට සම්බන්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අවබෝධයට ද වැදගත් වී ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

මහාවංශයේ ආඛ්‍යාන පසුකාලීන වංශකථා සහ ආගමික ග්‍රන්ථ රචනා කිරීමේ සම්ප්‍රදායට ද බලපා ඇත. අත්ථනගලු විහාරවංශය, ධාතුවංශය, බෝධිවංශය සහ ථූපවංශය වැනි කෘතිවලින් ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික ස්ථාන, පූජනීය වස්තූන් සහ බෞද්ධ ඉතිහාසය පිළිබඳ විස්තර ඉදිරිපත් කෙරේ. මහාවංශය විසින් ප්‍රචලිත කළ වංශකථා රචනා සම්ප්‍රදාය මෙම කෘතිවල වර්ධනයට පසුබිමක් සපයා තිබේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;&gt;{{cite web |title=Mahavamsa: Nomination Form for the UNESCO Memory of the World International Register |url=https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf |website=UNESCO |access-date=2026-10-14}}&lt;/ref&gt;

මහාවංශයේ විස්තර චිත්‍ර කලාව හා වෙනත් දෘශ්‍ය කලා සම්ප්‍රදායන් කෙරෙහි ද බලපෑමක් ඇති කර ඇත. බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය, ශ්‍රී ලංකාවට බුදුසසුන පැමිණීම, ශ්‍රී මහා බෝධිය හා දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ ආඛ්‍යාන සහ දුටුගැමුණු රජු හා එළාර රජු පිළිබඳ කතා පසුකාලීන බිතුසිතුවම් හා කලා නිර්මාණවල තේමා බවට පත්විය. දඹුල්ල, හිඳගල, පොළොන්නරුවේ තිවංක පිළිමගෙය සහ දෙගල්දොරුව වැනි ස්ථානවල සිතුවම්වලින් මෙවැනි ආඛ්‍යාන සමඟ සම්බන්ධ කලාත්මක සම්ප්‍රදායන් දැකගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ සංස්කෘතියට පමණක් නොව අග්නිදිග ආසියාවේ ථේරවාදී බෞද්ධ සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ අවබෝධයට ද වැදගත් වී ඇත. එහි පාලි පාඨය සහ ඒ ආශ්‍රිත වංශකථා බුරුමය, තායිලන්තය හා කාම්බෝජය වැනි රටවල බෞද්ධ සාහිත්‍ය හා ඉතිහාස ලේඛන සම්ප්‍රදායන් සමඟ සම්බන්ධ වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;

===  අධ්‍යාපනය හා ඉතිහාස අධ්‍යයනය තුළ භාවිතය ===

මහාවංශය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාණ හා මධ්‍යකාලීන ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී භාවිත වන ප්‍රධාන ලිඛිත මූලාශ්‍රයකි. රජවරුන්ගේ පාලන කාල, රාජධානි, ආගමික ආයතන, විහාරාරාම ඉදිකිරීම් සහ විදේශීය සම්බන්ධතා පිළිබඳ එහි ඇති තොරතුරු ඉතිහාසය, බෞද්ධ අධ්‍යයනය සහ ශ්‍රී ලාංකේය සංස්කෘතිය පිළිබඳ පර්යේෂණවලට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCOImpact&quot;/&gt;

මහාවංශය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට පාලි භාෂාව, බෞද්ධ සාහිත්‍යය, අත්පිටපත් අධ්‍යයනය සහ ඉතිහාස ලේඛන විද්‍යාව වැනි ක්ෂේත්‍ර ද සම්බන්ධ වේ. එහි මුල් පාඨය, පරිවර්තන, විවිධ සංස්කරණ සහ විවරණ සසඳා බැලීමෙන් කෘතියේ පාඨ සම්ප්‍රදාය හා එහි අර්ථකථන පිළිබඳ අවබෝධයක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

ඉතිහාස අධ්‍යයනයේදී මහාවංශයේ සඳහන් කරුණු වෙනත් මූලාශ්‍ර සමඟ සසඳා බැලීම වැදගත් වේ. විශේෂයෙන්ම ශිලා ලේඛන, පුරාවිද්‍යාත්මක සොයාගැනීම්, කාසි, වෙනත් වංශකථා සහ විදේශීය වාර්තා සමඟ සැසඳීමෙන් එහි තොරතුරු තහවුරු කිරීමට හෝ ඒවායේ සීමා හඳුනාගැනීමට හැකිය. මහාවංශය ආගමික අරමුණු සහිත වංශකථාවක් බැවින්, එහි ආඛ්‍යානවල ඓතිහාසික තොරතුරු මෙන්ම සාහිත්‍යමය හා ආගමික අර්ථ ද සැලකිල්ලට ගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;UNESCOnomination&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

නූතන පර්යේෂණවලදී මහාවංශය සරලව සිදුවීම් ලැයිස්තුවක් ලෙස පමණක් නොව, එය නිර්මාණය වූ සමාජීය හා ආගමික පසුබිම නිරූපණය කරන සාහිත්‍ය කෘතියක් ලෙස ද විග්‍රහ කරනු ලැබේ. එමඟින් ශ්‍රී ලංකාවේ අතීතය පිළිබඳ දැනුම ගොඩනැගුණු ආකාරය, ඉතිහාසය පිළිබඳ සමාජීය මතකය සහ පසුකාලීන පරම්පරා විසින් එම පාඨය අර්ථකථනය කළ ආකාරය අධ්‍යයනය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ.&lt;ref name=&quot;Scheible&quot;/&gt;

== සටහන් ==
{{notelist}}

== අමතර ලිපි==
*[[දීපවංශය]]
*[[චුලවංශය]]
*[[ සමන්තප්‍රාසාදීකාව]]
*[[සිංහල බෝධි වංශය]]
*[[සද්ධාර්මාලංකාරය]]
*[[සද්ධර්මරතනාවලිය]]
*[[දළදා වංශය]]
* [[History of Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[Anuradhapura|අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}

== ග්‍රන්ථ නාමාවලිය ==

* Geiger, Wilhelm (පරිවර්තක). ''The Mahāvaṃsa or The Great Chronicle of Ceylon''. London: Pali Text Society, 1912.
* Geiger, Wilhelm (සංස්කාරක). ''The Mahāvaṃsa''. Pali Text Society.
* Scheible, Kristin. ''Reading the Mahāvamsa: The Literary Aims of a Theravada Buddhist History''. New York: Columbia University Press, 2016.
* The Mahavamsa. යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනට ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනා ලේඛනය.

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce යුනෙස්කෝව — මහාවංශය සහ ලෝක මතක උරුම නාමාවලිය]
* [https://media.unesco.org/sites/default/files/webform/mow001/53_131%252B.pdf මහාවංශය සඳහා ඉදිරිපත් කළ යුනෙස්කෝ නාමයෝජනා ලේඛනය (PDF)]
* [https://buddhadust.net/resources/pdf/geiger/mahavamsa.pdf Wilhelm Geiger විසින් පරිවර්තනය කරන ලද මහාවංශයේ ඉංග්‍රීසි පාඨය (PDF)]
* [https://www.natlib.lk/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලය හා ප්‍රලේඛන සේවා මණ්ඩලය]
* [https://www.natlib.lk/NLSL/collection/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික පුස්තකාලයේ එකතුව]
* [https://archives.gov.lk/ ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය]


{{NIE Poster|year=1905|Mahāvansa}}
* {{cite web
  |url=http://mahavamsa.org
  |title=මහාවංශය ඉංග්‍රීසි‍ බසින්
  }}
* [http://lakdiva.org/mahavamsa/ Geiger/Bode Translation of the ''Mahavamsa''] {{in lang|en}}
* [http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php The ''Mahavamsa'': The Great Chronicle of Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100224090046/http://www.vipassana.com/resources/mahavamsa/index.php |date=2010-02-24 }} {{in lang|en}}
* [http://mahavamsa.org/mahavamsa/simplified-version/ &quot;Concise ''Mahavamsa''&quot;] on-line version of: Ruwan Rajapakse, P.E. (2003). ''Concise Mahavamsa: History of Buddhism in Sri Lanka''. Maplewood, NJ : Ruwan Rajapakse. {{ISBN|0-9728657-0-5}}. {{in lang|en}}
* [http://mahavamsa.org/history-of-sri-lanka/ History of Sri Lanka] {{in lang|en}}
* [http://www.tipitaka.org/deva/ Original Pali Text in Devanagari (अन्य  &gt; महावंस &gt; पथमपरिच्छेद  to तिसट्ठिम परिच्छेद )]


{{Sinhalese Monarchy}}
{{Sri Lankan chronicles}}
{{Buddhism topics}}
{{Sri Lanka topics}}
{{Anuradhapura period topics}}

[[Category:Anuradhapura period]]
[[Category:History of Buddhism in Sri Lanka]]
[[Category:Sri Lankan Buddhist texts]]
[[Category:5th-century history books]]
[[Category:Pali Buddhist texts]]
[[Category:Sri Lankan chronicles]]
[[Category:Texts about the history of Buddhism]]
[[Category:Buddhist poetry]]
[[ප්‍රවර්ගය:පාලි ග්‍රන්ථ - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>diedzf1khztb29ldzkrqenxiccj84m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රොඩී</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1919</id>
    <revision>
      <id>801923</id>
      <parentid>773564</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:43:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55834-18</username>
        <id>81644</id>
      </contributor>
      <comment>/* වෙනත් යෙදුම් */</comment>
      <origin>801923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57103" sha1="sgm0k5907zcwkfzmci3v2cfxkuwqjv1" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Rodiya People.jpg|thumb|රොඩී පවුලක් (1900)]]
'''රොඩී ‌හෙවත් ගාඩි''' ලෙස හැඳින්‌වෙන්‌නේ [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකා‌වේ]] පහත් යයි සලකනු ලැබූ [[ජන ප්‍රජාව]]කි.

==වෙනත් යෙදුම්==
ඔවුන් හට 'හුලවාලි'සහ යන නම් ද ව්‍යවහාර වෙයි.මීට අමතරව නැට්ටුක්කාරී මධුකාරයා මධුකාරී යන ප්‍රාදේශිය විවාහාරයන්ද දක්නට ලැබේ.

==ආරම්භය==
ආරම්භය [[ජනප්‍රවාද‌]]යේ ‌ලෙස ‌[[රොඩී]] රැලට නායක '''රත්නවල්ලි''' යයි කියනු ලැ‌බේ. රත්නවල්ලී ‌ලෙසින් හඳුන්වන්‌නේ [[මහා පැරකුම්බා]] රජුන් ගේ දියණිය ‌යයි කියනු ලැ‌බේ.

පුරාතණ‌යේ පටන් ‌කොළපතකට සිඟමන් යදිමින් ජීවත් වූ ‌‌රොඩිහූ, බෙර සෑදීම, ‌කොහු ඉදල් සෑදීම වැනි දැ‌තෙහි කර්මාත කළ හ. [[යන්ත්‍රමන්ත්‍ර]], ‌[[කොඩිවිණ]], [[හූනියම්]] සඳහා දක්ෂයන් ‌ලෙස සැල‌කෙන ‌මොවුන් ආනන්ද හාමුදුරුවන්ට ද, වශි ගුරුකමක් කළ බව පැව‌සේ. ආනන්ද හාමුදුරුවන් පිඬුසිඟා වඩින කල්හි ‌රොඩී ස්ත්‍රියක් විසින් ‌දෙනු ලැබූ ජලය පානය කිරී‌මෙන් පසුව කරන ලද බන්ධනයකින් ආනන්ද හිමියන් වශි වූ බවත්, එය කැපීමට ජලනන්දන නැමැති පිරිත බුදුන් ‌දේවා වදාළ බවත් ප්‍රකට ය.‌මේ කතාවස්තුව පසුකාලයක නිර්මාණය වූ‌යේයයි සැලකිය හැකි ‌පෙ‌නෙන නමුත් එයින් ‌රොඩීන් ‌කෙ‌රෙහි වූ සමකාලීන සමාජ‌යේ වූ බිය මැනවින් මතු වී ‌පෙ‌නේ.ඔවුන් විසින් කරනු ලබනු යයි සැල‌කෙන බලවත් මන්ත්‍ර ‌ලෙස '&lt;nowiki/&gt;'''නීච කුල''' '''බන්ධනය'''&lt;nowiki/&gt;' සහ ''''මහා මාතාංග'''&lt;nowiki/&gt;' නමින් හඳුන්වනු ලැ‌බේ.

පුරාණ රජදව‌සේ පටන් ‌[[රොඩී]]න් හට  [[අහිකුණ්ඨක]] ස්ථාවර නිවාස තනා ගැනීමට ‌හෝ ගම්වැද ජීවත්වීමට ‌හෝ අවසර තිබූ‌‌ණේ නැත. එ‌හෙත් පසුකාලීන ව, ඔවුන්ට ම ‌වෙන් වූ ගම්මාන තිබිණි. ඒවා 'ඟුබ්බෑයම්' ලෙසින් හඳුන්වනු ලැ‌බේ.

මේ රොඩී කුලය කවදා කෙසේ ආරම්භ වුයේදැයි කිසිවෙකුට කිව නොහැකිය.  ගෙරි මස් කෑම එහි මුල පිරීමට හේතු වූ බව සමහරු පවසති. තවත් අයගේ මතයක් වන්නේ අතීතයේදී නීච නින්දිත අපරාධ කළවුන් රොඩී රැහැට දැමු වගය. සර් ජෝන් ඩොයිලිගේ  ග්‍රන්ථ වලින්ද ඒ බව මොනවට පැහැදිලි වේ. දුටුගැමුණු රජුගේ පුත්‍ර සාලිය කුමාරයා රොඩී කෙල්ලක සමගින් ප්‍රේම සම්බන්ධයක් ඇතිකර ගත් බවත් ඒ හේතුවෙන් පිය රජුගේ ඇවෑමෙන් ලැබෙන්නට තිබුණු රජකමද නැති වූ බවත් මහා වංශයේ සඳහන් වෙයි.

අතීතයේදී අනුරාධපුරයේ විසු මවක් තම බාල දියණියත් කැටුව තෙල් මල් හා සුවඳ දුම් රැගෙන අභයගිරි චෛත්‍ය වැඳ පුදා ගැනීමට ගියාය.  මෑණියෝ දියණිය සෑ මළුවේ නවත්වා පැන් ටිකක් ගෙනෙනු පිණිස අසල පොකුණකට ගියාය. ඒ අතරතුර කාලයේහි මලස්න නොසෝදා අත දෝවනය නොකොට මේ දැරිය මල් මිට චෛත්‍යයට පිදු බව සද්ධර්මාලංකාරයෙ ස්වර්ණලතා කතා වස්තුවෙන් පෙනේ. මලස්න නොසෝදා අත දෝවනය නොකොට මල් පුජා කිරීම ගැන උදහස් වූ මෑණියෝ, දියණියට වගවිත්ති කියමින් බැන වැදුනාය.  &quot; තී නම් සැඩොලියක්ම තමා යි &quot; අම්ම කී වචනයකට කෝපාවිෂ්ට වූ දියණිය &quot; මං නොවෙයි උබයි සැඩොලිය &quot; කියා බැන වැදීමේ පාප කර්මය හේතු කොටගෙන ඈ මිය ගොස් දබදිව සැඩොල් කුලයක උපත ලැබූ බව කියා තිබේ. නමුත් රොඩී කුලයේ උපත සෙවීමට මෙයද කරුණක් හැටියට සැලකිය නොහැක.
=== රොඩී කුලයේ ආරම්භය හා බැදුණු ජනප්‍රවාද ===
මේ හා බැඳුණු ජනප්‍රවාද රැසක් පවතී භාරතයේ පැවති පංචම කුල ප්‍රභේදයට අයත් '''චණ්ඩාල''' කුලයෙන් රොඩී කුලය බිහිවී ඇතිබවයි වැලිවිටියේ ශ්‍රී රෝහත හිමියන් වැනි විද්වතුන්ද මෙමම මතය බොහෝවිට සත්‍ය බව පවසයි තවත් අදහසකට අනුව මොවුන් සංඝමිත්තා තෙරණිය සමග ලංකාවට පැමිණි අහඅට කුලයට අයත්වූ කුලයක් බවයි තවත් අදහසකට අනුව ගජබා රජු ඉන්දියාවෙන් ගෙනා දුවිඩයන්ගෙන් මොවුන් පැවතෙන බවයි මොවුන් වහල් සේවයට යොදාගත් බැවින් වාලිය/වල්ලියා නම් රොඩීන් අතර භාවිත වන බවයි&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
අතීත සිංහල සමාජයේ පැවති දඩුවම් ක්‍රමයක් ලෙස බරපතල දඩුවම් කළ පුද්ගලයින් රොඩී කුලයට පන්නා දැමූ බව සදහන් වෙයි එසේම ඉතා දරුණු දඩබ්බර දරදඩු පුද්ගලයන් මහා සමාජයෙන් පිටමන් කොට වෙනම කුලයක් ලෙස සිටීමට සැළස්සූ බව පැවසේ එු අනුව රෞද්‍ර කුලය පසුව එොඩී කුලය ලෙස විවාහාර වූ බව පැවසේ තවත් අදහසක් වන්නේ අතීතයේ දරුණු බෝවන රෝග සෑදුන අයද මෙසේ මහා සමාජයෙන් පිටුවහල් කර වෙනම කුලයක් ලෙස වාසය කිරීමට අවස්ථාව දුන් බවයි ඔවුන් සුව උවද යලි මහා සමාජයට ඇතුලත් කර නොගත්හ&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt; රොඩී කුලය හා බැදුනු තවත් ජනප්‍රවාදයක් රොබට් නොක්ස් විසින් රචිත එදා හෙළදිව ග්‍රන්තයේ දැක්වේ නොක්ස් පවසන පරිදි මෙම පුරාවෘත්තය මෙසේය.අතීතයේ රොඩී ජනයාගේ රාජකාරියවී තිබුනේ රජවාසළට මස් සැපයීමයි.දිනක් ඔවුන්ට මස් පිනිෂ සතකු එළවාගැනීමට නොහැකිවිය.රජුට මස් සැපයීම සිදු නොකළහොත් සිදුවන රාජ උදහසට බියෙන් මොවුන් අමුසොහොනට ගොස් මියගිය මිනිසකු මස්කර මිනීමස් රජුට ගෙනආවාය.මේ පිළිබද කිසිවක් නොදත් රජු ඉතා ගිජුලෙස මිනීමස් අනුභව කළේය.මිනි මසට රසවැටුනු රජු නැවත නැවත පෙර තමාවෙත ගෙනා සතාගේම මස් ගෙනෙන ලෙස පැවසීය.මේ අතර රජවාසළ කරණවෑමියා මෙය දැනගෙන රජුට දන්වයි.මෙයින් බලවත් සේ කෝපයට පත්වූ රජු මොවුන්ට මරණ දඩුවමදීමට වඩා බලවත් දඩුවමක් දිය යුතුය සිතා රොඩීනට කිසිදු කර්මාන්තයක් කිරීම තහනම් කළේය.දිවිපුරාම සිගමනෙන් පමණක් යැපිය යුතුය.එසේම අන් සියළු කුලයන්ට අයත් කුලහීනයැයි සම්මත අයට පවා රදළයන්ට සේ ගරුකර කතාකරයුතුය ඔවුන්ට වෙන්වූ ළිං වලින් මිස වෙනත් ළිදකින් වතුර නොබිය යුතුය සිගාකෑමට කොළපතක් පමණක් භාවිතකල යුතුය ආදී වශයෙන් තහංචි පැනවූ බව නොක්ස් සදහන් කරයි.ඔවුන් තරමක් මහා සමාජයෙන් ඈත්ව තම වාසස්තාන තනාගෙනසිටිබවත් සිංහල සමාජයේ එකළ දැඩි ලෙස පිළිකුල් කළ ගවමස් ඔවුන් අනුභව කළ බවත් ඇතැම් විට ගවයින් ඇතිකර හොරෙන් විකිණූ බවත් එසේ විකිණු ගවයන් රොඩීන් විසින් හදාගත් බව දතහොත් මිලදී නොගන්නා බවත් නොක්ස් සදහන් කරයි. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
මේ ජනප්‍රවාද අතර ප්‍රමුක වැදගත් කමක් හිමිවන්නේ රොඩීන් මහා පරාක්‍රමභාහු රජුගේ දියණියවූ රත්තවල්ලී කුමරිය ගෙන් පැවත එන බවයි මේහා බැඳුණු කතා පුවතක් මෙසේය මහා පරාක්‍රමභාහු රජුගේ මිදුල අමදීම සදහා යොදවා සිටි සේවකයෙකු මිදුල අමදිමින් සිටියදී උඩුමහලේ සිටි රත්නවල්ලි කුමරිය ගැසූ කෙළපිඩක් මෙම සේවකයාගේ හිසෙහි පතිත විය එයින් කෝපයට පත් සේවකයා ඇගෙන් පළිගනිමී සිතා ඇය ලැබෙනතුරු නොනැගිටිමී කියා මාළිගා දොරකට වැතිරුනහ මෙසේ ශින කුලිකයෙකු නිරාහාරව මියගිය හොත් අවැඩක් බව දැනගත් මහරජු වහාම රත්නවල්ලිය කුමරිය දාසයාට පාවාදී පිටමන් කළහ ඔවුන්ගෙන් රොඩී කුලය පැවතෙන බව පැවසේ තවත් ජනප්‍රවාදයක සදහන් වන්නේ රත්නවල්ලී කුමරිය රජමැදුරේ මිදුල අමදින දාසයෙකුට පෙම්බැද රහසේ ඔහු හා අනියම් ඇසුරක් පැවැත් වූ අතර පවුව මෙම දාසයා නිසා කුමරිය ගැබ් ගත්තාය මෙය දැනගත් පැරකුම් රජ කෝපයට පත්ව ඇ ඇදසිටි අභරණ සියල්ල ඉවත්කර උඩුකය නිරුවත් කර ඉනට රෙදිකඩක් අන්දවා කොණ්ඩය ඉහලට කර බැද දාසයා සමග රජමැදුරෙන් පිටමන් කළ බවයි ඔවුන්ගෙන් රොඩී කුලය ආරම්භවූ බවයි&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
රත්නවල්ලි කුමරිය හා බැඳුනු තවත් ජනප්‍රවාදයක දැක්වෙන්නේ රත්නවල්ලී කුමරිය මිනීමස් කෑමට ඇබිබැහි වි සිටි බවයි දිනක් රජ වාසල කරණවෑමියාට පොහෝ දිනයක් නිසා මස් ලබා ගැනීමට සොහැකි විය මේ නිසා ඔහු සොහාන් පිටිය වෙත ගොස් අමුසොහොනට ගෙනැවිත් දමාගිය මළසිරුරක් දඩමස් ලෙස සකසා රජුට පිළිගැන් වීය මෙම මස් රසට වහ වැටුනු රජු නැවත නැවත මේ දඩමස්ම ගෙන එන ලෙස අණ කළහ කරණවෑමියාද අමුසොහොනට ගොස් මළසිරුරු දඩමස් ලෙස සකසා දුන්හ කෙසේ වෙතත් මෙම රහස රත්නවල්ලි කුමරිය දැනගත්හ එහෙකත් ඇය දැඩි ලෙස මීනීමස් වලට ගිජුවී සිටි බැවින් රහස රජුගෙන් වසන් කළහ පසුව රජුට මෙය සැළවිය තමා මෙතෙක් කල් නොදැන ආහාරයට ගෙන ඇත්තේ මිනීමස් මව දැනගත් රජු දැඩි සේ කිපී කරණවෑමියා ඔහුට උදවුකළ රත්නවල්ලිට ආවාහ කරදී රජමාළිගයෙන් පිටමන් කළහ ඔවුන්ට දින 07ක් නගරයේ සිගමන් යැද ඉන් පසු පිටුවහල් වන ලෙස අණ ලැබිණ කරණවෑමියාත් රත්නවල්ලි කුමරියත් දින හතක් නගරයේ සිගා කා පසුව ඔවුන්ට බෙරකරුවකුගෙන් සිඟාකෑමට අවශය කත් ලීයක් කූඩයක් එකැස් බෙරයක් තැටියක් කැත්තක් හා බල්ලෙල් ලැබිණ පසුව මොවුන් සිගමන් යදිමින් ජීවත්විය ඔවුන්ගෙන් රොඩී කුලය බිහිවූබව පැවසේ &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
රත්නවල්ලිය හා රොඩීන් අතර සම්භන්ධය ඔවුන් අතර පවතින පුදපූජා ශාන්තිකර්ම ආශ්‍රිත ගායනා වල ද දක්නට ලැබේ  &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
උඩු මාහලෙන් බැසපන් රත්නවල්ලියේ&lt;br /&gt;
සල්‍ර පළදින්න බැසපන්  රත්නවල්ලියේ&lt;br /&gt;
මුතු පළදින්න බැසපන්  රත්නවල්ලියේ&lt;br /&gt;
රොඩ්ඩටදෙන්න බැසපන් රත්නවල්ල්යේ&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
අහස උඩු ගවන තරුරැස්      වල්ලි&lt;br /&gt;
නළල අඩසදකි  බැමතිලක    වල්ලි&lt;br /&gt; 
කරේ බන්ද රන්මුතුවැල්නො   සෙල්ලි&lt;br /&gt;
පෙරකුඹු රජුගෙ දුව නවරත්න   වල්ලි&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
කොතනක සිටන් එන්නෙ ඇල්ලි මෑල්ලියේ&lt;br /&gt;
රුහුනේ   සිටන් එන්නෙ ඇල්ලි මෑල්ලියේ&lt;br /&gt;
දෙපයේ   දාපු ගිගිරිත්   සෙල්ලි සෙල්ලියේ&lt;br /&gt;
පැරකුම්   රජුගෙ දුව  නවරත්න  වල්ලියේ&lt;br /&gt;

==අතීතයේ ( රජ දවස ) රොඩී ජන ජීවිතය==

මහනුවර රජ කාලයේ ලංකාවේ රොඩී කුප්පායම් කිහිපයක් තිබුන බවත්, ඒවා පාලනය කිරීමට නිලධාරීන් යොදා සිටිය බවත් ශ්‍රීමත් ජෝන් ඩොයිලි පවසා ඇත. කුප්පායම් ගෙවල් එහි පදිංචිකාරයින්ට මනාප අන්දමට ඉදිකරගත නොහැකිය. ගෙයක ජනේල, දොර ආදිය වෙනුවට ඇත්තේ පැලලි පමණකි. මේ පැලලි කොළ අතුවලින් හෝ සමකින් සාදා ගත හැකිය. තවද රොඩීන්ට ඔරුවක නැගී ගඟක් තරණය කල නොහැක. වෙල්යායක විශේෂයෙන්ම රාජකීය වෙල්යායක නියරක් දිගේ යාම පවා ඔවුන්ට තහනම්ය.

මංකොල්ලයක් ,සොරකමක් හෝ මිනීමැරුමක් සම්බන්ධයෙන් රොඩීයකු චෝදනා ලැබූ කල්හී කුප්පායමේ හුලවාලියා ( නායකයා ) මේ කරණය සිරගෙයි කංකානමට දැන්විය යුතුය. ඉක්බිති සිරගෙයි කංකානම ඒ චුදිතයා තොටුපොලට කැඳවාගෙන එන ලෙස දිනයක් නියම කරයි. මෙසේ කිරීමට හේතුව රොඩීයකු ගඟෙන් මෙගොඩට ගෙන්වා ගැනීමට නීතියෙන් බලයක් නැතිකමය. නඩු දිනයෙහි චුදිතයා පමණක් නොව, ඔහුගේ නෑදෑයන් ද පවුල් පිටින් තොටුපොළට රොක්වන්නේ නඩුව විසඳෙන හැටි නරඹන්නටය. ඉක්බිති සිරගෙයි කංකානම ඔරුවක නැග ගඟින් මෙහා තොටුපොළේ නැවතී නඩුව විසඳන්නට පටන් ගන්නේය. චුදිතයගේ වරද ඔප්පු වූ කල්හී ඔහුට කටුසැමිටි වලින් තලන්නට නියම කරනු ලැබේ. මේ දඬුවම් දීම සඳහා වැඩිපුරම පාවිච්චි කොට ඇත්තේ ගැට සහිත එරමිනියා පොල්ලක් හෝ කැප්පෙට්ටියා පොල්ලකි.  ඇතැම්විට ඒ දඬුවම් දීම සඳහා අලුගෝසුවකු වෙනින් රොඩී ගමකින් කැඳවනු ලබයි. උඩරට ප්‍රදේශයන්හි කුරහන්පිටිය , කොස්කොටේ යන දෙගම්හි විශාල රොඩී කුප්පායම් දෙකක් තිබුණු බව පැරණි පොත පතේ සඳහන් වෙයි.  ඒවා පාලනය කරන ලද්දේ මහා අධිකාරම් විසිනි.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;අතීතයේ සිටම මොවුන් මහාසමාජයෙන් වෙන්ව, ප්‍රථමික ජන කොටසක් ලෙස වාසය කර ඇත. මොවුනගේ ප්‍රධාන ආර්ථික කටයුත්ත වූයේ සිඟා කෑමයි. මීට අමතරව, රජුගේ භාණ්ඩාගාරයට කස සැපයීම, කොඩි හා පතාක එල්ලීමට වුවමනා ලණු සැපයීම, ඇතුන් ඇල්ලීමට වර මධු සැපයීම, රජමාළිගයට මස් සැපයීම ආදී රාජකාරීන් රජු වෙනුවෙන් ඉටු කලහ. තවද කසළ පැහැර කිරීම, මළ සිරුරු බැහැර කිරීම, සිදු කළහ. රොඩී කාන්තාවන් සිඟාකෑම, රබන් කරකවීම, තැටි කරකවීම, ගීත ගායනා කිරීම ආදීය කළහ. මීට අමතරව ඉහළ කුලවලින් නෙරපූ පුද්ගලයන්, ඔවුන්ගේ දක්ෂතා අනුව නොයෙක් කර්මාන්ත සිදුකර ඇත. එහෙත් රොඩීනට ගොවිතැන් කිරීම තහනම් විය. කුමන කර්මාන්තයක යෙදුනද, ඔවුන් ඒවා කළේ සිඟාකෑමට රුකුලක් වන පරිද්දෙනි. ඔවුනට සිඟාකෑම හැර වෙනත් කිසිම වෘත්තියක් කිරීමට අවසර නොතිබිණ.&lt;br /&gt;සිංහල රජ දවස රොඩීනට අංග සම්පූර්ණ නිවසත් තනාගැනීමට අවහර නොවීය.ඔවුන්ගේ නිවස තාවකාලික මඩුවක් පමණක් විය.මීට අමතරව ඔවුනගේ ජීවතයට පීඩාකාරී තහංචි රැසක් විය.ඔරුවක් මත හිඳ ගගින් එතෙරවීම, රාජකීය කෙත්වතු ඇළ මාර්ග අසලින් ගමන් කිරීම, රාජකීය ගබඩා අසලින් ගමන් කිරීම ආදිය තහංචි විය. මොවුන්ගේ දිවි පැවැත්ම, එදා ඉතාමත් පීඩාකාරී විය.  &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;මොවුනගේ ද්වාර කර්ම(උපත වැඩිවිය පැමිනීම, විවාහය, මරණය)චාරිත්‍ර පිළිබද අවධානය යොමු කිරීමේදී එදා මහාසමාජයේ සම්මත ඇතැම් චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර පිළිපැදීම තහනම් විය. කෙසේ වෙතත් ඔවුනට ආවේණික වත්පිළිවෙත් මේ සදහා අනුගමනය කළබව මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.උපතක් සිදුවූවිට වින්නඹුකම් කිරීම මොවුනගේ වැඩිහිටි කාන්තාවක් අතින් සිදුවිය.එසේම ඔවුන් කිල්ල පිළිබද එතරම් විශ්වාස නොකළහ. දරු උපතකදී, මහාසමාජය පිළිගත් චාරිත්‍ර වාරිත්‍ර කිසිවක් ඉටු නොකළහ. දැරියක් වැඩිවිය පැමිනීමේ දී ද එසේය. ඔවුනට රෙදි නැන්දාගේ සේවය, හේනේමාමා ගේ සේවය නොලැබුනි. එයට හේතුව මේ වත්පිළිවෙත් වලට සමිබන්ධවන රධා කුලයට අයත්වූවන්, තමන්ගේ සේවය තමන්ට වඩා පහත් කුලයන්ට සලසා නොදීමයි. මහාසමාජය තුල වැඩිවියපත්වූ දැරිය නැහැවීම සිදු කළේ, රෙදි නැන්දා නමින් හැදින්වූ රධා කුලයට අයත් ස්ත්‍රීයක විසිනි. ඒ සදහා නැකැත් බැලීම හේනෙ මාමා නමින් හදින්වූ රධා කුලයට අයත් පුරුෂයෙකු විසින් සිදු කළහ. මොවුන්ගේ සේවය, රොඩීනට නොලැබිණි. විවාහය පිළිබඳව සැලකීමේදී ද, මහාසමාජය තුල දක්නට ලැබුණ චාරිත්‍ර කිසිවක් අනුගමනය කිරීමට ඔවුනට තහංචි විය. මරණයකදී මහාසමාජයේ පවත්වන, භික්ෂුන් නිවසට වැඩමවා පාඞ්ශුකූලය දීම වැනි කිසිදු චාරිත්‍රයක් සිදු නොකරන ලදී.රොඩියකු මියගිය විට වහාම මළසිරුර ඔසවාගෙන ගොස්, ඔවුනටම ආවේණිකවු අමුසොහොනකට දමා ආහ. මළ සිිරුර ආදාහනය කිරීමට හෝ භූමදානය කිරීම තහනම් විය. 

&lt;br /&gt;අතීතයේද ඔවුනගේ ආගම බුදු දහම වුවද බෞද්ධ ආගමික ඇහිලි කිරීම තහනම්විය. මොවුන් රත්කවල්ලී හා ස්වර්ණමාලී තමින් හදුන්වනු ලැබූ දෙවඟනක් පිදීම සිදු කළහ.කලු කුමාර හා දෑල කුමාර නම් යක්ෂයන් දෙදනකු ඇදහීම කරනලදී.මොවුන් ඉතා දක්ෂ මන්ත්‍රකරුවන් විය. කෙසේ වෙතත් ඔවුන් අතර සුදු අභිචාරයන්ට වඩා කලු අභිචාරයන් බහුල විය.පොදුජනයා තුල මොවුන් පිළිබද දැඩි සැකමුසු බියක් පැවතිණ.රොඩියකු නිවසට පැමිනිවිට ඔහු කෝප නොගන්වා කිසිවක් දී මිස පිටත් කිරීමට ජනයා බියවූහ. &lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
  
සැබවින්ම එකල රොඩී නම්වූ කුලය පහත් ලෙස සැලකුවද වර්තමානය වනවිට එහි පහත් බව නුතන ජනයා එතරම් සලකන්නේ නැත. එය හොඳ ප්‍රවණතාවයකි. සතුටට කරුණකි.  බුදුරජාණන් වහන්සේ දේශනා කර ඇත්තේ කෙනකු උපතින් වසලයකු හෝ බ්‍රාහ්මණයකු වන්නේ නැත. ක්‍රියාවෙන්ම බ්‍රාහ්මණයෙක් හෝ වසලයෙක් වෙත්මැයි.
== රොඩී සමාජය වෙනස්වීම ==
රොඩී සමාජය යනු සිංහල කුල දූරාවලියේ එන පහත්ම කුලයයි.එම නිසා අතීත කුල වැඩවසම් සමාජයේ ඔවුන්ට හිමිව තිබුනේ ඉතා අවාසනාවන්ත තත්වයකි.එහෙත් බටහිර අධිරාජ්‍යවාදීන් විසින් ලංකාව යටත් කරගැනීමත් සමග ඔවුන් පෙර පැවති වැඩවසම් සමාජ ක්‍රමය වෙනුවට ධනවාදී අර්ථක්‍රමය හදුන්නා දුන්හ.මේ සමගම ඔවුන් ඉඩම් ශුත්තිය මත පදවම්වූ වැඩවසම් ක්‍රමය වෙනුවට ධනවාදය හදුන්වාදීම නිසා සෑම සාමාජිකයෙකුම ආර්ථික ක්‍රියාවන්ට දායකකර ගැනීමට උස්සාහ කරහ ඒ අනුව එවක පැවති රාජකාරී ක්‍රමය අහෝසිකර මුදලට ශ්‍රමය සැපයීමට ජනයා පෙළඹවීය.මෙහිදී ඒඒ කුලයන්ට සාම්ප්‍රධායිකව හිමිකර තිබූ තහංචි ඉවත්කිරීමට අධිරාජ්‍යවාදීන් ක්‍රියා කළහ.ඒ අනුව රොඩී සමාජයටද සාම්ප්‍රධායිකව උරුමව තීබූ තහංචි ඉවත් කළහ.ඒ අතර සිගා කෑම පමණක් තම ආර්ථික කටයුත්තවීම හා ස්ත්‍රීන්ට උඩුකය වසා ඇදුම් ඇදීම හා සමාජීය හා ආර්ථික දේශපාලනමය වශයෙන් රොඩී ජනයා පෙළු තහංචි ඉවත්විය.කෙසේ වෙතත් සමා සමාජය රජය විසින් ගත් තීරණවලට දැඩිව විරුද්ධවූ බව පැවසේ.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
මේ අතර ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරීන් විසින් රොඩී ජනයා අතර කතෝලික හා ක්‍රිස්තියානි ආගම ප්‍රචාරය කිරීම සිදුවිය.සාම්ප්‍රධායිත බෞද්ධ සමාජය තුල කොන්කර තැබීම නිසාම ඔවුන් ඉක්මනින් මිෂනාරීන්ගේ ආගම් වැළදගැනීමට පෙළඹුනි.පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ බිහිවූ ප්‍රජාතාන්තික ආණ්ඩු මින් තවදුරටත් ඔවුන්ගේ මානව හිමිකම් ආරක්ෂා කිරීමට නීති සම්බාදනය කළහ.නිදහස් අධ්‍යාපනය මගින් රටේ සියළුම පුරවැසියන්ට අධ්‍යාපන ලැබීමේ අයිතිය තහවුරු කළහ.අධ්‍යාපනය ලැබූ සුදුස්සන්ට රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශයේ රැකියා අවස්ථා හිමිවිය.1978 විවෘත ආර්ථිකය හදුන්වාදීමත් සමග ඔවුන්ට අයෝජන ප්‍රවර්ධන කලාපයන්හි රැකියා හිමිවිය.ඇතැමුන් විදේශ රැකියා සදහා විදෙස්ගතවිය.තවත් අය ස්වං රැකියාවල නිරතවිය.වර්තමානය වනවිට කුලභේදය යනු සිංහල සමාජයට ආවෘත සංස්කෘතිකාංගයක් පමණක්වී ඇත.ඉදිරියේදී කුල ශේදය සංම්පූර්ණයෙන් සිංහල සමාජයෙන් ඉවත්වී යනු ඇතැයි සමාජ විද්‍යාඥයන් විශ්වාස කරති.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=The Rodiya People and their Social Change with reference to Uva Province in Sri Lanka |url=http://repository.kln.ac.lk/jspui/bitstream/123456789/6493/1/161.pdf |archive-url=http://web.archive.org/web/20220701122106/http://repository.kln.ac.lk/jspui/bitstream/123456789/6493/1/161.pdf |archive-date=2022-07-01 |access-date=2026-01-07 |website=repository.kln.ac.lk}}&lt;/ref&gt;

==උප ගෝත්‍ර==
# නාහල්ල හෙවත් උඩකටුව රොඩී
## තිරිංග රොඩී පෙලපත
## හල්පේ රොඩී පෙලපත
# නවරත්නවල්ලි හෙවත් වන්නි රොඩී
===නාහල්ල හෙවත් උඩකටුව රොඩී===

===නවරත්නවල්ලි හෙවත් වන්නි රොඩී===
මෙම ගෝත්‍රය උසස්ම රොඩී ගෝත්‍රයයි.එ ඩී රඝවාන් සදහන් කරන පරිදි රත්නවල්ලි ගෝත්‍රය උසස්ම ගෝත්‍රය ලෙස සළකන්නේ ඔවුන්ට ඇති රාජකීය සම්බන්ධය නිසා බවයි.ජනප්‍රවාදවල එන පරිදී මහාපරාක්‍රමභාහු රජුගේ දියණියවූ රත්නවල්ලී කුමරියගෙන් රොඩීන් පැවතඑයි.

==රොඩී භාෂාව==
මොවුනගේ භාෂාව සිංහල වුද සිංහල බස තරමක් වෙනස් අයුරකින් භාවිතා කර ඇතිබව පෙනේ මෙය සෑම උපසංස්කෘතියකම පාහේ දක්නට ලැබෙන ලක්ෂණයකි මොවුනගේ බස ගාඩි බස යනුවෙන්ද හදුන්වයි

'''ඥාතීත්වය හඟවන පද'''

* මව - හිදලු ගෑවී, මවුආ, අම්මා
* පියා - හිසලු ගෑවා, පියා, අප්පොච්චි
* සැමියා - ගැඬියා, ගාඩියා, පුරුසයා
* බිරිඳ - ගැඬී කෙවෙනි, ගාඬි කෙවන්නි, පල්ලි, ගෑනි
* පිරිමියා - ගාව, අන්ගයා
* ගැහැණිය - ගාවි, අන්ගියා
* බිලිඳා - බිලැන්දා
* බිලිඳිය - බිලැන්දි
* පුතා - ගැඩී (හෝ ගාඩි)බිලින්ඳා, බිලිඳු අන්ගයා, පුතා
* දුව - ගැඩී (හෝ ගාඩි)බිලින්ඳි, බිලිඳු අන්ගි, දුව
* සහෝදරයා - එකන්ගෙ ගැඬියා, එකන්ගෙ අන්ගයා
* සහෝදරිය - එකන්ගෙ අන්ගි
* අයියා - එකන්ගෙ ගාඬියා, අයියා
* අක්කා - එකන්ගෙ ගැඬී, අක්කා
* මල්ලි - එකන්ගෙ ගාඬියා, මල්ලි
* නංගි - එකන්ගෙ ගැඬී, නංගි
* මාමා - ලොකු අප්පා, මාමා
* නැන්දම්මා - නැන්දා
* බාප්පා - හීන් තාත්තා, හීන් අප්පා
* පුංචි අම්මා - බාලම්මා, පුංචි අම්මා
* ලොකු අම්මා - ලොකු අම්මා
* කුඩම්මා - හීනම්මා
* ආතා - ඉලයත් හිදුලු ගැවා, මුත්තා, ආතා
* ආච්චි - ඉලයත් හිදුලු ගැවී, ආච්චි, ආත්තා

'''විවිධ ජනයා හදුන්වන පද'''

* රජතුමා - තෙරි බකුරා
* බිසව - තෙරි බකුරු පල්ලා
* දෙවියා - බකුරා
* යක්‍ෂයා - මුනුසා
* පාලකයා - ඉලයත් තෙරි ගාවා
* නිලදාරියා - තෙරි කද්දියා
* පැවිද්දා - නවතා, ගැවා
* වෙදැදුරු - මුලුහුන් අන්ගයා
* මරක්කලායා - හුරුබුවා
* ආචාරියා - දුලුමුවා
* වඩුවා - වඩුකත්තියා
* රජකයා - පොතියා, තෝක්කා
* බෙරවායා - නල්ලයා
* වහුම්පුර ඇත්තා - ගල්මීරි තෝක්කා
* තොටියා - දිය පිට කුකුළා
* සන්නාලියා - ගෙත්තම් කටුවා (කටුව - ඉඳිකටුව)
* හොරා - පත්තිලියා, පතිලිගැවා

'''සතුන් හදුන්වන නම්'''

* ඇතා - පලානුවා
* ඇතින්න - පලානුවදෙන්
* බල්ලා - බුස්සා
* බැල්ල - බුස්සි
* බළලා - බුහැක්කා, බුහාකවන්නා
* හරකා - ලුද්දි
* එළදෙන - ලුද්දි
* වස්සා - ලුහු බිලැන්දා 
* මී හරකා - ලුහුටු ලුද්දා, පඟුරු ලුද්දා
* කුලු මී හරකා - රලුවෙ ලුද්දා 
* අග්වයා - තෙරු ලුද්දා
* වෙළඹ - තෙරි ලුද්දා
* වඳුරා - බූලෑවා
* නරියා - පඟුරුල්ල, බුස්සා
* කොටියා - රලුවා, රලුවෙ බුස්සා
* වලසා - මුරුති විගනන්ගයා (මස් බුදින්නා)
* මුවා, ගෝනා - රලුවෙ ලුද්දා
* ගම් ඌරා - හාප මුරුතයා, ගල් මුරුතයා
* වල් ඌරා - රලුවෙ ගල් මුරුතයා
* කුකුළා - පතිලියා
* කිකිළි - පතිලි කෙක
* කුරුල්ලා - පතිලියා, (කුරුළු කූඩ්ව - පතිලින්ගෙ දුමන)
* තලගොයා - බිම්පල්ලා
* කිඹුලා - නිලාටු තෙරිපයා
* ඉබ්බා - පේලාවා
* කිරි ඉබ්බා - හිදුලු පේලාවා
* සර්පයා - ඉලයා
* හූනා - අගරුබුලුවා
* මාළුවා - නිලාතුවා
* උකුණා - කෙරඬියේ පතිලියා
* බලු මැක්කා - හාප අන්ගයා
* මකුළුවා/මඳුරුවා - හාපයෝ, හාපන්ගෝ
* කලාමැදිරියා - දුලුමු අන්ගේ 
* බිජුවට - ලාවන්ගේ

'''සිරුරේ කොටස් හගවන පද'''

* සිරුර - අන්ගය
* හිස - කෙරඬිය
* නළල, මුහුණ - කෙරඬිය
* රටා යෙදූ ලැයිස්තු අයිතමය
* හිසකේ - කළුවැලි
* කන - ඉරවුව, දන්ගුලු අන්ගෙ (බිහිරා - ඉරවු හාපයා)
* ඇස - ලාවටේ, ලාඹටේ
* කඳුලු - ලාවටේ නිලාටු
* දත් - ගල්ලෙ බොරලු (මුවෙහි ගල්)
* මුව, කට - ගල්ල
* නාසය - නිලාටු අන්ගෙ, ඉරවුව
* දිව - ගල් ගවුන, ගලෙ ගෙවන්න
* නිකට - අල්ලෙ අන්ගය
* රුවුල - ගල්ලෙ කලුවැලි
* කෙළ - ගල්ලෙ ලතු (එනම්, මුවෙහි ලෙය = බුලත් කෙළ)
* මස් - මුරුතයන්, මුරුතුන්, අන්ගෙ මුරුතයන්
* ලේ - ලතු
* පපුව - පෙකිනිත්ත
* හදවත - පෙකිරිත්ත, පිකිරිත්ත
* බඩ - පෙකිරිත්ත, පිකිරිත්ත
* සම - පිටවන්න, මුරුතු ගැවිල්ල
* අත - දැඟුල්, වාමේ
* දකුණු අත - දකුණේ වාමේ
* වම් අත - වාමේ වාමේ
* පියවුරු - හිදුල්ල
* කකුල - දැඟුල 
* පතුල - බින්තලව්ව, දැඟුල 
* දහඩිය - නිලාටු

'''ශාක වර්ග හා ඒවායේ කොටස්''' 

* ගස - උහැල්ල
* පත්‍රය, කොළය - රබොත
* අත්ත - මතිල්ල, උහැල්ලෙ මතිල්ල
* මල - උහුලිල් අන්ගෙ
* ගෙඩිය - ලාවුනු
* ගසේ මුල - බින්තලව්වෙ මතිල්ල 
* පොල් - මටුබු ලාවුනු, මටුලාවුනු
* පොල් ගස - මටුබු ලාවුනු උහැල්ල 
* පුවක් - පොන්ගලන්
* බුලත් - තබල (සංස්, තාම්බුල)
* ගොයම් - ඇතු
* බත් - මිහිටි
* වී - ඇතු මදු, ඇතු මද
* සහල් - මදු, මද
* පිදුරු - පන්ගරන්
* කුරහන් - හීන් කෙවුන
* දොඩම් - ඇඹරලු
* කොස් - වෙට්ටි අන්ගවල්, මුරුතයන් ලාවුනු
* මිරිස් - ගල්ල ඩැවුන්
* කෙසෙල් - පබ්බරුකන්, පත්බරුකන්
* දුම්කොළ - දුම්රබොත, දුලුමොර

'''ගෘහාශ්‍රිත දේ, අහාරපාන සහ අඳුම් පැලඳුම්'''

* ගම - රලුවෙ දුමන
* නගරය - තෙරි දුමන
* ගෙපැල - දුමන
* සිර ගෙය - හාප දුමන
* දොර - දිග්ගුව, දුමන මතිල්ල
* වහලය - වහල්ල, පල
* ඇඳ - ලාවට අන්ගේ මතිල්ල
* පුදුර - පිටවන්න
* දැව - මතිලි
* කළය, හැලිය - වාමේ
* වතුර කළය - නාලාටු වාමේ
* බත් හැලිය - මිගිටි වාමේ
* කෝප්පය - නිලාටු මිගන වාමේ, නිලාටු මිගන අන්ගෙ
* පිඟාන - මිගිටි මිගන වාමේ
* පිහිය - නාඩුව
* පොරොව - මතිලි ලුක්කන නාඩුව, මතිලි හාප කරන නාඩුව
* බෝතලේ - අතු, අන්ගෙ 
* පෙට්ටිය - බිලිඳු අන්ගෙ 
* මෝල් ගස සහ වංගෙඩිය - ලුක්කන අන්ගවල්
* කඹය - ගැවිල්ල (ගව සම්පටින් අඹරාගත් දේ)
* කඩුව - තෙරි නාඩුව
* ඊතලය - පට්ටිකම, පත්තිකාව
* තුවක්කුව - පත්තිකාව, ගලු කරන මතිල්ල
* ගින්දර - දුලුමු
* වතුර - නිලාටු
* ලිප - දුලුමු අන්ගෙ
* දර - හාප මතිලි
* කිරි - හිදුලු
* තෙල්/ගිතෙල් - මාටුබු
* වෙඬරු - ලුදුදන්ගෙ මාටුබු
* කැවුම් - ගල් මිරි
* පිසු ආහාර - මුරුතයන්, මුර්තින්
* හරක් මස් - ලුද්දු මුර්තින්
* ලුණු - හුරුඹු

'''පරිසරය අශ්‍රිත දේ''' 

* පොළොව - බින්තලව්ව
* දෙව්ලොව - බින්ගිරි(බිම්ගිරි) උහැල්ල
* හිරු - ඉලයත්තෙරි අන්ගෙ

'''විශේෂණ පද'''

* රතු - ලතු
* සුද - හිදලු
* කළුවර - කලුවැලි
* හොඳ, මහා, දිග, ලස්සන - තෙරි
* නරක, කුඩා, පොඩි, අවලස්සන - හාප

'''ලෝහ වර්ග, අවිආයුධ, විවිධ මෙවලම් ආදිය හදුන්වන නම්'''

* රන් හා රිදී - තෙරි දුලුමු
* රන් හා රිදී කාසි - තෙරි ගලවු, තෙරි අන්ගවල්
* තඹ - හාප දුලුඹු
* තඹ කාසි - හාප ගලටු
* තුවක්කුව - පත්තිකාව, ගලු කරන මතිල්ල (හඬ නගන දණ්ඩ)
* වෙඩි බෙහෙත් - මුලුහුන්
* ගොන් කරත්තය - ලුද්දන්ව බන්දන ගහන අන්ගෙ, (ලුද්දු - කරත්තෙ)
* වියගහ - ලුද්දන් දෙ-ගිරාව
* බෝල්ලීය - බොම්බුලීය 
* නඟුල - ලුද්දන් හාප කරන අන්ගෙ 
* කෙවිට - ලුද්දන් ලුක්කන අන්ගෙ 
* ඔරුව - නිලිටුවෙ යැපෙන අන්ගෙ

 '''ක්‍රියා පද'''

* යනවා - තැවින්නෙනවා
* එනවා - තැවින්නෙනවා
* පලයන්, වරෙන් - තැවින්නියන්
* අරගෙන යනවා - යප්පාගෙන තැවින්නෙනවා
* නිදා ගන්නවා - ලාවට තෙරී වෙනවා
* හොඳට නිඳා ගනින්! - ලාවට තෙරි වෙයන්!
* දකිනවා, බලනවා - පෙකනවා
* පෙන්නවනවා - පෙකවනවා
* අහනවා - ඉගිල්ලනවා
* සිඹිනවා - හාචි කරනවා
* මැරෙනවා - ලික්කෙනවා
* මැරුණා - ලික්කුණා 
* මරණවා - ලුක්කනවා
* මැරුවා - ලික්කුවා
* වළලනවා - තාවනවා
* ගී කියනවා - කල්ලැති ඉගිල්ලනවා
* නටනවා - කූටාටු කරනවා
* සිනා වෙනවා - ගලු පානවා
* දුවනවා - හී සැරෙන් තැවින්නෙනවා (හී සැරෙන් - හීයේ වේගයෙන්)
* ඉකිමන් කරපන් - හී සැරෙන් තැවින්නියන්
* කතා කරනවා - ගලු කරනවා
* කෑගසනවා - ඉරච්ච ලුක්කනවා
* අහනවා - ඉගිල්ලනවා
* කියවනවා - අකුරු කියනවා
* තේරුම් ගන්නවා - තෙරි වෙනවා
* කපනවා - නාඩුවෙන් ලුක්කනවා
* ඉරනවා - හාප කරනවා
* අල්ලනවා - දැගුලු ගහනවා
* පිසිනවා - තවත් කරනවා
* මිල දී ගන්නවා - ගලටුවලට යප්පනවා
* කිරි දොවනවා - හිදුලු හාප කරනවා
* දොර අරිනවා - දිග්ගුව හාප කරනවා
* දොර වහනවා - දිග්ගුව තෙරි කරනවා
* ගිනි නිවනවා - දුලුමු හාප කරනවා
* වහිනවා - නිලාටු තෙරි කරනවා
* විදුලි කොටා ගොරවනවා - පතිතිකාව තෙරි වෙනවා

==ඇඳුම් පැලඳුම්==
[[ගොනුව:Opac-image.png|thumb|එම් ඩී රාඝවන් විසින් රචිත රොඩී ජනයා පිළිබද ලියූ පර්යේෂණාත්මක ග්‍රන්තයේ සිංහල අනුවාදය]]
මුල් කාලීන ඡායාරූප අධ්‍යයනය දී ‌පෙනියන්‌නේ ‌බො‌හෝ‌ ‌රොඩී කාන්තාවන් උඩුකය නිර්වස්ත්‍රව සිටි බව කි. ඒ ඡායාරූපයන් අතර නිර්වස්ත්‍ර රුප ද දක්නට ඇත .රැල්ෆ් පීරිස් ගේ සිංහල සමාජ සංවිධානය කෘතිය තුල ද දැක්වෙන්නේ රොඩීනට උඩුකය වැසෙන ලෙස අදීමට හා ඉගටිෙන් පහලට වස්ත්‍ර ඇදීම තහනම් වී තිබූ බවයි එය ස්ත්‍රී පුරුෂ දෙපාර්ශවයටම පොදු විය කෙසේ වෙතත් 18 වන සියවසයෙන් පසු ක්‍රිස්තියානි මිෂනාරීන්ගේ මැදිහත් වීමෙන් රොඩී කාන්තාවන්ට හා වෙනත් කුලහීන කාන්තාවන්ට පැවති උඩුකය වැසෙනසේ වස්ත්‍ර ඇදීමේ තහංවි වංශවතුන්ගේ දැඩි විරෝධය මැද ඉවත් කිරීම සිදු කළහ එම් ඩී රඝවාන් පෙන්වා දෙන්නේ මේ මගින් අධිරාජයවාදීන් මෙය ශිෂ්ට සමාජයට හුරු කිරීමක් ලෙස දැක්වූ බවයි වික්ටොරියානු සදාවාරය හදුන්වා දීමත් සමග ඇදුම් භාවිතයෙ පැහැදිළි වෙනසක් ඇතිවිය.&lt;br /&gt;
&lt;br /&gt;
ප්‍රකට මානව විද්‍යාඥයෙකු වූ එම්.ඩී රාඝවන් මහතා විසින් පර්යේෂණාත්මක ග්‍රන්තයක් ලෙස එළි දැක්වූ රොඩී ජන පුරාණය පිළිබද රචිත කෘතියේ දී 19 වන සියවස දක්වාවූ හීන කුලික ස්ත්‍රීන්ට උඩුකය වසා වස්ත්‍ර ඇදීමේ තහනම පිළිබද යතාර්තය මැනවින් ප්‍රකාශවෛ්.ඔහු තම කෘතියේ කවරය සරසා ඇත්තේ උඩුකය නග්න රොඩී ස්ත්‍රීන් ගේ රුව ඇතුලත් සිතුවමකිනි.රොබට් නොක්ස් හා රැල්ෆ් පීරිස් වැනි කතුවරුන්ගේ කුල හේදය හා ඇදුම් පිළිබද ප්‍රකාශද රඝවාන්ද තම මානව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ඇසුරින් සනාත කරයි.තවද 19 වන සියවසයේ දී ලංකාවට පැමිණි විදේශිකයන් විසින් ලබාගත් රෝඩී ස්ත්‍රීන්ගේ ඡායාරූප අධ්‍යනයේ දී ඔවුන් උඩුකය නග්ගව සිටිබවට සාධක ලැබේ.

== පිංතූර ගැලරිය ==
19 වන  සියවසයේ දී විදේශිකයන් විසින් ලබාගත් රොඩී සත්‍රීන්ගේ ඡායාරූප කිහිපයක් පහත දැක්වේ.&lt;gallery&gt;
ගොනුව:Ancient ceylon photograph.jpg
ගොනුව:Rodiya-women-Ceylon-Sri-Lanka-2.JPG
ගොනුව:1910 Rodiya Ceylon Woman.png
ගොනුව:Rodiya-women-Ceylon-Sri-Lanka-3.JPG
ගොනුව:Rodiya-women-Ceylon-Sri-Lanka-5.JPG
ගොනුව:Rodiya-women-Ceylon-Sri-Lanka-4.JPG
ගොනුව:Rodiya-women-Ceylon-Sri-Lanka-6.JPG
ගොනුව:P93-full.jpg
&lt;/gallery&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* [[කින්නර]]
* [[කුලය - සිංහල සම්ප්‍රදායික|කුලය]]
* [[සිංහල ජනයා]]

==මූලාශ්‍ර==
මූලාශ්‍රය: ඇස්. ආර්. දි‌යොනිස් , රවින් කල්‌දේරා සහ ඩි. ඩබ්ලිව්. සේනාධිර (කල්පනා මාසික සඟරාව 1989 ඔක්තෝබර් )
* Leach E.R (1961)Pul-eliya a village in ceylon  UK Cambrige University Press 
* ආරියපාල ඇම ඩී(1962) මධ්‍යකාලීන ලංකා සමාජය කොළඹ රාජ්‍ය භාෂා දෙපාර්තුමේන්තුව
* [[රොබට් නොක්ස් (නැවියා)|නොක්ස් රොබට්]] (1997) [[එදා හෙළදිව(පොත)|එදා හෙළදිව]] (අනුවාදක ඩේවිට් කරුණාරත්න) කොළඹ ඇම් ඩී ගුණසේන සහ සමාගම
* පීරිස් රැල්ෆ් (1964) සිංහල සමාජ සංවිධානය මහරගම සමන් ප්‍රකාශකයෝ
* සිල්වා එම් යූ ද (1998) ශ්‍රී ලංකාවේ කුල වැඩවසම් ක්‍රමය කඩවත අභය මුද්‍රන ශිල්පියෝ
* රාඝවන් ඇම් ඩී (2008) රත්නවල්ලියගේ දරුවෝ(අනුවාදක චන්ද්‍ර ශ්‍රී රණසිංහ)විසිදුනු ප්‍රකාශකයෝ

== බාහිර සබැඳුම් ==
 
* http://www.divaina.com/2013/11/27/badada04.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170505162130/http://www.divaina.com/2013/11/27/badada04.html |date=2017-05-05 }}
* http://thunpathrataa.blogspot.com/2010/03/blog-post.html
* http://amilasirhistory.blogspot.com/2012/05/blog-post_1383.html
* http://www.lankalibrary.com/cul/rodi.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160906153317/http://www.lankalibrary.com/cul/rodi.htm |date=2016-09-06 }}
* http://www.oldindianphotos.in/2013/05/a-rodiya-girl-ceylon-sri-lanka.html

[[Category:ශ්‍රී ලංකා‌වේ ජන සමාජය]]
[[ප්‍රවර්ගය:මානවවේද]]</text>
      <sha1>sgm0k5907zcwkfzmci3v2cfxkuwqjv1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2690</id>
    <revision>
      <id>801913</id>
      <parentid>796755</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:31:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් යලියොමුවක් දමා [[මහින්ද තෙරණුවෝ]] පිටුව [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] වෙත ගෙනයන ලදී</comment>
      <origin>796755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10083" sha1="bpk2prub6mhhi4891n8mr3qxz5q10qs" xml:space="preserve">{{දියුණු කරන්න}}
{{Infobox religious biography
|image         = Arhat Mahinda Thera (Son of Emperor Ashoka).jpg
|alt           = මහින්ද
|caption       = මහෙමෙව්නා අසපු ආරාමයේ වූ මහින්ද මහරතන් වහන්සේගේ ප්‍රතිමාවක්
|birth_name    = මහේන්ද්‍ර ([[සංස්කෘත]])
|birth_date    = [[ක්‍රිස්තු පූර්ව|ක්‍රි.පූ.]] 3වන සියවස
|birth_place   = [[උජ්ජයින්|උජ්ජේනි]], [[අශෝක]] යුගය, [[ඉන්දියාව]]
|death_date    = උත්තිය රජ දවස
|death_place   = [[අනුරාධපුර]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|death_cause   = [[වෘද්ධතාව]]
|resting_place = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
|nationality   = [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු]]
|known_for     = ශ්‍රී ලංකාවේ ථෙරවාද බුද්ධාගම ස්ථාපිත කිරීම
|education     = බෞද්ධ ආගම
|religion      = [[බුද්ධාගම]]
| sect = [[ථෙරවාද]]
|parents       = [[අශෝක]] (පියා)&lt;br/&gt;[[දේවි (අශෝකගේ බිරිඳ)|දේවි]] (මව)
Sisterසොයුරිය =සංඝමිත්තා තෙරණිය
}}
{{TheravadaBuddhism}}
'''මහින්ද තෙරණුවන්''' මහින්ද්‍ර ({{බස-sa|महिन्द्र}}; {{බස-en|Mahindra}}) (මිහිඳු) නමින් ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේදී [[මගධ]] රටේ (දැනට භාරතයේ [[බිහාර්]]) උපත ලැබීය. [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ]] [[අශෝක අධිරාජයා|අශෝක අධිරාජයාගේ]] පුතුවේ. බෞද්ධ ප්‍රභව වල විස්තර කර ඇති පරිදි මහින්ද රහතන් වහන්සේ විසින් [[බුද්ධ ධර්මය]] [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවට]] ගෙන එන ලදී.'' 
[[File:Mihintale Mahindas bett 2017-10-16 (28).jpg|thumb|මිහින්තලේ මහින්ද තෙරණුවන්ගේ ඇඳ]]

== ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර  ==
ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨ ඓතිහාසික හා ආගමික පසුබිමක් සහිත ග්‍රන්ථ දෙකක් වන [[දීපවංසය]] සහ [[මහාවංසය]] හි, මහින්දාගමනය හා [[දේවානම්පියතිස්ස]] රජතුමා [[බුද්ධධර්මය]] වැළඳ ගැනීම පිළිබඳව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Macmillan1&quot;&gt;{{citation
  | last = Holt
  | first = John Clifford
  | contribution = Sri Lanka
  | year = 2004
  | title = Macmillan Encyclopedia of Buddhism
  | editor-last = Buswell, Jr.
  | editor-first = Robert E.
  | pages = 795-99
  | place= USA
  | publisher = Macmillan Reference USA
  | isbn = 0028659104}}&lt;/ref&gt;

== චරිතාපදානය ==
මහින්ද හැදී වැඩුනෙ [[Parwar|විදිශ]] නම් ගමෙහි එතුමාෙග් මවත් සමගය. 20 වන වියෙහිදී [[මොග්ගලීපුත්ත-තිස්ස]] හිමි නම යටතෙ  පැවිදි බවට පත්විය. මහින්ද තෙරණුවන්ගෙ පියානන්ගෙ අාගමික ගුරුතුමා වූ උන්වහන්ෙස් මහින්ද තෙරණුවන්ටද [[තිපිටකය]] පිළිබඳව මනා නිපුණත්වයක් ලබා දෙන ලදී. මිහිඳු හිමියන් ශීලංකාෙව් [[බුද්ධ ධර්මය]] පචාරය කිරීම සඳහා උන්වහන්ෙස්ෙග් පියාණන් වූ ධර්මාෙශා්ක රජු විසින්, [[ඉත්තිය]], [[උත්තිය]], [[සම්බල (monk)|සම්බල]] සහ [[භද්ධසාල]] ([[සංඝමිත්තා]] තෙරණිය ෙග පුතණුවන්) යන හිමි වරුන් සමග ශී ලංකාවට වැඩම කරවන ලදී. ඒ 3 වන ධර්ම සංඝායනාවෙන් පසුව මොග්ගලීපුත්ත-තිස්ස තෙරණුවන්ෙග් අනුශාසනාවන්ට අනුවය. මෙම ගමනට සුමන සාමෙෙන්ර නම හා මිහිඳු හිමියන්ගෙ ඥාති මුනුපුෙරකු වූ [[භන්ඩුක]] උපාසක ද සහභාගී වී ඇත. මෙම පිරිස වෙදසගිරි නම් වූ විහාරයෙ හි සිට ගමන් අරඹා ඇත. එම ස්ථානය අද [[සාංචි]] [[විහාරය]] ලෙස විශ්වාස කෙෙර්.

මහාවංශයට හා දීපවංශයට අනුව මෙම පිරිස පසලොස්වක දිනයක පැවති ජාතික උත්සවයක් අතරතුර  ලක්දිවට පැමිණ ඇත. එම මොහොතේ [[දේවානම්පියතිස්ස]] රජතුමා මිහින්තලේ දී මුව දඩයමේ යෙදෙමින් සිට ඇත.   එහි සඳහන් අන්දමට අශෝක රජතුමා හා දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා කලින් දැන හැඳිනගෙන සිටි අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මට්ටමින් තෑගි බෝග හුවමාරු කරගෙන ඇත.

== වැදගත්කම හා උරුමය ==
මිහිඳු හිමි ලක්දිවට වැඩම කර පසු මෙරට බුදු දහම පැතිර ගියේය.වෘක්ෂ වලට හා පර්වත ආදියට වන්දනාමාන කළ මෙරට මිනිසුන් බුදු දහම ඇදහීමට හා පිළිගැනීමට පටන් ගත්තේය.ඉන් පසුව භික්ෂුනි සාසනය ඇරඹීමට ද උන්වහන්සේ විසින් විශාල මෙහෙයක් ඉටු කර ඇති බව ඉතිහාසයේ පැවසේ.ඒ සඳහා උන්වහන්සේගේ සහෝදරිය වූ සංඝමිත්තා තෙරණිය ද උපකාර කල සේක.මහින්ද සහ ඔහුගේ සෙසු මිෂනාරිවරුන් ඔවුන්ගේ කඳවුරුවල සිට අඛණ්ඩව දේශනා කළ අතර, බුද්ධාගම වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වූ අතර, බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන් බෞද්ධ භික්ෂූන් බවට පත්විය.දෙවන සියවස වන විට වෙළෙන්දන්, වෙළඳුන් සහ බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් බෞද්ධ අදහස් චීනයට ව්‍යාප්ත කිරීමට උදව් කළහ. බුද්ධාගම කර්මය, පුනරුත්පත්තිය, නිරය, භික්ෂූන් සහ ආරාම වැනි නව අදහස් චීන ජාතිකයින්ට ඉදිරිපත් කළේය. බුදුදහම චීනයේ, විශේෂයෙන් කොන්ෆියුසියානුවන්ගෙන් විරෝධයට ලක් වූ නමුත්, වර්ධනය වී සමෘද්ධිමත් වීමට සමත් විය.

== අමතර අවධානයට ==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම]]
*[[තිස්ස රජ සහ දේවානම්පිය තිස්ස රජ]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references/&gt;
*{{cite book |last=Ahir |first=Diwan Chand |year=1989 |language=ISO 639-1 |title=Heritage of Buddhism|url=https://archive.org/details/heritageofbuddhi0000ahir }}

== බාහිර ඈදුම් ==
* [http://www.palikanon.com/english/pali_names/ma/mahinda.htm Mahinda Thera]
* [http://www.lankalibrary.com/geo/ancient/bud.htm The arrival of Buddhism in Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208010851/http://www.lankalibrary.com/geo/ancient/bud.htm |date=2021-02-08 }}
* [http://www.lakehouse.lk/mihintalava/index.htm The Birthplace Buddhism in Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119152254/http://www.lakehouse.lk/mihintalava/index.htm |date=2016-01-19 }}
* [http://www.metta.lk/temples/historical-temples/Historical-details.htm Historical Buddhist details of Sri Lanka]
* [http://www.buddhismonline.info/index.htm Buddhism, The Buddha and what are His Teachings? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929122759/http://www.buddhismonline.info/index.htm |date=2007-09-29 }}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු බෞද්ධයෝ]]
[[Category:මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම]]
[[Category:රජ නොවුනු රාජකීයයන්]]
[[Category:මිහින්තලය]]</text>
      <sha1>bpk2prub6mhhi4891n8mr3qxz5q10qs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801917</id>
      <parentid>801913</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:33:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10299" sha1="4522twp68bg7s7kuqgy6u0szd6misnd" xml:space="preserve">{{දියුණු කරන්න}}
{{Infobox religious biography
|image         = Arhat Mahinda Thera (Son of Emperor Ashoka).jpg
|alt           = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ
|caption       = [[මාළඹේ මහමෙව්නාව අමාවතුර භාවනා අසපුව|මාළඹේ මහමෙව්නාව බුදු පසේබුදු අරහන්තක මහා විහාරයේ]] වූ මහින්ද මහරතන් වහන්සේගේ ප්‍රතිමාවක්
|birth_name    = මහේන්ද්‍ර ([[සංස්කෘත]])
|birth_date    = [[ක්‍රිස්තු පූර්ව|ක්‍රි.පූ.]] 3වන සියවස
|birth_place   = [[උජ්ජයින්|උජ්ජේනි]], [[අශෝක]] යුගය, [[ඉන්දියාව]]
|death_date    = උත්තිය රජ දවස
|death_place   = [[අනුරාධපුර]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|death_cause   = [[වෘද්ධතාව]]
|resting_place = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
|resting_place_coordinates = &lt;!-- {{coord|LAT|LONG|display=inline,title}} --&gt;
|nationality   = [[ඉන්දියාව|ඉන්දියානු]]
|known_for     = ශ්‍රී ලංකාවේ ථෙරවාද බුද්ධාගම ස්ථාපිත කිරීම
|education     = බෞද්ධ ආගම
|religion      = [[බුද්ධාගම]]
| sect = [[ථෙරවාද]]
|parents       = [[අශෝක]] (පියා)&lt;br/&gt;[[දේවි (අශෝකගේ බිරිඳ)|දේවි]] (මව)
Sisterසොයුරිය =සංඝමිත්තා තෙරණිය
}}
{{TheravadaBuddhism}}
'''මහින්ද තෙරණුවන්''' මහින්ද්‍ර ({{බස-sa|महिन्द्र}}; {{බස-en|Mahindra}}) (මිහිඳු) නමින් ක්‍රි.පූ. 3 වන සියවසේදී [[මගධ]] රටේ (දැනට භාරතයේ [[බිහාර්]]) උපත ලැබීය. [[මෞර්ය අධිරාජ්‍යය|මෞර්ය අධිරාජ්‍යයේ]] [[අශෝක අධිරාජයා|අශෝක අධිරාජයාගේ]] පුතුවේ. බෞද්ධ ප්‍රභව වල විස්තර කර ඇති පරිදි මහින්ද රහතන් වහන්සේ විසින් [[බුද්ධ ධර්මය]] [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවට]] ගෙන එන ලදී.'' 
[[File:Mihintale Mahindas bett 2017-10-16 (28).jpg|thumb|මිහින්තලේ මහින්ද තෙරණුවන්ගේ ඇඳ]]

== ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර  ==
ශ්‍රී ලංකාවේ ශ්‍රේෂ්ඨ ඓතිහාසික හා ආගමික පසුබිමක් සහිත ග්‍රන්ථ දෙකක් වන [[දීපවංසය]] සහ [[මහාවංසය]] හි, මහින්දාගමනය හා [[දේවානම්පියතිස්ස]] රජතුමා [[බුද්ධධර්මය]] වැළඳ ගැනීම පිළිබඳව සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;Macmillan1&quot;&gt;{{citation
  | last = Holt
  | first = John Clifford
  | contribution = Sri Lanka
  | year = 2004
  | title = Macmillan Encyclopedia of Buddhism
  | editor-last = Buswell, Jr.
  | editor-first = Robert E.
  | pages = 795-99
  | place= USA
  | publisher = Macmillan Reference USA
  | isbn = 0028659104}}&lt;/ref&gt;

== චරිතාපදානය ==
මහින්ද හැදී වැඩුනෙ [[Parwar|විදිශ]] නම් ගමෙහි එතුමාෙග් මවත් සමගය. 20 වන වියෙහිදී [[මොග්ගලීපුත්ත-තිස්ස]] හිමි නම යටතෙ  පැවිදි බවට පත්විය. මහින්ද තෙරණුවන්ගෙ පියානන්ගෙ අාගමික ගුරුතුමා වූ උන්වහන්ෙස් මහින්ද තෙරණුවන්ටද [[තිපිටකය]] පිළිබඳව මනා නිපුණත්වයක් ලබා දෙන ලදී. මිහිඳු හිමියන් ශීලංකාෙව් [[බුද්ධ ධර්මය]] පචාරය කිරීම සඳහා උන්වහන්ෙස්ෙග් පියාණන් වූ ධර්මාෙශා්ක රජු විසින්, [[ඉත්තිය]], [[උත්තිය]], [[සම්බල (monk)|සම්බල]] සහ [[භද්ධසාල]] ([[සංඝමිත්තා]] තෙරණිය ෙග පුතණුවන්) යන හිමි වරුන් සමග ශී ලංකාවට වැඩම කරවන ලදී. ඒ 3 වන ධර්ම සංඝායනාවෙන් පසුව මොග්ගලීපුත්ත-තිස්ස තෙරණුවන්ෙග් අනුශාසනාවන්ට අනුවය. මෙම ගමනට සුමන සාමෙෙන්ර නම හා මිහිඳු හිමියන්ගෙ ඥාති මුනුපුෙරකු වූ [[භන්ඩුක]] උපාසක ද සහභාගී වී ඇත. මෙම පිරිස වෙදසගිරි නම් වූ විහාරයෙ හි සිට ගමන් අරඹා ඇත. එම ස්ථානය අද [[සාංචි]] [[විහාරය]] ලෙස විශ්වාස කෙෙර්.

මහාවංශයට හා දීපවංශයට අනුව මෙම පිරිස පසලොස්වක දිනයක පැවති ජාතික උත්සවයක් අතරතුර  ලක්දිවට පැමිණ ඇත. එම මොහොතේ [[දේවානම්පියතිස්ස]] රජතුමා මිහින්තලේ දී මුව දඩයමේ යෙදෙමින් සිට ඇත.   එහි සඳහන් අන්දමට අශෝක රජතුමා හා දේවානම්පියතිස්ස රජතුමා කලින් දැන හැඳිනගෙන සිටි අතර රාජ්‍ය තාන්ත්‍රික මට්ටමින් තෑගි බෝග හුවමාරු කරගෙන ඇත.

== වැදගත්කම හා උරුමය ==
මිහිඳු හිමි ලක්දිවට වැඩම කර පසු මෙරට බුදු දහම පැතිර ගියේය.වෘක්ෂ වලට හා පර්වත ආදියට වන්දනාමාන කළ මෙරට මිනිසුන් බුදු දහම ඇදහීමට හා පිළිගැනීමට පටන් ගත්තේය.ඉන් පසුව භික්ෂුනි සාසනය ඇරඹීමට ද උන්වහන්සේ විසින් විශාල මෙහෙයක් ඉටු කර ඇති බව ඉතිහාසයේ පැවසේ.ඒ සඳහා උන්වහන්සේගේ සහෝදරිය වූ සංඝමිත්තා තෙරණිය ද උපකාර කල සේක.මහින්ද සහ ඔහුගේ සෙසු මිෂනාරිවරුන් ඔවුන්ගේ කඳවුරුවල සිට අඛණ්ඩව දේශනා කළ අතර, බුද්ධාගම වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වූ අතර, බොහෝ ශ්‍රී ලාංකිකයන් බෞද්ධ භික්ෂූන් බවට පත්විය.දෙවන සියවස වන විට වෙළෙන්දන්, වෙළඳුන් සහ බෞද්ධ වන්දනාකරුවන් බෞද්ධ අදහස් චීනයට ව්‍යාප්ත කිරීමට උදව් කළහ. බුද්ධාගම කර්මය, පුනරුත්පත්තිය, නිරය, භික්ෂූන් සහ ආරාම වැනි නව අදහස් චීන ජාතිකයින්ට ඉදිරිපත් කළේය. බුදුදහම චීනයේ, විශේෂයෙන් කොන්ෆියුසියානුවන්ගෙන් විරෝධයට ලක් වූ නමුත්, වර්ධනය වී සමෘද්ධිමත් වීමට සමත් විය.

== අමතර අවධානයට ==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම]]
*[[තිස්ස රජ සහ දේවානම්පිය තිස්ස රජ]]

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references/&gt;
*{{cite book |last=Ahir |first=Diwan Chand |year=1989 |language=ISO 639-1 |title=Heritage of Buddhism|url=https://archive.org/details/heritageofbuddhi0000ahir }}

== බාහිර ඈදුම් ==
* [http://www.palikanon.com/english/pali_names/ma/mahinda.htm Mahinda Thera]
* [http://www.lankalibrary.com/geo/ancient/bud.htm The arrival of Buddhism in Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210208010851/http://www.lankalibrary.com/geo/ancient/bud.htm |date=2021-02-08 }}
* [http://www.lakehouse.lk/mihintalava/index.htm The Birthplace Buddhism in Sri Lanka] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160119152254/http://www.lakehouse.lk/mihintalava/index.htm |date=2016-01-19 }}
* [http://www.metta.lk/temples/historical-temples/Historical-details.htm Historical Buddhist details of Sri Lanka]
* [http://www.buddhismonline.info/index.htm Buddhism, The Buddha and what are His Teachings? ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929122759/http://www.buddhismonline.info/index.htm |date=2007-09-29 }}

[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලාංකික භික්ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු බෞද්ධයෝ]]
[[Category:මෞර්ය අධිරාජ්‍යය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ බුද්ධාගම]]
[[Category:රජ නොවුනු රාජකීයයන්]]
[[Category:මිහින්තලය]]</text>
      <sha1>4522twp68bg7s7kuqgy6u0szd6misnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ලැයිස්තුව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3880</id>
    <revision>
      <id>801854</id>
      <parentid>801656</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ලෝක මතක උරුම */</comment>
      <origin>801854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56973" sha1="mf811ktonv5viteva7s7jjeahoyimjs" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{Infobox
| above = ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ උරුම ස්ථාන
| image =&lt;div style=&quot;display:flex; justify-content:center; align-items:center; gap:30px;&quot;&gt;
[[File:Emblem of Sri Lanka.svg|100px]]
&lt;br&gt;

[[File:Flag of UNESCO.svg|120px]]
&lt;/div&gt;
{{location map+ |Sri Lanka|float=right|width=270 |caption=ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන පිහිටීම (හරිත තිත් ස්වභාවික ස්ථාන වේ, රතු තිත් සංස්කෘතික ස්ථාන වේ)|alt=Map of Sri Lanka with locations of World Heritage Sites |places=
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.30|N|long=80.64 |E|label=[[මහනුවර]] | position=left}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.9569|N|long=80.7597 |E|label=[[සීගිරිය]] | position=top}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=8.35|N|long=80.38 |E|label=[[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] | position=right}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.05|N|long=80.22 |E|label=[[ගාලු කොටුව]] | position= bottom}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.933333|N|long=81.0 |E|label=[[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] | position=right}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.85|N|long=80.65 |E|label=[[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] | position=left}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.416667|N|long=80.5 |E|label=[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]] | position=bottom|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=7.45|N|long=80.8 |E|label=[[දුම්බර කඳුවැටිය]] | position=right|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.813056 |long=80.484444|label=[[ශ්‍රී පාද කඳුවැටිය ආශ්‍රිත වනගත අභයභූමිය|ශ්‍රී පාද අභයභූමිය]] | position=left|mark=Green pog.svg}}
{{location map~ |Sri Lanka|lat=6.8  |long=80.8|label=[[හෝර්ටන් තැන්න ජාතික උද්‍යානය|හෝර්ටන් තැන්න]] | position=right|mark=Green pog.svg}}
}}
| header1 = සංඛ්‍යාත්මක තොරතුරු
| label1 = ලෝක උරුම ස්ථාන
| data1 =  8
| label2 = 
[[File:UNESCO World Heritage Convention Logo.svg|50px]]&lt;br&gt;ලෝක උරුම ස්ථාන 
| data2 ='''  8'''
| label3 = 
[[File:Man and the Biosphere Programme Logo.svg|40px]]&lt;br&gt;මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත 
| data3 = ''' 4'''
| label4 = 
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|50px]]&lt;br&gt;ලෝක මතක උරුම 
| data4 = ''' 5'''
| label5 = 
[[File:Logo Unesco Intangible Cultural Heritage 02.svg|50px]]&lt;br&gt;
අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 
| data5 = ''' 3'''
| label6= 
[[File:Geopark logo.png|50px]]&lt;br&gt;ගෝලීය භූ උද්‍යාන 
| data6 = '''0'''
| label7 = 
{{CSS image crop
| Image = Logotipo oficial de Granada Ciudad Creativa de la Unesco en Literatura.jpg
| bSize = 100
| cWidth = 50
| cHeight = 50
| oTop = 0
| oLeft = 50
}}
නිර්මාණශීලි නගර ජාල
| data7 =''' 0'''
| label8 = ලෝක උරුම පළමු ලියාපදිංචිය
| data8 = වර්ෂ 1982
| label9 = ලෝක උරුම නවතම ලියාපදිංචිය
| data9 = වර්ෂ 2010
}}
[[යුනෙස්කෝ|එක්සත් ජාතීන්ගේ අධ්‍යාපනික, විද්‍යාත්මක හා සංස්කෘතික සංවිධානය]] (UNESCO) විසින් 1972 දී පිහිටුවන ලද යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම සම්මුතියට අත්සන් තබා ඇති රටවල් විසින් නම් කරන ලද කැපී පෙනෙන විශ්වීය [[සංස්කෘතික උරුමයන්|සංස්කෘතික]] හෝ [[ස්වාභාවික උරුමයන්]] සහිත [[යුනෙස්කෝ ලෝක ‍උරුම අඩවි|ලෝක උරුම ස්ථාන]] නම් කරයි.&lt;ref name=&quot;convention&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=The World Heritage Convention |url=https://whc.unesco.org/en/convention/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160827065310/https://whc.unesco.org/en/convention/ |archive-date=27 August 2016 |access-date=21 September 2010 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt; සංස්කෘතික උරුමයන් යනු ස්මාරක (වාස්තු විද්‍යාත්මක කෘති, ස්මාරක මූර්ති හෝ සෙල්ලිපි වැනි), ගොඩනැගිලි කණ්ඩායම් සහ ස්ථාන (පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථාන ඇතුළුව) වලින් සමන්විත වේ. විද්‍යාව, සංරක්ෂණය හෝ ස්වාභාවික සුන්දරත්වය යන දෘෂ්ටි කෝණයෙන් වැදගත් වන ස්වාභාවික ලක්ෂණ (භෞතික හා ජීව විද්‍යාත්මක සැකැස්මන්ගෙන් සමන්විත), භූ විද්‍යාත්මක හා භෞතික විද්‍යාත්මක සැකැස්ම (වඳවීමේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති සතුන් සහ ශාක විශේෂවල වාසස්ථාන ඇතුළුව) සහ ස්වාභාවික ස්ථාන ස්වාභාවික උරුමයන් ලෙස අර්ථ දැක්වේ.[[ශ්‍රී ලංකාව]] 1980 ජුනි 6 වන දින සම්මුතිය අනුමත කළේය.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka2&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;යුනෙස්කෝ සම්මුතිය අනුව ප්‍රධාන උරුම කාණ්ඩ හතරක් වන අතර එක් එක් කාණ්ඩ යටතේ උරුමය කළමණාකරණය කිරීම සිදුවේ.එම කාණ්ඩ නම්,

*ලෝක උරුම ස්ථාන
*ජෛවගෝල රක්ෂිත
*ලෝක මතක උරුම
*අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම
*යුනෙස්කෝ ගෝලීය භූ උද්‍යාන
*යුනෙස්කෝ නිර්මාණශීලි නගර ජාල&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Convention Concerning the Protection of the World Cultural and Natural Heritage |url=https://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201042309/http://whc.unesco.org/en/conventiontext/ |archive-date=1 February 2021 |access-date=3 February 2021 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

වර්තමානය වන විට, ශ්‍රී ලංකාවේ ලෝක උරුම ස්ථාන අටක් ලැයිස්තුවේ ඇත. පළමු ස්ථාන තුන වන [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව පුරාණ නගරය]], [[සීගිරිය- පුරාණ නගරය|සීගිරිය පුරාණ නගරය]] සහ [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]] 1982 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මෑත කාලීන ස්ථානය වන ශ්‍රී ලංකාවේ [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්|මධ්‍යම කඳුකරය]] 2010 දී ලැයිස්තුගත කරන ලදී. මධ්‍යම කඳුකරය සහ [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ වන රක්ෂිතය]] ස්වාභාවික ස්ථාන වන අතර අනෙක් හය සංස්කෘතික වේ. ඊට අමතරව, ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ස්ථාන හයක් ඇත.

ඊට අමතරව ජෛවගෝල රක්ෂිත 4 ක්,ලෝක මතක උරුම 5 ක් සහ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම 3 ක් ද යුනෙස්කෝ සම්මුතිය යටතේ ශ්‍රී ලංකාවට හිමිව පවතී.කෙසේ නමුත් ගෝලීය භූ උද්‍යාන හෝ නිර්මාණශිලී නගර ජාල යන යුනෙස්කෝ කාණ්ඩ ඔස්සේ කිසිඳු උරුමයක් ශ්‍රී ලංකාව සතුව නොපවතී.ඊට අමතරව 1983–1989 කාලය තුළ ලෝක උරුම කමිටුවේ සාමාජිකයෙකු ලෙස රට සේවය කළේය.ශ්‍රී ලංකාව තුළ යුනෙස්කෝව සම්බන්ධීකරණය කිරීම,ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා වගකිව යුතු නිල රාජ්‍ය ආයතය වශයෙන් 1949 දී පිහිටුවන ලද සහ 2024 අංක 38 දරණ යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභා පනත යටතේ පිහිටුවන ලද '''&quot;යුනෙස්කෝව සඳහා වූ ශ්‍රී ලංකා ජාතික කොමිෂන් සභාව (Sri Lanka National Commission for UNESCO)&quot;''' කටයුතු කරනු ලබයි.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka4&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

== ලෝක උරුම ස්ථාන ==
යුනෙස්කෝව [[ලෝක උරුම අඩවිය#තේරීමේ නිර්ණායක|නිර්ණායක දහයක්]] යටතේ අඩවි ලැයිස්තුගත කරයි; සෑම ප්‍රවේශයක්ම අවම වශයෙන් එක් නිර්ණායකයක්වත් සපුරාලිය යුතුය. නිර්ණායක i සිට vi දක්වා සංස්කෘතික වන අතර vii හරහා x ස්වභාවික වේ.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://whc.unesco.org/en/criteria/|title=UNESCO World Heritage Centre – The Criteria for Selection|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=17 August 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160612152223/https://whc.unesco.org/en/criteria/|archive-date=12 June 2016|url-status=live|df=dmy-all}}&lt;/ref&gt;
{{clear}}

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; 
|-
|+ {{sronly|World Heritage Sites }}
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | අඩවිය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ශය
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| විස්තරය
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[අනුරාධපුර (පෞරාණික නගරය)|අනුරාධපුර පූජනීය නගරය]]
| [[File:Ruwanweli Maha Seya - Anuradhapura.jpg|150px|Ruwanweli_Maha_Seya_-_Anuradhapura]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]]
| 1982
| 200; ii, iii, vi (සංස්කෘතික)
| අනුරාධපුරය ශ්‍රී  ලංකා‌වේ අගනුවරක්ව පැවති අතර අදටත් ශ්‍රී ලාංකීය ශිෂ්ඨාචාර‍යේ සුරැකිව පවතින නටබුන් සදහා ලෝක ප්‍රසිද්ධියක් උසුලයි. අනුරාධපුරය නගරය මුල් කරගත් ශිෂ්ඨාචාරය ආසියා‍වේ පැවති විශිෂ්ඨත ම එකකි. දැනට එක්සත් ජාතින්  ‍ලෝක උරුමයක් වන මෙය වර්තමාන අගනුවර වන ‍කොළඹ සිට කි.මී. 205 උතුරින්, උතුරු මැද පළාත මල්වතු ඔය ඉවුර මුල් කර‍ගෙන පිහිටා ති‍බේ. ක්‍රි.පූ 4 වන සියව‍සේ ආරම්භ වූ අනුරාධපුර රාජධානිය, 11 වන සියවස දක්වා ම දකුණු ආසිය‍‍වේ ස්ථාවරත ම ‍‍දේශපාලන හා ආර්ථීක මධ්‍යස්ථනයක් ‍ලෙස වැජඹුණි.‍ බෞද්ධ ලෝකයට පූජනීය නගරයක් වූ, වර්ග කි.මි. 40 පුරා විහිදුනු ‍‍බෞද්ධ ආරාම පිහිටා ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152972|title=Sacred City of Anuradhapura: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705150829/https://whc.unesco.org/document/152972|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/200/|title=Sacred City of Anuradhapura|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=7 July 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707093013/http://whc.unesco.org/en/list/200|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය]] 
| [[File:Polonnaruwa Vatadage.jpg|150px|alt=Ruins of a Buddhist temple]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරුමැද]]
| 1982
| 201; i, iii, vi (සංස්කෘතික)
|චෝල ආක්‍රමණිකයින් පරදවා පළමුවන විජයබා රජු විසින් අගනුවර කර ගත් ‍පොළොන්නරුව ලංකා‍වේ ‍දෙවන පැරණිතම නගරයයි. එනමුත් ‍පොළොන්නරු රාජධානි‍යේ වැදගත්ම චරිතය වන්නේ ඔහුගේ මුනුබුරු මහා පරාක්‍රමබාහු රජුය. කෙටි චෝල පාලන සමයේ දී ‍මෙම නගරය ජනනාත මංගලම් ‍ලෙස ද හදුන්වා ති‍බේ. එ‍හෙත් ඉන් පසු පත් වූ පාලකයින්‍ අතරින් නිශ්ශංකමල්ල රජු හැරුණු විට පත් වූ අ‍නෙක් පාලකයින් එතරම් සාර්ථක ‍නොවූහ. එම රජවරු ඇති කර ගත් දකුණු ඉන්දියානු විවාහ සම්බන්ධතා පසු කාලීනව ඇති වූ දකුණු ඉන්දියානු ආක්‍රමණවලට ද රාජධානිය දඹ‍දෙණියට සංක්‍රමණය වීමටද හේතු විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152973|title=Ancient City of Polonnaruwa: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103509/https://whc.unesco.org/document/152973|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/201/|title=Ancient City of Polonnaruwa|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=28 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828103437/https://whc.unesco.org/en/list/201/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සීගිරිය]]
| [[File:Sigiriya.jpg|150px|alt=A large granite rock with people walking toward it]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]]
| 1982
| 202; ii, iii, iv (සංස්කෘතික)
| සීගිරිය ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ මාතලේ දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි පුරාණ නගර හා පර්වත බලකොටු සංකීර්ණයකි. මෙය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 5 වන සියවසේදී පළමුවන කාශ්‍යප රජු විසින් තම රාජකීය අගනුවර සහ මාළිගා සංකීර්ණය ලෙස සංවර්ධනය කරන ලද බව පිළිගැනේ. කාශ්‍යප රජුගේ පාලන සමයෙන් පසු සීගිරිය බෞද්ධ ආරාමයක් ලෙස භාවිතයට පත් වූ අතර, පසුකාලීනව එය අතහැර දමන ලදී.සීගිරි පර්වතයේ මුදුනෙහි රාජකීය මාළිගා සංකීර්ණයක නටබුන් පිහිටා ඇති අතර, එහි පහළ ප්‍රදේශවල සැලසුම්ගත උද්‍යාන, දිය අගල්, පවුරු සහ විවිධ ගොඩනැගිලිවල නටබුන් දැකගත හැකිය. සීගිරියේ ප්‍රධාන අංග අතර සිංහ දොරටුව, ප්‍රසිද්ධ බිතුසිතුවම් සහ කැටපත් පවුර විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ජල උද්‍යාන, පර්වත උද්‍යාන සහ ටෙරස් උද්‍යාන ඇතුළු එහි භූදර්ශන සැලසුම්කරණය පුරාණ ශ්‍රී ලාංකික ඉංජිනේරු හා කලාත්මක දක්ෂතාව පිළිබිඹු කරයි. සීගිරිය 1982 වසරේදී යුනෙස්කෝව විසින් ලෝක උරුම ස්ථානයක් ලෙස නම් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/152974|title=Ancient City of Sigiriya: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705132910/https://whc.unesco.org/document/152974|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/202/|title=Ancient City of Sigiriya|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=6 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220806053436/https://whc.unesco.org/en/list/202|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[මහනුවර]] පූජනීය නගරය 
| [[File:SL Kandy asv2020-01 img33 Sacred Tooth Temple.jpg|150px|alt=A Buddhist temple in white stone and a flag in front]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]]
| 1988
| 450; iv, vi (සංස්කෘතික)
| මහනුවර නගරයේ පිහිටා ඇති පූජනීය ස්ථානයක් වන දළදා මාලිගා‍වේ බුදුන් වහන්‍‍සේගේ දන්ත ධාතුව තැන්පත් කර ඇත. රාජ්‍ය ‍දේශපාලන වැදගත් සංකේතයක් වන දන්ත ධාතූන් වහන්සේගේ හිමිකරු ර‍ටෙහි පාලකයා බව සැලකෙන මතයක් පුරාණ කාල‍යේ සිටම පවති. වර්ෂ 1592 සිට 1815 දක්වා කාල සීමාවෙහි දී ලංකාවේ අගනුවර ලෙස මහනුවර පැවති අතර දළදා මාලිගාව නිසාවෙන් මහනුවර නගරය එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක උරුමයක් ලෙස නම් කරනු ලැබීය. වසරකට වරක් ආගමික වතාවත් පැවැත්වී‍මේ අවස්ථාව අස්ගිරි මල්වතු ‍දෙපාර්ශවය අතර හුවමාරු ‍වේ. ත්‍රස්තවාදි ප්‍රහාරයකින් හානි සිදු වුවද දැන් සම්පුර්ණයෙන් ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153507|title=Sacred City of Kandy: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705171904/https://whc.unesco.org/document/153507|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/450/|title=Sacred City of Kandy|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=1 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220801225441/https://whc.unesco.org/en/list/450|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |[[සිංහරාජ රක්ෂිතය]]
| [[File:20160128 Sri Lanka 4107 Sinharaja Forest Reserve sRGB (25468886730).jpg|150px|alt=Look at a rain forest from above]]
| [[Sabaragamuwa Province|සබරගමු පලාත]] සහ [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණූ පලාත]]
| 1988
| 405; ix, x (ස්වභාවික)
| ශ්‍රී  ලංකා‌වේ  ව‍න උද්‍යානයක් වන සිංහරාජ වනය, යුනෙස්කෝව මගින් ‍ජෛව ගෝලීය රක්ෂිතයක් හා ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ති‍බේ. නො ඉදුල් වැසි වනාන්තරයක් වන ‍මෙය, ළඟා වීමට ඇති අපහසු බව නිසා ම දැව කර්මාන්ත‍යේ ග්‍රහණ‍යෙන් මිදී ඇත. ‍මෙය 1889 දී ලෝක උරුමයක් ද 1978 දී ලෝක උරුමයක් ද ලෙස ද නම් කර තිබේ. නැගෙනහිර - බටහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 21 ද උතුරු- නැගෙනහිර දිශා ඔස්සේ කි.මි. 7 පමණක් වුව ද ඉතා සරු ‍ජෛව විවිධත්වයකට සහ ආ‍වේනික වි‍ශේෂ (කෘමීන්, ශාක, උරගයන්, පක්ෂීන් සහ ක්ෂීර‍පායීන්) රැසකට ‍සෙවණ සපයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/405/|title=Sinharaja Forest Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802042303/https://whc.unesco.org/en/list/405|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ගාලු කොටුව|පැරණි ගාලු නගරය සහ එහි බලකොටු]]
|[[File:Galle Fort.jpg|150px|alt=Aerial photo of Galle fort]]
|[[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පලාත]]
| 1988
| 451; iv (සංස්කෘතික)
| ගාල්ල, ශ්‍රී  ලංකා‌වේ නිරිතදිග ‍වෙරළ තීර‍යේ ‍කොළඹ සිට කි.මි. 119 දුරින් පිහිටි නගරයකි. පෘතුගීසීන් පැමිණීමට ‍පෙර 16 වන සියව‍සේ දී ධීවර වරායක් ලෙස පැවති මෙය එවකට ගිම්මතිත්ත ‍ලෙස හදුන්වා ඇත. (ඉබන්බතුතා ක්වලි (Qali) ලෙස හදුන්වා ති‍බේ.) 18 වන සියව‍සේ බ්‍රිතාන්‍ය පාලකයින් කොළඹ ප්‍රධාන වරාය ‍ලෙස සැලකීමට ‍පෙර ගාල්ල එහි දියුණු‍වේ උපරිමයට එළඹ තිබිණ. 2004.12.26 දින ඇති වු සුනාමි උවදුරින් නගරයට හානි සිදු වූ අතර දහස් ගනණක් ජීවිතක්ෂයට පත් විය.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/document/153511|title=Old Town of Galle and its Fortifications: Advisory Body Evaluation (ICOMOS) / Évaluation de l'organisation consultative (ICOMOS)|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=5 July 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200705121023/https://whc.unesco.org/document/153511|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/451/|title=Old Town of Galle and its Fortifications|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=2 August 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220802020044/https://whc.unesco.org/en/list/451|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහරය]] 
| [[File:Dambulla-buddhastupa.jpg|150px|alt=Stupa with sitting Buddhas around it in a cave with painted walls]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]]
| 1991
| 561; i, iv (සංස්කෘතික)
| දඹුලු ‍ලෙන් විහාරය (රන්ගිරි දඹුලු ගල් විහාරය) රට මැද භාගයට වන්නට පිහිටි, ලෝක උරුමයක් ‍ලෙස නම් කර ඇති ස්ථානයකි.  ‍කොළඹින් කි.මි. 148 නැ‍ගෙනහිරින්ද මහනුවරින් කි.මි. 72 උතුරින්ද පිහිටා ඇති ‍මෙය ඉතා ‍හොදින් සුරැකිව ඇති විහාර සංකීර්ණයකි. තැනිතලාවෙන් මි.160 උසින් පිහිටි පර්වතයක, 80 ට අධික ‍ලෙන් සංඛ්‍යාවක් පවතින අතර ‍ලෙන් පහක් ආශ්‍රිතව විහාර අංගනය පිහිටා ඇත. බුද්ධ චරිතයට අදාළ ස්තූප සහ බිතු සිතුවම් නිසා ‍මෙම විහාරය ලෝක ප්‍රසිද්ධියට පත් වී ඇත. බුද්ධ ස්තූප 153, සිංහල රජුන්ගේ ප්‍රතිමා 3 සහ දැව ප්‍රතිමා 4 ක් වර්ග මි. 2100 ප්‍ර‍දේශයක පිහිටා ති‍බේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/561|title=Rangiri Dambulla Cave Temple|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001422/http://whc.unesco.org/en/list/561|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම්]] 
| [[File:Sri Pada 02.jpg|150px|alt=A mountain from far]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම පලාත]] සහ [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව පලාත]]
| 2010
| 1203; ix, x (ස්වභාවික)
| ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම උස්බිම් ලෝක උරුම දේපළ කොටස් තුනකින් සමන්විත වේ: [[Peak Wilderness Protected Area|කඳු මුදුන වන සංරක්ෂණ ප්‍රදේශය]], [[Horton Plains National Park|හෝර්ටන් තැන්න ජාතික වනෝද්‍යානය]] සහ [[Knuckles Conservation Forest|නකල්ස් සංරක්ෂණ වනාන්තරය]]. මෙම කඳුකර වනාන්තර අසාමාන්‍ය පරාසයක ආවේණික ශාක හා සත්ත්ව විශේෂ සඳහා වාසස්ථාන සපයන අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ ජෛව විවිධත්වය සඳහා විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි. ශ්‍රී ලංකා දිවියා, බටහිර දම් පැහැති මුහුණැති කොළ වඳුරා සහ හෝර්ටන් තැන්න සිහින් ලෝරිස් වැනි තර්ජනයට ලක්වූ විශේෂද මෙහි දක්නට ලැබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=3 October 2026}}&lt;/ref&gt;.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whc.unesco.org/en/list/1203|title=Central Highlands of Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=26 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20181226001427/http://whc.unesco.org/en/list/1203|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|}

=== තාවකාලික ලැයිස්තුව ===
ලෝක උරුම ලැයිස්තුවේ ලියා ඇති ස්ථාන වලට අමතරව, සාමාජික රටවලට නම් කිරීම සඳහා සලකා බැලිය හැකි තාවකාලික ස්ථාන ලැයිස්තුවක් පවත්වා ගත හැකිය. ලෝක උරුම ලැයිස්තුව සඳහා නාමයෝජනා පිළිගනු ලබන්නේ එම ස්ථානය කලින් තාවකාලික ලැයිස්තුවේ ලැයිස්තුගත කර ඇත්නම් පමණි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |title=Tentative Lists |publisher=UNESCO World Heritage Centre |access-date=7 October 2010 |archive-date=1 April 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160401104537/https://whc.unesco.org/en/tentativelists/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;වර්තමානය වන විට ශ්‍රී ලංකාවේ තාවකාලික ලැයිස්තුවේ අඩවි හයක් ඇත.&lt;ref name=&quot;Sri Lanka&quot;&gt;{{Cite web |title=Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519120812/https://whc.unesco.org/en/statesparties/lk |archive-date=19 May 2021 |access-date=27 March 2022 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;

{|class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot; 

|+ {{sronly|Tentative sites }}
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | අඩවිය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය ([[Provinces of Sri Lanka|පලාත]])
! style=&quot;width:50px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ශය
! style=&quot;width:60px;&quot; scope=&quot;col&quot; data-sort-type=&quot;number&quot;| {{Abbr|UNESCO data|UNESCO reference number and criteria}}
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot;| විස්තරය
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සේරුවිල මංගල රජ මහා විහාරය]] 
| 
| [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]]
| 2006
| ii, v (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|title=Seruwila Mangala Raja Maha Vihara|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5083/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | ශ්‍රී ලංකාවේ මහවැලි ගඟ දිගේ සේරුවිල සිට ශ්‍රී පාදය පුරාණ වන්දනා මාර්ගය
| [[File:Adam's Peak - January 2020.jpg|150px|alt=A conical mountain]]
| අඩවි කිහිපයක්
| 2010
| ii, iii, vi (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|title=Seruwila to Sri Pada (Sacred Foot Print Shrine), Ancient pilgrim route along the Mahaweli river in Sri Lanka|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225958/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/5531/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රජගල පුරාවිද්‍යා භූමිය|රජගල පුරාවිද්‍යා රක්ෂිතයේ පිහිටි පුරාණ ආරියකර විහාරය]]
| [[File:Rajagala Archaeological Site 1.jpg|150px|alt=Temple ruins with several pillars standing]]
| [[Eastern Province, Sri Lanka|නැගෙනහිර]]
| 2020
| i, iii, iv (සංස්කෘතික)
| &lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|title=Ancient Ariyakara Viharaya in the Rajagala Archaeological Reserve|publisher=UNESCO World Heritage Centre|access-date=25 August 2022|archive-date=11 May 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511225957/http://whc.unesco.org/en/tentativelists/6454/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පුරාණ ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ භාවනා ආරාම (පධානඝර)]]
| [[File:A resting place in Ritigala.jpg|150x150px|alt=A resting place in the Ritigala monastery]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]], [[North Western Province, Sri Lanka|වයඹ]]
| 2024
| iii, iv, v (සංස්කෘතික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=4 June 2024 |title=Buddhist Meditation Monasteries of Ancient Sri Lanka |url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6774/ |access-date=30 June 2024 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ශ්‍රී ලංකාවේ තේ සංස්කෘතික භූ දර්ශනය]]
| [[File:Tea plantation Haputale.jpg|150px|alt=Tea plantation (Dambatenne estates) at about 1800&amp;nbsp;m above sea level in Haputale, Hill Country]]
| [[Central Province, Sri Lanka|මධ්‍යම]], [[Uva Province, Sri Lanka|ඌව]]
| 2025
| iv, v, vi(සංස්කෘතික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=19 August 2025 |title=Sri Lanka’s Tea Cultural Landscape|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6888/|access-date=09 October 2025 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රිටිගල ස්වාභාවික දැඩි රක්‍ෂිතය|රිටිගල දැඩි ස්වභාව රක්ෂිතය]] 
| [[File:Pathway to Ritigala Monastery -SriLanka.png|center|150px]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද]]
| 2026
| xii,ix,x(ස්වභාවික)
|&lt;ref&gt;{{Cite web |date=31 March 2026 |title=Ritigala Strike Nature Reserve|url=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/7008/|access-date= 15 June 2026 |publisher=UNESCO World Heritage Centre}}&lt;/ref&gt;
|}

==මිනිසා සහ ජෛවගෝල රක්ෂිත ==
යුනෙස්කෝවේ මිනිසා සහ ජෛවගෝල වැඩසටහන (Man and the Biosphere Programme – MAB) යනු මිනිසා සහ ස්වාභාවික පරිසරය අතර ඇති සම්බන්ධතාවය තිරසාර ලෙස පවත්වාගෙන යාම අරමුණු කරගත් ජාත්‍යන්තර වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන යටතේ ස්වාභාවික පරිසර පද්ධති, ජෛව විවිධත්වය සහ ස්වාභාවික සම්පත් සංරක්ෂණය කිරීමත්, ඒ සමඟ ප්‍රාදේශීය ජනතාවගේ තිරසාර සංවර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කිරීමත් සඳහා ජෛවගෝල රක්ෂිත (Biosphere Reserves) නම් ප්‍රදේශ හඳුනාගෙන නම් කරනු ලැබේ.ශ්‍රී ලංකාවේ දැනට ජෛවගෝල රක්ෂිත ස්ථාන 4 ක් පවතී.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=What are biosphere reserves?
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/wnbr/about
 |website=UNESCO
 |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ යුනෙස්කෝ ජෛවගෝල රක්ෂිත}}
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ජෛවගෝල රක්ෂිතය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:120px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ස්ථානය
! style=&quot;width:70px;&quot; scope=&quot;col&quot; | නම් කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:100px;&quot; scope=&quot;col&quot; | වර්ග ප්‍රමාණය
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[හුරුලු වන රක්ෂිතය|හුරුලු ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
|
[[File:Hurulu Eco Park 03.JPG|150px|Hurulu_Eco_Park_03]]
| [[North Central Province, Sri Lanka|උතුරු මැද පළාත]]
| 1977
| 69,641 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ වියළි කලාපයට අයත් සදාහරිත වනාන්තර පරිසර පද්ධතියක් වන මෙය අලි ඇතුළු විවිධ වනජීවීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Hurulu
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/list
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[සිංහරාජ වනාන්තරය|සිංහරාජ ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| [[File:20160128 Sri Lanka 4132 Sinharaja Forest Preserve sRGB (25674474901).jpg|150px|alt=Sinharaja rainforest]]
| [[Sabaragamuwa Province|සබරගමුව]], [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු]]
| 1978
| 29,830 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ පහතරට තෙත් කලාපයේ ඉතිරිව ඇති විශාලතම අඛණ්ඩ සදාහරිත වැසි වනාන්තර ප්‍රදේශය වන මෙය ශාක හා සත්ව විශේෂවල ඉහළ ආවේණිකත්වය හේතුවෙන් විශේෂ සංරක්ෂණ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Sinharaja
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/sinharaja
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[කන්නෙලිය වන රක්ෂිතය|කන්නෙලිය–දෙදියගල–නාකියාදෙනිය ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| 
[[File:Raining in kanneliya forest.jpg|150px|Raining_in_kanneliya_forest]]
| [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]]
| 2004
| 25,393 හෙක්ටයාර්
| කන්නෙලිය, දෙදියගල සහ නකියාදෙනිය යන එකිනෙකට සම්බන්ධ වනාන්තර ප්‍රදේශවලින් සමන්විත මෙම ජෛවගෝල රක්ෂිතය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු තෙත් කලාපයේ වැදගත් ජෛව විවිධත්ව හා ආවේණික විශේෂ සංරක්ෂණ ප්‍රදේශයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Kanneliya-Dediyagala-Nakiyadeniya
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/kanneliya-dediyagala-nakiyadeniya
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[බූන්දල ජාතික වනෝද්‍යානය|බූන්දල ජෛවගෝල රක්ෂිතය]]
| [[File:Three Elephants.jpg|150px|Three_Elephants]]
| [[Southern Province, Sri Lanka|දකුණු පළාත]]
| 2005
| 18,242 හෙක්ටයාර්
| ශ්‍රී ලංකාවේ එකම වෙරළබඩ ජෛවගෝල රක්ෂිතය වන මෙය තෙත්බිම්, කලපු, වෙරළ සහ වියළි කලාපීය වනාන්තර ඇතුළු විවිධ පරිසර පද්ධතිවලින් සමන්විත වන අතර, සංක්‍රමණික හා දේශීය පක්ෂීන් සඳහා වැදගත් වාසස්ථානයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Bundala
 |publisher=UNESCO Man and the Biosphere Programme
 |url=https://www.unesco.org/en/mab/bundala
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== ලෝක මතක උරුම ==

'''යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක වැඩසටහන''' ({{lang-en|Memory of the World Programme}}) යනු ලෝකයේ වැදගත් '''ලේඛනමය උරුම''' සංරක්ෂණය කිරීම, ඒවාට ප්‍රවේශය පුළුල් කිරීම සහ ඒවායේ වැදගත්කම පිළිබඳ මහජන දැනුවත්භාවය වැඩි කිරීම අරමුණු කරගත් යුනෙස්කෝ වැඩසටහනකි. මෙම වැඩසටහන 1992 දී ආරම්භ කරන ලද අතර, ජාත්‍යන්තර වැදගත්කමක් සහිත ලේඛනමය උරුමයන් '''යුනෙස්කෝ ලෝක මතක ලේඛනය''' වෙත ඇතුළත් කරනු ලැබේ.2025 වන විට ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ ලේඛනමය උරුමයන් පහක් යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම ලේඛනයට ඇතුළත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Cite web
 |title=Memory of the World: About the programme
 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/about
 |website=UNESCO
 |publisher=United Nations Educational, Scientific and Cultural Organization
 |access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාව සම්බන්ධ යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම}}
! style=&quot;width:220px;&quot; scope=&quot;col&quot; | උරුමය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ඉදිරිපත් කළ රට/රටවල්
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගමේ ලේඛන]]
| 
[[File:Dutch Coat of Arms Galle.jpg|150px|Dutch_Coat_of_Arms_Galle]]
| 2003
| ඉන්දියාව, ඉන්දුනීසියාව, නෙදර්ලන්තය, දකුණු අප්‍රිකාව සහ ශ්‍රී ලංකාව
| ලන්දේසි නැගෙනහිර ඉන්දීය සමාගම (VOC) සම්බන්ධ ලේඛනාගාර එකතුවකි. එය ආසියාව හා අනෙකුත් ප්‍රදේශවල යටත්විජිත සහ වෙළඳ ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය උරුමයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Archives of the Dutch East India Company
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ලේඛන]]
| [[File:2004 Indian Ocean earthquake - affected countries.png|150px|2004_Indian_Ocean_earthquake_-_affected_countries]]
| 2017
| ඉන්දුනීසියාව සහ ශ්‍රී ලංකාව
| 2004 ඉන්දියානු සාගර සුනාමි ව්‍යසනය හා ඊට අදාළ සිදුවීම්, ප්‍රතිචාර සහ බලපෑම් සම්බන්ධ ලේඛනමය ද්‍රව්‍ය එකතුවකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=The Indian Ocean Tsunami Archives
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[මහාවංශය]]
|[[File:Mahavamsa.png]]
| 2023
| ශ්‍රී ලංකාව
| ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය ක්‍රි.පූ. 6 වන සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. 1815 දක්වා කාලය ආවරණය කරන වැදගත් ඓතිහාසික වංශකථාවකි. එය දකුණු ආසියාවේ ඉතිහාසය සහ බුද්ධාගම පිළිබඳ වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Mahavamsa, the Great Chronicle of Sri Lanka
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/mahavamsa-great-chronicle-sri-lanka-covering-period-6th-century-bce-1815-ce
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[පානදුරාවාදය|1873 පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන]]
|[[File:Venerable Migettuwatte Gunananda Thera (1823-1890).jpg|100px|center|alt=පානදුරාවාදයට සහභාගී වූ මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමි]]
&lt;br&gt;
[[File:Ola Scriptures And Art Works Of Venerable Migettuwatte Gunananda Thera.jpg|150px|center|alt=මිගෙට්ටුවත්තේ ගුණානන්ද හිමියන්ට අදාළ පුස්කොළ ලේඛන]]
| 2025
| ශ්‍රී ලංකාව
| 1873 දී පැවැත්වුණු පානදුරාවාදයට අදාළ ලේඛන හතරක එකතුවකි. බෞද්ධ හා ක්‍රිස්තියානි නායකයන් අතර පැවති ආගමික සංවාදය සහ ඊට අදාළ ලිපි හුවමාරු මෙම ලේඛනවලට ඇතුළත් වේ.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Documents Connected with the Pānadurā Vādaya (The Great Debate of Panadura) in 1873
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]]
| [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg|150px|alt=ගාල්ල ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]]
| 2025
|  චීනය සහ ශ්‍රී ලංකාව
| චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් සමන්විත ඓතිහාසික සෙල්ලිපියකි. එය සෙල්ලිපිය පිහිටවූ තැනැත්තන් බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදය වෙත සිදු කල පූජාවන් මෙන්ම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ආසියානු කලාපය අතර පැවති ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ වැදගත් සාක්ෂියකි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya)
|url=https://www.unesco.org/en/memory-world/list
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුම ==

ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය යනු පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වන සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා, රංග කලාවන්, ශිල්පීය සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික භාවිතයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. UNESCO හි [[මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුව|මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට]] ශ්‍රී ලංකාවට අදාළ අංග තුනක් ඇතුළත් කර ඇත. ඒවා නම් 2018 දී ඇතුළත් කළ රූකඩ නාට්‍ය, 2021 දී ඇතුළත් කළ දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය සහ 2025 දී ඇතුළත් කළ කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීමේ පාරම්පරික තාක්ෂණයයි.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Sri Lanka – Intangible Cultural Heritage
|url=https://ich.unesco.org/en/state/sri-lanka-LK
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable plainrowheaders&quot;
|+ {{sronly|ශ්‍රී ලංකාවේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය}}
! style=&quot;width:220px;&quot; scope=&quot;col&quot; | උරුමය
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:150px;&quot; scope=&quot;col&quot; | පිංතූරය
! style=&quot;width:80px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය
! style=&quot;width:180px;&quot; scope=&quot;col&quot; | ඉදිරිපත් කළ රට
! scope=&quot;col&quot; class=&quot;unsortable&quot; | විස්තරය

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[රූකඩ නාට්‍ය]]
| [[File:AmbalangodaImMuseum.jpg|150px|Ambalangoda traditional puppets]]
| 2018
| ශ්‍රී ලංකාව
| ශ්‍රී ලංකාවේ සාම්ප්‍රදායික නූල් රූකඩ නාට්‍ය කලාවකි. මෙය විනෝදාස්වාදය සමඟ සමාජීය හා සංස්කෘතික පණිවිඩ සම්ප්‍රේෂණය කරන අතර, විශේෂයෙන් දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශවල පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට පැවත එන කලා සම්ප්‍රදායකි. 2018 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Rūkada Nātya, traditional string puppet drama in Sri Lanka
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/rukada-natya-traditional-string-puppet-drama-in-sri-lanka-01370
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[දුම්බර රටා කලාල]]
| [[File:Dumbara Rata.jpg|150px|Traditional Dumbara Rata Kalala]]
| 2021
| ශ්‍රී ලංකාව
| දුම්බර ප්‍රදේශයේ සාම්ප්‍රදායිකව නිපදවන අතින් වියන ලද කලාල වර්ගයකි. ස්වභාවික ශාක තන්තු සහ පාරම්පරික වියන ක්‍රම භාවිතයෙන් නිර්මාණය කරන මෙම කලාලවල සංකීර්ණ රටා සහ සාම්ප්‍රදායික මෝස්තර දැකිය හැක. දුම්බර රටා කලාල නිෂ්පාදනයේ සාම්ප්‍රදායික ශිල්පය 2021 දී UNESCO නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Traditional craftsmanship of making Dumbara Ratā Kalāla
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-craftsmanship-of-making-dumbara-rat-kal-la-01543
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Dumbara Weaving: Sri Lankan Art, Skill &amp; Village Life
|url=https://khiri.com/dumbara-weaving/
|publisher=Khiri Travel
|date=22 June 2023
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;

|-
! scope=&quot;row&quot; | [[කිතුල් මැදීම|කිතුල් මැදීම/කිතුල් කැපීම]]
| 
[[File:Kithul treacle.jpg|75px|center|Kithul_treacle]]&lt;br&gt;[[File:Life in the jungle.jpg|150px|Kithul tapping in Sri Lanka]]
| 2025
| ශ්‍රී ලංකාව
| කිතුල් ගසෙන් පැණි රස යුෂ ලබාගැනීම සඳහා පරම්පරාවෙන් පරම්පරාවට සම්ප්‍රේෂණය වූ සාම්ප්‍රදායික දැනුම, කුසලතා සහ තාක්ෂණික ක්‍රමවේදයන්ගෙන් සමන්විත උරුමයකි. කිතුල් ගසට නැගීම, මල් දඬු සකස් කිරීම සහ යුෂ එකතු කිරීම වැනි ක්‍රියා මෙයට ඇතුළත් වේ. 2025 දී UNESCO මානව වර්ගයාගේ අස්පර්ශනීය සංස්කෘතික උරුමය පිළිබඳ නියෝජිත ලැයිස්තුවට ඇතුළත් කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{Cite web
|title=Kithul Madeema/Kithul Kapeema, an ancient indigenous technology for tapping Kithul in Sri Lanka
|url=https://ich.unesco.org/en/RL/kithul-madeema-kithul-kapeema-an-ancient-indigenous-technology-for-tapping-kithul-in-sri-lanka-02318
|publisher=UNESCO
|access-date=6 September 2026
}}&lt;/ref&gt;
|}

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

==මේ අඩවියත් බලන්න==
*[[ශ්‍රී ලංකා‍වේ ‍ලෝක උරුමයන්]]
*[[ශ්‍රී ලංකාව]]

== බාහිර සබැඳි ==
*[http://whc.unesco.org/en/list යුනෙස්කෝ ලෝක උරුම අඩවි ලැයිස්තුව] &amp;mdash; නිල වෙබ් අඩවිය
*[http://terre.sans.frontiere.free.fr/page_a_voir_a_faire/top_100.htm ලොව ලස්සනම ස්ථාන 100 - 95 - සීගිරිය]
*[http://www.go2srilanka.com/destinations.html ගමනාන්ත - ශ්‍රී ලංකාව - ආකර්ෂණීය ස්ථාන] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071106000919/http://www.go2srilanka.com/destinations.html |date=2007-11-06 }}
*[http://www.imagesofceylon.com ග්‍රී ලාංකීය ඉතිහාසයේ පින්තූර ]

{{Sri Lanka topics}}
{{World Heritage Sites in Sri Lanka}}
{{Lists of World Heritage Sites in Asia}}

[[Category:Lists of World Heritage Sites|Sri Lanka]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාව තුළ පිහිටි ලෝක උරුම අඩවි| ]]
[[Category:Lists of tourist attractions in Sri Lanka|World Heritage Sites]]
[[Category:ශ්‍රී ලංකාවේ පිහිටි ලෝක උරුම ]]</text>
      <sha1>mf811ktonv5viteva7s7jjeahoyimjs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>බලංගොඩ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9494</id>
    <revision>
      <id>801835</id>
      <parentid>801756</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>Spam link removed, Error fixed &amp; Tagged</comment>
      <origin>801835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3555" sha1="rg8g3jpalrk42t74ioesf7yymta1kxp" xml:space="preserve">{{සමුද්දේශ විරහිත|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

'''බලංගොඩ''' නගරය ශ්‍රී ලංකාවේ [[සබරගමුව පළාත|සබරගමුව පළාතේ]], රත්නපුර දිස්ත්‍රික්කයට අයත් ප්‍රධාන නගරයකි. මෙය බදුල්ල - කොළඹ 99 මාර්ගය ආශ්‍රිතව පිහිටා ඇති අතර, පළාතේ විශාල හා වැදගත් නගරයන් අතරට අයත් වේ. 2001 ජනගහන සංගණනය අනුව බලංගොඩ නගරයේ ජනගහනය 16,875 ක් පමණ වන අතර, වර්ග කිලෝමීටර් 16.2 ක භූමි ප්‍රමාණයක් ආවරණය කරයි.

බලංගොඩ ප්‍රදේශය ප්‍රාග් ඓතිහාසික යුගය දක්වා දිවෙන ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියයි. මෙම නගරය ශ්‍රී ලංකාවේ ප්‍රථම අගමැතිනිය වූ [[සිරිමාවෝ බණ්ඩාරනායක]] මහත්මිය, ප්‍රථම කතානායක [[ෆ්‍රැන්සිස් මොලමුරේ මහතා]], සහ ආචාර්ය [[බලංගොඩ ආනන්ද මෛත්‍රී නාහිමියන්]] වැනි ප්‍රසිද්ධ පුද්ගලයන් උපන් ස්ථානය ලෙස ද ප්‍රසිද්ධය.

භූගෝලීය වශයෙන් බලංගොඩ නගරය සබරගමුව කඳුවැටියට ආසන්නව පිහිටා ඇති අතර, තෙත් හා මධ්‍යම කලාපීය දේශගුණ ලක්ෂණ දැක්වෙයි. මෙහි ජනතාවගේ ප්‍රධාන ජීවනෝපාය ගොවිතැන වන අතර, එළවළු, පලතුරු හා කුළුබඩු වගා කිරීම ප්‍රමුඛ වේ. එමෙන්ම, දේශීය පරිභෝජනය සඳහා වී වගාව (විශේෂයෙන් හෙල් මළු ක්‍රමයට) සිදුකරනු ලබයි. වාණිජමය වශයෙන් තේ වගාව ද මෙහි සිදුකෙරෙන අතර, මැණික් කර්මාන්තය සඳහා ද බලංගොඩ ප්‍රදේශය ප්‍රසිද්ධය.

අද වන විට බලංගොඩ නගරය සංචාරක කර්මාන්තය ද වර්ධනය වෙමින් පවතින ප්‍රදේශයකි. සමනල වැව, බෙලිහුල්ඔය සහ කල්තොට වැනි ස්ථාන සංචාරකයන් අතර ජනප්‍රියත්වයට පත්ව ඇත.
{{Clear}}
==ආශ්‍රිත ලිපි==
*[[ශ්‍රී ලංකාවේ නගර ලැයිස්තුව]]

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{ශ්‍රී ලංකාවේ නගර}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ නගර සහ ගම්මාන]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ලැයිස්තු]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ස්ථාන]]</text>
      <sha1>rg8g3jpalrk42t74ioesf7yymta1kxp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20080</id>
    <revision>
      <id>801841</id>
      <parentid>801671</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eggsplorer245</username>
        <id>80405</id>
      </contributor>
      <origin>801841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24586" sha1="8t5y6eac791vqj8qlh3wv5fu6qhhrqz" xml:space="preserve">{{Infobox School
 | name                    = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය
 | native_name             = &lt;small&gt;{{nobold|Vidyartha College}} &lt;br /&gt;{{nobold|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}&lt;/small&gt;
 | logo                    = File:Logo of Vidyartha College , Kandy.jpg
 | logo_size               = 
 | image                   = File:Vidyartha College Flag.png
 | image_size              = 
 | caption                 = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ධජය
 | motto                   = {{lang|sa|විද්‍යා සර්වස්‍ය භුෂණම්}}
 | head_label              = විදුහල්පති
 | head                    = සුගත් ශ්‍රීලාල්
 | chaplain                = නුගගොල්ලේ උපරතන හිමි
 | type                    = රජයේ ජාතික පාසල - 1AB
 | religious_affiliation   = [[බුදු දහම]]
 | teaching_staff          = 180+
 | grades                  = 1–13
 | gender                  = බාලක
 | lower_age               = 5
 | upper_age               = 19
 | students                = 2900
 | established             = {{Start date and age|1942|05|18|df=y|p=yes}}
 | educational_authority   = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය
 | school_code             = 03381
 | motto_translation       = අධ්‍යාපනය උතුම්ම ආභරණයයි
 | address                 = කටුගස්තොට පාර
 | city                    = [[මහනුවර]]
 | province                = [[මධ්‍යම පළාත]]
 | country                 = {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}}
 | coordinates             = {{coord|7.30583|80.63572|format=dms|display=title,inline}}
 | language                = [[සිංහල බස|සිංහල]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]
 | hours_in_day            = 07:30–13:30 [[Sri Lanka Standard Time|SLST]]
 | colors                  = තද නිල්, දිය නිල් සහ රත්තරන්&lt;br/&gt;{{color box|#002DAC}}{{Color box|#0088FF|border=darkgray}}{{Color box|#FFD700|border=darkgray}}
 | song                    = &quot;දේශප්‍රේමී අභිමාන සුපූජිත වීර සිසුන් බිහිවේවා&quot;
 | athletics               = ඔව්
 | nickname                = ව්‍යාඝ්‍රයින්
 | website                 = [https://www.vidyartha.lk vidyartha.lk]
 | picture                 = Vidyartha college.jpg
 | former Name             = රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය
 | pupils             = විද්‍යාර්ථ වීර පුතුන්
}}

'''විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය''' ({{Langx|en|Vidyartha College}}; {{Langx|ta|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ [[මහනුවර]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි රජයේ බාලක ජාතික පාසලකි&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;https://vidyartha.lk/&lt;/ref&gt;.විද්‍යාලයට අංශ දෙකක් ඇත: 1-5 ශ්‍රේණි ඇතුළත් ප්‍රාථමික අංශය; සහ 6-13 ශ්‍රේණිවල සිසුන් ඇතුළත් ද්විතීයික අංශය එම අංශ වේ.

== විද්‍යාලයීය ඉතිහාසය ==
1900 දශකයේ මුල් භාගයේදී මධ්‍යම පළාතේ බෞද්ධ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපන අවස්ථා බොහෝමයක් පැවතියද, ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ පහසුකම්වල හිඟයක් විය&lt;ref&gt;https://rccs.hgnu.edu.cn/_upload/article/files/ac/38/ad3e99884686928f4e358b72263c/ded92b17-bb67-4139-9c48-4ad96d89ae24.pdf&lt;/ref&gt;. මෙම අඩුපාඩුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ටිකිරි බණ්ඩාර පනාබොක්කේ මහතා 1939 වසරේදී 'විද්‍යාර්ථ සංගමය'  පිහිටුවන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා දායක වූ අනෙක් පුද්ගලයින් අතර [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|ටී. බී.]] [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|පානබොක්කේ]], එම්. බී. පානබොක්කේ, එස්. එල්. රත්වත්තේ, ඒ. සී. එල්. රත්වත්තේ, [[විලියම් ගොපල්ලව|විලියම් ගොපල්ලව (ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[විලියම් ගොපල්ලව|ප්‍රථම ජනාධිපති)]]&lt;ref&gt;https://www.sundaytimes.lk/970914/plus12.html&lt;/ref&gt;, ටී. බී. රණරාජ, ඒ. බී. පින්නවල, කේ. බී. විජේකෝන්, ආර්. දිවිතොටවෙල, ඒ. රත්නායක, ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න (විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති), වෛද්‍ය එල්. බී. සෙනෙවිරත්න, එල්. එම්. කොස්වත්ත, එම්. බී. ඊ. සෙනෙවිරත්න සහ එම්. බී. කුළුගම්මන යන මහත්වරුන් විය. මෙම සංගමය විසින් පසුව කටුගස්තොට පාරේ උස් බිමක පිහිටා තිබූ 'රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය'  නම් පෞද්ගලික පාසලක් මිලදී ගන්නා ලදී. පසුව එහි නම 'විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය'  ලෙස වෙනස් කරන ලදී. සිසුන් හතළිහක් සහ ගුරුවරුන් හය දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ මෙම නව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පතිවරයා වූයේ ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න මහතායි. 1961 අගෝස්තු 1 වන දින රජය විසින් මෙම විද්‍යාලය තම පාලනය යටතට ගත් අතර, අද වන විටත් එය රජයේ පාලනය යටතේ පවතී.

== විද්‍යාලයීය සංවර්ධනය ==
විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ඉතා වේගයෙන් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර, තවත් සිසුන් පිරිසකට ඇතුළත් වීමේ අවස්ථාව ලබා දීම සඳහා නේවාසිකාගාරයක් සහ ප්‍රධාන ශාලාවක් විද්‍යාලයට එක් කරන ලදී. මේ හේතුවෙන් [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]], [[අම්පාර]] සහ [[මොණරාගල]] වැනි දුර බැහැර ප්‍රදේශවල සිසුන්ට ද විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට අවස්ථාව උදාවිය.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

1954 වසරේදී විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම වරට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|උසස් පෙළ]] විභාගය පවත්වන ලදී. ඉන් අනතුරුව විද්‍යාලය තුළ නව අධ්‍යයන අංශ කිහිපයක් ආරම්භ කෙරුණු අතර, ඒ අනුව 1958 දී [[විද්‍යාව|විද්‍යා අංශය]] ද, 1972 දී [[වානිජ විෂය අදාල වි්යාපාර වල විස්තර|වාණිජ අංශය]] ද, 1994 දී [[තොරතුරු තාක්‍ෂණය|තොරතුරු තාක්ෂණ අංශය]] ද ස්ථාපිත කරන ලදී. හිටපු විදුහල්පති එම්. ආර්. පී. මායාදුන්නේ මහතා විසින් ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ අංශයක් ගොඩනැගීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගන්නා ලදී. වර්තමාන විදුහල්පති සුගත් ශ්‍රීලාල් මහතාගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ, 2026 වසරේදී ගණිත අංශය සඳහා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ පන්ති ආරම්භ කිරීම විශේෂ ජයග්‍රහණයක් විය.

1987 වසරේදී සී. කේ. ගජනායක මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් විද්‍යාලයේ [[කොළඹ]] ශාඛාව පිහිටුවන ලද අතර, ඔහු එහි ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. මේ වන විට විශ්‍රාමික මේජර් ජෙනරාල් එච්. එම්. එන්. ක්‍රිෂ්ණරත්න (RSP, USP) මහතා කොළඹ ශාඛාවේ කටයුතු මෙහෙයවන අතර, රංජිත් වීරසිංහ මහතා එහි ගෞරවනීය ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරයි.

විද්‍යාලය ආරම්භ කරන අවධියේදී එහි තිබුණේ ගොඩනැගිලි කිහිපයක් මෙන් ම විදුහල්පතිවරයෙකු සහ ගුරුවරුන් 8 දෙනෙකු පමණි. අද වන විට සිසුන් 2,900 කට අධික පිරිසක් මෙම විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන අතර, ගුරු මණ්ඩලය 180 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ.

== විදුහල්පතිවරුන් ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+1942 සිට වර්තමානය දක්වා විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරුන්
!ආලේඛ්‍යය
!නම
!ධුර කාලය
!සටහන්
|-
|[[ගොනුව:Mr. G.D.A. abeyrathne.jpg|thumb]]
|ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1942
|1948
|}
|විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති
|-
|[[ගොනුව:M.B.W. Madiwake.jpg|thumb]]
|එම්.බී.ඩබ්ලිව්. මැදිවක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1948
|1955
|}
|ලංකාවේ පළාත් පාලන හා නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු]] සහ [[සෙනෙට් සභාව|සෙනෙට් සභිකයෙකු]] ලෙසත් කටයුතු කළේය.
|-
|[[ගොනුව:Athauda.jpg|thumb]]
|ඒ. අතාවුද
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1955
|1967
|}
|
|-
|[[ගොනුව:D.B. Dissanayake.jpg|thumb]]
|ඩී.බී.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1967
|1968
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Rasingolla.jpg|thumb]]
|පී.බී.රාසිංගොල්ල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1968
|1971
|}
|
|-
|
|ටී.බී.කරුණාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1971
|1974
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Pethiyagoda.jpg|thumb]]
|එම්.බී.පෙතියාගොඩ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1974
|1977
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Image of Mr. P.M.L Banda.jpg|thumb]]
|පී.එම්.එල්.බණ්ඩා
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1983
|1986
|}
|
|-
|
|ටී.බී.දමුණුපොල
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1987
|1991
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Wijesingha.jpg|thumb]]
|එස්.එස්.සී.විජේසිංහ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1991
|1992
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. bandaranayake.jpg|thumb]]
|ඩබ්ලිව්.එම්.බණ්ඩාරනායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1992
|1995
|}
|
|-
|
|ඩබ්ලිව්.බී.ගුන්නෑපාන
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|1995
|2006
|}
|විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලැබූ විශේෂඥයෙකි.
|-
|[[ගොනුව:Mr.Alwis.jpg|thumb]]
|පී.ඒ.එස්.අල්විස්
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2006
|2013
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.ඒ.දිසානායක
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2013
|2015
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. Ranjith Rajapakshe.jpg|thumb]]
|ලුතිනන් කර්නල් ආර්.යූ.කේ.රාජපක්ෂ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2015
|2018
|}
|
|-
|[[ගොනුව:Mr. M.R.P. Mayadunne.jpg|thumb]]
|මේජර් එම්.ආර්.පී.මායාදුන්නේ
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2018
|2025
|}
|
|-
|
|ඩී.එම්.සේනාරත්න
|
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|2025
|2026
|}
|
|-
|
|සුගත් ශ්‍රීලාල්
|2026 සිට වර්තමානය දක්වා
|
|}

== විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය ==
විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය යනු විද්‍යාලයට සහාය වන ආයතනයකි; එහි සාමාජිකයෝ විද්‍යාලයේ ගුණාත්මකභාවය, ප්‍රමිතීන් සහ කීර්තිනාමය ඉහළ නැංවීම වෙනුවෙන් කටයුතු කරති. විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති ලොකු බණ්ඩා අලුවිහාරේ මැතිතුමා වේ.

== සංගම් සහ සමාජ ==

=== අන්තර්ක්‍රියාකාරී සමාජය ===
මහනුවර විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අන්තර්ක්‍රියාකාරී සමාජය යනු, ප්‍රාදේශීය රොටරි සමාජයේ (රොටරි දිස්ත්‍රික්කය 3220 - ශ්‍රී ලංකාව සහ මාලදිවයින) අනුග්‍රහය ලබන, සිසුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන සේවා සංවිධානයකි. මෙය වයස අවුරුදු 12ත් 18ත් අතර සිසුන් අතර නායකත්ව කුසලතා වර්ධනය කිරීම, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවට සේවය කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර අවබෝධය ප්‍රවර්ධනය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි.

=== විද්‍යා සංගමය ===
විද්‍යා සංගමය යනු පාසලේ ඇති ප්‍රමුඛතම අධ්‍යයන සංවිධානවලින් එකකි. විද්‍යාත්මක කුතුහලය, විචාරාත්මක චින්තනය සහ නවෝත්පාදනය පෝෂණය කිරීම අරමුණු කරගත් මෙම සංගමය, සිසුන්ට තම පෙළපොත් දැනුම ප්‍රායෝගික යෙදවුම් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට කදිම වේදිකාවක් සපයයි.

විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය සතු අධ්‍යයන විශිෂ්ටත්වයේ සම්ප්‍රදාය ඉදිරියට ගෙන යමින්, උසස් පෙළ විභාග සඳහා සිසුන් සූදානම් කිරීමටත්, වෛද්‍ය, ඉංජිනේරු, පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රවල අනාගත වෘත්තීන් සඳහා ඔවුන්ව සූදානම් කිරීමටත් මෙම සංගමය දායක වේ.&lt;ref&gt;https://www.schoolandcollegelistings.com/LK/Kandy/276251939213614/Vidyartha-College-Science-Society&lt;/ref&gt;

=== තාක්ෂණ සංගමය ===
තාක්ෂණ සංගමය කැපවී සිටින්නේ උද්‍යෝගිමත් ඉගෙනුම්කරුවන්, නිර්මාණකරුවන් සහ නවෝත්පාදකයින්ගෙන් සමන්විත ප්‍රජාවක් ගොඩනැගීම සඳහා ය. සැබෑ ලෝකයේ ගැටලු විසඳීම සඳහා තාක්ෂණය ප්‍රබලම මෙවලම බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි.

ප්‍රායෝගික වැඩමුළු, සාමූහික ව්‍යාපෘති සහ ආකර්ෂණීය තරඟ හරහා, න්‍යායික දැනුම සහ ප්‍රායෝගික යෙදවුම් අතර පරතරය පියවීමටත්, සාමාජිකයින් ඩිජිටල් අනාගතය සඳහා සූදානම් කිරීමටත් මෙහිදී අරමුණු කෙරේ.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Vidyartha College Technology Society {{!}} Official Website |url=https://technology-society-vidyartha-college.netlify.app/ |access-date=2026-09-06 |website=technology-society-vidyartha-college.netlify.app}}&lt;/ref&gt;

== කැපී පෙනෙන ආදි සිසුන් ==

* [[:en:Jason_Dissanayake|ජේසන් දිසානායක]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි සෙවන්ස් (rugby sevens) ක්‍රීඩක; 2018 ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vidyartha_College&amp;wvprov=sticky-header#cite_note-7&lt;/ref&gt;

* [[:en:Kosala_Kulasekara|කෝසල කුලසේකර]] – ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක සහ තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක; මොහු ටෙස්ට් සහ එක්දින (ODI) ක්‍රිකට් තරඟවලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය (2011–2012)&lt;ref&gt;https://www.cricbuzz.com/profiles/7823/kosala-kulasekara&lt;/ref&gt;

* රවි සෙනෙවිරත්න – මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්, හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති &lt;ref&gt;https://pubsec.gov.lk/minister-and-secretary/&lt;/ref&gt;

* [[රොෂාන් රණසිංහ]] – දේශපාලනඥ; හිටපු ක්‍රීඩා හා යෞවන කටයුතු අමාත්‍ය සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍ය; පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2010–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/3156&lt;/ref&gt;

* තිවංක රණසිංහ – 'ලයිට් ෆ්ලයිවෙයිට්'  බර පන්තියේ බොක්සිං ක්‍රීඩක, 2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ ලෝකඩ පදක්කම්ලාභී&lt;ref&gt;https://www.newsfirst.lk/2018/04/13/commonwealth-games-2018-thiwanka-ranasinghe-wins-bronze-medal&lt;/ref&gt;

* [[සී. බී. රත්නායක]] – නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1994–2000, 2001–2024)&lt;ref&gt;https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/299&lt;/ref&gt;

* ලොකු බණ්ඩාර අලුවිහාරේ – මහනුවර නගරාධිපති (2006–2010), විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ  පළමු සභාපති&lt;ref&gt;https://kandy.mc.gov.lk/History&lt;/ref&gt;

* [[මංජු වන්නිආරච්චි]] –  2010 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ 'බැන්ටම්වෙයිට්' බර පන්තියේ රන් පදක්කම්ලාභී ශ්‍රී ලංකා බොක්සිං ක්‍රීඩකයෙකි. (පසුව එම පදක්කම අහිමි විය)&lt;ref&gt;https://www.dawn.com/news/571400/sri-lanka-gets-first-boxing-gold-since-1938&lt;/ref&gt;

* [[:en:Susith_Weerasekara|සුසිත් වීරසේකර]] – රියර් අද්මිරාල්, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානී (2009–2011)[https://en.wikipedia.org/wiki/Deputy_Chief_of_Staff_of_the_Sri_Lanka_Navy]

* [[:en:Nalin_Wijesinghe|නලින් විජේසිංහ]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ හිටපු නායක සහ පුහුණුකරු&lt;ref&gt;https://www.thepapare.com/know-your-schools-rugby-coaches-2022p2/&lt;/ref&gt;

== විද්‍යාලයීය නිවාස ==
විද්‍යාලීය නිවාස වන්නේ:

පරාක්‍රම : නිල් {{color box|#1000A6}}

වික්‍රම : තද රතු {{color box|#EF0000}}

මහින්ද : කහ {{color box|#FAFF6E}}

නරේන්ද්‍ර : ලා නිල්  {{color box|#00FFFF}}

== සුරතලුන්ගේ සටන ==
[[:en:Battle_of_the_Babes|සුරතලුන්ගේ සටන]] වසර 3ක් හැර 1958 වසරේ සිට ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විද්‍යාලය සහ විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අතර වාර්ෂිකව පවත්වාගෙන එනු ලැබේ. 2025 වසර වන විට තරඟ 65ක් පවත්වා ඇති අතර, ඉන් තරඟ 3ක් විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර තරඟ 46ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත.&lt;ref&gt;https://archives.sundayobserver.lk/2008/03/23/spo07.asp&lt;/ref&gt; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අවසන් වරට ජයග්‍රහණය කළේ 1967 වසරේදීය.&lt;ref&gt;https://dailynews.lk/2025/05/12/sports/776011/battle-of-the-babes-ends-in-a-tame-draw/&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{Reflist}}{{SriLanka-school-stub}}
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]
[[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]]</text>
      <sha1>8t5y6eac791vqj8qlh3wv5fu6qhhrqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>විකිපීඩියා:Village pump (miscellaneous)</title>
    <ns>4</ns>
    <id>23868</id>
    <redirect title="විකිපීඩියා:කෝපි කඩේ (miscellaneous)" />
    <revision>
      <id>801826</id>
      <parentid>796438</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:37:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Well-Informed Optimist</username>
        <id>81080</id>
      </contributor>
      <comment>[[Special:Contributions/Daniel Kondo|Daniel Kondo]] මගින් සිදුකල  [[Special:Diff/796438|796438]] සංශෝධනය අහෝසි කරන්න ([[User talk:Daniel Kondo|සාකච්ඡා]])</comment>
      <origin>801826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="c7p6n1wzbpfv8wnicqotetidqgz5734" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[Wikipedia:කෝපි කඩේ (miscellaneous)]]</text>
      <sha1>c7p6n1wzbpfv8wnicqotetidqgz5734</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගිනි හාවා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>36702</id>
    <revision>
      <id>801844</id>
      <parentid>801705</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T17:40:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (grammar, spelling)</comment>
      <origin>801844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52838" sha1="1dybfdk4k94l9o28tvsrc13rcyde1ks" xml:space="preserve">{{pp-vandalism|expiry=April 10, 2012|small=yes}}{{pp-move-indef}}
{{speciesbox
 | name                = Domestic guinea pig
 | image               = Two Adult Guinea Pigs (cropped).jpg
 | image_caption       = Two adult guinea pigs
 | status              = DOM
 | genus               = Cavia
 | species             = porcellus
 | authority           = ([[Carl Linnaeus|Linnaeus]], [[10th edition of Systema Naturae|1758]])
 | synonyms            = {{species list
    |Mus porcellus| Linnaeus,&amp;nbsp;1758
    |Cavia cobaya| Pallas,&amp;nbsp;1766
    |Cavia anolaimae| Allen,&amp;nbsp;1916
    |Cavia cutleri| Bennett,&amp;nbsp;1836
    |Cavia leucopyga| Cabanis,&amp;nbsp;1848
    |Cavia longipilis| Fitzinger,&amp;nbsp;1879
    }}
}}

[[File:Two_adult_Guinea_Pigs_(Cavia_porcellus).jpg|thumb|&quot;ගිනී පිග්&quot;&lt;br /&gt;
රාජධානිය:	Animalia&lt;br /&gt;
වංශය:	Chordata&lt;br /&gt;
වර්ගය:	Mammalia&lt;br /&gt;
ගෝත්‍රය:	Rodentia&lt;br /&gt;
Suborder: Hystricomorpha&lt;br /&gt;
කුලය:	Caviidae&lt;br /&gt;
Subfamily: Caviinae&lt;br /&gt;
ගණය:	Cavia&lt;br /&gt;
විශේෂය:	C. porcellus]]කේවි යනුවෙන්ද හඳුන්වනු ලබන ගිනී පිග් [[රෝඩන්ට් කුලය|රෝඩන්ට් කුලයටත්]] පවුලටත් ගණයටත් අයත් විශේෂයකි. නම ගිනී පිග් වුවද මොවුහු ඌරු පවුලට අයිති හෝ ගිනියාවෙන් පැමිණි පිරිසක් හෝ නො වෙති. ඔවුන්ගේ සම්භවය සිදු වී ඇත්තේ අන්දීස් කඳු ආශ්‍රිතවයි. [[ජීව රසායන විද්‍යාව]] හා [[දෙමුහුන්කරණය]] පදනම් වූ  අධ්‍යයනවලට අනුව ඔවුන් වැනි කේවි විශේෂයන්ට ලඟ නෑකමක් දරන හීලෑ කොට්ඨාශයකි. එම නිසා මොවුන් වනයේ ස්වාභාවිකව දැකිය නොහැක. වර්තමාන හා සංරක්ෂණය වූ සතුන්ගේ හිස්කබල සහ ඇටසැකිලි පිළිබඳ රූප විද්‍යාවට අනුව සහ අණුක සලකුණු පිළිබඳ මෑත අධ්‍යයනවලට අනුව මොවුන්ගේ පූර්වජයා බොහෝ දුරට Cavia tschudii විය හැකි බව හෙළිවිණි.
ගිනී පිග් දකුණු ඇමරිකානු ස්වදේශික ගෝත්‍රයන්ගේ ගැමි සංස්කෘතියේ වැදගත් භූමිකාවක් නිරූපණය කරයි. ආහාර ලෙස, දේශීය වෙදකමට මෙන්ම ආගමික සමාජ උත්සව ලෙස ද ඔවුහු යොදා ගැනෙති. දකුණු ඇමරිකාවෙන් පිටත මොවුන්ගේ ජනනය වැඩි කිරීමට 1960 සිට උත්සහ දැරී ඇත.
16 වන සියවසේ යුරෝපීය වෙළෙඳුන්ගේ හඳුන්වාදීමත් සමගම ගිනී පිග් සුරතල් සතෙකු ලෙස බටහිර ජාතීන් අතර ඉමහත් ජනප්‍රියත්වයට පත්විය. ඔවුන්ගේ හීලෑ ස්වභාවය, ආහාර ලබාදීමේදී හා සුරතල් කිරීමේදී ඔවුන් දක්වන ප්‍රතිචාරය සහ රැක බලා ගැනීමේ සාපේක්ෂ පහසු භාවය නිසා ගිනී පිග් සුරතල් සතෙකු ලෙස ජනප්‍රිය වෙමින් පවතී. ගිනී පිග් පැටවුන් තරගකාරීව බිහි කිරීම සඳහා වූ සංවිධාන ලොව පුරා බිහි වී ඇත. විවිධ පාට සහ සම්මිශ්‍රණ සහිත විශේෂ ගිනි පිග් වර්ග මොවුන් විසින් බිහි කරනු ලබයි.
ගිනී පිග්ලා ගැන ජීව විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණ 17 වන සියවසේ සිට සිදු කෙරිණි. මෙම සත්තු 19 වැනි සහ 20 වැනි සියවස්වලදී පර්යේෂණ සඳහා බහුල ලෙස යොදා ගැනුණ හ. එම නිසා මොවුහු පර්යේෂණ විශේෂයක් ලෙස හැඳින්වුණ හ. නමුත් දැන් මොවුන් වෙනුවට මීයන් වැනි අනික් රොඩන්ට් විශේෂ යොදා ගැනේ. මොවුහු තවමත් [[ළමා දියවැඩියාව]], [[ක්ෂය රෝගය]], [[ශීතාද රෝගය]] සහ ගර්භණී සංකූලතා වැනි මානව රෝගී තත්ත්ව සඳහා පර්යේෂණ නිරූපක ලෙස යොදා ගැනෙති.

== ඉතිහාසය ==
ගිනි පිග් සතුන් මුලින්ම ගෘහාශ්‍රිතව ඇති කර ඇත්තේ ක්‍රි.පූ. 5000 ක් තරම් ඈත යුගයේදී ආහාර සඳහාය. ඒ දකුණු ඇමරිකාවේ [[අන්දීස් කඳු]] ආශ්‍රිත පෙදෙසේ ( වර්තමානයේදී දකුණු කොලොම්බියාව, ඉක්වදෝරය, බොලිවියාව හා පේරු රටවල්)විසූ ගෝත්‍රික ජනතාව විසිනි. එක්වදෝරයේ සහ පේරුහි කරන ලද පුරා විද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් ක්‍රි.පූ 500 ත්  ක්‍රි.ව. 500 ත් අතර යුගයකට අයත් ගිනි පිග් සත්වයන්ගේ චිත්‍ර ආලේපිත පිළිම හමු වී ඇත. පුරාණ පේරු වැසියන් සතුන්ට පුද පූජා පවත්වා ඇති අතර ගිනී පිග් සතුන් නිතරම ඔවුන්ගේ කලාකෘතිවල ඇඳ ඇත.  ක්‍රි.ව. 1200 පමණ සිට 1532 හි සිදු වූ ස්පාඤ්ඤ ආක්‍රමණය වනතුරු සිදු වූ තෝරාගත් විශේෂයන් ජනනය, විවිධාකාරයේ ගිනි පිග් විශේෂ බිහි වීමට හේතු වී ඇත. සමහර නව විශේෂ සඳහා ද පදනම් වී ඇත්තේ ඔවුන්ය. ගිනි පිග් එම කලාපයේ ආහාර මූලාශ්‍රයක් ලෙස තවමත් පවතී. මොවුහු අන්දීස් කඳුවැටි ආශ්‍රිතව ගෘහාශ්‍රිතව වාසය කරන අතර නිවැසියන් ආහාරයට ගෙන ඉවත දමන එළවළු කොටස්වලින් යැපෙති. ගිනි පිග් සතුන් සම්බන්ධ වන ගැමි සම්ප්‍රදායන් ද බොහෝය. ඔවුහු තෑගි වශයෙන් හුවමාරු වන අතර සමාජ ආගමික උත්සවවල දී යොදා ගනු ලබති. එසේම ව්‍යවහාරයේදී ඔවුහු උපමා රූපක ලෙසද නිතරම යොදා ගනු ලබති. ඔවුහු පාරම්පරික වෛද්‍යය ක්‍රමයේදී [[කහ උණ]],[[රක්තවාතය]], [[සන්ධි ප්‍රදාහය]] හා [[උණ සන්නිපාතය]] වැනි රෝග හඳුනාගැනීමට දේශීය වෛද්‍යයවරුන් විසින් යොදා ගැනෙති. ඔවුන්ව රෝගින්ගේ සිරුරේ ඇතිල්ලීමට යොදා ගනු ලබන්නේ අද්භූත මාධ්‍යයක් ලෙස සලකා යි. කලු ගිනි පිග් සතුන් මේ සඳහා විශේෂයෙන් ප්‍රයෝජනවත් ලෙස සැලකෙයි. සමහර විට රෝගය සුව වී ඇත්දැයි බැලීමට මෙම සතුන් කපා ඔවුන්ගේ බඩවැල් පරීක්ෂා කිරීම සිදු කරෙයි. මෙවැනි ක්‍රම බටහිර වෛද්‍ය ක්‍රමය නොමැති හා එය නොපිළිගන්නා අන්දීස් ප්‍රදේශවල සුලභව භාවිතා වේ.

ස්පාඤ්ඤ, ලන්දේසි හා ඉංග්‍රීසි වෙ‍ළෙඳුන් ගිනී පිග් සතුන් යුරෝපයට ගෙන ආ අතර මෙම සතුන් විශේෂය විදේශීය සුරතල් සතුන් ලෙස ඉහල පැළැන්තිය අතර හා රාජකීයන් ([[1 වෙනි එළිසබෙත් රැජන]] ද ඇතුලුව) අතර ඉක්මනින් ජනප්‍රිය විය. ගිනී පිග් සතුන් ගැන දැනට හඳුනාගත් පැරණිම ලියවිල්ල වාර්තා වන්නේ 1947 නි. ඒ සැන් ඩොමින්ගෝවල ඇති සතෙකු ගැන විස්තරයකිනි. මීට හේතුව කේවී සතුන් හිපැනියෝලා දූපත්වලට ආගන්තුක වීමයි. මුලින් විශ්වාස කරන ලද්දේ මෙම සතුන් ස්පාඤ්ඤ සංචාරකයන් විසින් හඳුන්වා දෙන ලද බවයි. කෙසේ වුවත් බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් දූපත්වල මෑතක සිදු කරන ලද කැණීම්වලට අනුව මොවුන් සෙරමික් භාණ්ඩ තනන උයන් පල්ලන් විසින් මීට වසර 2500 කට පමණ පෙර දකුණු ඇමරිකාවෙන් [[කැරීබියන් දූපත්]]වලට හඳුන්වා දෙනු ලැබැ ඇතැ යි සැලකේ.

== නම ==
මෙම විශේෂයේ විද්‍යාත්මක නාමය cavia porcellus වේ. Porcellus යන්නෙහි අදහස ලතින් භාෂාවෙන් පුංචි ඌරා යන්න ය. cavia යන්න [[නව ලතින් භාෂාව|නව ලතින් භාෂාවෙන්]] යෙදේ. එය පැමිණ ඇත්තේ වරක ප්‍රංශ ගිනියාවේ විසූ ගෝත්‍රිකයන් කොටසක් වූ ගලිබි ජාතිකයන් මෙම සතුන් හැඳින්වූ cabiai යන නමිනි. එය [[පෘතුගීසි භාෂාව|පෘතුගීසි භාෂාවේ]] savia සහ එයට එක් වී ඇති [[ටුපියානු භාෂාව|ටුපියානු භාෂාවේ]] sauja (මීයා) ඇසුරෙන් බිඳී ආ වචනයක් විය හැකිය. මොවුන්ට [[කියුචුවා භාෂාව|කියුචුවා භාෂාවෙන්]] (දකුණු ඇමරිකානු ප්‍රාදේශීය භාෂාවකි) quvi හා jaca යන්නද [[ඉක්වදෝරය]], [[පේරු]] සහ [[බොලිවියා]] යන රටවල ස්පාඤ්ඤ භාෂාවෙන් cuy හා cuyo යන්නද ව්‍යවහාර වෙයි.
මොවුන් ඇති කරන්නන් විසින් මොවුන්ට කේවි යන නමද විද්‍යාත්මක සහ විද්‍යාගාර කටයුතුවල දී සාමාන්‍යය නම වන ගිනී පිග් යන නම ද භාවිතා කරනු ලබයි.

මොවුන්ට පිග් යන නම භාවිතා වීමට පටන් ගත් හේතුව පැහැදිලි නැත. මොවුන්ගේ වැඩීම ඌරන්ට සමානය. මොවුහු සිරුරට සාපේක්ෂව විශාල හිසක්, මහත ගෙලක්, රවුම් තට්ටම් සහ වලිගයක් නොමැතිව වැඩෙති. මොවුන් නඟන සමහර ශබ්ද ඌරන් නගන ශබ්දවලට සමාන වන අතර ආහාර ගැනීමට මොවුහු විශාල කාලයක් වැය කරති. කුඩා කූඩු තුළ විශාල කාලයක් සිටීමේ හැකියාව ඇති මොවුහු එම නිසා පහසුවෙන්ම [[යුරෝපය|යුරෝපයට]] නැව් මගින් ප්‍රවාහනය කරනු ලබති.

බොහෝ යුරෝපියානු භාෂාවල මෙම සතුන්ගේ නමට ඌරා යන ප්‍රත්‍ය යෙදෙයි. [[ජර්මානු භාෂාව|ජර්මානු භාෂාවෙන්]] කුඩා මුහුදු ඌරු පැටියා යන අදහස ඇති Meerschweinchen යන්න ව්‍යවහාර වේ. එය [[පෝලන්ත භාෂාව|පෝලන්ත භාෂාවට]]  świnka  moska ද [[රුසියානු භාෂාව|රුසියානු භාෂාවට]]  морская свинка (~ මොර්ස්කායා ස්වීන්කා) ලෙස ද [[හන්ගේරියානු භාෂාව|හන්ගේරියානු භාෂාවට]]  tengerimalac ලෙසද පරිවර්තනය වී භාවිතා වේ. මෙම නමේ නියම අදහස [[මධ්‍යයම උසස් ජර්මානු භාෂාව|මධ්‍යයම උසස් ජර්මානු භාෂාවෙන්]] ඩොල්ෆින් යන්නය. මොවුන් නඟන සමහර ශබ්ද ඩොල්ෆින් සතුන් නගන ශබ්දවලට සමාන වේ යන අදහස ඇතුව එය භාවිතා කර ඇත. මොවුන්ට [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ භාෂාවෙන්]] Cochon d'Inde හා cobaye ලෙසද [[ලන්දේසි භාෂාව|ලන්දේසි භාෂාවෙන්]]  Guinees biggetje හෝ cavia ලෙස ද [[පෘතුගීසි භාෂාව|පෘතුගීසි භාෂාවෙන්]] cobaia ලෙස ද [[ස්පඤ්ඤ භාෂාව|ස්පඤ්ඤ භාෂාවෙන්]] conejillo de Indias ලෙස ද [[චීන භාෂාව|චීන භාෂාවෙන්]] Holland pigs (荷蘭豬, hélánzhū)  ලෙස ද සහ [[ජපන් භාෂාව|ජපන් භාෂාවෙන්]] モルモット(morumotto) ලෙස ද ව්‍යවහාර වේ.

'ගිනී පිග්' හි 'ගිනියා' යන වචනය ඇති වූයේ කෙසේ ද යන්න පැහැදිලි නැත. එක අදහසක් නම් මුලදී මොවුන් ගිනියාව මාර්ගයෙන් යුරෝපයට ගෙන්වුණු බවත් එම නිසා මිනිසුන් මොවුන් ගිනියාවෙන් ගෙන්වන බවට සිතන්නට පෙළඹුණු බවත්ය. Guinea pig යන වචනය ඉංග්‍රීසි භාෂාවේ දී බොහෝ දුර ඈත නොදන්නා රටකට බොහෝ විට යෙදේ. එම නිසා මොවුන්ගේ විදේශිකත්වය හැඟවීමට මෙය යොදාගැනුණා විය හැකිය. 

== පරිසරය හා ගති ලක්ෂණ ==

[[File:Nibbles and strips 2.jpg|thumb|&quot;වර්ණ දෙකකින් යුතු ඇබිසීනියානු ගිනී පිග් සතුන් දෙදෙනෙකු&quot;]]
ගිනී පිග් සත්තු රෝඩන්ට් විශේෂය සඳහා විශාලය. බර ග්‍රෑම්  700 ත්  1200 ත් අතරය (රාත්තල්  1.5 ත්  2.5 ත් අතර ) දිග සෙ.මී. 25 ත් 30 ත් අතරය (අඟල් 8 ත් 10ත් අතර). මොවුහු සාමාන්‍යයයෙන් වසර  4 ක් 5 ක් පමණ ජීවත් වෙති. නමුත් සමහර සත්තු වසර 8 ක් පමණ ජීවත් වෙති. මෙතෙක් වැඩිම කාලයක් ජීවත් වූ සතා ලෙස සැලකෙන්නේ 2007 ගිනස් වාර්තා පොතේ සඳහන් අයුරින් වසර 14 ක් සහ මාස 10.5 ක් ජීවත් වූ ගිනි පිග් සතෙකි.

1990  දශකයේ දී, ගිනී පිග් වැනි සතුන් රොඩන්ට් ගණයට අයත් නොවන බවත් වෙනත් ක්ෂීරපායී ගණයක් ලෙස නැවත වර්ගීකරණය කළ යුතුය යන විද්‍යාත්මක අදහස ඉදිරිපත් විය. මේ නිසා සිදු කරන ලද බහු පරාස නියදි පරීක්ෂණවලට අනුව දැනට ඇති වර්ග කිරීම නිවැරදි බවට ක්ෂීරපායීන් පිළිබඳ ජීව විද්‍යාඥයින් අතර පොදු එකඟතාවක් ගොඩ නැඟී ඇත.

=== ස්වභාවික පුරුදු ===

මොවුන් වනයේ ස්වාභාවිකව හමු නොවෙයි. දකුණු ඇමරිකාවෙන් නිතර හමු වන කේවී විශේෂ වන Cavia aperea, Cavia fulgida හා Cavia tschudii ගෙන් මොවුන් පැවතගෙන එතැයි සැලකේ. ගෘහාශ්‍රිතව සිට වනගත වූවා යැයි සැලකෙන Cavia  anolaimae හා Cavia  guianae, වැනි කේවි වර්ග 20 වැනි සියවසේ දී හඳුනාගැනී ඇත. තණබිම්වල දී හමුවන කේවී සත්තු එළදෙනුන් මෙන් [[පරිසර විද්‍යාත්මක නිකේතන]] අත්කර ගෙන සිටිති. ඔවුහු වනයේ දී සමාජශීලීව හා පිරිමි සතෙකු, ගැහැනු සතුන් කිහිප දෙනෙකු සහ කුඩා පැටවුන්ගෙන් සමන්විත කුඩා කණ්ඩායම් වශයෙන් ජීවත් වෙති. ඔවුහු තණකොල සහ වෙනත් කොල වර්ග ආහාරයට ගනිමින් කණ්ඩායම් වශයෙන් සංක්‍රමණය වන අතර ආහාර සුරක්ෂිත කිරීමක් සිදු නොකරති. ඔවුහු කූඩු හෝ ගුහා තැනීමක් සිදු නොකරති.  බොහෝ විට වෙනත් සතුන් ඉදිකළ ගුහාවල හෝ පරිසරයේ හමුවන විවරවල සෙවණ මොවුහු ලබාගනිති. මොවුහු නිශාචර හැසිරීමක් දක්වති. විලෝපිකයන් විරල සැඳෑ සහ රාත්‍රී කාලවල මොවුහු වැඩි ක්‍රියාශීලී බවක් පෙන්වති.

=== ගෘහාශ්‍රිත පුරුදු ===
[[File:Cat and guinea pigs.jpg|thumb|right|&quot;බළලා මෙම ගිනී පිග් සතුන් දෙදෙනා පිළිගෙන ඇත. මෙය එක් එක් තනි සත්වයා මත වෙනස් වේ&quot;]]
ගෘහාශ්‍රිත සතුන්, දෙතුන් දෙනෙකුගෙන් යුතු කණ්ඩායම් වශයෙන් දක්නට ලැබේ. ගැහැනු සතුන්ගෙන් යුතු කණ්ඩායම්, ගැහැනු සතෙකු හා බෙලහීන පිරිමි සතෙකුගෙන් යුතු කණ්ඩායම් පොදුවේ දක්නට ලැබේ. මෙම සත්තු අනෙක් ගිනී පිග් සතුන් හඳුනාගැනීමට සහ ඔවුන් සමග බැඳීම් ඇති කර ගැනීමට හැකියාවක් දක්වති. පිරිමි සතුන් ඇසුරෙන් කෙරුණු පරීක්ෂණවලින් හෙළි වී ඇත්තේ ඔවුන් එසේ දන්නා ගැහැනු සතුන් සමග සිටින විට දක්වන [[අන්තරාසර්ග ස්නායු ආවේග]] ප්‍රමාණය නොදන්නා ගැහැනු සතුන් සමග සිටින විට දක්වන ප්‍රමාණයට වඩා ඉතා අඩු බවය. පිරිමි සත්තු ද කුඩා කාලයේ දී හඳුන්වා දුන් විට, ඔවුන්ගේ කූඩුවල ප්‍රමාණවත් තරම් ඉඩක් ඇති විට සහ ගැහැනු සතකු නොමැති විට එකට කණ්ඩායම් ගැසීමට පෙළඹෙති. ගෘහාශ්‍රිත ගිනී පිග් සත්තු වෙනස් ජෛව විද්‍යාත්මක හැසිරීමක් පෙන්වති. කෙටි නින්දක් සහිත දිගු ක්‍රියාශීලී පරිච්ඡේද මොවුහු ගත කරති. මොවුහු පැය 24 පුරාම පැතිරුණු අහඹු හැසිරීම් රටාවක් දක්වති. තද ආලෝකයට නිරාවරණය වීමට අකමැතිය. නිතිපතා සිදු කරන චර්යාවන් කිසිවක් නොමැතිය.

හීලෑ සත්තු කූඩු වල ජීවත් වෙති. සතුන් විශාල පිරිසක් අයිති සමහරුන් මොවුන්ට මුළු කාමරයක්ම වෙන් කර ඇත. කූඩු සඳහා තද වයර් දැල් යොදාගැනේ. මෙම දැල් නිසා සමහර විට සතුන් ආබාධවලට ගොදුරු වන අතර bumblefoot යන ආසාදනයට (පයේ ඇති වන බැක්ටීරියා ආසාදනයකි) ගොදුරුවීමට ද ඉඩ ඇත. මොවුහු කූඩුවල ඉතා අපිරිසිදුව ජීවත් වෙති. ඔවුහු ආහාර බඳුන්වලට පනින අතර ඇතිරිලිවලට මළ පහ කරති. ඔවුන්ගේ මුත්‍රා කූඩු තුළ කැටි ගැසෙන නිසා ඉවත් කිරීම අපහසු වෙයි. මොවුන්ගේ කූඩු පිරිසිදු කළ පසු සහ කූඩුවෙන් ඉවත් කර නැවත ආපසු දැමූ පසු මොවුහු මුත්‍රා කිරීම මගින් සහ ශරීරයේ යටි කොටස ඇතිල්ලීමෙන් තම බල ප්‍රදේශය ලකුණු කිරීම සිදු කරති.

සාමාන්‍යයයෙන් මෙම සතුන් වෙනත් සත්වයින් සමග එකට ඇති කිරීම අසාර්ථකය. මෙ මගින් ආසාදන පැතිරීම වැඩි විය හැකි අතරම අනික් සතුන් මොවුන් කෙරෙහි ප්‍රචණ්ඩ ලෙස ක්‍රියා කිරීමටද ඉඩ ඇත. විශාල සත්තු, මොවුන් තමන්ගේ ගොදුරු ලෙස හඳුනා ගනිති. හාවුන් සමග මොවුහු තරමක සාර්ථකත්වයක් දක්වති. 

=== හැසිරීම ===
[[File:Three_guinea_pigs_(Cavia_porcellus)_at_Keswick_Public_Library.jpg|thumb|&quot;ගිනී පිග් සතුන්ගේ අන්‍යෝන්‍ය සත්කාරය&quot;]]
ගිනී පිග් සත්තු කෑමවලට ඇති සංකීර්ණ මාවත් සොයා ගැනීමට සමත්කම් දක්වති. ඔවුහු එවැනි මං පෙත් මාස ගණනාවක් මතක තබාගෙන සිටිති. ඔවුන්ගේ ශක්තිමත්ම ගැටලු විසඳීමේ ක්‍රමෝපාය චලන වේ. මොවුන්ට කුඩා බාධක පැනිය හැකි වුවද ඉහල නැඟීමේ දී දුර්වලය. වේගවත්ද නොමැත. මොවුහු පහසුවෙන්ම තිගැස්සෙන අතර එක තැනම ගල් ගැසීම හෝ වේගයෙන් පලා යෑම සිදු කරති. විශාල කණ්ඩායමක් බියට පත් වූ විටක දී නොයෙක් දිශාවලට වේගයෙන් දිව යෑම සිදු කරති. මොවුහු උද්යෝගීමත් වූ විට අහසට කුඩා පිමි පැනීම සිදු කරති. එ මෙන්ම මොවුහු පිහිනීමටද ඉතා සමත්හු ය.

බොහෝ රොඩන්ට් වර්ග මෙන්ම ගිනී පිග් සත්තු ද එකිනෙකා පිරිසිදු කරගන්නා අතර ස්වයං පිරිසිදු කිරීම්ද කර ගනිති. සිය ඇස්වලින් වෑස්සෙන කිරි වැනි ද්‍රවයක් කෙස්වල ඇතිල්ලීමක් මෙහිදී සිදු කරති. පිරිමි සත්තු එකිනෙකා ගේ හිස කෙස් සපා ගැනීම මගින් කණ්ඩායම තුළ තමාගේ ආධිපත්යන පෙන්නුම් කරති. මෙය කන් සපාගැනීමෙන්, නොයෙක් ශබ්ද පිට කිරීමෙන් හා හිසෙන් පහරදීමෙනුත් පෙන්නුම් කරනු ලබයි. 

මොවුන්ගේ දෘෂ්ටිය මිනිසුන්ගේ තරම් ප්‍රබල නොවුණත් අංශක  340 පුඵල් පරාසයක් ගනී. [[ද්විත්ව වර්ණ දෘෂ්ටිය|ද්විත්ව වර්ණ දෘෂ්ටියක්]] මොවුන්ට ඇත.  මොවුන්ට දියුණු ආග්‍රානයක්, ශ්‍රවනයක් සහ සන්වේදනයක් පිහිටා ඇත. කථනය තම වර්ගයා අතර සන්නිවේදනයේ ප්‍රාථමික මාධ්‍යය වේ.

== අභිජනනය ==

[[File:Fat Adie pictures 001.jpg|thumb|right|ගර්භණී සතෙකු ,පැටවුන් තිදෙනෙකු බිහි කිරීමට සතියකට පෙර]]
මොවුන්ට අවුරුද්ද මුළුල්ලේම පැටවුන් බෝ කිරීමේ හැකියාවක් ඇත. වසන්තයේ දී එය උච්චස්ථානයට පත් වෙයි. අවුරුද්දකට 5 වරක් පමණ පැටවුන් බෝ කිරීම සිදු කළ හැකිය. ගර්භණී කාලය සාමාන්‍යයෙන් දින 63-68 ත් අතර කාලයක් පවතී. දිගු කාලය හා පැටවුන්ගේ විශාල භාවය නිසා මව් සතුන් මහත් වී හැඩය වෙනස් වේ. අනෙක් රොඩන්ට් විශේෂ මෙන් නොව අලුත බිහිවන පැටවු කෙස්,  දත්, නිය සහ භාගික දෘෂ්ටියකින් ද යුක්ත ය. ඔවුහු ඉපදුණු විටම ගමන් කරන අතර මව් කිරි බොන අතර ඝන ආහාරද ගනිති. එක පැටව් ගැසීමකදී පැටවුන් 1-6 ත් අතර ප්‍රමාණයක් උපදින අතර සාමාන්‍යය ප්‍රමාණය 3 කි. මෙතෙක් වාර්තා වී ඇති උපරිම ගණන 17 කි. 

[[File:Guinea baby 1.jpg|thumb| බිහි වී පැය 8 කට පසු පැටවකු]]පැටවුන් කුඩා ගණනක් උපදින විට පැටවුන්ගේ විශාලත්වය වැඩි නිසා [[ප්‍රසූත අපහසුතා]] ඇතිවිය හැකි අතර, පැටවුන් ගණන වැඩි වුවහොත් මළ දරු උපත් සිදුවීමට ඉඩකඩ පවතී. පැටවුන්ගේ බිහිවීම වර්ධනයේ ඉහල අවධියකදී සිදු වන නිසා මවු කිරි හිඟ වීමෙන් පැටවුන් මිය යෑමේ සුළු අවදානමක් ද පවතී. වෙනත් මවුවරු ද කිරි දීමට සහය වෙති. 

පිරිමි සත්තු සති  3-5 ත් අතරත් ගැහැනු සත්තු සති 4 දී පමණත් ලිංගිකව පූර්ණත්වයට පැමිණෙති. ගැහැනු සතුන්ට ප්‍රසූතියකින් පැය 6 ත්  48  ත් අතර කාලයකදී නැවත ගැබ් ගැනීමට හැකි වුවත් එය සෞඛ්‍යාරක්ෂිත නැත. ගර්භණී අවස්ථාවේ ඇති වන [[ධූලකරක්ති අවස්ථාව]] නිසා බොහෝ මව්වරු මරණයට පත් වෙති. මෙය බොහෝ විට උෂ්ණාධික තත්ත්ව නිසා ඇති වෙයි.

== ආහාර ==

[[File:Cavy eating grass.jpg|thumb|right|රිදී ඇගවුටි ගිනී පිග් සතෙකු ආහාර ගනිමින්]]
මොවුන්ගේ ස්වාභාවික ආහාරය තණකොළ ය. මොවුන්ගේ දත් ආහාර ඇඹරීමට හැකි අයුරින් පිහිටා ඇති අතර ඒවා ජීවිත කාලය පුරාවටම වර්ධනය වේ. ඔවුන්ට අනෙක් රොඩන්ට් විශේෂවලට වඩා දිග බඩ වැලක් ඇත. මොවුහු තම මළපහද ආහාරයට එක් කර ගනිති. 

මොවුන් අලුත් පිදුරු කෑමට කැමතිය. එයට අමතරව [[ඇල්ෆල්ෆා පැලෑටිය|ඇල්ෆල්ෆා යන පැලෑටියද]] මොවුහු විශාල වශයෙන් කෑමට ප්‍රිය කරති. නමුත් මෙම පැලෑටිය ප්‍රමාණය ඉක්මවා ගැනීම මොවුන්ට ස්ථුල බව සහ මුත්‍රා ගල් ඇති කරවයි. මෙහි ඇති අධික කැල්සියම් ප්‍රමාණය මෙයට හේතුවයි. නමුත් විද්‍යාත්මක මූලාශ්‍රවලට අනුව ඇල්ෆල්ෆා ඔවුන්ට [[ඇමයිනෝ අම්ල]], ‍‍[[ප්‍රෝටීන්]] සහ [[තන්තුමය ආහාර |තන්තු]] සපයන මූලාශ්‍රයක් ලෙස ක්‍රියා කරයි.

අනෙක් බොහෝ ක්ෂීරපායීන් මෙන් නොව මෙම සතුන්ට තමන්ට අවශ්‍යය විටමින් c සංෂ්ලේශණය කර ගත නොහැකි අතර එය ආහාර මගින් ලබා ගත යුතු වේ. විටමින් c හිඟ වුවහොත් මොවුන් ශීතාද රෝගයට ගොදුරු විය හැකිය. මොවුන්ට දිනකට විටමින් c මිලි ග්රෑම් 10 ක් පමණ (ගර්භණී නම් 20 ක්) පමණ අවශ්‍යය වන අතර ඒවා නැවුම් [[එළවළු]] සහ [[පලතුරු]] මගින් (ඇපල්, කැරට්, ගෝවා හා නිවිති වැනි ) ලබා ගත හැකිය. මොවුන් සඳහා වන සමබල ආහාර වේලකට [[කැල්සියම්]] [[මැග්නීසියම්]] [[පොස්පරස්]] [[පොටෑසියම්]] සහ [[හයිඩ්‍රජන් අයන]] මෙන්ම  E,A,D  යන විටමින් වර්ගද අවශ්‍යය වේ. සම බර නොවන ආහාරවලින් නොයෙක් සංකූලතා හා ප්‍රසව අපහසුතා ඇති විය හැකිය. ඔවුන්ගේ ආහාර පුරුදු වයස් ගත වූ පසු වෙනස් කළනොහැකි අතර අලුත් ආහාර වර්ග පුරුදු කිරීමට නොහැකිය. අලුත් පිදුරු හා වෙනත් ආහාර කෑමට දීම වඩාත් සුදුසුය. නිරතුරුව ආහාර දීමට පුරුදු වූ සතෙකුට ආහාර නොමැති වුවහොත් ඔවුහු තම කෙස් සැපීම සිදුකරති. මොවුන්ගේ දත් නිරතුරුව වැඩෙන නිසා මොවුහු රෙදි පත්තර කොල, රබර් ප්ලාස්ටික් වැනි දේ ලෑටි ගෑමට පුරුදුව සිටිති. 

කැකිල්ල, bryony,  buttercup,  charlock, deadly  nightshade,  foxglove,  hellebore,  hemlock,  Lily  of  the  Valley,  mayweed,  monkshood,  privet,  ragwort,  rhubarb,  speedwell,  toadflax,  සහ wild  celery වැනි ආහාර,  ලූණු, අයි වී සහ ඕක් කොල වැනි දේ මෙම සතුන්ට විෂ සහිතය.

== සෞඛ්‍යය ==
[[File:mvc-872s.jpg|thumb|වක්‍රගලස්ථම්ත්වය රෝගයෙන් පෙළෙන සතකු ]]
මෙම සතුන් ලක්වන පොදු අසනීප ලෙස ස්වසන රෝග, උදරාබාධ, ශීතාද රෝගය, [[විසර ගෙඩි]] හා උකුණන් සහ දිලීර නිසා ඇති වන රෝග දැක්විය හැකිය.

[[කීඩෑ කුෂ්ඨ]] නිසා කෙස් යාම, සුළු තුවාල හා ඇල්ලීමේදී ඇති වන වේදනාව රෝග ලක්ෂණ ලෙස ඇති විය හැකිය. උකුණන් නිසා ද මෙම සත්තු පීඩා විඳිති. කෙස් යෑම නොයෙක් හෝමෝන විපර්යාස නිසාද ඇතිවිය හැකිය. 

පිදුරු, බට වැනි ආගන්තුක ද්‍රවය ඇසට ඇතුලු වීම නිසා වේගයෙන් ඇසිපිය ගැසීම, ඇසෙන් කඳුලු ගැලීම හා ඇසේ පටලයක් බැඳීම සිදු විය හැකිය. පිදුරු හා දුහුවිලි නිසා කිවිසුම් යෑම ද ඇති විය හැකිය.  අධික ලෙස කිවිසුම් යෑමට බොහෝ විට කාලගුණ වෙනස්වීම් ද බලපායි. මෙය [[නිව්මෝනියාව]] ද විය හැකි අතර එසේ වුවහොත් තත්ත්වය උග්‍ර වීමට ද ඉඩ ඇත.

මොවුන්ගේ ශරීරය තරබාරු නිසා අධික සීතලට ඔරොත්තු දීමේ හැකියාවක් ඇත. සාමාන්‍යය ශරීර උෂ්ණත්වය ෆැරන්හයිට්  101-104 (සෙල්සියස් 38-40) අතර අගයක් ගනී. ඔවුන් අවට ප්‍රශස්ථ වායු උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් 18 ත් 24 ත් වන අතර 32 ට වඩා වැඩි උවහොත් ඔවුන් හයිපර්තර්මියාවට ගොදුරු වී මිය යා හැකිය (මෙය ගර්භනී සතුන්ට අධිකව බලපායි). මොවුහු සුලං සහිත හා නියඟය සහිත පරිසරයටත් ආර්ද්‍රතාව  30%-70% පිටත පරිසරයටත් සුදුසු නො වෙති. 

බොහෝ රෝගවල රෝග ලක්ෂණ රෝගය උත්සන්න වන තුරු පෙන්නුම් නො කරන අතර පෙනිසිලින් වැනි [[ප්‍රතිජීවක ඖෂධ|ප්‍රතිජීවක ඖෂධවලට]] මොවුන් දක්වන අධික සංවේදීතාවය නිසා ප්‍රතිකාර කිරීම අපහසුය. මොවුන්ගේ පාරම්පරික ජානමය රෝගාබාධ ද වාර්තා වී ඇත.

== සුරතලුන් ලෙස ==

[[File:Cavia porcellus 002.jpg|thumb|right|සතකු අල්ලාගෙන]]
මොවුහු මුල සිටම හොඳින් ඇති කෙරුණ හොත් ඇල්ලීමට සහ රැගෙන යාම්වලට කීකරු වෙති. එසේ වූ විටක සපන්නේ හෝ සූරන්නේ කලාතුරකිනි. කුලෑටි සතුන් කොටසක් වන මොවුහු අවස්ථාවක් ලැබුණ ද කූඩුවෙන් මිදී පලා යෑමට උත්සහ නොකරති. එසේ වුවද පුරුදු පරිසරයක නිදහසේ යෑමට සැලසූ විට ඔවුහු නිතරම විමසිල්ලෙන් ගමන් කරති. මොවුහු තම ස්වාමියාට පුරුදු වූ විට ඔහු හෝ ඇය පැමිණෙන විට විසිල් නාදයක් පිට කරති. එමෙන්ම ඔවුහු තමන්ට කෑම ලබා දෙන ප්ලාස්ටික් බඳුන්වල ශබ්දයට හා කෑම තබා ඇති ශීතකරණයේ දොර විවෘත වන ශබ්දයට ද විසිල් නාදයකින් ප්‍රතිචාර දක්වති.

විශේෂිත රෝගී අවස්ථාවකදී හැරුණු විට මෙම සතුන් යුගල් වශයෙන් හෝ කණ්ඩායම් වශයෙන් තැබිය යුතුය. තනිවම සිටීම නිසා මොවුන් [[මානසික ආතතිය|මානසික ආතතියට]] සහ [[විශාදය|විශාදයට]] ගොදුරු විය හැකිය. පිරිමි සත්තු වුවද කුඩා කල සිටම එකට තැබුණ හොත් හොඳින් කණ්ඩායම් ලෙස ක්‍රියා කරති. ඔවුන් විරසක වන්නේ සම්පත් හිඟ වුවහොත් පමණි.

ගෘහාශ්‍රිත සතුන් විවිධ විශේෂවලින් ඇත. ඒ යුරෝපයට හා ඇමරිකාවට හඳුන්වා දුන් පසු සිදු වූ වර්ධනයන්ය. මොවුහු කෙස් සහ වර්ණ සංයෝජනයන් ගෙන් වෙනස්කම් දක්වති. ඉංග්‍රීසි ශෝතයර්, ඇබිසිනියන්, පෙරුවියන්, ශෙල්ටී, ටෙක්ස්සෙල් යනු සාප්පුවලින් මිලදී ගැනීමට ඇති ජනප්‍රිය වර්ග කීපයකි.

== සංස්කෘතික හා මාධ්‍ය බලපෑම==
[[File:Rene_the_long-haired_Satin_Peruvian_Guinea_pig.jpg|thumb|right|එළ නිල් පාට, තැඹිලි සහ සුදු සැටින් පේරු ගිනී පිග් සතෙකු(දිග ලොම් සහිත )]]
මිනිසුන්ගේ ගෘහ ජීවිතයේදී මොවුන් දක්වන ජනප්‍රිය භාවය නිසා මොවුන් සංස්කෘතියට සහ මාධ්‍යයටද එකතු වී ඇත.  මොවුන් සිටින සාහිත්ය කෘති කිහිපයක් නම් Beatrix Potter ගේ  The Fairy Caravan හා Michael Bond ගේ  Olga da Polga  series  for children, C. S. Lewis ගේ  The Magician's Nephew හා The Chronicles of Narnia  series,  Ellis Parker ගේ ButlerPigs Is Pigs හා David Gerrold ගේ  The Trouble with Tribbles වේ. 

එමෙන්ම  Shredderman Rules, Dr. Dolittle, Nick Jr. ගේ Wonder Pets හා Walt Disney Picturesල ගේ  G-Force යන චිත්‍රපටහී දී මොවුහු චරිත නිරූපනය කරති. ගිනී පිග් සතුන් විද්‍යාත්මක පරීක්ෂණවලට යොදා ගැනීම  17 වන සියවස දක්වා ඈතට දිව යයි. එහිදී මාකෙලෝ මැල්පිගි හා කාලෝ ෆ්රැකස්සාටි යන විද්‍යාඥයන් දෙපල මෙම සතුන් යොදාගෙන ජෛව විච්ඡේදනයක් සිදු කර ඇත. 1980 දී [[අන්තෝනියෝ ලැවොයිසියර්]] තම කැලරිමීටර් පරීක්ෂණයට මෙම සතුන් යොදාගෙන ඇත. 19 වන සියවසේදී සොයා ගැනුණු [[රෝග පිළිබඳ විෂ බීජ න්‍යාය]] පිළිබඳ පර්යේෂණවලටද යොදාගනු ලැබුවේ මෙම සතුන්ය. මෙම සතුන් කිහිප විටක දී අභ්‍යයවකාශයටද යවනු ලැබැ ඇත.

Guinea pig යන ඉංග්‍රීසි වචනය ඕනෑම පර්යේෂණයක් සඳහා උපමා රූපකයක් වශයෙන් යෙදේ.

== විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ==

[[File:USDA-ARS Guinea Pig.jpg|thumb|ගිනී පිග් සතෙකු පරීක්ෂා කරන සත්ව විද්‍යාඥයෙක්]]
මෙම සත්තු 20 වැනි සියවස අග භාගය වනතෙක්ම ජනප්‍රිය විද්‍යාගාර සතුන් කොටසක් වූහ. 1960 දශකයේදී එක්සත් ජනපදයේ පමණක් වාර්ශිකව මෙම සතුන් මිලියන 2.5 ක් පරීක්ෂණවලට ලක් කෙරී ඇත. එම ප්‍රමාණය 1990 දශකය මැද දී 375,000 ක් දක්වා අඩුවූ අතර දැන් එම ප්‍රමාණය පර්යේෂණ වලට ලක් කරන මුඵ සත්තු ප්‍රමාණයෙන්  2% කි. 20 වැනි සියවස මැද භාගයේ සිට මොවුන් වෙනුවට මීයන් යොදා ගැනීම ආරම්භ විණි. 

මොවුහු තවමත් ක්ෂය රෝගය සහ ශීතාද රෝගය ආශ්‍රිත පරීක්ෂණ සඳහා යොදා ගැනෙති. මොවුන් සතුව අසාමාන්‍යය [[ඉන්සියුලින්]] විකෘතියක් පවතී.  මෙය ප්‍රති ඉන්සියුලින් [[ප්‍රති දේහ]] නිපදවීමට යොදාගනිති.

ලොම් රහිත ගිනී පිග් විශේෂ 1980 දශකයේ සිට චර්ම රෝග පර්යේෂණ සඳහා යොදා ගැනෙති. සමහර ලොම් රහිත විශේෂ සුරතලුන් ලෙස ඇති කරනු ලබන අතර මොවුහු ස්කිනිපිග් ලෙස හැඳින්වෙති.

== ආහාර ==

මෙම සතුන් මුලින් ම ආහාර සඳහා ඇති කර ඇත්තේ අන්දීස් කඳු වැටිවලය. ඔවුහු අන්දීස් ප්‍රදේශවාසීන් විසින් සාම්ප්‍රදානුකූලව විශේෂ උත්සව අවස්ථා සඳහා වෙන් කර ගනු ලැබැ සිටි සතුන් කොටසකි. නමුත් 1960 දශකයේ සිට සාමාන්‍යය මිනිස් පාරිභෝජනයට ගෙන ඇත. එය පේරු රාජ්‍යයයේ සහ බොලිවියාවේ ආහාරවල ප්‍රධාන අංගයකි. ඉක්වදෝරයේ සමහර ප්‍රදේශවල සහ කොලොම්බියාවේ ද මෙය ආහාරයට ගැනේ. මොවුන් සඳහා වැය වන්නේ කුඩා ඉඩ ප්‍රමාණයක් වීමත් ගමේ මෙන්ම නගරයේත් ඇති කළ හැකි වීමත් නිසා සාම්ප්‍රදායික ආහාර වන ගව මස් හා සූකර මස්වලට වඩා මේවා ලාබදායී වී ඇත. මෙම සතුන් ගමේ සහ නගරයේ වෙළෙඳසැල්වලින් මිලදී ගත හැකිය. මේවා ‍ප්‍රෝටීන් අධික සහ මේදය හා කොලෙස්ට්‍රෝල් අඩු ආහාරයකි. හා මස් සහ කුකුළු මස්වලට සමානය. මේවා බැද, තම්බා හෝ කර කර ආහාරයට ගත් හැකි අතර ඉක්වදෝරයේ දී සුප් සෑදීමටද යොදා ගැනේ.
=== දකුණු ඇමරිකාව ===
පේරුහි මිනිස්සු වර්ෂයකට මෙම සතුන් මිලියන 65 ක් පමණ ආහාරයට ගනිති. මෙම සත්තු පේරු හීදී තවමත් වැදගත් ආගමික කටයුතුවලදී පාවිච්චි වෙති. මෙයට අමතරව පේරුවේ සහ ඉක්වදෝරයේ නොයෙකුත් උත්සව අවස්ථා සඳහා මෙම සත්තු භාවිතා වෙති. ඇතැම් විටක දී ඔවුහු මොවුන්ට විවිධ ඇඳුම් අන්දා තරඟ සඳහා යොදා ගනිති.

නිව්යෝක් නගරයේ සිටින අන්දීස් සංක්‍රමණිකයෝ මොවුන් ඇති කර මස් සඳහා විකිණීම සිදු කරති. පේරු පර්යේෂණ විශ්වවිද්‍යාල විසින් 1960 දශකයේ පටන් වඩා විශාල ගිනී පිග් විශේෂ බිහි කිරීමට පර්යේෂණ පැවැත්වෙයි. මෙයට සමාන්තරව විශ්වවිද්‍යාල විසින් මොවුන් බිහි කිරීමේ ක්‍රමවේද වෙනස්කිරීමට පර්යේෂණ පවත්වනු ලැබ ඇත. 1990 හා 2000 දශකවලදී මෙම විශ්වවිද්‍යාල විසින් වඩා විශාල සතුන් යුරෝපයට, එක්සත් ජනපදයට සහ ජපානයට අපනයනය කිරීම ආරම්භ කරන ලදී.

=== උප සහරා අප්‍රිකාව ===
බටහිර අප්‍රිකාවේ මෙම සතුන් ප්‍රචලිත කිරීමේ උත්සාහයන් ගෙන ඇත. මෙම සතුන් අප්‍රිකාවට හඳුන්වාදුන් කාලය සහ වර්ෂය තහවුරු වී නොමැත. කැමරූන් රාජ්‍යයේ මෙම සතුන් විශාල ලෙස පැතිරී ඇත.  කොන්ගෝ ජනරජයේ දී මෙම සතුන් අර්ධනාගරික ප්‍රදේශවල මෙන්ම ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ද [[ටැන්සානියාව|ටැන්සානියාවේ]] දී ද මෙම සතුන් හමුවේ. 

=== අනෙත් බටහිර රටවල ===
මේ හැරුණු විට මස් පිණිස ගිනි පිග් සතුන් ආහාරයට ගැනීම අනෙක් යුරෝපානු රටවල්වල සංස්කෘතිකමය වශයෙන් තහනම් මාතෘකාවකි.

{{Caviidae nav}}
{{Meat}}
{{portalbar|Mammals|Animals|Biology}}
{{Taxonbar|from=Q79803}}
{{Authority control}}</text>
      <sha1>1dybfdk4k94l9o28tvsrc13rcyde1ks</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නවනීදම් පිල්ලේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39066</id>
    <revision>
      <id>801857</id>
      <parentid>801380</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T00:16:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>801857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30834" sha1="fceffkx5vdzxqmjw6gplvusrdksra1y" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි
| honorific-prefix  =
| name              = නවනීදම් පිල්ලේ
| honorific-suffix  =
| image             = Navanethem Pillay.jpg
| caption           = 
| office            = මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස්
| term_start        = 1 සැප්තැම්බර් 2008
| term_end          = 31 අගෝස්තු 2014
| nominator         = [[බැං කි-මූන්]]
| appointer         = 
| predecessor       = ලුවිස් ආබර්
| successor         =Prince Zeid bin Ra'ad
| office2           = අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරු |International Criminal Court judge
| term_start2       = 11 මාර්තු 2003
| term_end2         = 31 අගෝස්තු 2008
| nominator2        = 
| appointer2        = 
| predecessor2      = 
| successor2        =
| order3            = 
| office3           = President of the International Criminal Tribunal for Rwanda
| term_start3       = 1999
| term_end3         = 2003
| nominator3        = 
| appointer3        = 
| predecessor3      = Laity Kama
| successor3        = Erik Møse
| office4           = International Criminal Tribunal for Rwanda judge
| term_start4       = 1995
| term_end4         = 2003
| nominator4        = 
| appointer4        = 
| predecessor4      =  
| successor4        =
| order5            =
| office5           = Judge of the High Court of South Africa
| term_start5       = 1995
| term_end5         = 1995
| nominator5        = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| predecessor5      = 
| successor5        = 
| birth_date        = 1941.09.23
| birth_place       = 
| death_date        =
| death_place       = 
| birth_name        = Navanethem Pillay
| ethnicity         = [[Tamil South Africans|Tamil]]
| nationality       = {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| spouse            = ගැබී පිල්ලේ
| party             = 
| relations         =
| children          =
| residence         = ජිනීවා, [[ස්විට්සර්ලන්තය]]
| alma_mater        = {{Unbulleted list| Natal University| Harvard Law School}}
| profession        = Jurist
| religion          =
| signature         =
| website           =
| footnotes         =
}}

'''නවනීදම්''' '''පිල්ලේ''' ({{langx|ta|நவநீதம் பிள்ளை}};  උපත, 23 සැප්තැම්බර් 1941) යනු, 2008 වසරෙහි සිට 2014 වසර දක්වා [[එක්සත් ජාතීන්|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහා කොමසාරිස්]] ලෙසින් සේවය කල දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදිනියකි. දකුණු අප්‍රිකානු [[දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූ පිල්ලේ මහත්මිය, [[දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණය|දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණයෙහි]] පළමුවන සුදු ජාතික නොවන කාන්තා විනිශ්චයකාරවරිය වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරු| ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරියක]] ලෙසින්ද [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව | රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] සභාපතිවරිය ලෙසින්ද ඇය කටයුතු කලාය. [[2026 වසරෙහි නොබෙල් සාම ත්‍යාගය | 2026 වසරෙහිදී]] [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇය වෙත ප්‍රදානය කෙරුණේ සාමය හා ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ඇය දැරූ ප්‍රයත්නයන් වෙනුවෙනි.

[[ඩර්බන්]] නගරයෙහි උපත ලබා ඇතිදැඩිවූ පිල්ලේ මහත්මිය, පසුකලෙක [[නටාල් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුලත්වී, 1963 වසරෙහිදී ඇයගේ [[ශාස්ත්‍රවේදී උපාධිය]] සහ 1965 වසරෙහිදී ඇයගේ [[නීතිවේදී උපාධිය]] ලබාගත්තාය. විශ්වවිද්‍යාලයයෙන් නික්මුණු පිල්ලේ මහත්මිය, නීතිඥ වෘත්තියෙහි නියැලීම ඇරඹූ අතර, [[වර්ණභේදවාදය| වර්ණභේදවාදයට]] එරෙහිව නීති උපදේශන සැපයීම හා සම්බන්ධ වූවාය. 1967 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය ඇයගේම නීතිඥ ව්‍යාපාරික ආයතනය ස්ථාපනය කල අතර ඇයගේ උපන් [[නටාල් (පළාත)|නටාල්]] පළාතෙහි එසේ සිදු කල පළමුවන කාන්තාව වූවාය. 1981 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය [[හාවාඩ් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුළත්වී ඇයගේ [[නීතිපති උපාධිය]] ලබා ගත්තාය. 1988 වසරෙහිදී, ඇය සිය නිබන්ධනය සම්පූර්ණ කොට [[හාවාඩ් නීති ශාස්ත්‍රාලය]] වෙතින්  නීති විද්‍යාව පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිය උපයා ගත්තාය.

1995 වසරෙහිදී නීතිඥ සංගමයෙහි අධීක්ෂණය යටතෙහි [[අධිකරණ සේවා කොමිසම (දකුණු අප්‍රිකාව)|අධිකරණ සේවා කොමිසම]] විසින් [[දකුණු අප්‍රිකාවෙහි උපරිමාධිකරණය]] සඳහා පිල්ලේ මහත්මිය යෝජනා කොට සනාථ කෙරිණි. 1995 වසරෙහිදී, ජනාධිපති [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] සහ අධිකරණ අමාත්‍ය [[දුල්ලා ඔමාර්]] විසින් [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය |එ.ජා. ආරක්ෂක කවුන්සිලය]] වෙත පිල්ලේ මහත්මිය නාම යෝජනා කෙරුණේ [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව |රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] (ICTR) විනිශ්චයකාර ධූරයක්  සඳහා විය. 1999 සහ 2003 වසර අතරතුර, පිල්ලේ මහත්මිය විසින් ICTR වෙත සිය සේවය සිදුකල අතර, [[සභාපති විනිසුරු]] ලෙසින් තෝරා පත් කර ගන්නා ලදි. 2003 වසරෙහිදී,  [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය|  ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]] (ICC) [[රෝම ප්‍රඥප්තිය]] සඳහා [[පාර්ශ්වකාර රාජ්‍යයන්ගේ මණ්ඩලය]] විසින් ඇය  ICC හී විනිශ්චයකාරයෙක් ලෙසින් තෝරා පත් කෙරුණු අතර, එහිදී ඇය 2008 වසර තෙක් [[රුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා මණ්ඩලය | අභියාචනා මණ්ඩලයෙහි]] සාමාජිකාවක ලෙසින් සේවය කලාය.  2008 වසරෙහිදී,  [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය| එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයෙහි]] අනුමැතිය සහිතව, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා ලේකම් |මහා ලේකම්]] [[බැං කි මූන්]] විසින් පිල්ලේ මහත්මිය [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය | එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරයා]] ලෙසින් පත් කෙරිණි.

ඇය, එක්සත් ජාතීන්ගේ [[අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසම | අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසමෙහි]] සභාපතිනියද වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය |ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]]  [[රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගය| රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගයෙහි]] (''ගැම්බියාව එ මියන්මාරය'') 2019 වසරෙහි සිට ජනසංහාර අපරාධ පිළිබඳ ''ආවස්ථික'' විනිශ්චයකාරියක ලෙසින්ද පිල්ලේ මහත්මිය සේවය කලාය.

==පසුබිම==
[[දකුණු අප්‍රිකාව]] තුල [[ඩර්බන්]] හි නටල් ප්‍රදේශයේ දී උපන් ඇයගේ පියා දෙමළ සම්භවයක් සහිත බස් රියදුරෙකු විය.&lt;ref name=&quot;reuters-factbox&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008).  “[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}  [FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}”.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  1965 ජනවාරියේදී ඇය නීතිඥයෙකු වූ ගැබී පිල්ලේ සමග විවාහ වූවාය.&lt;ref name=reddy&gt;[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=2021-01-23 }} (11 August 2002).  ''Voices of Resistance''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ජනතාවගේ ආධාර උපකාර සහිතව,&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;Maggie Farley (26 July 2008).  &quot;[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]&quot;.  ''[[The Sydney Morning Herald]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ඇය නටල් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් 1963 දී BA උපාධියක් සහ 1965 දී LLB උපාධියක් ලැබුවාය.&lt;ref name=rhodes&gt;Paul Walters (1 April 2005).  [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; පසුව 1982 දී හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් LLM උපාධියක් හා 1988 දී Doctor of Juridical Science පිළිබඳ උපාධියක්ද නාවි මහත්මිය හිමිකර ගත්තාය. හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් නීති උපාධිය හිමි කරගත් පලමු දකුණු අප්‍රිකානුවා වූවේද ඇයයි..&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC&amp;lpg=PA265&amp;dq=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;pg=PA265#v=onepage&amp;q=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HLB&gt;Emily Newburger (Spring 2006).  &quot;[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]&quot;.  ''Harvard Law Bulletin''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==නෛතික දිවිය==
1967 දී, නටල් පෙදෙසේ සිටි එකම සුදු ජාතික නොවන &lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; නීතිඥවරිය ඇය වූවාය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  එබැවින් ඇයට අනෙක් සුදු ජාතිකයන් මෙන් පහසුවෙන් නීති සමාගමක රැකියාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ බව පැවසේ. විකල්පයක් නොවූ තැන ඇය ස්වකීයව වැඩකටයුතු කර ගත් බවද සඳහන්ය.&lt;ref name=BBC-profile&gt;Jonah Fisher (28 July 2008). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm Profile: New UN human rights chief]&quot;.  ''[[BBC News]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේද සමය පැවැති එම කාලයේදී සුදු ජාතික නොවූ කාන්තාවක් වූ ඇයට විනිසුරු කුටියට පවා යාමට අවසර නොතිබිණි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;

වයස 28 දී නීතිඥවරියක ලෙස දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේදවාදයට එරෙහිව හඬ නැගූ නාවි මහත්මිය එකල දේශපාලන සිරකරුවන් විඳි අඩන්තේට්ටම් හා හිරිහැර පිළිබඳවද හෙලිදරවු කලාය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;  වර්ණභේද නීති යටතේ ඇගේ සැමියා අත්අඩංගුවට පත්වූ අවස්ථාවේදී ඊට එරෙහිව නඩු පවරා ඔහුව අනීතික ලෙස ප්‍රශ්ණකිරීම් වලට ලක්වීම වැලැක්වූවාය.&lt;ref name=reddy/&gt;  1973 දී, [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] ඇතුළු රොබින් දිවයිනේ රඳවා සිටි දේශපාලන සිරකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන්  සාර්ථක නීතිඥවරියක ලෙස නාවි මහත්මියද පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=smh/&gt;  ගෘහාශ්‍රිත හිංසනය නිසා අතවරයන්ට ලක්වූ අය වෙනුවෙන් ඇතිකල Advice Desk නම් උපදේශන සේවාවේද නාවි මහත්මිය සම නිර්මාතෘ වරියක වූවාය.  කාන්තාවන්ගේ ජාතික සංධානයේ සාමාජිකාවක් වූ නාවි මහත්මිය ආගමික සහ ලිංගික වශයෙන් තිබූ සමාජයීය විශමතා දුරුකරනු වස් දකුණු අප්‍රිකානු ව්‍යවස්ථාවට සමානාත්මතාවය පිළිබඳ වගන්ති එකතු කිරීමටද දායක වූවාය. ඇය 1992 දී, ඇතිකරගත් Equality Now සංවිධානයේ සම නිර්මාතෘවරියකද වූවාය.

1995 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ බලයට පත්වූ අප්‍රිකානු ජාතික කොන්ග්‍රසයේ, නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විසින් එරට ප්‍රථම සුදු ජාතික නොවන මහාධිකරණ නිලදාරිනියක් ලෙස නාවි මහත්මියව නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  එහිදී ඇය ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමන්ට මුල් වරට විනිසුරුවරුන්ගේ කුටියට යාමට අවස්ථාවක් හිමිවූ බවයි.&lt;ref name=smh/&gt;

නමුත් එරට ඇගේ මහාධිකරණ සේවා කාලය ඉතා කෙටි වූවත්, එක්සත් ජාතීනගේ සංවිධානය විසින් රුවන්ඩාව වෙනුවෙන් පත්කල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICTR) විනිසුරු තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=icc-profile/&gt;  එහි 8 වසරක සේවා කාලය තුල එම මඩුල්ලේ සභාපතිවරිය වශයෙන් සිව් වසරක් ඇය කටයුතු කලාය.&lt;ref name=&quot;icc-profile&quot;&gt;[[International Criminal Court]]. &quot;[https://web.archive.org/web/20060509233542/http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html Judge Navanethem Pillay]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  පලමු වසර 4 තුල එම මඩුල්ලේ සිටි එකම විනිසුරුවරිය වූවේද ඇයයි.&lt;ref name=&quot;iwpr&quot;&gt;Katy Glassborow (26 July 2006).  &quot;[http://iwpr.net/report-news/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge Apartheid Legacy Haunts ICC Appeals Judge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811064618/https://iwpr.net/global-voices/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |date=2020-08-11 }}&quot;.  [[Institute for War and Peace Reporting]].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

2003 පෙබරවාරියේදී, පලමු ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා කොට්ඨාශයේ 6 වසරක ධූරකාලය සහිත තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=icc-profile/&gt;  නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ඇයට තනතුරක් පිරිනැමීම නිසා 2008 අගෝතුවේදී එම තනතුරින් නාවී මහත්මිය ඉල්ලා අස් වූවාය.&lt;ref name=icc-resignation&gt;International Criminal Court (30 July 2008). [https://web.archive.org/web/20080809210127/http://www.icc-cpi.int/press/pressreleases/411.html ''Resignation of Judge Navanethem Pillay ''].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස්වරිය==
2008 ජූලි 24 දිනදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහ ලේකම් [[බැං කි-මූන්]] මහතා විසින් ලුවිස් ආබර් ගෙන් පසු මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් ලෙස නාවී පිල්ලේ මහත්මිය පත්විය යුතු බවට නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=&quot;hailprin&quot;&gt;John Heilprin (24 July 2008).  &quot;[http://ap.google.com/article/ALeqM5gsse47Om_2ZPgxj1OTNDk6WLZshAD924O5TG0 South Africa lawyer nominated as UN rights chief]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;.  The [[Associated Press]].  Retrieved on 30 July 2008.{{dead link|date=November 2012|bot=Legobot}}&lt;/ref&gt;   නමුත් නාවී මහත්මියගේ යම් යම් අදහස් නිසා [[එක්සත් ජනපදය]] ඊට මුලදී විරුද්ධත්වයක් පල කලද පසුව ඔවුන් විසින් එය හකුලාගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;charbonneau&quot;&gt;Louis Charbonneau (28 July 2008). &quot;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2826663320080728 U.N. assembly confirms S.African as human rights chief]&quot;. ''[[Reuters]]''. Retrieved on 20 April 2009.&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref name=irish-times&gt;Jason Michael (29 July 2008).  &quot;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2008/0729/breaking40.htm Martin welcomes new UN rights commissioner]&quot;.  ''[[The Irish Times]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; --&gt;  2008 ජූලි මස 28 දින, පැවැති සාකච්චාවකදී ඇති කර ගත් පොදු එකඟත්වයකින් අනතුරුව නාවි මහත්මිය එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් වරිය ලෙස පත්විය.&lt;ref name=&quot;ohchr&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008).  &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  ඇගේ වසර 4 ක පලමු ධූරකාලය 2008 සැප්තැම්බර් 1 වනදා ඇරඹිණි.&lt;ref name=ohchr/&gt;  එහිදී නාවි මහත්මිය පවසා සිටියේ මහ කොමසාරිස්වරයා යනු &quot;ලොව ඕනෑම තැනක අගතියට පත්වූ අයගේ කටහඬ&quot; බවයි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  2012 දී, ඇයට එම තනතුරේ තවත් වසර 2 ක ධූර කාලයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx.&lt;/ref&gt; නාවි මහත්මිය &quot;BORN FREE AND EQUAL&quot; නම්, ලිංග භේදය සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියකටද මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස අත්සන් කලාය.&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Sexual orientation and gender identity in internattional human rights law] (2012)&lt;/ref&gt;

2011 දී නාවී මහත්මිය සම ලිංගික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සැසියට ඉදිරිපත් කල යෝජනාවකටද සහය පල කලාය.

නවනීදම් පිල්ලේ මහත්මිය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්ථ සංවිධානය හා ශ්‍රී ලංකා රජය අතර පැවැති සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් භාගයේදී සිදුවූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ඳයෙන් සොයා බලන එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතවරියක් ලෙසද කටයුතු කරයි.

==ඇගයීම්==
2003 දී, කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් වූ පලමු Gruber ත්‍යාගයෙන් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඩර්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඇයට ආචාර්ය උපාධියක්ද පිරිනැමිණ.&lt;ref name=rhodes/&gt;&lt;ref name=durham&gt;Durham University (15 May 2007).  &quot;[http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm Honorary degrees for remarkable achievement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003013740/http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |date=2008-10-03 }}.&quot; Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cuny&quot;&gt;[[CUNY]] Newswire (25 May 2006). &quot;[http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 CUNY Commencement 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328184742/http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |date=2009-03-28 }}&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2009 වසරේදී, ෆෝබ්ස් සඟරාව විසින් ඇය ලොව 64 වන බලවත්ම කාන්තාව ලෙස නම් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html | title = The 100 Most Powerful Women | publisher = Forbes.com}}&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ අප්‍රේල් මස [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව]] ඇගේ නම [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ලැබීමට සුදුසු පුද්ගලයින් ගේ ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කර ප්‍රසිද්ධ කරන ලද අතර, එම ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයින් 287කින් ඇය 2026 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ලබා ගන්නට සුදුසුම අපේක්ෂකයා ලෙස එම කමිටුව 2026 ඔක්තෝබර් 9 නිල වශයෙන් නිවේදනය කරන ලදි.&lt;ref&gt;https://www.nobelpeaceprize.org/press/press-releases/nominations-for-the-nobel-peace-prize-2026&lt;/ref&gt; ඒ [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව|නෝර්වේජියානු නොබෙල් කමිටුව]] විසින් නවනීදම් පිල්ලේ ගේ &quot;ලෝක සාමය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය දැරූ ව්‍යාප්තිය&quot; අගයමින් 2026 [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇයට නිල වශයෙන් 2026 ඔක්තෝබර් 10 දින ප්‍රදානය කරන ලදි.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==විවේචන==
නිදහස් ලෙස හැඟීම් ප්‍රකාශනය සහ සාමකාමී ශිෂ්‍ය විරෝධතාවලට සිදුවූ යම් යම් බාධා නිසා 2012 ජුනි 8 දින කථාවකදී, පිල්ලේ මහත්මිය [[කැනඩාවේ]] ක්‍යුබෙක් (Quebec) හී ප්‍රාදේශිය රජය අපලේඛනගත කොට හැඳින්වීම නිසා ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ ක්්‍යුබෙක් නිලදාරීන් පිල්ලේ මහත්මියව විවේචනය කරමින් පවසා සිටියේ ක්්‍යුබෙක් ප්‍රදේශය වෙනත් අපකීර්තිමත් ප්‍රදේශ සමග සංසංදනය කිරීම නොකල යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |title=Quebec Under Fire For Human Rights Record |author=Stephanie Pedersen |publisher=The International |date=June 24, 2012 |accessdate=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුවූ බවට එල්ලවන යුද අපරාධ ගැන පරීක්‍ෂණ කොමිසමක්‌ පත් කිරීමට මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ලෙස නවි පිල්ලේ දැඩි උත්සාහයක යෙදේ. නමුත්  මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ඒ සඳහා කිසිදු බලයක්‌ නැතැයි රුසියාව සහ චීනය ප්‍රමුඛ රටවල් හතරක්‌ ක්‍රි.ව. 2014 මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ප්‍රකාශ කරන ලදී. රටක් සම්බන්ධව එවැනි විමර්ශනයක්‌ පැවැත්වීම සඳහා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට බලතල ඇත්නම් එය තහවුරුකරන ලෙස එකී රටවල් නවි පිල්ලේට අභියෝග කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html |access-date=2014-03-12 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315082836/http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html }}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|2}}
{{commons category|Navanethem Pillay}}

{{Authority control|VIAF=122765965}}

{{DEFAULTSORT:පිල්ලේ, නවනීදම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:1941 උපත්]]</text>
      <sha1>fceffkx5vdzxqmjw6gplvusrdksra1y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801890</id>
      <parentid>801857</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>801890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32237" sha1="i4oc07o3jqi7js2sz6pbjckdsfow091" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි
| honorific-prefix  =
| name              = නවනීදම් පිල්ලේ
| honorific-suffix  =
| image             = Navanethem Pillay.jpg
| caption           = 
| office            = මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස්
| term_start        = 1 සැප්තැම්බර් 2008
| term_end          = 31 අගෝස්තු 2014
| nominator         = [[බැං කි-මූන්]]
| appointer         = 
| predecessor       = ලුවිස් ආබර්
| successor         =Prince Zeid bin Ra'ad
| office2           = අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරු |International Criminal Court judge
| term_start2       = 11 මාර්තු 2003
| term_end2         = 31 අගෝස්තු 2008
| nominator2        = 
| appointer2        = 
| predecessor2      = 
| successor2        =
| order3            = 
| office3           = President of the International Criminal Tribunal for Rwanda
| term_start3       = 1999
| term_end3         = 2003
| nominator3        = 
| appointer3        = 
| predecessor3      = Laity Kama
| successor3        = Erik Møse
| office4           = International Criminal Tribunal for Rwanda judge
| term_start4       = 1995
| term_end4         = 2003
| nominator4        = 
| appointer4        = 
| predecessor4      =  
| successor4        =
| order5            =
| office5           = Judge of the High Court of South Africa
| term_start5       = 1995
| term_end5         = 1995
| nominator5        = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| predecessor5      = 
| successor5        = 
| birth_date        = 1941.09.23
| birth_place       = 
| death_date        =
| death_place       = 
| birth_name        = Navanethem Pillay
| ethnicity         = [[Tamil South Africans|Tamil]]
| nationality       = {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| spouse            = ගැබී පිල්ලේ
| party             = 
| relations         =
| children          =
| residence         = ජිනීවා, [[ස්විට්සර්ලන්තය]]
| alma_mater        = {{Unbulleted list| Natal University| Harvard Law School}}
| profession        = Jurist
| religion          =
| signature         =
| website           =
| footnotes         =
}}

'''නවනීදම්''' '''පිල්ලේ''' ({{langx|ta|நவநீதம் பிள்ளை}};  උපත, 23 සැප්තැම්බර් 1941) යනු, 2008 වසරෙහි සිට 2014 වසර දක්වා [[එක්සත් ජාතීන්|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහා කොමසාරිස්]] ලෙසින් සේවය කල දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදිනියකි. දකුණු අප්‍රිකානු [[දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූ පිල්ලේ මහත්මිය, [[දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණය|දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණයෙහි]] පළමුවන සුදු ජාතික නොවන කාන්තා විනිශ්චයකාරවරිය වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරු| ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරියක]] ලෙසින්ද [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව | රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] සභාපතිවරිය ලෙසින්ද ඇය කටයුතු කලාය. [[2026 වසරෙහි නොබෙල් සාම ත්‍යාගය | 2026 වසරෙහිදී]] [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇය වෙත ප්‍රදානය කෙරුණේ සාමය හා ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ඇය දැරූ ප්‍රයත්නයන් වෙනුවෙනි.

[[ඩර්බන්]] නගරයෙහි උපත ලබා ඇතිදැඩිවූ පිල්ලේ මහත්මිය, පසුකලෙක [[නටාල් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුලත්වී, 1963 වසරෙහිදී ඇයගේ [[ශාස්ත්‍රවේදී උපාධිය]] සහ 1965 වසරෙහිදී ඇයගේ [[නීතිවේදී උපාධිය]] ලබාගත්තාය. විශ්වවිද්‍යාලයයෙන් නික්මුණු පිල්ලේ මහත්මිය, නීතිඥ වෘත්තියෙහි නියැලීම ඇරඹූ අතර, [[වර්ණභේදවාදය| වර්ණභේදවාදයට]] එරෙහිව නීති උපදේශන සැපයීම හා සම්බන්ධ වූවාය. 1967 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය ඇයගේම නීතිඥ ව්‍යාපාරික ආයතනය ස්ථාපනය කල අතර ඇයගේ උපන් [[නටාල් (පළාත)|නටාල්]] පළාතෙහි එසේ සිදු කල පළමුවන කාන්තාව වූවාය. 1981 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය [[හාවාඩ් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුළත්වී ඇයගේ [[නීතිපති උපාධිය]] ලබා ගත්තාය. 1988 වසරෙහිදී, ඇය සිය නිබන්ධනය සම්පූර්ණ කොට [[හාවාඩ් නීති ශාස්ත්‍රාලය]] වෙතින්  නීති විද්‍යාව පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිය උපයා ගත්තාය.

1995 වසරෙහිදී නීතිඥ සංගමයෙහි අධීක්ෂණය යටතෙහි [[අධිකරණ සේවා කොමිසම (දකුණු අප්‍රිකාව)|අධිකරණ සේවා කොමිසම]] විසින් [[දකුණු අප්‍රිකාවෙහි උපරිමාධිකරණය]] සඳහා පිල්ලේ මහත්මිය යෝජනා කොට සනාථ කෙරිණි. 1995 වසරෙහිදී, ජනාධිපති [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] සහ අධිකරණ අමාත්‍ය [[දුල්ලා ඔමාර්]] විසින් [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය |එ.ජා. ආරක්ෂක කවුන්සිලය]] වෙත පිල්ලේ මහත්මිය නාම යෝජනා කෙරුණේ [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව |රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] (ICTR) විනිශ්චයකාර ධූරයක්  සඳහා විය. 1999 සහ 2003 වසර අතරතුර, පිල්ලේ මහත්මිය විසින් ICTR වෙත සිය සේවය සිදුකල අතර, [[සභාපති විනිසුරු]] ලෙසින් තෝරා පත් කර ගන්නා ලදි. 2003 වසරෙහිදී,  [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය|  ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]] (ICC) [[රෝම ප්‍රඥප්තිය]] සඳහා [[පාර්ශ්වකාර රාජ්‍යයන්ගේ මණ්ඩලය]] විසින් ඇය  ICC හී විනිශ්චයකාරයෙක් ලෙසින් තෝරා පත් කෙරුණු අතර, එහිදී ඇය 2008 වසර තෙක් [[රුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා මණ්ඩලය | අභියාචනා මණ්ඩලයෙහි]] සාමාජිකාවක ලෙසින් සේවය කලාය.  2008 වසරෙහිදී,  [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය| එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයෙහි]] අනුමැතිය සහිතව, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා ලේකම් |මහා ලේකම්]] [[බැං කි මූන්]] විසින් පිල්ලේ මහත්මිය [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය | එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරයා]] ලෙසින් පත් කෙරිණි.

ඇය, එක්සත් ජාතීන්ගේ [[අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසම | අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසමෙහි]] සභාපතිනියද වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය |ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]]  [[රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගය| රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගයෙහි]] (''ගැම්බියාව එ මියන්මාරය'') 2019 වසරෙහි සිට ජනසංහාර අපරාධ පිළිබඳ ''ආවස්ථික'' විනිශ්චයකාරියක ලෙසින්ද පිල්ලේ මහත්මිය සේවය කලාය.


== ජීවිතයෙහි මුල් අවධිය සහ අධ්‍යාපනය ==
[[ගොනුව:Durban,_KwaZulu-Natal,_South_Africa_(20326967959).jpg|thumb|ඩර්බන්, දකුණු අප්‍රිකාව, නවී පිල්ලේ මහත්මියගේ උපන් නගරය]]
1941 සැප්තැම්බර් 23 දිනදී නරේන්සාමී සහ සන්තාමා නයිදූ හට දාවව නවනීදම් නයිදූ ලෙසින් පිල්ලේ මහත්මිය උපත ලද්දේ, [[දකුණු අප්‍රිකා සංගමය|දකුණු අප්‍රිකා සංගමයෙහි]] නටාල් පළාතෙහි [[ඩර්බන්]] නගරයෙහිදීය. ඇය ඉන්දියානු [[දෙමළ ජනයා|දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූවාය.&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත | last=නයිදූ| first=සෑම්| title= නවී පිල්ලේ: රියලයිසිං හියුමන් රයිට්ස් ෆෝ ඕල් | publisher=ක්වයොකොස්| date=25 ජූලි 2013 | isbn=978-1-909807-27-3 | url=https://books.google.com/books?id=Q4VTEAAAQBAJ | access-date=10 ඔක්තොම්බර් 2026 | page=}}&lt;/ref&gt;   

==පසුබිම==
[[දකුණු අප්‍රිකාව]] තුල [[ඩර්බන්]] හි නටල් ප්‍රදේශයේ දී උපන් ඇයගේ පියා දෙමළ සම්භවයක් සහිත බස් රියදුරෙකු විය.&lt;ref name=&quot;reuters-factbox&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008).  “[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}  [FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}”.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  1965 ජනවාරියේදී ඇය නීතිඥයෙකු වූ ගැබී පිල්ලේ සමග විවාහ වූවාය.&lt;ref name=reddy&gt;[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=2021-01-23 }} (11 August 2002).  ''Voices of Resistance''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ජනතාවගේ ආධාර උපකාර සහිතව,&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;Maggie Farley (26 July 2008).  &quot;[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]&quot;.  ''[[The Sydney Morning Herald]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ඇය නටල් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් 1963 දී BA උපාධියක් සහ 1965 දී LLB උපාධියක් ලැබුවාය.&lt;ref name=rhodes&gt;Paul Walters (1 April 2005).  [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; පසුව 1982 දී හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් LLM උපාධියක් හා 1988 දී Doctor of Juridical Science පිළිබඳ උපාධියක්ද නාවි මහත්මිය හිමිකර ගත්තාය. හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් නීති උපාධිය හිමි කරගත් පලමු දකුණු අප්‍රිකානුවා වූවේද ඇයයි..&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC&amp;lpg=PA265&amp;dq=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;pg=PA265#v=onepage&amp;q=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HLB&gt;Emily Newburger (Spring 2006).  &quot;[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]&quot;.  ''Harvard Law Bulletin''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==නෛතික දිවිය==
1967 දී, නටල් පෙදෙසේ සිටි එකම සුදු ජාතික නොවන &lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; නීතිඥවරිය ඇය වූවාය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  එබැවින් ඇයට අනෙක් සුදු ජාතිකයන් මෙන් පහසුවෙන් නීති සමාගමක රැකියාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ බව පැවසේ. විකල්පයක් නොවූ තැන ඇය ස්වකීයව වැඩකටයුතු කර ගත් බවද සඳහන්ය.&lt;ref name=BBC-profile&gt;Jonah Fisher (28 July 2008). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm Profile: New UN human rights chief]&quot;.  ''[[BBC News]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේද සමය පැවැති එම කාලයේදී සුදු ජාතික නොවූ කාන්තාවක් වූ ඇයට විනිසුරු කුටියට පවා යාමට අවසර නොතිබිණි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;

වයස 28 දී නීතිඥවරියක ලෙස දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේදවාදයට එරෙහිව හඬ නැගූ නාවි මහත්මිය එකල දේශපාලන සිරකරුවන් විඳි අඩන්තේට්ටම් හා හිරිහැර පිළිබඳවද හෙලිදරවු කලාය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;  වර්ණභේද නීති යටතේ ඇගේ සැමියා අත්අඩංගුවට පත්වූ අවස්ථාවේදී ඊට එරෙහිව නඩු පවරා ඔහුව අනීතික ලෙස ප්‍රශ්ණකිරීම් වලට ලක්වීම වැලැක්වූවාය.&lt;ref name=reddy/&gt;  1973 දී, [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] ඇතුළු රොබින් දිවයිනේ රඳවා සිටි දේශපාලන සිරකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන්  සාර්ථක නීතිඥවරියක ලෙස නාවි මහත්මියද පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=smh/&gt;  ගෘහාශ්‍රිත හිංසනය නිසා අතවරයන්ට ලක්වූ අය වෙනුවෙන් ඇතිකල Advice Desk නම් උපදේශන සේවාවේද නාවි මහත්මිය සම නිර්මාතෘ වරියක වූවාය.  කාන්තාවන්ගේ ජාතික සංධානයේ සාමාජිකාවක් වූ නාවි මහත්මිය ආගමික සහ ලිංගික වශයෙන් තිබූ සමාජයීය විශමතා දුරුකරනු වස් දකුණු අප්‍රිකානු ව්‍යවස්ථාවට සමානාත්මතාවය පිළිබඳ වගන්ති එකතු කිරීමටද දායක වූවාය. ඇය 1992 දී, ඇතිකරගත් Equality Now සංවිධානයේ සම නිර්මාතෘවරියකද වූවාය.

1995 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ බලයට පත්වූ අප්‍රිකානු ජාතික කොන්ග්‍රසයේ, නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විසින් එරට ප්‍රථම සුදු ජාතික නොවන මහාධිකරණ නිලදාරිනියක් ලෙස නාවි මහත්මියව නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  එහිදී ඇය ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමන්ට මුල් වරට විනිසුරුවරුන්ගේ කුටියට යාමට අවස්ථාවක් හිමිවූ බවයි.&lt;ref name=smh/&gt;

නමුත් එරට ඇගේ මහාධිකරණ සේවා කාලය ඉතා කෙටි වූවත්, එක්සත් ජාතීනගේ සංවිධානය විසින් රුවන්ඩාව වෙනුවෙන් පත්කල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICTR) විනිසුරු තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=icc-profile/&gt;  එහි 8 වසරක සේවා කාලය තුල එම මඩුල්ලේ සභාපතිවරිය වශයෙන් සිව් වසරක් ඇය කටයුතු කලාය.&lt;ref name=&quot;icc-profile&quot;&gt;[[International Criminal Court]]. &quot;[https://web.archive.org/web/20060509233542/http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html Judge Navanethem Pillay]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  පලමු වසර 4 තුල එම මඩුල්ලේ සිටි එකම විනිසුරුවරිය වූවේද ඇයයි.&lt;ref name=&quot;iwpr&quot;&gt;Katy Glassborow (26 July 2006).  &quot;[http://iwpr.net/report-news/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge Apartheid Legacy Haunts ICC Appeals Judge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811064618/https://iwpr.net/global-voices/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |date=2020-08-11 }}&quot;.  [[Institute for War and Peace Reporting]].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

2003 පෙබරවාරියේදී, පලමු ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා කොට්ඨාශයේ 6 වසරක ධූරකාලය සහිත තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=icc-profile/&gt;  නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ඇයට තනතුරක් පිරිනැමීම නිසා 2008 අගෝතුවේදී එම තනතුරින් නාවී මහත්මිය ඉල්ලා අස් වූවාය.&lt;ref name=icc-resignation&gt;International Criminal Court (30 July 2008). [https://web.archive.org/web/20080809210127/http://www.icc-cpi.int/press/pressreleases/411.html ''Resignation of Judge Navanethem Pillay ''].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස්වරිය==
2008 ජූලි 24 දිනදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහ ලේකම් [[බැං කි-මූන්]] මහතා විසින් ලුවිස් ආබර් ගෙන් පසු මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් ලෙස නාවී පිල්ලේ මහත්මිය පත්විය යුතු බවට නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=&quot;hailprin&quot;&gt;John Heilprin (24 July 2008).  &quot;[http://ap.google.com/article/ALeqM5gsse47Om_2ZPgxj1OTNDk6WLZshAD924O5TG0 South Africa lawyer nominated as UN rights chief]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;.  The [[Associated Press]].  Retrieved on 30 July 2008.{{dead link|date=November 2012|bot=Legobot}}&lt;/ref&gt;   නමුත් නාවී මහත්මියගේ යම් යම් අදහස් නිසා [[එක්සත් ජනපදය]] ඊට මුලදී විරුද්ධත්වයක් පල කලද පසුව ඔවුන් විසින් එය හකුලාගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;charbonneau&quot;&gt;Louis Charbonneau (28 July 2008). &quot;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2826663320080728 U.N. assembly confirms S.African as human rights chief]&quot;. ''[[Reuters]]''. Retrieved on 20 April 2009.&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref name=irish-times&gt;Jason Michael (29 July 2008).  &quot;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2008/0729/breaking40.htm Martin welcomes new UN rights commissioner]&quot;.  ''[[The Irish Times]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; --&gt;  2008 ජූලි මස 28 දින, පැවැති සාකච්චාවකදී ඇති කර ගත් පොදු එකඟත්වයකින් අනතුරුව නාවි මහත්මිය එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් වරිය ලෙස පත්විය.&lt;ref name=&quot;ohchr&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008).  &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  ඇගේ වසර 4 ක පලමු ධූරකාලය 2008 සැප්තැම්බර් 1 වනදා ඇරඹිණි.&lt;ref name=ohchr/&gt;  එහිදී නාවි මහත්මිය පවසා සිටියේ මහ කොමසාරිස්වරයා යනු &quot;ලොව ඕනෑම තැනක අගතියට පත්වූ අයගේ කටහඬ&quot; බවයි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  2012 දී, ඇයට එම තනතුරේ තවත් වසර 2 ක ධූර කාලයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx.&lt;/ref&gt; නාවි මහත්මිය &quot;BORN FREE AND EQUAL&quot; නම්, ලිංග භේදය සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියකටද මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස අත්සන් කලාය.&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Sexual orientation and gender identity in internattional human rights law] (2012)&lt;/ref&gt;

2011 දී නාවී මහත්මිය සම ලිංගික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සැසියට ඉදිරිපත් කල යෝජනාවකටද සහය පල කලාය.

නවනීදම් පිල්ලේ මහත්මිය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්ථ සංවිධානය හා ශ්‍රී ලංකා රජය අතර පැවැති සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් භාගයේදී සිදුවූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ඳයෙන් සොයා බලන එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතවරියක් ලෙසද කටයුතු කරයි.

==ඇගයීම්==
2003 දී, කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් වූ පලමු Gruber ත්‍යාගයෙන් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඩර්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඇයට ආචාර්ය උපාධියක්ද පිරිනැමිණ.&lt;ref name=rhodes/&gt;&lt;ref name=durham&gt;Durham University (15 May 2007).  &quot;[http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm Honorary degrees for remarkable achievement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003013740/http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |date=2008-10-03 }}.&quot; Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cuny&quot;&gt;[[CUNY]] Newswire (25 May 2006). &quot;[http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 CUNY Commencement 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328184742/http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |date=2009-03-28 }}&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2009 වසරේදී, ෆෝබ්ස් සඟරාව විසින් ඇය ලොව 64 වන බලවත්ම කාන්තාව ලෙස නම් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html | title = The 100 Most Powerful Women | publisher = Forbes.com}}&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ අප්‍රේල් මස [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව]] ඇගේ නම [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ලැබීමට සුදුසු පුද්ගලයින් ගේ ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කර ප්‍රසිද්ධ කරන ලද අතර, එම ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයින් 287කින් ඇය 2026 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ලබා ගන්නට සුදුසුම අපේක්ෂකයා ලෙස එම කමිටුව 2026 ඔක්තෝබර් 9 නිල වශයෙන් නිවේදනය කරන ලදි.&lt;ref&gt;https://www.nobelpeaceprize.org/press/press-releases/nominations-for-the-nobel-peace-prize-2026&lt;/ref&gt; ඒ [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව|නෝර්වේජියානු නොබෙල් කමිටුව]] විසින් නවනීදම් පිල්ලේ ගේ &quot;ලෝක සාමය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය දැරූ ව්‍යාප්තිය&quot; අගයමින් 2026 [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇයට නිල වශයෙන් 2026 ඔක්තෝබර් 10 දින ප්‍රදානය කරන ලදි.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==විවේචන==
නිදහස් ලෙස හැඟීම් ප්‍රකාශනය සහ සාමකාමී ශිෂ්‍ය විරෝධතාවලට සිදුවූ යම් යම් බාධා නිසා 2012 ජුනි 8 දින කථාවකදී, පිල්ලේ මහත්මිය [[කැනඩාවේ]] ක්‍යුබෙක් (Quebec) හී ප්‍රාදේශිය රජය අපලේඛනගත කොට හැඳින්වීම නිසා ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ ක්්‍යුබෙක් නිලදාරීන් පිල්ලේ මහත්මියව විවේචනය කරමින් පවසා සිටියේ ක්්‍යුබෙක් ප්‍රදේශය වෙනත් අපකීර්තිමත් ප්‍රදේශ සමග සංසංදනය කිරීම නොකල යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |title=Quebec Under Fire For Human Rights Record |author=Stephanie Pedersen |publisher=The International |date=June 24, 2012 |accessdate=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුවූ බවට එල්ලවන යුද අපරාධ ගැන පරීක්‍ෂණ කොමිසමක්‌ පත් කිරීමට මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ලෙස නවි පිල්ලේ දැඩි උත්සාහයක යෙදේ. නමුත්  මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ඒ සඳහා කිසිදු බලයක්‌ නැතැයි රුසියාව සහ චීනය ප්‍රමුඛ රටවල් හතරක්‌ ක්‍රි.ව. 2014 මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ප්‍රකාශ කරන ලදී. රටක් සම්බන්ධව එවැනි විමර්ශනයක්‌ පැවැත්වීම සඳහා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට බලතල ඇත්නම් එය තහවුරුකරන ලෙස එකී රටවල් නවි පිල්ලේට අභියෝග කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html |access-date=2014-03-12 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315082836/http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html }}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|2}}
{{commons category|Navanethem Pillay}}

{{Authority control|VIAF=122765965}}

{{DEFAULTSORT:පිල්ලේ, නවනීදම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:1941 උපත්]]</text>
      <sha1>i4oc07o3jqi7js2sz6pbjckdsfow091</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801891</id>
      <parentid>801890</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:07:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>801891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32815" sha1="2hgj86oixa7z7gpmz9dof16bd8hwotx" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි
| honorific-prefix  =
| name              = නවනීදම් පිල්ලේ
| honorific-suffix  =
| image             = Navanethem Pillay.jpg
| caption           = 
| office            = මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස්
| term_start        = 1 සැප්තැම්බර් 2008
| term_end          = 31 අගෝස්තු 2014
| nominator         = [[බැං කි-මූන්]]
| appointer         = 
| predecessor       = ලුවිස් ආබර්
| successor         =Prince Zeid bin Ra'ad
| office2           = අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරු |International Criminal Court judge
| term_start2       = 11 මාර්තු 2003
| term_end2         = 31 අගෝස්තු 2008
| nominator2        = 
| appointer2        = 
| predecessor2      = 
| successor2        =
| order3            = 
| office3           = President of the International Criminal Tribunal for Rwanda
| term_start3       = 1999
| term_end3         = 2003
| nominator3        = 
| appointer3        = 
| predecessor3      = Laity Kama
| successor3        = Erik Møse
| office4           = International Criminal Tribunal for Rwanda judge
| term_start4       = 1995
| term_end4         = 2003
| nominator4        = 
| appointer4        = 
| predecessor4      =  
| successor4        =
| order5            =
| office5           = Judge of the High Court of South Africa
| term_start5       = 1995
| term_end5         = 1995
| nominator5        = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| predecessor5      = 
| successor5        = 
| birth_date        = 1941.09.23
| birth_place       = 
| death_date        =
| death_place       = 
| birth_name        = Navanethem Pillay
| ethnicity         = [[Tamil South Africans|Tamil]]
| nationality       = {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| spouse            = ගැබී පිල්ලේ
| party             = 
| relations         =
| children          =
| residence         = ජිනීවා, [[ස්විට්සර්ලන්තය]]
| alma_mater        = {{Unbulleted list| Natal University| Harvard Law School}}
| profession        = Jurist
| religion          =
| signature         =
| website           =
| footnotes         =
}}

'''නවනීදම්''' '''පිල්ලේ''' ({{langx|ta|நவநீதம் பிள்ளை}};  උපත, 23 සැප්තැම්බර් 1941) යනු, 2008 වසරෙහි සිට 2014 වසර දක්වා [[එක්සත් ජාතීන්|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහා කොමසාරිස්]] ලෙසින් සේවය කල දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදිනියකි. දකුණු අප්‍රිකානු [[දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූ පිල්ලේ මහත්මිය, [[දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණය|දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණයෙහි]] පළමුවන සුදු ජාතික නොවන කාන්තා විනිශ්චයකාරවරිය වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරු| ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරියක]] ලෙසින්ද [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව | රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] සභාපතිවරිය ලෙසින්ද ඇය කටයුතු කලාය. [[2026 වසරෙහි නොබෙල් සාම ත්‍යාගය | 2026 වසරෙහිදී]] [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇය වෙත ප්‍රදානය කෙරුණේ සාමය හා ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ඇය දැරූ ප්‍රයත්නයන් වෙනුවෙනි.

[[ඩර්බන්]] නගරයෙහි උපත ලබා ඇතිදැඩිවූ පිල්ලේ මහත්මිය, පසුකලෙක [[නටාල් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුලත්වී, 1963 වසරෙහිදී ඇයගේ [[ශාස්ත්‍රවේදී උපාධිය]] සහ 1965 වසරෙහිදී ඇයගේ [[නීතිවේදී උපාධිය]] ලබාගත්තාය. විශ්වවිද්‍යාලයයෙන් නික්මුණු පිල්ලේ මහත්මිය, නීතිඥ වෘත්තියෙහි නියැලීම ඇරඹූ අතර, [[වර්ණභේදවාදය| වර්ණභේදවාදයට]] එරෙහිව නීති උපදේශන සැපයීම හා සම්බන්ධ වූවාය. 1967 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය ඇයගේම නීතිඥ ව්‍යාපාරික ආයතනය ස්ථාපනය කල අතර ඇයගේ උපන් [[නටාල් (පළාත)|නටාල්]] පළාතෙහි එසේ සිදු කල පළමුවන කාන්තාව වූවාය. 1981 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය [[හාවාඩ් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුළත්වී ඇයගේ [[නීතිපති උපාධිය]] ලබා ගත්තාය. 1988 වසරෙහිදී, ඇය සිය නිබන්ධනය සම්පූර්ණ කොට [[හාවාඩ් නීති ශාස්ත්‍රාලය]] වෙතින්  නීති විද්‍යාව පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිය උපයා ගත්තාය.

1995 වසරෙහිදී නීතිඥ සංගමයෙහි අධීක්ෂණය යටතෙහි [[අධිකරණ සේවා කොමිසම (දකුණු අප්‍රිකාව)|අධිකරණ සේවා කොමිසම]] විසින් [[දකුණු අප්‍රිකාවෙහි උපරිමාධිකරණය]] සඳහා පිල්ලේ මහත්මිය යෝජනා කොට සනාථ කෙරිණි. 1995 වසරෙහිදී, ජනාධිපති [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] සහ අධිකරණ අමාත්‍ය [[දුල්ලා ඔමාර්]] විසින් [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය |එ.ජා. ආරක්ෂක කවුන්සිලය]] වෙත පිල්ලේ මහත්මිය නාම යෝජනා කෙරුණේ [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව |රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] (ICTR) විනිශ්චයකාර ධූරයක්  සඳහා විය. 1999 සහ 2003 වසර අතරතුර, පිල්ලේ මහත්මිය විසින් ICTR වෙත සිය සේවය සිදුකල අතර, [[සභාපති විනිසුරු]] ලෙසින් තෝරා පත් කර ගන්නා ලදි. 2003 වසරෙහිදී,  [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය|  ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]] (ICC) [[රෝම ප්‍රඥප්තිය]] සඳහා [[පාර්ශ්වකාර රාජ්‍යයන්ගේ මණ්ඩලය]] විසින් ඇය  ICC හී විනිශ්චයකාරයෙක් ලෙසින් තෝරා පත් කෙරුණු අතර, එහිදී ඇය 2008 වසර තෙක් [[රුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා මණ්ඩලය | අභියාචනා මණ්ඩලයෙහි]] සාමාජිකාවක ලෙසින් සේවය කලාය.  2008 වසරෙහිදී,  [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය| එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයෙහි]] අනුමැතිය සහිතව, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා ලේකම් |මහා ලේකම්]] [[බැං කි මූන්]] විසින් පිල්ලේ මහත්මිය [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය | එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරයා]] ලෙසින් පත් කෙරිණි.

ඇය, එක්සත් ජාතීන්ගේ [[අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසම | අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසමෙහි]] සභාපතිනියද වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය |ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]]  [[රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගය| රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගයෙහි]] (''ගැම්බියාව එ මියන්මාරය'') 2019 වසරෙහි සිට ජනසංහාර අපරාධ පිළිබඳ ''ආවස්ථික'' විනිශ්චයකාරියක ලෙසින්ද පිල්ලේ මහත්මිය සේවය කලාය.


== ජීවිතයෙහි මුල් අවධිය සහ අධ්‍යාපනය ==
[[ගොනුව:Durban,_KwaZulu-Natal,_South_Africa_(20326967959).jpg|thumb|ඩර්බන්, දකුණු අප්‍රිකාව, නවී පිල්ලේ මහත්මියගේ උපන් නගරය]]
1941 සැප්තැම්බර් 23 දිනදී නරේන්සාමී සහ සන්තාමා නයිදූ හට දාවව නවනීදම් නයිදූ ලෙසින් පිල්ලේ මහත්මිය උපත ලද්දේ, [[දකුණු අප්‍රිකා සංගමය|දකුණු අප්‍රිකා සංගමයෙහි]] නටාල් පළාතෙහි [[ඩර්බන්]] නගරයෙහිදීය. ඇය ඉන්දියානු [[දෙමළ ජනයා|දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූවාය.&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත | last=නයිදූ| first=සෑම්| title= නවී පිල්ලේ: රියලයිසිං හියුමන් රයිට්ස් ෆෝ ඕල් | publisher=ක්වයොකොස්| date=25 ජූලි 2013 | isbn=978-1-909807-27-3 | url=https://books.google.com/books?id=Q4VTEAAAQBAJ | access-date=10 ඔක්තොම්බර් 2026 | page=}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref name =nmu&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | title=නවී පිල්ලේ 2010 |publisher = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විශ්වවිද්‍යාලයය]] | url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 | access-date=31 ජූලි 2026  | archive-url=https://web.archive.org/web/20260412115047/https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 | archive-date=12 අප්‍රේල් 2026 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;    

==පසුබිම==
[[දකුණු අප්‍රිකාව]] තුල [[ඩර්බන්]] හි නටල් ප්‍රදේශයේ දී උපන් ඇයගේ පියා දෙමළ සම්භවයක් සහිත බස් රියදුරෙකු විය.&lt;ref name=&quot;reuters-factbox&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008).  “[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}  [FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}”.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  1965 ජනවාරියේදී ඇය නීතිඥයෙකු වූ ගැබී පිල්ලේ සමග විවාහ වූවාය.&lt;ref name=reddy&gt;[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=2021-01-23 }} (11 August 2002).  ''Voices of Resistance''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ජනතාවගේ ආධාර උපකාර සහිතව,&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;Maggie Farley (26 July 2008).  &quot;[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]&quot;.  ''[[The Sydney Morning Herald]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ඇය නටල් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් 1963 දී BA උපාධියක් සහ 1965 දී LLB උපාධියක් ලැබුවාය.&lt;ref name=rhodes&gt;Paul Walters (1 April 2005).  [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; පසුව 1982 දී හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් LLM උපාධියක් හා 1988 දී Doctor of Juridical Science පිළිබඳ උපාධියක්ද නාවි මහත්මිය හිමිකර ගත්තාය. හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් නීති උපාධිය හිමි කරගත් පලමු දකුණු අප්‍රිකානුවා වූවේද ඇයයි..&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC&amp;lpg=PA265&amp;dq=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;pg=PA265#v=onepage&amp;q=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HLB&gt;Emily Newburger (Spring 2006).  &quot;[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]&quot;.  ''Harvard Law Bulletin''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==නෛතික දිවිය==
1967 දී, නටල් පෙදෙසේ සිටි එකම සුදු ජාතික නොවන &lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; නීතිඥවරිය ඇය වූවාය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  එබැවින් ඇයට අනෙක් සුදු ජාතිකයන් මෙන් පහසුවෙන් නීති සමාගමක රැකියාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ බව පැවසේ. විකල්පයක් නොවූ තැන ඇය ස්වකීයව වැඩකටයුතු කර ගත් බවද සඳහන්ය.&lt;ref name=BBC-profile&gt;Jonah Fisher (28 July 2008). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm Profile: New UN human rights chief]&quot;.  ''[[BBC News]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේද සමය පැවැති එම කාලයේදී සුදු ජාතික නොවූ කාන්තාවක් වූ ඇයට විනිසුරු කුටියට පවා යාමට අවසර නොතිබිණි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;

වයස 28 දී නීතිඥවරියක ලෙස දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේදවාදයට එරෙහිව හඬ නැගූ නාවි මහත්මිය එකල දේශපාලන සිරකරුවන් විඳි අඩන්තේට්ටම් හා හිරිහැර පිළිබඳවද හෙලිදරවු කලාය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;  වර්ණභේද නීති යටතේ ඇගේ සැමියා අත්අඩංගුවට පත්වූ අවස්ථාවේදී ඊට එරෙහිව නඩු පවරා ඔහුව අනීතික ලෙස ප්‍රශ්ණකිරීම් වලට ලක්වීම වැලැක්වූවාය.&lt;ref name=reddy/&gt;  1973 දී, [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] ඇතුළු රොබින් දිවයිනේ රඳවා සිටි දේශපාලන සිරකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන්  සාර්ථක නීතිඥවරියක ලෙස නාවි මහත්මියද පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=smh/&gt;  ගෘහාශ්‍රිත හිංසනය නිසා අතවරයන්ට ලක්වූ අය වෙනුවෙන් ඇතිකල Advice Desk නම් උපදේශන සේවාවේද නාවි මහත්මිය සම නිර්මාතෘ වරියක වූවාය.  කාන්තාවන්ගේ ජාතික සංධානයේ සාමාජිකාවක් වූ නාවි මහත්මිය ආගමික සහ ලිංගික වශයෙන් තිබූ සමාජයීය විශමතා දුරුකරනු වස් දකුණු අප්‍රිකානු ව්‍යවස්ථාවට සමානාත්මතාවය පිළිබඳ වගන්ති එකතු කිරීමටද දායක වූවාය. ඇය 1992 දී, ඇතිකරගත් Equality Now සංවිධානයේ සම නිර්මාතෘවරියකද වූවාය.

1995 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ බලයට පත්වූ අප්‍රිකානු ජාතික කොන්ග්‍රසයේ, නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විසින් එරට ප්‍රථම සුදු ජාතික නොවන මහාධිකරණ නිලදාරිනියක් ලෙස නාවි මහත්මියව නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  එහිදී ඇය ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමන්ට මුල් වරට විනිසුරුවරුන්ගේ කුටියට යාමට අවස්ථාවක් හිමිවූ බවයි.&lt;ref name=smh/&gt;

නමුත් එරට ඇගේ මහාධිකරණ සේවා කාලය ඉතා කෙටි වූවත්, එක්සත් ජාතීනගේ සංවිධානය විසින් රුවන්ඩාව වෙනුවෙන් පත්කල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICTR) විනිසුරු තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=icc-profile/&gt;  එහි 8 වසරක සේවා කාලය තුල එම මඩුල්ලේ සභාපතිවරිය වශයෙන් සිව් වසරක් ඇය කටයුතු කලාය.&lt;ref name=&quot;icc-profile&quot;&gt;[[International Criminal Court]]. &quot;[https://web.archive.org/web/20060509233542/http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html Judge Navanethem Pillay]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  පලමු වසර 4 තුල එම මඩුල්ලේ සිටි එකම විනිසුරුවරිය වූවේද ඇයයි.&lt;ref name=&quot;iwpr&quot;&gt;Katy Glassborow (26 July 2006).  &quot;[http://iwpr.net/report-news/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge Apartheid Legacy Haunts ICC Appeals Judge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811064618/https://iwpr.net/global-voices/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |date=2020-08-11 }}&quot;.  [[Institute for War and Peace Reporting]].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

2003 පෙබරවාරියේදී, පලමු ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා කොට්ඨාශයේ 6 වසරක ධූරකාලය සහිත තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=icc-profile/&gt;  නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ඇයට තනතුරක් පිරිනැමීම නිසා 2008 අගෝතුවේදී එම තනතුරින් නාවී මහත්මිය ඉල්ලා අස් වූවාය.&lt;ref name=icc-resignation&gt;International Criminal Court (30 July 2008). [https://web.archive.org/web/20080809210127/http://www.icc-cpi.int/press/pressreleases/411.html ''Resignation of Judge Navanethem Pillay ''].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස්වරිය==
2008 ජූලි 24 දිනදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහ ලේකම් [[බැං කි-මූන්]] මහතා විසින් ලුවිස් ආබර් ගෙන් පසු මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් ලෙස නාවී පිල්ලේ මහත්මිය පත්විය යුතු බවට නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=&quot;hailprin&quot;&gt;John Heilprin (24 July 2008).  &quot;[http://ap.google.com/article/ALeqM5gsse47Om_2ZPgxj1OTNDk6WLZshAD924O5TG0 South Africa lawyer nominated as UN rights chief]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;.  The [[Associated Press]].  Retrieved on 30 July 2008.{{dead link|date=November 2012|bot=Legobot}}&lt;/ref&gt;   නමුත් නාවී මහත්මියගේ යම් යම් අදහස් නිසා [[එක්සත් ජනපදය]] ඊට මුලදී විරුද්ධත්වයක් පල කලද පසුව ඔවුන් විසින් එය හකුලාගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;charbonneau&quot;&gt;Louis Charbonneau (28 July 2008). &quot;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2826663320080728 U.N. assembly confirms S.African as human rights chief]&quot;. ''[[Reuters]]''. Retrieved on 20 April 2009.&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref name=irish-times&gt;Jason Michael (29 July 2008).  &quot;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2008/0729/breaking40.htm Martin welcomes new UN rights commissioner]&quot;.  ''[[The Irish Times]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; --&gt;  2008 ජූලි මස 28 දින, පැවැති සාකච්චාවකදී ඇති කර ගත් පොදු එකඟත්වයකින් අනතුරුව නාවි මහත්මිය එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් වරිය ලෙස පත්විය.&lt;ref name=&quot;ohchr&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008).  &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  ඇගේ වසර 4 ක පලමු ධූරකාලය 2008 සැප්තැම්බර් 1 වනදා ඇරඹිණි.&lt;ref name=ohchr/&gt;  එහිදී නාවි මහත්මිය පවසා සිටියේ මහ කොමසාරිස්වරයා යනු &quot;ලොව ඕනෑම තැනක අගතියට පත්වූ අයගේ කටහඬ&quot; බවයි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  2012 දී, ඇයට එම තනතුරේ තවත් වසර 2 ක ධූර කාලයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx.&lt;/ref&gt; නාවි මහත්මිය &quot;BORN FREE AND EQUAL&quot; නම්, ලිංග භේදය සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියකටද මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස අත්සන් කලාය.&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Sexual orientation and gender identity in internattional human rights law] (2012)&lt;/ref&gt;

2011 දී නාවී මහත්මිය සම ලිංගික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සැසියට ඉදිරිපත් කල යෝජනාවකටද සහය පල කලාය.

නවනීදම් පිල්ලේ මහත්මිය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්ථ සංවිධානය හා ශ්‍රී ලංකා රජය අතර පැවැති සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් භාගයේදී සිදුවූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ඳයෙන් සොයා බලන එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතවරියක් ලෙසද කටයුතු කරයි.

==ඇගයීම්==
2003 දී, කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් වූ පලමු Gruber ත්‍යාගයෙන් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඩර්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඇයට ආචාර්ය උපාධියක්ද පිරිනැමිණ.&lt;ref name=rhodes/&gt;&lt;ref name=durham&gt;Durham University (15 May 2007).  &quot;[http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm Honorary degrees for remarkable achievement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003013740/http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |date=2008-10-03 }}.&quot; Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cuny&quot;&gt;[[CUNY]] Newswire (25 May 2006). &quot;[http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 CUNY Commencement 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328184742/http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |date=2009-03-28 }}&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2009 වසරේදී, ෆෝබ්ස් සඟරාව විසින් ඇය ලොව 64 වන බලවත්ම කාන්තාව ලෙස නම් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html | title = The 100 Most Powerful Women | publisher = Forbes.com}}&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ අප්‍රේල් මස [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව]] ඇගේ නම [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ලැබීමට සුදුසු පුද්ගලයින් ගේ ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කර ප්‍රසිද්ධ කරන ලද අතර, එම ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයින් 287කින් ඇය 2026 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ලබා ගන්නට සුදුසුම අපේක්ෂකයා ලෙස එම කමිටුව 2026 ඔක්තෝබර් 9 නිල වශයෙන් නිවේදනය කරන ලදි.&lt;ref&gt;https://www.nobelpeaceprize.org/press/press-releases/nominations-for-the-nobel-peace-prize-2026&lt;/ref&gt; ඒ [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව|නෝර්වේජියානු නොබෙල් කමිටුව]] විසින් නවනීදම් පිල්ලේ ගේ &quot;ලෝක සාමය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය දැරූ ව්‍යාප්තිය&quot; අගයමින් 2026 [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇයට නිල වශයෙන් 2026 ඔක්තෝබර් 10 දින ප්‍රදානය කරන ලදි.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==විවේචන==
නිදහස් ලෙස හැඟීම් ප්‍රකාශනය සහ සාමකාමී ශිෂ්‍ය විරෝධතාවලට සිදුවූ යම් යම් බාධා නිසා 2012 ජුනි 8 දින කථාවකදී, පිල්ලේ මහත්මිය [[කැනඩාවේ]] ක්‍යුබෙක් (Quebec) හී ප්‍රාදේශිය රජය අපලේඛනගත කොට හැඳින්වීම නිසා ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ ක්්‍යුබෙක් නිලදාරීන් පිල්ලේ මහත්මියව විවේචනය කරමින් පවසා සිටියේ ක්්‍යුබෙක් ප්‍රදේශය වෙනත් අපකීර්තිමත් ප්‍රදේශ සමග සංසංදනය කිරීම නොකල යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |title=Quebec Under Fire For Human Rights Record |author=Stephanie Pedersen |publisher=The International |date=June 24, 2012 |accessdate=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුවූ බවට එල්ලවන යුද අපරාධ ගැන පරීක්‍ෂණ කොමිසමක්‌ පත් කිරීමට මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ලෙස නවි පිල්ලේ දැඩි උත්සාහයක යෙදේ. නමුත්  මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ඒ සඳහා කිසිදු බලයක්‌ නැතැයි රුසියාව සහ චීනය ප්‍රමුඛ රටවල් හතරක්‌ ක්‍රි.ව. 2014 මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ප්‍රකාශ කරන ලදී. රටක් සම්බන්ධව එවැනි විමර්ශනයක්‌ පැවැත්වීම සඳහා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට බලතල ඇත්නම් එය තහවුරුකරන ලෙස එකී රටවල් නවි පිල්ලේට අභියෝග කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html |access-date=2014-03-12 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315082836/http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html }}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|2}}
{{commons category|Navanethem Pillay}}

{{Authority control|VIAF=122765965}}

{{DEFAULTSORT:පිල්ලේ, නවනීදම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:1941 උපත්]]</text>
      <sha1>2hgj86oixa7z7gpmz9dof16bd8hwotx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801892</id>
      <parentid>801891</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T03:20:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>801892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33690" sha1="qeahdezxc17jnbj87x16xexdyt01bk0" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි
| honorific-prefix  =
| name              = නවනීදම් පිල්ලේ
| honorific-suffix  =
| image             = Navanethem Pillay.jpg
| caption           = 
| office            = මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස්
| term_start        = 1 සැප්තැම්බර් 2008
| term_end          = 31 අගෝස්තු 2014
| nominator         = [[බැං කි-මූන්]]
| appointer         = 
| predecessor       = ලුවිස් ආබර්
| successor         =Prince Zeid bin Ra'ad
| office2           = අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරු |International Criminal Court judge
| term_start2       = 11 මාර්තු 2003
| term_end2         = 31 අගෝස්තු 2008
| nominator2        = 
| appointer2        = 
| predecessor2      = 
| successor2        =
| order3            = 
| office3           = President of the International Criminal Tribunal for Rwanda
| term_start3       = 1999
| term_end3         = 2003
| nominator3        = 
| appointer3        = 
| predecessor3      = Laity Kama
| successor3        = Erik Møse
| office4           = International Criminal Tribunal for Rwanda judge
| term_start4       = 1995
| term_end4         = 2003
| nominator4        = 
| appointer4        = 
| predecessor4      =  
| successor4        =
| order5            =
| office5           = Judge of the High Court of South Africa
| term_start5       = 1995
| term_end5         = 1995
| nominator5        = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| predecessor5      = 
| successor5        = 
| birth_date        = 1941.09.23
| birth_place       = 
| death_date        =
| death_place       = 
| birth_name        = Navanethem Pillay
| ethnicity         = [[Tamil South Africans|Tamil]]
| nationality       = {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| spouse            = ගැබී පිල්ලේ
| party             = 
| relations         =
| children          =
| residence         = ජිනීවා, [[ස්විට්සර්ලන්තය]]
| alma_mater        = {{Unbulleted list| Natal University| Harvard Law School}}
| profession        = Jurist
| religion          =
| signature         =
| website           =
| footnotes         =
}}

'''නවනීදම්''' '''පිල්ලේ''' ({{langx|ta|நவநீதம் பிள்ளை}};  උපත, 23 සැප්තැම්බර් 1941) යනු, 2008 වසරෙහි සිට 2014 වසර දක්වා [[එක්සත් ජාතීන්|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහා කොමසාරිස්]] ලෙසින් සේවය කල දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදිනියකි. දකුණු අප්‍රිකානු [[දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූ පිල්ලේ මහත්මිය, [[දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණය|දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණයෙහි]] පළමුවන සුදු ජාතික නොවන කාන්තා විනිශ්චයකාරවරිය වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරු| ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරියක]] ලෙසින්ද [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව | රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] සභාපතිවරිය ලෙසින්ද ඇය කටයුතු කලාය. [[2026 වසරෙහි නොබෙල් සාම ත්‍යාගය | 2026 වසරෙහිදී]] [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇය වෙත ප්‍රදානය කෙරුණේ සාමය හා ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ඇය දැරූ ප්‍රයත්නයන් වෙනුවෙනි.

[[ඩර්බන්]] නගරයෙහි උපත ලබා ඇතිදැඩිවූ පිල්ලේ මහත්මිය, පසුකලෙක [[නටාල් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුලත්වී, 1963 වසරෙහිදී ඇයගේ [[ශාස්ත්‍රවේදී උපාධිය]] සහ 1965 වසරෙහිදී ඇයගේ [[නීතිවේදී උපාධිය]] ලබාගත්තාය. විශ්වවිද්‍යාලයයෙන් නික්මුණු පිල්ලේ මහත්මිය, නීතිඥ වෘත්තියෙහි නියැලීම ඇරඹූ අතර, [[වර්ණභේදවාදය| වර්ණභේදවාදයට]] එරෙහිව නීති උපදේශන සැපයීම හා සම්බන්ධ වූවාය. 1967 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය ඇයගේම නීතිඥ ව්‍යාපාරික ආයතනය ස්ථාපනය කල අතර ඇයගේ උපන් [[නටාල් (පළාත)|නටාල්]] පළාතෙහි එසේ සිදු කල පළමුවන කාන්තාව වූවාය. 1981 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය [[හාවාඩ් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුළත්වී ඇයගේ [[නීතිපති උපාධිය]] ලබා ගත්තාය. 1988 වසරෙහිදී, ඇය සිය නිබන්ධනය සම්පූර්ණ කොට [[හාවාඩ් නීති ශාස්ත්‍රාලය]] වෙතින්  නීති විද්‍යාව පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිය උපයා ගත්තාය.

1995 වසරෙහිදී නීතිඥ සංගමයෙහි අධීක්ෂණය යටතෙහි [[අධිකරණ සේවා කොමිසම (දකුණු අප්‍රිකාව)|අධිකරණ සේවා කොමිසම]] විසින් [[දකුණු අප්‍රිකාවෙහි උපරිමාධිකරණය]] සඳහා පිල්ලේ මහත්මිය යෝජනා කොට සනාථ කෙරිණි. 1995 වසරෙහිදී, ජනාධිපති [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] සහ අධිකරණ අමාත්‍ය [[දුල්ලා ඔමාර්]] විසින් [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය |එ.ජා. ආරක්ෂක කවුන්සිලය]] වෙත පිල්ලේ මහත්මිය නාම යෝජනා කෙරුණේ [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව |රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] (ICTR) විනිශ්චයකාර ධූරයක්  සඳහා විය. 1999 සහ 2003 වසර අතරතුර, පිල්ලේ මහත්මිය විසින් ICTR වෙත සිය සේවය සිදුකල අතර, [[සභාපති විනිසුරු]] ලෙසින් තෝරා පත් කර ගන්නා ලදි. 2003 වසරෙහිදී,  [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය|  ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]] (ICC) [[රෝම ප්‍රඥප්තිය]] සඳහා [[පාර්ශ්වකාර රාජ්‍යයන්ගේ මණ්ඩලය]] විසින් ඇය  ICC හී විනිශ්චයකාරයෙක් ලෙසින් තෝරා පත් කෙරුණු අතර, එහිදී ඇය 2008 වසර තෙක් [[රුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා මණ්ඩලය | අභියාචනා මණ්ඩලයෙහි]] සාමාජිකාවක ලෙසින් සේවය කලාය.  2008 වසරෙහිදී,  [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය| එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයෙහි]] අනුමැතිය සහිතව, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා ලේකම් |මහා ලේකම්]] [[බැං කි මූන්]] විසින් පිල්ලේ මහත්මිය [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය | එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරයා]] ලෙසින් පත් කෙරිණි.

ඇය, එක්සත් ජාතීන්ගේ [[අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසම | අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසමෙහි]] සභාපතිනියද වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය |ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]]  [[රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගය| රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගයෙහි]] (''ගැම්බියාව එ මියන්මාරය'') 2019 වසරෙහි සිට ජනසංහාර අපරාධ පිළිබඳ ''ආවස්ථික'' විනිශ්චයකාරියක ලෙසින්ද පිල්ලේ මහත්මිය සේවය කලාය.


== ජීවිතයෙහි මුල් අවධිය සහ අධ්‍යාපනය ==
[[ගොනුව:Durban,_KwaZulu-Natal,_South_Africa_(20326967959).jpg|thumb|ඩර්බන්, දකුණු අප්‍රිකාව, නවී පිල්ලේ මහත්මියගේ උපන් නගරය]]
1941 සැප්තැම්බර් 23 දිනදී නරේන්සාමී සහ සන්තාමා නයිදූ හට දාවව නවනීදම් නයිදූ ලෙසින් පිල්ලේ මහත්මිය උපත ලද්දේ, [[දකුණු අප්‍රිකා සංගමය|දකුණු අප්‍රිකා සංගමයෙහි]] නටාල් පළාතෙහි [[ඩර්බන්]] නගරයෙහිදීය. ඇය ඉන්දියානු [[දෙමළ ජනයා|දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූවාය.&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත | last=නයිදූ| first=සෑම්| title= නවී පිල්ලේ: රියලයිසිං හියුමන් රයිට්ස් ෆෝ ඕල් | publisher=ක්වයොකොස්| date=25 ජූලි 2013 | isbn=978-1-909807-27-3 | url=https://books.google.com/books?id=Q4VTEAAAQBAJ | access-date=10 ඔක්තොම්බර් 2026 | page=}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref name =nmu&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | title=නවී පිල්ලේ 2010 |publisher = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විශ්වවිද්‍යාලයය]] | url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 | access-date=31 ජූලි 2026  | archive-url=https://web.archive.org/web/20260412115047/https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 | archive-date=12 අප්‍රේල් 2026 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;   ඇයගේ මුත්තණුවන් සහ මිත්තණියන් 1890 ගණන් වලදී ඉන්දියාවෙහි සිට  පැමිණ ඇත්තේ නටාල් පළාතෙහි දකුණු අප්‍රිකානු උක් [[වගාව|වගාවන්හී ]] [[ඉන්දියානු  ගිවිසුම් බැඳි ක්‍රමය|ගිවිසුම් බැඳි සේවකයන්]] ලෙසින් සේවය කිරීම සඳහා  වූ අතර,&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot; /&gt; ඇයගේ මුත්තණුවන් [[උක් ඇඹරුම් කම්හල|උක් ඇඹරුම් කම්හලක]] වැඩබිම් අනතුරක් හේතුවෙන් සිය දෑතම අහිමි කරගෙන ඇත.&lt;ref name=nel2026/&gt;  

==පසුබිම==
[[දකුණු අප්‍රිකාව]] තුල [[ඩර්බන්]] හි නටල් ප්‍රදේශයේ දී උපන් ඇයගේ පියා දෙමළ සම්භවයක් සහිත බස් රියදුරෙකු විය.&lt;ref name=&quot;reuters-factbox&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008).  “[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}  [FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}”.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  1965 ජනවාරියේදී ඇය නීතිඥයෙකු වූ ගැබී පිල්ලේ සමග විවාහ වූවාය.&lt;ref name=reddy&gt;[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=2021-01-23 }} (11 August 2002).  ''Voices of Resistance''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ජනතාවගේ ආධාර උපකාර සහිතව,&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;Maggie Farley (26 July 2008).  &quot;[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]&quot;.  ''[[The Sydney Morning Herald]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ඇය නටල් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් 1963 දී BA උපාධියක් සහ 1965 දී LLB උපාධියක් ලැබුවාය.&lt;ref name=rhodes&gt;Paul Walters (1 April 2005).  [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; පසුව 1982 දී හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් LLM උපාධියක් හා 1988 දී Doctor of Juridical Science පිළිබඳ උපාධියක්ද නාවි මහත්මිය හිමිකර ගත්තාය. හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් නීති උපාධිය හිමි කරගත් පලමු දකුණු අප්‍රිකානුවා වූවේද ඇයයි..&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC&amp;lpg=PA265&amp;dq=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;pg=PA265#v=onepage&amp;q=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HLB&gt;Emily Newburger (Spring 2006).  &quot;[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]&quot;.  ''Harvard Law Bulletin''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==නෛතික දිවිය==
1967 දී, නටල් පෙදෙසේ සිටි එකම සුදු ජාතික නොවන &lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; නීතිඥවරිය ඇය වූවාය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  එබැවින් ඇයට අනෙක් සුදු ජාතිකයන් මෙන් පහසුවෙන් නීති සමාගමක රැකියාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ බව පැවසේ. විකල්පයක් නොවූ තැන ඇය ස්වකීයව වැඩකටයුතු කර ගත් බවද සඳහන්ය.&lt;ref name=BBC-profile&gt;Jonah Fisher (28 July 2008). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm Profile: New UN human rights chief]&quot;.  ''[[BBC News]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේද සමය පැවැති එම කාලයේදී සුදු ජාතික නොවූ කාන්තාවක් වූ ඇයට විනිසුරු කුටියට පවා යාමට අවසර නොතිබිණි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;

වයස 28 දී නීතිඥවරියක ලෙස දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේදවාදයට එරෙහිව හඬ නැගූ නාවි මහත්මිය එකල දේශපාලන සිරකරුවන් විඳි අඩන්තේට්ටම් හා හිරිහැර පිළිබඳවද හෙලිදරවු කලාය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;  වර්ණභේද නීති යටතේ ඇගේ සැමියා අත්අඩංගුවට පත්වූ අවස්ථාවේදී ඊට එරෙහිව නඩු පවරා ඔහුව අනීතික ලෙස ප්‍රශ්ණකිරීම් වලට ලක්වීම වැලැක්වූවාය.&lt;ref name=reddy/&gt;  1973 දී, [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] ඇතුළු රොබින් දිවයිනේ රඳවා සිටි දේශපාලන සිරකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන්  සාර්ථක නීතිඥවරියක ලෙස නාවි මහත්මියද පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=smh/&gt;  ගෘහාශ්‍රිත හිංසනය නිසා අතවරයන්ට ලක්වූ අය වෙනුවෙන් ඇතිකල Advice Desk නම් උපදේශන සේවාවේද නාවි මහත්මිය සම නිර්මාතෘ වරියක වූවාය.  කාන්තාවන්ගේ ජාතික සංධානයේ සාමාජිකාවක් වූ නාවි මහත්මිය ආගමික සහ ලිංගික වශයෙන් තිබූ සමාජයීය විශමතා දුරුකරනු වස් දකුණු අප්‍රිකානු ව්‍යවස්ථාවට සමානාත්මතාවය පිළිබඳ වගන්ති එකතු කිරීමටද දායක වූවාය. ඇය 1992 දී, ඇතිකරගත් Equality Now සංවිධානයේ සම නිර්මාතෘවරියකද වූවාය.

1995 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ බලයට පත්වූ අප්‍රිකානු ජාතික කොන්ග්‍රසයේ, නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විසින් එරට ප්‍රථම සුදු ජාතික නොවන මහාධිකරණ නිලදාරිනියක් ලෙස නාවි මහත්මියව නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  එහිදී ඇය ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමන්ට මුල් වරට විනිසුරුවරුන්ගේ කුටියට යාමට අවස්ථාවක් හිමිවූ බවයි.&lt;ref name=smh/&gt;

නමුත් එරට ඇගේ මහාධිකරණ සේවා කාලය ඉතා කෙටි වූවත්, එක්සත් ජාතීනගේ සංවිධානය විසින් රුවන්ඩාව වෙනුවෙන් පත්කල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICTR) විනිසුරු තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=icc-profile/&gt;  එහි 8 වසරක සේවා කාලය තුල එම මඩුල්ලේ සභාපතිවරිය වශයෙන් සිව් වසරක් ඇය කටයුතු කලාය.&lt;ref name=&quot;icc-profile&quot;&gt;[[International Criminal Court]]. &quot;[https://web.archive.org/web/20060509233542/http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html Judge Navanethem Pillay]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  පලමු වසර 4 තුල එම මඩුල්ලේ සිටි එකම විනිසුරුවරිය වූවේද ඇයයි.&lt;ref name=&quot;iwpr&quot;&gt;Katy Glassborow (26 July 2006).  &quot;[http://iwpr.net/report-news/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge Apartheid Legacy Haunts ICC Appeals Judge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811064618/https://iwpr.net/global-voices/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |date=2020-08-11 }}&quot;.  [[Institute for War and Peace Reporting]].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

2003 පෙබරවාරියේදී, පලමු ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා කොට්ඨාශයේ 6 වසරක ධූරකාලය සහිත තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=icc-profile/&gt;  නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ඇයට තනතුරක් පිරිනැමීම නිසා 2008 අගෝතුවේදී එම තනතුරින් නාවී මහත්මිය ඉල්ලා අස් වූවාය.&lt;ref name=icc-resignation&gt;International Criminal Court (30 July 2008). [https://web.archive.org/web/20080809210127/http://www.icc-cpi.int/press/pressreleases/411.html ''Resignation of Judge Navanethem Pillay ''].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස්වරිය==
2008 ජූලි 24 දිනදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහ ලේකම් [[බැං කි-මූන්]] මහතා විසින් ලුවිස් ආබර් ගෙන් පසු මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් ලෙස නාවී පිල්ලේ මහත්මිය පත්විය යුතු බවට නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=&quot;hailprin&quot;&gt;John Heilprin (24 July 2008).  &quot;[http://ap.google.com/article/ALeqM5gsse47Om_2ZPgxj1OTNDk6WLZshAD924O5TG0 South Africa lawyer nominated as UN rights chief]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;.  The [[Associated Press]].  Retrieved on 30 July 2008.{{dead link|date=November 2012|bot=Legobot}}&lt;/ref&gt;   නමුත් නාවී මහත්මියගේ යම් යම් අදහස් නිසා [[එක්සත් ජනපදය]] ඊට මුලදී විරුද්ධත්වයක් පල කලද පසුව ඔවුන් විසින් එය හකුලාගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;charbonneau&quot;&gt;Louis Charbonneau (28 July 2008). &quot;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2826663320080728 U.N. assembly confirms S.African as human rights chief]&quot;. ''[[Reuters]]''. Retrieved on 20 April 2009.&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref name=irish-times&gt;Jason Michael (29 July 2008).  &quot;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2008/0729/breaking40.htm Martin welcomes new UN rights commissioner]&quot;.  ''[[The Irish Times]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; --&gt;  2008 ජූලි මස 28 දින, පැවැති සාකච්චාවකදී ඇති කර ගත් පොදු එකඟත්වයකින් අනතුරුව නාවි මහත්මිය එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් වරිය ලෙස පත්විය.&lt;ref name=&quot;ohchr&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008).  &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  ඇගේ වසර 4 ක පලමු ධූරකාලය 2008 සැප්තැම්බර් 1 වනදා ඇරඹිණි.&lt;ref name=ohchr/&gt;  එහිදී නාවි මහත්මිය පවසා සිටියේ මහ කොමසාරිස්වරයා යනු &quot;ලොව ඕනෑම තැනක අගතියට පත්වූ අයගේ කටහඬ&quot; බවයි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  2012 දී, ඇයට එම තනතුරේ තවත් වසර 2 ක ධූර කාලයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx.&lt;/ref&gt; නාවි මහත්මිය &quot;BORN FREE AND EQUAL&quot; නම්, ලිංග භේදය සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියකටද මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස අත්සන් කලාය.&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Sexual orientation and gender identity in internattional human rights law] (2012)&lt;/ref&gt;

2011 දී නාවී මහත්මිය සම ලිංගික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සැසියට ඉදිරිපත් කල යෝජනාවකටද සහය පල කලාය.

නවනීදම් පිල්ලේ මහත්මිය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්ථ සංවිධානය හා ශ්‍රී ලංකා රජය අතර පැවැති සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් භාගයේදී සිදුවූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ඳයෙන් සොයා බලන එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතවරියක් ලෙසද කටයුතු කරයි.

==ඇගයීම්==
2003 දී, කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් වූ පලමු Gruber ත්‍යාගයෙන් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඩර්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඇයට ආචාර්ය උපාධියක්ද පිරිනැමිණ.&lt;ref name=rhodes/&gt;&lt;ref name=durham&gt;Durham University (15 May 2007).  &quot;[http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm Honorary degrees for remarkable achievement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003013740/http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |date=2008-10-03 }}.&quot; Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cuny&quot;&gt;[[CUNY]] Newswire (25 May 2006). &quot;[http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 CUNY Commencement 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328184742/http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |date=2009-03-28 }}&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2009 වසරේදී, ෆෝබ්ස් සඟරාව විසින් ඇය ලොව 64 වන බලවත්ම කාන්තාව ලෙස නම් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html | title = The 100 Most Powerful Women | publisher = Forbes.com}}&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ අප්‍රේල් මස [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව]] ඇගේ නම [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ලැබීමට සුදුසු පුද්ගලයින් ගේ ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කර ප්‍රසිද්ධ කරන ලද අතර, එම ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයින් 287කින් ඇය 2026 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ලබා ගන්නට සුදුසුම අපේක්ෂකයා ලෙස එම කමිටුව 2026 ඔක්තෝබර් 9 නිල වශයෙන් නිවේදනය කරන ලදි.&lt;ref&gt;https://www.nobelpeaceprize.org/press/press-releases/nominations-for-the-nobel-peace-prize-2026&lt;/ref&gt; ඒ [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව|නෝර්වේජියානු නොබෙල් කමිටුව]] විසින් නවනීදම් පිල්ලේ ගේ &quot;ලෝක සාමය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය දැරූ ව්‍යාප්තිය&quot; අගයමින් 2026 [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇයට නිල වශයෙන් 2026 ඔක්තෝබර් 10 දින ප්‍රදානය කරන ලදි.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==විවේචන==
නිදහස් ලෙස හැඟීම් ප්‍රකාශනය සහ සාමකාමී ශිෂ්‍ය විරෝධතාවලට සිදුවූ යම් යම් බාධා නිසා 2012 ජුනි 8 දින කථාවකදී, පිල්ලේ මහත්මිය [[කැනඩාවේ]] ක්‍යුබෙක් (Quebec) හී ප්‍රාදේශිය රජය අපලේඛනගත කොට හැඳින්වීම නිසා ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ ක්්‍යුබෙක් නිලදාරීන් පිල්ලේ මහත්මියව විවේචනය කරමින් පවසා සිටියේ ක්්‍යුබෙක් ප්‍රදේශය වෙනත් අපකීර්තිමත් ප්‍රදේශ සමග සංසංදනය කිරීම නොකල යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |title=Quebec Under Fire For Human Rights Record |author=Stephanie Pedersen |publisher=The International |date=June 24, 2012 |accessdate=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුවූ බවට එල්ලවන යුද අපරාධ ගැන පරීක්‍ෂණ කොමිසමක්‌ පත් කිරීමට මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ලෙස නවි පිල්ලේ දැඩි උත්සාහයක යෙදේ. නමුත්  මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ඒ සඳහා කිසිදු බලයක්‌ නැතැයි රුසියාව සහ චීනය ප්‍රමුඛ රටවල් හතරක්‌ ක්‍රි.ව. 2014 මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ප්‍රකාශ කරන ලදී. රටක් සම්බන්ධව එවැනි විමර්ශනයක්‌ පැවැත්වීම සඳහා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට බලතල ඇත්නම් එය තහවුරුකරන ලෙස එකී රටවල් නවි පිල්ලේට අභියෝග කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html |access-date=2014-03-12 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315082836/http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html }}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|2}}
{{commons category|Navanethem Pillay}}

{{Authority control|VIAF=122765965}}

{{DEFAULTSORT:පිල්ලේ, නවනීදම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:1941 උපත්]]</text>
      <sha1>qeahdezxc17jnbj87x16xexdyt01bk0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801919</id>
      <parentid>801892</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T08:07:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shwetha</username>
        <id>6574</id>
      </contributor>
      <comment>සංස්කරණය</comment>
      <origin>801919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34926" sha1="olzexu4846f1qoxfrvastlxobmaf97z" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව තනතුරුධාරි
| honorific-prefix  =
| name              = නවනීදම් පිල්ලේ
| honorific-suffix  =
| image             = Navanethem Pillay.jpg
| caption           = 
| office            = මානව අයිතිවාසිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස්
| term_start        = 1 සැප්තැම්බර් 2008
| term_end          = 31 අගෝස්තු 2014
| nominator         = [[බැං කි-මූන්]]
| appointer         = 
| predecessor       = ලුවිස් ආබර්
| successor         =Prince Zeid bin Ra'ad
| office2           = අන්තර්ජාතික අපරාධ අධිකරණයේ විනිසුරු |International Criminal Court judge
| term_start2       = 11 මාර්තු 2003
| term_end2         = 31 අගෝස්තු 2008
| nominator2        = 
| appointer2        = 
| predecessor2      = 
| successor2        =
| order3            = 
| office3           = President of the International Criminal Tribunal for Rwanda
| term_start3       = 1999
| term_end3         = 2003
| nominator3        = 
| appointer3        = 
| predecessor3      = Laity Kama
| successor3        = Erik Møse
| office4           = International Criminal Tribunal for Rwanda judge
| term_start4       = 1995
| term_end4         = 2003
| nominator4        = 
| appointer4        = 
| predecessor4      =  
| successor4        =
| order5            =
| office5           = Judge of the High Court of South Africa
| term_start5       = 1995
| term_end5         = 1995
| nominator5        = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]]
| predecessor5      = 
| successor5        = 
| birth_date        = 1941.09.23
| birth_place       = 
| death_date        =
| death_place       = 
| birth_name        = Navanethem Pillay
| ethnicity         = [[Tamil South Africans|Tamil]]
| nationality       = {{ධජය|දකුණු අප්‍රිකාව}}
| spouse            = ගැබී පිල්ලේ
| party             = 
| relations         =
| children          =
| residence         = ජිනීවා, [[ස්විට්සර්ලන්තය]]
| alma_mater        = {{Unbulleted list| Natal University| Harvard Law School}}
| profession        = Jurist
| religion          =
| signature         =
| website           =
| footnotes         =
}}

'''නවනීදම්''' '''පිල්ලේ''' ({{langx|ta|நவநீதம் பிள்ளை}};  උපත, 23 සැප්තැම්බර් 1941) යනු, 2008 වසරෙහි සිට 2014 වසර දක්වා [[එක්සත් ජාතීන්|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහා කොමසාරිස්]] ලෙසින් සේවය කල දකුණු අප්‍රිකානු නීතිවේදිනියකි. දකුණු අප්‍රිකානු [[දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූ පිල්ලේ මහත්මිය, [[දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණය|දකුණු අප්‍රිකානු උපරිමාධිකරණයෙහි]] පළමුවන සුදු ජාතික නොවන කාන්තා විනිශ්චයකාරවරිය වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරු| ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි විනිශ්චයකාරවරියක]] ලෙසින්ද [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව | රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] සභාපතිවරිය ලෙසින්ද ඇය කටයුතු කලාය. [[2026 වසරෙහි නොබෙල් සාම ත්‍යාගය | 2026 වසරෙහිදී]] [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇය වෙත ප්‍රදානය කෙරුණේ සාමය හා ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට ඇය දැරූ ප්‍රයත්නයන් වෙනුවෙනි.

[[ඩර්බන්]] නගරයෙහි උපත ලබා ඇතිදැඩිවූ පිල්ලේ මහත්මිය, පසුකලෙක [[නටාල් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුලත්වී, 1963 වසරෙහිදී ඇයගේ [[ශාස්ත්‍රවේදී උපාධිය]] සහ 1965 වසරෙහිදී ඇයගේ [[නීතිවේදී උපාධිය]] ලබාගත්තාය. විශ්වවිද්‍යාලයයෙන් නික්මුණු පිල්ලේ මහත්මිය, නීතිඥ වෘත්තියෙහි නියැලීම ඇරඹූ අතර, [[වර්ණභේදවාදය| වර්ණභේදවාදයට]] එරෙහිව නීති උපදේශන සැපයීම හා සම්බන්ධ වූවාය. 1967 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය ඇයගේම නීතිඥ ව්‍යාපාරික ආයතනය ස්ථාපනය කල අතර ඇයගේ උපන් [[නටාල් (පළාත)|නටාල්]] පළාතෙහි එසේ සිදු කල පළමුවන කාන්තාව වූවාය. 1981 වසරෙහිදී පිල්ලේ මහත්මිය [[හාවාඩ් විශ්වවිද්‍යාලයය]] වෙත ඇතුළත්වී ඇයගේ [[නීතිපති උපාධිය]] ලබා ගත්තාය. 1988 වසරෙහිදී, ඇය සිය නිබන්ධනය සම්පූර්ණ කොට [[හාවාඩ් නීති ශාස්ත්‍රාලය]] වෙතින්  නීති විද්‍යාව පිළිබඳ ආචාර්ය උපාධිය උපයා ගත්තාය.

1995 වසරෙහිදී නීතිඥ සංගමයෙහි අධීක්ෂණය යටතෙහි [[අධිකරණ සේවා කොමිසම (දකුණු අප්‍රිකාව)|අධිකරණ සේවා කොමිසම]] විසින් [[දකුණු අප්‍රිකාවෙහි උපරිමාධිකරණය]] සඳහා පිල්ලේ මහත්මිය යෝජනා කොට සනාථ කෙරිණි. 1995 වසරෙහිදී, ජනාධිපති [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] සහ අධිකරණ අමාත්‍ය [[දුල්ලා ඔමාර්]] විසින් [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ආරක්ෂක කවුන්සිලය |එ.ජා. ආරක්ෂක කවුන්සිලය]] වෙත පිල්ලේ මහත්මිය නාම යෝජනා කෙරුණේ [[රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාව |රුවන්ඩාව පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර අපරාධ විනිශ්චය සභාවෙහි]] (ICTR) විනිශ්චයකාර ධූරයක්  සඳහා විය. 1999 සහ 2003 වසර අතරතුර, පිල්ලේ මහත්මිය විසින් ICTR වෙත සිය සේවය සිදුකල අතර, [[සභාපති විනිසුරු]] ලෙසින් තෝරා පත් කර ගන්නා ලදි. 2003 වසරෙහිදී,  [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය|  ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]] (ICC) [[රෝම ප්‍රඥප්තිය]] සඳහා [[පාර්ශ්වකාර රාජ්‍යයන්ගේ මණ්ඩලය]] විසින් ඇය  ICC හී විනිශ්චයකාරයෙක් ලෙසින් තෝරා පත් කෙරුණු අතර, එහිදී ඇය 2008 වසර තෙක් [[රුවන්ඩා ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා මණ්ඩලය | අභියාචනා මණ්ඩලයෙහි]] සාමාජිකාවක ලෙසින් සේවය කලාය.  2008 වසරෙහිදී,  [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලය| එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයෙහි]] අනුමැතිය සහිතව, [[එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා ලේකම් |මහා ලේකම්]] [[බැං කි මූන්]] විසින් පිල්ලේ මහත්මිය [[මානව හිමිකම් පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් කාර්යාලය | එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් පිළිබඳ මහ කොමසාරිස්වරයා]] ලෙසින් පත් කෙරිණි.

ඇය, එක්සත් ජාතීන්ගේ [[අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසම | අධිවාසිත පලස්තීන බලප්‍රදේශය පිළිබඳ ස්වාධීන ජාත්‍යන්තර කොමිසමෙහි]] සභාපතිනියද වූවාය. [[ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණය |ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයෙහි]]  [[රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගය| රෝහින්ගා ජනසංහාර විභාගයෙහි]] (''ගැම්බියාව එ මියන්මාරය'') 2019 වසරෙහි සිට ජනසංහාර අපරාධ පිළිබඳ ''ආවස්ථික'' විනිශ්චයකාරියක ලෙසින්ද පිල්ලේ මහත්මිය සේවය කලාය.


== ජීවිතයෙහි මුල් අවධිය සහ අධ්‍යාපනය ==
[[ගොනුව:Durban,_KwaZulu-Natal,_South_Africa_(20326967959).jpg|thumb|ඩර්බන්, දකුණු අප්‍රිකාව, නවී පිල්ලේ මහත්මියගේ උපන් නගරය]]
1941 සැප්තැම්බර් 23 දිනදී නරේන්සාමී සහ සන්තාමා නයිදූ හට දාවව නවනීදම් නයිදූ ලෙසින් පිල්ලේ මහත්මිය උපත ලද්දේ, [[දකුණු අප්‍රිකා සංගමය|දකුණු අප්‍රිකා සංගමයෙහි]] නටාල් පළාතෙහි [[ඩර්බන්]] නගරයෙහිදීය. ඇය ඉන්දියානු [[දෙමළ ජනයා|දෙමළ]] සම්භවයක් සහිත වූවාය.&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත | last=නයිදූ| first=සෑම්| title= නවී පිල්ලේ: රියලයිසිං හියුමන් රයිට්ස් ෆෝ ඕල් | publisher=ක්වයොකොස්| date=25 ජූලි 2013 | isbn=978-1-909807-27-3 | url=https://books.google.com/books?id=Q4VTEAAAQBAJ | access-date=10 ඔක්තොම්බර් 2026 | page=}}&lt;/ref&gt;   &lt;ref name =nmu&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | title=නවී පිල්ලේ 2010 |publisher = [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විශ්වවිද්‍යාලයය]] | url=https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 | access-date=31 ජූලි 2026  | archive-url=https://web.archive.org/web/20260412115047/https://www.mandela.ac.za/Leadership-and-Governance/Honorary-Doctorates/Navi-Pillay-2010 | archive-date=12 අප්‍රේල් 2026 | url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;   ඇයගේ මුත්තණුවන් සහ මිත්තණියන් 1890 ගණන් වලදී ඉන්දියාවෙහි සිට  පැමිණ ඇත්තේ නටාල් පළාතෙහි දකුණු අප්‍රිකානු උක් [[වගාව|වගාවන්හී ]] [[ඉන්දියානු  ගිවිසුම් බැඳි ක්‍රමය|ගිවිසුම් බැඳි සේවකයන්]] ලෙසින් සේවය කිරීම සඳහා  වූ අතර,&lt;ref name=&quot;Naidu-2013&quot; /&gt; ඇයගේ මුත්තණුවන් [[උක් ඇඹරුම් කම්හල|උක් ඇඹරුම් කම්හලක]] වැඩබිම් අනතුරක් හේතුවෙන් සිය දෑතම අහිමි කරගෙන ඇත.&lt;ref name=nel2026/&gt;  ඇයගේ දෙමව්පියන් ඔවුන්ගේ පූර්ව යෞවන වියෙහිදී [[යෝජනා කල විවාහය|යෝජනා කල විවවාහයකට]] ඇතුළත්වූ අතර, එහිදී උපන් දරුවන් අටදෙනා අතරින් පස්වැන්නා පිල්ලේ මහත්මිය විය.&lt;ref name=&quot;Heyns-2012&quot;/&gt;&lt;ref name =jain2026&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් | last=ජේන්| first=සන්යා| title=නවී පිල්ලේ වින්ස් නොබෙල් පීස් ප්‍රයිස්: හර් ග්‍රෑන්ඩ් පේරන්ට්ස් වර් ඉන්ඩියන් ඉන්ඩෙන්චර්ඩ් ලේබරර්ස් | publisher= [[හින්දුස්තාන් ටයිම්ස් ]] |date=9 ඔක්තොම්බර් 2026 | url=https://www.hindustantimes.com/trending/navi-pillay-wins-nobel-peace-prize-her-grandparents-were-indian-indentured-labourers-101791539313111.html | access-date=10 ඔක්තොම්බර් 2026|quote =according to Sam Naidu in ''Navi Pillay: Realising Human Rights for All''}}&lt;/ref&gt; 

==පසුබිම==
[[දකුණු අප්‍රිකාව]] තුල [[ඩර්බන්]] හි නටල් ප්‍රදේශයේ දී උපන් ඇයගේ පියා දෙමළ සම්භවයක් සහිත බස් රියදුරෙකු විය.&lt;ref name=&quot;reuters-factbox&quot;&gt;''[[Reuters]]'' (28 July 2008).  “[http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}  [FACTBOX-South Africa's Pillay is new human rights chief {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200320125248/http://uk.reuters.com/article/latestCrisis/idUKL843084620080728 |date=2020-03-20 }}”.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  1965 ජනවාරියේදී ඇය නීතිඥයෙකු වූ ගැබී පිල්ලේ සමග විවාහ වූවාය.&lt;ref name=reddy&gt;[http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm Interview with Vino Reddy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123110554/http://scnc.ukzn.ac.za/doc/Audio/VOR/PillayNavi/PillayNavi%20transcript.htm |date=2021-01-23 }} (11 August 2002).  ''Voices of Resistance''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

ප්‍රදේශයේ ඉන්දියානු සම්භවයක් සහිත ජනතාවගේ ආධාර උපකාර සහිතව,&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=&quot;smh&quot;&gt;Maggie Farley (26 July 2008).  &quot;[http://www.smh.com.au/news/world/human-rights-commissioner-fought-a-long-battle-for-her-own-rights/2008/07/25/1216492734171.html Human rights commissioner fought a long battle for her own rights]&quot;.  ''[[The Sydney Morning Herald]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; ඇය නටල් විශ්ව විද්‍යාලයෙන් 1963 දී BA උපාධියක් සහ 1965 දී LLB උපාධියක් ලැබුවාය.&lt;ref name=rhodes&gt;Paul Walters (1 April 2005).  [http://www.ru.ac.za/academic/graduation/addresses_and_citations/2005/Judge_Pillay_citation.doc Citation for honorary doctorate, Rhodes University].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; පසුව 1982 දී හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් LLM උපාධියක් හා 1988 දී Doctor of Juridical Science පිළිබඳ උපාධියක්ද නාවි මහත්මිය හිමිකර ගත්තාය. හාර්වඩ් නීති විද්‍යාලයෙන් නීති උපාධිය හිමි කරගත් පලමු දකුණු අප්‍රිකානුවා වූවේද ඇයයි..&lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;&gt;[http://books.google.com/books?id=YgzGqNhLY1UC&amp;lpg=PA265&amp;dq=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;pg=PA265#v=onepage&amp;q=navi%20OR%20Navanethem%20pillay%20first%20%22black%20woman%20to%20start%22&amp;f=false]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=HLB&gt;Emily Newburger (Spring 2006).  &quot;[http://www.law.harvard.edu/news/bulletin/2006/spring/feature_3.php The bus driver's daughter]&quot;.  ''Harvard Law Bulletin''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==නෛතික දිවිය==
1967 දී, නටල් පෙදෙසේ සිටි එකම සුදු ජාතික නොවන &lt;ref name=&quot;books.google.com&quot;/&gt; නීතිඥවරිය ඇය වූවාය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;  එබැවින් ඇයට අනෙක් සුදු ජාතිකයන් මෙන් පහසුවෙන් නීති සමාගමක රැකියාවක් ලබා ගැනීමට නොහැකි වූ බව පැවසේ. විකල්පයක් නොවූ තැන ඇය ස්වකීයව වැඩකටයුතු කර ගත් බවද සඳහන්ය.&lt;ref name=BBC-profile&gt;Jonah Fisher (28 July 2008). &quot;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/in_depth/7529821.stm Profile: New UN human rights chief]&quot;.  ''[[BBC News]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේද සමය පැවැති එම කාලයේදී සුදු ජාතික නොවූ කාන්තාවක් වූ ඇයට විනිසුරු කුටියට පවා යාමට අවසර නොතිබිණි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;

වයස 28 දී නීතිඥවරියක ලෙස දකුණු අප්‍රිකානු වර්ණභේදවාදයට එරෙහිව හඬ නැගූ නාවි මහත්මිය එකල දේශපාලන සිරකරුවන් විඳි අඩන්තේට්ටම් හා හිරිහැර පිළිබඳවද හෙලිදරවු කලාය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;&lt;ref name=charbonneau/&gt;  වර්ණභේද නීති යටතේ ඇගේ සැමියා අත්අඩංගුවට පත්වූ අවස්ථාවේදී ඊට එරෙහිව නඩු පවරා ඔහුව අනීතික ලෙස ප්‍රශ්ණකිරීම් වලට ලක්වීම වැලැක්වූවාය.&lt;ref name=reddy/&gt;  1973 දී, [[නෙල්සන් මැන්ඩෙලා]] ඇතුළු රොබින් දිවයිනේ රඳවා සිටි දේශපාලන සිරකරුවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන්  සාර්ථක නීතිඥවරියක ලෙස නාවි මහත්මියද පෙනී සිටියාය.&lt;ref name=smh/&gt;  ගෘහාශ්‍රිත හිංසනය නිසා අතවරයන්ට ලක්වූ අය වෙනුවෙන් ඇතිකල Advice Desk නම් උපදේශන සේවාවේද නාවි මහත්මිය සම නිර්මාතෘ වරියක වූවාය.  කාන්තාවන්ගේ ජාතික සංධානයේ සාමාජිකාවක් වූ නාවි මහත්මිය ආගමික සහ ලිංගික වශයෙන් තිබූ සමාජයීය විශමතා දුරුකරනු වස් දකුණු අප්‍රිකානු ව්‍යවස්ථාවට සමානාත්මතාවය පිළිබඳ වගන්ති එකතු කිරීමටද දායක වූවාය. ඇය 1992 දී, ඇතිකරගත් Equality Now සංවිධානයේ සම නිර්මාතෘවරියකද වූවාය.

1995 දී, දකුණු අප්‍රිකාවේ බලයට පත්වූ අප්‍රිකානු ජාතික කොන්ග්‍රසයේ, නෙල්සන් මැන්ඩෙලා විසින් එරට ප්‍රථම සුදු ජාතික නොවන මහාධිකරණ නිලදාරිනියක් ලෙස නාවි මහත්මියව නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=reuters-factbox/&gt;&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  එහිදී ඇය ප්‍රකාශ කර සිටියේ තමන්ට මුල් වරට විනිසුරුවරුන්ගේ කුටියට යාමට අවස්ථාවක් හිමිවූ බවයි.&lt;ref name=smh/&gt;

නමුත් එරට ඇගේ මහාධිකරණ සේවා කාලය ඉතා කෙටි වූවත්, එක්සත් ජාතීනගේ සංවිධානය විසින් රුවන්ඩාව වෙනුවෙන් පත්කල ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ (ICTR) විනිසුරු තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;&lt;ref name=icc-profile/&gt;  එහි 8 වසරක සේවා කාලය තුල එම මඩුල්ලේ සභාපතිවරිය වශයෙන් සිව් වසරක් ඇය කටයුතු කලාය.&lt;ref name=&quot;icc-profile&quot;&gt;[[International Criminal Court]]. &quot;[https://web.archive.org/web/20060509233542/http://www.icc-cpi.int/chambers/judges/Pillay_Navanethem.html Judge Navanethem Pillay]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  පලමු වසර 4 තුල එම මඩුල්ලේ සිටි එකම විනිසුරුවරිය වූවේද ඇයයි.&lt;ref name=&quot;iwpr&quot;&gt;Katy Glassborow (26 July 2006).  &quot;[http://iwpr.net/report-news/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge Apartheid Legacy Haunts ICC Appeals Judge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200811064618/https://iwpr.net/global-voices/apartheid-legacy-haunts-icc-appeals-judge |date=2020-08-11 }}&quot;.  [[Institute for War and Peace Reporting]].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

2003 පෙබරවාරියේදී, පලමු ජාත්‍යන්තර අපරාධ අධිකරණයේ අභියාචනා කොට්ඨාශයේ 6 වසරක ධූරකාලය සහිත තනතුරක් ඇයට හිමිවිය.&lt;ref name=icc-profile/&gt;  නමුත් එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින් ඇයට තනතුරක් පිරිනැමීම නිසා 2008 අගෝතුවේදී එම තනතුරින් නාවී මහත්මිය ඉල්ලා අස් වූවාය.&lt;ref name=icc-resignation&gt;International Criminal Court (30 July 2008). [https://web.archive.org/web/20080809210127/http://www.icc-cpi.int/press/pressreleases/411.html ''Resignation of Judge Navanethem Pillay ''].  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;

==මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස්වරිය==
2008 ජූලි 24 දිනදී, එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මහ ලේකම් [[බැං කි-මූන්]] මහතා විසින් ලුවිස් ආබර් ගෙන් පසු මානව හිමිකම් මහකොමසාරිස් ලෙස නාවී පිල්ලේ මහත්මිය පත්විය යුතු බවට නිර්දේශ කලේය.&lt;ref name=&quot;hailprin&quot;&gt;John Heilprin (24 July 2008).  &quot;[http://ap.google.com/article/ALeqM5gsse47Om_2ZPgxj1OTNDk6WLZshAD924O5TG0 South Africa lawyer nominated as UN rights chief]{{භින්න වූ සබැඳි|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;.  The [[Associated Press]].  Retrieved on 30 July 2008.{{dead link|date=November 2012|bot=Legobot}}&lt;/ref&gt;   නමුත් නාවී මහත්මියගේ යම් යම් අදහස් නිසා [[එක්සත් ජනපදය]] ඊට මුලදී විරුද්ධත්වයක් පල කලද පසුව ඔවුන් විසින් එය හකුලාගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;charbonneau&quot;&gt;Louis Charbonneau (28 July 2008). &quot;[http://www.reuters.com/article/newsOne/idUSN2826663320080728 U.N. assembly confirms S.African as human rights chief]&quot;. ''[[Reuters]]''. Retrieved on 20 April 2009.&lt;/ref&gt;&lt;!-- &lt;ref name=irish-times&gt;Jason Michael (29 July 2008).  &quot;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2008/0729/breaking40.htm Martin welcomes new UN rights commissioner]&quot;.  ''[[The Irish Times]]''.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; --&gt;  2008 ජූලි මස 28 දින, පැවැති සාකච්චාවකදී ඇති කර ගත් පොදු එකඟත්වයකින් අනතුරුව නාවි මහත්මිය එක්සත් ජාතීන්ගේ මහ කොමසාරිස් වරිය ලෙස පත්විය.&lt;ref name=&quot;ohchr&quot;&gt;[[Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights]] (2008).  &quot;[http://www.ohchr.org/EN/NewsEvents/Pages/NewHC.aspx Navanethem Pillay confirmed as new High Commissioner for Human Rights]&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;  ඇගේ වසර 4 ක පලමු ධූරකාලය 2008 සැප්තැම්බර් 1 වනදා ඇරඹිණි.&lt;ref name=ohchr/&gt;  එහිදී නාවි මහත්මිය පවසා සිටියේ මහ කොමසාරිස්වරයා යනු &quot;ලොව ඕනෑම තැනක අගතියට පත්වූ අයගේ කටහඬ&quot; බවයි.&lt;ref name=BBC-profile/&gt;  2012 දී, ඇයට එම තනතුරේ තවත් වසර 2 ක ධූර කාලයක් හිමි විය.&lt;ref&gt;http://www.ohchr.org/EN/AboutUs/Pages/HighCommissioner.aspx.&lt;/ref&gt; නාවි මහත්මිය &quot;BORN FREE AND EQUAL&quot; නම්, ලිංග භේදය සහ ජාත්‍යන්තර මානව හිමිකම් නීතිය පිළිබඳ සම්මුතියකටද මහ කොමසාරිස්වරිය ලෙස අත්සන් කලාය.&lt;ref&gt;[http://www.ohchr.org/Documents/Publications/BornFreeAndEqualLowRes.pdf BORN FREE AND EQUAL - Sexual orientation and gender identity in internattional human rights law] (2012)&lt;/ref&gt;

2011 දී නාවී මහත්මිය සම ලිංගික අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් එක්සත් ජාතීන්ගේ මානව හිමිකම් සැසියට ඉදිරිපත් කල යෝජනාවකටද සහය පල කලාය.

නවනීදම් පිල්ලේ මහත්මිය [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රී ලංකාවේ]] දෙමළ ඊලාම් විමුක්ති කොටි ත්‍රස්ථ සංවිධානය හා ශ්‍රී ලංකා රජය අතර පැවැති සිවිල් යුද්ධයේ අවසන් භාගයේදී සිදුවූවා යැයි කියන මානව හිමිකම් කඩවීම් සම්බන්ඳයෙන් සොයා බලන එක්සත් ජාතීන්ගේ නියෝජිතවරියක් ලෙසද කටයුතු කරයි.

==ඇගයීම්==
2003 දී, කාන්තාවන්ගේ අයිතිවාසිකම් වෙනුවෙන් වූ පලමු Gruber ත්‍යාගයෙන් ඇය පිදුම් ලැබුවාය. ඩර්හැම් විශ්වවිද්‍යාලයෙන් ඇයට ආචාර්ය උපාධියක්ද පිරිනැමිණ.&lt;ref name=rhodes/&gt;&lt;ref name=durham&gt;Durham University (15 May 2007).  &quot;[http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm Honorary degrees for remarkable achievement] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081003013740/http://www1.hero.ac.uk/sites/hero/media_relations/16194.cfm |date=2008-10-03 }}.&quot; Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cuny&quot;&gt;[[CUNY]] Newswire (25 May 2006). &quot;[http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 CUNY Commencement 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328184742/http://www1.cuny.edu/forum/?p=653 |date=2009-03-28 }}&quot;.  Retrieved on 30 July 2008.&lt;/ref&gt; 2009 වසරේදී, ෆෝබ්ස් සඟරාව විසින් ඇය ලොව 64 වන බලවත්ම කාන්තාව ලෙස නම් කරනු ලැබීය.&lt;ref&gt;{{cite web | url = http://www.forbes.com/lists/2009/11/power-women-09_The-100-Most-Powerful-Women_Rank_3.html | title = The 100 Most Powerful Women | publisher = Forbes.com}}&lt;/ref&gt;

2026 වසරේ අප්‍රේල් මස [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව]] ඇගේ නම [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ලැබීමට සුදුසු පුද්ගලයින් ගේ ලැයිස්තුවට ඇතුලත් කර ප්‍රසිද්ධ කරන ලද අතර, එම ලැයිස්තුවේ අපේක්ෂකයින් 287කින් ඇය 2026 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය ලබා ගන්නට සුදුසුම අපේක්ෂකයා ලෙස එම කමිටුව 2026 ඔක්තෝබර් 9 නිල වශයෙන් නිවේදනය කරන ලදි.&lt;ref&gt;https://www.nobelpeaceprize.org/press/press-releases/nominations-for-the-nobel-peace-prize-2026&lt;/ref&gt; ඒ [[නෝර්වීජියානු නොබෙල් කමිටුව|නෝර්වේජියානු නොබෙල් කමිටුව]] විසින් නවනීදම් පිල්ලේ ගේ &quot;ලෝක සාමය සහ ජාත්‍යන්තර නීතිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා ඇය දැරූ ව්‍යාප්තිය&quot; අගයමින් 2026 [[නොබෙල් සාම ත්‍යාගය]] ඇයට නිල වශයෙන් 2026 ඔක්තෝබර් 10 දින ප්‍රදානය කරන ලදි.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

==විවේචන==
නිදහස් ලෙස හැඟීම් ප්‍රකාශනය සහ සාමකාමී ශිෂ්‍ය විරෝධතාවලට සිදුවූ යම් යම් බාධා නිසා 2012 ජුනි 8 දින කථාවකදී, පිල්ලේ මහත්මිය [[කැනඩාවේ]] ක්‍යුබෙක් (Quebec) හී ප්‍රාදේශිය රජය අපලේඛනගත කොට හැඳින්වීම නිසා ඊට ප්‍රතිචාර දැක්වූ ක්්‍යුබෙක් නිලදාරීන් පිල්ලේ මහත්මියව විවේචනය කරමින් පවසා සිටියේ ක්්‍යුබෙක් ප්‍රදේශය වෙනත් අපකීර්තිමත් ප්‍රදේශ සමග සංසංදනය කිරීම නොකල යුතු බවයි.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.theinternational.org/articles/212-quebec-under-fire-for-human-rights-record |title=Quebec Under Fire For Human Rights Record |author=Stephanie Pedersen |publisher=The International |date=June 24, 2012 |accessdate=November 1, 2012}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ සිදුවූ බවට එල්ලවන යුද අපරාධ ගැන පරීක්‍ෂණ කොමිසමක්‌ පත් කිරීමට මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ලෙස නවි පිල්ලේ දැඩි උත්සාහයක යෙදේ. නමුත්  මානව හිමිකම් කොමසාරිස්‌ ඒ සඳහා කිසිදු බලයක්‌ නැතැයි රුසියාව සහ චීනය ප්‍රමුඛ රටවල් හතරක්‌ ක්‍රි.ව. 2014 මානව හිමිකම් සමුළුවේදී ප්‍රකාශ කරන ලදී. රටක් සම්බන්ධව එවැනි විමර්ශනයක්‌ පැවැත්වීම සඳහා මානව හිමිකම් කවුන්සිලයට බලතල ඇත්නම් එය තහවුරුකරන ලෙස එකී රටවල් නවි පිල්ලේට අභියෝග කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html |access-date=2014-03-12 |archive-date=2014-03-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140315082836/http://www.divaina.com/2014/03/13/news01.html }}&lt;/ref&gt;

==මූලාශ්‍ර==
{{Reflist|2}}
{{commons category|Navanethem Pillay}}

{{Authority control|VIAF=122765965}}

{{DEFAULTSORT:පිල්ලේ, නවනීදම්}}
[[ප්‍රවර්ගය:1941 උපත්]]</text>
      <sha1>olzexu4846f1qoxfrvastlxobmaf97z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එස්‌. මහින්ද හිමි</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45054</id>
    <revision>
      <id>801833</id>
      <parentid>801782</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T14:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (spelling, grammar)</comment>
      <origin>801833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18593" sha1="ie60tap999j2sxgs07fv1miuphrvvxf" xml:space="preserve">{{pp-semi-indef}}{{pp-move-indef}}
{{තොරතුරුකොටුව පුද්ගලයා
| name        = පූජ්‍ය ඇස්. මහින්ද හිමි 
| image       = Venerable Tibet Sikkim Mahinda Thera (c.1901-1951).jpg
| caption     = 
| birth_name  = පෙම්පා ටෙන්ඩුපි සර්කි චෙරින්
| birth_date  = 1901 
| birth_place = [[ගංටොක්]], [[සිකිම්]] 
| death_date  = {{death date and age|1951|03|16|1901|01|01}} 
| death_place = [[ලංකාව|ලංකාවේ]], [[පානදුර|පානදුරේ]], [[මහ බෙල්ලන]]
| death_cause = 
| resting_place_coordinates = 
| residence   = [[ලංකාව]]
| ethnicity   = [[සිකිමියානු]]
| other_names = සිකිම් මහින්ද හිමි, &lt;br /&gt;ටිබෙට් ජාතික ඇස්. මහින්ද හිමි 
| known_for   = [[කවියා]],&lt;br /&gt;[[ගත් කතු වර]],&lt;br /&gt;[[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් අරගලය|ශ්‍රී ලාංකික නිදහස් ව්‍යාපාරය]]
| education   = විද්‍යෝදය පිරිවෙන, [[මරදාන]] 
| notable_works = නිදහසේ දැහැන, &lt;br /&gt;නිදහසේ මන්ත්‍රය, &lt;br /&gt;ලංකා මාතා, &lt;br /&gt;ජාතික තොටිල්ල, &lt;br /&gt;අද ලක් මාතාවගේ පුතු, &lt;br /&gt;නිදහස, &lt;br /&gt;විදේශිකයෙකුගෙන් ලක් මවට නමස්කාරයක්, &lt;br /&gt;සිංහල ජාතිය
| religion    = [[ථේරවාද බුද්ධාගම|බෞද්ධ]]
| signature   = 
}}

'''ඇස්. මහින්ද හිමි''' හෝ '''ටිබෙට් ජාතික ඇස්. මහින්ද හිමි''' ලෙසින් සාමාන්‍යයෙන් හැඳින්වෙන, '''සිකිම් මහින්ද හිමි''' යනු, [[සිකිම්]] රාජ්‍යයේ උපත ලබා [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව|බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාවට]] සංක්‍රමණය වී මහණ වූ බෞද්ධ භික්ෂුවකි. උන්වහන්සේ, කවියෙකු සහ ගත් කතු වරයෙකු වන අතර, සිංහල ජාතික වයාපාරයට සම්බන්ධ වී කටයුතු කර ඇත. උන්වහන්සේ පැමිණ ඇත්තේ සිකිම් රාජ්‍යයෙන් වුවද, තමන් [[ටිබෙටය|ටිබෙට් ජාතික]] යැ යි එතුමන් පවසන්නට ඇත්තේ, බොහෝ විට ලංකාවේ ටිබෙටය බෙහෙවින් ජනප්‍රියව පැවති නිසා වන්නට ඇත. 

තරුණ වියෙහි ලංකාවට (වර්තමානයෙහි  [[ශ්‍රී ලංකාව]]) පැමිණි මහින්ද හිමි බෞද්ධ භික්ෂුවක් ලෙසින් පැවිදි බව ලැබීය. [[සිංහල භාෂාව]] උගත් උන්වහන්සේ, කවියෙකු වී, ඔවුන්ගේ නිදහස වෙනුවෙන් සටන් කරන මෙන් ලාංකිකයන් පොළඹවමින්, ස්වදේශාලය ඔවුන් සිත්වල කාවද්දමින් සාහිත්‍ය කෘතීන් කිහිපයක් බිහි කළෝය. උන්වහන්සේ වර්තමානයෙහි ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වීරයෙකු ලෙසින් සැලකෙයි.

==මුල් දිවිය==

මධ්‍යම ආසියාවේ හිමාල කඳු වැටියේ සීකිම් (SIKKIM) දේශයට උතුරු සීමාවේ ටිබෙටය නම් බෞද්ධ දේශයේ 1901 ජන්ම ලාභය ලද මහින්ද හිමියන්ට දෙමාපියන් විසින් එස්‌. කේ. තෂිනම්ගල් ලෙස නම් තබන ලදී. එතුමාගේ පවුල ජීවත්වූයේ සිකිම්හි අගනුවර වන [[ගංටොක්]] නුවරය. කුඩා අවධියේම දෙමාපියන් අහිමි වූ තෂිනම්ගසල්ට සොහොයුරන් තිදෙනකු වූ බවට තොරතුරු හමු වේ. ඒ අතර තුන්වන සොයුරු සීකිම් පුණ්‌නජි හිමි නමින් පැවිදිව සිටි අතර කුඩා තෂිනම්ගසල් හට රැකවරණ සැපයූයේ උන්වහන්සේය. වැඩිමල් සොහොයුරා [[කල්කටා විශ්වවිද්‍යාලය|කල්කටා විශ්වවිද්‍යාලයෙහි]] ටිබෙට්‌  භාෂාව පිළිබඳව කථිකාචාර්යවරයකු ලෙස කීර්තිමත් සේවයක්‌ කළ අයෙකි. දෙවැනි සොයුරා ටිබෙට්‌ රජුගේ අගමැති ලෙස රාජ්‍ය පාලනයට සම්බන්ධ වී තිබේ.

සීකිම් පූණ්‌නජි හිමිගේ මිත්‍රයෙකු වූ ජර්මන් ජාතික ඥනාතිලෝක හිමිගේ අවශ්‍යතාව මත සීකිම් පූණ්‌නජි හිමියන්ට ද ලංකාවට වැඩම කිරීමට සිදුවිය. එසේ සීකිම් පුණ්‌නජි හිමියන් හා ජර්මන් ජාතික ඥනාතිලෝක හිමියන් සමගින් කුඩා තෂිනම්ගසල්ට ද ලංකාවට පැමිණීමට සිදුවිය. ඒ 1912 වර්ෂයේය. කුඩා තෂිනම්ගසල් ලංකාවට පැමිණීම සිදුවූයේ ඒ අයුරිනි. දොඩම්දූවේ පොල්ගස්‌දූව ආරාමය මෙම තිදෙනාගේම වාසස්‌ථානය විය. පසුව අධ්‍යාපනය ලැබීමට පුණ්‌නජි හිමියන් සමගින් මරදාන මාලිගාකන්ද [[විද්‍යෝදය පිරිවෙන|විද්‍යෝදය පිරිවෙනට]] ගිය තෂිනම්ගසල් එහිදී සිංහල, පාලි, සංස්‌කෘත ආදි භාෂාද බුදුදහම හා නක්‍ෂත්‍රය වැනි  විෂයන් ද උගත්තේය. පසුව දොඩංදූව ශෛලබිම්බාරාමයේදී තෂිනම්ගසල් පැවිදි භාවයට පත්වන්නේ ටිබෙට්‌ එස්‌. මහින්ද හිමි නමිනි. ශ්‍රී ලංකා අමරපුර මහා නිකායට අයත් රත්ගම සිරි චූලසුමන හිමියන්ගේ ශිෂ්‍යයෙකු ලෙස උන්වහන්සේ එදා පැවිදිව දොඩංදූවේ වාසය කරන අතර තම සද්ධිවිහාරික දොඩංදූවේ ජිනරතන හිමියන්ගේ ඇසුරින් තම සහජ කවිත්වය ඔප්නංවා  ගත්තේය. ටිබෙට්‌ එස්‌. මහින්ද හිමියන් මහා කවියකු බවට පත්කරන ලද්දේ දොඩංදූවේ ජිනරතන  හිමියන්ගේ ගුරු හරුකම් මගිනි. ජිනරතන හිමියන් අප්‍රකට වුවත් දක්‍ෂ කවියෙකි.&lt;ref name=&quot;childhood&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://www.dailynews.lk/2009/05/20/fea30.asp|title=කර්ටන් ඕපන්ස් ඔන් වෙන් ටිබෙට් එස් මහින්දස් චයිල්ඩ්හුඩ්|last=එදිරිසිංහ|first=පද්මා|date=20 මැයි 2009|work=ඩේලි නිව්ස්|accessdate=29 ජනවාරි 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;book&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|last=ආරියරත්න|first=සුනිල්|title=පූජිත ජීවිත|publisher=ශ්‍රී ලංකාවේ සංස්කෘතික, අධ්‍යාපන සහ ප්‍රවෘත්ති අමාත්‍යාංශය|year=1989|pages=155–160|language=සිංහල}}&lt;/ref&gt;

==බෞද්ධ භික්ෂුභාවය සහ ලංකාවේ ජීවිතය ==
දකුණු [[බ්‍රිතාන්‍ය ලංකාව |ලංකාවේ]], [[පොල්ගස්දූව|පොල්ගස්දූවේ]] පන්සලක නවාතැන් ගත් සොහොයුරෝ දෙදෙන ඥානාලෝක නමැති භික්ෂුවක් යටතේ බුද්ධාගම උගත් හ. ඉන්පසු උන්වහන්සේ  [[මරදාන|මරදානේ]], [[විද්‍යෝදය පිරිවෙන]] වෙත යැවුණු අතර ඉංග්‍රීසි උගැන්ම සඳහා පාසලකට ඇතුළු කරන ලද හ. ඉන් අනතුරුව, පොල්ගස්දූවේ පන්සල වෙත යළි පැමිණි උන්වහන්සේ, [[සිංහල භාෂාව|සිංහල]] සහ [[පාලි]] භාෂා උගත් හ. &lt;ref name=&quot;book&quot; /&gt; [[පළමුවන ලෝක යුද්ධය]] ඇරඹෙත්ම, ජර්මන් ජාතිකයකු වූ, උන්වහන්සේගේ උපාධ්‍ය ඥානාලෝක හිමියෝ, අත්අඩංගුවට පත් වූ හ. මෙම කාලය වන විට උන්වහන්සේගේ සොහොයුරු සිකිම් පුන්නජි හිමියන් අපවත්ව සිටි බවක් පෙනෙන අතර,&lt;ref name=&quot;book&quot; /&gt; රජය විසින් මහින්ද හිමියෝ දෙවරක් සිර අඩස්සියේ ලනු ලැබූ හ.&lt;ref name=&quot;budusarana&quot; /&gt;

උන්වහන්සේ පසු කලෙක සිකිම් මහින්ද ලෙසින්  [[අමරපුර නිකාය|අමරපුර නිකායේ]] පැවිදි බව ලැබූ මුත් එස්. මහින්ද (ඇස්. මහින්ද) ලෙසින් සිය නම භාවිතා කළ සේක. ටිබෙට්‌ එස්‌. මහින්ද හිමියන් ප්‍රාචීන මධ්‍යම විභාගයන් ද සමත් වී ඇත. 1930 ජුනි 16 දින පෑලියගොඩ විද්‍යාලංකාර පරිවේනාධිපති ලුණුපොකුණේ ශ්‍රී ධම්මානන්ද නාහිමි වෙතින් සියම් මහා නිකායේ පැවිදි භාවය ලබාගත් හ. තමන් වහන්සේ [[ටිබෙටය|ටිබෙට් ජාතිකයකු]] ලෙසින් හඳුන්වාගන්නට ඇත්තේ, එම රට ආසියාවේ ප්‍රමුඛ බෞද්ධ රටක් ලෙස එ කල ලංකාවේ ප්‍රසිද්ධව පැවතීම නිසා විය හැක. &lt;ref name=&quot;book&quot; /&gt; 1934 සිට 1936 දක්වා එස්. මහින්ද හිමියෝ [[ආනන්ද විද්‍යාලය, කොළඹ|කොළඹ, ආනන්ද විද්‍යාලයේ]] ගුරුවරුයෙකුව සේවය කළහ.&lt;ref name=&quot;Nalanda College Buddhist Association&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පුවත්|url=http://ncba.nalanda.sch.lk/?page_id=76|title=රිලිජස් ඉන්ස්ට්‍රක්ටර්ස් |date= |work=නාලන්දා විද්‍යාල බෞද්ධ සංගමය - NCBA|accessdate=7 අගෝස්තු 2012}}&lt;/ref&gt;

== සාහිත්‍යමය කර්තව්‍යයන් සහ ජාතිකවාදය == 

ඇස්. මහින්ද හිමියෝ ඉතා ඉක්මනින් සිංහල භාෂාව පිළිබඳ නිපුණතාවය ලබාගත් අතර කවියෙකු මෙන්ම කතුවරයෙකු ලෙස ද සිය ස්ථාවරත්වය ගොඩ නඟා ගත්තෝ ය. උන්වහන්සේ පොත් 40කටත් වඩා රචනා කර ඇති අතර ඉන් බොහොමයක්ම දේශානුරාගය වඩවන ඒවා විය. මහින්ද හිමියන්ගේ පළමු පොත  '&lt;nowiki/&gt;'''ඔවා මුතු දම''' වන අතර අවසන් පොත ලෙස '&lt;nowiki/&gt;'''ශ්‍රී පාද'&lt;nowiki/&gt;''' විශ්වාස කෙරෙයි. &lt;ref name=&quot;book&quot; /&gt; උන්වහන්සේ බොහෝවිට ශ්‍රී ලංකාවේ අතීත ශ්‍රී විභූතිය සහ වර්තමාන ජනයාගේ දුර්වලකම් වෙත අවධානය යොමු කරමින් ඔවුන් නිදහස උදෙසා වැඩ කිරීමට පෙළඹවීම කෙරෙහි සිය අවධානය යොමු කළෝය. මහින්ද හිමියන් ළමා පොත් කිහිපයක්ද රචනා කර ඇත. &lt;ref&gt;{{cite book|last=Herath|first=R. B.|title=Sri Lankan Ethnic Crisis: Towards a Resolution|publisher=Trafford Publishing|year=2002|pages=101|isbn=978-1-55369-793-0|url=http://books.google.lk/books?id=Aqcqn6M18TwC&amp;pg=PA101#v=onepage&amp;q=&amp;f=false}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;budusarana&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.lakehouse.lk/budusarana/2006/09/14/Budu15.pdf|title=Ven. S. Mahinda Patriot of Literary Fame|last=Gunatilaka |first=Kumudu |date=14 September 2006|work=Budusarana|accessdate=29 January 2010}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;book&quot; /&gt;'''ඇස්. මහින්ද  හිමියන්ගේ ප්‍රසිද්ධ කෘති ''' &lt;ref name=&quot;observer&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.sundayobserver.lk/2008/05/25/jun03.asp|title=S. Mahinda Thera: Poet and freedom fighter |date=25 May 2008 |work=Sunday Observer|accessdate=29 January 2010}}&lt;/ref&gt;

*''නිදහසේ දැහැන''
*''නිදහසේ මන්ත්‍රය''
*''ජාතික තොටිල්ල''
*''අද ලක් මවගේ පුත්තු''
*''විදේශිකයකුගෙන් ලක් මවට නමස්කාරයක්''
*''සිංහල ජාතිය''
*''ලංකා මාතා''
*''නිදහස''


මහින්ද හිමියෝ ශ්‍රී ලංකාවේ නිදහස් ව්‍යාපාරයේ පදනම වූ අමද්‍යප ව්‍යාපාරයේ සාමාජිකයෙකුද වූ හ. 1948 දී නිදහස ලබා ගැනීමෙන් අනතුරුව එතුමන්ගේ නිදහස් ව්‍යාපාරය උදෙසා වූ සාහිත්‍යමය දායකත්වය සලකා ජාතික වීරයෙකු ලෙස ප්‍රකාශ කරන ලද හ. &lt;ref name=&quot;book&quot; /&gt;අති පූජ්‍ය ඇස්. මහින්ද හිමියෝ 1951 මැයි 16 වන දා අපවත් වී වදාළහ. &lt;ref name=&quot;observer&quot; /&gt;

== මහින්ද හිමිගේ කවි ==
තුම් නිදහස් රුකෙහී සෙවනැල්ලෙහි සිංහලයෝ සැතපෙත්වා!

ගම් බිර දම් සහ පෙම් සමගී රස කා අතරත් පැතිරේවා!

හිම් කොට සිව් සයුරත් සුනෙරත් රුදු දෑ කුල බේ දුරුවේවා!

'''පෙම් බර ලක්මව සව් සැපතින් වැජඹේ! වැ ජඹේ! වැජඹේවා'''&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;&lt;br&gt;.කරුමෙන් වාසනාවෙන් මහිමයෙන් පිට 

.කිසිවක්‌ නොසැලකේ යන මහ මුසා බස.

.පෙර කරුමයේ හැටියට ඔහෙ හිටපල්ලා

.යන දරුමයේ සැබවක්‌ නැත දැන ගල්ලා

.ලොව උරුමයේ අපටත් හිමි දැය ඉල්ලා

.බැරි කරුමයේ කිම සටනට සැර සෙල්ලා.


මෙලොවින් පරලොවින් වියයුතු යහපත  ට
මගපෙන්වීම යන අදහස පෙරටු කො    ට
තෙපලන්නේ නම්පිය තෙපුලක් මියුරුකො ට
මිතුරන් මිසක සතුරෝ නොම වෙති ඔහු ට

== මූලාශ්‍ර==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

==ආශ්‍රිත==
* [[සාගර පලන්සූරිය]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=VJ_zlWOfViY&amp;list=PLE2cDF_-Sy_UjymVkyAPWGHDy2UXPnlrQ&amp;index=66 Pinbara Udesana (පින්බර උදෑසන) | 2017-02-12 | 8.30 AM (නාලන්දා විද්‍යාලය (කොළඹ 10))]


[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික වීරයෝ]]
[[ප්‍රවර්ගය:භික්‍ෂූහූ]]
[[ප්‍රවර්ගය:1901 උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:1951 මරණ]]
[[ප්‍රවර්ගය:කොළඹ නාලන්දා විද්‍යාලයයීය, පීඨය]]</text>
      <sha1>ie60tap999j2sxgs07fv1miuphrvvxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හෝමෝ ඉරෙක්ටස්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47196</id>
    <revision>
      <id>801834</id>
      <parentid>756082</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T14:58:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (grammar, spelling)</comment>
      <origin>801834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7717" sha1="nwuyz4kx7ad8bwwjcx2lfzggjrdrep3" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = ''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්''
| fossil_range = {{ෆොසිල පරාසය|1.9|0.1}}&lt;small&gt;[[ප්ලයොසීන]]–[[ප්ලෛස්ටොසීන]]&lt;/small&gt;
| image = Homme de Tautavel 01-08.jpg
| image_width = 200px
| image_caption = Reconstruction of a specimen from Tautavel, France
| regnum = [[සත්ත්වයා|අනිමාලියා]]
| phylum = [[සරජ්ජුකයා|කෝඩේටා]]
| classis = [[ක්ෂීරපායියා|මමාලියා]]
| ordo = [[අග්‍රේෂයෝ|ප්‍රිමාටේස්]]
| familia = [[මනුජයා|හොමිනිඩේ]]
| genus = ''[[හෝමෝ (.ගණය)|හෝමෝ]]''
| species = '''''හෝ. ඉරෙක්ටස්'''''
| binomial = †''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්''
| binomial_authority = ([[ඉයුජීන් ඩුබෝයිස්|ඩුබෝයිස්]], 1892)
| synonyms =
*† ''[[ජාවා මිනිසා|පිතකැන්ත්‍රොප්ස් ඉරෙක්ටස්]]''
*† ''[[සිනැන්ත්‍රොපොස් පීකැනන්සස්]]''
*† ''ජාවන්ත්‍රොපස් සොලෝනෙසස්''
*† ''මෙගන්ත්‍රොපස් පේලියෝජාවානිකස්''
*† ''ටෙලන්ත්‍රොපස් කැපෙන්සිස්
*† ''[[හෝමෝ අර්ගැස්ටර්]]''?
}}

'''හෝමෝ ඉරෙක්ටස්''' ({{en|Homo erectus}}) යනු, &quot;කෙලින් සිටගත් මිනිසා&quot;  යන අර්ථය ඇති, වසර මිලියන 1.8 කට පෙර පළමු ෆොසිල සාක්ෂියද 143,000 පමණ වසර ගණනකට පෙර ඉතා මෑත ෆොසිල සාක්ෂියද හමුවී ඇති, [[ප්ලයොසීන අවධිය| ප්ලයොසීන අවධියේ]] අවසානයෙහි සිට පසුකාලීන [[ප්ලෛස්ටොසීන අවධිය]] දක්වා ජීවත්වූ, වඳවී ගිය [[හොමිනින්]] [[විශේෂය|විශේෂයකි]].

== සම්භවය ==
හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මානවයා මීට වසර මිලියන 2.58 පමණ අතීතයේදී බිහිවන්නට ඇතිබව අනුමාන කෙරේ. ඔවුන්ට පෙර මිහිමත වාසය කළේ [[හෝමෝ හැබිලිස් මානවයා|හෝමෝ හැබිලිස් මානවයා ය]]. ඇතැම් විද්‍යාඥයන් පවසන පරිදි හෝමෝ හැබිලිස් හා හෝමෝ ඉරෙක්ටස්ට අතරමැදිව හෝමෝ ඇගැස්ටර් නම් මානව විශේෂයක් ජීවත්වී ඇත. හෝමෝ ඉරෙක්ටස් මානවයාගේ විශේෂත්වය වන්නේ ඍජුකාය විලාසයයි. මොවුහු අප්‍රිකාව මධ්‍යම අසියාව හා ගිණිකොනදිග ආසියාව පුරා ව්‍යාප්තව සිටිය හ. ගින්දර භාවිතය හා ආහාර පිසීමට දැනසිටි මුල්ම මානවයා හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ය. මොවුන් ජීවත් වූ ප්ලෙයිටෝසීන යුගය මිහිතලය මත ඉතා ශිත දේශගුණයක් පැවති සමයකි. මොවුහු උග්‍ර මාංශභක්ෂකයෝ වූ හ. එම නිසාම තියුණු ආයුධ භාවිතයක් ද පැවතිණ.

== ගවේශන ==

== වර්ගීකරණය ==

=== උප විශේෂ ===
* හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ඉරෙක්ටස් (ජාවා මිනිසා)
* හෝමෝ ඉරෙක්ටස් යුඑන්මොඑසිස් (යුවන්මො මිනිසා)
* හෝමෝ ඉරෙක්ටස් ලැන්ටියනෙන්සිස් (ලැන්ටියන් මිනිසා)
* හෝමෝ ඉරෙක්ටස් නැන්කිනෙන්සිස් (නැන්ජින් මිනිසා)
* හෝමෝ ඉරෙක්ටස් පිකිනෙන්සිස් (පීකිං මිනිසා)
* හෝමෝ ඉරෙක්ටස් පැලියෝජාවානිකස් (මෙගන්ත්‍රොපස්)

== ආයුධ භාවිතය ==
ආසියාවට අයත් චීනයේ ජාවා රටේ ආදී මානව වාසස්ථානවලින් හමු වූ ගල් මෙවලම් අප්‍රිකාවෙන් හා යුරෝපයෙන් හමු වූ ගල් මෙවලම්වලට වඩා නොදියුණු ප්‍රාථමික තත්ත්වයක වූ බව කියන ඩේවිඩ්සන් බ්ලැක් සහ එච්. බ්‍රියුල් නම් පුරාවිද්‍යාඥවරු සත්ව ඇටකටුවලින් මෙවලම් තැනීමේ තාක්ෂණක් ආසියානු ආදී මානවයන් අතර පැවතී ඇති බව පවසති.

== ගින්දර භාවිතය ==
මේ මනුෂ්‍යයන් ගින්දර සොයා ගැනීම, එය නිපදවීම සහ භාවිතය උණුසුම් ලබා ගැනීම, නපුරු සතුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීම සහ ආහාර සකසා ගැනීම වැනි ප්‍රදාන කටයුතුවල වැදගත් සංවර්ධනයක් වීමට බලපා තිබේ.

== ආහාර ==
මැමත්, බයිසන් ගවයින්, මුවන්, බැබුන්, වඳුරන් ප්‍රධාන ආහාර වී ඇත.

== මේවාත් බලන්න ==

== මූලාශ්‍ර ==

[[ප්‍රවර්ගය:මානවවේද]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික එරිට්‍රියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික ඇනටෝලියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික ස්පාඤ්ඤය]]
[[ප්‍රවර්ගය:හෝමෝ ඉරෙක්ටස්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික ඉන්දුනීසියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික චීනය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික ඉන්දියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික කෙන්යාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික ටැන්සානියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික හංගේරියාව]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික වියට්නාමය]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික ජෝර්ජියාව (රට)]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රාග්ඓතිහාසික ඉතියෝපියාව]]</text>
      <sha1>nwuyz4kx7ad8bwwjcx2lfzggjrdrep3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>රංජිත් සියඹලාපිටිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49534</id>
    <revision>
      <id>801918</id>
      <parentid>515225</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T07:00:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Titanciwiki</username>
        <id>17542</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>යාවත්කාලීන කිරීමක්</comment>
      <origin>801918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10145" sha1="sahnn7s6wd1t92hu9ug15vlt17ql3by" xml:space="preserve">{{Infobox MP
| honorific-prefix    =  [[ගරු]]
| name                = රංජිත් සියඹලාපිටිය
| native_name         = {{lang|ta|ரஞ்சித் சியம்பலாபிட்டிய}}&lt;br /&gt;{{lang|en|Ranjith Siyambalapitiya}}
| honorific-suffix    =
| image               = Ranjith siyabalapitiya.jpg
| caption             =
| office           = [[මුදල් අමාත්‍ය (ශ්‍රී ලංකා)|මුදල් රාජ්‍ය අමාත්‍ය]]
| term_start       = 2022 සැප්තැම්බර් 8
| term_end         = 2024 සැප්තැම්බර් 24
| president        = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]]
| primeminister    = [[දිනේෂ් ගුණවර්ධන]]
| predecessor      = 
| successor        = 
| office1           = [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි පාර්ලිමේන්තුවෙහි කථානායකවරයා|ශ්‍රී ලංකාවෙහි පාර්ලිමේන්තුවෙහි නියෝජ්‍ය කථානායකවරයා]]
| term_start1       = 2020 අගෝස්තු 20
| term_end1         = 2022 මැයි 6
| predecessor1      = [[ආනන්ද කුමාරසිරි]]
| successor1        = [[අජිත් රාජපක්ෂ]]
| office2           = අධ්‍යාපන සේවා රාජ්‍ය අමාත්‍ය
| term_start2       = 2019 නොවැම්බර් 27
| term_end2         = 2020 අගෝස්තු 12
| president2        = [[ගෝඨාභය රාජපක්ෂ]]
| primeminister2    = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]
| predecessor2      = 
| successor2        = 
| office3             = විදුලිබල හා පුනර්ජනනීය බලශක්ති අමාත්‍ය
| president3          = [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| primeminister3      = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]]
| predecessor3        = 
| successor3          = 
| term_start3         = 2015 සැප්තැම්බර් 4
| term_end3           = 2018 ඔක්තෝබර් 26
| office4             = ආපදා කළමනාකරණ අමාත්‍ය
| president4          = [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| primeminister4      = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]]
| predecessor4        = 
| successor4          = 
| term_start4         = 2015 සැප්තැම්බර් 4
| term_end4           = 2018 ඔක්තෝබර් 26
| office5           = පරිසර රාජ්‍ය අමාත්‍ය
| term_start5       = 2015 මැයි 29
| term_end5         = 2015 අගෝස්තු 17
| president5        = [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| primeminister5    = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]]
| predecessor5      = 
| successor5        = 
| office6          = විදුලි සංදේශ හා තොරතුරු තාක්ෂණ අමාත්‍ය
| term_start6       = 2015 මැයි 29
| term_end6         = 2015 අගෝස්තු 17
| president6        = [[මෛත්‍රීපාල සිරිසේන]]
| primeminister6    = [[රනිල් වික්‍රමසිංහ]]
| predecessor6      = 
| successor6        = 
| office7           = ආර්ථික සංවර්ධන නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය
| term_start7       = 2010 අප්‍රේල් 23
| term_end7         = 2010 නොවැම්බර් 22
| president7        = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]
| primeminister7    = [[දි. මු. ජයරත්න]]
| predecessor7      = 
| successor7        = 
| office8           = උසස් අධ්‍යාපන නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය
| term_start8       = 2005 නොවැම්බර් 23
| term_end8         = 2010 අප්‍රේල් 23
| president8        = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]
| primeminister8    = [[රත්නසිරි වික්‍රමනායක]]
| predecessor8      = 
| successor8        = නන්දිමිත්‍ර ඒකනායක
| office9           = [[මුදල් අමාත්‍ය (ශ්‍රී ලංකා)|මුදල් නියෝජ්‍ය අමාත්‍ය]]
| term_start9       = 2004 අප්‍රේල් 10
| term_end9         = 2010 අප්‍රේල් 23
| president9        = [[චන්ද්‍රිකා කුමාරතුංග]] &lt;br /&gt; [[මහින්ද රාජපක්ෂ]]
| primeminister9    = [[මහින්ද රාජපක්ෂ]] &lt;br /&gt; [[රත්නසිරි වික්‍රමනායක]]
| predecessor9      = 
| successor9        = 
| office10          = [[කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කය]] සඳහා [[ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව|පාර්ලිමේන්තු]] මන්ත්‍රී
| majority10        = 
| term_start10      = 2000
| term_end10        = 2024 සැප්තැම්බර් 24
| predecessor10     = 
| successor10        = 
| birth_date         = {{birth_date and age|1961|05|01|df=y}}
| birth_place        = 
| death_date         = 
| death_place        = 
| nationality        =[[ශ්‍රී ලාංකික]]
| party              = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පක්ෂය]]
| occupation         =
| otherparty         = [[ශ්‍රී ලංකා නිදහස් පොදුජන සන්ධානය]]
| spouse             = අචලා සියඹලාපිටිය
| partner            = &lt;!--For those with a domestic partner and not married --&gt;
| relations          = 
| children           = ශෂා සියඹලාපිටිය &lt;br&gt; ශාමී සියඹලාපිටිය
| residence          = වැන්දලවත්ත,රුවන්වැල්ල
| alma_mater         = [[රාජකීය විද්‍යාලය, කොළඹ]]
| profession         = දේශපාලඥ
| signature          = 
| website            = [http://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/189 Parliament of Sri Lanka]
| footnotes          = 
}}
'''බස්නායක රාළලාගේ රංජිත් සියඹලාපිටිය''', [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පා.ම]] ([[දෙමළ භාෂාව|දෙමළ]]: ரஞ்சித் சியம்பலாபிட்டிய, [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]]: Ranjith Siyambalapitiya; උපත 1961 මැයි 1&lt;ref name=&quot;parliament&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.parliament.lk/si/members-of-parliament/directory-of-members/viewMember/189|title= ගරු රංජිත් සියඹලාපිටිය මහතා, පා.ම. |website= ශ්‍රී ලංකාවේ පාර්ලිමේන්තුව}}&lt;/ref&gt;), යනු [[ශ්‍රී ලංකික]] දේශපාලඥයෙකි. ඔහු 2022 සිට 2024 දක්වා [[මුදල් අමාත්‍ය (ශ්‍රී ලංකා)|මුදල් රාජ්‍ය අමාත්‍යවරයා]] ලෙස කටයුතු කළේය.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://sinhala.adaderana.lk/news/172360/%E0%B6%BB%E0%B7%8F%E0%B6%A2%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA-%E0%B6%85%E0%B6%B8%E0%B7%8F%E0%B6%AD%E0%B7%8A%E2%80%8D%E0%B6%BA%E0%B7%80%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%B1%E0%B7%8A-%E0%B6%AF%E0%B7%92%E0%B7%80%E0%B7%94%E0%B6%BB%E0%B7%94%E0%B6%B8%E0%B7%8A-%E0%B6%AF%E0%B7%93%E0%B6%B8-%E0%B6%87%E0%B6%BB%E0%B6%B9%E0%B7%9A|title=රාජ්‍ය අමාත්‍යවරු දිවුරුම් දෙති
|newspaper=අද දෙරණ|date=8 සැප්තැම්බර් 2022|access-date=24 සැප්තැම්බර් 2022}}&lt;/ref&gt; ඒ මහතා කෑගල්ල දිස්ත්‍රික් හිටපු මන්ත්‍රීවරයෙකි.  ඔහු හිටපු [[ශ්‍රී ලංකාවෙහි පාර්ලිමේන්තුවෙහි කථානායකවරයා|ශ්‍රී ලංකාවෙහි පාර්ලිමේන්තුවෙහි නියෝජ්‍ය කථානායකවරයා]], විදුලිබල හා පුනර්ජනනීය බලශක්ති අමාත්‍ය, ආපදා කළමනාකරණ අමාත්‍ය, විදුලි සංදේශ හා තොරතුරු තාක්ෂණ අමාත්‍ය සහ අනෙකුත් තනතුරු ද වේ.

==මුල් ජීවිතය සහ අධ්‍යාපනය==
ඔහුගේ පියා කෑගල්ල ප්‍රදේශයේ පුද්ගලයෙකු වන නැසීගිය සිරිල් සියඹලාපිටිය වන අතර මව රුවන්වැල්ල වැන්දල ප්‍රදේශයේ පදිංචිකරුවකු වන අතපත්තු මුදියන්සේලාගේ කුසුමාවතීය.පාසල් අධ්‍යාපනය ලබා ඇත්තේ රුවන්වැල්ල ප්‍රාථමික විද්‍යාලයෙන් හා [[කොළඹ]]රාජකීය විද්‍යාලයෙනි.1985 දී ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර විශ්ව විද්‍යාලයෙන් ව්‍යාපාර පරිපාලනය පිළිබඳ උපාධියක් ලබා ඇත.

==බාහිර සබැඳි==
* [https://web.archive.org/web/20100324204235/http://www.parliament.lk/directory_of_members/ViewMember.do?memID=189 Biographies of Member of Parliament]
* [http://www.rootsweb.ancestry.com/~lkawgw/rcob.html Right Royal rally of old Royalists in the Sri Lanka Parliament]

==මූලාශ්‍ර==
{{reflist}}</text>
      <sha1>sahnn7s6wd1t92hu9ug15vlt17ql3by</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67880</id>
    <revision>
      <id>801893</id>
      <parentid>788132</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් යලියොමුවක් දමා [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]] පිටුව [[ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ]] වෙත ගෙනයන ලදී</comment>
      <origin>788132</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52535" sha1="se9sk6c30rvvidyad2qu2xcm1o4bo3s" xml:space="preserve">{{Use Religious Sinhala}}
{{Infobox religious biography
| name               = ගෞතම බුදුන් වහන්සේ
| predecessor        = [[කාශ්‍යප බුදුන් වහන්සේ|කාශ්‍යප බුදුන්]]
| successor          = [[මෛත්‍රී බෝධිසත්ව|මෛත්‍රී බුදුන්]]
| birth_place        = ලුම්බිණි, ශාක්‍ය ජනපදය (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව)
| birth_date         = ක්‍රි.පූ. 563 හෝ ක්‍රි.පූ. 480
| birth_name         = සිද්ධාර්ථ ගෞතම
| label1             = පරිනිර්වාණය
| data1              = 
| death_date         = ක්‍රි.පූ. 483 හෝ ක්‍රි.පූ. 400
| other_names        = ශාක්‍යමුණි, ධර්මරාජ, සණරාමර, ලෝක ශිවංකර, බුදු සමිදාණන්, තිලෝනා, මුණිරජ, සම්මා සම්බුදු
| parents            = [[සුද්ධෝදන]] රජු (පියා) ,[[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවිය]] (මව)
| spouse             = [[යශෝදරා]] දේවිය
| children           = [[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුල]]
| relatives          = [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී]] (සුළු මව),[[සුන්දරී නන්දා|සුන්දරී නන්දා කුමරිය]](සහෝදරිය ),[[නන්ද රහතන්වහන්සේ| නන්ද කුමරු]] (සොහොයුරා )
| religion           = 
| image              = Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg
| caption            = [[සාරනාත්]] හිදි බුදුන් සිය ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව කිරීම නිරූපනය කෙරෙන ප්‍රථිමාව. [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත යුගය]], {{circa}} 475 [[පොදු යුගය|පොයු]]
| death_place        = [[කුෂිනගර්|කුසිනාරා නුවර]], [[මල්ල (පුරාතන ඉන්දියාව)|මල්ල ජනපදය]] (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව)
| death_cause        = ලෝහිත පක්ඛන්දිකා නම් රෝගය
| known_for          = බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘ
}}
{{buddhism}}

'''සිද්ධාර්ථ ගෞතම''', පොදුවේ '''බුදුන් වහන්සේ''' ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ ක්‍රි.පූ. 6 හෝ 5 වැනි සියවස්වල දකුණු ආසියාවේ ජීවත් වූ සන්‍යාසී ආගමික ගුරුවරයෙකි.{{sfnp|Gethin|1998|pp=5, 9, 10, 14}}{{sfnp|Strong|2001|p=1}}{{sfnp|Warder|2000|p=45}} උන්වහන්සේ බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘවරයා වේ. බෞද්ධ පුරාවෘත්තවලට අනුව, උන්වහන්සේ ශාක්‍ය වංශයේ රාජකීය දෙමාපියන්ට දාව, වර්තමාන නේපාලයේ ලුම්බිණියේ උපත ලැබුවද, තාපසයකු ලෙස ජීවත් වීමට තම ගෘහ ජීවිතය අත්හැරියේය.{{sfn|Buswell|Lopez|2014|p=entry &quot;Sakyamuni&quot;}} ව්‍යාකූල ජීවිතයක් ගත කිරීමෙන් පසු, වර්තමාන ඉන්දියාවේ බුද්ධගයාවේදී,  තපස හා භාවනාව ඔස්සේ උන්වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා ගත් බව බෞද්ධ සාහිත්‍ය තුළ දැක්වේ. පසුව බුදුන් වහන්සේ පහළ ඉන්දු-ගංඟා තැන්න හරහා ගොස්, ඉගැන්වීම සහ පැවිදි ශාසනයක් ගොඩනඟා ගත්හ. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව උන්වහන්සේ කුෂිනගර්හිදී මිය ගොස් පරිනිර්වාණයට පැමිණියේය.

බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුදුන් වහන්සේ කාමසුඛල්ලිකානුයොග සහ අත්ථකිලමතානුයොග අතර මධ්‍යම මාර්ගයක් ඉගැන්වූ අතර,{{sfnp|Laumakis|2008|p=4}} එය අවිද්‍යාවෙන්, තෘෂ්ණාවෙන්, නැවත ඉපදීමෙන් සහ දුක්වලින් නිදහස් වීමට මග පාදන බව බෞද්ධ විශ්වාසයයි.

උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් ශතවර්ෂ කිහිපයකට පසු, ඔහු '&lt;nowiki/&gt;''පිබිදුණු තැනැත්තා''&lt;nowiki/&gt;' හෝ '''බුද්ධත්වයට පත් වූ තැනැත්තා''&lt;nowiki/&gt;' යන අර්ථය ඇති බුද්ධ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය.{{sfnp|Gethin|1998|p=8}}

බුදු දහම ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් ඔබ්බට පැතිරී විවිධ සම්ප්‍රදායන් සහ භාවිතයන් දක්වා විකාශනය විය. [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගම]] වැනි වෙනත් ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ බුදුන් පිළිගනු ලබන අතර එහිදී ඔහු [[විෂ්ණු|විෂ්ණුගේ]] අවතාරයක් ලෙස සැලකේ.

== මූලාශ්‍ර ==

=== ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර ===

==== පාලි සූත්‍ර ====
භාෂා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව, ඉන්දු විද්‍යාඥ සහ පාලි විශේෂඥ ඔස්කාර් වොන් හිනුබර් පවසන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන කාලය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරයක් අඩංගු මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය ඇතුළුව සමහර පාලි සූත්‍රවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඉතා පෞරාණික ස්ථාන නාම, වාක්‍ය ඛණ්ඩ සහ ඓතිහාසික දත්ත සඳහන්ව ඇති බවයි. හිනූබර් විසින් මෙම සූත්‍රය සඳහා ක්‍රි.පූ. 350-320 ට නොඅඩු කාලයක යෝජනා කෙරේ.(නමුත් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ සිදුවීම් පිළිබඳ නිශ්චිත ඓතිහාසික වාර්තාවකට වඩා චරිතාපදානයක් බවයි).{{sfnp|von Hinüber|2008|pp=198–206}}&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Witzel|first=Michael|author-link=Michael Witzel|date=2009|title=Moving Targets? Texts, language, archaeology and history in the Late Vedic and early Buddhist periods|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:8457940|journal=Indo-Iranian Journal|volume=52|issue=2–3|pages=287–310|doi=10.1163/001972409X12562030836859|s2cid=154283219| issn = 0019-7246}}&lt;/ref&gt;

==== ස්තම්භ සහ ශිලා ලේඛන ====
{{multiple image
| perrow            = 2
| total_width       = 200
| caption_align     = center
| align             = left
| direction         = vertical
| image1            = Lumbini_inscription_(complete).jpg
| image2            = Buddha Sakyamuni on the Rummindei pillar of Ashoka.jpg
| footer            = [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපිය (ක්‍රි.පූ. 250) මෙහි බුදුන්ව ශාක්‍යමුනි ලෙස හඳුන්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Brill&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bronkhorst |first1=Johannes |title=How the Brahmins Won: Appendix X Was there Buddhism in Gandhāra at the Time of Alexander? |journal=How the Brahmins Won |date=2016 |publisher=Brill |pages=483–489, page 6 of the appendix |doi=10.1163/9789004315518_016 |url=https://www.academia.edu/25308643 |access-date=1 May 2022 |archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424162155/https://www.academia.edu/25308643 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Beckwith |first1=Christopher I. |title=Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17632-1 |page=168 |url=https://books.google.com/books?id=53GYDwAAQBAJ&amp;pg=PA168 |access-date=1 May 2022 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053950/https://www.google.com/books/edition/Greek_Buddha/53GYDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA168&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}
ගෞතම බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳව කිසිදු ලිඛිත මුලාශ්‍රයක් උන්වහන්සේගේ ජීවන කාලයේදි හෝ ඉන් සියවස් එකකින් හෝ දෙකකින් එපිට හමු නොවේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Prebish|first1=Charles S.|title=Buddhism: A Modern Perspective|date=1 November 2010|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-03803-2|page=29|url=https://books.google.com/books?id=cILDj-pXQVYC&amp;pg=PA29}}&lt;/ref&gt; නමුත් ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේ සිට, අශෝකගේ අණපනත් කිහිපයක (රාජ්‍ය ක්‍රිස්තු පූර්ව 268 සිට 232 දක්වා) බුදුන් සහ බුදු දහම ගැන සඳහන් වේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}  විශේෂයෙන්ම, අශෝකගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපියේ, බුදුන් උපන් ස්ථානය ලෙස ලුම්බිණියට රජු විසින් ගිය වන්දනාව සිහිපත් කරමින්, උන්වහන්සේව ශාක්‍යමුණි ලෙස හඳුන්වයි. (බ්‍රාහ්මී අක්ෂර: 𑀩𑀼𑀥 𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻 &quot;ශාක්‍යන්ගේ මුනිවරයා&quot;){{sfnp|Weise|2013|pp=46–47}}

==== දැනට පවතින පැරණිතම අත්පිටපත් ====
දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම බෞද්ධ අත්පිටපත් වන්නේ ගාන්ධාරයෙන් හමු වූ (නූතන වයඹදිග පකිස්ථානය සහ නැගෙනහිර ඇෆ්ගනිස්ථානයට අනුරූප) සහ ගාන්ධාරී භාෂාවෙන් ලියා ඇති ගාන්ධාර බෞද්ධ ග්‍රන්ථ වන අතර ඒවා ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. තුන්වන සියවස දක්වා දිව යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Buddhist Scrolls from Gandhara |url=https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527215100/https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-date=27 May 2017 |access-date=4 September 2008 |publisher=UW Press}}&lt;/ref&gt;

=== චරිතාපදාන මූලාශ්‍ර ===
මුල් ත්‍රිපිටක මූලාශ්‍රවලට මජ්‌ඣිම නිකායේ අරියපරියේසන සූත්‍රය, අච්ඡරියබ්භුත සූත්‍රය සහ මහාසච්චක සූත්‍රය, දීඝ නිකායේ මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය සහ මහාපදාන සූත්‍රය ඇතුළත් වන අතර, ඒවා පැරණි විය හැකි නමුත් සම්පූර්ණ චරිතාපදාන නොවන වරණාත්මක විස්තරයන් ඇතුළත් වේ. ජාතක කථා මගින් ගෞතමයන් වහන්සේ බෝධිසත්වවරයෙකු ලෙස පෙර භවයන් පිළිබඳව නැවත විස්තර කරන අතර, මේවායේ පළමු එකතුව පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථ අතරට කාල නිර්ණය කළ හැක.{{sfnp|Schober|2002|p=20}}

සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්පූර්ණ චිත්‍රයක් ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් විට එකිනෙකට පරස්පර පසුකාලින මූලාශ්‍ර වලට ක්‍රි.ව පළමු හෝ දෙවන සියවසේ පමණ රචිත බුද්ධචරිතය, ක්‍රි.ව තෙවන සියවසේ පමණ රචිත [[ලලිතවිස්තර සූත්‍රය|ලලිතවිස්තරය]], ක්‍රි.ව දෙවන සහ සිව්වන සියවස් අතර රචිත මහාවස්තුව ඇතුළත් කළ හැකිය. මෙයින්, බුද්ධචරිතය{{sfnp|Beal|1883}}{{sfnp|Cowell|1894}}{{sfnp|Willemen|2009}} මුල්ම සම්පූර්ණ චරිතාපදානය වන අතර, ක්‍රිස්තු වර්ෂ පළමු සියවසේ දී පමණ අශ්වඝෝෂ කවියා විසින් රචිත වීර කාව්‍යයකි. ලලිත විස්තරය මීළඟට පැරණිතම චරිතාපදානය වන අතර එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 3 වැනි සියවසට අයත් [[මහායාන]] / සර්වාස්තිවාද චරිතාපදානයකි.{{sfnp|Karetzky|2000|p=xxi}}

== ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු ලෙස ==

=== ඓතිහාසික පුද්ගලයා වටහා ගැනීම ===
බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු පිළිබඳව ප්‍රකාශ කිරීමට විද්වතුන් මැළි වෙති. බුදුන් වහන්සේ බිම්බිසාර රාජ්‍ය සමයෙහි වැඩ සිටි බවත් අජාසත් රාජ්‍යයේ මුල් වසරවලදී පරිනිර්වාණයට පත් වූ බවත්, එමගින් උන්වහන්සේ ජෛන තීර්තංකර මහාවීරගේ සමකාලීනයෙකු බවට පත් වූ බවත් ඔවුන් බොහෝ දෙනා පිළිගනිති.{{sfnp|Smith|1924|pp=34, 48}}{{sfnp|Schumann|2003|pp=1–5}}

සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානවල අඩංගු බොහෝ විස්තරවල සත්‍යතාව පිළිබඳ එකඟතාවයන් අඩුය, හේතුව බෞද්ධ විද්වතුන් බොහෝ දුරට බුදුන් වහන්සේව ඓතිහාසික පුද්ගලයකු ලෙස තේරුම් ගැනීමට කරන උත්සාහයන් අත්හැර දමා ඇත. බෞද්ධ චරිතාපදාන ග්‍රන්ථවල පැරණිතම අනුවාද වල දැනටමත් බොහෝ අද්භූත, මිත්‍යාමය සහ පුරාවෘත්තීය විස්තර අඩංගු වී ඇත.

=== කාල නීර්ණය ===
ගෞතම බුදුන්ගේ උපත් සහ පරිනිර්වාණය දින අවිනිශ්චිතය. චීනය, වියට්නාමය, කොරියාව සහ ජපානය යන නැගෙනහිර බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිදු වූ සම්ප්‍රදායික කාලය ක්‍රිස්තු පූර්ව 949 වේ.

බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඇති කාල නිර්ණයන් දෙකක් ඉදිරිපත් කරයි. ශ්‍රී ලාංකීය වංශකතා වලින් බුදුන් වහන්සේ අශෝක රාජාභිෂේකයට වසර 298 කට පෙර උපත ලැබූ බවත්, රාජාභිෂේකයට වසර 218 කට පෙර පරිනිර්වූවාණයට පත් වූ බවත්, ඒ අනුව වසර 80 ක පමණ ආයු කාලයක් වළඳන ලද ඇති බවත් සඳහන් වේ.

කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවලින් සහ  චීන සහ ටිබෙට් පරිවර්තන වලින්, බුදුන් වහන්සේගේ උපත අශෝකගේ රාජාභිෂේකයට වසර 180 කට පෙර සහ පරිනිර්වාණය රාජාභිෂේකයට වසර 100 කට පෙර, ස්ථානගත කරයි. අශෝකගේ රාජාභිෂේකය පිළිබඳ ග්‍රීක මූලාශ්‍ර අනුව ක්‍රි.පූ. 268 වන අතර, මෙය බුදුන් වහන්සේගේ ආයු කාලය ක්‍රි.පූ. 448 - 368 දක්වා වේ.

=== ඓතිහාසික සන්දර්භය ===
[[ගොනුව:Mahajanapadas_(c._500_BCE).png|දකුණ|thumb|බුද්ධ කාලයේ (ක්‍රි.පූ. 500) ඉන්දියාවේ පැරණි රාජධානි සහ නගර]]

==== ශාක්‍යන් ====
බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, ශාක්‍යමුණි බුදුන් යනු ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ ඊසානදිග කලාපයේ උප-හිමාලියානු ජනවර්ගයක් සහ වංශයක් වන ශාක්‍ය වංශිකයෙකි. ශාක්‍ය ප්‍රජාව ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවසේ නැගෙනහිර ඉන්දීය උප මහද්වීපයේ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික වශයෙන් පර්යන්තයේ විය. බ්‍රාහ්මණ ග්‍රන්ථවල ශාක්‍යයන් වෛදික නොවන ප්‍රජාවක් ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකේ. ඔවුන්ගේ මූලාරම්භය කාල්පනික සහ විවාදාත්මකව පවතී.&lt;ref name=&quot;Levman2013&quot;&gt;{{cite journal|last=Levman|first=Bryan Geoffrey|date=2013|title=Cultural Remnants of the Indigenous Peoples in the Buddhist Scriptures|url=https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|url-status=dead|journal=Buddhist Studies Review|volume=30|issue=2|pages=145–180|issn=1747-9681|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101132416/https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|archive-date=1 November 2020|access-date=23 February 2020}}&lt;/ref&gt;

බුදුන්ගේ සම්භවය සහිත ගෝත්‍රය වන ශාක්‍යයන්ට, ගස් හා පූජනීය අරඹයන් වන්දනා කිරීම, වෘක්ෂ ආත්මයන් (යක්ඛයන්) සහ නාගයන් (නාගයන්) වන්දනා කිරීම වැනි වෛදික නොවන ආගමික වත්පිළිවෙත් තිබූ බව පෙනේ. වෘක්ෂ වන්දනාව අදටත් බුදුදහමේ, විශේෂයෙන් බෝධි වන්දනාවේ දී වැදගත් වේ. එලෙසම, යක්ෂයන් සහ නාගයන් බෞද්ධ ආගමික වත්පිළිවෙත්වල සහ පුරාවෘත්තවල වැදගත් චරිත ලෙස පවතී.

=== ශ්‍රමණයන් ===
බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය ආජීවික, චාර්වාක, ජෛන සහ අඥාණ වැනි බලගතු ශ්‍රමණ චින්තන ගුරුකුලවල සමෘද්ධිමත් වීමත් සමඟ සමපාත විය. බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයේ එවැනි චින්තන ගුරු කුළ හැට දෙකක් වාර්තා වේ. මෙම සන්දර්භය තුළ, ශ්‍රමණ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ (යම් උසස් හෝ ආගමික අරමුණක් සඳහා) වැඩ කරන හෝ වෙහෙසෙන තැනැත්තා ය. සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයට අනුව එය ජෛන මහාවීර, පුරාණ කස්සප, මක්ඛලි ගෝසාල, අජිත කේසකම්බලී, පකුධ කච්චායන, සහ සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත වැනි බලගතු චින්තකයන්ගේ යුගය ද විය.{{sfnp|Walshe|1995|p=268}}{{sfnp|Collins|2009|pp=199–200}}

ශාරිපුත්‍ර සහ මොග්ගල්ලාන නම් අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනා පෙර සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්තගේ අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ.{{sfnp|Nakamura|1980|p=20}} බුදුන් වහන්සේ ප්‍රතිවාදී චින්තන ගුරුකුලවල අනුගාමිකයින් සමඟ වාද විවාද කරන අයුරු ත්‍රිපිටකය තුළ නිතර නිරූපණය වේ. ආලාර කාලාම සහ උද්දක රාමපුත්ත යන ශාස්තෘවරුන් දෙදෙනා ඉතිහාසගත පුද්ගලයන් වූ අතර ඔවුන් බොහෝ විට සිදුහත් කුමරුන්ට භාවනා ක්‍රම දෙකක් ඉගැන්වූ බවට අනුමාන කිරීමට  සාක්ෂි ඇත.{{sfnp|Wynne|2007|pp=8–23|loc=ch. 2}} මේ අනුව, බුදුන් වහන්සේ එකල සිටි බොහෝ ශ්‍රමණ දාර්ශනිකයන්ගෙන් එක් අයෙකි.{{sfnp|Warder|1998|p=45}} පුද්ගල පරිශුද්ධභාවය ඔවුන්ගේ තපස් මට්ටම අනුව විනිශ්චය කළ යුගයක, බුදුන් වහන්සේ වෛදික බ්‍රාහ්මණවාදයට එරෙහි ප්‍රතිගාමීයෙකුට වඩා ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකු විය.{{sfnp|Roy|1984|p=7}}

=== නාගරික පරිසරය සහ සමානාත්මතාවය ===
තාපර්ට අනුව, බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් &quot;රාජ්‍යයේ මතුවීම සහ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල වර්ධනය ද ඒ අතර වූ ඓතිහාසික වෙනස්කම් වලට ප්‍රතිචාරයක්&quot; විය.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} බෞද්ධ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ගිහි දිවිය අත්හරින අතර, ගිහියන්ගේ දානමය පිංකම් මත යැපෙමින් ගම් නගරවලට සමීපව ජීවත් වූහ.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} ගංගා ද්‍රෝණිය ඝන වනාන්තරයක් වූ අතර, වන විනාශ කර වගා කළ විට ජනගහනය වැඩි විය.{{sfn|Dyson|2019}} මධ්‍යම ගංගා ද්‍රෝණියේ සමාජය &quot;ආර්ය සංස්කෘතික බලපෑමේ පිටත මායිම&quot; මත පිහිටා ඇති අතර{{sfn|Ludden|1985}} බටහිර ගංගා ද්‍රෝණියේ ආර්ය සමාජයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය.{{sfn|Stein|Arnold|2012|p=62}}{{sfn|Bronkhorst|2011|p=1}} ජෛන ආගම සහ බුද්ධාගම බ්‍රාහ්මණ ආගමේ සමාජ ස්ථරීකරණයට විරුද්ධ වූ අතර මැද ගංගා ද්‍රෝණියේ නගරවල ඒවායේ සමානාත්මතාවය පැවතුනි.{{sfn|Ludden|1985}} මෙය දැඩි කුල තහනම් අනුගමනය කිරීමට බලකෙරුණු බ්‍රාහ්මණයන්ට වඩා පහසුවෙන් වෙළඳාමේ යෙදීමට ජෛනයන්ට සහ බෞද්ධයන්ට ඉඩ සැලසීය.{{sfn|Fogelin|2015|p=74}} 

== අර්ධ පුරාවෘත්ත චරිතය ==
[[ගොනුව:BimaranCasket2.JPG|thumb|බ්‍රහ්මා (වම) සහ ශක්‍ර (දකුණ) විසින් වට කර ඇති බුදුන්ගේ පැරණිතම මානව රූප නිරූපණයකි. බිමරන් කැස්කට්, 1 වන සියවසේ මැද, බ්‍රිතාන්‍යය කෞතුකාගාරය&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yaldiz|first1=Marianne|title=Investigating Indian Art|date=1987|publisher=Staatl. Museen Preuss. Kulturbesitz|page=188|quote=The earliest anthropomorphic representation of the Buddha that we know so far, the Bimaran reliquary}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Verma|first1=Archana|title=Cultural and Visual Flux at Early Historical Bagh in Central India|date=2007|publisher=Archana Verma|isbn=978-1-4073-0151-8|url=https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&amp;pg=PP4|page=1|access-date=12 July 2018|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053955/https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&amp;pg=PP4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|218x218පික්]]

=== සාම්ප්‍රදායික නිරූපණවල ස්වභාවය ===
පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල, බුදුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ඇති අයෙකු ලෙස හෝ සදාකාලික ලෝකෝත්තර අයෙකු ලෙස නිරූපණය කර නැත. අනලයෝ භික්‍ෂුවට අනුව, බුදුන්ගේ සර්වඥතා ඥානය පිළිබඳ අදහස් හමුවන්නේ පසු මහායාන සූත්‍රවල සහ පසුව පාලි අටුවා හෝ මහාවස්තු වැනි පාඨවල පමණි.{{sfnp|Anālayo|2006}} සන්දක සූත්‍රයේ දී බුද්ධ ශ්‍රාවක ආනන්ද  තමන් සියල්ල දන්නා බව පවසන ගුරුවරුන්ගේ ප්‍රකාශයන්ට එරෙහිව තර්කයක් ගෙනහැර දක්වන අතර&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Tan, Piya (trans) |author-link1=Piya Tan |date=2010 |title=The Discourse to Sandaka (trans. of Sandaka Sutta, Majjhima Nikāya 2, Majjhima Paṇṇāsaka 3, Paribbājaka Vagga 6) |url=http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109050837/http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |archive-date=9 January 2016 |access-date=24 September 2015 |website=The Dharmafarers |publisher=The Minding Centre |pages=17–18}}&lt;/ref&gt; තේවිජ්ජවච්ඡගොත්ත සූත්‍රයේ බුදුරදුන් විසින්ම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තමන් සර්වඥ බව කිසිවිටෙක ප්‍රකාශ කර නොමැති බවත්, ඒ වෙනුවට තමන් “උසස් ඤාණයන් ඇති බව ප්‍රකාශ කළ බවත්ය. පාලි නිකායේ ආදිතම චරිතාපදාන තොරතුරු අවධානය යොමු කරන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රමණ ජීවිතය, ආලාර කාලාම වැනි විවිධ ගුරුවරුන් යටතේ බුද්ධත්වය සෙවීම සහ උන්හවහන්තසේගේ ගුරුවරයෙකු ලෙස හතළිස් පස් වසරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2005 |title=A Sketch of the Buddha's Life: Readings from the Pali Canon |url=http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222123834/http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |archive-date=22 December 2010 |access-date=24 September 2015 |website=Access to Insight}}&lt;/ref&gt;

ගෞතම බුදුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදාන වල බොහෝ විට ප්‍රාතිහාර්යයන්, නිමිති සහ අද්භූත සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. මෙම සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානයන්හි බුද්ධ චරිතය බොහෝ විට ලෞකිකත්වයෙන් බර නොවූ ලෝකෝත්තර චරිතයකි. ඇන්ඩෲ ස්කිල්ටන් විසින් සටහන් කරන ලද පරිදි, බුදුන් වහන්සේ බොහෝ විට විස්තර කරනු ලැබුවේ අධිමානුෂිකයෙකු ලෙසය, උන්වහන්සේට දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසූවක් අනු ව්‍යාංජන ඇති බව විස්තර කිරීම සහ බුදුන් වහන්සේට අවශ්‍ය නම් යුගයක් තරම් කාලයක් ජීවත් විය හැකි බවට අදහස ඇතුළත් වේ.{{sfnp|Skilton|2004|pp=64–65}}

පුරාණ ඉන්දියානුවන් සාමාන්‍යයෙන් කාලානුක්‍රමිකතා ගැන නොසැලකිලිමත් වූ අතර දර්ශනය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල මෙම ප්‍රවණතාවය පිළිබිඹු වන අතර, ගෞතමයන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ චරිතාපදානයන්ට වඩා ඉගැන්වූ දේ පිළිබඳ පැහැදිලි චිත්‍රයක් සපයයි. මෙම ග්‍රන්ථවල ජෛන ග්‍රන්ථවලින් තහවුරු කළ හැකි පුරාණ භාරතයේ සංස්කෘතිය සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන අතර බුද්ධ කාලය ඉන්දීය ඉතිහාසයේ වැදගත්ම වාර්තා පවතින මුල්ම යුගය බවට පත් කරයි.{{sfnp|Carrithers|2001|p=15}} බ්‍රිතාන්‍ය ලේඛිකාවක් වන කැරන් ආම්ස්ට්‍රෝං ලියා ඇත්තේ ඓතිහාසික වශයෙන් යහපත් යැයි සැලකිය හැකි තොරතුරු ඉතා අල්ප වූවත්, සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස සිටි බවට සාධාරණ විශ්වාසයක් තබාගත හැකි බවයි.{{sfnp|Armstrong|2000|p=xii}}

=== පෙර භවයන් ===
පාලි බුද්ධවංශය සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාව වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන උපතට පෙර උත්පත්තීන් සිය ගණනක් විහිදුනු බව නිරූපනය කරයි. මේ පෙර ජීවිත බොහොමයක් කථා ජාතක කථා ලෙසින් කථා 547 කින් සමන්විතව ඇත.{{sfnp|Strong|2001|p=19}}&lt;ref&gt;{{Cite web |author= |date=13 March 2015 |title=The Jatakas: Birth Stories of the Bodhisatta |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2015/03/the-jatakas-birth-stories-of-the-bodhisatta.html |access-date=28 June 2023 |work=British Library}}&lt;/ref&gt;

ගැඹුරු කර්ම ඉතිහාසයක් සහිත ප්‍රාග්-බෞද්ධ අතීතය පුරවාලීමට අමතරව, ජාතක මගින් බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කරගැනීමට පෙර [[බෝධිසත්ත්‍ව|බෝධිසත්වයන්ගේ]] (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) මාර්ගය පැහැදිලි කිරීමට කරයි. බුද්ධවංශය වැනි චරිතාපදානවල, මෙම මාර්ගය දිගු හා දුෂ්කර ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, &quot;ගණනය කළ නොහැකි යුග හතරක්&quot; (අසංඛ්‍ය) ගත වේ.{{sfnp|Strong|2001|p=30}} මෙම පුරාවෘත්ත චරිතාපදානවල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විවිධ උත්පත්තීන් (සත්ව හා මනුෂ්‍ය) හරහා ගමන් කරයි, අතීත බුදුවරුන්ගේ හමුවීමෙන් ආනුභාව ලත්, පසුව තමාම බුදු බවට පත්වීමට අධිෂ්ඨාන කරයි. එවිට උන්වහන්සේ අතීත බුදුවරුන්ගෙන් විවරණ ලැබීමට පටන් ගනී.{{sfnp|Strong|2001|p=31}} මෙම කතාවලින් වඩාත් ජනප්‍රිය එකක් වන්නේ බෝධිසත්වයන්ට අනාගත බුද්ධත්වය ලැබීමට විවරණ ලබා දෙන [[දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ|දීපංකර බුදුන්]] හමුවීමයි.{{sfnp|Strong|2001|p=25}}

පාලි ජාතක අටුවාවේ (ජාතක-අට්ඨකථා) සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාවේ දක්නට ලැබෙන තවත් තේමාවක් වන්නේ බුදු බව කරා ළඟා වීමට බෝධිසත්වයන්ට පාරමිතා කිහිපයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු ආකාරයයි. ජාතකවල ඇතැම් විට බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විසින් පෙර භවවල කරන ලද අකුසල කර්ම ද නිරූපණය කර ඇති අතර, ඒවායේ කර්ම ඵලයන් ලෙස අවසන් භවයේදී උන්වහන්සේ අත්විඳින ලද දුෂ්කරතා පැහැදිලි කරයි.

=== උපත සහ ගිහි ජීවිතය ===
[[ගොනුව:Astasahasrika_Prajnaparamita_Queen_Maya_Birth.jpeg|thumb|මායා ආශ්චර්යමත් ලෙස සිද්ධාර්ථ බිහි කරයි. සංස්කෘත, පුස්කොළ අත්පිටපත. නාලන්දා, බිහාර්, ඉන්දියාව. පාල යුගය]]
බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, සිදුහත් ගෞතම කුමරුන් උපත ලැබුවේ වර්තමාන [[නේපාලය|නේපාලයේ]], ලුම්බිණියේ&lt;ref name=&quot;WHC&quot;&gt;{{cite web |title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha |url=https://whc.unesco.org/en/list/666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731003917/https://whc.unesco.org/en/list/666/ |archive-date=31 July 2010 |access-date=26 May 2011 |website=World Heritage Convention |publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Victoria and Albert Museum&quot;&gt;{{cite web |title=The Astamahapratiharya: Buddhist pilgrimage sites |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031180234/http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |archive-date=31 October 2012 |access-date=25 December 2012 |publisher=Victoria and Albert Museum}}&lt;/ref&gt; වන අතර හැදී වැඩුණේ [[කපිලවස්තු|කපිලවස්තුවේය]]. පුරාණ කපිලවස්තු පිහිටි ස්ථානය නිශ්චිතව නොදනී.{{sfnp|Trainor|2010|pp=436–437}} එය වර්තමාන ඉන්දියාවේ [[උත්තර් ප්‍රදේශ්|උත්තර් ප්‍රදේශ්හි]] පිප්‍රාවා{{sfnp|Nakamura|1980|p=18}} හෝ වර්තමාන නේපාලයේ තිලෞරකොට් විය හැකිය.{{sfnp|Huntington|1986}} මෙම ස්ථාන දෙකම ශාක්‍ය ජනපදයට අයත් වූ අතර ඒවා පිහිටා ඇත්තේ කිලෝමීටර් 24 (සැතපුම් 15) දුරින් පමණි.{{sfnp|Huntington|1986}}

ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් ලුම්බිණිය ගෞතමයන්ගේ උපන් ස්ථානය බව තීරණය කර එහි සෙල්ලිපිය සහිත ස්ථම්භයක් සවි කළේය.

මහාවස්තු සහ ලලිතවිස්තරය වැනි පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව, උන්වහන්සේගේ මව වන්නේ, කෝලිය රාජධානියේ (දැන් නේපාලයේ රූපන්දේහි දිස්ත්‍රික්කය) පුරාණ අගනුවර වූ දෙව්දහ නුවර කුමරිය වන [[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවියයි]]. පුරාවෘත්තයට අනුව, සිද්ධාර්ථ කුමරු පිළිසිඳගත් රාත්‍රියේදී, මායා රැජින සිහිනෙන් දුටුවේ සුදු ඇත් දළ හයක් සහිත සුදු ඇතෙකු ඇගේ දකුණු ඇලයෙන් ඇතුළු වූ බවත්,{{sfnp|Beal|1875|p=37}}{{sfnp|Jones|1952|p=11}} මාස දහයකට පසු සිද්ධාර්ථ උපත ලැබූ බවත්ය. ශාක්‍ය සම්ප්‍රදායට අනුව, ඔහුගේ මව වූ මායා බිසව ගැබ්ගත් විට ඇය දරු ප්‍රසූතිය සඳහා කපිලවස්තුවෙන් පිටත්ව තම පියාගේ රාජධානියට ගියාය.  ඇගේ පුත්‍රයා අතරමගදී ලුම්බිණියේ උද්‍යානයක [[සල්|සල් ගසක්]] පාමුල උපත ලැබූ බව පැවසේ. 

පැරණිතම බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ බුදුන් වහන්සේ ඉන්දියාවේ සහ නේපාලයේ නූතන දේශසීමාව ආසන්නයේ ජීවත් වන සහල් ගොවීන්ගේ ගෝත්‍රයක් වන ශාක්‍ය ගෝත්‍රයෙන් කොටසක් වූ ගෝතම (සංස්කෘත: ගෞතම) නම් ප්‍රභූ ක්ෂත්‍රිය පවුලක උපත ලැබූ බවයි. ඔහුගේ පියා වන [[සුද්ධෝදන රජ|සුද්ධෝදන]] &quot;ශාක්‍ය වංශයේ තේරී පත් වූ ප්‍රධානියෙක්&quot; විය.{{sfnp|Warder|2000|p=45}} එහි අගනුවර කපිලවස්තු වූ අතර, පසුව බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලයේදී වර්ධනය වන කෝසල රාජධානියට ඔහු ඈඳා ගන්නා ලදී.

මුල් බෞද්ධ ලියවිලි තුළ ගෝතම බුදුරදුන්ගේ උපත සහ තරුණ කාලය පිළිබඳ තොරතුරු ඇත්තේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වල තරුණ සිදුහත් කුමරුගේ ජීවිතය සහ ඔහුගේ පැවැත්ම පිළිබඳ නාට්‍යමය ආඛ්‍යානයක් වර්ධනය කළේය. ඔවුන් ඔහුගේ පියා වන ශුද්ධෝදන නිරූපණය කරන්නේ ඉක්ෂ්වාකුගේ (පාලි: ඔක්කාක) [[සූර්‍ය වංශය|සූර්යවංශයේ]] (සූර්‍ය වංශයේ) පරම්පරාගත රජෙකු ලෙසය. බොහෝ විද්වතුන් සිතන්නේ ශුද්ධෝදන යනු ශාක්‍ය වංශාධිපතියෙකු (ඛත්තිය) බවත් ශාක්‍ය ජනරජය පරම්පරාගත රාජාණ්ඩුවක් නොවන බවත්ය.

සිදුහත් කුමරුගේ ජන්ම දිනය, බුද්ධත්වයට පත් වූ හා පරිනිර්වාණය පත් වූ දිනය වෙසක් ලෙසත්, උන්වහන්සේ පිළිසිඳගත් දිනය [[ඇසළ පසළොස්වක පෝය|ඇසළ]] ලෙසත් ථෙරවාදී රටවල බහුලව සමරනු ලැබේ.{{sfnp|Turpie|2001|p=3}} නේපාලයේ, [[බංග්ලාදේශය|බංගලාදේශයේ]] සහ ඉන්දියාවේ බුදුන් වහන්සේගේ ජන්ම දිනය බුද්ධ පූර්ණිමා ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ උන්වහන්සේ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක උපත ලැබූ බව විශ්වාස කරන බැවිනි.

පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව,නම් තැබීමේ අතරතුර, අසිත නම් තවුසා සිදුහත් කුමරුගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කොට කුමරුන් චක්‍රවර්තී රජෙකු හෝ බුදුවරයෙකු වන බවට ප්‍රකාශ කළේය.  

ලලිතවිස්තර වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද තරුණ සිද්ධාර්ථ කුමරුගේ විශිෂ්ට සටන් කුසලතාව පිළිබඳ වෘතාන්ත පවසයි, එම හැකියාවන් අනෙකුත් ශාක්‍ය තරුණයින්ට එරෙහිව විවිධ තරඟ වලදී පරීක්ෂාවට ලක් විය.

== අත්හැරීම ==
ගෞතමයන් වහන්සේ උසස් අධ්‍යාත්මික ඉලක්කයක් සොයමින් ගිහි ජීවිතය පිළිබඳව කලකිරී තාපසයෙකු හෝ ශ්‍රමණයෙකු බවට පත්වන බව පැරණිතම මූලාශ්‍ර මගින් නිරූපනය වන අතර, පසුකාලීන පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් උන්වහන්සේ සන්‍යාසියකු බවට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ වඩාත් විස්තරාත්මක නාට්‍යමය කතාවක් විස්තර කරයි.{{sfnp|Hirakawa|1990|p=24}}{{sfnp|Gethin|1998|p=15}}

බුදුරදුන්ගේ ආධ්‍යාත්මික ගවේෂණය පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තා අරියපරියේසන සූත්‍රය වැනි පාලි සූත්‍ර තුළ දක්නට ලැබේ.ගෞතමයන් වහන්සේ අත්හැරීමට හේතු වූයේ තම ජීවිතය මහලු වියට, ව්‍යාධියට සහ මරණයට යටත් වන බවත්, එයින් මිදීමට ක්‍රමයක් හැකි බවත් සිතීම බවත් මෙම ග්‍රන්ථවල වාර්තා වේ. 

සිදුහත් කුමරුන් ප්‍රථම වතාවට බාහිර ලෝකය දැකීමට තම මාලිගාවෙන් පිටව ගිය ආකාරය සහ මිනිස් දුක් වේදනාවලට මුහුණ දීමෙන් කම්පනයට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද කියයි.{{sfnp|Gethin|1998|p=21}}{{sfnp|Strong|2001|p=63}} මේවායින් නිරූපණය කරන්නේ උන්වහන්සේගේ පියා ආගමික ඉගැන්වීම්වලින් සහ ලෞකික මනුෂ්‍ය දුක් වේදනා පිළිබඳ දැනුමෙන් ඔහුව වසන් කර ඇති බවයි, එවිට උන්වහන්සේ මහා ආගමික නායකයෙකු වෙනුවට සක්විති රජෙකු වනු ඇත.

== ආශ්‍රයෙන් ==
{{reflist}}

=== මූලාශ්‍ර ===
{{refbegin|30em}}
* {{Citation|last=Gethin|first=Rupert, M.L.|title=Foundations of Buddhism|year=1998|publisher=Oxford University Press}}
* {{Citation|last=Warder|first=A.K.|title=Indian Buddhism|year=2000|author-mask=3|series=Buddhism Series|edition=3rd|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|author-link=A. K. Warder}} 
* {{Citation|last=Schober|first=Juliane|title=Sacred biography in the Buddhist traditions of South and Southeast Asia|year=2002|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass}}
* {{Citation|last=Smith|first=Vincent|title=The Early History of India|url=https://archive.org/details/earlyhistoryofi00smit|year=1924|edition=4th|location=Oxford|publisher=Clarendon}}
* {{Citation|last=Willemen|first=Charles, transl.|title=Buddhacarita: In Praise of Buddha's Acts|url=http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827205858/http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|location=Berkeley, CA|publisher=Numata Center for Buddhist Translation and Research|isbn=978-1-886439-42-9|archive-date=27 August 2014|url-status=dead}}
* {{Citation|last=Nakamura|first=Hajime|title=Indian Buddhism: a survey with bibliographical notes|url=https://books.google.com/books?id=w0A7y4TCeVQC&amp;pg=PA345|year=1980|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0272-8|author-link=Hajime Nakamura}}
* {{Citation|last=Wynne|first=Alexander|title=The Origin of Buddhist Meditation|url=http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|year=2007|author-mask=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020171410/http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-96300-5|access-date=2 January 2015|archive-date=20 October 2020|url-status=live}}
* {{cite book|last=Warder|first=A.K.|title=A Course in Indian Philosophy|chapter=Lokayata, Ajivaka, and Ajnana Philosophy|year=1998|edition=2nd|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|location=Delhi|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zw1UD1Mj9DwC&amp;q=ajnana|isbn=978-81-208-1244-4}}
* {{Citation|last=Roy|first=Ashim Kumar|title=A history of the Jains|page=179|year=1984|location=New Delhi|publisher=Gitanjali|citeseerx=10.1.1.132.6107}}
* {{Citation|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|year=2004|publisher=University of Californian Press|isbn=0-520-24225-4}}
* {{Citation |last = Skilton |first= Andrew |title = A Concise History of Buddhism |year=2004}}
* {{Citation|last = Carrithers|first = M.|title = The Buddha: A Very Short Introduction|publisher = Oxford University Press|year = 2001|isbn = 978-0-02-865910-7|url = https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|access-date = 1 October 2018|archive-date = 11 January 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230111053958/https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|url-status = live}}
* {{Citation |last = Armstrong |first = Karen |year=2000 |title = Buddha |publisher = Orion |isbn = 978-0-7538-1340-9}}
&lt;!-- B --&gt;
* {{Citation |last=Strong |first=J.S. |author-link=John S. Strong |title=The Buddha: A Beginner's Guide |date=2001 |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=978-1-78074-054-6}}
* {{Citation |last=Trainor |first=Kevin |year=2010 |title=&quot;Kapilavastu&quot;, in: Keown, Damien; Prebish, Charles S. Encyclopedia of Buddhism |location=London |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=NFpcAgAAQBAJ&amp;q=kapilavastu&amp;pg=PA436 |isbn=978-1-136-98588-1 }}</text>
      <sha1>se9sk6c30rvvidyad2qu2xcm1o4bo3s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801897</id>
      <parentid>801893</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:39:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52562" sha1="2mtl7w26lyp2csqzhxunr6bdsx2c31z" xml:space="preserve">{{Use Religious Sinhala}}
{{Infobox religious biography
| name               = ගෞතම බුදුනරජාණන් වහන්සේ
| predecessor        = [[කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේ|කාශ්‍යප බුදුන්]]
| successor          = [[මෛත්‍රී බෝධිසත්ව|මෛත්‍රී බුදුන්]]
| birth_place        = ලුම්බිණි, ශාක්‍ය ජනපදය (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව)
| birth_date         = ක්‍රි.පූ. 563 හෝ ක්‍රි.පූ. 480
| birth_name         = සිද්ධාර්ථ ගෞතම
| label1             = පරිනිර්වාණය
| data1              = 
| death_date         = ක්‍රි.පූ. 483 හෝ ක්‍රි.පූ. 400
| other_names        = ශාක්‍යමුණි, ධර්මරාජ, සණරාමර, ලෝක ශිවංකර, බුදු සමිදාණන්, තිලෝනා, මුණිරජ, සම්මා සම්බුදු
| parents            = [[සුද්ධෝදන]] රජු (පියා) ,[[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවිය]] (මව)
| spouse             = [[යශෝදරා]] දේවිය
| children           = [[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුල]]
| relatives          = [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී]] (සුළු මව),[[සුන්දරී නන්දා|සුන්දරී නන්දා කුමරිය]](සහෝදරිය ),[[නන්ද රහතන්වහන්සේ| නන්ද කුමරු]] (සොහොයුරා )
| religion           = 
| image              = Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg
| caption            = [[සාරනාත්]] හිදි බුදුන් සිය ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව කිරීම නිරූපනය කෙරෙන ප්‍රථිමාව. [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත යුගය]], {{circa}} 475 [[පොදු යුගය|පොයු]]
| death_place        = [[කුෂිනගර්|කුසිනාරා නුවර]], [[මල්ල (පුරාතන ඉන්දියාව)|මල්ල ජනපදය]] (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව)
| death_cause        = ලෝහිත පක්ඛන්දිකා නම් රෝගය
| known_for          = බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘ
}}
{{buddhism}}

'''සිද්ධාර්ථ ගෞතම''', පොදුවේ '''බුදුන් වහන්සේ''' ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ ක්‍රි.පූ. 6 හෝ 5 වැනි සියවස්වල දකුණු ආසියාවේ ජීවත් වූ සන්‍යාසී ආගමික ගුරුවරයෙකි.{{sfnp|Gethin|1998|pp=5, 9, 10, 14}}{{sfnp|Strong|2001|p=1}}{{sfnp|Warder|2000|p=45}} උන්වහන්සේ බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘවරයා වේ. බෞද්ධ පුරාවෘත්තවලට අනුව, උන්වහන්සේ ශාක්‍ය වංශයේ රාජකීය දෙමාපියන්ට දාව, වර්තමාන නේපාලයේ ලුම්බිණියේ උපත ලැබුවද, තාපසයකු ලෙස ජීවත් වීමට තම ගෘහ ජීවිතය අත්හැරියේය.{{sfn|Buswell|Lopez|2014|p=entry &quot;Sakyamuni&quot;}} ව්‍යාකූල ජීවිතයක් ගත කිරීමෙන් පසු, වර්තමාන ඉන්දියාවේ බුද්ධගයාවේදී,  තපස හා භාවනාව ඔස්සේ උන්වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා ගත් බව බෞද්ධ සාහිත්‍ය තුළ දැක්වේ. පසුව බුදුන් වහන්සේ පහළ ඉන්දු-ගංඟා තැන්න හරහා ගොස්, ඉගැන්වීම සහ පැවිදි ශාසනයක් ගොඩනඟා ගත්හ. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව උන්වහන්සේ කුෂිනගර්හිදී මිය ගොස් පරිනිර්වාණයට පැමිණියේය.

බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුදුන් වහන්සේ කාමසුඛල්ලිකානුයොග සහ අත්ථකිලමතානුයොග අතර මධ්‍යම මාර්ගයක් ඉගැන්වූ අතර,{{sfnp|Laumakis|2008|p=4}} එය අවිද්‍යාවෙන්, තෘෂ්ණාවෙන්, නැවත ඉපදීමෙන් සහ දුක්වලින් නිදහස් වීමට මග පාදන බව බෞද්ධ විශ්වාසයයි.

උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් ශතවර්ෂ කිහිපයකට පසු, ඔහු '&lt;nowiki/&gt;''පිබිදුණු තැනැත්තා''&lt;nowiki/&gt;' හෝ '''බුද්ධත්වයට පත් වූ තැනැත්තා''&lt;nowiki/&gt;' යන අර්ථය ඇති බුද්ධ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය.{{sfnp|Gethin|1998|p=8}}

බුදු දහම ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් ඔබ්බට පැතිරී විවිධ සම්ප්‍රදායන් සහ භාවිතයන් දක්වා විකාශනය විය. [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගම]] වැනි වෙනත් ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ බුදුන් පිළිගනු ලබන අතර එහිදී ඔහු [[විෂ්ණු|විෂ්ණුගේ]] අවතාරයක් ලෙස සැලකේ.

== මූලාශ්‍ර ==

=== ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර ===

==== පාලි සූත්‍ර ====
භාෂා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව, ඉන්දු විද්‍යාඥ සහ පාලි විශේෂඥ ඔස්කාර් වොන් හිනුබර් පවසන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන කාලය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරයක් අඩංගු මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය ඇතුළුව සමහර පාලි සූත්‍රවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඉතා පෞරාණික ස්ථාන නාම, වාක්‍ය ඛණ්ඩ සහ ඓතිහාසික දත්ත සඳහන්ව ඇති බවයි. හිනූබර් විසින් මෙම සූත්‍රය සඳහා ක්‍රි.පූ. 350-320 ට නොඅඩු කාලයක යෝජනා කෙරේ.(නමුත් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ සිදුවීම් පිළිබඳ නිශ්චිත ඓතිහාසික වාර්තාවකට වඩා චරිතාපදානයක් බවයි).{{sfnp|von Hinüber|2008|pp=198–206}}&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Witzel|first=Michael|author-link=Michael Witzel|date=2009|title=Moving Targets? Texts, language, archaeology and history in the Late Vedic and early Buddhist periods|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:8457940|journal=Indo-Iranian Journal|volume=52|issue=2–3|pages=287–310|doi=10.1163/001972409X12562030836859|s2cid=154283219| issn = 0019-7246}}&lt;/ref&gt;

==== ස්තම්භ සහ ශිලා ලේඛන ====
{{multiple image
| perrow            = 2
| total_width       = 200
| caption_align     = center
| align             = left
| direction         = vertical
| image1            = Lumbini_inscription_(complete).jpg
| image2            = Buddha Sakyamuni on the Rummindei pillar of Ashoka.jpg
| footer            = [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපිය (ක්‍රි.පූ. 250) මෙහි බුදුන්ව ශාක්‍යමුනි ලෙස හඳුන්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Brill&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bronkhorst |first1=Johannes |title=How the Brahmins Won: Appendix X Was there Buddhism in Gandhāra at the Time of Alexander? |journal=How the Brahmins Won |date=2016 |publisher=Brill |pages=483–489, page 6 of the appendix |doi=10.1163/9789004315518_016 |url=https://www.academia.edu/25308643 |access-date=1 May 2022 |archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424162155/https://www.academia.edu/25308643 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Beckwith |first1=Christopher I. |title=Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17632-1 |page=168 |url=https://books.google.com/books?id=53GYDwAAQBAJ&amp;pg=PA168 |access-date=1 May 2022 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053950/https://www.google.com/books/edition/Greek_Buddha/53GYDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA168&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}
ගෞතම බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳව කිසිදු ලිඛිත මුලාශ්‍රයක් උන්වහන්සේගේ ජීවන කාලයේදි හෝ ඉන් සියවස් එකකින් හෝ දෙකකින් එපිට හමු නොවේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Prebish|first1=Charles S.|title=Buddhism: A Modern Perspective|date=1 November 2010|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-03803-2|page=29|url=https://books.google.com/books?id=cILDj-pXQVYC&amp;pg=PA29}}&lt;/ref&gt; නමුත් ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේ සිට, අශෝකගේ අණපනත් කිහිපයක (රාජ්‍ය ක්‍රිස්තු පූර්ව 268 සිට 232 දක්වා) බුදුන් සහ බුදු දහම ගැන සඳහන් වේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}  විශේෂයෙන්ම, අශෝකගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපියේ, බුදුන් උපන් ස්ථානය ලෙස ලුම්බිණියට රජු විසින් ගිය වන්දනාව සිහිපත් කරමින්, උන්වහන්සේව ශාක්‍යමුණි ලෙස හඳුන්වයි. (බ්‍රාහ්මී අක්ෂර: 𑀩𑀼𑀥 𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻 &quot;ශාක්‍යන්ගේ මුනිවරයා&quot;){{sfnp|Weise|2013|pp=46–47}}

==== දැනට පවතින පැරණිතම අත්පිටපත් ====
දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම බෞද්ධ අත්පිටපත් වන්නේ ගාන්ධාරයෙන් හමු වූ (නූතන වයඹදිග පකිස්ථානය සහ නැගෙනහිර ඇෆ්ගනිස්ථානයට අනුරූප) සහ ගාන්ධාරී භාෂාවෙන් ලියා ඇති ගාන්ධාර බෞද්ධ ග්‍රන්ථ වන අතර ඒවා ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. තුන්වන සියවස දක්වා දිව යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Buddhist Scrolls from Gandhara |url=https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527215100/https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-date=27 May 2017 |access-date=4 September 2008 |publisher=UW Press}}&lt;/ref&gt;

=== චරිතාපදාන මූලාශ්‍ර ===
මුල් ත්‍රිපිටක මූලාශ්‍රවලට මජ්‌ඣිම නිකායේ අරියපරියේසන සූත්‍රය, අච්ඡරියබ්භුත සූත්‍රය සහ මහාසච්චක සූත්‍රය, දීඝ නිකායේ මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය සහ මහාපදාන සූත්‍රය ඇතුළත් වන අතර, ඒවා පැරණි විය හැකි නමුත් සම්පූර්ණ චරිතාපදාන නොවන වරණාත්මක විස්තරයන් ඇතුළත් වේ. ජාතක කථා මගින් ගෞතමයන් වහන්සේ බෝධිසත්වවරයෙකු ලෙස පෙර භවයන් පිළිබඳව නැවත විස්තර කරන අතර, මේවායේ පළමු එකතුව පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථ අතරට කාල නිර්ණය කළ හැක.{{sfnp|Schober|2002|p=20}}

සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්පූර්ණ චිත්‍රයක් ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් විට එකිනෙකට පරස්පර පසුකාලින මූලාශ්‍ර වලට ක්‍රි.ව පළමු හෝ දෙවන සියවසේ පමණ රචිත බුද්ධචරිතය, ක්‍රි.ව තෙවන සියවසේ පමණ රචිත [[ලලිතවිස්තර සූත්‍රය|ලලිතවිස්තරය]], ක්‍රි.ව දෙවන සහ සිව්වන සියවස් අතර රචිත මහාවස්තුව ඇතුළත් කළ හැකිය. මෙයින්, බුද්ධචරිතය{{sfnp|Beal|1883}}{{sfnp|Cowell|1894}}{{sfnp|Willemen|2009}} මුල්ම සම්පූර්ණ චරිතාපදානය වන අතර, ක්‍රිස්තු වර්ෂ පළමු සියවසේ දී පමණ අශ්වඝෝෂ කවියා විසින් රචිත වීර කාව්‍යයකි. ලලිත විස්තරය මීළඟට පැරණිතම චරිතාපදානය වන අතර එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 3 වැනි සියවසට අයත් [[මහායාන]] / සර්වාස්තිවාද චරිතාපදානයකි.{{sfnp|Karetzky|2000|p=xxi}}

== ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු ලෙස ==

=== ඓතිහාසික පුද්ගලයා වටහා ගැනීම ===
බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු පිළිබඳව ප්‍රකාශ කිරීමට විද්වතුන් මැළි වෙති. බුදුන් වහන්සේ බිම්බිසාර රාජ්‍ය සමයෙහි වැඩ සිටි බවත් අජාසත් රාජ්‍යයේ මුල් වසරවලදී පරිනිර්වාණයට පත් වූ බවත්, එමගින් උන්වහන්සේ ජෛන තීර්තංකර මහාවීරගේ සමකාලීනයෙකු බවට පත් වූ බවත් ඔවුන් බොහෝ දෙනා පිළිගනිති.{{sfnp|Smith|1924|pp=34, 48}}{{sfnp|Schumann|2003|pp=1–5}}

සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානවල අඩංගු බොහෝ විස්තරවල සත්‍යතාව පිළිබඳ එකඟතාවයන් අඩුය, හේතුව බෞද්ධ විද්වතුන් බොහෝ දුරට බුදුන් වහන්සේව ඓතිහාසික පුද්ගලයකු ලෙස තේරුම් ගැනීමට කරන උත්සාහයන් අත්හැර දමා ඇත. බෞද්ධ චරිතාපදාන ග්‍රන්ථවල පැරණිතම අනුවාද වල දැනටමත් බොහෝ අද්භූත, මිත්‍යාමය සහ පුරාවෘත්තීය විස්තර අඩංගු වී ඇත.

=== කාල නීර්ණය ===
ගෞතම බුදුන්ගේ උපත් සහ පරිනිර්වාණය දින අවිනිශ්චිතය. චීනය, වියට්නාමය, කොරියාව සහ ජපානය යන නැගෙනහිර බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිදු වූ සම්ප්‍රදායික කාලය ක්‍රිස්තු පූර්ව 949 වේ.

බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඇති කාල නිර්ණයන් දෙකක් ඉදිරිපත් කරයි. ශ්‍රී ලාංකීය වංශකතා වලින් බුදුන් වහන්සේ අශෝක රාජාභිෂේකයට වසර 298 කට පෙර උපත ලැබූ බවත්, රාජාභිෂේකයට වසර 218 කට පෙර පරිනිර්වූවාණයට පත් වූ බවත්, ඒ අනුව වසර 80 ක පමණ ආයු කාලයක් වළඳන ලද ඇති බවත් සඳහන් වේ.

කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවලින් සහ  චීන සහ ටිබෙට් පරිවර්තන වලින්, බුදුන් වහන්සේගේ උපත අශෝකගේ රාජාභිෂේකයට වසර 180 කට පෙර සහ පරිනිර්වාණය රාජාභිෂේකයට වසර 100 කට පෙර, ස්ථානගත කරයි. අශෝකගේ රාජාභිෂේකය පිළිබඳ ග්‍රීක මූලාශ්‍ර අනුව ක්‍රි.පූ. 268 වන අතර, මෙය බුදුන් වහන්සේගේ ආයු කාලය ක්‍රි.පූ. 448 - 368 දක්වා වේ.

=== ඓතිහාසික සන්දර්භය ===
[[ගොනුව:Mahajanapadas_(c._500_BCE).png|දකුණ|thumb|බුද්ධ කාලයේ (ක්‍රි.පූ. 500) ඉන්දියාවේ පැරණි රාජධානි සහ නගර]]

==== ශාක්‍යන් ====
බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, ශාක්‍යමුණි බුදුන් යනු ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ ඊසානදිග කලාපයේ උප-හිමාලියානු ජනවර්ගයක් සහ වංශයක් වන ශාක්‍ය වංශිකයෙකි. ශාක්‍ය ප්‍රජාව ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවසේ නැගෙනහිර ඉන්දීය උප මහද්වීපයේ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික වශයෙන් පර්යන්තයේ විය. බ්‍රාහ්මණ ග්‍රන්ථවල ශාක්‍යයන් වෛදික නොවන ප්‍රජාවක් ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකේ. ඔවුන්ගේ මූලාරම්භය කාල්පනික සහ විවාදාත්මකව පවතී.&lt;ref name=&quot;Levman2013&quot;&gt;{{cite journal|last=Levman|first=Bryan Geoffrey|date=2013|title=Cultural Remnants of the Indigenous Peoples in the Buddhist Scriptures|url=https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|url-status=dead|journal=Buddhist Studies Review|volume=30|issue=2|pages=145–180|issn=1747-9681|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101132416/https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|archive-date=1 November 2020|access-date=23 February 2020}}&lt;/ref&gt;

බුදුන්ගේ සම්භවය සහිත ගෝත්‍රය වන ශාක්‍යයන්ට, ගස් හා පූජනීය අරඹයන් වන්දනා කිරීම, වෘක්ෂ ආත්මයන් (යක්ඛයන්) සහ නාගයන් (නාගයන්) වන්දනා කිරීම වැනි වෛදික නොවන ආගමික වත්පිළිවෙත් තිබූ බව පෙනේ. වෘක්ෂ වන්දනාව අදටත් බුදුදහමේ, විශේෂයෙන් බෝධි වන්දනාවේ දී වැදගත් වේ. එලෙසම, යක්ෂයන් සහ නාගයන් බෞද්ධ ආගමික වත්පිළිවෙත්වල සහ පුරාවෘත්තවල වැදගත් චරිත ලෙස පවතී.

=== ශ්‍රමණයන් ===
බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය ආජීවික, චාර්වාක, ජෛන සහ අඥාණ වැනි බලගතු ශ්‍රමණ චින්තන ගුරුකුලවල සමෘද්ධිමත් වීමත් සමඟ සමපාත විය. බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයේ එවැනි චින්තන ගුරු කුළ හැට දෙකක් වාර්තා වේ. මෙම සන්දර්භය තුළ, ශ්‍රමණ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ (යම් උසස් හෝ ආගමික අරමුණක් සඳහා) වැඩ කරන හෝ වෙහෙසෙන තැනැත්තා ය. සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයට අනුව එය ජෛන මහාවීර, පුරාණ කස්සප, මක්ඛලි ගෝසාල, අජිත කේසකම්බලී, පකුධ කච්චායන, සහ සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත වැනි බලගතු චින්තකයන්ගේ යුගය ද විය.{{sfnp|Walshe|1995|p=268}}{{sfnp|Collins|2009|pp=199–200}}

ශාරිපුත්‍ර සහ මොග්ගල්ලාන නම් අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනා පෙර සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්තගේ අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ.{{sfnp|Nakamura|1980|p=20}} බුදුන් වහන්සේ ප්‍රතිවාදී චින්තන ගුරුකුලවල අනුගාමිකයින් සමඟ වාද විවාද කරන අයුරු ත්‍රිපිටකය තුළ නිතර නිරූපණය වේ. ආලාර කාලාම සහ උද්දක රාමපුත්ත යන ශාස්තෘවරුන් දෙදෙනා ඉතිහාසගත පුද්ගලයන් වූ අතර ඔවුන් බොහෝ විට සිදුහත් කුමරුන්ට භාවනා ක්‍රම දෙකක් ඉගැන්වූ බවට අනුමාන කිරීමට  සාක්ෂි ඇත.{{sfnp|Wynne|2007|pp=8–23|loc=ch. 2}} මේ අනුව, බුදුන් වහන්සේ එකල සිටි බොහෝ ශ්‍රමණ දාර්ශනිකයන්ගෙන් එක් අයෙකි.{{sfnp|Warder|1998|p=45}} පුද්ගල පරිශුද්ධභාවය ඔවුන්ගේ තපස් මට්ටම අනුව විනිශ්චය කළ යුගයක, බුදුන් වහන්සේ වෛදික බ්‍රාහ්මණවාදයට එරෙහි ප්‍රතිගාමීයෙකුට වඩා ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකු විය.{{sfnp|Roy|1984|p=7}}

=== නාගරික පරිසරය සහ සමානාත්මතාවය ===
තාපර්ට අනුව, බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් &quot;රාජ්‍යයේ මතුවීම සහ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල වර්ධනය ද ඒ අතර වූ ඓතිහාසික වෙනස්කම් වලට ප්‍රතිචාරයක්&quot; විය.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} බෞද්ධ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ගිහි දිවිය අත්හරින අතර, ගිහියන්ගේ දානමය පිංකම් මත යැපෙමින් ගම් නගරවලට සමීපව ජීවත් වූහ.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} ගංගා ද්‍රෝණිය ඝන වනාන්තරයක් වූ අතර, වන විනාශ කර වගා කළ විට ජනගහනය වැඩි විය.{{sfn|Dyson|2019}} මධ්‍යම ගංගා ද්‍රෝණියේ සමාජය &quot;ආර්ය සංස්කෘතික බලපෑමේ පිටත මායිම&quot; මත පිහිටා ඇති අතර{{sfn|Ludden|1985}} බටහිර ගංගා ද්‍රෝණියේ ආර්ය සමාජයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය.{{sfn|Stein|Arnold|2012|p=62}}{{sfn|Bronkhorst|2011|p=1}} ජෛන ආගම සහ බුද්ධාගම බ්‍රාහ්මණ ආගමේ සමාජ ස්ථරීකරණයට විරුද්ධ වූ අතර මැද ගංගා ද්‍රෝණියේ නගරවල ඒවායේ සමානාත්මතාවය පැවතුනි.{{sfn|Ludden|1985}} මෙය දැඩි කුල තහනම් අනුගමනය කිරීමට බලකෙරුණු බ්‍රාහ්මණයන්ට වඩා පහසුවෙන් වෙළඳාමේ යෙදීමට ජෛනයන්ට සහ බෞද්ධයන්ට ඉඩ සැලසීය.{{sfn|Fogelin|2015|p=74}} 

== අර්ධ පුරාවෘත්ත චරිතය ==
[[ගොනුව:BimaranCasket2.JPG|thumb|බ්‍රහ්මා (වම) සහ ශක්‍ර (දකුණ) විසින් වට කර ඇති බුදුන්ගේ පැරණිතම මානව රූප නිරූපණයකි. බිමරන් කැස්කට්, 1 වන සියවසේ මැද, බ්‍රිතාන්‍යය කෞතුකාගාරය&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yaldiz|first1=Marianne|title=Investigating Indian Art|date=1987|publisher=Staatl. Museen Preuss. Kulturbesitz|page=188|quote=The earliest anthropomorphic representation of the Buddha that we know so far, the Bimaran reliquary}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Verma|first1=Archana|title=Cultural and Visual Flux at Early Historical Bagh in Central India|date=2007|publisher=Archana Verma|isbn=978-1-4073-0151-8|url=https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&amp;pg=PP4|page=1|access-date=12 July 2018|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053955/https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&amp;pg=PP4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|218x218පික්]]

=== සාම්ප්‍රදායික නිරූපණවල ස්වභාවය ===
පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල, බුදුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ඇති අයෙකු ලෙස හෝ සදාකාලික ලෝකෝත්තර අයෙකු ලෙස නිරූපණය කර නැත. අනලයෝ භික්‍ෂුවට අනුව, බුදුන්ගේ සර්වඥතා ඥානය පිළිබඳ අදහස් හමුවන්නේ පසු මහායාන සූත්‍රවල සහ පසුව පාලි අටුවා හෝ මහාවස්තු වැනි පාඨවල පමණි.{{sfnp|Anālayo|2006}} සන්දක සූත්‍රයේ දී බුද්ධ ශ්‍රාවක ආනන්ද  තමන් සියල්ල දන්නා බව පවසන ගුරුවරුන්ගේ ප්‍රකාශයන්ට එරෙහිව තර්කයක් ගෙනහැර දක්වන අතර&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Tan, Piya (trans) |author-link1=Piya Tan |date=2010 |title=The Discourse to Sandaka (trans. of Sandaka Sutta, Majjhima Nikāya 2, Majjhima Paṇṇāsaka 3, Paribbājaka Vagga 6) |url=http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109050837/http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |archive-date=9 January 2016 |access-date=24 September 2015 |website=The Dharmafarers |publisher=The Minding Centre |pages=17–18}}&lt;/ref&gt; තේවිජ්ජවච්ඡගොත්ත සූත්‍රයේ බුදුරදුන් විසින්ම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තමන් සර්වඥ බව කිසිවිටෙක ප්‍රකාශ කර නොමැති බවත්, ඒ වෙනුවට තමන් “උසස් ඤාණයන් ඇති බව ප්‍රකාශ කළ බවත්ය. පාලි නිකායේ ආදිතම චරිතාපදාන තොරතුරු අවධානය යොමු කරන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රමණ ජීවිතය, ආලාර කාලාම වැනි විවිධ ගුරුවරුන් යටතේ බුද්ධත්වය සෙවීම සහ උන්හවහන්තසේගේ ගුරුවරයෙකු ලෙස හතළිස් පස් වසරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2005 |title=A Sketch of the Buddha's Life: Readings from the Pali Canon |url=http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222123834/http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |archive-date=22 December 2010 |access-date=24 September 2015 |website=Access to Insight}}&lt;/ref&gt;

ගෞතම බුදුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදාන වල බොහෝ විට ප්‍රාතිහාර්යයන්, නිමිති සහ අද්භූත සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. මෙම සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානයන්හි බුද්ධ චරිතය බොහෝ විට ලෞකිකත්වයෙන් බර නොවූ ලෝකෝත්තර චරිතයකි. ඇන්ඩෲ ස්කිල්ටන් විසින් සටහන් කරන ලද පරිදි, බුදුන් වහන්සේ බොහෝ විට විස්තර කරනු ලැබුවේ අධිමානුෂිකයෙකු ලෙසය, උන්වහන්සේට දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසූවක් අනු ව්‍යාංජන ඇති බව විස්තර කිරීම සහ බුදුන් වහන්සේට අවශ්‍ය නම් යුගයක් තරම් කාලයක් ජීවත් විය හැකි බවට අදහස ඇතුළත් වේ.{{sfnp|Skilton|2004|pp=64–65}}

පුරාණ ඉන්දියානුවන් සාමාන්‍යයෙන් කාලානුක්‍රමිකතා ගැන නොසැලකිලිමත් වූ අතර දර්ශනය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල මෙම ප්‍රවණතාවය පිළිබිඹු වන අතර, ගෞතමයන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ චරිතාපදානයන්ට වඩා ඉගැන්වූ දේ පිළිබඳ පැහැදිලි චිත්‍රයක් සපයයි. මෙම ග්‍රන්ථවල ජෛන ග්‍රන්ථවලින් තහවුරු කළ හැකි පුරාණ භාරතයේ සංස්කෘතිය සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන අතර බුද්ධ කාලය ඉන්දීය ඉතිහාසයේ වැදගත්ම වාර්තා පවතින මුල්ම යුගය බවට පත් කරයි.{{sfnp|Carrithers|2001|p=15}} බ්‍රිතාන්‍ය ලේඛිකාවක් වන කැරන් ආම්ස්ට්‍රෝං ලියා ඇත්තේ ඓතිහාසික වශයෙන් යහපත් යැයි සැලකිය හැකි තොරතුරු ඉතා අල්ප වූවත්, සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස සිටි බවට සාධාරණ විශ්වාසයක් තබාගත හැකි බවයි.{{sfnp|Armstrong|2000|p=xii}}

=== පෙර භවයන් ===
පාලි බුද්ධවංශය සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාව වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන උපතට පෙර උත්පත්තීන් සිය ගණනක් විහිදුනු බව නිරූපනය කරයි. මේ පෙර ජීවිත බොහොමයක් කථා ජාතක කථා ලෙසින් කථා 547 කින් සමන්විතව ඇත.{{sfnp|Strong|2001|p=19}}&lt;ref&gt;{{Cite web |author= |date=13 March 2015 |title=The Jatakas: Birth Stories of the Bodhisatta |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2015/03/the-jatakas-birth-stories-of-the-bodhisatta.html |access-date=28 June 2023 |work=British Library}}&lt;/ref&gt;

ගැඹුරු කර්ම ඉතිහාසයක් සහිත ප්‍රාග්-බෞද්ධ අතීතය පුරවාලීමට අමතරව, ජාතක මගින් බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කරගැනීමට පෙර [[බෝධිසත්ත්‍ව|බෝධිසත්වයන්ගේ]] (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) මාර්ගය පැහැදිලි කිරීමට කරයි. බුද්ධවංශය වැනි චරිතාපදානවල, මෙම මාර්ගය දිගු හා දුෂ්කර ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, &quot;ගණනය කළ නොහැකි යුග හතරක්&quot; (අසංඛ්‍ය) ගත වේ.{{sfnp|Strong|2001|p=30}} මෙම පුරාවෘත්ත චරිතාපදානවල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විවිධ උත්පත්තීන් (සත්ව හා මනුෂ්‍ය) හරහා ගමන් කරයි, අතීත බුදුවරුන්ගේ හමුවීමෙන් ආනුභාව ලත්, පසුව තමාම බුදු බවට පත්වීමට අධිෂ්ඨාන කරයි. එවිට උන්වහන්සේ අතීත බුදුවරුන්ගෙන් විවරණ ලැබීමට පටන් ගනී.{{sfnp|Strong|2001|p=31}} මෙම කතාවලින් වඩාත් ජනප්‍රිය එකක් වන්නේ බෝධිසත්වයන්ට අනාගත බුද්ධත්වය ලැබීමට විවරණ ලබා දෙන [[දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ|දීපංකර බුදුන්]] හමුවීමයි.{{sfnp|Strong|2001|p=25}}

පාලි ජාතක අටුවාවේ (ජාතක-අට්ඨකථා) සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාවේ දක්නට ලැබෙන තවත් තේමාවක් වන්නේ බුදු බව කරා ළඟා වීමට බෝධිසත්වයන්ට පාරමිතා කිහිපයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු ආකාරයයි. ජාතකවල ඇතැම් විට බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විසින් පෙර භවවල කරන ලද අකුසල කර්ම ද නිරූපණය කර ඇති අතර, ඒවායේ කර්ම ඵලයන් ලෙස අවසන් භවයේදී උන්වහන්සේ අත්විඳින ලද දුෂ්කරතා පැහැදිලි කරයි.

=== උපත සහ ගිහි ජීවිතය ===
[[ගොනුව:Astasahasrika_Prajnaparamita_Queen_Maya_Birth.jpeg|thumb|මායා ආශ්චර්යමත් ලෙස සිද්ධාර්ථ බිහි කරයි. සංස්කෘත, පුස්කොළ අත්පිටපත. නාලන්දා, බිහාර්, ඉන්දියාව. පාල යුගය]]
බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, සිදුහත් ගෞතම කුමරුන් උපත ලැබුවේ වර්තමාන [[නේපාලය|නේපාලයේ]], ලුම්බිණියේ&lt;ref name=&quot;WHC&quot;&gt;{{cite web |title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha |url=https://whc.unesco.org/en/list/666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731003917/https://whc.unesco.org/en/list/666/ |archive-date=31 July 2010 |access-date=26 May 2011 |website=World Heritage Convention |publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Victoria and Albert Museum&quot;&gt;{{cite web |title=The Astamahapratiharya: Buddhist pilgrimage sites |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031180234/http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |archive-date=31 October 2012 |access-date=25 December 2012 |publisher=Victoria and Albert Museum}}&lt;/ref&gt; වන අතර හැදී වැඩුණේ [[කපිලවස්තු|කපිලවස්තුවේය]]. පුරාණ කපිලවස්තු පිහිටි ස්ථානය නිශ්චිතව නොදනී.{{sfnp|Trainor|2010|pp=436–437}} එය වර්තමාන ඉන්දියාවේ [[උත්තර් ප්‍රදේශ්|උත්තර් ප්‍රදේශ්හි]] පිප්‍රාවා{{sfnp|Nakamura|1980|p=18}} හෝ වර්තමාන නේපාලයේ තිලෞරකොට් විය හැකිය.{{sfnp|Huntington|1986}} මෙම ස්ථාන දෙකම ශාක්‍ය ජනපදයට අයත් වූ අතර ඒවා පිහිටා ඇත්තේ කිලෝමීටර් 24 (සැතපුම් 15) දුරින් පමණි.{{sfnp|Huntington|1986}}

ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් ලුම්බිණිය ගෞතමයන්ගේ උපන් ස්ථානය බව තීරණය කර එහි සෙල්ලිපිය සහිත ස්ථම්භයක් සවි කළේය.

මහාවස්තු සහ ලලිතවිස්තරය වැනි පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව, උන්වහන්සේගේ මව වන්නේ, කෝලිය රාජධානියේ (දැන් නේපාලයේ රූපන්දේහි දිස්ත්‍රික්කය) පුරාණ අගනුවර වූ දෙව්දහ නුවර කුමරිය වන [[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවියයි]]. පුරාවෘත්තයට අනුව, සිද්ධාර්ථ කුමරු පිළිසිඳගත් රාත්‍රියේදී, මායා රැජින සිහිනෙන් දුටුවේ සුදු ඇත් දළ හයක් සහිත සුදු ඇතෙකු ඇගේ දකුණු ඇලයෙන් ඇතුළු වූ බවත්,{{sfnp|Beal|1875|p=37}}{{sfnp|Jones|1952|p=11}} මාස දහයකට පසු සිද්ධාර්ථ උපත ලැබූ බවත්ය. ශාක්‍ය සම්ප්‍රදායට අනුව, ඔහුගේ මව වූ මායා බිසව ගැබ්ගත් විට ඇය දරු ප්‍රසූතිය සඳහා කපිලවස්තුවෙන් පිටත්ව තම පියාගේ රාජධානියට ගියාය.  ඇගේ පුත්‍රයා අතරමගදී ලුම්බිණියේ උද්‍යානයක [[සල්|සල් ගසක්]] පාමුල උපත ලැබූ බව පැවසේ. 

පැරණිතම බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ බුදුන් වහන්සේ ඉන්දියාවේ සහ නේපාලයේ නූතන දේශසීමාව ආසන්නයේ ජීවත් වන සහල් ගොවීන්ගේ ගෝත්‍රයක් වන ශාක්‍ය ගෝත්‍රයෙන් කොටසක් වූ ගෝතම (සංස්කෘත: ගෞතම) නම් ප්‍රභූ ක්ෂත්‍රිය පවුලක උපත ලැබූ බවයි. ඔහුගේ පියා වන [[සුද්ධෝදන රජ|සුද්ධෝදන]] &quot;ශාක්‍ය වංශයේ තේරී පත් වූ ප්‍රධානියෙක්&quot; විය.{{sfnp|Warder|2000|p=45}} එහි අගනුවර කපිලවස්තු වූ අතර, පසුව බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලයේදී වර්ධනය වන කෝසල රාජධානියට ඔහු ඈඳා ගන්නා ලදී.

මුල් බෞද්ධ ලියවිලි තුළ ගෝතම බුදුරදුන්ගේ උපත සහ තරුණ කාලය පිළිබඳ තොරතුරු ඇත්තේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වල තරුණ සිදුහත් කුමරුගේ ජීවිතය සහ ඔහුගේ පැවැත්ම පිළිබඳ නාට්‍යමය ආඛ්‍යානයක් වර්ධනය කළේය. ඔවුන් ඔහුගේ පියා වන ශුද්ධෝදන නිරූපණය කරන්නේ ඉක්ෂ්වාකුගේ (පාලි: ඔක්කාක) [[සූර්‍ය වංශය|සූර්යවංශයේ]] (සූර්‍ය වංශයේ) පරම්පරාගත රජෙකු ලෙසය. බොහෝ විද්වතුන් සිතන්නේ ශුද්ධෝදන යනු ශාක්‍ය වංශාධිපතියෙකු (ඛත්තිය) බවත් ශාක්‍ය ජනරජය පරම්පරාගත රාජාණ්ඩුවක් නොවන බවත්ය.

සිදුහත් කුමරුගේ ජන්ම දිනය, බුද්ධත්වයට පත් වූ හා පරිනිර්වාණය පත් වූ දිනය වෙසක් ලෙසත්, උන්වහන්සේ පිළිසිඳගත් දිනය [[ඇසළ පසළොස්වක පෝය|ඇසළ]] ලෙසත් ථෙරවාදී රටවල බහුලව සමරනු ලැබේ.{{sfnp|Turpie|2001|p=3}} නේපාලයේ, [[බංග්ලාදේශය|බංගලාදේශයේ]] සහ ඉන්දියාවේ බුදුන් වහන්සේගේ ජන්ම දිනය බුද්ධ පූර්ණිමා ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ උන්වහන්සේ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක උපත ලැබූ බව විශ්වාස කරන බැවිනි.

පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව,නම් තැබීමේ අතරතුර, අසිත නම් තවුසා සිදුහත් කුමරුගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කොට කුමරුන් චක්‍රවර්තී රජෙකු හෝ බුදුවරයෙකු වන බවට ප්‍රකාශ කළේය.  

ලලිතවිස්තර වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද තරුණ සිද්ධාර්ථ කුමරුගේ විශිෂ්ට සටන් කුසලතාව පිළිබඳ වෘතාන්ත පවසයි, එම හැකියාවන් අනෙකුත් ශාක්‍ය තරුණයින්ට එරෙහිව විවිධ තරඟ වලදී පරීක්ෂාවට ලක් විය.

== අත්හැරීම ==
ගෞතමයන් වහන්සේ උසස් අධ්‍යාත්මික ඉලක්කයක් සොයමින් ගිහි ජීවිතය පිළිබඳව කලකිරී තාපසයෙකු හෝ ශ්‍රමණයෙකු බවට පත්වන බව පැරණිතම මූලාශ්‍ර මගින් නිරූපනය වන අතර, පසුකාලීන පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් උන්වහන්සේ සන්‍යාසියකු බවට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ වඩාත් විස්තරාත්මක නාට්‍යමය කතාවක් විස්තර කරයි.{{sfnp|Hirakawa|1990|p=24}}{{sfnp|Gethin|1998|p=15}}

බුදුරදුන්ගේ ආධ්‍යාත්මික ගවේෂණය පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තා අරියපරියේසන සූත්‍රය වැනි පාලි සූත්‍ර තුළ දක්නට ලැබේ.ගෞතමයන් වහන්සේ අත්හැරීමට හේතු වූයේ තම ජීවිතය මහලු වියට, ව්‍යාධියට සහ මරණයට යටත් වන බවත්, එයින් මිදීමට ක්‍රමයක් හැකි බවත් සිතීම බවත් මෙම ග්‍රන්ථවල වාර්තා වේ. 

සිදුහත් කුමරුන් ප්‍රථම වතාවට බාහිර ලෝකය දැකීමට තම මාලිගාවෙන් පිටව ගිය ආකාරය සහ මිනිස් දුක් වේදනාවලට මුහුණ දීමෙන් කම්පනයට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද කියයි.{{sfnp|Gethin|1998|p=21}}{{sfnp|Strong|2001|p=63}} මේවායින් නිරූපණය කරන්නේ උන්වහන්සේගේ පියා ආගමික ඉගැන්වීම්වලින් සහ ලෞකික මනුෂ්‍ය දුක් වේදනා පිළිබඳ දැනුමෙන් ඔහුව වසන් කර ඇති බවයි, එවිට උන්වහන්සේ මහා ආගමික නායකයෙකු වෙනුවට සක්විති රජෙකු වනු ඇත.

== ආශ්‍රයෙන් ==
{{reflist}}

=== මූලාශ්‍ර ===
{{refbegin|30em}}
* {{Citation|last=Gethin|first=Rupert, M.L.|title=Foundations of Buddhism|year=1998|publisher=Oxford University Press}}
* {{Citation|last=Warder|first=A.K.|title=Indian Buddhism|year=2000|author-mask=3|series=Buddhism Series|edition=3rd|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|author-link=A. K. Warder}} 
* {{Citation|last=Schober|first=Juliane|title=Sacred biography in the Buddhist traditions of South and Southeast Asia|year=2002|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass}}
* {{Citation|last=Smith|first=Vincent|title=The Early History of India|url=https://archive.org/details/earlyhistoryofi00smit|year=1924|edition=4th|location=Oxford|publisher=Clarendon}}
* {{Citation|last=Willemen|first=Charles, transl.|title=Buddhacarita: In Praise of Buddha's Acts|url=http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827205858/http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|location=Berkeley, CA|publisher=Numata Center for Buddhist Translation and Research|isbn=978-1-886439-42-9|archive-date=27 August 2014|url-status=dead}}
* {{Citation|last=Nakamura|first=Hajime|title=Indian Buddhism: a survey with bibliographical notes|url=https://books.google.com/books?id=w0A7y4TCeVQC&amp;pg=PA345|year=1980|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0272-8|author-link=Hajime Nakamura}}
* {{Citation|last=Wynne|first=Alexander|title=The Origin of Buddhist Meditation|url=http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|year=2007|author-mask=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020171410/http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-96300-5|access-date=2 January 2015|archive-date=20 October 2020|url-status=live}}
* {{cite book|last=Warder|first=A.K.|title=A Course in Indian Philosophy|chapter=Lokayata, Ajivaka, and Ajnana Philosophy|year=1998|edition=2nd|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|location=Delhi|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zw1UD1Mj9DwC&amp;q=ajnana|isbn=978-81-208-1244-4}}
* {{Citation|last=Roy|first=Ashim Kumar|title=A history of the Jains|page=179|year=1984|location=New Delhi|publisher=Gitanjali|citeseerx=10.1.1.132.6107}}
* {{Citation|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|year=2004|publisher=University of Californian Press|isbn=0-520-24225-4}}
* {{Citation |last = Skilton |first= Andrew |title = A Concise History of Buddhism |year=2004}}
* {{Citation|last = Carrithers|first = M.|title = The Buddha: A Very Short Introduction|publisher = Oxford University Press|year = 2001|isbn = 978-0-02-865910-7|url = https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|access-date = 1 October 2018|archive-date = 11 January 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230111053958/https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|url-status = live}}
* {{Citation |last = Armstrong |first = Karen |year=2000 |title = Buddha |publisher = Orion |isbn = 978-0-7538-1340-9}}
&lt;!-- B --&gt;
* {{Citation |last=Strong |first=J.S. |author-link=John S. Strong |title=The Buddha: A Beginner's Guide |date=2001 |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=978-1-78074-054-6}}
* {{Citation |last=Trainor |first=Kevin |year=2010 |title=&quot;Kapilavastu&quot;, in: Keown, Damien; Prebish, Charles S. Encyclopedia of Buddhism |location=London |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=NFpcAgAAQBAJ&amp;q=kapilavastu&amp;pg=PA436 |isbn=978-1-136-98588-1 }}</text>
      <sha1>2mtl7w26lyp2csqzhxunr6bdsx2c31z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801898</id>
      <parentid>801897</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:40:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* අත්හැරීම */</comment>
      <origin>801898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52781" sha1="raxym0lev5xttwdl2zcctptrchf3oaa" xml:space="preserve">{{Use Religious Sinhala}}
{{Infobox religious biography
| name               = ගෞතම බුදුනරජාණන් වහන්සේ
| predecessor        = [[කාශ්‍යප බුදුරජාණන් වහන්සේ|කාශ්‍යප බුදුන්]]
| successor          = [[මෛත්‍රී බෝධිසත්ව|මෛත්‍රී බුදුන්]]
| birth_place        = ලුම්බිණි, ශාක්‍ය ජනපදය (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව)
| birth_date         = ක්‍රි.පූ. 563 හෝ ක්‍රි.පූ. 480
| birth_name         = සිද්ධාර්ථ ගෞතම
| label1             = පරිනිර්වාණය
| data1              = 
| death_date         = ක්‍රි.පූ. 483 හෝ ක්‍රි.පූ. 400
| other_names        = ශාක්‍යමුණි, ධර්මරාජ, සණරාමර, ලෝක ශිවංකර, බුදු සමිදාණන්, තිලෝනා, මුණිරජ, සම්මා සම්බුදු
| parents            = [[සුද්ධෝදන]] රජු (පියා) ,[[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවිය]] (මව)
| spouse             = [[යශෝදරා]] දේවිය
| children           = [[රාහුල රහතන් වහන්සේ|රාහුල]]
| relatives          = [[ප්‍රජාපතී ගෝතමී]] (සුළු මව),[[සුන්දරී නන්දා|සුන්දරී නන්දා කුමරිය]](සහෝදරිය ),[[නන්ද රහතන්වහන්සේ| නන්ද කුමරු]] (සොහොයුරා )
| religion           = 
| image              = Buddha in Sarnath Museum (Dhammajak Mutra).jpg
| caption            = [[සාරනාත්]] හිදි බුදුන් සිය ප්‍රථම ධර්ම දේශනාව කිරීම නිරූපනය කෙරෙන ප්‍රථිමාව. [[ගුප්ත රාජවංශය|ගුප්ත යුගය]], {{circa}} 475 [[පොදු යුගය|පොයු]]
| death_place        = [[කුෂිනගර්|කුසිනාරා නුවර]], [[මල්ල (පුරාතන ඉන්දියාව)|මල්ල ජනපදය]] (බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව)
| death_cause        = ලෝහිත පක්ඛන්දිකා නම් රෝගය
| known_for          = බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘ
}}
{{buddhism}}

'''සිද්ධාර්ථ ගෞතම''', පොදුවේ '''බුදුන් වහන්සේ''' ලෙසින් හඳුන්වනු ලබන්නේ ක්‍රි.පූ. 6 හෝ 5 වැනි සියවස්වල දකුණු ආසියාවේ ජීවත් වූ සන්‍යාසී ආගමික ගුරුවරයෙකි.{{sfnp|Gethin|1998|pp=5, 9, 10, 14}}{{sfnp|Strong|2001|p=1}}{{sfnp|Warder|2000|p=45}} උන්වහන්සේ බුද්ධ දර්ශනයේ නිර්මාතෘවරයා වේ. බෞද්ධ පුරාවෘත්තවලට අනුව, උන්වහන්සේ ශාක්‍ය වංශයේ රාජකීය දෙමාපියන්ට දාව, වර්තමාන නේපාලයේ ලුම්බිණියේ උපත ලැබුවද, තාපසයකු ලෙස ජීවත් වීමට තම ගෘහ ජීවිතය අත්හැරියේය.{{sfn|Buswell|Lopez|2014|p=entry &quot;Sakyamuni&quot;}} ව්‍යාකූල ජීවිතයක් ගත කිරීමෙන් පසු, වර්තමාන ඉන්දියාවේ බුද්ධගයාවේදී,  තපස හා භාවනාව ඔස්සේ උන්වහන්සේ බුද්ධත්වය ලබා ගත් බව බෞද්ධ සාහිත්‍ය තුළ දැක්වේ. පසුව බුදුන් වහන්සේ පහළ ඉන්දු-ගංඟා තැන්න හරහා ගොස්, ඉගැන්වීම සහ පැවිදි ශාසනයක් ගොඩනඟා ගත්හ. බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව උන්වහන්සේ කුෂිනගර්හිදී මිය ගොස් පරිනිර්වාණයට පැමිණියේය.

බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, බුදුන් වහන්සේ කාමසුඛල්ලිකානුයොග සහ අත්ථකිලමතානුයොග අතර මධ්‍යම මාර්ගයක් ඉගැන්වූ අතර,{{sfnp|Laumakis|2008|p=4}} එය අවිද්‍යාවෙන්, තෘෂ්ණාවෙන්, නැවත ඉපදීමෙන් සහ දුක්වලින් නිදහස් වීමට මග පාදන බව බෞද්ධ විශ්වාසයයි.

උන්වහන්සේගේ පරිනිර්වාණයෙන් ශතවර්ෂ කිහිපයකට පසු, ඔහු '&lt;nowiki/&gt;''පිබිදුණු තැනැත්තා''&lt;nowiki/&gt;' හෝ '''බුද්ධත්වයට පත් වූ තැනැත්තා''&lt;nowiki/&gt;' යන අර්ථය ඇති බුද්ධ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලැබීය.{{sfnp|Gethin|1998|p=8}}

බුදු දහම ඉන්දියානු උපමහාද්වීපයෙන් ඔබ්බට පැතිරී විවිධ සම්ප්‍රදායන් සහ භාවිතයන් දක්වා විකාශනය විය. [[හින්දු ධර්මය|හින්දු ආගම]] වැනි වෙනත් ආගමික සම්ප්‍රදායන් තුළ බුදුන් පිළිගනු ලබන අතර එහිදී ඔහු [[විෂ්ණු|විෂ්ණුගේ]] අවතාරයක් ලෙස සැලකේ.

== මූලාශ්‍ර ==

=== ඓතිහාසික මූලාශ්‍ර ===

==== පාලි සූත්‍ර ====
භාෂා විද්‍යාත්මක සාක්ෂි මත පදනම්ව, ඉන්දු විද්‍යාඥ සහ පාලි විශේෂඥ ඔස්කාර් වොන් හිනුබර් පවසන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන කාලය පිළිබඳ සවිස්තරාත්මක විස්තරයක් අඩංගු මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය ඇතුළුව සමහර පාලි සූත්‍රවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඉතා පෞරාණික ස්ථාන නාම, වාක්‍ය ඛණ්ඩ සහ ඓතිහාසික දත්ත සඳහන්ව ඇති බවයි. හිනූබර් විසින් මෙම සූත්‍රය සඳහා ක්‍රි.පූ. 350-320 ට නොඅඩු කාලයක යෝජනා කෙරේ.(නමුත් ඔහු පෙන්වා දෙන්නේ සිදුවීම් පිළිබඳ නිශ්චිත ඓතිහාසික වාර්තාවකට වඩා චරිතාපදානයක් බවයි).{{sfnp|von Hinüber|2008|pp=198–206}}&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Witzel|first=Michael|author-link=Michael Witzel|date=2009|title=Moving Targets? Texts, language, archaeology and history in the Late Vedic and early Buddhist periods|url=http://nrs.harvard.edu/urn-3:HUL.InstRepos:8457940|journal=Indo-Iranian Journal|volume=52|issue=2–3|pages=287–310|doi=10.1163/001972409X12562030836859|s2cid=154283219| issn = 0019-7246}}&lt;/ref&gt;

==== ස්තම්භ සහ ශිලා ලේඛන ====
{{multiple image
| perrow            = 2
| total_width       = 200
| caption_align     = center
| align             = left
| direction         = vertical
| image1            = Lumbini_inscription_(complete).jpg
| image2            = Buddha Sakyamuni on the Rummindei pillar of Ashoka.jpg
| footer            = [[අශෝක අධිරාජයා]]ගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපිය (ක්‍රි.පූ. 250) මෙහි බුදුන්ව ශාක්‍යමුනි ලෙස හඳුන්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;Brill&quot;&gt;{{cite journal |last1=Bronkhorst |first1=Johannes |title=How the Brahmins Won: Appendix X Was there Buddhism in Gandhāra at the Time of Alexander? |journal=How the Brahmins Won |date=2016 |publisher=Brill |pages=483–489, page 6 of the appendix |doi=10.1163/9789004315518_016 |url=https://www.academia.edu/25308643 |access-date=1 May 2022 |archive-date=24 April 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220424162155/https://www.academia.edu/25308643 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Beckwith |first1=Christopher I. |title=Greek Buddha: Pyrrho's Encounter with Early Buddhism in Central Asia |date=2017 |publisher=Princeton University Press |isbn=978-0-691-17632-1 |page=168 |url=https://books.google.com/books?id=53GYDwAAQBAJ&amp;pg=PA168 |access-date=1 May 2022 |archive-date=11 January 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053950/https://www.google.com/books/edition/Greek_Buddha/53GYDwAAQBAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;pg=PA168&amp;printsec=frontcover |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
}}
ගෞතම බුදුන් වහන්සේ පිළිබඳව කිසිදු ලිඛිත මුලාශ්‍රයක් උන්වහන්සේගේ ජීවන කාලයේදි හෝ ඉන් සියවස් එකකින් හෝ දෙකකින් එපිට හමු නොවේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Prebish|first1=Charles S.|title=Buddhism: A Modern Perspective|date=1 November 2010|publisher=Penn State Press|isbn=978-0-271-03803-2|page=29|url=https://books.google.com/books?id=cILDj-pXQVYC&amp;pg=PA29}}&lt;/ref&gt; නමුත් ක්‍රි.පූ. 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේ සිට, අශෝකගේ අණපනත් කිහිපයක (රාජ්‍ය ක්‍රිස්තු පූර්ව 268 සිට 232 දක්වා) බුදුන් සහ බුදු දහම ගැන සඳහන් වේ.{{sfnp|Bary|2011|p=8}}{{sfnp|Fogelin|2015}}  විශේෂයෙන්ම, අශෝකගේ ලුම්බිණි ස්ථම්භ ලිපියේ, බුදුන් උපන් ස්ථානය ලෙස ලුම්බිණියට රජු විසින් ගිය වන්දනාව සිහිපත් කරමින්, උන්වහන්සේව ශාක්‍යමුණි ලෙස හඳුන්වයි. (බ්‍රාහ්මී අක්ෂර: 𑀩𑀼𑀥 𑀲𑀓𑁆𑀬𑀫𑀼𑀦𑀻 &quot;ශාක්‍යන්ගේ මුනිවරයා&quot;){{sfnp|Weise|2013|pp=46–47}}

==== දැනට පවතින පැරණිතම අත්පිටපත් ====
දැනට ඉතිරිව ඇති පැරණිතම බෞද්ධ අත්පිටපත් වන්නේ ගාන්ධාරයෙන් හමු වූ (නූතන වයඹදිග පකිස්ථානය සහ නැගෙනහිර ඇෆ්ගනිස්ථානයට අනුරූප) සහ ගාන්ධාරී භාෂාවෙන් ලියා ඇති ගාන්ධාර බෞද්ධ ග්‍රන්ථ වන අතර ඒවා ක්‍රි.පූ. පළමු සියවසේ සිට ක්‍රි.ව. තුන්වන සියවස දක්වා දිව යයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Ancient Buddhist Scrolls from Gandhara |url=https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20170527215100/https://www.washington.edu/uwpress/search/books/SALANC.html |archive-date=27 May 2017 |access-date=4 September 2008 |publisher=UW Press}}&lt;/ref&gt;

=== චරිතාපදාන මූලාශ්‍ර ===
මුල් ත්‍රිපිටක මූලාශ්‍රවලට මජ්‌ඣිම නිකායේ අරියපරියේසන සූත්‍රය, අච්ඡරියබ්භුත සූත්‍රය සහ මහාසච්චක සූත්‍රය, දීඝ නිකායේ මහාපරිනිබ්බාන සූත්‍රය සහ මහාපදාන සූත්‍රය ඇතුළත් වන අතර, ඒවා පැරණි විය හැකි නමුත් සම්පූර්ණ චරිතාපදාන නොවන වරණාත්මක විස්තරයන් ඇතුළත් වේ. ජාතක කථා මගින් ගෞතමයන් වහන්සේ බෝධිසත්වවරයෙකු ලෙස පෙර භවයන් පිළිබඳව නැවත විස්තර කරන අතර, මේවායේ පළමු එකතුව පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථ අතරට කාල නිර්ණය කළ හැක.{{sfnp|Schober|2002|p=20}}

සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ සම්පූර්ණ චිත්‍රයක් ඉදිරිපත් කරන ඇතැම් විට එකිනෙකට පරස්පර පසුකාලින මූලාශ්‍ර වලට ක්‍රි.ව පළමු හෝ දෙවන සියවසේ පමණ රචිත බුද්ධචරිතය, ක්‍රි.ව තෙවන සියවසේ පමණ රචිත [[ලලිතවිස්තර සූත්‍රය|ලලිතවිස්තරය]], ක්‍රි.ව දෙවන සහ සිව්වන සියවස් අතර රචිත මහාවස්තුව ඇතුළත් කළ හැකිය. මෙයින්, බුද්ධචරිතය{{sfnp|Beal|1883}}{{sfnp|Cowell|1894}}{{sfnp|Willemen|2009}} මුල්ම සම්පූර්ණ චරිතාපදානය වන අතර, ක්‍රිස්තු වර්ෂ පළමු සියවසේ දී පමණ අශ්වඝෝෂ කවියා විසින් රචිත වීර කාව්‍යයකි. ලලිත විස්තරය මීළඟට පැරණිතම චරිතාපදානය වන අතර එය ක්‍රිස්තු වර්ෂ 3 වැනි සියවසට අයත් [[මහායාන]] / සර්වාස්තිවාද චරිතාපදානයකි.{{sfnp|Karetzky|2000|p=xxi}}

== ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු ලෙස ==

=== ඓතිහාසික පුද්ගලයා වටහා ගැනීම ===
බුදුන් වහන්සේගේ ජීවිතය පිළිබඳ ඓතිහාසික කරුණු පිළිබඳව ප්‍රකාශ කිරීමට විද්වතුන් මැළි වෙති. බුදුන් වහන්සේ බිම්බිසාර රාජ්‍ය සමයෙහි වැඩ සිටි බවත් අජාසත් රාජ්‍යයේ මුල් වසරවලදී පරිනිර්වාණයට පත් වූ බවත්, එමගින් උන්වහන්සේ ජෛන තීර්තංකර මහාවීරගේ සමකාලීනයෙකු බවට පත් වූ බවත් ඔවුන් බොහෝ දෙනා පිළිගනිති.{{sfnp|Smith|1924|pp=34, 48}}{{sfnp|Schumann|2003|pp=1–5}}

සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානවල අඩංගු බොහෝ විස්තරවල සත්‍යතාව පිළිබඳ එකඟතාවයන් අඩුය, හේතුව බෞද්ධ විද්වතුන් බොහෝ දුරට බුදුන් වහන්සේව ඓතිහාසික පුද්ගලයකු ලෙස තේරුම් ගැනීමට කරන උත්සාහයන් අත්හැර දමා ඇත. බෞද්ධ චරිතාපදාන ග්‍රන්ථවල පැරණිතම අනුවාද වල දැනටමත් බොහෝ අද්භූත, මිත්‍යාමය සහ පුරාවෘත්තීය විස්තර අඩංගු වී ඇත.

=== කාල නීර්ණය ===
ගෞතම බුදුන්ගේ උපත් සහ පරිනිර්වාණය දින අවිනිශ්චිතය. චීනය, වියට්නාමය, කොරියාව සහ ජපානය යන නැගෙනහිර බෞද්ධ සම්ප්‍රදාය තුළ බුදුන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය සිදු වූ සම්ප්‍රදායික කාලය ක්‍රිස්තු පූර්ව 949 වේ.

බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය දක්වා ඇති කාල නිර්ණයන් දෙකක් ඉදිරිපත් කරයි. ශ්‍රී ලාංකීය වංශකතා වලින් බුදුන් වහන්සේ අශෝක රාජාභිෂේකයට වසර 298 කට පෙර උපත ලැබූ බවත්, රාජාභිෂේකයට වසර 218 කට පෙර පරිනිර්වූවාණයට පත් වූ බවත්, ඒ අනුව වසර 80 ක පමණ ආයු කාලයක් වළඳන ලද ඇති බවත් සඳහන් වේ.

කෙසේ වෙතත්, ඉන්දියානු මූලාශ්‍රවලින් සහ  චීන සහ ටිබෙට් පරිවර්තන වලින්, බුදුන් වහන්සේගේ උපත අශෝකගේ රාජාභිෂේකයට වසර 180 කට පෙර සහ පරිනිර්වාණය රාජාභිෂේකයට වසර 100 කට පෙර, ස්ථානගත කරයි. අශෝකගේ රාජාභිෂේකය පිළිබඳ ග්‍රීක මූලාශ්‍ර අනුව ක්‍රි.පූ. 268 වන අතර, මෙය බුදුන් වහන්සේගේ ආයු කාලය ක්‍රි.පූ. 448 - 368 දක්වා වේ.

=== ඓතිහාසික සන්දර්භය ===
[[ගොනුව:Mahajanapadas_(c._500_BCE).png|දකුණ|thumb|බුද්ධ කාලයේ (ක්‍රි.පූ. 500) ඉන්දියාවේ පැරණි රාජධානි සහ නගර]]

==== ශාක්‍යන් ====
බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, ශාක්‍යමුණි බුදුන් යනු ඉන්දියානු උප මහාද්වීපයේ ඊසානදිග කලාපයේ උප-හිමාලියානු ජනවර්ගයක් සහ වංශයක් වන ශාක්‍ය වංශිකයෙකි. ශාක්‍ය ප්‍රජාව ක්‍රි.පූ. 5 වැනි සියවසේ නැගෙනහිර ඉන්දීය උප මහද්වීපයේ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික වශයෙන් පර්යන්තයේ විය. බ්‍රාහ්මණ ග්‍රන්ථවල ශාක්‍යයන් වෛදික නොවන ප්‍රජාවක් ලෙස පුළුල් ලෙස සැලකේ. ඔවුන්ගේ මූලාරම්භය කාල්පනික සහ විවාදාත්මකව පවතී.&lt;ref name=&quot;Levman2013&quot;&gt;{{cite journal|last=Levman|first=Bryan Geoffrey|date=2013|title=Cultural Remnants of the Indigenous Peoples in the Buddhist Scriptures|url=https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|url-status=dead|journal=Buddhist Studies Review|volume=30|issue=2|pages=145–180|issn=1747-9681|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101132416/https://journals.equinoxpub.com/BSR/article/view/17899/pdf|archive-date=1 November 2020|access-date=23 February 2020}}&lt;/ref&gt;

බුදුන්ගේ සම්භවය සහිත ගෝත්‍රය වන ශාක්‍යයන්ට, ගස් හා පූජනීය අරඹයන් වන්දනා කිරීම, වෘක්ෂ ආත්මයන් (යක්ඛයන්) සහ නාගයන් (නාගයන්) වන්දනා කිරීම වැනි වෛදික නොවන ආගමික වත්පිළිවෙත් තිබූ බව පෙනේ. වෘක්ෂ වන්දනාව අදටත් බුදුදහමේ, විශේෂයෙන් බෝධි වන්දනාවේ දී වැදගත් වේ. එලෙසම, යක්ෂයන් සහ නාගයන් බෞද්ධ ආගමික වත්පිළිවෙත්වල සහ පුරාවෘත්තවල වැදගත් චරිත ලෙස පවතී.

=== ශ්‍රමණයන් ===
බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලය ආජීවික, චාර්වාක, ජෛන සහ අඥාණ වැනි බලගතු ශ්‍රමණ චින්තන ගුරුකුලවල සමෘද්ධිමත් වීමත් සමඟ සමපාත විය. බ්‍රහ්මජාල සූත්‍රයේ එවැනි චින්තන ගුරු කුළ හැට දෙකක් වාර්තා වේ. මෙම සන්දර්භය තුළ, ශ්‍රමණ යන්නෙන් අදහස් කරන්නේ (යම් උසස් හෝ ආගමික අරමුණක් සඳහා) වැඩ කරන හෝ වෙහෙසෙන තැනැත්තා ය. සාමඤ්ඤඵල සූත්‍රයට අනුව එය ජෛන මහාවීර, පුරාණ කස්සප, මක්ඛලි ගෝසාල, අජිත කේසකම්බලී, පකුධ කච්චායන, සහ සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්ත වැනි බලගතු චින්තකයන්ගේ යුගය ද විය.{{sfnp|Walshe|1995|p=268}}{{sfnp|Collins|2009|pp=199–200}}

ශාරිපුත්‍ර සහ මොග්ගල්ලාන නම් අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ දෙදෙනා පෙර සංජය බෙල්ලට්ඨිපුත්තගේ අග්‍ර ශ්‍රාවකයෝ වූහ.{{sfnp|Nakamura|1980|p=20}} බුදුන් වහන්සේ ප්‍රතිවාදී චින්තන ගුරුකුලවල අනුගාමිකයින් සමඟ වාද විවාද කරන අයුරු ත්‍රිපිටකය තුළ නිතර නිරූපණය වේ. ආලාර කාලාම සහ උද්දක රාමපුත්ත යන ශාස්තෘවරුන් දෙදෙනා ඉතිහාසගත පුද්ගලයන් වූ අතර ඔවුන් බොහෝ විට සිදුහත් කුමරුන්ට භාවනා ක්‍රම දෙකක් ඉගැන්වූ බවට අනුමාන කිරීමට  සාක්ෂි ඇත.{{sfnp|Wynne|2007|pp=8–23|loc=ch. 2}} මේ අනුව, බුදුන් වහන්සේ එකල සිටි බොහෝ ශ්‍රමණ දාර්ශනිකයන්ගෙන් එක් අයෙකි.{{sfnp|Warder|1998|p=45}} පුද්ගල පරිශුද්ධභාවය ඔවුන්ගේ තපස් මට්ටම අනුව විනිශ්චය කළ යුගයක, බුදුන් වහන්සේ වෛදික බ්‍රාහ්මණවාදයට එරෙහි ප්‍රතිගාමීයෙකුට වඩා ශ්‍රමණ ව්‍යාපාරය තුළ ප්‍රතිසංස්කරණවාදියෙකු විය.{{sfnp|Roy|1984|p=7}}

=== නාගරික පරිසරය සහ සමානාත්මතාවය ===
තාපර්ට අනුව, බුදුන් වහන්සේගේ ඉගැන්වීම් &quot;රාජ්‍යයේ මතුවීම සහ නාගරික මධ්‍යස්ථානවල වර්ධනය ද ඒ අතර වූ ඓතිහාසික වෙනස්කම් වලට ප්‍රතිචාරයක්&quot; විය.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} බෞද්ධ භික්‍ෂූන් වහන්සේලා ගිහි දිවිය අත්හරින අතර, ගිහියන්ගේ දානමය පිංකම් මත යැපෙමින් ගම් නගරවලට සමීපව ජීවත් වූහ.{{sfn|Thapar|2004|p=169}} ගංගා ද්‍රෝණිය ඝන වනාන්තරයක් වූ අතර, වන විනාශ කර වගා කළ විට ජනගහනය වැඩි විය.{{sfn|Dyson|2019}} මධ්‍යම ගංගා ද්‍රෝණියේ සමාජය &quot;ආර්ය සංස්කෘතික බලපෑමේ පිටත මායිම&quot; මත පිහිටා ඇති අතර{{sfn|Ludden|1985}} බටහිර ගංගා ද්‍රෝණියේ ආර්ය සමාජයට වඩා සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය.{{sfn|Stein|Arnold|2012|p=62}}{{sfn|Bronkhorst|2011|p=1}} ජෛන ආගම සහ බුද්ධාගම බ්‍රාහ්මණ ආගමේ සමාජ ස්ථරීකරණයට විරුද්ධ වූ අතර මැද ගංගා ද්‍රෝණියේ නගරවල ඒවායේ සමානාත්මතාවය පැවතුනි.{{sfn|Ludden|1985}} මෙය දැඩි කුල තහනම් අනුගමනය කිරීමට බලකෙරුණු බ්‍රාහ්මණයන්ට වඩා පහසුවෙන් වෙළඳාමේ යෙදීමට ජෛනයන්ට සහ බෞද්ධයන්ට ඉඩ සැලසීය.{{sfn|Fogelin|2015|p=74}} 

== අර්ධ පුරාවෘත්ත චරිතය ==
[[ගොනුව:BimaranCasket2.JPG|thumb|බ්‍රහ්මා (වම) සහ ශක්‍ර (දකුණ) විසින් වට කර ඇති බුදුන්ගේ පැරණිතම මානව රූප නිරූපණයකි. බිමරන් කැස්කට්, 1 වන සියවසේ මැද, බ්‍රිතාන්‍යය කෞතුකාගාරය&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Yaldiz|first1=Marianne|title=Investigating Indian Art|date=1987|publisher=Staatl. Museen Preuss. Kulturbesitz|page=188|quote=The earliest anthropomorphic representation of the Buddha that we know so far, the Bimaran reliquary}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Verma|first1=Archana|title=Cultural and Visual Flux at Early Historical Bagh in Central India|date=2007|publisher=Archana Verma|isbn=978-1-4073-0151-8|url=https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&amp;pg=PP4|page=1|access-date=12 July 2018|archive-date=11 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230111053955/https://books.google.com/books?id=_os7mOK9v38C&amp;pg=PP4|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|218x218පික්]]

=== සාම්ප්‍රදායික නිරූපණවල ස්වභාවය ===
පැරණිතම බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල, බුදුන් වහන්සේ සර්වඥතා ඥානය ඇති අයෙකු ලෙස හෝ සදාකාලික ලෝකෝත්තර අයෙකු ලෙස නිරූපණය කර නැත. අනලයෝ භික්‍ෂුවට අනුව, බුදුන්ගේ සර්වඥතා ඥානය පිළිබඳ අදහස් හමුවන්නේ පසු මහායාන සූත්‍රවල සහ පසුව පාලි අටුවා හෝ මහාවස්තු වැනි පාඨවල පමණි.{{sfnp|Anālayo|2006}} සන්දක සූත්‍රයේ දී බුද්ධ ශ්‍රාවක ආනන්ද  තමන් සියල්ල දන්නා බව පවසන ගුරුවරුන්ගේ ප්‍රකාශයන්ට එරෙහිව තර්කයක් ගෙනහැර දක්වන අතර&lt;ref&gt;{{cite web |author1=Tan, Piya (trans) |author-link1=Piya Tan |date=2010 |title=The Discourse to Sandaka (trans. of Sandaka Sutta, Majjhima Nikāya 2, Majjhima Paṇṇāsaka 3, Paribbājaka Vagga 6) |url=http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20160109050837/http://dharmafarer.org/wordpress/wp-content/uploads/2010/02/35.7-Sandaka-S-m76-piya.pdf |archive-date=9 January 2016 |access-date=24 September 2015 |website=The Dharmafarers |publisher=The Minding Centre |pages=17–18}}&lt;/ref&gt; තේවිජ්ජවච්ඡගොත්ත සූත්‍රයේ බුදුරදුන් විසින්ම ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ තමන් සර්වඥ බව කිසිවිටෙක ප්‍රකාශ කර නොමැති බවත්, ඒ වෙනුවට තමන් “උසස් ඤාණයන් ඇති බව ප්‍රකාශ කළ බවත්ය. පාලි නිකායේ ආදිතම චරිතාපදාන තොරතුරු අවධානය යොමු කරන්නේ බුදුන් වහන්සේගේ ශ්‍රමණ ජීවිතය, ආලාර කාලාම වැනි විවිධ ගුරුවරුන් යටතේ බුද්ධත්වය සෙවීම සහ උන්හවහන්තසේගේ ගුරුවරයෙකු ලෙස හතළිස් පස් වසරයි.&lt;ref&gt;{{cite web |date=2005 |title=A Sketch of the Buddha's Life: Readings from the Pali Canon |url=http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101222123834/http://www.accesstoinsight.org/ptf/buddha.html |archive-date=22 December 2010 |access-date=24 September 2015 |website=Access to Insight}}&lt;/ref&gt;

ගෞතම බුදුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදාන වල බොහෝ විට ප්‍රාතිහාර්යයන්, නිමිති සහ අද්භූත සිදුවීම් ඇතුළත් වේ. මෙම සාම්ප්‍රදායික චරිතාපදානයන්හි බුද්ධ චරිතය බොහෝ විට ලෞකිකත්වයෙන් බර නොවූ ලෝකෝත්තර චරිතයකි. ඇන්ඩෲ ස්කිල්ටන් විසින් සටහන් කරන ලද පරිදි, බුදුන් වහන්සේ බොහෝ විට විස්තර කරනු ලැබුවේ අධිමානුෂිකයෙකු ලෙසය, උන්වහන්සේට දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ හා අසූවක් අනු ව්‍යාංජන ඇති බව විස්තර කිරීම සහ බුදුන් වහන්සේට අවශ්‍ය නම් යුගයක් තරම් කාලයක් ජීවත් විය හැකි බවට අදහස ඇතුළත් වේ.{{sfnp|Skilton|2004|pp=64–65}}

පුරාණ ඉන්දියානුවන් සාමාන්‍යයෙන් කාලානුක්‍රමිකතා ගැන නොසැලකිලිමත් වූ අතර දර්ශනය කෙරෙහි වැඩි අවධානයක් යොමු වේ. බෞද්ධ ග්‍රන්ථවල මෙම ප්‍රවණතාවය පිළිබිඹු වන අතර, ගෞතමයන් වහන්සේ උන්වහන්සේගේ චරිතාපදානයන්ට වඩා ඉගැන්වූ දේ පිළිබඳ පැහැදිලි චිත්‍රයක් සපයයි. මෙම ග්‍රන්ථවල ජෛන ග්‍රන්ථවලින් තහවුරු කළ හැකි පුරාණ භාරතයේ සංස්කෘතිය සහ දෛනික ජීවිතය පිළිබඳ විස්තර අඩංගු වන අතර බුද්ධ කාලය ඉන්දීය ඉතිහාසයේ වැදගත්ම වාර්තා පවතින මුල්ම යුගය බවට පත් කරයි.{{sfnp|Carrithers|2001|p=15}} බ්‍රිතාන්‍ය ලේඛිකාවක් වන කැරන් ආම්ස්ට්‍රෝං ලියා ඇත්තේ ඓතිහාසික වශයෙන් යහපත් යැයි සැලකිය හැකි තොරතුරු ඉතා අල්ප වූවත්, සිද්ධාර්ථ ගෞතමයන් වහන්සේ ඓතිහාසික චරිතයක් ලෙස සිටි බවට සාධාරණ විශ්වාසයක් තබාගත හැකි බවයි.{{sfnp|Armstrong|2000|p=xii}}

=== පෙර භවයන් ===
පාලි බුද්ධවංශය සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාව වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් බුදුන් වහන්සේගේ අවසාන උපතට පෙර උත්පත්තීන් සිය ගණනක් විහිදුනු බව නිරූපනය කරයි. මේ පෙර ජීවිත බොහොමයක් කථා ජාතක කථා ලෙසින් කථා 547 කින් සමන්විතව ඇත.{{sfnp|Strong|2001|p=19}}&lt;ref&gt;{{Cite web |author= |date=13 March 2015 |title=The Jatakas: Birth Stories of the Bodhisatta |url=https://blogs.bl.uk/asian-and-african/2015/03/the-jatakas-birth-stories-of-the-bodhisatta.html |access-date=28 June 2023 |work=British Library}}&lt;/ref&gt;

ගැඹුරු කර්ම ඉතිහාසයක් සහිත ප්‍රාග්-බෞද්ධ අතීතය පුරවාලීමට අමතරව, ජාතක මගින් බුද්ධත්වය සාක්ෂාත් කරගැනීමට පෙර [[බෝධිසත්ත්‍ව|බෝධිසත්වයන්ගේ]] (බුදුරජාණන් වහන්සේගේ) මාර්ගය පැහැදිලි කිරීමට කරයි. බුද්ධවංශය වැනි චරිතාපදානවල, මෙම මාර්ගය දිගු හා දුෂ්කර ලෙස විස්තර කර ඇති අතර, &quot;ගණනය කළ නොහැකි යුග හතරක්&quot; (අසංඛ්‍ය) ගත වේ.{{sfnp|Strong|2001|p=30}} මෙම පුරාවෘත්ත චරිතාපදානවල, බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විවිධ උත්පත්තීන් (සත්ව හා මනුෂ්‍ය) හරහා ගමන් කරයි, අතීත බුදුවරුන්ගේ හමුවීමෙන් ආනුභාව ලත්, පසුව තමාම බුදු බවට පත්වීමට අධිෂ්ඨාන කරයි. එවිට උන්වහන්සේ අතීත බුදුවරුන්ගෙන් විවරණ ලැබීමට පටන් ගනී.{{sfnp|Strong|2001|p=31}} මෙම කතාවලින් වඩාත් ජනප්‍රිය එකක් වන්නේ බෝධිසත්වයන්ට අනාගත බුද්ධත්වය ලැබීමට විවරණ ලබා දෙන [[දීපංකර බුදුරජාණන් වහන්සේ|දීපංකර බුදුන්]] හමුවීමයි.{{sfnp|Strong|2001|p=25}}

පාලි ජාතක අටුවාවේ (ජාතක-අට්ඨකථා) සහ සංස්කෘත ජාතකමාලාවේ දක්නට ලැබෙන තවත් තේමාවක් වන්නේ බුදු බව කරා ළඟා වීමට බෝධිසත්වයන්ට පාරමිතා කිහිපයක් ප්‍රගුණ කළ යුතු ආකාරයයි. ජාතකවල ඇතැම් විට බෝධිසත්වයන් වහන්සේ විසින් පෙර භවවල කරන ලද අකුසල කර්ම ද නිරූපණය කර ඇති අතර, ඒවායේ කර්ම ඵලයන් ලෙස අවසන් භවයේදී උන්වහන්සේ අත්විඳින ලද දුෂ්කරතා පැහැදිලි කරයි.

=== උපත සහ ගිහි ජීවිතය ===
[[ගොනුව:Astasahasrika_Prajnaparamita_Queen_Maya_Birth.jpeg|thumb|මායා ආශ්චර්යමත් ලෙස සිද්ධාර්ථ බිහි කරයි. සංස්කෘත, පුස්කොළ අත්පිටපත. නාලන්දා, බිහාර්, ඉන්දියාව. පාල යුගය]]
බෞද්ධ සම්ප්‍රදායට අනුව, සිදුහත් ගෞතම කුමරුන් උපත ලැබුවේ වර්තමාන [[නේපාලය|නේපාලයේ]], ලුම්බිණියේ&lt;ref name=&quot;WHC&quot;&gt;{{cite web |title=Lumbini, the Birthplace of the Lord Buddha |url=https://whc.unesco.org/en/list/666 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20100731003917/https://whc.unesco.org/en/list/666/ |archive-date=31 July 2010 |access-date=26 May 2011 |website=World Heritage Convention |publisher=UNESCO}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Victoria and Albert Museum&quot;&gt;{{cite web |title=The Astamahapratiharya: Buddhist pilgrimage sites |url=http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121031180234/http://www.vam.ac.uk/content/articles/t/the-astamahapratiharya-buddhist-pilgrimage-sites/ |archive-date=31 October 2012 |access-date=25 December 2012 |publisher=Victoria and Albert Museum}}&lt;/ref&gt; වන අතර හැදී වැඩුණේ [[කපිලවස්තු|කපිලවස්තුවේය]]. පුරාණ කපිලවස්තු පිහිටි ස්ථානය නිශ්චිතව නොදනී.{{sfnp|Trainor|2010|pp=436–437}} එය වර්තමාන ඉන්දියාවේ [[උත්තර් ප්‍රදේශ්|උත්තර් ප්‍රදේශ්හි]] පිප්‍රාවා{{sfnp|Nakamura|1980|p=18}} හෝ වර්තමාන නේපාලයේ තිලෞරකොට් විය හැකිය.{{sfnp|Huntington|1986}} මෙම ස්ථාන දෙකම ශාක්‍ය ජනපදයට අයත් වූ අතර ඒවා පිහිටා ඇත්තේ කිලෝමීටර් 24 (සැතපුම් 15) දුරින් පමණි.{{sfnp|Huntington|1986}}

ක්‍රිස්තු පූර්ව 3 වැනි සියවසේ මැද භාගයේදී අශෝක අධිරාජ්‍යයා විසින් ලුම්බිණිය ගෞතමයන්ගේ උපන් ස්ථානය බව තීරණය කර එහි සෙල්ලිපිය සහිත ස්ථම්භයක් සවි කළේය.

මහාවස්තු සහ ලලිතවිස්තරය වැනි පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව, උන්වහන්සේගේ මව වන්නේ, කෝලිය රාජධානියේ (දැන් නේපාලයේ රූපන්දේහි දිස්ත්‍රික්කය) පුරාණ අගනුවර වූ දෙව්දහ නුවර කුමරිය වන [[මායා දේවිය (බුදුන් වහන්සේගේ මෑණියන්)|මායා දේවියයි]]. පුරාවෘත්තයට අනුව, සිද්ධාර්ථ කුමරු පිළිසිඳගත් රාත්‍රියේදී, මායා රැජින සිහිනෙන් දුටුවේ සුදු ඇත් දළ හයක් සහිත සුදු ඇතෙකු ඇගේ දකුණු ඇලයෙන් ඇතුළු වූ බවත්,{{sfnp|Beal|1875|p=37}}{{sfnp|Jones|1952|p=11}} මාස දහයකට පසු සිද්ධාර්ථ උපත ලැබූ බවත්ය. ශාක්‍ය සම්ප්‍රදායට අනුව, ඔහුගේ මව වූ මායා බිසව ගැබ්ගත් විට ඇය දරු ප්‍රසූතිය සඳහා කපිලවස්තුවෙන් පිටත්ව තම පියාගේ රාජධානියට ගියාය.  ඇගේ පුත්‍රයා අතරමගදී ලුම්බිණියේ උද්‍යානයක [[සල්|සල් ගසක්]] පාමුල උපත ලැබූ බව පැවසේ. 

පැරණිතම බෞද්ධ මූලාශ්‍රවල සඳහන් වන්නේ බුදුන් වහන්සේ ඉන්දියාවේ සහ නේපාලයේ නූතන දේශසීමාව ආසන්නයේ ජීවත් වන සහල් ගොවීන්ගේ ගෝත්‍රයක් වන ශාක්‍ය ගෝත්‍රයෙන් කොටසක් වූ ගෝතම (සංස්කෘත: ගෞතම) නම් ප්‍රභූ ක්ෂත්‍රිය පවුලක උපත ලැබූ බවයි. ඔහුගේ පියා වන [[සුද්ධෝදන රජ|සුද්ධෝදන]] &quot;ශාක්‍ය වංශයේ තේරී පත් වූ ප්‍රධානියෙක්&quot; විය.{{sfnp|Warder|2000|p=45}} එහි අගනුවර කපිලවස්තු වූ අතර, පසුව බුදුන් වහන්සේගේ ජීවමාන කාලයේදී වර්ධනය වන කෝසල රාජධානියට ඔහු ඈඳා ගන්නා ලදී.

මුල් බෞද්ධ ලියවිලි තුළ ගෝතම බුදුරදුන්ගේ උපත සහ තරුණ කාලය පිළිබඳ තොරතුරු ඇත්තේ ඉතා අල්ප වශයෙනි. පසුකාලීන චරිතාපදාන වල තරුණ සිදුහත් කුමරුගේ ජීවිතය සහ ඔහුගේ පැවැත්ම පිළිබඳ නාට්‍යමය ආඛ්‍යානයක් වර්ධනය කළේය. ඔවුන් ඔහුගේ පියා වන ශුද්ධෝදන නිරූපණය කරන්නේ ඉක්ෂ්වාකුගේ (පාලි: ඔක්කාක) [[සූර්‍ය වංශය|සූර්යවංශයේ]] (සූර්‍ය වංශයේ) පරම්පරාගත රජෙකු ලෙසය. බොහෝ විද්වතුන් සිතන්නේ ශුද්ධෝදන යනු ශාක්‍ය වංශාධිපතියෙකු (ඛත්තිය) බවත් ශාක්‍ය ජනරජය පරම්පරාගත රාජාණ්ඩුවක් නොවන බවත්ය.

සිදුහත් කුමරුගේ ජන්ම දිනය, බුද්ධත්වයට පත් වූ හා පරිනිර්වාණය පත් වූ දිනය වෙසක් ලෙසත්, උන්වහන්සේ පිළිසිඳගත් දිනය [[ඇසළ පසළොස්වක පෝය|ඇසළ]] ලෙසත් ථෙරවාදී රටවල බහුලව සමරනු ලැබේ.{{sfnp|Turpie|2001|p=3}} නේපාලයේ, [[බංග්ලාදේශය|බංගලාදේශයේ]] සහ ඉන්දියාවේ බුදුන් වහන්සේගේ ජන්ම දිනය බුද්ධ පූර්ණිමා ලෙස හඳුන්වනු ලබන්නේ උන්වහන්සේ පුර පසළොස්වක පොහොය දිනක උපත ලැබූ බව විශ්වාස කරන බැවිනි.

පසුකාලීන චරිතාපදාන වලට අනුව,නම් තැබීමේ අතරතුර, අසිත නම් තවුසා සිදුහත් කුමරුගේ දෙතිස් මහා පුරුෂ ලක්ෂණ නිරීක්ෂණය කොට කුමරුන් චක්‍රවර්තී රජෙකු හෝ බුදුවරයෙකු වන බවට ප්‍රකාශ කළේය.  

ලලිතවිස්තර වැනි පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද තරුණ සිද්ධාර්ථ කුමරුගේ විශිෂ්ට සටන් කුසලතාව පිළිබඳ වෘතාන්ත පවසයි, එම හැකියාවන් අනෙකුත් ශාක්‍ය තරුණයින්ට එරෙහිව විවිධ තරඟ වලදී පරීක්ෂාවට ලක් විය.

== අත්හැරීම ==
ගෞතමයන් වහන්සේ උසස් අධ්‍යාත්මික ඉලක්කයක් සොයමින් ගිහි ජීවිතය පිළිබඳව කලකිරී තාපසයෙකු හෝ ශ්‍රමණයෙකු බවට පත්වන බව පැරණිතම මූලාශ්‍ර මගින් නිරූපනය වන අතර, පසුකාලීන පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් උන්වහන්සේ සන්‍යාසියකු බවට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ වඩාත් විස්තරාත්මක නාට්‍යමය කතාවක් විස්තර කරයි.{{sfnp|Hirakawa|1990|p=24}}{{sfnp|Gethin|1998|p=15}}

බුදුරදුන්ගේ ආධ්‍යාත්මික ගවේෂණය පිළිබඳ පැරණිතම වාර්තා අරියපරියේසන සූත්‍රය වැනි පාලි සූත්‍ර තුළ දක්නට ලැබේ.ගෞතමයන් වහන්සේ අත්හැරීමට හේතු වූයේ තම ජීවිතය මහලු වියට, ව්‍යාධියට සහ මරණයට යටත් වන බවත්, එයින් මිදීමට ක්‍රමයක් හැකි බවත් සිතීම බවත් මෙම ග්‍රන්ථවල වාර්තා වේ. 

සිදුහත් කුමරුන් ප්‍රථම වතාවට බාහිර ලෝකය දැකීමට තම මාලිගාවෙන් පිටව ගිය ආකාරය සහ මිනිස් දුක් වේදනාවලට මුහුණ දීමෙන් කම්පනයට පත් වූ ආකාරය පිළිබඳ පුරාවෘත්ත චරිතාපදානයන් ද කියයි.{{sfnp|Gethin|1998|p=21}}{{sfnp|Strong|2001|p=63}} මේවායින් නිරූපණය කරන්නේ උන්වහන්සේගේ පියා ආගමික ඉගැන්වීම්වලින් සහ ලෞකික මනුෂ්‍ය දුක් වේදනා පිළිබඳ දැනුමෙන් ඔහුව වසන් කර ඇති බවයි, එවිට උන්වහන්සේ මහා ආගමික නායකයෙකු වෙනුවට සක්විති රජෙකු වනු ඇත.

==අමතර ලිපි==
[[ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක]]

== ආශ්‍රයෙන් ==
{{reflist}}

=== මූලාශ්‍ර ===
{{refbegin|30em}}
* {{Citation|last=Gethin|first=Rupert, M.L.|title=Foundations of Buddhism|year=1998|publisher=Oxford University Press}}
* {{Citation|last=Warder|first=A.K.|title=Indian Buddhism|year=2000|author-mask=3|series=Buddhism Series|edition=3rd|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass|author-link=A. K. Warder}} 
* {{Citation|last=Schober|first=Juliane|title=Sacred biography in the Buddhist traditions of South and Southeast Asia|year=2002|location=Delhi|publisher=Motilal Banarsidass}}
* {{Citation|last=Smith|first=Vincent|title=The Early History of India|url=https://archive.org/details/earlyhistoryofi00smit|year=1924|edition=4th|location=Oxford|publisher=Clarendon}}
* {{Citation|last=Willemen|first=Charles, transl.|title=Buddhacarita: In Praise of Buddha's Acts|url=http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|year=2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20140827205858/http://www.bdkamerica.org/digital/dbet_t0192_buddhacarita_2009.pdf|location=Berkeley, CA|publisher=Numata Center for Buddhist Translation and Research|isbn=978-1-886439-42-9|archive-date=27 August 2014|url-status=dead}}
* {{Citation|last=Nakamura|first=Hajime|title=Indian Buddhism: a survey with bibliographical notes|url=https://books.google.com/books?id=w0A7y4TCeVQC&amp;pg=PA345|year=1980|publisher=Motilal Banarsidass|isbn=978-81-208-0272-8|author-link=Hajime Nakamura}}
* {{Citation|last=Wynne|first=Alexander|title=The Origin of Buddhist Meditation|url=http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|year=2007|author-mask=3|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020171410/http://www.e-reading.link/bookreader.php/134839/The_Origin_of_Buddhist_Meditation.pdf|publisher=Routledge|isbn=978-0-203-96300-5|access-date=2 January 2015|archive-date=20 October 2020|url-status=live}}
* {{cite book|last=Warder|first=A.K.|title=A Course in Indian Philosophy|chapter=Lokayata, Ajivaka, and Ajnana Philosophy|year=1998|edition=2nd|publisher=Motilal Banarsidass Publishers|location=Delhi|chapter-url=https://books.google.com/books?id=zw1UD1Mj9DwC&amp;q=ajnana|isbn=978-81-208-1244-4}}
* {{Citation|last=Roy|first=Ashim Kumar|title=A history of the Jains|page=179|year=1984|location=New Delhi|publisher=Gitanjali|citeseerx=10.1.1.132.6107}}
* {{Citation|last=Thapar|first=Romila|title=Early India: From the Origins to AD 1300|year=2004|publisher=University of Californian Press|isbn=0-520-24225-4}}
* {{Citation |last = Skilton |first= Andrew |title = A Concise History of Buddhism |year=2004}}
* {{Citation|last = Carrithers|first = M.|title = The Buddha: A Very Short Introduction|publisher = Oxford University Press|year = 2001|isbn = 978-0-02-865910-7|url = https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|access-date = 1 October 2018|archive-date = 11 January 2023|archive-url = https://web.archive.org/web/20230111053958/https://books.google.com/books?id=aSWdmTB-gBMC|url-status = live}}
* {{Citation |last = Armstrong |first = Karen |year=2000 |title = Buddha |publisher = Orion |isbn = 978-0-7538-1340-9}}
&lt;!-- B --&gt;
* {{Citation |last=Strong |first=J.S. |author-link=John S. Strong |title=The Buddha: A Beginner's Guide |date=2001 |publisher=[[Oneworld Publications]] |isbn=978-1-78074-054-6}}
* {{Citation |last=Trainor |first=Kevin |year=2010 |title=&quot;Kapilavastu&quot;, in: Keown, Damien; Prebish, Charles S. Encyclopedia of Buddhism |location=London |publisher=Routledge |url=https://books.google.com/books?id=NFpcAgAAQBAJ&amp;q=kapilavastu&amp;pg=PA436 |isbn=978-1-136-98588-1 }}</text>
      <sha1>raxym0lev5xttwdl2zcctptrchf3oaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හිම්බා ජනතාව</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68873</id>
    <revision>
      <id>801852</id>
      <parentid>794718</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:35:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (grammar, spelling)</comment>
      <origin>801852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33796" sha1="gj9688koy6ifis64m640fzqaxm1biij" xml:space="preserve">'''හිම්බා''' (singular: '''OmuHimba''', plural: '''OvaHimba''') ජනතාව යනු උතුරු [[නැම්බියාව|නැම්බියාවේ]] වෙසෙන 50,000කට අධික සංඛ්‍යාවකින් යුත් ආදිවාසී ජන කොටසකි.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;&gt;{{Cite book|title=Strategies That Integrate Environmental Sustainability Into National Development Planning Process to Address Livelihood Concerns of the OvaHimba Tribe in Namibia - A Summary|volume=|first=|last=Kamaku Consultancy Services cc., Commissioned by: Country Pilot Partnership (CPP) Programme Namibia|author-link=|authorlink=|url=http://www.met.gov.na/CPP/Resources/Himba%20research%20Study%20Report.pdf|publisher=The Ministry of Environment and Tourism, Republic of Namibia.|location=Windhoek, Namibia|year=2011|language=|chapter=|pages=|isbn=|ISBN=|access-date=2016-10-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031219/http://www.met.gov.na/CPP/Resources/Himba%20research%20Study%20Report.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මොවුහු කුනෙනේ ගංගා නිම්නය අශ්‍රිතයව [[ඇන්ගෝලා|ඇන්ගෝලාවේ]] වෙසෙති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; මීට අමතරව කුඩා පිරිසක් ඔවටාහි ('''Ovatwa''') වාසය කරයි. ඔවාහිම්බා නමින් හැඳින්වෙන මොවුහු උතුරු නැම්බියාවේත් දකුණු ඇංගෝලාවේත් වෙසෙන ජනයාට වඩා තරමක් වෙනස් ය.

== සංස්කෘතිය ==
[[ගොනුව:Himba-Hirten.jpg|වම|thumb|200x200පික්|කඔකොලැන්ඩ් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන හිම්බා ජාතිකයන් පිරිසක්]]

=== යැපුම් ආර්ථිකය ===
හිම්බා ජනයාගේ ප්‍රධාන ආර්ථික කටයුත්ත සතුන් ඇතිකිරීම යි. මොවුහු බැටළුවන්, එළුවන් හා ගවයන් ඇතිකරති; ප්‍රධාන වශයෙන් කිරි ලබාගැනීම උදෙසා මෙම සතුන් ඇතිකරති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; මීට අමතරව ඔවුහු ඉරිඟු හා මෙනේරි වගා කරති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; ඔවුන් ගේ ප්‍රධාන ආර්ථික කටයුත්ත කිරි සහ මස් නිෂ්පාදනය යි. තවද බිත්තර හා කුකුළු මස් ද ඔවුනගේ යැපුම් ආර්ථිකයට අයත්ය. වනාන්තරය තුළින් ලබාගන්නා පැළෑටි වර්ග මෙන්ම මී පැණි ද ඔවුහු පරිභෝජනයට යොදාගනිති. කලාතුරකින් ඔවුහු තම පශු සම්පත් විකුණා මුදල් උපයාගනිති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; ඇතැම් හිම්බා ගෝත්‍රිකයෝ දැන් රාජ්‍ය සේවයට බැඳී කටයුතු කරති; එමගින් රාජ්‍ය අංශයෙන් වැටුප් හා විශ්‍රාම දීමනා ලබාගනිති&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt;

=== දෛනික දිවි පෙවෙත ===
දෛනික දිවියේ දී වැඩි වැඩ කොටසක් හිම්බා ජාතික කාන්තාවන් හා ගැහැනු දරුවන් අතින් සිදුවේ. වතුර ගෙනඒම, දර ගෙන ඒම, සාම්ප්‍රධායික රතු මැටි හා ගොම යොදා නිවස කපරාදු කිරීම, ගෙබිම සැකසීම, දියලබු වයින් නිෂ්පාදනය, කිරි නිෂ්පාදනය, ඉවුම් පිහුම් කටයුතු හා ආහාර බෙදාදීම, අඳුම් මැසීම, අත්කම් නිර්මාණ, ආභරණ සැකසීම වැනි බොහෝ දෛනික දිවියේ ක්‍රියාකාරකම් රැසක්ම ස්ත්‍රීන් විසික් සිදු කෙරෙන කාර්ය වේ.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; ගවයන් හා එළුවන් ගේ කිරි දෙවීමේ කටයුතු ද ගැහැනු දරුවෝ හා කාන්තාවෝ සිදු කරති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; කාන්තාවෝ හා ගැහැනු දරුවෝ තම පවුලේ දරුවන් බලා ගැනීම මෙන්ම තම අසල්වැසි හා ඥාතීන්ගේ දරුවන් රැකබලා ගැනීමට ද සහය වෙති. හිම්බා ගෝත්‍රික පිරිමින් හට පැවරී ඇති ප්‍රමුඛ කර්‍යයය නම් ගොවිපල රැකබලා ගැනීම යි. බොහෝ විට පුරුෂයන් නිවසින් පිට ගතකරන කාලය වැඩිය.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt;

මොවුහු කුඩා විස්තෘත පවුලක් ලෙස කුඩා ගමක වාසය කරති. මෙම කුඩා ගමක පවුල් කිහිපයක් වාසය කරති. සෑම පවුලකටම ගෙවත්තක් පිහිටා ඇත. මෙම කුඩා ගමකම මළවුන් උදෙසා කළ ආගමික ස්ථානයක් පවතී. මෙම ආගමික ස්ථාන මගින් මිනිසා හා මළගිය ඥාතීන් අතර සම්භන්ධතා ගොඩනගා ගතහැකි බව ඔවුහු විශ්වාස කරති&quot;.{{Sfn|Crandall|2000|p=18}}

=== වස්ත්‍ර හා කොණ්ඩ විලාසිතා ===
[[ගොනුව:Himba_Girls_Photo_by_Sascha_Grabow.JPG|thumb|166x166පික්|හිම්බා ජාතික තරුණියන් දෙදෙනෙක් ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රධායික වස්ත්‍ර හා කොණ්ඩ විලාසිතා වලින් යුක්තව.]]
[[ගොනුව:Himba_lady_preparing_deodorant.jpg|thumb|200x200පික්|සුවඳ ද්‍රව්‍ය නිපදවන හිම්බා ජාතික කාන්තාවක් .]]
හිම්බා ගෝත්‍රික ස්ත්‍රීන් හා පුරුෂයන් ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියට අයත් සාම්ප්‍රදායික ඇඳුම් ආයිත්තම්වලින් සැරසී සිටිනු දක්නට ලැබේ. ඔවුන් ජීවත්වන පරිසරයේ පවතින උණුසුම් දේශගුණික තත්ත්වයට ඔරොත්තු දෙන අයුරින් මෙම ඇඳුම් සකසාගෙන ඇත. ගව සමින් නිමැවුණු සායකට සමාන වස්ත්‍රයක් හෝ නවීන වස්ත්‍ර භාවිතය ද ඔවුහු සිදු කරති. ඔවුන් ගේ පුරුෂයන් සේම ස්ත්‍රීහු ද උඩුකය නග්නව තබාගනිති; ඇතැම් විට පාවහන් ද පළදිති. ඇතැම් විට වාහනවලින් ඉවත් කළ ටයරයෙන් පාවහන් සකසා ගනිති.{{තහවුරු කරන්න}} හිම්බා ස්ත්‍රීන් මෙන්ම පුරුෂයෝ ද අධික වියලි හා උණුසුම් දේශගුණ තත්ත්වයන් යටතේ වාසය කරන නිසා ඔවුන් තම සිරුරේ විවිධ ආලේප ගල්වා ගනිති. එමගින් අධික හිරු රැස්වලින් ඔවුන්ගේ සමටවන හානිය අවම වෙයි. එක් අතකින් මෙම ආලේපන හා විලවුන් ගල්වා ගැනීම නිසා මදුරුවන් දෂ්ටනය වැනි කෘබීන්ගෙන් එන උවදුරුද වළකාගැනේ. මෙම ආලේප හා විළවුන් සාදා ගැනීමට ගස්වල ලාටු හෝ දුම්මල හෝ යොදාගැනේ. මෙම අලේපන විචිත්‍ර වර්ණයන්ගෙන් යුක්තය.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

මොවුන්ගේ කොණ්ඩ විලාසිතාව හා ආභරණ මගින් ඔවුන් නියොජනය කරන සමාජ තත්වය පෙන්වා දෙනු ලැබෙයි.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; ළදරුවෝ හා දරුවෝ සාමාන්‍යයෙන් හිසකෙස් තට්ටය පෑදෙන අයුරින් කපා දමති; එසේත් නැතිනම් හිසකෙස් ස්වල්පයක් පමණක් පවතිනසේ ඉතා කොටට කොණ්ඩය කපා දමති. තරුණ ගැහුනු දරුවෝ හා පිරිමි දරුවෝ හිසකෙස් තැඑළි වශයෙන් ගොතා ඉරිරියට රූරා වැටෙන අයුරින් සකස්කරගනිති; පියපේරුවේ ආරෝහණ සමූහයේ සාම්ප්‍රධායට අනුව මෙම වස්ත්‍ර හා විලාසිතා අනුගමනය කරති. වැඩිවිය පැමිණිම දක්වා ඔවුහු මෙම විලාසිතා අනුගමනය කරති .&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් ගැහැනු ළමුන් එක් කොණ්ඩ ගෙතුමකින් පමණක් සැරසීම මගින් ඔවුන් නිවුන් සොයුරියන් බව කියාපායි.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

තාරුණ්‍යයට පැමිණීමේ සිට හිම්බා පිරිමි ළමයි කොණ්ඩය කැරළි ආකාරයට සකස්කරගනිති. ගැහැනු ළමයි විවිධ විලාසිතා අනුව කොණ්ඩය සකස්කර ගනිති.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; විවාහපත්වූ හා දරුවන් අති කාන්තාවෝ කොණ්ඩ කැරළි කිහිපයකින් යුතු ඔවුන්ට ආවේණික විලාසිතා අනුගමනය කරති.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; අවිවාහක පිරිමි එක් කොණ්ඩ කැරළක් සිටිනසේ හිසකෙස් සකස් කරගනිති. විවාපත් පිරිමි හිසේ හිස්වැසුමක් පළදිති.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; තම බිරිය මියගිය පුරුෂයෝ හිස්වැසුම් නොපළදිති.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

=== සිරිත් විරිත් ===
හිම්බාවරු බහුවිවාහ ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති.බහු භාර්‍යාෙස්වනය මොවුන් අතර ප්‍රචලිතය එක් පුරුෂයෙකුට ස්ත්‍රින් දෙදනකු සරණපාවාගත හැක.මොවුන්ගේ විවාහ යොජිත විවාහවන අතර දෙපාර්ෂවයේ පියවරුන් විසින් තම දරුවන්ට සුදුසු කාලත්‍රයා සොයාදෙයි.ගැහැණු දරුවකු වැඩිවියට පත්වූ දිනයේම ඇගේ පියා විසින් ඇයට සුදුසු සහකරුවකු යොජනා කරයි.මෙහි දී පියාගේ කැමැත්ත මත ඇය විවාහ දිවියට ඇතුලුවෙයි.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; එහෙත් වයස අවුරුදු 10 අඩු ගැහැණු දරුවන් විවාහ කරදීමක් සිදුනොවේ..

=== සමාජ ගතිකත්වය ===
හිම්බා ජනයා වෙනම සංස්කෘතියක් සහිතව දුෂ්කර ග්‍රාමීය පෙදෙස් වල වාසය කලද ඔවුන් මහා සමාජය හා නිතර ගනුදෙනු කරන ජන ප්‍රජාවක් ලෙස වර්තමානයේ දී දක්නට ලැබේ.ඔවුන් වෙළදපොළ අවශ්‍යතා සදහා නිතර නගරයට පැමිණිම සිරිතකි.සුපිරි වෙළදසැල් වෙළදසැල් සදහා විවිධ අවශ්‍යතා සදහා ගමන් කරයි.ඔවුන් මහා සමාජට වේගයෙන් අනුගතවෙමින් පවතී.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt;

== ප්‍රාථමික ව්‍යුහය ==
[[ගොනුව:Headman_Kapika_und_sein_Enkel.jpg|වම|thumb|200x200පික්|හිම්බා ජාතික ප්‍රාදේශීය නායකයෙක්]]
කර්කශ කාන්තාර දේශගුණය  ඔවුන් ගේ ජීවිතය හා විවේකය පාලනය කරනු ලබයි.ඔවුන් තම ජීවන ශෛලිය සාම්ප්‍රධායික  සමාජ ව්‍යුහය මත පදනම් වෙමින් ගත කරන්නට මෙම දේශගුණ තත්වය විසින් ඔවුන්ව පොළබවනු ලබයි .ඔවුනොවුන් සමගියෙන් එකිනෙකාට උදවු කරමින් සාමූහිකව දිවි ගෙවති.
[[ගොනුව:Himba-Arbeit.jpg|thumb|225x225පික්|හිබ්බා තරුණියක් ]]
ඔවුන් ගේ සමාජ ව්‍යුහය ද්වීපාර්ෂවික අවරෝණ ක්‍රමයට ගොඩනැගී ඇත.පීතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමය හා මාතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමය යන ක්‍රම දෙකම  මෙහිදී භාවිතවේ.පීතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමය ඔරුසෝ(''oruzo'') වශයෙන්ද මාතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමය එන්ඩා (''eanda'') යනුවෙන් ද හදුන්වයි.{{Sfn|Crandall|2000}} හිම්බා ගොත්‍රිකයන් ගේ  පවතින්නේ පීතෘ මූලික සමාජයකි.පවුලේ වැඩිමල් පුරුෂයා පවුලේ නායකත්වය දරයි.දියණියන් විවාහවූවිට ඔවුන් තම සැමියාගේ නිවසට යයි.එහෙත් නිෂ්චල හා චංචල දේපල අයිතිය මාතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමයට බෙදීයයි.ඒ අනුව පියාගේ අයිතිය පුතාට නොලැබේ.උදාහරණ ලෙස පියාට අයිතිව තිබුන ගවයින් පුතාට නොව බෑනාට ලැබේ.එනම් පුතකුට පියාට අයත් දේ නොව මාමාණ්ඩියට අයත් දේ උරුමවේ.එයට හේතුව පීතෘ මූලික අවරෝහන ක්‍රමයට සම්පත් බෙදී නොයාම නිසයි.

මේ ආකාරයට ද්විත්ව අවරෝහණ ඥාතීත්ව රටා ක්‍රියාත්මකවන  සමාජ කිහිපයක් දකුණු අප්‍රිකාව ඉන්දියාව ඔස්ට්‍රේලියාව මලයාසියාව සහ පොලිනීසියාව අදී සමාජයන්හි දැකගත හැත.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&amp;articleID=0005596A-DE68-1C6F-84A9809EC588EF21|title=The Himba and the Dam|first=Carol|last=Ezzell|date=17 June 2001|magazine=[[Scientific American]]}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
හිම්බා ජනයාගේ ඉතිහාසය නියඟයන් වැනි ස්වභාවික විපත් මෙන්ම ගරිල්ලා යුද්ධ නැම්බියානු නිදහස් අරගලය වැනි යුධ ගැටුම් හමුවේ ඉදිරියට ගිය දුෂ්කර ගමනක් විය.මීට අමතරව ජර්මානු අධිරජ්‍යවාදීන් විසින් දියත් කල මහා ජන සංහාරයන්ට මැදිවීමටද ෙමාවුන්ට සිදුවිය.{{තහවුරු​ කරන්න}}

1980 දී පමණ හිම්බාවරුන්ගේ ජන ජීවිතය කාලගුණ හා දේශගුණ විපර්‍යාෂ මෙන්ම දේශපාලන තත්වයන් නිසා තවදුරටත් කටුක හා දුශ්කරවූ ආකාරය දැකියහැක.&lt;ref name=&quot;RMHE&quot;&gt;{{Cite book|title=Risk Management in a Hazardous Environment: A Comparative Study of two Pastoral Societies|volume=|first=Michael|last=Bollig|author-link=|authorlink=|url=http://books.google.co.uk/books?id=SsPO7wYv1VkC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher=Springer Science+Business Media, Inc.|location=New York|year=2006|language=|chapter=|pages=167–168|isbn=9780387275819|ISBN=9780387275819}}&lt;/ref&gt; නියං තත්වය නිසා 90%  පමණ පශු සම්පත් විකාශවූ අතර බොහෝ හිම්බාවරු ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන අතහැර සරණාගතයන් ලෙස වෙනත් ප්‍රදේශයන්ට පලා ගියහ.&lt;ref name=&quot;RMHE&quot;/&gt; මොවුන් ඇන්ගෝලාවේ දේශ සීමාවේ සිටියදී පැහැර ගැනීම් ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස තබාගැනීම  ඇන්ගෝලා නිදහස් අරගලයේ යෙදුන හමුදා කණ්ඩායම් අතින් සිදුවිය.&lt;ref name=&quot;RMHE&quot;/&gt;

=== ආගම ===
මොවුන්ගේ ආගම ඒකදේවවාදී ආගමක්වන අතර මුකුරු(Mukuru) නම් වූ දෙවියකු අදහති.එසේම මළවුන් පිදීමද සිදුකරති..{{Sfn|Crandall|2000|p=188}} සෑම පවුලකටම අයත් විශේෂ පූජාස්ථානයක් ඔවුන්ට ඇත.මෙමගින් ඔවුන් තම ප්‍රධාන දෙවියා වන මුකුරු හා මළවුන් ගේ පිහිට ලබාගතහැකිබව විශ්වාස කරති.{{Sfn|Crandall|2000|p=47}} නිතරම මුකුරු නම්වූ දෙවියා කාර්‍යබහුල නිසා ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම මළවුන් විසින් සිදු කරනබව ඔවුන් අදහති.{{Sfn|Crandall|2000|p=47}}

ඔවුන් සතුව හදි හූනියම් ආදී කළු අභිචාරක්‍රමද ප්‍රචලිතව පවතී.{{Sfn|Crandall|2000|p=33}} ඔවුන් මෙම කළු අශිචාර නිසා මිනිසුන් මියයන බව විශ්වාස කරති.{{Sfn|Crandall|2000|pp=38–39}} එසේම ඇතැම් අමනුෂ්‍ය බලවේගයන්ට මිනිසාගේ මනසට බලපෑම් කළහැකිබව විශ්වාස කරති{{Sfn|Crandall|2000|p=102}} එසේම ඇතැම් අස්වාශාවික අද්භූත සිදුවීම් අමනුෂ්‍ය බලපෑම් නිසා සිදුවන බව විශ්වාස කරති.{{Sfn|Crandall|2000|p=66}} යොකාරයට බොහෝ ගුප්ත සිදුවීම් නොපෙනෙන බලවේගයන්ගේ බලපෑමෙන් සිදුවන බව ඔවුන් අදහති.{{Sfn|Crandall|2000|p=66}}

=== නැම්බියාවට නිදහස ලැබුනු දා සිට ===
[[ගොනුව:Himba_Mobile_School.JPG|thumb|150x150පික්|ජංගම පාසැලක්]]
වර්තමානයේ දී හිබ්බා ජනයාගේ ආර්ථික හා සමාජීය තත්වය වර්ධනය කරගැනීම සදහා නැම්බියා රජයෙන් හා ජාත්‍යන්තර සංවිධාන මගින් ආධාර උපකාර හිමිවේ.

නොර්වේ රජය හා අයිස්ලන්ත රජය විසින් හිබ්බා ගෝත්‍රික දරුවන් වෙනුවෙන් ජංගම පාසැල් ආරම්භ කළහ.කෙසේ වෙතත් පසුව නැම්බියා රජය ඔවුන් වෙනුවෙන් ස්තීර පාසැල් ආරම්භ කරනලදී.හිම්බා ගෝත්‍රික නායකයා  චොදනා කරන්නේ මෙම පාසැල් පද්ධතිය ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියට තර්ජනයක් බවයි.

=== මානව හිමිකම් ===
අතීතයේ ඔවුන් උතුරු නැම්බියාවේ  කුනෙනේ පෙදෙසෙහි දඩයමෙන් හා එඩේර ජීවිතය ගතකරමින් ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රධායික සංස්කෘතික අංග පිළිපදිමන් ජීවත්විය.කෙසේ වෙතත් වර්තමානයේ ඔවුන්ට විවිධ තහංචි වලට ලක්වීමට සිදුවී ඇත..&lt;ref name=&quot;osi&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

2012 පෙබරවාරි මාසයේදී හිම්බා නායකයා විසින් තම වර්ගයාගේ අයිතීන් වෙනුවෙන් ප්‍රකාශනයක් අප්‍රිකානු සංගමයට හා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට යොමු කළේය.

ඔවුන් තම අයිතිවාසිකම් ලබා ගැනීම සදහා නැම්බියා රජයට හා ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වෙත තම දුක්ගැනවිලි ඉදිරිපත් කළහ.

2012 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විසින්  විශේෂ වාර්ථාවක් සකස් කරමින් ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරගැනීම සදහා කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;OHCHR&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

== මානව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ==

=== වර්ණ සංජානනය ===
හිබ්බා ජනයාගේ වර්ණ සංජානනය ඉතා උසස්බව මානව විද්‍යාඥයන් විසින් සිදුකළ පර්යේෂණ වලදී පෙනීගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;himba colour&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ භාෂාව තුලද වර්ණ විභේදනය දක්නට ලැබේ;එකම වර්ණයක ශුක්ෂම වෙනස් කම් පවා ඔවුන්ට සංවේදී බව පැවසේ,ඔවුනගේ භාෂාව තුල ඇති වර්ණ සදහා යෙදෙන නාම විශේෂනයන්හි සංකීර්ණ බව තවත් උදාහරණයකි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Reiger|first=Terry|first2=Paul|last2=Kay|title=Language, thought, and color: Whorf was half right|journal=[[Trends (journals)|Trends in Cognitive Science]]|date=28 August 2009|doi=10.1016/j.tics.2009.07.001|DOI=10.1016/j.tics.2009.07.001|url=http://www1.icsi.berkeley.edu/~kay/tics2.pdf|format=pdf|access-date=2012-08-29|accessdate=2012-08-29|archive-date=2019-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212101318/http://www1.icsi.berkeley.edu/~kay/tics2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* Herero people
* Ovambo people
* Nama people
* Oorlam people

== ගැලරිය ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
ගොනුව:Himba village.jpg|ඔපුවෝ නගරයට කිලෝ මීටර් 15 උතුරින් පිහිටි හිම්බා ගම්මානයක්.
ගොනුව:Himba Woman and Family.JPG|හිම්බා කාන්තාවක් ඇගේ දරුවන් සමග.
ගොනුව:Namibie Himba 0721a.jpg|හිම්බා කාන්තාවක්.
ගොනුව:Namibie Himba 0705a.jpg|සාම්ප්‍රධායික කොණ්ඩ විලාසිතාවකින් සැරසුන හිම්බා දැරියක්.
ගොනුව:Himba-Hirten-02.jpg|හිම්බා පුරුෂයන්.
ගොනුව:Namibie Himba 0713a.jpg|හිම්බා කාන්තාවක් ගින්දර නිපදවමින් .
ගොනුව:Namibie Himba 0716a.jpg|සාම්ප්‍රධායික වස්ත්‍ර වලින් සැරසුන හිම්බා තරුණියක්.
ගොනුව:Himba women 2008.jpg|හිම්බා කාන්තාවක් කිරි දොවමින්
&lt;/gallery&gt;

== සාහිත්‍ය ==
* {{Cite book|title=Strategies That Integrate Environmental Sustainability Into National Development Planning Process to Address Livelihood Concerns of the OvaHimba Tribe in Namibia - A Summary|volume=|first=|last=Kamaku Consultancy Services cc., Commissioned by: Country Pilot Partnership (CPP) Programme Namibia|author-link=|authorlink=|url=http://www.met.gov.na/CPP/Resources/Himba%20research%20Study%20Report.pdf|publisher=The Ministry of Environment and Tourism, Republic of Namibia.|location=Windhoek, Namibia|year=2011|language=|chapter=|pages=|isbn=|ISBN=|access-date=2016-10-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031219/http://www.met.gov.na/CPP/Resources/Himba%20research%20Study%20Report.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite book|title=Nomads at the Crossroads|url=http://books.google.co.uk/books?id=3ZhhY-oaalIC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|volume=|first=O.P|last=Goyal|publisher=Gyan Publishing House|location=New Delhi|year=2005|language=|pages=9&amp;ndash;11|isbn=9788182051492|ISBN=9788182051492}}
* {{Cite book|title=Risk Management in a Hazardous Environment: A Comparative Study of two Pastoral Societies|volume=|first=Michael|last=Bollig|author-link=|authorlink=|url=http://books.google.co.uk/books?id=SsPO7wYv1VkC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher=Springer Science+Business Media, Inc.|location=New York|year=2006|language=|chapter=|pages=|isbn=9780387275819|ISBN=9780387275819}}
* {{Cite book|title=Ma vie avec les Ovahimba|volume=|first=Rina|last=Sherman|author-link=|authorlink=|url=http://www.rinasherman.com/Writing/publicationslivres.html#vie|access-date=2016-10-05|archive-date=2017-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203102544/http://www.rinasherman.com/Writing/publicationslivres.html#vie|url-status=dead}}

== යොමුව ==
{{Reflist|2}}

== වැඩිදුර කියවීම් ==
* {{Cite book|last=Crandall|first=David P.|year=2000|title=The Place of Stunted Ironwood Trees: A Year in the Lives of the Cattle-Herding Himba of Namibia|url=http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC|location=New York|publisher=Continuum International Publishing Group Inc.|isbn=0-8264-1270-X|ISBN=0-8264-1270-X|ref=harv|pages=[http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA18 18], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA33 33], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA38 38–39], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA47 47], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA48 48], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA66 66], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA67 67], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA102 102], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA188 188]}}
* Peter Pickford, Beverly Pickford, Margaret Jacobsohn: ''Himba''; ed. New Holland Publishers (UK) Ltd, 1990; ISBN 978-1-85368-084-7
* Klaus G. Förg, Gerhard Burkl: ''Himba. Namibias ockerrotes Volk''; Rosenheim: Rosenheimer Verlagshaus, 2004; ISBN 3-475-53572-6 (''in German'')
* Rina Sherman: ''Ma vie avec les Ovahimba''; Paris: Hugo et Cie, 2009; ISBN 978-2-7556-0261-6 (''in French'')

== බාහිර සබැදුම් ==
* [http://www.gaia-photos.com/namibia-himbas-survival/ Himbas, struggle for survive; a documentary photo story by photojournalist and filmmaker Delmi Alvarez]
* [http://www.ovahimba.rinasherman.com The Ovahimba Years I Les années Ovahimba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220128181329/http://www.ovahimba.rinasherman.com/ |date=2022-01-28 }}
* [http://www.der.org/films/keep-the-dance-alive.html Keep the Dance Alive I Que la danse continue]
* [http://semioweb.msh-paris.fr/corpus/pci/EN/video.asp?id=939&amp;ress=3005&amp;video=65367&amp;format=47 Sept années chez les Ovahimba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220043559/http://semioweb.msh-paris.fr/corpus/pci/EN/video.asp?id=939&amp;ress=3005&amp;video=65367&amp;format=47 |date=2008-02-20 }}
* [http://peacecorpsonline.org/messages/messages/467/2064131.html A Peace Corps volunteer works among the Himba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160525192934/http://peacecorpsonline.org/messages/messages/467/2064131.html |date=2016-05-25 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=UB6gD5q6950 HIMBA CUSTOMS from Namibia. Extract from ''Last Free Men'' by José Manuel Novoa]
* [http://www.youtube.com/watch?v=pOXpRS5y8qM HIMBA DANCE in Omuhonga, Kaokoland, Namibia, video by Rebecca Sommer]

=== ඡායාරූප ===
* [http://www.rinasherman.com/indexphot.html The Ovahimba Years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606194148/http://www.rinasherman.com/indexphot.html |date=2017-06-06 }} – Photography by Rina Sherman.
* [http://klaustiedge.com/tribes/himba/ The Himba Tribe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222081858/http://klaustiedge.com/tribes/himba/ |date=2017-02-22 }} – Photography by Klaus Tiedge.
* [http://www.benjaminrennicke.de/portfolio/Ovahimba Photos of the Himba People in Okangwati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815170302/http://benjaminrennicke.de/portfolio/Ovahimba |date=2014-08-15 }} – Photography by Benjamin Rennicke.
* [http://www.pgoimages.com/gallery.php?gall=g_namibia_himba Photographs of the Himba in Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103193530/http://www.pgoimages.com/gallery.php?gall=g_namibia_himba |date=2018-01-03 }}
* [http://blog.lukaesenko.com/2008/06/10/himba-the-beautiful-people/ Photos from Himba village near Opuwo, Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080613152141/http://blog.lukaesenko.com/2008/06/10/himba-the-beautiful-people/ |date=2008-06-13 }} – Photographs and information.
* [http://www.on-the-matrix.com/africa/himba.asp Africa on the Matrix: Himba People of Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318183106/http://www.on-the-matrix.com/africa/himba.asp |date=2006-03-18 }} – Photographs and information.

[[ප්‍රවර්ගය:මානවවේද]]</text>
      <sha1>gj9688koy6ifis64m640fzqaxm1biij</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801904</id>
      <parentid>801852</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:52:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (grammar, spelling)</comment>
      <origin>801904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33883" sha1="q66bprxlbbv89j3fmpzdx9l0ix0sibg" xml:space="preserve">'''හිම්බා''' (singular: '''OmuHimba''', plural: '''OvaHimba''') ජනතාව යනු උතුරු [[නැම්බියාව|නැම්බියාවේ]] වෙසෙන 50,000කට අධික සංඛ්‍යාවකින් යුත් ආදිවාසී ජන කොටසකි.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;&gt;{{Cite book|title=Strategies That Integrate Environmental Sustainability Into National Development Planning Process to Address Livelihood Concerns of the OvaHimba Tribe in Namibia - A Summary|volume=|first=|last=Kamaku Consultancy Services cc., Commissioned by: Country Pilot Partnership (CPP) Programme Namibia|author-link=|authorlink=|url=http://www.met.gov.na/CPP/Resources/Himba%20research%20Study%20Report.pdf|publisher=The Ministry of Environment and Tourism, Republic of Namibia.|location=Windhoek, Namibia|year=2011|language=|chapter=|pages=|isbn=|ISBN=|access-date=2016-10-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031219/http://www.met.gov.na/CPP/Resources/Himba%20research%20Study%20Report.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; මොවුහු කුනෙනේ ගංගා නිම්නය අශ්‍රිතයව [[ඇන්ගෝලා|ඇන්ගෝලාවේ]] වෙසෙති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; මීට අමතරව කුඩා පිරිසක් ඔවටාහි ('''Ovatwa''') වාසය කරති. ඔවාහිම්බා නමින් හැඳින්වෙන මොවුහු උතුරු නැම්බියාවේත් දකුණු ඇංගෝලාවේත් වෙසෙන ජනයාට වඩා තරමක් වෙනස් ය.

== සංස්කෘතිය ==
[[ගොනුව:Himba-Hirten.jpg|වම|thumb|200x200පික්|කඔකොලැන්ඩ් ප්‍රදේශයේ වෙසෙන හිම්බා ජාතිකයන් පිරිසක්]]

=== යැපුම් ආර්ථිකය ===
හිම්බා ජනයාගේ ප්‍රධාන ආර්ථික කටයුත්ත සතුන් ඇතිකිරීම යි. මොවුහු බැටෙළුවන්, එළුවන් හා ගවයන් ඇතිකරති; ප්‍රධාන වශයෙන් කිරි ලබාගැනීම උදෙසා මෙම සතුන් ඇතිකරති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; මීට අමතරව ඔවුහු ඉරිඟු හා මෙනේරි වගා කරති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; ඔවුන් ගේ ප්‍රධාන ආර්ථික කටයුත්ත කිරි සහ මස් නිෂ්පාදනය යි. තවද බිත්තර හා කුකුළු මස් ද ඔවුනගේ යැපුම් ආර්ථිකයට අයත්ය. වනාන්තරය තුළින් ලබාගන්නා පැළෑටි වර්ග මෙන්ම මී පැණි ද ඔවුහු පරිභෝජනයට යොදාගනිති. කලාතුරකින් ඔවුහු තම පශු සම්පත් විකුණා මුදල් උපයාගනිති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; ඇතැම් හිම්බා ගෝත්‍රිකයෝ දැන් රාජ්‍ය සේවයට බැඳී කටයුතු කරති; එමගින් රාජ්‍ය අංශයෙන් වැටුප් හා විශ්‍රාම දීමනා ලබාගනිති&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt;

=== දෛනික දිවි පෙවෙත ===
දෛනික දිවියේ දී වැඩි වැඩ කොටසක් හිම්බා ජාතික කාන්තාවන් හා ගැහැනු දරුවන් අතින් සිදුවේ. වතුර ගෙනඒම, දර ගෙන ඒම, සාම්ප්‍රධායික රතු මැටි හා ගොම යොදා නිවස කපරාදු කිරීම, ගෙබිම සැකසීම, දියලබු වයින් නිෂ්පාදනය, කිරි නිෂ්පාදනය, ඉවුම් පිහුම් කටයුතු හා ආහාර බෙදාදීම, අඳුම් මැසීම, අත්කම් නිර්මාණ, ආභරණ සැකසීම වැනි බොහෝ දෛනික දිවියේ ක්‍රියාකාරකම් රැසක්ම ස්ත්‍රීන් විසික් සිදු කෙරෙන කාර්ය වේ.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; ගවයන් හා එළුවන් ගේ කිරි දෙවීමේ කටයුතු ද ගැහැනු දරුවෝ හා කාන්තාවෝ සිදු කරති.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; කාන්තාවෝ හා ගැහැනු දරුවෝ තම පවුලේ දරුවන් බලා ගැනීම මෙන්ම තම අසල්වැසි හා ඥාතීන්ගේ දරුවන් රැකබලා ගැනීමට ද සහය වෙති. හිම්බා ගෝත්‍රික පිරිමින් හට පැවරී ඇති ප්‍රමුඛ කර්‍යයය නම් ගොවිපල රැකබලා ගැනීම යි. බොහෝ විට පුරුෂයන් නිවසින් පිට ගතකරන කාලය වැඩිය.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt;

මොවුහු කුඩා විස්තෘත පවුලක් ලෙස කුඩා ගමක වාසය කරති. මෙම කුඩා ගමක පවුල් කිහිපයක් වාසය කරති. සෑම පවුලකටම ගෙවත්තක් පිහිටා ඇත. මෙම කුඩා ගමකම මළවුන් උදෙසා කළ ආගමික ස්ථානයක් පවතී. මෙම ආගමික ස්ථාන මගින් මිනිසා හා මළගිය ඥාතීන් අතර සම්භන්ධතා ගොඩනගා ගතහැකි බව ඔවුහු විශ්වාස කරති&quot;.{{Sfn|Crandall|2000|p=18}}

=== වස්ත්‍ර හා කොණ්ඩ විලාසිතා ===
[[ගොනුව:Himba_Girls_Photo_by_Sascha_Grabow.JPG|thumb|166x166පික්|හිම්බා ජාතික තරුණියන් දෙදෙනෙක් ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රධායික වස්ත්‍ර හා කොණ්ඩ විලාසිතා වලින් යුක්තව.]]
[[ගොනුව:Himba_lady_preparing_deodorant.jpg|thumb|200x200පික්|සුවඳ ද්‍රව්‍ය නිපදවන හිම්බා ජාතික කාන්තාවක් .]]
හිම්බා ගෝත්‍රික ස්ත්‍රීන් හා පුරුෂයන් ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියට අයත් සාම්ප්‍රදායික ඇඳුම් ආයිත්තම්වලින් සැරසී සිටිනු දක්නට ලැබේ. ඔවුන් ජීවත්වන පරිසරයේ පවතින උණුසුම් දේශගුණික තත්ත්වයට ඔරොත්තු දෙන අයුරින් මෙම ඇඳුම් සකසාගෙන ඇත. ගව සමින් නිමැවුණු සායකට සමාන වස්ත්‍රයක් හෝ නවීන වස්ත්‍ර භාවිතය ද ඔවුහු සිදු කරති. ඔවුන් ගේ පුරුෂයන් සේම ස්ත්‍රීහු ද උඩුකය නග්නව තබාගනිති; ඇතැම් විට පාවහන් ද පළදිති. ඇතැම් විට වාහනවලින් ඉවත් කළ ටයරයෙන් පාවහන් සකසා ගනිති.{{තහවුරු කරන්න}} හිම්බා ස්ත්‍රීන් මෙන්ම පුරුෂයෝ ද අධික වියලි හා උණුසුම් දේශගුණ තත්ත්වයන් යටතේ වාසය කරන නිසා ඔවුන් තම සිරුරේ විවිධ ආලේප ගල්වා ගනිති. එමගින් අධික හිරු රැස්වලින් ඔවුන්ගේ සමටවන හානිය අවම වෙයි. එක් අතකින් මෙම ආලේපන හා විලවුන් ගල්වා ගැනීම නිසා මදුරුවන් දෂ්ටනය වැනි කෘබීන්ගෙන් එන උවදුරුද වළකාගැනේ. මෙම ආලේප හා විළවුන් සාදා ගැනීමට ගස්වල ලාටු හෝ දුම්මල හෝ යොදාගැනේ. මෙම අලේපන විචිත්‍ර වර්ණයන්ගෙන් යුක්තය.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

මොවුන්ගේ කොණ්ඩ විලාසිතාව හා ආභරණ මගින් ඔවුන් නියොජනය කරන සමාජ තත්වය පෙන්වා දෙනු ලැබෙයි.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; ළදරුවෝ හා දරුවෝ සාමාන්‍යයෙන් හිසකෙස් තට්ටය පෑදෙන අයුරින් කපා දමති; එසේත් නැතිනම් හිසකෙස් ස්වල්පයක් පමණක් පවතිනසේ ඉතා කොටට කොණ්ඩය කපා දමති. තරුණ ගැහුනු දරුවෝ හා පිරිමි දරුවෝ හිසකෙස් තැඑළි වශයෙන් ගොතා ඉරිරියට රූරා වැටෙන අයුරින් සකස්කරගනිති; පියපේරුවේ ආරෝහණ සමූහයේ සාම්ප්‍රධායට අනුව මෙම වස්ත්‍ර හා විලාසිතා අනුගමනය කරති. වැඩිවිය පැමිණිම දක්වා ඔවුහු මෙම විලාසිතා අනුගමනය කරති .&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; ඇතැම් ගැහැනු ළමුන් එක් කොණ්ඩ ගෙතුමකින් පමණක් සැරසීම මගින් ඔවුන් නිවුන් සොයුරියන් බව කියාපායි.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

තාරුණ්‍යයට පැමිණීමේ සිට හිම්බා පිරිමි ළමයි කොණ්ඩය කැරළි ආකාරයට සකස්කරගනිති. ගැහැනු ළමයි විවිධ විලාසිතා අනුව කොණ්ඩය සකස්කර ගනිති.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; විවාහපත්වූ හා දරුවන් අති කාන්තාවෝ කොණ්ඩ කැරළි කිහිපයකින් යුතු ඔවුන්ට ආවේණික විලාසිතා අනුගමනය කරති.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; අවිවාහක පිරිමි එක් කොණ්ඩ කැරළක් සිටිනසේ හිසකෙස් සකස් කරගනිති. විවාපත් පිරිමි හිසේ හිස්වැසුමක් පළදිති.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; තම බිරිය මියගිය පුරුෂයෝ හිස්වැසුම් නොපළදිති.&lt;ref name=&quot;DMHT&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

=== සිරිත් විරිත් ===
හිම්බාවරු බහුවිවාහ ක්‍රමයන් අනුගමනය කරති. බහු භාර්‍යා සේවනය මොවුන් අතර ප්‍රචලිතය. එක් පුරුෂයෙකුට ස්ත්‍රීන් දෙ දෙනකු සරණපාවාගත හැක. මොවුන්ගේ විවාහ යොජිත විවාහවන අතර දෙපාර්ෂවයේ පියවරුන් විසින් තම දරුවන්ට සුදුසු කාලත්‍රයා සොයාදෙනු ලැබෙයි. ගැහැනු දරුවකු වැඩිවියට පත්වූ දිනයේම ඇගේ පියා විසින් ඇයට සුදුසු සහකරුවෙක් යෝජනා කෙරේ. මෙහි දී පියාගේ කැමැත්ත මත ඇය විවාහ දිවියට ඇතුලුවෙයි.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt; එහෙත් වයස අවුරුදු 10 අඩු ගැහැනු දරුවන් විවාහ කරදීමක් සිදු නො වේ.

=== සමාජ ගතිකත්වය ===
හිම්බා ජනයා වෙනම සංස්කෘතියක් සහිතව දුෂ්කර ග්‍රාමීය පෙදෙස්වල වාසය කළ ද ඔවුන් මහා සමාජය හා නිතර ගනුදෙනු කරන ජන ප්‍රජාවක් ලෙස වර්තමානයේ දී දක්නට ලැබේ. ඔවුන් වෙළෙඳ පොළ අවශ්‍යතා සදහා නිතර නගරයට පැමිණීම සිරිතකි. ඔවුහු සුපිරි වෙළෙඳසැල් වෙළෙඳසැල් සඳහා විවිධ අවශ්‍යතා සඳහා ගමන් කරති. ඔවුන් මහා සමාජයට වේගයෙන් අනුගතවෙමින් පවතී.&lt;ref name=&quot;METNG&quot;/&gt;

== ප්‍රාථමික ව්‍යුහය ==
[[ගොනුව:Headman_Kapika_und_sein_Enkel.jpg|වම|thumb|200x200පික්|හිම්බා ජාතික ප්‍රාදේශීය නායකයෙක්]]
කර්කශ කාන්තාර දේශගුණය  ඔවුන් ගේ ජීවිතය හා විවේකය පාලනය කරයි. තම ජීවන ශෛලිය සාම්ප්‍රදායික  සමාජ ව්‍යුහය මත පදනම් වෙමින් ගත කරන්නට මෙම දේශගුණ තත්ත්වය විසින් ඔවුහු පොළඹවනු ලබති; ඔවුනොවුන් සමගියෙන් එකිනෙකාට උදවු කරමින් සාමූහිකව දිවි ගෙවති.
[[ගොනුව:Himba-Arbeit.jpg|thumb|225x225පික්|හිබ්බා තරුණියක් ]]
ඔවුන් ගේ සමාජ ව්‍යුහය ද්වීපාර්ෂවික අවරෝණ ක්‍රමයට ගොඩනැගී ඇත. පීතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමය හා මාතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමය යන ක්‍රම දෙකම මෙහිදී භාවිත වේ. පීතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමය ඔරුසෝ (''oruzo'') වශයෙන් ද මාතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමය එන්ඩා (''eanda'') යනුවෙන් ද හැඳින්වේ.{{Sfn|Crandall|2000}} හිම්බා ගොත්‍රිකයන් ගේ පවතින්නේ පීතෘ මූලික සමාජයකි. පවුලේ වැඩිමල් පුරුෂයා පවුලේ නායකත්වය දරයි. දියණියන් විවාහවූ විට ඔවුහු තම සැමියාගේ නිවසට යති. එහෙත් නිෂ්චල හා චංචල දේපල අයිතිය මාතෘ මූලික අවරෝහණ ක්‍රමයට බෙදීයයි. ඒ අනුව පියාගේ අයිතිය පුතාට නොලැබේ. උදාහරණ ලෙස පියාට අයිතිව තිබුණු ගවයන් පුතාට නොව බෑනාට ලැබේ. එනම් පුතකුට පියාට අයත් දේ නොව මාමාණ්ඩියට අයත් දේ උරුම වේ. එයට හේතුව පීතෘ මූලික අවරෝහන ක්‍රමයට සම්පත් බෙදී නොයාම නිසයි.

මේ ආකාරයට ද්විත්ව අවරෝහණ ඥාතීත්ව රටා ක්‍රියාත්මකවන සමාජ කිහිපයක් දකුණු අප්‍රිකාව, ඉන්දියාව, ඔස්ට්‍රේලියාව, මලයාසියාව, සහ පොලිනීසියාව ආදී සමාජයන්හි දැකගත හැක.&lt;ref&gt;{{Cite journal|url=http://www.sciam.com/article.cfm?chanID=sa006&amp;articleID=0005596A-DE68-1C6F-84A9809EC588EF21|title=The Himba and the Dam|first=Carol|last=Ezzell|date=17 June 2001|magazine=[[Scientific American]]}}&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==
හිම්බා ජනයාගේ ඉතිහාසය නියඟයන් වැනි ස්වභාවික විපත් මෙන්ම ගරිල්ලා යුද්ධ, නැම්බියානු නිදහස් අරගලය වැනි යුද ගැටුම් හමුවේ ඉදිරියට ගිය දුෂ්කර ගමනක් විය. මීට අමතරව ජර්මානු අධිරජ්‍යවාදීන් විසින් දියත් කෙරුණු මහා ජන සංහාරයන්ට මැදිවීමට ද මොවුන්ට සිදුවිය.{{තහවුරු​ කරන්න}}

1980 දී පමණ හිම්බාවරුන්ගේ ජන ජීවිතය කාලගුණ හා දේශගුණ විපර්‍යාස මෙන්ම දේශපාලන තත්ත්වයන් නිසා තවදුරටත් කටුක හා දුෂ්කර වූ ආකාරය දැකිය හැක.&lt;ref name=&quot;RMHE&quot;&gt;{{Cite book|title=Risk Management in a Hazardous Environment: A Comparative Study of two Pastoral Societies|volume=|first=Michael|last=Bollig|author-link=|authorlink=|url=http://books.google.co.uk/books?id=SsPO7wYv1VkC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher=Springer Science+Business Media, Inc.|location=New York|year=2006|language=|chapter=|pages=167–168|isbn=9780387275819|ISBN=9780387275819}}&lt;/ref&gt; නියං තත්වය නිසා 90% පමණ පශු සම්පත් විකාශ වූ අතර බොහෝ හිම්බාවරු ඔවුන්ගේ වාසස්ථාන අතහැර සරණාගතයන් ලෙස වෙනත් ප්‍රදේශයන්ට පලා ගියහ.&lt;ref name=&quot;RMHE&quot;/&gt; මොවුන් ඇන්ගෝලාවේ දේශ සීමාවේ සිටියදී පැහැර ගැනීම්, ප්‍රාණ ඇපකරුවන් ලෙස තබාගැනීම ඇන්ගෝලා නිදහස් අරගලයේ යෙදුණු හමුදා කණ්ඩායම් අතින් සිදුවිය.&lt;ref name=&quot;RMHE&quot;/&gt;

=== ආගම ===
මොවුන්ගේ ආගම ඒකදේවවාදී ආගමක් වන අතර මුකුරු (Mukuru) නම් වූ දෙවියකු අදහති. එසේම මළවුන් පිදීම ද සිදුකරති.{{Sfn|Crandall|2000|p=188}} සෑම පවුලකටම අයත් විශේෂ පූජාස්ථානයක් ඔවුන්ට ඇත. මෙමගින් තම ප්‍රධාන දෙවියා වන මුකුරු හා මළවුන් ගේ පිහිට ලබාගතහැකිබව ඔවුහු විශ්වාස කරති.{{Sfn|Crandall|2000|p=47}} නිතරම මුකුරු නම්වූ දෙවියා කාර්‍යබහුල නිසා ඔහු වෙනුවෙන් පෙනී සිටීම මළවුන් විසින් සිදු කරනු ලබන බව ඔවුහු අදහති.{{Sfn|Crandall|2000|p=47}}

ඔවුන් සතුව හදි හූනියම් ආදී කළු අභිචාරක්‍රමද ප්‍රචලිතව පවතී.{{Sfn|Crandall|2000|p=33}} මෙම කළු අශිචාර නිසා මිනිසුන් මියයන බව ඔවුහු විශ්වාස කරති;{{Sfn|Crandall|2000|pp=38–39}} එසේම ඇතැම් අමනුෂ්‍ය බලවේගයන්ට මිනිසාගේ මනසට බලපෑම් කළ හැකි බව විශ්වාස කරති;{{Sfn|Crandall|2000|p=102}} එසේම ඇතැම් අස්වාශාවික අද්භූත සිදුවීම් අමනුෂ්‍ය බලපෑම් නිසා සිදුවන බව විශ්වාස කරති.{{Sfn|Crandall|2000|p=66}} යොකාරයට බොහෝ ගුප්ත සිදුවීම් නොපෙනෙන බලවේගයන්ගේ බලපෑමෙන් සිදුවන බව ඔවුහු අදහති.{{Sfn|Crandall|2000|p=66}}

=== නැම්බියාවට නිදහස ලැබුණු දා සිට ===
[[ගොනුව:Himba_Mobile_School.JPG|thumb|150x150පික්|ජංගම පාසැලක්]]
වර්තමානයේ දී හිබ්බා ජනයාගේ ආර්ථික හා සමාජීය තත්ත්වය වර්ධනය කරගැනීම සදහා නැම්බියා රජයෙන් හා ජාත්‍යන්තර සංවිධාන මගින් ආධාර උපකාර හිමිවේ.

නොර්වේ රජය හා අයිස්ලන්ත රජය හිබ්බා ගෝත්‍රික දරුවන් වෙනුවෙන් ජංගම පාසැල් ආරම්භ කළහ. කෙසේ වෙතත් පසුව නැම්බියා රජය ඔවුන් වෙනුවෙන් ස්ථීර පාසල් ආරම්භ කළේය. හිම්බා ගෝත්‍රික නායකයා චොදනා කරන්නේ මෙම පාසල් පද්ධතිය ඔවුන්ගේ සංස්කෘතියට තර්ජනයක් බවයි.

=== මානව හිමිකම් ===
අතීතයේ ඔවුහු උතුරු නැම්බියාවේ කුනෙනේ පෙදෙසෙහි දඩයමෙන් හා එඩේර ජීවිතය ගතකරමින් ඔවුන්ගේ සාම්ප්‍රදායික සංස්කෘතික අංග පිළිපදිමින් ජීවත් වූ හ. කෙසේ වෙතත් වර්තමානයේ ඔවුන්ට විවිධ තහංචිවලට ලක්වීමට සිදුවී ඇත.&lt;ref name=&quot;osi&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

2012 පෙබරවාරි මාසයේදී හිම්බා නායකයා විසින් තම වර්ගයාගේ අයිතීන් වෙනුවෙන් ප්‍රකාශනයක් අප්‍රිකානු සංගමයට හා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයට යොමු කෙරිණි.

ඔවුහු තම අයිතිවාසිකම් ලබා ගැනීම සදහා නැම්බියා රජයට හා ජාත්‍යන්තර සංවිධාන වෙත තම දුක්ගැනවිලි ඉදිරිපත් කළහ.

2012 සැප්තැම්බර් මාසයේ දී එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය විශේෂ වාර්ථාවක් සකස් කරමින් ඔවුන්ගේ අයිතිවාසිකම් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා කටයුතු කළහ.&lt;ref name=&quot;OHCHR&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt;

== මානව විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ ==

=== වර්ණ සංජානනය ===
හිබ්බා ජනයාගේ වර්ණ සංජානනය ඉතා උසස් බව මානව විද්‍යාඥයන් විසින් සිදු කෙරුණු පර්යේෂණවල දී පෙනීගොස් ඇත.&lt;ref name=&quot;himba colour&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්}}&lt;/ref&gt; ඔවුන්ගේ භාෂාව තුළ ද වර්ණ විභේදනය දක්නට ලැබේ; එකම වර්ණයක ශුක්ෂම වෙනස් කම් පවා ඔවුන්ට සංවේදී බව පැවසේ, ඔවුනගේ භාෂාව තුළ ඇති වර්ණ සඳහා යෙදෙන නාම විශේෂනයන්හි සංකීර්ණ බව තවත් උදාහරණයකි.&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Reiger|first=Terry|first2=Paul|last2=Kay|title=Language, thought, and color: Whorf was half right|journal=[[Trends (journals)|Trends in Cognitive Science]]|date=28 August 2009|doi=10.1016/j.tics.2009.07.001|DOI=10.1016/j.tics.2009.07.001|url=http://www1.icsi.berkeley.edu/~kay/tics2.pdf|format=pdf|access-date=2012-08-29|accessdate=2012-08-29|archive-date=2019-02-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20190212101318/http://www1.icsi.berkeley.edu/~kay/tics2.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* Herero people
* Ovambo people
* Nama people
* Oorlam people

== ගැලරිය ==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot;&gt;
ගොනුව:Himba village.jpg|ඔපුවෝ නගරයට කිලෝ මීටර් 15 උතුරින් පිහිටි හිම්බා ගම්මානයක්.
ගොනුව:Himba Woman and Family.JPG|හිම්බා කාන්තාවක් ඇගේ දරුවන් සමග.
ගොනුව:Namibie Himba 0721a.jpg|හිම්බා කාන්තාවක්.
ගොනුව:Namibie Himba 0705a.jpg|සාම්ප්‍රදායික කොණ්ඩ විලාසිතාවකින් සැරසුණු හිම්බා දැරියක්.
ගොනුව:Himba-Hirten-02.jpg|හිම්බා පුරුෂයන්.
ගොනුව:Namibie Himba 0713a.jpg|හිම්බා කාන්තාවක් ගින්දර නිපදවමින් .
ගොනුව:Namibie Himba 0716a.jpg|සාම්ප්‍රදායික වස්ත්‍ර වලින් සැරසුණු හිම්බා තරුණියක්.
ගොනුව:Himba women 2008.jpg|හිම්බා කාන්තාවක් කිරි දොවමින්
&lt;/gallery&gt;

== සාහිත්‍ය ==
* {{Cite book|title=Strategies That Integrate Environmental Sustainability Into National Development Planning Process to Address Livelihood Concerns of the OvaHimba Tribe in Namibia - A Summary|volume=|first=|last=Kamaku Consultancy Services cc., Commissioned by: Country Pilot Partnership (CPP) Programme Namibia|author-link=|authorlink=|url=http://www.met.gov.na/CPP/Resources/Himba%20research%20Study%20Report.pdf|publisher=The Ministry of Environment and Tourism, Republic of Namibia.|location=Windhoek, Namibia|year=2011|language=|chapter=|pages=|isbn=|ISBN=|access-date=2016-10-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304031219/http://www.met.gov.na/CPP/Resources/Himba%20research%20Study%20Report.pdf|url-status=dead}}
* {{Cite book|title=Nomads at the Crossroads|url=http://books.google.co.uk/books?id=3ZhhY-oaalIC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|volume=|first=O.P|last=Goyal|publisher=Gyan Publishing House|location=New Delhi|year=2005|language=|pages=9&amp;ndash;11|isbn=9788182051492|ISBN=9788182051492}}
* {{Cite book|title=Risk Management in a Hazardous Environment: A Comparative Study of two Pastoral Societies|volume=|first=Michael|last=Bollig|author-link=|authorlink=|url=http://books.google.co.uk/books?id=SsPO7wYv1VkC&amp;printsec=frontcover&amp;source=gbs_ge_summary_r&amp;cad=0#v=onepage&amp;q&amp;f=false|publisher=Springer Science+Business Media, Inc.|location=New York|year=2006|language=|chapter=|pages=|isbn=9780387275819|ISBN=9780387275819}}
* {{Cite book|title=Ma vie avec les Ovahimba|volume=|first=Rina|last=Sherman|author-link=|authorlink=|url=http://www.rinasherman.com/Writing/publicationslivres.html#vie|access-date=2016-10-05|archive-date=2017-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20170203102544/http://www.rinasherman.com/Writing/publicationslivres.html#vie|url-status=dead}}

== යොමුව ==
{{Reflist|2}}

== වැඩිදුර කියවීම් ==
* {{Cite book|last=Crandall|first=David P.|year=2000|title=The Place of Stunted Ironwood Trees: A Year in the Lives of the Cattle-Herding Himba of Namibia|url=http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC|location=New York|publisher=Continuum International Publishing Group Inc.|isbn=0-8264-1270-X|ISBN=0-8264-1270-X|ref=harv|pages=[http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA18 18], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA33 33], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA38 38–39], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA47 47], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA48 48], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA66 66], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA67 67], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA102 102], [http://books.google.com/books?id=z-aow7Sb0JgC&amp;pg=PA188 188]}}
* Peter Pickford, Beverly Pickford, Margaret Jacobsohn: ''Himba''; ed. New Holland Publishers (UK) Ltd, 1990; ISBN 978-1-85368-084-7
* Klaus G. Förg, Gerhard Burkl: ''Himba. Namibias ockerrotes Volk''; Rosenheim: Rosenheimer Verlagshaus, 2004; ISBN 3-475-53572-6 (''in German'')
* Rina Sherman: ''Ma vie avec les Ovahimba''; Paris: Hugo et Cie, 2009; ISBN 978-2-7556-0261-6 (''in French'')

== බාහිර සබැදුම් ==
* [http://www.gaia-photos.com/namibia-himbas-survival/ Himbas, struggle for survive; a documentary photo story by photojournalist and filmmaker Delmi Alvarez]
* [http://www.ovahimba.rinasherman.com The Ovahimba Years I Les années Ovahimba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220128181329/http://www.ovahimba.rinasherman.com/ |date=2022-01-28 }}
* [http://www.der.org/films/keep-the-dance-alive.html Keep the Dance Alive I Que la danse continue]
* [http://semioweb.msh-paris.fr/corpus/pci/EN/video.asp?id=939&amp;ress=3005&amp;video=65367&amp;format=47 Sept années chez les Ovahimba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080220043559/http://semioweb.msh-paris.fr/corpus/pci/EN/video.asp?id=939&amp;ress=3005&amp;video=65367&amp;format=47 |date=2008-02-20 }}
* [http://peacecorpsonline.org/messages/messages/467/2064131.html A Peace Corps volunteer works among the Himba] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160525192934/http://peacecorpsonline.org/messages/messages/467/2064131.html |date=2016-05-25 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=UB6gD5q6950 HIMBA CUSTOMS from Namibia. Extract from ''Last Free Men'' by José Manuel Novoa]
* [http://www.youtube.com/watch?v=pOXpRS5y8qM HIMBA DANCE in Omuhonga, Kaokoland, Namibia, video by Rebecca Sommer]

=== ඡායාරූප ===
* [http://www.rinasherman.com/indexphot.html The Ovahimba Years] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170606194148/http://www.rinasherman.com/indexphot.html |date=2017-06-06 }} – Photography by Rina Sherman.
* [http://klaustiedge.com/tribes/himba/ The Himba Tribe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170222081858/http://klaustiedge.com/tribes/himba/ |date=2017-02-22 }} – Photography by Klaus Tiedge.
* [http://www.benjaminrennicke.de/portfolio/Ovahimba Photos of the Himba People in Okangwati] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140815170302/http://benjaminrennicke.de/portfolio/Ovahimba |date=2014-08-15 }} – Photography by Benjamin Rennicke.
* [http://www.pgoimages.com/gallery.php?gall=g_namibia_himba Photographs of the Himba in Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180103193530/http://www.pgoimages.com/gallery.php?gall=g_namibia_himba |date=2018-01-03 }}
* [http://blog.lukaesenko.com/2008/06/10/himba-the-beautiful-people/ Photos from Himba village near Opuwo, Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080613152141/http://blog.lukaesenko.com/2008/06/10/himba-the-beautiful-people/ |date=2008-06-13 }} – Photographs and information.
* [http://www.on-the-matrix.com/africa/himba.asp Africa on the Matrix: Himba People of Namibia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060318183106/http://www.on-the-matrix.com/africa/himba.asp |date=2006-03-18 }} – Photographs and information.

[[ප්‍රවර්ගය:මානවවේද]]</text>
      <sha1>q66bprxlbbv89j3fmpzdx9l0ix0sibg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සිම්බාබ්වේ ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75099</id>
    <revision>
      <id>801856</id>
      <parentid>801003</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T19:24:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-52539-36</username>
        <id>81430</id>
      </contributor>
      <origin>801856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="58163" sha1="assy8ga5sf3ks1v35qimnpndcdbpfr9" xml:space="preserve">{{පරිවර්ථනය}}
{{යාවත්කාලීන කරන්න}}
{{තොරතුරුකොටුව ටෙස්ට් කණ්ඩායම
| team_name                      = සිම්බාබ්වේ
| image                          = Ball Zimbabwe.png
| image_size
| image_caption                  = සිම්බාබ්වේ ක්‍රිකට් ලාංඡනය
| test status year               = 1992
| current captain                = [[ෂෝන් විලියම්ස්]]&lt;small&gt;&lt;/small&gt;&lt;ref name=Sacking&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/1022209.html |title=Zimbabwe sack Masakadza, Whatmore |publisher=[[ESPNcricinfo]] |date=31 May 2016 |accessdate=31 May 2016}}&lt;/ref&gt; 
| current coach                  = [[හේත් ස්ට්‍රීක්]]

| first test match               = ඉන්දියාවට එරෙහිව&lt;br&gt; හරාරේ හිදී&lt;br&gt; 18–22 ඔක්තෝබර් 1992

| first odi match                = ඔස්ට්‍රේලියාවට එරෙහිව&lt;br&gt; නොටිංහැම් හිදී&lt;br&gt; 9 ජූනි 1983

| first t20i match               = බංගලාදේශයට එරෙහිව&lt;br&gt; කුල්නා හිදී&lt;br&gt; 28 නොවැම්බර් 2006

| h_pattern_b           = _collar
| h_pattern_ra          = 
| h_pattern_pants       = _redsides
| h_leftarm             = FFFFF6
| h_body                = FFFFF6
| h_rightarm            = FFFFF6
| h_pants               = FFFFF6
| a_pattern_la          = _zim_odi26
| a_pattern_b           = _zim_odi26
| a_pattern_ra          = _zim_odi26
| a_pattern_pants       = 
| a_leftarm             = E11E26
| a_body                = E11E26
| a_rightarm            = E11E26
| a_pants               = E11E26
| t_pattern_la          = _zim_t20i26
| t_pattern_b           = _zim_t20i26
| t_pattern_ra          = _zim_t20i26
| t_pattern_pants       = 
| t_leftarm             = E11E26
| t_body                = FFB600
| t_rightarm            = E11E26
| t_pants               = E11E26

}}

'''සිම්බාබ්වේ ජාතික ක්‍රිකට් කණ්ඩායම''', ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් තුළ සිම්බාබ්වේ  නියෝජනය කරන අතර සිම්බාබ්වේ ක්‍රිකට් (කලින් සිම්බාබ්වේ ක්‍රිකට් සංගමය ලෙස හැඳින්වූ) විසින් අධීක්ෂණය කරනු ලැබේ. තවද මෙය ෂෙව්රොන්ස් ලෙසද හැඳින්වේ. සිම්බාබ්වේ 1992 සිට [[ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලය|ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් කවුන්සිලයේ]] (ICC) පූර්ණ සාමාජිකයෙකි. 2022 මාර්තු වන විට, සිම්බාබ්වේ දැනට ටෙස්ට් ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල 10 වැනි ස්ථානයේ ද, [[එක්දින ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට්|එක් දින ජාත්‍යන්තර]] (එක්දින) 13 වැනි ද, විස්සයි20 ජාත්‍යන්තර ICC (T20 ICC) අනුව 11 වැනි ස්ථානයේ ද සිටී.

==ඉතිහාසය==
Zimbabwe – known as [[Rhodesia]] until independence from the [[United Kingdom]] in 1980 – had a national cricket team before it achieved Test status.

Zimbabwe's first World Cup campaign in 1983 ended in the group stage, as they lost five of their six matches. However, they threw a surprise against Australia. Batting first, Zimbabwe reached a total of 239 for 6 in the allotted 60 overs, with skipper [[Duncan Fletcher]] top-scoring with 69 not out. Fletcher then produced career-best figures of 4 for 42 to restrict Australia to 226 for 7, thereby recording a stunning upset in cricket history.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/magazine/content/current/story/505154.html |title=I Was There: Zimbabwe's win over Australia in the 1983 World Cup |date=13 March 2011 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=1 September 2014}}&lt;/ref&gt;

In the 1987 World Cup, Zimbabwe lost all six of their group-stage matches, though they came very close to winning against [[New Zealand]]. Chasing 243 to win from 50 overs, [[Wicket-keeper|wicketkeeper]]-batsman [[David Houghton (cricketer)|David Houghton]] scored 142, but Zimbabwe were all out for 239 in the final over, thus losing by three runs.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65094.html |title=4th Match: New Zealand v Zimbabwe at Hyderabad (Deccan), Oct 10, 1987 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=1 September 2014}}&lt;/ref&gt;

In the 1992 tournament, Zimbabwe failed to progress beyond the round-robin stage, losing seven of their eight matches, though there were two notable achievements. Against Sri Lanka in their first match, Zimbabwe posted their then-highest total of 312 for 4, with wicketkeeper-batsman [[Andy Flower]] top-scoring with 115 not out. However, the Sri Lankans chased this total down with four balls to spare, winning by three wickets.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/match/65120.html |title=3rd Match: Sri Lanka v Zimbabwe at New Plymouth, Feb 23, 1992 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=1 September 2014}}&lt;/ref&gt;

In their final match, Zimbabwe faced England in an inconsequential encounter, England having already made the semi-finals. Batting first, Zimbabwe were all out for 134. [[Eddo Brandes]] then produced a stunning spell of 4 for 21, including dismissing [[Graham Gooch]] first ball, to help restrict England to 125 all out and thus give Zimbabwe a shock nine-run victory.

These twenty World Cup matches were Zimbabwe's only international games during this period.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://stats.espncricinfo.com/zimbabwe/engine/records/team/match_results_year.html?class=2;id=9;type=team |title=Zimbabwe / Records / One-Day Internationals / List of match results (by year) |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=1 September 2014}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe was granted Test status by the ICC in July 1992 and played its first Test match in October that year, against [[India national cricket team|India]] at [[Harare Sports Club]]. They became the ninth Test nation.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/63583.html |title=Only Test: Zimbabwe v India at Harare, Oct 18–22, 1992 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=5 November 2011}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe's early Test performances were consistently weak, leading to suggestions that they had been granted Test status prematurely. Of their first 30 Test matches, they won just one, at home against [[Pakistan national cricket team|Pakistan]] in early 1995.

In spite of his team's difficulties, wicket-keeper/batsman [[Andy Flower]] was at one point rated the best batsman in world cricket. During this era, Zimbabwe also produced such cricketers as Flower's brother [[Grant Flower|Grant]], and allrounders [[Andy Blignaut]] and [[Heath Streak]] (who was later appointed national captain). [[Murray Goodwin]] was also a world-class batsman; following his retirement from international cricket, he has scored heavily for [[Sussex County Cricket Club|Sussex]]. Another world-class batsman was [[David Houghton (cricketer)|David Houghton]], who holds the record for the highest individual Test score for Zimbabwe of 266 against Sri Lanka in 1994/95. Sometime captain and middle order batsman [[Alistair Campbell (cricketer)|Alistair Campbell]], leg-spinning all rounder [[Paul Strang]], [[Eddo Brandes]], and pace bowler/opener [[Neil Johnson (cricketer)|Neil Johnson]] were other important contributors for Zimbabwe on the world stage at this time.

With the appearance of these quality players, a breakthrough was achieved in levels of performance in the late 1990s where the Zimbabwean team began winning Tests against other nations, which included a series win against Pakistan. Unfortunately, the political situation in Zimbabwe declined at around the same time, which had a detrimental effect on the national team's performances.

Zimbabwe excelled at the [[1999 Cricket World Cup]], coming in fifth place in the Super Sixes and only missing out on a semi-final place due to having an inferior net run-rate than [[New Zealand national cricket team|New Zealand]].

In the group stage, Zimbabwe beat India by three runs,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/current/match/65200.html |title=8th Match: India v Zimbabwe at Leicester, May 19, 1999 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=11 October 2015}}&lt;/ref&gt; before facing their neighbours South Africa, then the best team in the world. Batting first, Zimbabwe made 233 for 6, with a well-fought 76 by opening batsman [[Neil Johnson (cricketer)|Neil Johnson]]. In reply, South Africa collapsed to 40 for 6, before [[Lance Klusener]] and [[Shaun Pollock]] scored half-centuries to reduce the margin of defeat to 48 runs. This was South Africa's first defeat against Zimbabwe and one of Zimbabwe's most famous wins. Neil Johnson also excelled with the ball, taking three wickets and claiming the Man of the Match award. Johnson quit playing for Zimbabwe after this tournament.

During this period, Zimbabwe beat all Test-playing nations (except Australia) regularly. Zimbabwe beat New Zealand both home and away in 2000–2001. The team also reached finals of many multi-national one day tournaments.

Increasing politicisation of cricket, including selectorial policy, along with the declining situation in Zimbabwe disrupted the [[2003 Cricket World Cup]], which was jointly hosted by Zimbabwe and South Africa.

[[England cricket team|England]] forfeited a match scheduled to be played in Zimbabwe, risking their own progress through the competition, citing &quot;security concerns&quot; as their reason.

Zimbabwean players [[Andy Flower]] and fast bowler [[Henry Olonga]] wore [[Black armband protest|black armbands]], for &quot;mourning the death of democracy&quot; in Zimbabwe. Both were immediately dismissed from the team and applied for political asylum overseas. This public political protest caused considerable embarrassment to the co-hosts and disrupted team harmony.&lt;ref&gt;
[http://www.espncricinfo.com/wctimeline/content/story/281633.html Great World Cup Moments:Henry Olonga and Andy Flower 'mourn the death of democracy] [[Cricinfo]]. Retrieved 7 November 2011&lt;/ref&gt;
&lt;ref&gt;
[http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/126517.html Statement of Andrew Flower and Henry Olonga] [[Cricinfo]]. Retrieved 23 November 2011&lt;/ref&gt;

Since the 2003 World Cup, with a succession of Zimbabwe's best players ending their international careers early, a new side began to develop, featuring the likes of [[Travis Friend]], [[Andy Blignaut]], [[Hamilton Masakadza]], [[Douglas Hondo]], [[Craig Wishart]], [[Ray Price (cricketer)|Ray Price]], [[Sean Ervine]], [[Mark Vermeulen]], [[Tatenda Taibu]], [[Elton Chigumbura]], [[Prosper Utseya]], [[Dougie Marillier]], and [[Barney Rogers]]. Whilst not of the same calibre of Streak, Goodwin, and the Flower brothers, this new breed of predominantly multi-disciplined players formed a solid backbone to a competitive, if usually unsuccessful, side.

In late 2003, Zimbabwe toured Australia in a two-match series. The series was more memorable for Australian opener [[Matthew Hayden]]'s innings in the first Test&amp;nbsp;– in which he overcame a back strain to score a then [[World Record|record]] 380 runs&amp;nbsp;– than for the Zimbabwean performance.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/cricket/3179152.stm |title=Hayden smashes Test record |publisher=[[BBC Sport]] |date=10 October 2003 |accessdate=19 November 2011}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe lost its first match against Bangladesh in 2004.

In 2004, captain [[Heath Streak]] was sacked by the ZCU (now Zimbabwe Cricket), prompting a walkout by 14 other players in protest against political influence in the team's management and selection policies. A scheduled tour by Sri Lanka went ahead, but this was a lopsided affair, with Zimbabwe represented by fringe players who were not of international standard.&lt;ref&gt;[http://www.sify.com/sports/key-moments-in-zimbabwe-s-cricket-crisis-news-cricket-jegrPSbifeh.html Key moments in Zimbabwe's cricket crisis] [[Sify Sports]]. Retrieved 27 November 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=59254 ICC still not prepared to intervene in Zimbabwe] {{Webarchive|url=https://archive.ph/20130122150750/http://www.expressindia.com/news/fullstory.php?newsid=59254 |date=2013-01-22 }} [[Express India]]. Retrieved 2 December 2011&lt;/ref&gt;

Because of this, the ZCU accepted that Zimbabwe were to play no further Test cricket in 2004, though its status as a Test nation was unaffected.&lt;ref&gt;[http://www.indianexpress.com/oldStory/50163/ Zimbabwe not to play Test cricket in 2004, says ICC] Indian Express. Retrieved 30 November 2011&lt;/ref&gt;

After a series of poor Test performances following the resignation of several senior players, the Zimbabwean team was voluntarily suspended from Test cricket in late 2005 by its cricket board, with ICC encouragement.&lt;ref&gt;[http://www.supersport.com/cricket/international/zimbabwe-cricket-team-info Zimbabwe Cricket Team SuperSport Profile] [[SuperSport (South African TV channel)|SuperSport]]. Retrieved 6 November 2011&lt;/ref&gt;

In early 2005, Heath Streak was reinstated into the national side, but the political situation in Zimbabwe involving [[Operation Murambatsvina]] disrupted the Zimbabwean team. During overseas tours, the players were often said to be buying necessities which were unavailable&amp;nbsp;– or prohibitively expensive&amp;nbsp;– at home, as opposed to the souvenirs which other touring teams would purchase.

In 2005 an agreement was signed which led to the return of many of the rebels to the Zimbabwe side.&lt;ref&gt;[http://www.aussiecricket.net/forum/viewtopic.php?f=10&amp;t=396&amp;start=0&amp;sid=5dc6c14591d20b5bc21e147f5ea2a84e&amp;view=print Rebels consider peace plan] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20120426011143/http://www.aussiecricket.net/forum/viewtopic.php?f=10&amp;t=396&amp;start=0&amp;sid=5dc6c14591d20b5bc21e147f5ea2a84e&amp;view=print |date=26 April 2012 }} AussieCricket.net. Retrieved 1 December 2011&lt;/ref&gt; However, results failed to improve as in March Zimbabwe lost both their Tests on tour against [[South African cricket team|South Africa]] by an innings. Worse was to follow in August, when they were crushed on home soil by [[New Zealand cricket team|New Zealand]], in a match that was completed in just two days. In the process, Zimbabwe were humiliated; they became only the second side in Test history (after [[Indian cricket team|India]] in 1952) to be bowled out twice in the space of one day. Then they lost both their Tests to India at home later in September. After the series against India, Streak announced his retirement from international cricket, dealing yet another blow to the beleaguered team.

By November 2005, the players were once again in dispute with Zimbabwe Cricket over political interference in the management of the game, as well as contract negotiations, and the new captain, [[Tatenda Taibu]], resigned from international cricket. By then the team had been further weakened by the departure of the likes of [[Dougie Marillier]], [[Craig Wishart]] and [[Sean Ervine]], all of whom retired in protest and expressed disillusionment in the local cricket hierarchy.

By January 2006, 37 Zimbabwean cricketers had failed to receive any offer of renegotiation talks from Zimbabwe Cricket after their contracts with the board had expired. This body of players demanded that the chairman and managing director of Zimbabwe Cricket, [[Peter Chingoka]] and [[Ozias Bvute]], be removed from office for there to be any hope for the players to return to the international stage.

On 6 January 2006, the Sports and Recreation Commission, a division of the Zimbabwean government, took over the offices of Zimbabwe Cricket. The apparent takeover has resulted in the firing of all whites and Asians among the board directors, because of &quot;their racial connotations and saving their own agendas and not government policy&quot; according to [[Gibson Mashingaidze]], an army brigadier and chairman of the government's Sports and Recreation Commission.

An interim board was appointed as the new leading party of cricket in Zimbabwe, with Peter Chingoka appointed as the committee's head. Given Chingoka's close ties to Bvute, it was likely that the latter would continue in his post as well.

On 18 January 2006, Zimbabwe Cricket announced that they were suspending the playing of [[Test cricket]] for the rest of the year.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/cricket/other_international/zimbabwe/4625900.stm |title=Zimbabwe revokes 2006 Test status |publisher=[[BBC Sport]] |date=18 January 2006 |accessdate=25 May 2010}}&lt;/ref&gt; Zimbabwe's coach [[Kevin Curran (cricketer)|Kevin Curran]] said that Zimbabwe were aiming to play their next Test against the [[West Indian cricket team|West Indies]] in November 2007.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/259228.html?CMP=OTC-RSS |title=Zimbabwe target 2007 Test return |publisher=[[ESPNcricinfo]] |date=11 September 2006 |accessdate=11 September 2006}}&lt;/ref&gt; It was felt by observers that the Zimbabwean national team was not of sufficient Test standard, and that competing against Full Member sides would do little to improve standards, given the likely one-sided nature of the games. [[Bangladesh cricket team|Bangladesh]], for a long time seen as the 'whipping boys' of Test cricket, recorded their first win against Zimbabwe, and were thereafter regarded as being of a superior standard. On 8 August 2011, Zimbabwe recorded a resounding victory in the one Test match series over Bangladesh, played in Harare.

Domestically, the Logan Cup&amp;nbsp;– Zimbabwe's first class competition played amongst the provinces&amp;nbsp;– was cancelled in 2006 for the first time since its inception over a century ago (though the Cup was not played during some of the years of the World Wars). This was widely seen as due to concern by ZC that the standard of play would be so poor as to be both not worthwhile and potentially harmful to the external image of cricket in Zimbabwe. The one-day trophy, the Faithwear Cup, was contested, and drew complaints from observers that the quality was less than club level. As well as player exodus, the main reason for this catastrophic fall in standards was put down to wrangling within Zimbabwe Cricket, where internal politics motivated the removal of the historic provinces and their replacement with revamped, newly designated provincial teams. Zimbabwe's economic collapse led to scanty attendance at games and players not receiving their salaries for long periods of time.

In a further harmful incident, ex-player [[Mark Vermeulen]] was arrested after attempting to burn down ZC's offices, and successfully destroying the Zimbabwe Cricket Academy's premises. In a nation in increasing social and economic turmoil, such facilities are hard to replace, and their loss has proven difficult to manage for a cricket administration already short of top quality facilities.

In the period leading up to the [[2007 Cricket World Cup]] in the West Indies, and to stop a similar exodus of players as after the 2003 World Cup, the selected players were asked to sign a new contract. The players were summoned to meet Ozias Bvute, Zimbabwe Cricket's managing director, a week or so before they were due to set off and given an ultimatum&amp;nbsp;– sign the contract on offer or be removed from the squad. It is understood that they were not allowed to take advice, and were told they had to make the decision there and then.

One player told his teammates that there were certain things contained in the contracts that needed clarification. He was summoned back into Bvute's office and warned that it was a take-it-or-leave-it offer: this player was later revealed to be [[Anthony Ireland (cricketer)|Anthony Ireland]].&lt;ref&gt;{{Citation |title=Cricinfo – Ireland: 'I cannot work with such people'&lt;!-- Bot generated title --&gt; |url=http://content-www.cricinfo.com/ci/content/story/289192.html |access-date=2017-10-08 |archive-date=2008-05-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080516085002/http://content-www.cricinfo.com/ci/content/story/289192.html }}&lt;/ref&gt; Another said that when he told Bvute he wanted to consult with friends, Bvute picked up the phone and called Kenyon Ziehl, the head of selection, and told him he wanted the player replaced in the squad. Unsurprisingly, the player backed down and signed.

In light of the poor state of Zimbabwe's finances, and that Zimbabwe Cricket had to borrow around US$1 million in early 2007 pending receipt of monies from the World Cup to help them over an ongoing cash crisis, the board agreed to pay match fees in US dollars. The players were to be paid US$2000 per appearance and a series of US$500 bonuses based on wickets taken and fifties scored. The maximum payment was believed to be capped at around US$8000. However, fees were not paid until June 2007 to stop the exodus and help cash flow.&lt;ref&gt;[http://content-uk.cricinfo.com/zimbabwe/content/story/289178.html Cricinfo&amp;nbsp;– Alarmed Zimbabwe look to prevent player exodus&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

The spectre of continued problems with the ZC board influenced some players to cut their losses and seek to finish their careers abroad: Anthony Ireland accepted a contract to play for Gloucestershire during 2007, while opener [[Vusi Sibanda]] also left. More are thought to be considering following suit.

Zimbabwe fared poorly in the [[2007 Cricket World Cup]], even failing to beat non-Test playing [[Ireland Cricket team|Ireland]].

Zimbabwe upset Australia in its opening match of the Twenty20 World Championship in [[Cape Town]], defeating them by 5 wickets. [[Brendan Taylor]] led the way for Zimbabwe, with first class wicket keeping (a catch, stumping and run out) and a crucial unbeaten 60 from 45 deliveries. He was announced as Man of the Match. They then lost to England by 50 runs, meaning they exited the tournament at the first stage due to their net run rate being inferior to both Australia and England after Australia had beaten England in the other group match.

There was more encouraging news in October 2007, when it was announced that Zimbabwe would compete in all three domestic competitions in South Africa as part of Cricket South Africa's attempts to improve the standard of cricket in Zimbabwe.&lt;ref&gt;http://www.supersport.co.za/cricket/article.aspx?id=233227&amp;headline=Zim%20to%20compete%20in%20all%20SA%60s%20domestic%20competitions{{dead link|date=July 2016 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

However, their participation in the above competitions was thrown into doubt when the plans were postponed pending a [[Cricket South Africa]] board meeting.&lt;ref&gt;{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13686 |access-date=2017-10-08 |archive-date=2007-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071026152947/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13686 }}&lt;/ref&gt; A compromise was reached late in November 2007, meaning Zimbabwe would have taken part in the [[MTN Domestic Championship]] and the [[Standard Bank Pro 20 Series]], but not the [[SuperSport Series]] as originally planned.&lt;ref&gt;[http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13920 Zimbabwe's Place In SA Franchise Cricket Confirmed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071201015055/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=13920 |date=2007-12-01 }}, [[Cricket World]], Retrieved on 21 November 2007&lt;/ref&gt; Instead, they played three first-class four-day games against a South African Composite XI made up of franchise and provincial players. The three games, in [[Paarl]], [[Potchefstroom]], and [[Kimberley, Northern Cape|Kimberley]] were all won by Zimbabwe.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Cricket World |url=http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=14317 |title=Utseya Leads Zimbabwe To Challenge Clean Sweep |publisher=Cricket World |date=6 January 2008 |accessdate=6 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080107140510/http://www.cricketworld.com/zimbabwe/article/?aid=14317 |archivedate=7 January 2008 |url-status=dead |df=dmy }}&lt;/ref&gt;

In between those games, they played a five match [[West Indian cricket team in Zimbabwe in 2007-08|One Day International series against the West Indies]], scoring an upset win in the opening match&lt;ref&gt;{{cite news|author = Cricket World|url = http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=13995|title = Chanderpaul Ton in Vain As Zimbabwe Open With Win|publisher = Cricket World|date = 30 November 2007|accessdate = 6 January 2008|archive-date = 25 May 2011|archive-url = https://archive.today/20110525230956/http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=13995|url-status = deviated|archivedate = 25 May 2011|archiveurl = https://archive.today/20110525230956/http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=13995}}&lt;/ref&gt; before losing the series 3–1. The final match was abandoned due to rain.&lt;ref&gt;{{cite news|author=Cricket World |url=http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=14095 |title=Last Zimbabwe-West Indies One-Dayer Abandoned |publisher=Cricket World |date=9 December 2007 |accessdate=6 January 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071213122915/http://www.cricketworld.com/cricket_archive/west_indies_in_zimbabwe/article/?aid=14095 |archivedate=13 December 2007 |url-status=dead |df=dmy }}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe's performance against Bangladesh during this time was extremely poor as they lost every ODI series except one at home, including a 0–5 whitewash in 2006.

Zimbabwe also lost against non-Test playing nation Kenya very often. But in 2009, they bounced back beating their African neighbours 9–1 in ten games.

Zimbabwe won an ODI and a T20I during their tour of the [[West Indies cricket team|West Indies]]. Zimbabwe reached the finals of a triangular tournament which included India and Sri Lanka. They lost their remaining matches in the year except against Ireland whom they beat 2–1 at home.

Zimbabwe started their World Cup 2011 campaign with a 91-run defeat by Australia at Ahmadabad on 21 February 2011. They then recorded a comfortable victory over Canada, before losing by 10 wickets to [[New Zealand national cricket team|New Zealand]] on 4 March 2011. Further heavy defeats by Sri Lanka and Pakistan followed, before a consolation victory over Kenya was achieved in Zimbabwe's final game of the tournament. After these defeats, opening batsman [[Brendan Taylor]] was announced as captain of all formats on 24 June 2011, replacing Elton Chigumbura.

Zimbabwe returned to Test cricket on 4 August 2011 after a six-year exile, hosting [[Bangladesh national cricket team|Bangladesh]] in a one-off Test match at [[Harare]]. The national team's re-introduction to Test cricket was successful, as they won by 130 runs.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-bangladesh-2011/content/story/526504.html |title=Zimbabwe triumphant on Test return |last=Moonda |first=Firdose |date=8 August 2011 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=15 August 2011}}&lt;/ref&gt;

As part of the lead-up to their Test return, Zimbabwe Cricket announced major upgrades to the Harare Sports Club and Mutare Sports Club grounds.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/zimbabwe/content/story/481066.html |title=Zimbabwe plan ground renovation |date=11 October 2010 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=8 August 2011}}&lt;/ref&gt; Plans for a new Test ground at Victoria Falls were also revealed.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/zimbabwe/content/story/465632.html |title=Zimbabwe to build Test ground at Victoria Falls |last=Williamson |first=Martin |date=1 July 2010 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=8 August 2011}}&lt;/ref&gt; ZC also signed a [[United States dollar|US$]]1 million deal with [[Reebok]] to sponsor the domestic competitions and manufacture the kits of the national team for three years.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.cricinfo.com/zimbabwe/content/story/484154.html |title=Zimbabwe sign $1 million sponsor deal |date=29 October 2010 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=8 August 2011}}&lt;/ref&gt;

Following the Test, Zimbabwe and Bangladesh contested a five-match ODI series. Zimbabwe won 3–2, thus recording their first ODI series win against a Test-playing nation since 2006.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/504004.html |title=Bangladesh in Zimbabwe ODI series, 2011 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=21 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-bangladesh-2011/content/story/527667.html |title=Zimbabwe overcome Mushfiqur to take series |last=Moonda |first=Firdose |date=16 August 2011 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=21 January 2016}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe were beaten in all the formats by [[Pakistan national cricket team|Pakistan]]. After this they played a home series with [[New Zealand national cricket team|New Zealand]]. They were defeated 2–0 in the T20I series, and New Zealand were 2–0 up in the ODI series. The final ODI was being played at the [[Queen's Sports Club]], [[Bulawayo]]. They were at a 12-match losing streak at that time.

Furthermore, when batting first, New Zealand scored 328 in 50 overs, nobody gave Zimbabwe a chance of winning. The Zimbabweans have never chased an ODI total in excess of 300 before. However, they did it successfully for the first time in their history.

Zimbabwe's main aim in the innings break was to lose with dignity. When opener [[Vusi Sibanda]] was out for a duck, even that seemed to be a tall order, but skipper [[Brendan Taylor]] changed the entire complexion of the match. Taylor scored a brilliant 75 before he was dismissed fresh from the centuries he scored from the last games.

After Taylor's dismissal, [[Tatenda Taibu]]'s speedy fifty kept Zimbabwe in the hunt. However, the match-changing partnership was between the two all-rounders [[Malcolm Waller]] and [[Elton Chigumbura]]. Waller played one of the greatest innings in ODI history as he scored 99[[not out|*]]. In the end, he even did not think of his century but to just take his team over the line. His selflessness brought about for Zimbabwe a much-needed victory. His partner Chigumbura scored a brisk 47 and was quite unlucky to miss out on his half-century, bowled by [[Jacob Oram]] after he along with Waller had taken the equation below a run a ball. When [[Keegan Meth]] was bowled two balls later for a duck, Waller kept his cool as he marshalled the middle order efficiently, assisted by a six by debutant [[Natsai Mushangwe]], and then enough support by [[Ray Price (cricketer)|Ray Price]] brought the scores level. After Price was dismissed (caught), it was the last wicket Zimbabwe had and the new man in was another debutant [[Njabulo Ncube]]. Waller is said to have advised him, &quot;'No matter what happens, if I get bat on ball, let's take the run.' And the run they did take, thereby recording a legendary victory for Zimbabwe. According to an interview later, Waller said that he was thinking of a swing and get the ball over the ground so that both his team could win and he could get a century, but later he though that he would rather take the team home rather than get 100,&quot;. Waller was the Man of the Match for his spectacular performance, while Brendan Taylor was Man of the Series.&lt;ref&gt;[http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-new-zealand-2011/content/story/537845.html Malcolm Waller takes Zimbabwe to record win] Cricinfo. Retrieved 23 October 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
[http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-new-zealand-2011/content/story/537958.html Stats-Unprecendeted  High for Zimbabwe] Cricinfo Statistics. Retrieved 25 October 2011&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
[http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-zimbabwe-2012/content/story/538095.html 'I thought of having a swing'-Malcolm Waller] Cricinfo. Retrieved 1 November 2011&lt;/ref&gt;

Zimbabwe came close to winning the solitary Test between the teams. Chasing 366 to win in their second innings, Zimbabwe were well placed at 265 for 3, with Taylor making 117, before a collapse handed New Zealand a 34-run victory.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-new-zealand-2011/content/story/539332.html |title=New Zealand outlast Brendan Taylor to win thriller |last=Sundar |first=Nitin |date=5 November 2011 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=11 October 2015}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe then toured New Zealand in January and February 2012 for a single-Test, three-ODI and two-T20I series, but lost all six matches.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-zimbabwe-2012/engine/series/520581.html |title=Zimbabwe tour of New Zealand, 2011/12 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=11 October 2015}}&lt;/ref&gt; In the Test, they were bowled out twice on the third day – for 51 (their lowest Test score) and 143 – to lose by an innings and 301 runs.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/new-zealand-v-zimbabwe-2012/content/story/551285.html |title=New Zealand bowl out Zimbabwe twice in a day |last=Fernando |first=Andrew |date=28 January 2012 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=11 October 2015}}&lt;/ref&gt;

In June 2012, Zimbabwe beat South Africa in a t20 match of an unofficial triangular T20 tournament where [[Bangladesh national cricket team]] also featured. This was the 3rd match of the tournament. They beat South Africa by 29 runs. They also had beaten Bangladesh in the first match of that tournament by 10 runs. In the 3rd match against South Africa, although there were no [[AB de Villiers]] and [[Jacques Kallis]], the South Africa team were very much strong. Winning the toss and electing to bat first, [[Vusi Sibanda]] and [[Hamilton Masakadza]] opened the innings and scored 58 and 55 respectively. The wicket keeper captain [[Brendan Taylor]] scored a quickfire 38 from 21 balls in the end. They scored 176/4 in 20 overs. Coming to chase, South African batsmen [[Richard Levi]] and [[Colin Ingram]] scored 40 and 48 respectively. But the other batsmen struggle to make it and went all out on 147 within 19.2 overs. [[Christopher Mpofu]] took 3 for 20. In the next meetings with South Africa and Bangladesh, Zimbabwe lost both of the matches and ended in the same points as those of South Africa and Bangladesh. Due to better net run rates, Zimbabwe and South Africa progressed to the final. On 24 June 2012, in the final match, South Africa batted first and scored 146 runs with the loss of 6 wickets in 20 overs. While an early collapse occurred in their innings, South Africa managed to get back with a fair score as [[Faf du Plessis]] scored 66 off 57 balls and [[Albie Morkel]] scored a quickfire 34 not out off 23 balls. [[Kyle Jarvis]] of Zimbabwe took 2 wickets for 22 runs. coming out to chase, Zimbabwe started well but [[Vusi Sibanda]] went out on 24 off 16. But then the captain [[Brendan Taylor]] and [[Hamilton Masakadza]] well built the innings scoring 59 not out and 58 not out respectively. They took Zimbabwe to victory as they scored 150 for the loss of 1 wicket in 17.1 overs. Zimbabwe won by 9 wickets and clinched the T20 series in front of a full house packed with native Zimbabwean crowd at the [[Harare Sports Club]] ground. Brendan Taylor was the man of the match and Hamilton Masakadza got the man of the series award.

Zimbabwe lost all their matches in 2010 and 2012 World t20s in the opening stage.

Zimbabwe toured West Indies again in 2013. This time they were less successful and lost all matches.

Zimbabwe then hosted Bangladesh in June. They won the One Day International series 2–1 while the Test and T20I series were tied 1–1. They then lost an ODI series 0–5 at home to world champions India.

During August and September 2013, Zimbabwe hosted Pakistan in a two-Test, three-ODI and two-T20I series.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-pakistan-2013/engine/series/659535.html |title=Pakistan tour of Zimbabwe, 2013 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=11 October 2015}}&lt;/ref&gt; Pakistan won both T20Is, before coming from behind to win the ODI series 2–1. They then won the first Test following a double-century by [[Younis Khan]] in the second innings. However, Zimbabwe won the second Test by 24 runs – their first Test victory against a team other than Bangladesh since 2001 – to draw the series 1–1.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-pakistan-2013/content/story/671499.html |title=Zimbabwe square series with historic win |last=Fuloria |first=Devashish |date=14 September 2013 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=11 August 2014}}&lt;/ref&gt;

Throughout the period, Zimbabwe's financial condition deeply worsened. The ICC had to step in and provide financial assistance but the usage of monetary benefits has been a question of debate.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/724593.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/738959.html&lt;/ref&gt; Zimbabwe players have threatened boycott many times of late and have formed a players' Union.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/ci/content/video_audio/662933.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/717839.html&lt;/ref&gt; Zimbabwe team has struggled to attract sponsors and this has affected its domestic structure leading to cancellation of many tournaments such as ''Pro40''. A number of franchises also have been cancelled. Multiple tours have been postponed, cancelled or have gone un-televised.&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/753249.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/708291.html&lt;/ref&gt;

At the [[2014 ICC World Twenty20|2014 World Twenty20]] in Bangladesh, Zimbabwe were eliminated in the group stage. A last-ball defeat against Ireland was followed by victories over the Netherlands (also off the last ball) and the United Arab Emirates, but a resounding win for the Netherlands over Ireland meant that the Dutch progressed to the Super 10 stage on net run-rate.

In July 2014, Zimbabwe hosted Afghanistan in a four-ODI series. They won the first two matches, before the Afghans won the last two to draw the series.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/756017.html |title=Afghanistan tour of Zimbabwe, 2014 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=31 May 2016}}&lt;/ref&gt; The following month, Zimbabwe hosted South Africa in a single-Test and three-ODI series, losing all four matches.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/ci/engine/series/736425.html |title=South Africa tour of Zimbabwe, 2014 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=10 August 2014}}&lt;/ref&gt;

Following the South African tour, Australia arrived in Zimbabwe for a triangular ODI series with the hosts and South Africa.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=ESPNCricinfo|title=Zimbabwe Triangular Series|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-triangular-series-2014/content/series/736429.html|accessdate=1 September 2014}}&lt;/ref&gt; While Zimbabwe lost their first two matches, to Australia and South Africa respectively, they pulled off a significant upset by beating Australia in the 4th match of the series.&lt;ref&gt;{{cite web|last1=ESPNCricinfo|title=Zimbabwe Triangular Series – 4th match, Scorecard|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-triangular-series-2014/engine/match/736449.html|website=espncricinfo.com|accessdate=1 September 2014}}&lt;/ref&gt; This was the first time Zimbabwe had beaten Australia in 31 years, with their last win coming in the 1983 world cup in England.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Moonda  |first1=Firdose |date=31 August 2014 |title=Zimbabwe beat Australia after 31 years |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-triangular-series-2014/content/story/776347.html |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=1 September 2014}}&lt;/ref&gt; Despite this win, Zimbabwe lost their final match and were knocked out of the tournament.

In late 2014, Zimbabwe toured Bangladesh for a three-Test and five-ODI series. They lost all eight matches.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh-v-zimbabwe-2014-15/engine/series/760771.html |title=Zimbabwe tour of Bangladesh, 2014/15 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=15 March 2015}}&lt;/ref&gt; Following this, Stephen Mangongo was sacked as coach.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/811617.html |title=Mangongo sacked as Zimbabwe coach |last1=Moonda |first1=Firdose |last2= Brickhill |first2=Liam |date=18 December 2014 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=15 March 2015}}&lt;/ref&gt; In late December 2014, Zimbabwe Cricket appointed [[Dav Whatmore]] as coach, replacing Mangongo.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www1.skysports.com/cricket/news/13239/9622435/international-cricket-whatmore-appointed-zimbabwe-coach |title=Dav Whatmore appointed Zimbabwe coach |date=29 December 2014 |publisher=[[Sky Sports]] |accessdate=13 February 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://ibnlive.in.com/news/cricketnext/coach-dav-whatmore-looks-to-lift-zimbabwe-in-world-cup/526838-78.html |title=Coach Dav Whatmore looks to lift Zimbabwe in World Cup |date=6 February 2015 |publisher=[[CNN-IBN|IBNLive]] |accessdate=13 February 2015}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe geared up for the [[2015 Cricket World Cup]] by winning all games against Northern Districts XI&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/series/656515.html |title=ICC CRICKET WORLD CUP 2015 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt; before facing New Zealand in their first warm-up game.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/match/806119.html |title=ICC World Cup Warm-up Matches, New Zealand v Zimbabwe at Lincoln, Feb 9, 2015 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 February 2015}}&lt;/ref&gt; New Zealand were reduced to 157/7 before rain intervened. In the next game, Zimbabwe upset Sri Lanka by seven wickets.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/match/806131.html |title=ICC World Cup Warm-up Matches, Sri Lanka v Zimbabwe at Lincoln, Feb 11, 2015 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 February 2015}}&lt;/ref&gt; Zimbabwe lost their opening game to [[South Africa national cricket team|South Africa]], following which they beat the [[United Arab Emirates national cricket team|United Arab Emirates]] before losing to West Indies. Zimbabwe then went on to lose a close encounter to Pakistan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/845335.html |title=Zimbabwe denied by millimetres |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=8 March 2015}}&lt;/ref&gt;

During the Pool B match between Ireland and Zimbabwe, Sean Williams was caught by Ireland's John Mooney in a close run chase. Mooney was extremely close to the boundary and eight different television replays were inconclusive as to whether his foot had touched the boundary rope. Meanwhile, Williams had walked and the umpires signaled him out. Zimbabwe went on to lose the game and were knocked out of the tournament as a result.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/844573.html |title=Ireland clinch last-over thriller |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=8 March 2015}}&lt;/ref&gt; In their last game, Zimbabwe lost to India. Zimbabwe finished their world cup campaign with just one win over UAE in the first round. Despite this, Zimbabwe turned out to be very competitive and suffered four of the [[List of 2015 Cricket World Cup statistics#smallest winning margin|closest losses]] in the preliminary round of the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/849345.html |title=Raina, Dhoni ensure clean slate |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 March 2015}}&lt;/ref&gt;

During the tournament, [[Brendan Taylor]] announced his retirement from Zimbabwe cricket&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/848997.html |title=Steadfast Taylor bows to circumstance |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=13 March 2015}}&lt;/ref&gt; even as he finished the tournament with 433 runs and two centuries.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/content/story/850259.html |title=A familiar despair marks Taylor's farewell |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 March 2015}}&lt;/ref&gt; At the finish of the tournament, Taylor was among the leading run-getters of the tournament.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://stats.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/records/batting/most_runs_career.html?id%3D6537%3Btype%3Dtournament |title=Archived copy |accessdate=2015-07-08 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150823120058/http://stats.espncricinfo.com/icc-cricket-world-cup-2015/engine/records/batting/most_runs_career.html?id=6537%3Btype%3Dtournament |archivedate=23 August 2015 |df=dmy }}&lt;/ref&gt;

In May 2015, Zimbabwe became the first team in six years to tour Pakistan. Zimbabwe lost the T20I series 0–2 and the ODI series by an identical margin.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/pakistan-zimbabwe-2015/content/story/news.html?object=868505 |title=Zimbabwe in Pakistan news column |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 March 2015}}&lt;/ref&gt; In July that year, Zimbabwe [[Indian cricket team in Zimbabwe in 2015|hosted India]] and lost the ODI series 0–3,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-india-2015/content/story/898435.html |title=Jadhav, Pandey set up 3–0 India sweep |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=14 July 2015}}&lt;/ref&gt; while the T20I series was tied 1–1, which included Zimbabwe's first T20I win in Harare.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-india-2015/content/story/900751.html |title=Zimbabwe's first T20I win in Harare |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=19 July 2015}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe then [[New Zealand cricket team in Zimbabwe in 2015|hosted New Zealand]] in August for a three match ODI series and won the first game but went on to lose the series 1–2,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-south-africa-v-new-zealand-2015/content/story/907243.html |title=Williamson sweeps awards in series win |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=7 August 2015}}&lt;/ref&gt; as well as the lone T20I.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-south-africa-v-new-zealand-2015/content/story/908053.html |title=Worker debut fifty sets up crushing NZ win |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=9 August 2015}}&lt;/ref&gt; Pakistan arrived in late September following a decision to postpone their tour. Pakistan won the T20Is 2–0 and the [[Pakistani cricket team in Zimbabwe in 2015–16#ODI series|ODI series]] 2–1.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-pakistan-2015-16/content/story/926131.html |title=Bilal Asif five-for gives Pakistan series |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 October 2015}}&lt;/ref&gt;

Following the series against Pakistan, Zimbabwe simultaneously hosted associates Ireland and Afghanistan in October. Zimbabwe beat Ireland 2–1 in ODIs.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-ireland-2015-16/content/series/919599.html |title=Ireland in Zimbabwe, 2015/16 |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=5 October 2016}}&lt;/ref&gt; But, Afghanistan beat Zimbabwe 3–2 to win the ODI series.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-afghanistan-2015-16/content/story/933139.html |title=Afghanistan defend 245 in historic series win |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 October 2016}}&lt;/ref&gt; This was the first time an associate nation had beaten a full member in a bilateral series.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/story/933113.html |title=Afghanistan, the fastest Associate off the blocks |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 October 2016}}&lt;/ref&gt; Zimbabwe then went on to lose the T20I series 0–2 as well to Afghanistan.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-afghanistan-2015-16/content/story/934524.html |title=Ghani, Naib fifties secure landmark series win |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=28 October 2016}}&lt;/ref&gt; After series of losses within home soil, Zimbabwe toured Bangladesh in November. But, losses continued to attack Zimbabweans, where they lost the ODI series 0–3,&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh-v-zimbabwe-2015-16/content/story/939535.html |title=Mustafizur five-for seals Bangladesh's 3–0 sweep |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=11 November 2016}}&lt;/ref&gt; while the T20Is were drawn 1–1.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh-v-zimbabwe-2015-16/content/story/941141.html |title=Waller and Madziva pull off heist |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=15 November 2016}}&lt;/ref&gt;

At the end of 2015 and the start of 2016, Zimbabwe contested a five-ODI and two-T20I series against Afghanistan in the United Arab Emirates. They took the ODI series to the deciding match before losing 3–2, and lost both T20Is.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/afghanistan-v-zimbabwe-2015-16/content/story/958737.html |title=Naib heroics lift Afghanistan to thrilling series win |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=6 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/afghanistan-v-zimbabwe-2015-16/content/story/960227.html |title=Belligerent Shahzad ton propels Afghanistan to series win |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 January 2016}}&lt;/ref&gt; Zimbabwe then toured Bangladesh for a four-T20I series which was drawn 2–2.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.espncricinfo.com/bangladesh-v-zimbabwe-jan-2015-16/engine/series/958411.html |title=Zimbabwe tour of Bangladesh, Jan 2016 |publisher=[[ESPNcricinfo]] |accessdate=17 January 2016}}&lt;/ref&gt;

After Chigumbura stepped down as captain, Hamilton Masakadza was named skipper.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/australia-v-india-2015-16/content/story/967519.html |title=Hamilton Masakadza named Zimbabwe captain |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=24 January 2016}}&lt;/ref&gt; During the [[2016 ICC World Twenty20]] in India, Zimbabwe were knocked out in the first round after they lost to Afghanistan by 59 runs.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/icc-world-twenty20-2016/content/story/981483.html |title=Afghanistan progress to main draw with thumping win |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=12 March 2016}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe axed coach Whatmore and captain Hamilton Masakadza before India tour in mid 2016. [[Makhaya Ntini]] the bowling coach was given interim responsibility of coaching while previously appointed vice-captain [[Graeme Cremer]] who had missed the [[ICC World Twenty20 2016]] was appointed stand-in captain. [[Lance Klusener]] was appointed batting coach on a full-time basis.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.hindustantimes.com/sports/zimbabwe-axe-coach-ahead-of-india-tour/story-J2X8Wdb1am27rsMPUUaTTM.html |title=Zimbabwe axe coach ahead of India tour |publisher=hindustantimes.com |accessdate=12 March 2016}}&lt;/ref&gt;

[[Indian cricket team in Zimbabwe in 2016|India toured Zimbabwe]] for the fourth time in about six years for a three ODI and three t20I series. Indian selectors rested most of its senior players with the exception of skipper [[MS Dhoni]] who visited the country for the first time in the decade. Zimbabwe were thrashed 0–3 in the ODI series which led to angry reactions by the fans.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-india-2016/content/story/1026131.html |title=When the music stopped at Harare's Castle Corner |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=13 June 2016}}&lt;/ref&gt; To add injury to insult, several key Zimbabwe players like [[Sean Williams (cricketer)|Sean Williams]], [[Craig Ervine]], [[Vusi Sibanda]], [[Luke Jongwe]], [[Richmond Mutumbami]] and [[Tinashe Panyangara]] were injured before or during the t20 series. Despite this, Zimbabwe managed to win the first T20I by two runs before going down meekly in the second. The series remained tied 1–1 after two games.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-india-2016/content/story/1027819.html |title=Sran and Bumrah wreck Zimbabwe as India level series |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=20 June 2016}}&lt;/ref&gt; In the last game, Zimbabwe went down fighting by 3 runs to lose the series 1–2. In 2016 season, New Zealand [[New Zealand cricket team in Zimbabwe in 2016|toured Zimbabwe]] in late July and won both tests convincingly, recorded as the Zimbabwe's sixth straight loss to Kiwis.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-new-zealand-2016/content/story/1044457.html |title=NZ spinners cap off Zimbabwe capitulation for 2–0 win |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 August 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-new-zealand-2016/content/story/1044495.html |title=Zimbabwe's sixth straight loss to New Zealand |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 August 2016}}&lt;/ref&gt;

Before the [[Sri Lankan cricket team in Zimbabwe in 2016-17|Sri Lanka tour]] on late September, Streak was appointed as head coach of Zimbabwe, with Ntini appointed as bowling coach. The task was given to qualify for the [[2019 ICC Cricket World Cup]] and go up through the ranks in coming years.&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe/content/story/1061193.html | title=Streak appointed Zimbabwe head coach | publisher=ESPNcricinfo | date=11 October 2016 | accessdate=6 November 2016}}&lt;/ref&gt; Zimbabwe played their 100th Test match on 29 October 2016 against Sri Lanka, but lost the match by 225 runs in the last hour of the fifth day after a fighting innings by skipper [[Graeme Cremer]].&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-sri-lanka-2016-17/content/story/1063593.html | title=Hope rises again for Zimbabwe cricket | publisher=ESPNcricinfo | date=27 October 2016 | accessdate=6 November 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web | url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-sri-lanka-2016-17/content/story/1064392.html | title=Sri Lanka overcome Zimbabwe's resistance in last-hour win | publisher=ESPNcricinfo | date=2 November 2016 | accessdate=6 November 2016}}&lt;/ref&gt; Zimbabwe went on to lose the [[Sri Lankan cricket team in Zimbabwe in 2016-17|two match series]] 0–2.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-sri-lanka-2016-17/content/story/1065550.html |title=Herath caps series sweep with 13-for |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=10 November 2016}}&lt;/ref&gt;

The test series was followed by a [[2016–17 Zimbabwe Tri-Series|tri-series]] also featuring West Indies. Zimbabwe advanced to the finals with four different results – a loss, a tie, a no-result and a win. However, Zimbabwe lost the final to Sri Lanka by six wickets.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/tri-nation-zimbabwe-2016-17/content/story/1069191.html |title=Mendis, Tharanga steer Sri Lanka to title |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=27 November 2016}}&lt;/ref&gt; In early 2017, Afghanistan again defeated Zimbabwe [[Afghan cricket team in Zimbabwe in 2016-17|in the ODI series]] and won the series 3–2.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/zimbabwe-v-afghanistan-2016-17/content/story/1084513.html |title=Afghanistan raze Zimbabwe for 54 to seal series |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=26 February 2017}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe's next one day international series was [[Zimbabwean cricket team in Scotland in 2017|against Scotland]] in the European country in mid 2017 which was tied 1–1. &lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/scotland-v-zimbabwe-2017/content/story/1104298.html |title=Zimbabwe level series courtesy Cremer's five-wicket haul |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt;

After 15 years, Zimbabwe toured Sri Lanka for 5-ODIs and single Test in late June 2017. In the first match against Sri Lanka at Galle on 30 June 2017, Zimbabwe recorded their first ODI win against Sri Lanka in Sri Lanka, which is also recorded as their first win in any format against them within Sri Lanka. [[Solomon Mire]] scored a match winning century and Zimbabwe successfully chased 319, which was also recorded as the first successful chase over 300 in Sri Lankan soil.&lt;ref name=zimrecord&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/sri-lanka-v-zimbabwe-2017/content/story/1107602.html |title=Zimbabwe ace first successful 300-plus chase in Sri Lanka |publisher=ESPNcricinfo |accessdate=30 June 2017}}&lt;/ref&gt; 

Despite the opening win, Zimbabwe went on to lose the next two games but bounced back to win the fourth game in a rain affected match. In the fifth game, Sri Lanka set Zimbabwe a total of 204 runs to chase with Sikandar Raza claiming a career best 3/21. In reply, Zimbabwe were 137–1 thanks to Hamilton Masakadza's 73 before a collapse saw them lose six wickets before reaching 175. Skipper Cremer joined Raza to score the remaining runs and Zimbabwe won with about 12 overs to spare.&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/sri-lanka-v-zimbabwe-2017/content/story/1110313.html |title=Raza stars in historic series win |accessdate=10 July 2017 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://www.espncricinfo.com/sri-lanka-v-zimbabwe-2017/content/story/1110378.html |title=Four reasons why this is a historic win for Zimbabwe |accessdate=10 July 2017 |work=ESPN Cricinfo}}&lt;/ref&gt;

Zimbabwe lost the following one-off test by 4 wickets. Despite this, Zimbabwe team and especially coach Heath Streak were showered with praises on their return.&lt;ref&gt;http://www.herald.co.zw/streak-showered-with-praises/&lt;/ref&gt;

==මුලාශ්‍ර==
{{Reflist|30em}}</text>
      <sha1>assy8ga5sf3ks1v35qimnpndcdbpfr9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>නැදුන්ගමුවේ විජය රාජා</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76626</id>
    <revision>
      <id>801796</id>
      <parentid>801772</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:03:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6244" sha1="qe1747jcikhclu3r0qimo6oha9c3hjz" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව සත්වයා
| name                    = නැදුන්ගමුව රාජා හස්තියා 
| image                   = Nadungamuwa Raja.jpg
| image_size              = 
| caption                 =
| birth_name              = 
| othername               = 
| species                 = [[ඉන්දියානු ඇතා ]] 
| breed                   = 
| gender                  = පුරුෂ
| birth_date              =  1953 පමණ
| birth_place             = [[මයිසූර් ප්‍රාන්තය]], [[ඉන්දියාව]] 
| death_date              =2022 මාර්තු 7 
| death_place             =
| resting_place           = 
| resting_place_coordinates = 
| relativeage             = 
| nationality             = 
| occupation              = 
| employer                = 
| role                    = [[ඇසළ පෙරහැර |ඇසළ මංගල්‍යයෙහි]] ප්‍රධාන කරඬුව වැඩමවා යන්නා
| years_active            = 2005-2022
| known                   = 
| tricks                  = 
| awards                  = 
| title                   = 
| term                    = 
| predecessor             = මිල්ලන්ගොඩ රාජා 

| successor               = කතරගම වාසනා 
| owner                   = හර්ෂ ධර්මවිජය
| parents                 = 
| children                = 
| weight                  = 
| height                  = අඩි 11.5 
| appearance              = 
| namedafter              = 
| website                 = 
}}

'''නැදුන්ගමුව රාජා''' යනු  [[ශ්‍රී ලංකාව|ශ්‍රි ලංකාවෙහි]] [[මහනුවර]] පැවැත්වෙන  [[ඇසළ පෙරහැර |ඇසල මංගල්‍යයෝත්සවයෙහිදී]] ප්‍රධාන කරඬුව වර්තමානයෙහිදී වැඩමවාගෙන යන්නාවූ  සහ 1953 වසරෙහිදී පමණ  [[මයිසූර් ප්‍රාන්තය |මයිසූරයෙහි]]  උපන් [[ඉන්දියානු අලියා |ඉන්දියානු දළ ඇතෙකි]]. රාජා යනු, ඔහුගේ ඥාතියෙකුගේ නිදන්ගත ව්‍යාධියක් සුව කිරීම වෙනුවෙන් ප්‍රතිගුණ සැලකීමක් ලෙසින් , පිළියන්දල නීලම්මහර පන්සලෙහි වාසීව සිටි දේශීය වෙදැදුරු ස්වාමීන්වහන්සේට   මයිසූර් [[මහරාජා]] විසින් ත්‍යාග කොට පූජා කෙරුණු ඇත් පැටවුන් දෙදෙනාගෙන් එක් පැටවෙකු වන අතර, අනෙකා වන්නේ දැනට මියැදී ඇති ගංගාරාමයෙහි නවම් රාජා වෙයි. 1978 වසරෙහිදී, එකල පසිඳු ආයුර්වේද වෙදැදුරෙකු වූ  නැදුන්ගමුව ප්‍රදේශයෙහි ධර්මවිජය වෙද රාළහාමි (වර්තමාන හිමිකරු [[හර්ෂ ධර්මවිජය]] මහතාගේ පියා) විසින්, දෙවන හිමිකරු (හොරණ ප්‍රදේශයෙහි පුද්ගලයෙකු) වෙතින් ඇතා මිලදී ගන්නා ලද අතර එතැන් පටන් ජීවත්වූ ගමවූ නැදුන්ගමුව අනුව යමින් ඌ නම් කෙරිණි.2022/3/7 දින නැදුන්ගමුව රාජා  මියගියේය.තවද මිය යන විට 12 වතාවක් කරඬුව වඩමවා ඇති මෙම හස්තිරාජයා වසර 17ක් පුරාවට [[සෙංකඩගල පෙරහැර මංගල්‍යය|මහනුවර ඇසල පෙරහැරට]]සම්බන්ධ වී ඇත.

==මෙයද බලන්න ==
*[[රාජා (අලියා)|රාජා]]
*[[හෙයියන්තුඩුව  රාජා (අලියා)|හෙයියන්තුඩුව රාජා]] 
*[[මිල්ලන්ගොඩ රාජා]]
*[[කණ්ඩුල (අලියා)|කණ්ඩුල]]
*[[කාවන්තිස්ස හස්තියා]]

== ආශ්‍රිත ==
{{ආශ්‍රලැයිස්තුව}}

{{ආශ්‍රඇරඹුම}}
*{{උපන්‍යාස පුවත් |last=මිරු|first=|title=නැදුන්ගමුව රාජා, අ සිම්බල් ඔෆ් මැජස්ටි |url=http://www.sundayobserver.lk/2012/08/19/jun04.asp|accessdate=12 පෙබරවාරි 2014|newspaper=සන්ඩේ ඔබ්සර්වර් |date=19 අගෝස්තු 2012}}

*{{උපන්‍යාස පුවත් |last=මදුරප්පෙරුම|first=අජිත්|title=අටවැනි වරටත් දළදා කරඬුව වැඩම කරවන නැදුන්ගමුවේ රාජා|url=http://www.lankadeepa.lk/index.php/articles/53387|accessdate=12 පෙබරවාරි 2014|newspaper=ලංකාදීප|date=15 ජූලි 2012|language=සිංහල}}

*{{උපන්‍යාස පුවත් |last=වෙනස|first=|title=නැදුන්ගමුව රාජා (දේව පුර ඇතුන්)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Te0KBYy_QOQ|accessdate=14 පෙබරවාරි 2014|publisher=අයිටීඑන්|date=|language=සිංහල}}

{{ආශ්‍රඅග}}
{{Elephants in Sri Lanka}}

[[ප්‍රවර්ගය:1953 සත්ව උපත්]]
[[ප්‍රවර්ගය:ප්‍රත්‍යෙක අලි]]
[[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවෙහි ප්‍රත්‍යෙක සතුන්]]</text>
      <sha1>qe1747jcikhclu3r0qimo6oha9c3hjz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>අනුරාධපුර ගුවන් හමුදා කඳවුර ප්‍රහාරය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84256</id>
    <revision>
      <id>801924</id>
      <parentid>801220</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:43:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>WrdSrchSi</username>
        <id>55524</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Fixed. (grammar)</comment>
      <origin>801924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22289" sha1="cwuniyq6tms61edsik8n4uwtinmmu4m" xml:space="preserve">2007 ඔක්‌තෝම්බර් මස 22 දා අලුයමේ එල්ල වූ මෙම ත්‍රස්‌ත ප්‍රහාරයෙන් රුපියල් කෝටි 400ක්‌ වටිනා ප්‍රහාරක හෙලිකොප්ටර් ඇතුළු ගුවන් යානා 16ක්‌ මුළුමනින්ම විනාශ විය. එසේම ගුවන් යානා අංගනයේ නවතා තිබූ තවත් යානා 6කට බරපතල හානි සිදුවිය.

කොටි ත්‍රස්‌තවාදීන්ගේ ඉලක්‌කයක් ‌වූ අනුරාධපුර ගුවන් හමුදා කඳවුරේ ගුවන් යානා 27ක්‌ ස්‌ථානගත කර තිබීමත් තමන්ට ප්‍රහාර එල්ල වූයේ අනුරාධපුර ගුවන් හමුදා කඳවුරේ සිට බවත් කොටි දැන සිටියහ. එවන් පසුබිමක්‌ මැද ගුවන් හමුදා කඳවුරට ප්‍රමාණවත් ආරක්‍ෂාවක්‌ නොතිබූ බව ද පසුව අනාවරණය විය.

වසර ගණනකට පෙර අනුරාධපුර ශ්‍රී මහා බෝධියට එල්ල වූ බිහිසුණු ත්‍රස්‌ත ප්‍රහාරයට පසු දෙවැනි වරටත් අනුරාධපුරයට එල්ල වූ විනාශකාරී ත්‍රස්‌ත ප්‍රහාරය මෙයයි.

අනුරාධපුර ප්‍රහාරයෙන් ගුවන් හමුදා බලඝණනායකයකු ඇතුළු 14ක් ‌ද කළු කොටි මරාගෙන මැරෙන ත්‍රස්‌තයෝ 21ක්‌ ද මරුමුවට පත්වූහ.

✈️✈️✈️✈️✈️✈️✈️✈️✈️✈️✈️✈️✈

එම ප්‍රහාරයෙන් දින 10කට පසු වන්නියේ ධර්මපුරම් ප්‍රදේශයේ කොටි ශාලාවක උත්සවයක්‌ පැවැත්විණි. මෙම කොටි ශාලාවට කොටි දේශපාලන නායක තමිල්සෙල්වන්, කොටි පොලිස්‌පති නඩේසන්, ටොසි බුද්ධි සේවයේ ප්‍රධානි, පොට්‌ටු අම්මාන්, ප්‍රභාකරන්ගේ පුත් චාල්ස්‌ ඇන්තනී සහ කොටි හමුදා නායකයන්වූ මනිවන්තන් සහ මනිදරයන්ද සහ වාන් පුලිගල් කොටි ගුවන් බලකායේ නායක ගුෂාන්තන් ඇතුළු පිරිසක්‌ පැමිණ සිටියහ. මෙම උත්සවයට රාත්‍රියේ පැමිණි ප්‍රභාකරන් අනුරාධපුර ප්‍රහාරයට සැලසුම් කළ සහ ඊට සහභාගී වී දිවි ගලවාගත් කොටින්ට තෑගි ප්‍රදානය කර ඇත.

💣💣💣💣💣💣💣💣💣💣💣

අනුරාධපුර ප්‍රහාරය සිදුවීමට පැයකට පෙර අනුරාධපුරයේ රුවන්වැලිසෑය ඇතුළු ප්‍රදේශය කොටි ත්‍රස්‌තයකු විසින් වීඩියෝ ගත කෙරී තිබුණු අතර ප්‍රහාරයේ දර්ශන ද ලොව පුරා කොටි වෙබ් අඩවිවලින් විකාශය විය.

මෙම ප්‍රහාරයට කළුකොටි 27ක්‌ සම්බන්ධ වූ හ. තබෝරුබන් රාසවල්ලන් සමඟ රත්නම් මාස්‌ටර්, තමලිබන් මාස්‌ටර්, සුකලාරසන් සහ ජුට්‌ටයි නමැති කොටි ත්‍රස්‌තයන් මන්නාරමේ සිට බපල් යුද රථයකින් මන්නාරම පල්ලමඩුවේ පිහිටි ප්‍රහාර එල්ල කිරීම පුහුණු කරන මධ්‍යස්‌ථානය වෙත පැමිණ ඇත. මෙම බෆල් රථය ද යුද හමුදාවෙන් පැහැර ගැනුණෙකි. පැය 2 ක්‌ තිස්‌සේ සිදුකළ පුහුණුවෙන් පසු කළු කොටි කණ්‌ඩායම අනුරාධපුර නුවර වැව සමීපයට ගෙන යන ලෙස තබෝරූබන්ට උපදෙස්‌ ලැබී ඇත.

එම උපදෙස්‌ මත තබෝරූබන් ඇතුළු පිරිස මල්වතුඔය සමීපයට පැමිණ ඇඳසිටි කොටි ඇඳුම් උනාදමා ගුවන් හමුදා නිල ඇඳුම්වලට සමාන කැලෑ නිල ඇඳුමින් සැරසී තිබෙති.

ඔවුන් එතැන් සිට මිහින්තලයේ තේක්‌ක කැලයට පැමිණ ඇත. මෙම කොටි ත්‍රස්‌ත කණ්‌ඩායමේ මැනවින් සිංහල කතාකරන ත්‍රස්‌තයෙක් ද විය. ජුට්‌ටා නමින් හැඳින්වුණේ එම ත්‍රස්‌තයා යි. තේක්‌ක කැලයේ සිටි කොටි ත්‍රස්‌තයන්ට වනයේ දර කැඩීමට පැමිණි වයසක තැනැත්තෙක්‌ හමුවිය. තම පිරිස්‌ ගොවිතැන් කරන ගුවන් හමුදා පිරිසක්‌ බව ජුට්‌ටා එම තැනැත්තාට ප්‍රකාශ කර ඇත.

එහෙත් කළු කොටි පිරිස අතර සිටි කොටි කාන්තාවකගේ බෙල්ලේ සයනයිඩ් කරලක්‌ තිබෙනු දුටු එම වයසක තැනැත්තා කලබලයට පත්විය.

තම කොටි කණ්‌ඩායම කෙරේ එම තැනැත්තා සැකකරන බව ජුට්‌ටා නමැති ත්‍රස්‌තයාට අවබෝධ විය. ඔහු විගස තමලිබන් නැමැති කොටියාට ඉඟියක්‌ කර ඇත. භට පිරිස ගොවිතැන් කරන ස්‌ථානය පෙන්වීමට යැ යි දක්‌වමින් වයසක තැනැත්තාව කැලයට ගෙනගිය තමිලිබන් ඔහුගේ හිසට වෙඩි දෙකක් තබා මරා හිස කපා ඔහු ඇඳසිටි කලිසමෙන් ම ඔතා ගස්‌ බෙනයකට දමා ඇත.

පසුදින තේක්‌ක කැළයට පැමිණ දර කපන්නන් පිරිසකට ගස්‌ බෙනයක තිබූ එම මිනිස්‌ හිස දැකගන්න ලැබී පොලිසියට දන්වනු ලැබීය. එහෙත් අනතුර තේරුම් ගැනීමට අනුරාධපුර බුද්ධි අංශවලට නොහැකිවිය. හිස කපා ගස්‌ බෙනයක දැමීම බරපතල සිද්ධියක්‌ වූවත් පරීක්‍ෂණ නතරවිය.

මෙම මිනිස්‌ ඝාතනය සිදුකළ කොටි කණ්‌ඩායම තේක්‌ක කැලෑවේ සිට ඔක්‌තෝම්බර් 21 දා නුවර වැව ප්‍රදේශයට පැමිණියහ. මේ වනවිට ප්‍රහාරය එල්ල කරන සැටි කොටි කණ්‌ඩායමේ සිටි ඉලංගෝ විසින් කියාදී තිබිණි.

ඔක්‌තෝම්බර් 22 වැනි අලුයම 1 වන විට තබෝරූබන් ඇතුළු කළුකොටි කණ්‌ඩායම නුවර වැව අසල තිබූ පිට්‌ටනිය හරහා ගුවන් හමුදා කඳවුර ප්‍රදේශයට අවතීර්ණ වී ඇත.

මේවන විට කොටි කණ්‌ඩායම ගුවන් හමුදා කඳවුරට උතුරැ දෙසින් පිහිටි නිවාස තුනක්‌ සමීපයට පැමිණි ත්‍රස්තවාදීන් අසල වත්තේ බිම දිගාවී සිටින අතර කම්බි වැට කපා ඇත්තේ තමාලින්බන්ය. කම්බිවැට ආවරණය කිරීමට තිබූ දැලෙහි තරමක් විශාල සිදුරක් කැපීමෙන් පසු කළු කොටි 18ක්‌ එතනින් ගුවන් හමුදා කඳවුරු භූමියට ඇතුල් වූ හ. මේ කළුකොටි කණ්‌ඩායම සිරුරු ආවරණ හෙවත් බොඩි ආමර් වලින් සැරසී සිටි බව ද හෙලිවිය.

එම කළුකොටි කණ්‌ඩායම භාරව සිටියේ කනිතිරන් නමැති කොටි බුද්ධි අංශයේ ක්‍රියාකාරියකු බව පසුව හෙලිවිය. කනිතිරන් මෙහි දී තබෝරූබන්ට පවසා ඇත්තේ ජුට්‌ටා සහ සුකලාරසන් සමඟ ආපසු යන ලෙසත් තමා මෙහෙයුම දියත් කරන බවත්ය.

එම උපදෙස්‌ මත තබෝරුවන් ඇතුළු තිදෙනා ආපසු යාමට සැරසෙන අවස්‌ථාවේ ගුවන් හමුදා බංකරයක්‌ තුළින් &quot;කවුද ඔතන ඉන්නේ' යැ යි විමැසී ඇත. මින් කලබලයට පත්වූ කොටි එම ගුවන් හමුදා බංකරයට, RPG ප්‍රහාරයක්‌ එල්ලකර එහි සිටි ගුවන් හමුදා භටයා මරා දැමූහ.

මේ ආර්. පී. ජී. ප්‍රහාරය එල්ලවූයේ පාන්දර 3.20ට පමණය. දෙකට බෙදුණු කොටි කන්ඩායමේ වැඩි පිරිසක් ගුවන් යානා නවතා ඇති අංගන, කදවුරේ ප්‍රධාන ගුවන් ප්‍රහාරක අවිය රඳවා ඇති දිශාවට ගමන් කළ හ. ඒ වන විට වීමන් නමැති කළු කොටි ප්‍රධානියාගේ කණ්‌ඩායම ගුවන් හමුදා අංගනය වෙත පැමිණ නවතා තිබූ MI - 24 ප්‍රහාරක හෙලිකොප්ටරයකට ප්‍රහාර එල්ලකර එය විනාශ කළ හ.

වීමන් මේ බව තබෝරවන් සතුව තිබූ පණිවුඩ යන්ත්‍රයට දන්වා තිබිණි. MI-24 හෙලිකොප්ටරය විනාශ කිරීමේ සිද්ධිය තබෝරූබන් විසින් විගස සිය චන්ද්‍රිකා දුරකථනයෙන් තමිල්මාරන් මාස්‌ටර් ගාමාජි කොටි ප්‍රහාර සැලසුම්කරන්නාට දන්වා ඇත. ඇටෑක්‌ එක ආරම්භ වුණා. ෆලයිට්‌ දෙක එවන්න යැ යි තබෝරූබන් විසින් තමිල්මාරන් මාස්‌ටර්ට ප්‍රකාශ කර තිබේ. ෆලයිට්‌ දෙක යැ යි ඔහු පවසා ඇත්තේ ස්‌ලින් වර්ගයේ කොටි ගුවන්යානා දෙකටය.

ඒ සමග ගුවන් ධාවන පථය දෙසට ගමන් කළ ත්‍රස්තවාදීහු RPG, MPMG අවි වලින් නවතා තිබූ ගුවන් යානා වෙත ප්‍රහාර එල්ල කළ හ. එම යානා පුපුරා යද්දී ගුවන් හමුදා සෙබළු ද සටනට අවතීර්ණ වූ හ. එවිට ප්‍රධාන ගුවන් යානා නාශක අවිය අත්පත් කරගත් ත්‍රස්තවාදීහු පේනමානයේ තිබූ සියලු ගුවන් යානා වෙත වෙඩි තබන්නට වූ හ.

ප්‍රහාර ඇරඹෙත් ම කදවුරේ රේඩාර් පද්ධතිය හා ගුවන් ආරක්ෂක පද්ධතිය භාරව කටයුතු කළ පියාසර ලුතිනන් රුවන් විජේරත්න තම භට නිවස්නයේ සිට තම සහයක භටයා වෙඩි ප්‍රහාර එල්ලවන දෙසට නොයන ලෙස පවසද්දීත් රේඩාර් මධ්‍යස්ථානය වෙත දිවැඑන අතර ත්‍රස්ත වෙඩි ප්‍රහාරයකට ලක්ව මියගියේය.

මේ අතර ගුවන් පථයට දකුණින් පැමිණ ගුවන් පථය හරහා ගමන් කරන කොටි කන්ඩායමකට ගුවන් සෙබළුන් එල්ල කළ ප්‍රහාරයකින් ත්‍රස්තවාදීන් කිහිපදෙනක් මියගිය අතර මරාගෙන මැරෙන බොම්බ කට්ටලයක් ද පුපුරා ගියේය.

තවත් ත්‍රස්තවාදීහු පිරිසක් වම්පසින් නවතා තිබූ PT-06 වර්ගයේ ගුවන් නියමු පුහුණු යානා දෙකකට RPG ප්‍රහාර එල්ල කළ හ. එම පිපිරීමෙන් අසල තිබූ යානා කිහිපයකටම අලාභහානි සිදුවිය. දකුණු දෙසින් ආ කොටි කන්ඩායම හෙලිකොප්ටර් අංගනය වෙත කඩාවැදී එල්ල කළ RPG ප්‍රහාරයෙන් MI-17 හෙලිකොප්ටරය විනාශ විය. වටිනාම ගුවන් යානය වූ බීච් ක්‍රාෆ්ට් යානය හා K8 ගුවන් යානය විනාශ කෙරුණේ ඉන් අනතුරුවය. RPG ප්‍රහාර එල්ල කරමින් ගුවන් යානා විනාශ කළ ත්‍රස්තයෝ හෙලිකොප්ටර් අංගනයකට දකුණු පසින් වූ බංකරයක් අල්ලා ගත් හ.

මේ වනවිට ⁣අලුයම 4 පමණ විය. කොටින්ගේ ගුවන් යානා දෙකක් පැමිණ කදවුරට බෝම්බ හතරක් හෙළුව ද ඒවා ඉලක්ක ගත කිරීමට කොටි ගුවන් නියමුවන්ට නොහැකි විය. අවට හමුදා කදවුරුවලින් එල්ල වූ ගුවන් යානා නාශක අවි ප්‍රහාර වලින් ද ගැලවුණු ත්‍රස්තවාදී ගුවන් යානා දෙක නිරුපද්‍රිතව පලා ගියේය.

මේ සිදුවීම අතර BELL-212 හෙලිකොප්ටර් යානයක් වව්නියාව ගුවන් හමුදා කදවුරේ සිට පැමිණෙමින් තිබියදී මිහින්තලේ දොරමඩලාව ප්‍රදේශයේ දී විනාශ විය. * (මේ ගැන වෙනම ලිපියකින් විස්තර කිරීමට බලාපොරොත්තු වෙමි.)

විශේෂ බළකායේ කපිතාන් කෝසල විජේකෝන් ගේ අණදීම යටතේ විශේෂ බලකා අටදෙනා ගේ කන්ඩායමේ තුනක් WMZ-55B යුද ටැංකි තුනකින් පැමිණ හෙලිකොප්ටර් යානා අංගනය අසල ත්‍රස්තවාදීන් අල්ලා ගෙන සිටි බංකර තුනට ප්‍රහාර එල්ල කර විනාශ කර දැමූ හ. සාළියපුර යුද හමුදා කදවුරේ සෙබළු 150ක් පමණ ත්‍රස්ත ප්‍රහාරය මැඩලීමට සහය දැක්වීමට පැමිණ තිබුණෝ ය.

මේ සටන අතර ගුවන් හමුදා කදවුරේ තිබූ කොහොඹ ගසකට නැඟගත් කොටි ත්‍රස්තවාදියකු එල්ල කළ ස්නයිපර් ප්‍රහාරයකින් පියාසර නිලධාරී SR සියබලාපිටිය හා ගජබා කදවුරේ සිට සහායට පැමිණි කෝප්‍රල් රත්නායක දැයෙන් සමුගත් හ. විශේෂ බලකායේ සෙබළු එම ත්‍රස්තවාදියා මරා දැමූ හ.

🔥 🔥 මෙමෙ ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාරය එල්ලවන අවස්ථාවේ අනුරාධපුර ගුවන් හමුදා කදවුරේ ගිනි නිවාරන අංශයේ සේවයේ නියුතු ව සිටි බලපන්ති සැරයන් PARGP අස්වැද්දුම හා කෝප්‍රල් HGND ප්‍රනාන්දු ඇතුළු කන්ඩායම ප්‍රහාරයට ලක් ව ගුවන් යානා අංගනය තුළ ගිනිගනිමින් තිබූ යානා අතර තිබූ බීච් ක්‍රාෆ්ට් යානය ගින්නෙන් විනාශ වීම වලක්වා ලීමට LTTE ත්‍රස්තවාදීන්ගේ වෙඩි ප්‍රහාර වර්ෂාව මධ්‍යයේ දැඩි ප්‍රයත්නයක නිරත වූ හ.

ගිනි නිවන රථය ගිනි ගනිමින් පැවති යානා අසලටම ධාවනය කර ගින්න ව්‍යාප්ත වීම වැලැක්වීම සිදුකරමින් සිටියදී බලපන්ති සැරයන් අස්වැද්දුම ත්‍රස්තවාදීයකු එල්ල කළ ස්නයිපර් ප්‍රහාරයකට ලක්වූ අතර කෝප්‍රල් ප්‍රනාන්දු තමන්ටත් එම ඉරණමම අත්වන බව දැනගෙනම ගුවන් යානා ගින්නෙන් විනාශ වීම වැලැක්වීමට ක්‍රියා කළේ ය. ඔහුටත් වැඩි වේලාවක් තම රාජකාරිය ඉටු කිරීමට ⁣ත්‍රස්තවාදීහු ඉඩ නො තැබූ හ. ස්නයිපර් ප්‍රහාරයකට ගොදුරු වූ ඔහු ද මරුමුවට පත්විය.

උදාසන 09.45 පමණ වනවිට LTTE ත්‍රස්තවාදීන් සියල්ලන් මරාදමා ගුවන් කඳවුරේ බලය තහවුරු කරගැනීමට හමුදාවනට හැකිවිය. මරාගෙන මැරෙන කොටි ත්‍රස්තවාදීහු හය දෙනෙක් බෝම්බ පුපුරුවාගෙන තිබූ හ.

මෙම ප්‍රහාරයට පැමිණි ත්‍රස්තවාදීන් සියලු දෙනා නවීන අවි ආයුධ හා උපකරණ වලින් සන්නද්ධව පැමිණ ඇත. මෙම භාණ්ඩ අතර LTTE සංවිධානයේ කොඩියක් ද තිබී ඇති අතර එය ත්‍රස්තවාදීන් විසින් අනුරාධපුර ගුවන් හමුදා කඳවුර අත්පත් කරගැනීමෙන් පසුව කදවුර තුළ එසවීමට ගෙනආ බව අනුමාන කළ හැකිය. ප්‍රහාරය අවසන්වන තෙක්ම චන්ද්‍රිකා දුරකථන හරහා වන්නියේ ත්‍රස්ත නායකයින් සමග සම්බන්ධතාවය පවත්වාගෙන ගොස් ඇත.</text>
      <sha1>cwuniyq6tms61edsik8n4uwtinmmu4m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>හෙයියංතුඩුව රාජා (හස්තියා)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129201</id>
    <revision>
      <id>801808</id>
      <parentid>627632</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:01:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3897" sha1="knp29pumls6fzn3mlttrem3a2ez2ycy" xml:space="preserve">{{පිටපත සංස්කරණය|date=ඔක්තෝබර් 2026}}
හෙයියන්තුඩුවේ රාමා ඒක දන්ත ඇතු.........

ලංකාවේ ඇතුන් 20 කින් සමන්විත හීලෑ ඇත් පරපුරේ දකුණු දළය පමණක් ඇති ලක්දිව එකම ඒකදන්තයා වන හෙයියන්තුඩුවේ රාමා හස්තියා ගැනයි...

සුප්‍රසිද්ධ අලි හාම්පුතෙකු වන හෙයියන්තුඩුව ඊ.ඒ.ගුණසේකර මැතිතුමාගේ ඇත් පන්තියේ අවසන් හස්ති පුරුක වන රාමා 1978 වසරේ දී ගුණසේකර මහතාට හිමි වනවා....දැනට හිමිකාරිත්වය ඩියුඩර් ගුණසේකර මහතා දරණ නමුත් සිව් දෙනෙකුගෙන් සමන්විත කලිදු මහේශ් විජේසේකර මහතා ඇත් පන්තියේ එතුමාගේ භාරකාරත්වය යටතේ අත්තනගල්ල රජමහා විහාර භූමියේ  හැදී වැඩෙනා ඇතු පිලිබඳ රසවත් කතා පෙලක් කලිදු මහේශ් විජේසේකර මහතා අප සමග පැවසුවා...

මහනුවර විශ්ණු දේවාලයේ දේවාභරණ වැඩම වීම සිදු කරන්නේ අපේ රාමා හස්තියායි...විශේෂම කාරණය නම් විශ්ණු දෙවියන්ගේ දස අවතාරයන්ගේ එකක් ලෙස හින්දු ජනයා ශ්‍රී රාම අවතාරය සලකනවා ඒ ශ්‍රී රාම ව අද අපේ රාම වඩම වනවා.....ඒ වගේම තමා හස්තියා පෙරහර පුරාවටම හොඩවැලෙන් දළ අල්ලාගෙන තමයි ගමන් කරන්නේ.......

කලිදු මහේෂ් මහතාගෙන් මා දුටු විශේෂ දෙයක් තමා මේ හස්තියා එක්ක එතුමට තියන බැදීම....හස්තියෙක් සාමාන්‍යයෙන් තමන්ගේ දළ අල්ලනවට අකමැති...නමුත් එතුමා මුලු පෙරහර පුරාවටම හස්තියාගේ දලෙන් අල්ලන් යනවා...තම හාම්පුතුට හස්තියා දක්වන ආදරය එතනින් මනාව පිලිඹිඹු වෙනවා....

2017 වසරේ දී කලිදු මහේෂ් විජේසේකර මහතා භාරයට පත් වීමත් සමග රාමට විශේෂ අවස්තාවක් උදාවනවා ...තම ජීවිතේ පලමු වරට රුහුණු මහා කතරගම දේවාලයේ ඇසල පෙරහරට සම්බන්ධ වන්නට.....රාමගේ සාමාන්‍ය මද කාලය මැදින්  මාසයේ සිට පොසොන් මස දක්වා යෙදෙනවා.....මේ වන විට වයස අවුරුදු 48 ක් වන රාමා ඔහුව  පණ මෙන් රැක බලාගන්නා හස්ති භාරකාරත්වය හා හස්ති පාලකයකු සමග හැදී වැඩෙනවා.....ඉතිං රාම උබට දීර්ඝායුෂ පතනවා.....</text>
      <sha1>knp29pumls6fzn3mlttrem3a2ez2ycy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සූර්‍ය වංශය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>158733</id>
    <revision>
      <id>801920</id>
      <parentid>680372</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T09:24:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-55812-99</username>
        <id>81639</id>
      </contributor>
      <origin>801920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="411" sha1="n9lgciz0t33sv23zqp8l3s61s8leybx" xml:space="preserve">'''සූර්‍ය වංශය''' යනු [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු රජතුමා]] අයත් [[රාජවංශය]] වෙයි.{{තහවුරු​ කරන්න|date=ජූනි 2024}}

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ජූනි 2024}}

{{අසම්පූර්ණ}}
රැවැලිසැය</text>
      <sha1>n9lgciz0t33sv23zqp8l3s61s8leybx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>161141</id>
    <revision>
      <id>801895</id>
      <parentid>726619</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]] සිට [[සාකච්ඡාව:ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>726619</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="7on4a5c00tzmkqvzjpjodw7hqz18o66" xml:space="preserve">{{Talk header}}
== ආගමික දෘෂ්ටියයෙන් කරුණු එක් කිරීම ==

@[[පරිශීලක:Singhalawap|Singhalawap]] ඔබ සිදු කරන සංස්කරණයන් සම්පූර්ණයෙන්ම ආගමික දෘෂ්ටියෙන් යුක්ත වන අතර කිසිඳු මූලාශ්‍රයක් උපුටා නොදක්වයි. විකිපීඩියාව යනු ආගමික මතවාද ප්‍රවර්ධනය කරන ස්ථානයක් නොවේ. එම නිසා ඉදිරියේ සිදු කරන සංස්කරණයන් කිසිදු පක්ෂපාතීත්වයකින් තොරව සිදු කරන ලෙසත් අදාල මූලාශ්‍ර සඳහන් කරන ලෙසත් කාරුණිකව දන්වා සිටිමි. [[User:Mili977|Mili977]] ([[User talk:Mili977|talk]]) 02:32, 1 ජූලි 2024 (යූටීසී)

== බුදු හමුදුරුවො ගැන  ==

බුදු දහම 

[[විශේෂ:දායකත්ව/43.252.15.134|43.252.15.134]] 17:26, 4 ජූලි 2024 (යූටීසී)</text>
      <sha1>7on4a5c00tzmkqvzjpjodw7hqz18o66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>එරිගාවෝ දිස්ත්‍රික්කය, සෝමාලිලන්තය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>174604</id>
    <revision>
      <id>801922</id>
      <parentid>718138</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T11:29:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MMichkov</username>
        <id>81634</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>added coordinates</comment>
      <origin>801922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="704" sha1="q9u2t73fe0vm5z19zv5iubl1rz0xxno" xml:space="preserve">[[ගොනුව:Ceerigabo District.svg|thumb|සිතියම]]
'''එරිගාවෝ දිස්ත්‍රික්කය''' ({{Lang-so|Degmada Ceerigaabo}}) යනු [[සෝමාලිලන්තය|සෝමාලිලන්තයේ]] මධ්‍යම සනාග් ප්‍රදේශයේ දිස්ත්‍රික්කයකි. එය සනාග් හි විශාලතම සහ වඩාත්ම ජනාකීර්ණ දිස්ත්‍රික්කය වේ. එහි අගනුවර එරිගාවෝ හි පිහිටා ඇත.

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
{{Coord|10.438|N|47.637|E|display=title,inline|dim:50km}}</text>
      <sha1>q9u2t73fe0vm5z19zv5iubl1rz0xxno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>179032</id>
    <revision>
      <id>801915</id>
      <parentid>733872</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:මහින්ද තෙරණුවෝ]] සිට [[සාකච්ඡාව:මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>733872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15" sha1="6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb" xml:space="preserve">{{Talk header}}</text>
      <sha1>6ujz0t3lkt6jsf7d1r360l6l7wj3njb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>කන්ඩුල (හස්තියා)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>180015</id>
    <revision>
      <id>801821</id>
      <parentid>739722</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:15:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5898" sha1="0hjv71xy7xkpj22wr6r5yb4781tfygk" xml:space="preserve">'''කණ්ඩුල''' යනු [[සිංහල බස|සිංහල]] වංශකථාවක් වන [[මහාවංශය|මහාවංශයේ]] සඳහන් ප්‍රසිද්ධ යුධ ඇතෙකි.

වංශකථාවට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] (ක්‍රි.පූ. 101 &amp;#x2013; 77) උපත ලැබූ විට, වටිනා භාණ්ඩ රාශියක් ස්වයංසිද්ධව දර්ශනය වූ බව කියනු ලබන අතර, ඒවා අලුත උපන් බිළිඳාට තෑගි වශයෙන් විවිධ පුද්ගලයින් විසින් සොයාගෙන ගෙන එන ලදී. ඒ අතර ''කණ්ඩුල'' නම් ධීවරයෙකු විසින් සොයා ගන්නා ලද දක්ෂ අලියෙකු ද විය. මෙම ඇතා එහි සොයා ගත් තැනැත්තාගේ නමින් නම් කරන ලද අතර, [[ශ්‍රී ලංකාව]] එක්සත් කිරීමට හේතු වූ යුද්ධ වලදී දුටුගැමුණුගේ සහචරයා බවට පත් වූ අතර, ඔහුගේ අශ්වයා ලෙස සේවය කළේය. ඉන්දියානු රජු [[එල්ලාලන්]] සහ [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] අතර උච්චතම ද්වන්ධ සටන [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] අසල සිදු වූ බව කියනු ලැබේ, එහිදී රජවරුන් දෙදෙනා ඇතුන් පිට නැඟී ගියහ; [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] කණ්ඩුල මත නැගී සහ එළාර මහා පම්බාට මත නැගී. [[Elephant-mounted duel|ඇතෙකු පිට නැගී ගිය මෙම ද්වන්ධ සටනේදී]] ඊලාර රජු මිය ගිය බව කියනු ලැබේ.

2001 දී වොෂින්ටන් ඩීසී හි ජාතික සත්වෝද්‍යානයේ උපත ලැබූ [[ආසියානු අලි|ආසියානු අලියෙකුට]] කණ්ඩුල නමින් නම් කරන ලදී. ඔහු කෘත්‍රිම සිංචනය මගින් පිළිසිඳ ගත් පළමු ආසියානු අලියා වන අතර ජර්මානු පශු වෛද්‍යවරුන් කණ්ඩායමක් විසින් සංවර්ධනය කරන ලද ක්‍රමයක් භාවිතා කරමින් 5 වන AI උපත ද වේ.

[[Sri Lanka Light Infantry Regiment|ශ්‍රී ලංකා පාබල රෙජිමේන්තුවේ]] සුරතලා ද [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] රජුගේ රාජකීය ඇතා සිහිවීම සඳහා කණ්ඩුල ලෙස නම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Kandula – the little elephant of the Army |url=http://sundaytimes.lk/090621/Plus/sundaytimesplus_13.html |access-date=2009-08-21 |website=sundaytimes.lk}}&lt;/ref&gt;

වත්මන් '''කණ්ඩුල හස්තියා''' තායිලන්දයේ රජතුමා විසින් ශ්‍රී ලංකා රජය හරහා පරිත්‍යාග කළ, දැනට කැලණි රජ මහා විහාරය වෙත භාරදී ඇති උත්සව හස්තියෙකි. වයස අවුරුදු නවයේදී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි කණ්ඩුල, වර්තමානයේ වයස අවුරුදු 28 ක් වන අතර, ශ්‍රී දළදා පෙරහැර, කතරගම පෙරහැර සහ කැලණි දුරුතු පෙරහැර වැනි මහත් ආගමික උත්සවවලට ප්‍රධාන හස්තියා ලෙස සහභාගී වේ. කැලණි විහාරස්ථානයේ සංඝරත්නයේ සහ ප්‍රජාවේ ආදරය දිනාගත් කණ්ඩුල, විහාරස්ථානයේ ත්‍රිවිධ චෛත්‍යයන් වෙත ගැඹුරු භක්තියකින් වන්දනා කිරීමේන් විශේෂත්වය පෙන්වයි. ශ්‍රී කල්‍යාණී උභය රාජ මහා විහාරාධිපති, අති පූජ්‍ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සංඝරක්ඛිත නාහිමියන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ, ඔහුගේ වත්මන් භාරකාරත්වය කැලණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශයේ කථිකාචාර්ය පූජ්‍ය දෙනියායේ පඤ්ඤාලෝක බුද්ධරක්ඛිත හිමිපාණන් වහන්සේ විසින් ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=කණ්ඩුල හස්ති රාජයා |url=https://kelaniyatemple.lk/sinhala/kandula/ |access-date=2025-04-06 |website=kelaniyatemple.lk/ |language=}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

{{Elephants in Sri Lanka}}

{{afrotheria-stub}}</text>
      <sha1>0hjv71xy7xkpj22wr6r5yb4781tfygk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801822</id>
      <parentid>801821</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6004" sha1="li92czgqjqdgtpdwbuiyv6vt54q3y8b" xml:space="preserve">'''කණ්ඩුල''' යනු [[සිංහල බස|සිංහල]] වංශකථාවක් වන [[මහාවංශය|මහාවංශයේ]] සඳහන් ප්‍රසිද්ධ යුධ ඇතෙකි.

වංශකථාවට අනුව, ශ්‍රී ලංකාවේ [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] (ක්‍රි.පූ. 101 &amp;#x2013; 77) උපත ලැබූ විට, වටිනා භාණ්ඩ රාශියක් ස්වයංසිද්ධව දර්ශනය වූ බව කියනු ලබන අතර, ඒවා අලුත උපන් බිළිඳාට තෑගි වශයෙන් විවිධ පුද්ගලයින් විසින් සොයාගෙන ගෙන එන ලදී. ඒ අතර ''කණ්ඩුල'' නම් ධීවරයෙකු විසින් සොයා ගන්නා ලද දක්ෂ අලියෙකු ද විය. මෙම ඇතා එහි සොයා ගත් තැනැත්තාගේ නමින් නම් කරන ලද අතර, [[ශ්‍රී ලංකාව]] එක්සත් කිරීමට හේතු වූ යුද්ධ වලදී දුටුගැමුණුගේ සහචරයා බවට පත් වූ අතර, ඔහුගේ අශ්වයා ලෙස සේවය කළේය. ඉන්දියානු රජු [[එල්ලාලන්]] සහ [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] අතර උච්චතම ද්වන්ධ සටන [[අනුරාධපුර පෞරාණික නගරය|අනුරාධපුරය]] අසල සිදු වූ බව කියනු ලැබේ, එහිදී රජවරුන් දෙදෙනා ඇතුන් පිට නැඟී ගියහ; [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] කණ්ඩුල මත නැගී සහ එළාර මහා පම්බාට මත නැගී. [[Elephant-mounted duel|ඇතෙකු පිට නැගී ගිය මෙම ද්වන්ධ සටනේදී]] ඊලාර රජු මිය ගිය බව කියනු ලැබේ.

2001 දී වොෂින්ටන් ඩීසී හි ජාතික සත්වෝද්‍යානයේ උපත ලැබූ [[ආසියානු අලි|ආසියානු අලියෙකුට]] කණ්ඩුල නමින් නම් කරන ලදී. ඔහු කෘත්‍රිම සිංචනය මගින් පිළිසිඳ ගත් පළමු ආසියානු අලියා වන අතර ජර්මානු පශු වෛද්‍යවරුන් කණ්ඩායමක් විසින් සංවර්ධනය කරන ලද ක්‍රමයක් භාවිතා කරමින් 5 වන AI උපත ද වේ.

[[Sri Lanka Light Infantry Regiment|ශ්‍රී ලංකා පාබල රෙජිමේන්තුවේ]] සුරතලා ද [[දුටුගැමුණු රජ|දුටුගැමුණු]] රජුගේ රාජකීය ඇතා සිහිවීම සඳහා කණ්ඩුල ලෙස නම් කර ඇත.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Kandula – the little elephant of the Army |url=http://sundaytimes.lk/090621/Plus/sundaytimesplus_13.html |access-date=2009-08-21 |website=sundaytimes.lk}}&lt;/ref&gt;

වත්මන් '''කණ්ඩුල හස්තියා''' තායිලන්දයේ රජතුමා විසින් ශ්‍රී ලංකා රජය හරහා පරිත්‍යාග කළ, දැනට කැලණි රජ මහා විහාරය වෙත භාරදී ඇති උත්සව හස්තියෙකි. වයස අවුරුදු නවයේදී ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණි කණ්ඩුල, වර්තමානයේ වයස අවුරුදු 28 ක් වන අතර, ශ්‍රී දළදා පෙරහැර, කතරගම පෙරහැර සහ කැලණි දුරුතු පෙරහැර වැනි මහත් ආගමික උත්සවවලට ප්‍රධාන හස්තියා ලෙස සහභාගී වේ. කැලණි විහාරස්ථානයේ සංඝරත්නයේ සහ ප්‍රජාවේ ආදරය දිනාගත් කණ්ඩුල, විහාරස්ථානයේ ත්‍රිවිධ චෛත්‍යයන් වෙත ගැඹුරු භක්තියකින් වන්දනා කිරීමේන් විශේෂත්වය පෙන්වයි. ශ්‍රී කල්‍යාණී උභය රාජ මහා විහාරාධිපති, අති පූජ්‍ය කොල්ලුපිටියේ මහින්ද සංඝරක්ඛිත නාහිමියන්ගේ අනුශාසකත්වය යටතේ, ඔහුගේ වත්මන් භාරකාරත්වය කැලණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ පාලි හා බෞද්ධ අධ්‍යයන අංශයේ කථිකාචාර්ය පූජ්‍ය දෙනියායේ පඤ්ඤාලෝක බුද්ධරක්ඛිත හිමිපාණන් වහන්සේ විසින් ඉටු කරයි.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=කණ්ඩුල හස්ති රාජයා |url=https://kelaniyatemple.lk/sinhala/kandula/ |access-date=2025-04-06 |website=kelaniyatemple.lk/ |language=}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
{{reflist}}

{{Elephants in Sri Lanka}}

{{ප්‍රවර්ගකරණය අවැසි පිටු|date=ඔක්තෝබර් 2026}}

{{afrotheria-stub}}</text>
      <sha1>li92czgqjqdgtpdwbuiyv6vt54q3y8b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>පරිශීලක:KSLwiki24</title>
    <ns>2</ns>
    <id>183461</id>
    <revision>
      <id>801900</id>
      <parentid>801245</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:42:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5894" sha1="ii78896ru8oea2682ig8e020n1vml5p" xml:space="preserve">{{Userpage bar}}
{{wikibreak|reason=වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් නිවාඩු ගන්නා බව දැනුම් දෙයි.|until=2025 November}}

&lt;hr&gt;
{| style=&quot;width:100%; background:#e7f0ff;&quot;
|-
|&lt;center&gt;&lt;small&gt;[[File:Animated-Flag-Sri-Lanka.gif|30px|frameless|alt=Sri Lanka flag waving|link=Flag of Sri Lanka]]&lt;br&gt;
'''🪷 නමෝ බුද්ධාය! 🪷'''&lt;br&gt;
{{අද}}&lt;br&gt;
'''~{{CURRENTDAY}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTYEAR}}~''' &lt;br&gt;
{{emoji|270D}} [[xtools:pages/si.wikipedia.org/KSLwiki24|නිර්මාණය කළ පිටු]] • 
{{emoji|270F}} [[Special:Contributions/KSLwiki24|දායකත්වය]] • 
{{emoji|1F465}} [[Special:CentralAuth|ගිණුම්]] • 
{{emoji|2709}} [[Special:EmailUser/KSLwiki24|Email]]
&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}
&lt;hr&gt;

{{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක
|status=තාවකාලිකව අක්‍රීය 
|name=KSLwiki24
|languages=සිංහල, ඉංග්‍රීසි
|country={{flag|Sri Lanka}}
|edit_count=2200+
|color=#dceefc
|signature= &lt;span style=&quot;font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px&quot;&gt;
[[User:KSLwiki24|&lt;span style=&quot;color:#ff0033&quot;&gt;KSL&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#00ccff&quot;&gt;wiki&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#ffcc00&quot;&gt;24&lt;/span&gt;]] [[User talk:KSLwiki24|💬]]
&lt;/span&gt;
|userboxes=


{{පරිශීලක දායකත්වයන්|2200}}
{{User Wikipedian For|year=2024|month=09|date=29}}
{{Userbox
 | border-c = #999
 | id       = ⏳️
 | id-c     = #EEE
 | info     = මෙම පරිශීලකයා '''2025 – 2026''' වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් '''නිවාඩු''' ගතකරයි.
 | info-c   = #F9F9F9
}}

{{user history}}

{{Userbox
| id       = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|thumb|center|50px]]
| id-c     = #8B4513
| info     = මෙම පරිශීලකයා [[පුරාවිද්‍යාව]] පිළිබඳව ගුණාත්මක ලිපි ලිවීමට කැමැත්තක් දක්වයි.
| info-c   = #f5f5dc
| border-c = #654321
}}

{{Userbox
| id       = [[File:Ashoka_Chakra_Y.svg|50px]]
| id-c     = #FFD700
| info     = මෙම පරිශීලකයා [[බෞද්ධ ඉතිහාසය]] පිලිබදව ගුණාත්මක කරුණු සමාජගත කිරීමට රුචිකත්වයක් දක්වයි.
| info-c   = #fff8dc
| border-c = #daa520
}}

{{Userbox
| id       = [[ගොනුව:Hopetoun falls.jpg|thumb|center|50px]]
| id-c     = #1E90FF
| info     = පරිසරය හා එහි ක්‍රියාකාරීත්වය පිලිබදව ලිපි ලිවීමට ද රුචිකත්වයක් දක්වයි.
| info-c   = #f0f8ff
| border-c = #1E90FF
}}

}}

== ආයුබෝවන් ==
මම ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින විකිපීඩියා නව සංස්කාරකවරයෙක්.බොහෝ විට බෞද්ධ ඉතිහාසය,පුරාවිද්‍යාව සහ පරිසරය පිළිබඳ කැමැත්තක් දක්වනවා.

== විකිපීඩියාවට දායකත්වය ==
* බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ පුරාවිද්‍යාව සම්බන්ධ ලිපි සංස්කරණය  
* පරිසරය පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කිරීම  
* නවතම පර්යේෂණ හා තොරතුරු එක් කිරීම

==අරමුණ==
සමාජගත වී ඇති වැරදි මත තවදුරටත් සමාජගත වීම වලක්වා විකිපීඩියාව තුළින් ගුණාත්මක තොරතුරු සමාජය වෙත ලබා දීම.

==සම්බන්ධ වීම==
* විකිපීඩියා සංසදවලට(සාක්ච්ඡා)වලට  සහභාගී වීම  
* විකිකොමන්ස් හි පරිසර හා පුරාවිද්‍ය ඡායාරූප එකතු කිරීම

== 🏅 සම්මාන ==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:SpecialBarnstar.png|100px]]}}

|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''විශේෂ රන්තරුව'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[සතර දළදා වහන්සේලා(දාඨා ධාතූන් වහන්සේලා)]] ලිපියට කළ දායක්වයට ස්තූතියි. &lt;span style=&quot;background:#0d0f24;font-family:monospace;font-weight:600;padding:2px;box-shadow:#9b12f0 2px -2px&quot;&gt;[[User:Ttheek|&lt;span style=&quot;color:#faed00&quot;&gt;★&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#ff21f8&quot;&gt;Ttheek&lt;/span&gt;]] [[User talk:Ttheek|⏵]]&lt;/span&gt; 20:52, 7 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී)
|}

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[ගොනුව:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]

|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Tireless Contributor Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | සිංහල විකිපීඩියාවට ඔබ දැක්වූ වැදගත් දායකත්වයට ස්තූතියි. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 17:19, 28 ජූනි 2026 (යූටීසී)
|}</text>
      <sha1>ii78896ru8oea2682ig8e020n1vml5p</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801901</id>
      <parentid>801900</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:42:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5866" sha1="56bmda8q7136rxx6q8efe4nvhu5t06b" xml:space="preserve">{{Userpage bar}}
{{wikibreak|reason=වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් නිවාඩු ගන්නා බව දැනුම් දෙයි.|until=2025 November}}

&lt;hr&gt;
{| style=&quot;width:100%; background:#e7f0ff;&quot;
|-
|&lt;center&gt;&lt;small&gt;[[File:Animated-Flag-Sri-Lanka.gif|30px|frameless|alt=Sri Lanka flag waving|link=Flag of Sri Lanka]]&lt;br&gt;
'''🪷 නමෝ බුද්ධාය! 🪷'''&lt;br&gt;
{{අද}}&lt;br&gt;
'''~{{CURRENTDAY}}/{{CURRENTMONTH}}/{{CURRENTYEAR}}~''' &lt;br&gt;
{{emoji|270D}} [[xtools:pages/si.wikipedia.org/KSLwiki24|නිර්මාණය කළ පිටු]] • 
{{emoji|270F}} [[Special:Contributions/KSLwiki24|දායකත්වය]] • 
{{emoji|1F465}} [[Special:CentralAuth|ගිණුම්]] • 
{{emoji|2709}} [[Special:EmailUser/KSLwiki24|Email]]
&lt;/small&gt;&lt;/center&gt;
|}
&lt;hr&gt;

{{තොරතුරුකොටුව පරිශීලක
|status=සක්‍රීය 
|name=KSLwiki24
|languages=සිංහල, ඉංග්‍රීසි
|country={{flag|Sri Lanka}}
|edit_count=2200+
|color=#dceefc
|signature= &lt;span style=&quot;font-family:monospace;font-weight:700;text-transform:uppercase;letter-spacing:1px&quot;&gt;
[[User:KSLwiki24|&lt;span style=&quot;color:#ff0033&quot;&gt;KSL&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#00ccff&quot;&gt;wiki&lt;/span&gt;&lt;span style=&quot;color:#ffcc00&quot;&gt;24&lt;/span&gt;]] [[User talk:KSLwiki24|💬]]
&lt;/span&gt;
|userboxes=


{{පරිශීලක දායකත්වයන්|2200}}
{{User Wikipedian For|year=2024|month=09|date=29}}
{{Userbox
 | border-c = #999
 | id       = ⏳️
 | id-c     = #EEE
 | info     = මෙම පරිශීලකයා '''2025 – 2026''' වසරක කාලය සඳහා විකිපීඩියාවෙන් '''නිවාඩු''' ගතකරයි.
 | info-c   = #F9F9F9
}}

{{user history}}

{{Userbox
| id       = [[File:පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු ලාංඡනය.jpg|thumb|center|50px]]
| id-c     = #8B4513
| info     = මෙම පරිශීලකයා [[පුරාවිද්‍යාව]] පිළිබඳව ගුණාත්මක ලිපි ලිවීමට කැමැත්තක් දක්වයි.
| info-c   = #f5f5dc
| border-c = #654321
}}

{{Userbox
| id       = [[File:Ashoka_Chakra_Y.svg|50px]]
| id-c     = #FFD700
| info     = මෙම පරිශීලකයා [[බෞද්ධ ඉතිහාසය]] පිලිබදව ගුණාත්මක කරුණු සමාජගත කිරීමට රුචිකත්වයක් දක්වයි.
| info-c   = #fff8dc
| border-c = #daa520
}}

{{Userbox
| id       = [[ගොනුව:Hopetoun falls.jpg|thumb|center|50px]]
| id-c     = #1E90FF
| info     = පරිසරය හා එහි ක්‍රියාකාරීත්වය පිලිබදව ලිපි ලිවීමට ද රුචිකත්වයක් දක්වයි.
| info-c   = #f0f8ff
| border-c = #1E90FF
}}

}}

== ආයුබෝවන් ==
මම ශ්‍රී ලංකාවේ සිටින විකිපීඩියා නව සංස්කාරකවරයෙක්.බොහෝ විට බෞද්ධ ඉතිහාසය,පුරාවිද්‍යාව සහ පරිසරය පිළිබඳ කැමැත්තක් දක්වනවා.

== විකිපීඩියාවට දායකත්වය ==
* බෞද්ධ ඉතිහාසය සහ පුරාවිද්‍යාව සම්බන්ධ ලිපි සංස්කරණය  
* පරිසරය පිළිබඳ දැනුම හුවමාරු කිරීම  
* නවතම පර්යේෂණ හා තොරතුරු එක් කිරීම

==අරමුණ==
සමාජගත වී ඇති වැරදි මත තවදුරටත් සමාජගත වීම වලක්වා විකිපීඩියාව තුළින් ගුණාත්මක තොරතුරු සමාජය වෙත ලබා දීම.

==සම්බන්ධ වීම==
* විකිපීඩියා සංසදවලට(සාක්ච්ඡා)වලට  සහභාගී වීම  
* විකිකොමන්ස් හි පරිසර හා පුරාවිද්‍ය ඡායාරූප එකතු කිරීම

== 🏅 සම්මාන ==
{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | {{#ifeq:{{{2}}}|alt|[[File:Special Barnstar Hires.png|100px]]|[[Image:SpecialBarnstar.png|100px]]}}

|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''විශේෂ රන්තරුව'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | [[සතර දළදා වහන්සේලා(දාඨා ධාතූන් වහන්සේලා)]] ලිපියට කළ දායක්වයට ස්තූතියි. &lt;span style=&quot;background:#0d0f24;font-family:monospace;font-weight:600;padding:2px;box-shadow:#9b12f0 2px -2px&quot;&gt;[[User:Ttheek|&lt;span style=&quot;color:#faed00&quot;&gt;★&lt;/span&gt; &lt;span style=&quot;color:#ff21f8&quot;&gt;Ttheek&lt;/span&gt;]] [[User talk:Ttheek|⏵]]&lt;/span&gt; 20:52, 7 අගෝස්තු 2025 (යූටීසී)
|}

{| style=&quot;border: 1px solid gray; background-color: #fdffe7;&quot;
|rowspan=&quot;2&quot; valign=&quot;middle&quot; | [[ගොනුව:Tireless Contributor Barnstar Hires.gif|100px]]

|rowspan=&quot;2&quot; |
|style=&quot;font-size: x-large; padding: 0; vertical-align: middle; height: 1.1em;&quot; | '''The Tireless Contributor Barnstar'''
|-
|style=&quot;vertical-align: middle; border-top: 1px solid gray;&quot; | සිංහල විකිපීඩියාවට ඔබ දැක්වූ වැදගත් දායකත්වයට ස්තූතියි. [[User:IDB.S|IDB.S]] ([[User talk:IDB.S|talk]]) 17:19, 28 ජූනි 2026 (යූටීසී)
|}</text>
      <sha1>56bmda8q7136rxx6q8efe4nvhu5t06b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>196612</id>
    <revision>
      <id>801819</id>
      <parentid>801775</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:07:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4937" sha1="94mebdbjjstx5g7gvo04cj6l0xhf41w" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;</text>
      <sha1>94mebdbjjstx5g7gvo04cj6l0xhf41w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801820</id>
      <parentid>801819</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14872" sha1="p4lqdgtpwgnq27ziwtw5092bmqoot63" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>p4lqdgtpwgnq27ziwtw5092bmqoot63</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801823</id>
      <parentid>801820</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:36:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඓතිහාසික වැදගත්කම */</comment>
      <origin>801823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23084" sha1="iwx79nc23hwg3q8e7ds3famfqbp4zl5" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;


== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;</text>
      <sha1>iwx79nc23hwg3q8e7ds3famfqbp4zl5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801824</id>
      <parentid>801823</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:37:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23070" sha1="0sxdhcd5ja4judbjnvryfv811zrx4lz" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;


== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;</text>
      <sha1>0sxdhcd5ja4judbjnvryfv811zrx4lz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801825</id>
      <parentid>801824</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:37:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ඓතිහාසික පසුබිම */</comment>
      <origin>801825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23055" sha1="6mjwc5bmsuwcky8pc3cks0y13go1el2" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;</text>
      <sha1>6mjwc5bmsuwcky8pc3cks0y13go1el2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801827</id>
      <parentid>801825</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:38:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සොයාගත් ස්ථානය */</comment>
      <origin>801827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23011" sha1="5xo3wbqk117764mxa09nk57tlazey8v" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;</text>
      <sha1>5xo3wbqk117764mxa09nk57tlazey8v</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801828</id>
      <parentid>801827</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම */</comment>
      <origin>801828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31935" sha1="gdks89an90huxy1bund88tfu5h2bhut" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>gdks89an90huxy1bund88tfu5h2bhut</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801829</id>
      <parentid>801828</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:45:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ */</comment>
      <origin>801829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43302" sha1="4gioi0ykab57aado93yq1ju6u2eu4d0" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් බුදුන් වහන්සේට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;</text>
      <sha1>4gioi0ykab57aado93yq1ju6u2eu4d0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801830</id>
      <parentid>801829</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T14:08:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* චීන ලේඛනය */</comment>
      <origin>801830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43318" sha1="du9wu1fq5jxu2kl4uz2s9g0hqafh4ej" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;</text>
      <sha1>du9wu1fq5jxu2kl4uz2s9g0hqafh4ej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801831</id>
      <parentid>801830</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T14:09:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය */</comment>
      <origin>801831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43459" sha1="08kib6uzyk62p4hn2knxn7piilers2d" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;</text>
      <sha1>08kib6uzyk62p4hn2knxn7piilers2d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801832</id>
      <parentid>801831</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T14:15:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <origin>801832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="55214" sha1="q78h8hknrk720g4svuu0rwfb0m2uxc7" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමික ප්‍රශංසා, පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ වාර්තා තුනකින් සමන්විත වේ. චීන පාඨයෙන් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට ද, දෙමළ පාඨයෙන් තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට ද (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්), පර්සියානු පාඨයෙන් බොහෝවිට අල්ලාහ් දෙවියන්ට ද අදාළ ආගමික ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ. මෙම පාඨ තුනම චීන අධිරාජ්‍යයේ යොංලේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, එකම ගල් පුවරුවක ඒවා සටහන් කර තිබීම මෙම සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂීත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයා වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද ආගමික ප්‍රකාශයකි. එහි අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් වූ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් ඇතුළු පිරිස විසින් බුදුන් වහන්සේට සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගෞරව දැක්වීම සහ පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ සඳහන් වේ. බුදුන් වහන්සේගේ කරුණාව, ගුණමහිමය සහ ලෝකයට ලබාදෙන යහපත ප්‍රශංසා කරන ආකාරයේ පාඨයක් ද එහි අන්තර්ගත වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට රන් හා රිදී, වර්ණවත් සේද රෙදි, විසිතුරු ධජ, සුවඳ දුම් දැමීම සඳහා භාවිත කළ භාණ්ඩ, මල් බඳුන්, පහන් සහ සුවඳ තෙල් ඇතුළත් වේ. එම ලැයිස්තුවෙන් ආගමික පූජාව සඳහා සකස් කළ භාණ්ඩවල විවිධත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

දෙමළ පාඨය ශ්‍රී ලංකාවේ තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තර කරයි. එහි සඳහන් වන තෙනවරයි යන නාමය දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දෙවුන්දර සමඟ සම්බන්ධ වේ. සෙනරත් පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය අනුව, මෙම නාමය දෙවුන්දර ප්‍රදේශයේ උප්පලවණ්ණ දෙවියන් වන්දනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පාඨයේ ද චීන අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් මඟින් පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවක් ඇත. ඒ අනුව, දෙමළ ලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ආගමික ස්ථානයක් හා චීන රාජකීය නියෝජිතයන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි අල්ලාහ් දෙවියන්ට ගෞරව දැක්වීම සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ සඳහන් වේ. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර භාවිතයෙන් ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවීම දුෂ්කර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, කියවිය හැකි කොටස් ක්වාජා මුහම්මද් අහමද් විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලද අතර, එම කටයුතු මඟින් සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා භාණ්ඩ සහ පඬුරු ===

සෙල්ලිපියේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තු මඟින් 15 වන සියවසේ රාජකීය පූජා සඳහා භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හා වටිනා භාණ්ඩ පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. චීන පාඨයේ සඳහන් වන රන්, රිදී, සේද රෙදි, සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන් සහ වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. දෙමළ සහ පර්සියානු පාඨවල ද ඒවාට සමාන ආකාරයේ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

මෙම භාණ්ඩ ලැයිස්තු හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු පමණක් නොව, එකල වටිනාකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය, රාජකීය පූජා සම්ප්‍රදායන් සහ විදේශීය ආගමික ස්ථාන වෙත පඬුරු පිරිනැමීමේ ක්‍රම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලේඛනය !! පූජාවේ ප්‍රතිලාභියා !! අන්තර්ගතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ
|-
| චීන || බුදුන් වහන්සේ || බුදුන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගුණ ප්‍රශංසා කිරීම සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම.
|-
| දෙමළ || තෙනවරයි නායනාර් || දෙවුන්දර ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ [[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ එන උප්පලවණ්ණ හෝ විෂ්ණු දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම.
|-
| පර්සියානු || ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය || අල්ලාහ් දෙවියන්ට අදාළ ප්‍රශංසා සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ පාඨය.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා සඳහා සඳහන් වන ආගමික ස්ථානය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ පූජා වාර්තා පූජනීය කඳුකර සිද්ධස්ථානයක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික භූගෝලීය පසුබිම තුළ එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, එමඟින් චීන නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන අතර පැවති සබඳතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මඟින් චීන රාජකීය නියෝජිතයන් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ ස්ථාන වෙත පූජා පිරිනැමූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. එකම ගල් පුවරුවක බෞද්ධ, හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ පාඨ අන්තර්ගත වීම එහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

එමෙන්ම, පාඨවල සඳහන් පූජා භාණ්ඩ, රාජකීය නියෝජිතයන්ගේ නම් සහ දිනය පිළිබඳ තොරතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික සබඳතා, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා සහ ආගමික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;</text>
      <sha1>q78h8hknrk720g4svuu0rwfb0m2uxc7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801845</id>
      <parentid>801832</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:05:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය */</comment>
      <origin>801845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66701" sha1="g5n9t5sfg7khfo6kzw2siz3x53lxjul" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමික ප්‍රශංසා, පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ වාර්තා තුනකින් සමන්විත වේ. චීන පාඨයෙන් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට ද, දෙමළ පාඨයෙන් තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට ද (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්), පර්සියානු පාඨයෙන් බොහෝවිට අල්ලාහ් දෙවියන්ට ද අදාළ ආගමික ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ. මෙම පාඨ තුනම චීන අධිරාජ්‍යයේ යොංලේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, එකම ගල් පුවරුවක ඒවා සටහන් කර තිබීම මෙම සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂීත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයා වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද ආගමික ප්‍රකාශයකි. එහි අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් වූ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් ඇතුළු පිරිස විසින් බුදුන් වහන්සේට සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගෞරව දැක්වීම සහ පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ සඳහන් වේ. බුදුන් වහන්සේගේ කරුණාව, ගුණමහිමය සහ ලෝකයට ලබාදෙන යහපත ප්‍රශංසා කරන ආකාරයේ පාඨයක් ද එහි අන්තර්ගත වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට රන් හා රිදී, වර්ණවත් සේද රෙදි, විසිතුරු ධජ, සුවඳ දුම් දැමීම සඳහා භාවිත කළ භාණ්ඩ, මල් බඳුන්, පහන් සහ සුවඳ තෙල් ඇතුළත් වේ. එම ලැයිස්තුවෙන් ආගමික පූජාව සඳහා සකස් කළ භාණ්ඩවල විවිධත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

දෙමළ පාඨය ශ්‍රී ලංකාවේ තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තර කරයි. එහි සඳහන් වන තෙනවරයි යන නාමය දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දෙවුන්දර සමඟ සම්බන්ධ වේ. සෙනරත් පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය අනුව, මෙම නාමය දෙවුන්දර ප්‍රදේශයේ උප්පලවණ්ණ දෙවියන් වන්දනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පාඨයේ ද චීන අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් මඟින් පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවක් ඇත. ඒ අනුව, දෙමළ ලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ආගමික ස්ථානයක් හා චීන රාජකීය නියෝජිතයන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි අල්ලාහ් දෙවියන්ට ගෞරව දැක්වීම සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ සඳහන් වේ. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර භාවිතයෙන් ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවීම දුෂ්කර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, කියවිය හැකි කොටස් ක්වාජා මුහම්මද් අහමද් විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලද අතර, එම කටයුතු මඟින් සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා භාණ්ඩ සහ පඬුරු ===

සෙල්ලිපියේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තු මඟින් 15 වන සියවසේ රාජකීය පූජා සඳහා භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හා වටිනා භාණ්ඩ පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. චීන පාඨයේ සඳහන් වන රන්, රිදී, සේද රෙදි, සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන් සහ වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. දෙමළ සහ පර්සියානු පාඨවල ද ඒවාට සමාන ආකාරයේ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

මෙම භාණ්ඩ ලැයිස්තු හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු පමණක් නොව, එකල වටිනාකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය, රාජකීය පූජා සම්ප්‍රදායන් සහ විදේශීය ආගමික ස්ථාන වෙත පඬුරු පිරිනැමීමේ ක්‍රම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලේඛනය !! පූජාවේ ප්‍රතිලාභියා !! අන්තර්ගතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ
|-
| චීන || බුදුන් වහන්සේ || බුදුන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගුණ ප්‍රශංසා කිරීම සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම.
|-
| දෙමළ || තෙනවරයි නායනාර් || දෙවුන්දර ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ [[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ එන උප්පලවණ්ණ හෝ විෂ්ණු දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම.
|-
| පර්සියානු || ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය || අල්ලාහ් දෙවියන්ට අදාළ ප්‍රශංසා සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ පාඨය.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා සඳහා සඳහන් වන ආගමික ස්ථානය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ පූජා වාර්තා පූජනීය කඳුකර සිද්ධස්ථානයක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික භූගෝලීය පසුබිම තුළ එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, එමඟින් චීන නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන අතර පැවති සබඳතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මඟින් චීන රාජකීය නියෝජිතයන් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ ස්ථාන වෙත පූජා පිරිනැමූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. එකම ගල් පුවරුවක බෞද්ධ, හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ පාඨ අන්තර්ගත වීම එහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

එමෙන්ම, පාඨවල සඳහන් පූජා භාණ්ඩ, රාජකීය නියෝජිතයන්ගේ නම් සහ දිනය පිළිබඳ තොරතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික සබඳතා, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා සහ ආගමික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;


== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාව ==

චීන මින්ග් රාජවංශයේ නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]] (Zheng He; 鄭和) 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා නාවික සම්බන්ධතා වර්ධනය කිරීම සඳහා සිදු කළ මහා නාවික ගමන් මාලාව හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියි. 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ මෙම ගමන් හත දකුණු චීන මුහුද, අග්නිදිග ආසියාව, දකුණු ආසියාව, අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ දක්වා විහිදිණි. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා පුළුල් කිරීම, වෙළෙඳ ජාල සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම සහ එහි නාවික බලය ප්‍රදර්ශනය කිරීම යන අරමුණු සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටීම නිසා ෂෙං හේගේ ගමන් මාලාවට සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයක් විය. එම සම්බන්ධතාව පිළිබඳ විශේෂ ලේඛනමය සාක්ෂියක් වන්නේ මෙම ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියයි.ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික පරිසරය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මාලාව ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී ආරම්භ වූ අතර, පසුව ෂුවාන්දේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය දක්වා පැවතිණි. මෙම ගමන් සඳහා විශාල නාවික යාත්‍රා සමූහ සහ දහස් ගණනකින් සමන්විත කාර්ය මණ්ඩල යොදාගත් බව ඓතිහාසික වාර්තා සඳහන් කරයි. නාවික ගමන්වලදී රාජ්‍ය නියෝජිතයන්, වෙළෙඳ භාණ්ඩ සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පණිවිඩ ප්‍රවාහනය කිරීම ද සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! නාවික ගමන !! කාලය !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| පළමු ගමන || 1405–1407 || ෂෙං හේගේ මහා නාවික ගවේෂණ මාලාවේ ආරම්භය.
|-
| දෙවන ගමන || 1407–1409 || අග්නිදිග ආසියාව සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපය සමඟ පැවති නාවික සම්බන්ධතා තවදුරටත් වර්ධනය කිරීම.
|-
| තුන්වන ගමන || 1409–1411 || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය සමඟ සම්බන්ධ වූ නාවික ගමන.
|-
| සිව්වන ගමන || 1413–1415 || ඉන්දියන් සාගරයේ බටහිර ප්‍රදේශ සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය දක්වා ගමන් කිරීම.
|-
| පස්වන ගමන || 1417–1419 || අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හයවන ගමන || 1421–1422 || විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හත්වන ගමන || 1431–1433 || ෂෙං හේගේ අවසාන මහා නාවික ගවේෂණය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම සහ දේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ශ්‍රී ලංකාවේ 15 වන සියවසේ දේශපාලන ඉතිහාසය සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. එම යුගයේ දිවයිනේ දේශපාලන බලය ප්‍රාදේශීය පාලකයන් සහ රාජධානි අතර බෙදී පැවති අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ විදේශීය බලවේග සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එම කාලයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පසුබිමේ කොටසක් විය. ෂෙං හේගේ ගමන් පිළිබඳ චීන ඓතිහාසික වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයන් සමඟ ඇති වූ සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

මෙම සම්බන්ධතා අතරින් ප්‍රසිද්ධ සිදුවීමක් වන්නේ ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] සමයේ කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ පාලකයා වූ වීර අලකේශ්වර සමඟ ඇති වූ ගැටුමයි. චීන වාර්තාවලට අනුව, 1411 දී සිදු වූ ගැටුමකදී ෂෙං හේගේ හමුදා වීර අලකේශ්වර අල්ලාගෙන චීනයට රැගෙන ගියහ. මෙම සිදුවීම ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා වෙළෙඳ කටයුතුවලට පමණක් සීමා නොවූ බවත්, ඇතැම් අවස්ථාවල හමුදා බලය ද යොදාගත් බවත් පෙන්වන වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Historical and Cultural Significance of Admiral Zheng He's Ocean Voyages |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-39-1-2-2003/roxaslim.pdf |journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia |year=2003}}&lt;/ref&gt;

=== නාවික ගමන්වල අරමුණු සහ වැදගත්කම ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් හුදෙක් භූගෝලීය ගවේෂණ මාලාවක් නොවීය. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු, වෙළෙඳ සම්බන්ධතා සහ විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති දේශපාලන සම්බන්ධතා සමඟ බැඳී තිබිණි. නාවික යාත්‍රා මඟින් රාජ්‍ය නියෝජිතයන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමත්, විදේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමත් සිදු විය. මෙම ගමන් මාලාව ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම එය ඉන්දියන් සාගරයේ නැගෙනහිර හා බටහිර දෙසට දිවෙන නාවික මාර්ග සමඟ සම්බන්ධ කළේය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම සම්බන්ධතාවට අදාළ ආගමික, භාෂාමය හා ලේඛනමය තොරතුරු සපයන බැවින්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික ඉතිහාසය පමණක් නොව ආසියානු රටවල් අතර සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>g5n9t5sfg7khfo6kzw2siz3x53lxjul</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801846</id>
      <parentid>801845</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:11:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාව */</comment>
      <origin>801846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="81245" sha1="bu0lo5aeq93e2dlzk83inyig4y1f345" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමික ප්‍රශංසා, පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ වාර්තා තුනකින් සමන්විත වේ. චීන පාඨයෙන් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට ද, දෙමළ පාඨයෙන් තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට ද (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්), පර්සියානු පාඨයෙන් බොහෝවිට අල්ලාහ් දෙවියන්ට ද අදාළ ආගමික ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ. මෙම පාඨ තුනම චීන අධිරාජ්‍යයේ යොංලේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, එකම ගල් පුවරුවක ඒවා සටහන් කර තිබීම මෙම සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂීත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයා වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද ආගමික ප්‍රකාශයකි. එහි අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් වූ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් ඇතුළු පිරිස විසින් බුදුන් වහන්සේට සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගෞරව දැක්වීම සහ පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ සඳහන් වේ. බුදුන් වහන්සේගේ කරුණාව, ගුණමහිමය සහ ලෝකයට ලබාදෙන යහපත ප්‍රශංසා කරන ආකාරයේ පාඨයක් ද එහි අන්තර්ගත වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට රන් හා රිදී, වර්ණවත් සේද රෙදි, විසිතුරු ධජ, සුවඳ දුම් දැමීම සඳහා භාවිත කළ භාණ්ඩ, මල් බඳුන්, පහන් සහ සුවඳ තෙල් ඇතුළත් වේ. එම ලැයිස්තුවෙන් ආගමික පූජාව සඳහා සකස් කළ භාණ්ඩවල විවිධත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

දෙමළ පාඨය ශ්‍රී ලංකාවේ තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තර කරයි. එහි සඳහන් වන තෙනවරයි යන නාමය දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දෙවුන්දර සමඟ සම්බන්ධ වේ. සෙනරත් පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය අනුව, මෙම නාමය දෙවුන්දර ප්‍රදේශයේ උප්පලවණ්ණ දෙවියන් වන්දනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පාඨයේ ද චීන අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් මඟින් පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවක් ඇත. ඒ අනුව, දෙමළ ලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ආගමික ස්ථානයක් හා චීන රාජකීය නියෝජිතයන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි අල්ලාහ් දෙවියන්ට ගෞරව දැක්වීම සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ සඳහන් වේ. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර භාවිතයෙන් ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවීම දුෂ්කර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, කියවිය හැකි කොටස් ක්වාජා මුහම්මද් අහමද් විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලද අතර, එම කටයුතු මඟින් සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා භාණ්ඩ සහ පඬුරු ===

සෙල්ලිපියේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තු මඟින් 15 වන සියවසේ රාජකීය පූජා සඳහා භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හා වටිනා භාණ්ඩ පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. චීන පාඨයේ සඳහන් වන රන්, රිදී, සේද රෙදි, සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන් සහ වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. දෙමළ සහ පර්සියානු පාඨවල ද ඒවාට සමාන ආකාරයේ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

මෙම භාණ්ඩ ලැයිස්තු හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු පමණක් නොව, එකල වටිනාකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය, රාජකීය පූජා සම්ප්‍රදායන් සහ විදේශීය ආගමික ස්ථාන වෙත පඬුරු පිරිනැමීමේ ක්‍රම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලේඛනය !! පූජාවේ ප්‍රතිලාභියා !! අන්තර්ගතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ
|-
| චීන || බුදුන් වහන්සේ || බුදුන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගුණ ප්‍රශංසා කිරීම සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම.
|-
| දෙමළ || තෙනවරයි නායනාර් || දෙවුන්දර ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ [[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ එන උප්පලවණ්ණ හෝ විෂ්ණු දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම.
|-
| පර්සියානු || ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය || අල්ලාහ් දෙවියන්ට අදාළ ප්‍රශංසා සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ පාඨය.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා සඳහා සඳහන් වන ආගමික ස්ථානය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ පූජා වාර්තා පූජනීය කඳුකර සිද්ධස්ථානයක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික භූගෝලීය පසුබිම තුළ එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, එමඟින් චීන නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන අතර පැවති සබඳතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මඟින් චීන රාජකීය නියෝජිතයන් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ ස්ථාන වෙත පූජා පිරිනැමූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. එකම ගල් පුවරුවක බෞද්ධ, හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ පාඨ අන්තර්ගත වීම එහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

එමෙන්ම, පාඨවල සඳහන් පූජා භාණ්ඩ, රාජකීය නියෝජිතයන්ගේ නම් සහ දිනය පිළිබඳ තොරතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික සබඳතා, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා සහ ආගමික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;


== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාව ==

චීන මින්ග් රාජවංශයේ නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]] (Zheng He; 鄭和) 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා නාවික සම්බන්ධතා වර්ධනය කිරීම සඳහා සිදු කළ මහා නාවික ගමන් මාලාව හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියි. 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ මෙම ගමන් හත දකුණු චීන මුහුද, අග්නිදිග ආසියාව, දකුණු ආසියාව, අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ දක්වා විහිදිණි. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා පුළුල් කිරීම, වෙළෙඳ ජාල සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම සහ එහි නාවික බලය ප්‍රදර්ශනය කිරීම යන අරමුණු සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටීම නිසා ෂෙං හේගේ ගමන් මාලාවට සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයක් විය. එම සම්බන්ධතාව පිළිබඳ විශේෂ ලේඛනමය සාක්ෂියක් වන්නේ මෙම ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියයි.ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික පරිසරය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මාලාව ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී ආරම්භ වූ අතර, පසුව ෂුවාන්දේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය දක්වා පැවතිණි. මෙම ගමන් සඳහා විශාල නාවික යාත්‍රා සමූහ සහ දහස් ගණනකින් සමන්විත කාර්ය මණ්ඩල යොදාගත් බව ඓතිහාසික වාර්තා සඳහන් කරයි. නාවික ගමන්වලදී රාජ්‍ය නියෝජිතයන්, වෙළෙඳ භාණ්ඩ සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පණිවිඩ ප්‍රවාහනය කිරීම ද සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! නාවික ගමන !! කාලය !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| පළමු ගමන || 1405–1407 || ෂෙං හේගේ මහා නාවික ගවේෂණ මාලාවේ ආරම්භය.
|-
| දෙවන ගමන || 1407–1409 || අග්නිදිග ආසියාව සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපය සමඟ පැවති නාවික සම්බන්ධතා තවදුරටත් වර්ධනය කිරීම.
|-
| තුන්වන ගමන || 1409–1411 || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය සමඟ සම්බන්ධ වූ නාවික ගමන.
|-
| සිව්වන ගමන || 1413–1415 || ඉන්දියන් සාගරයේ බටහිර ප්‍රදේශ සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය දක්වා ගමන් කිරීම.
|-
| පස්වන ගමන || 1417–1419 || අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හයවන ගමන || 1421–1422 || විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හත්වන ගමන || 1431–1433 || ෂෙං හේගේ අවසාන මහා නාවික ගවේෂණය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම සහ දේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ශ්‍රී ලංකාවේ 15 වන සියවසේ දේශපාලන ඉතිහාසය සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. එම යුගයේ දිවයිනේ දේශපාලන බලය ප්‍රාදේශීය පාලකයන් සහ රාජධානි අතර බෙදී පැවති අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ විදේශීය බලවේග සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එම කාලයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පසුබිමේ කොටසක් විය. ෂෙං හේගේ ගමන් පිළිබඳ චීන ඓතිහාසික වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයන් සමඟ ඇති වූ සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

මෙම සම්බන්ධතා අතරින් ප්‍රසිද්ධ සිදුවීමක් වන්නේ ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] සමයේ කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ පාලකයා වූ වීර අලකේශ්වර සමඟ ඇති වූ ගැටුමයි. චීන වාර්තාවලට අනුව, 1411 දී සිදු වූ ගැටුමකදී ෂෙං හේගේ හමුදා වීර අලකේශ්වර අල්ලාගෙන චීනයට රැගෙන ගියහ. මෙම සිදුවීම ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා වෙළෙඳ කටයුතුවලට පමණක් සීමා නොවූ බවත්, ඇතැම් අවස්ථාවල හමුදා බලය ද යොදාගත් බවත් පෙන්වන වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Historical and Cultural Significance of Admiral Zheng He's Ocean Voyages |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-39-1-2-2003/roxaslim.pdf |journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia |year=2003}}&lt;/ref&gt;

=== නාවික ගමන්වල අරමුණු සහ වැදගත්කම ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් හුදෙක් භූගෝලීය ගවේෂණ මාලාවක් නොවීය. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු, වෙළෙඳ සම්බන්ධතා සහ විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති දේශපාලන සම්බන්ධතා සමඟ බැඳී තිබිණි. නාවික යාත්‍රා මඟින් රාජ්‍ය නියෝජිතයන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමත්, විදේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමත් සිදු විය. මෙම ගමන් මාලාව ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම එය ඉන්දියන් සාගරයේ නැගෙනහිර හා බටහිර දෙසට දිවෙන නාවික මාර්ග සමඟ සම්බන්ධ කළේය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම සම්බන්ධතාවට අදාළ ආගමික, භාෂාමය හා ලේඛනමය තොරතුරු සපයන බැවින්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික ඉතිහාසය පමණක් නොව ආසියානු රටවල් අතර සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== සංරක්ෂණය සහ වර්තමාන පිහිටීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] සංරක්ෂණය කර ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලියැවුණු මෙම ගල් පුවරුව 1911 වර්ෂයේදී ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර අසල ජලාපවහන මාර්ගයක් ආශ්‍රිතව සොයාගැනීමෙන් පසුව ආරක්ෂිතව ඉවත් කර පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය සඳහා යොමු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු සංරක්ෂණය ===

සෙල්ලිපිය 1911 දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් විසින් ගාල්ලේදී සොයාගන්නා ලදී. එය හමුවූ ස්ථානයේ සිට ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීමෙන් පසුව එහි අක්ෂර සහ අන්තර්ගතය හඳුනාගැනීම සඳහා අධ්‍යයන සිදු කෙරිණි. භාෂා තුනකින් යුත් පාඨ අඩංගු වීම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා පිළිබඳ විශේෂඥ දැනුම අවශ්‍ය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපිය කාලගුණික බලපෑම්, භෞතික හානි සහ වෙනත් පාරිසරික සාධකවලින් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා කෞතුකාගාර පරිසරයක තැන්පත් කිරීම වැදගත් සංරක්ෂණ පියවරකි. එහි අක්ෂර, කැටයම් සහ ගල් පෘෂ්ඨය ආරක්ෂා කිරීම මඟින් අනාගත පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා එය භාවිත කළ හැකිය. වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මුල් සෙල්ලිපියට අමතරව එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් සෙල්ලිපිය සොයාගත් ප්‍රදේශයට පැමිණෙන ජනතාවට සහ අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පැමිණෙන අයට එහි හැඩය හා ලේඛන සැකැස්ම නිරීක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. මුල් කෞතුක වස්තුව ආරක්ෂා කරමින් එහි අනුරුවක් වෙනත් ස්ථානයක ප්‍රදර්ශනය කිරීම සංස්කෘතික උරුමය ජනතාව වෙත ඉදිරිපත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම පිළිගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් 15 වන සියවසට අයත් සෙල්ලිපියේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනිණි. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාව අනුව, මෙම නාමයෝජනාව ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය එක්ව ඉදිරිපත් කරන ලද්දකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== නාමයෝජනාව සහ ලියාපදිංචිය ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධ නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළහ. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාවෙහි නාමයෝජක රටවල් ලෙස මෙම රටවල් දෙකම සඳහන් වේ. නාමයෝජනාවේදී සෙල්ලිපියේ ඓතිහාසික පසුබිම, භාෂා තුනෙන් යුත් ලේඛන ස්වභාවය සහ විවිධ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! කරුණ !! විස්තරය
|-
| උරුම අයිතමයේ නම || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය (Trilingual Inscription – TribhashaSellipiya)
|-
| ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය || 2025
|-
| ලේඛනය || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
|-
| නාමයෝජක රටවල් || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය
|-
| ලේඛන වර්ගය || ගල් පුවරුවක් / සෙල්ලිපියක්
|-
| සෙල්ලිපියේ භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|-
| සෙල්ලිපියේ දිනය || 1409 පෙබරවාරි 15
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනේ අරමුණ සහ සෙල්ලිපියේ ස්ථානය ===

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලේඛනමය උරුමය හඳුනාගැනීම, එහි වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ එය අනාගත පරම්පරාවන් සඳහා ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉස්මතු කරයි. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම වැඩසටහන යටතේ ලියාපදිංචි කිරීමෙන්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් පමණක් නොව ජාත්‍යන්තර ඉතිහාසය හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් ලේඛනයක් ලෙස ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World |url=https://www.unesco.org/en/memory-world |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ විශේෂත්වයක් වන්නේ චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක අන්තර්ගත වීමයි. එම භාෂා විවිධ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික පසුබිම් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියේ පාඨ බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් සම්බන්ධ ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් කරයි. මේ නිසා එය 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ගමන්, ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීමටත්, එය පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ ලේඛනගත කිරීමේ කටයුතුවලට අවධානය යොමු කිරීමටත් දායක වේ. සෙල්ලිපිය චීනයේ මින්ග් රාජවංශය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් වන අතර, එහි භාෂා තුන මඟින් විවිධ සමාජ හා ආගමික සම්ප්‍රදායන් එකම ලේඛනයක නිරූපණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සබඳතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද වැදගත් වේ. ගාල්ලේදී සොයාගත් සෙල්ලිපිය චීන නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, එය ඉන්දියන් සාගරයේ පැවති අන්තර්ජාතික ගමනාගමනය සහ සංස්කෘතික සබඳතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම ලියාපදිංචියේ සාරාංශය ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අංගය !! වැදගත්කම
|-
| ලේඛනමය වටිනාකම || 1409 දිනැති ඓතිහාසික සෙල්ලිපියක් ලෙස අතීත තොරතුරු සුරක්ෂිත කරයි.
|-
| භාෂාමය වැදගත්කම || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා එකම ලේඛනයක අන්තර්ගත වේ.
|-
| ආගමික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම || විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ සඳහන් කරයි.
|-
| ජාත්‍යන්තර සබඳතා || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් සපයයි.
|-
| යුනෙස්කෝ පිළිගැනීම || 2025 දී ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් විය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>bu0lo5aeq93e2dlzk83inyig4y1f345</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801847</id>
      <parentid>801846</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:14:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම පිළිගැනීම */</comment>
      <origin>801847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82893" sha1="pa0887ljobfl1nq77ef8cg64lqzwhws" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                = 
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමික ප්‍රශංසා, පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ වාර්තා තුනකින් සමන්විත වේ. චීන පාඨයෙන් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට ද, දෙමළ පාඨයෙන් තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට ද (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්), පර්සියානු පාඨයෙන් බොහෝවිට අල්ලාහ් දෙවියන්ට ද අදාළ ආගමික ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ. මෙම පාඨ තුනම චීන අධිරාජ්‍යයේ යොංලේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, එකම ගල් පුවරුවක ඒවා සටහන් කර තිබීම මෙම සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂීත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයා වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද ආගමික ප්‍රකාශයකි. එහි අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් වූ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් ඇතුළු පිරිස විසින් බුදුන් වහන්සේට සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගෞරව දැක්වීම සහ පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ සඳහන් වේ. බුදුන් වහන්සේගේ කරුණාව, ගුණමහිමය සහ ලෝකයට ලබාදෙන යහපත ප්‍රශංසා කරන ආකාරයේ පාඨයක් ද එහි අන්තර්ගත වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට රන් හා රිදී, වර්ණවත් සේද රෙදි, විසිතුරු ධජ, සුවඳ දුම් දැමීම සඳහා භාවිත කළ භාණ්ඩ, මල් බඳුන්, පහන් සහ සුවඳ තෙල් ඇතුළත් වේ. එම ලැයිස්තුවෙන් ආගමික පූජාව සඳහා සකස් කළ භාණ්ඩවල විවිධත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

දෙමළ පාඨය ශ්‍රී ලංකාවේ තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තර කරයි. එහි සඳහන් වන තෙනවරයි යන නාමය දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දෙවුන්දර සමඟ සම්බන්ධ වේ. සෙනරත් පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය අනුව, මෙම නාමය දෙවුන්දර ප්‍රදේශයේ උප්පලවණ්ණ දෙවියන් වන්දනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පාඨයේ ද චීන අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් මඟින් පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවක් ඇත. ඒ අනුව, දෙමළ ලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ආගමික ස්ථානයක් හා චීන රාජකීය නියෝජිතයන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි අල්ලාහ් දෙවියන්ට ගෞරව දැක්වීම සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ සඳහන් වේ. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර භාවිතයෙන් ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවීම දුෂ්කර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, කියවිය හැකි කොටස් ක්වාජා මුහම්මද් අහමද් විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලද අතර, එම කටයුතු මඟින් සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා භාණ්ඩ සහ පඬුරු ===

සෙල්ලිපියේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තු මඟින් 15 වන සියවසේ රාජකීය පූජා සඳහා භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හා වටිනා භාණ්ඩ පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. චීන පාඨයේ සඳහන් වන රන්, රිදී, සේද රෙදි, සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන් සහ වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. දෙමළ සහ පර්සියානු පාඨවල ද ඒවාට සමාන ආකාරයේ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

මෙම භාණ්ඩ ලැයිස්තු හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු පමණක් නොව, එකල වටිනාකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය, රාජකීය පූජා සම්ප්‍රදායන් සහ විදේශීය ආගමික ස්ථාන වෙත පඬුරු පිරිනැමීමේ ක්‍රම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලේඛනය !! පූජාවේ ප්‍රතිලාභියා !! අන්තර්ගතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ
|-
| චීන || බුදුන් වහන්සේ || බුදුන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගුණ ප්‍රශංසා කිරීම සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම.
|-
| දෙමළ || තෙනවරයි නායනාර් || දෙවුන්දර ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ [[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ එන උප්පලවණ්ණ හෝ විෂ්ණු දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම.
|-
| පර්සියානු || ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය || අල්ලාහ් දෙවියන්ට අදාළ ප්‍රශංසා සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ පාඨය.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා සඳහා සඳහන් වන ආගමික ස්ථානය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ පූජා වාර්තා පූජනීය කඳුකර සිද්ධස්ථානයක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික භූගෝලීය පසුබිම තුළ එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, එමඟින් චීන නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන අතර පැවති සබඳතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මඟින් චීන රාජකීය නියෝජිතයන් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ ස්ථාන වෙත පූජා පිරිනැමූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. එකම ගල් පුවරුවක බෞද්ධ, හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ පාඨ අන්තර්ගත වීම එහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

එමෙන්ම, පාඨවල සඳහන් පූජා භාණ්ඩ, රාජකීය නියෝජිතයන්ගේ නම් සහ දිනය පිළිබඳ තොරතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික සබඳතා, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා සහ ආගමික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;


== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාව ==

චීන මින්ග් රාජවංශයේ නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]] (Zheng He; 鄭和) 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා නාවික සම්බන්ධතා වර්ධනය කිරීම සඳහා සිදු කළ මහා නාවික ගමන් මාලාව හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියි. 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ මෙම ගමන් හත දකුණු චීන මුහුද, අග්නිදිග ආසියාව, දකුණු ආසියාව, අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ දක්වා විහිදිණි. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා පුළුල් කිරීම, වෙළෙඳ ජාල සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම සහ එහි නාවික බලය ප්‍රදර්ශනය කිරීම යන අරමුණු සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටීම නිසා ෂෙං හේගේ ගමන් මාලාවට සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයක් විය. එම සම්බන්ධතාව පිළිබඳ විශේෂ ලේඛනමය සාක්ෂියක් වන්නේ මෙම ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියයි.ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික පරිසරය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මාලාව ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී ආරම්භ වූ අතර, පසුව ෂුවාන්දේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය දක්වා පැවතිණි. මෙම ගමන් සඳහා විශාල නාවික යාත්‍රා සමූහ සහ දහස් ගණනකින් සමන්විත කාර්ය මණ්ඩල යොදාගත් බව ඓතිහාසික වාර්තා සඳහන් කරයි. නාවික ගමන්වලදී රාජ්‍ය නියෝජිතයන්, වෙළෙඳ භාණ්ඩ සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පණිවිඩ ප්‍රවාහනය කිරීම ද සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! නාවික ගමන !! කාලය !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| පළමු ගමන || 1405–1407 || ෂෙං හේගේ මහා නාවික ගවේෂණ මාලාවේ ආරම්භය.
|-
| දෙවන ගමන || 1407–1409 || අග්නිදිග ආසියාව සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපය සමඟ පැවති නාවික සම්බන්ධතා තවදුරටත් වර්ධනය කිරීම.
|-
| තුන්වන ගමන || 1409–1411 || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය සමඟ සම්බන්ධ වූ නාවික ගමන.
|-
| සිව්වන ගමන || 1413–1415 || ඉන්දියන් සාගරයේ බටහිර ප්‍රදේශ සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය දක්වා ගමන් කිරීම.
|-
| පස්වන ගමන || 1417–1419 || අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හයවන ගමන || 1421–1422 || විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හත්වන ගමන || 1431–1433 || ෂෙං හේගේ අවසාන මහා නාවික ගවේෂණය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම සහ දේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ශ්‍රී ලංකාවේ 15 වන සියවසේ දේශපාලන ඉතිහාසය සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. එම යුගයේ දිවයිනේ දේශපාලන බලය ප්‍රාදේශීය පාලකයන් සහ රාජධානි අතර බෙදී පැවති අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ විදේශීය බලවේග සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එම කාලයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පසුබිමේ කොටසක් විය. ෂෙං හේගේ ගමන් පිළිබඳ චීන ඓතිහාසික වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයන් සමඟ ඇති වූ සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

මෙම සම්බන්ධතා අතරින් ප්‍රසිද්ධ සිදුවීමක් වන්නේ ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] සමයේ කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ පාලකයා වූ වීර අලකේශ්වර සමඟ ඇති වූ ගැටුමයි. චීන වාර්තාවලට අනුව, 1411 දී සිදු වූ ගැටුමකදී ෂෙං හේගේ හමුදා වීර අලකේශ්වර අල්ලාගෙන චීනයට රැගෙන ගියහ. මෙම සිදුවීම ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා වෙළෙඳ කටයුතුවලට පමණක් සීමා නොවූ බවත්, ඇතැම් අවස්ථාවල හමුදා බලය ද යොදාගත් බවත් පෙන්වන වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Historical and Cultural Significance of Admiral Zheng He's Ocean Voyages |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-39-1-2-2003/roxaslim.pdf |journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia |year=2003}}&lt;/ref&gt;

=== නාවික ගමන්වල අරමුණු සහ වැදගත්කම ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් හුදෙක් භූගෝලීය ගවේෂණ මාලාවක් නොවීය. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු, වෙළෙඳ සම්බන්ධතා සහ විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති දේශපාලන සම්බන්ධතා සමඟ බැඳී තිබිණි. නාවික යාත්‍රා මඟින් රාජ්‍ය නියෝජිතයන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමත්, විදේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමත් සිදු විය. මෙම ගමන් මාලාව ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම එය ඉන්දියන් සාගරයේ නැගෙනහිර හා බටහිර දෙසට දිවෙන නාවික මාර්ග සමඟ සම්බන්ධ කළේය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම සම්බන්ධතාවට අදාළ ආගමික, භාෂාමය හා ලේඛනමය තොරතුරු සපයන බැවින්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික ඉතිහාසය පමණක් නොව ආසියානු රටවල් අතර සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== සංරක්ෂණය සහ වර්තමාන පිහිටීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] සංරක්ෂණය කර ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලියැවුණු මෙම ගල් පුවරුව 1911 වර්ෂයේදී ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර අසල ජලාපවහන මාර්ගයක් ආශ්‍රිතව සොයාගැනීමෙන් පසුව ආරක්ෂිතව ඉවත් කර පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය සඳහා යොමු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු සංරක්ෂණය ===

සෙල්ලිපිය 1911 දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් විසින් ගාල්ලේදී සොයාගන්නා ලදී. එය හමුවූ ස්ථානයේ සිට ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීමෙන් පසුව එහි අක්ෂර සහ අන්තර්ගතය හඳුනාගැනීම සඳහා අධ්‍යයන සිදු කෙරිණි. භාෂා තුනකින් යුත් පාඨ අඩංගු වීම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා පිළිබඳ විශේෂඥ දැනුම අවශ්‍ය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපිය කාලගුණික බලපෑම්, භෞතික හානි සහ වෙනත් පාරිසරික සාධකවලින් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා කෞතුකාගාර පරිසරයක තැන්පත් කිරීම වැදගත් සංරක්ෂණ පියවරකි. එහි අක්ෂර, කැටයම් සහ ගල් පෘෂ්ඨය ආරක්ෂා කිරීම මඟින් අනාගත පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා එය භාවිත කළ හැකිය. වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මුල් සෙල්ලිපියට අමතරව එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් සෙල්ලිපිය සොයාගත් ප්‍රදේශයට පැමිණෙන ජනතාවට සහ අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පැමිණෙන අයට එහි හැඩය හා ලේඛන සැකැස්ම නිරීක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. මුල් කෞතුක වස්තුව ආරක්ෂා කරමින් එහි අනුරුවක් වෙනත් ස්ථානයක ප්‍රදර්ශනය කිරීම සංස්කෘතික උරුමය ජනතාව වෙත ඉදිරිපත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම පිළිගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් 15 වන සියවසට අයත් සෙල්ලිපියේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනිණි.මෙම නාමයෝජනාව ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය එක්ව ඉදිරිපත් කරන ලද්දකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== නාමයෝජනාව සහ ලියාපදිංචිය ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධ නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළහ. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාවෙහි නාමයෝජක රටවල් ලෙස මෙම රටවල් දෙකම සඳහන් වේ. නාමයෝජනාවේදී සෙල්ලිපියේ ඓතිහාසික පසුබිම, භාෂා තුනෙන් යුත් ලේඛන ස්වභාවය සහ විවිධ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! කරුණ !! විස්තරය
|-
| උරුම අයිතමයේ නම || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය (Trilingual Inscription – TribhashaSellipiya)
|-
| ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය || 2025
|-
| ලේඛනය || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
|-
| නාමයෝජක රටවල් || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය
|-
| ලේඛන වර්ගය || ගල් පුවරුවක් / සෙල්ලිපියක්
|-
| සෙල්ලිපියේ භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|-
| සෙල්ලිපියේ දිනය || 1409 පෙබරවාරි 15
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනේ අරමුණ සහ සෙල්ලිපියේ ස්ථානය ===

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලේඛනමය උරුමය හඳුනාගැනීම, එහි වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ එය අනාගත පරම්පරාවන් සඳහා ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉස්මතු කරයි. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම වැඩසටහන යටතේ ලියාපදිංචි කිරීමෙන්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් පමණක් නොව ජාත්‍යන්තර ඉතිහාසය හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් ලේඛනයක් ලෙස ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World |url=https://www.unesco.org/en/memory-world |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ විශේෂත්වයක් වන්නේ චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක අන්තර්ගත වීමයි. එම භාෂා විවිධ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික පසුබිම් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියේ පාඨ බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් සම්බන්ධ ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් කරයි. මේ නිසා එය 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ගමන්, ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීමටත්, එය පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ ලේඛනගත කිරීමේ කටයුතුවලට අවධානය යොමු කිරීමටත් දායක වේ. සෙල්ලිපිය චීනයේ මින්ග් රාජවංශය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් වන අතර, එහි භාෂා තුන මඟින් විවිධ සමාජ හා ආගමික සම්ප්‍රදායන් එකම ලේඛනයක නිරූපණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සබඳතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද වැදගත් වේ. ගාල්ලේදී සොයාගත් සෙල්ලිපිය චීන නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, එය ඉන්දියන් සාගරයේ පැවති අන්තර්ජාතික ගමනාගමනය සහ සංස්කෘතික සබඳතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම ලියාපදිංචියේ සාරාංශය ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අංගය !! වැදගත්කම
|-
| ලේඛනමය වටිනාකම || 1409 දිනැති ඓතිහාසික සෙල්ලිපියක් ලෙස අතීත තොරතුරු සුරක්ෂිත කරයි.
|-
| භාෂාමය වැදගත්කම || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා එකම ලේඛනයක අන්තර්ගත වේ.
|-
| ආගමික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම || විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ සඳහන් කරයි.
|-
| ජාත්‍යන්තර සබඳතා || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් සපයයි.
|-
| යුනෙස්කෝ පිළිගැනීම || 2025 දී ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් විය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== අමතර ලිපි ==

* [[යුනෙස්කෝ]]
* [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන]]
* [[ෂෙං හේ]]
* [[මින්ග් රාජවංශය]]
* [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]]
* [[ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ අභිලේඛන]]
* [[ගාල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya යුනෙස්කෝව: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://www.slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription ශ්‍රී ලංකා ජාතික යුනෙස්කෝ කොමිසම: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ දෙමළ පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03151/ Siddham: සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය]
* [https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 යුනෙස්කෝ: 2025 ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>pa0887ljobfl1nq77ef8cg64lqzwhws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801848</id>
      <parentid>801847</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:18:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="82934" sha1="hz2kn0tzrp07c8qynf9pj4hl3g28vsz" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                =  [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg]]
| image_size           = 250px
| caption              = 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමික ප්‍රශංසා, පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ වාර්තා තුනකින් සමන්විත වේ. චීන පාඨයෙන් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට ද, දෙමළ පාඨයෙන් තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට ද (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්), පර්සියානු පාඨයෙන් බොහෝවිට අල්ලාහ් දෙවියන්ට ද අදාළ ආගමික ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ. මෙම පාඨ තුනම චීන අධිරාජ්‍යයේ යොංලේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, එකම ගල් පුවරුවක ඒවා සටහන් කර තිබීම මෙම සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂීත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයා වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද ආගමික ප්‍රකාශයකි. එහි අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් වූ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් ඇතුළු පිරිස විසින් බුදුන් වහන්සේට සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගෞරව දැක්වීම සහ පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ සඳහන් වේ. බුදුන් වහන්සේගේ කරුණාව, ගුණමහිමය සහ ලෝකයට ලබාදෙන යහපත ප්‍රශංසා කරන ආකාරයේ පාඨයක් ද එහි අන්තර්ගත වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට රන් හා රිදී, වර්ණවත් සේද රෙදි, විසිතුරු ධජ, සුවඳ දුම් දැමීම සඳහා භාවිත කළ භාණ්ඩ, මල් බඳුන්, පහන් සහ සුවඳ තෙල් ඇතුළත් වේ. එම ලැයිස්තුවෙන් ආගමික පූජාව සඳහා සකස් කළ භාණ්ඩවල විවිධත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

දෙමළ පාඨය ශ්‍රී ලංකාවේ තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තර කරයි. එහි සඳහන් වන තෙනවරයි යන නාමය දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දෙවුන්දර සමඟ සම්බන්ධ වේ. සෙනරත් පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය අනුව, මෙම නාමය දෙවුන්දර ප්‍රදේශයේ උප්පලවණ්ණ දෙවියන් වන්දනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පාඨයේ ද චීන අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් මඟින් පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවක් ඇත. ඒ අනුව, දෙමළ ලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ආගමික ස්ථානයක් හා චීන රාජකීය නියෝජිතයන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි අල්ලාහ් දෙවියන්ට ගෞරව දැක්වීම සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ සඳහන් වේ. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර භාවිතයෙන් ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවීම දුෂ්කර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, කියවිය හැකි කොටස් ක්වාජා මුහම්මද් අහමද් විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලද අතර, එම කටයුතු මඟින් සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා භාණ්ඩ සහ පඬුරු ===

සෙල්ලිපියේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තු මඟින් 15 වන සියවසේ රාජකීය පූජා සඳහා භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හා වටිනා භාණ්ඩ පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. චීන පාඨයේ සඳහන් වන රන්, රිදී, සේද රෙදි, සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන් සහ වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. දෙමළ සහ පර්සියානු පාඨවල ද ඒවාට සමාන ආකාරයේ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

මෙම භාණ්ඩ ලැයිස්තු හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු පමණක් නොව, එකල වටිනාකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය, රාජකීය පූජා සම්ප්‍රදායන් සහ විදේශීය ආගමික ස්ථාන වෙත පඬුරු පිරිනැමීමේ ක්‍රම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලේඛනය !! පූජාවේ ප්‍රතිලාභියා !! අන්තර්ගතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ
|-
| චීන || බුදුන් වහන්සේ || බුදුන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගුණ ප්‍රශංසා කිරීම සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම.
|-
| දෙමළ || තෙනවරයි නායනාර් || දෙවුන්දර ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ [[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ එන උප්පලවණ්ණ හෝ විෂ්ණු දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම.
|-
| පර්සියානු || ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය || අල්ලාහ් දෙවියන්ට අදාළ ප්‍රශංසා සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ පාඨය.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා සඳහා සඳහන් වන ආගමික ස්ථානය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ පූජා වාර්තා පූජනීය කඳුකර සිද්ධස්ථානයක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික භූගෝලීය පසුබිම තුළ එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, එමඟින් චීන නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන අතර පැවති සබඳතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මඟින් චීන රාජකීය නියෝජිතයන් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ ස්ථාන වෙත පූජා පිරිනැමූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. එකම ගල් පුවරුවක බෞද්ධ, හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ පාඨ අන්තර්ගත වීම එහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

එමෙන්ම, පාඨවල සඳහන් පූජා භාණ්ඩ, රාජකීය නියෝජිතයන්ගේ නම් සහ දිනය පිළිබඳ තොරතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික සබඳතා, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා සහ ආගමික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;


== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාව ==

චීන මින්ග් රාජවංශයේ නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]] (Zheng He; 鄭和) 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා නාවික සම්බන්ධතා වර්ධනය කිරීම සඳහා සිදු කළ මහා නාවික ගමන් මාලාව හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියි. 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ මෙම ගමන් හත දකුණු චීන මුහුද, අග්නිදිග ආසියාව, දකුණු ආසියාව, අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ දක්වා විහිදිණි. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා පුළුල් කිරීම, වෙළෙඳ ජාල සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම සහ එහි නාවික බලය ප්‍රදර්ශනය කිරීම යන අරමුණු සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටීම නිසා ෂෙං හේගේ ගමන් මාලාවට සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයක් විය. එම සම්බන්ධතාව පිළිබඳ විශේෂ ලේඛනමය සාක්ෂියක් වන්නේ මෙම ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියයි.ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික පරිසරය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මාලාව ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී ආරම්භ වූ අතර, පසුව ෂුවාන්දේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය දක්වා පැවතිණි. මෙම ගමන් සඳහා විශාල නාවික යාත්‍රා සමූහ සහ දහස් ගණනකින් සමන්විත කාර්ය මණ්ඩල යොදාගත් බව ඓතිහාසික වාර්තා සඳහන් කරයි. නාවික ගමන්වලදී රාජ්‍ය නියෝජිතයන්, වෙළෙඳ භාණ්ඩ සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පණිවිඩ ප්‍රවාහනය කිරීම ද සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! නාවික ගමන !! කාලය !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| පළමු ගමන || 1405–1407 || ෂෙං හේගේ මහා නාවික ගවේෂණ මාලාවේ ආරම්භය.
|-
| දෙවන ගමන || 1407–1409 || අග්නිදිග ආසියාව සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපය සමඟ පැවති නාවික සම්බන්ධතා තවදුරටත් වර්ධනය කිරීම.
|-
| තුන්වන ගමන || 1409–1411 || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය සමඟ සම්බන්ධ වූ නාවික ගමන.
|-
| සිව්වන ගමන || 1413–1415 || ඉන්දියන් සාගරයේ බටහිර ප්‍රදේශ සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය දක්වා ගමන් කිරීම.
|-
| පස්වන ගමන || 1417–1419 || අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හයවන ගමන || 1421–1422 || විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හත්වන ගමන || 1431–1433 || ෂෙං හේගේ අවසාන මහා නාවික ගවේෂණය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම සහ දේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ශ්‍රී ලංකාවේ 15 වන සියවසේ දේශපාලන ඉතිහාසය සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. එම යුගයේ දිවයිනේ දේශපාලන බලය ප්‍රාදේශීය පාලකයන් සහ රාජධානි අතර බෙදී පැවති අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ විදේශීය බලවේග සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එම කාලයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පසුබිමේ කොටසක් විය. ෂෙං හේගේ ගමන් පිළිබඳ චීන ඓතිහාසික වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයන් සමඟ ඇති වූ සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

මෙම සම්බන්ධතා අතරින් ප්‍රසිද්ධ සිදුවීමක් වන්නේ ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] සමයේ කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ පාලකයා වූ වීර අලකේශ්වර සමඟ ඇති වූ ගැටුමයි. චීන වාර්තාවලට අනුව, 1411 දී සිදු වූ ගැටුමකදී ෂෙං හේගේ හමුදා වීර අලකේශ්වර අල්ලාගෙන චීනයට රැගෙන ගියහ. මෙම සිදුවීම ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා වෙළෙඳ කටයුතුවලට පමණක් සීමා නොවූ බවත්, ඇතැම් අවස්ථාවල හමුදා බලය ද යොදාගත් බවත් පෙන්වන වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Historical and Cultural Significance of Admiral Zheng He's Ocean Voyages |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-39-1-2-2003/roxaslim.pdf |journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia |year=2003}}&lt;/ref&gt;

=== නාවික ගමන්වල අරමුණු සහ වැදගත්කම ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් හුදෙක් භූගෝලීය ගවේෂණ මාලාවක් නොවීය. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු, වෙළෙඳ සම්බන්ධතා සහ විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති දේශපාලන සම්බන්ධතා සමඟ බැඳී තිබිණි. නාවික යාත්‍රා මඟින් රාජ්‍ය නියෝජිතයන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමත්, විදේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමත් සිදු විය. මෙම ගමන් මාලාව ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම එය ඉන්දියන් සාගරයේ නැගෙනහිර හා බටහිර දෙසට දිවෙන නාවික මාර්ග සමඟ සම්බන්ධ කළේය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම සම්බන්ධතාවට අදාළ ආගමික, භාෂාමය හා ලේඛනමය තොරතුරු සපයන බැවින්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික ඉතිහාසය පමණක් නොව ආසියානු රටවල් අතර සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== සංරක්ෂණය සහ වර්තමාන පිහිටීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] සංරක්ෂණය කර ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලියැවුණු මෙම ගල් පුවරුව 1911 වර්ෂයේදී ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර අසල ජලාපවහන මාර්ගයක් ආශ්‍රිතව සොයාගැනීමෙන් පසුව ආරක්ෂිතව ඉවත් කර පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය සඳහා යොමු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු සංරක්ෂණය ===

සෙල්ලිපිය 1911 දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් විසින් ගාල්ලේදී සොයාගන්නා ලදී. එය හමුවූ ස්ථානයේ සිට ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීමෙන් පසුව එහි අක්ෂර සහ අන්තර්ගතය හඳුනාගැනීම සඳහා අධ්‍යයන සිදු කෙරිණි. භාෂා තුනකින් යුත් පාඨ අඩංගු වීම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා පිළිබඳ විශේෂඥ දැනුම අවශ්‍ය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපිය කාලගුණික බලපෑම්, භෞතික හානි සහ වෙනත් පාරිසරික සාධකවලින් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා කෞතුකාගාර පරිසරයක තැන්පත් කිරීම වැදගත් සංරක්ෂණ පියවරකි. එහි අක්ෂර, කැටයම් සහ ගල් පෘෂ්ඨය ආරක්ෂා කිරීම මඟින් අනාගත පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා එය භාවිත කළ හැකිය. වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මුල් සෙල්ලිපියට අමතරව එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් සෙල්ලිපිය සොයාගත් ප්‍රදේශයට පැමිණෙන ජනතාවට සහ අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පැමිණෙන අයට එහි හැඩය හා ලේඛන සැකැස්ම නිරීක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. මුල් කෞතුක වස්තුව ආරක්ෂා කරමින් එහි අනුරුවක් වෙනත් ස්ථානයක ප්‍රදර්ශනය කිරීම සංස්කෘතික උරුමය ජනතාව වෙත ඉදිරිපත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම පිළිගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් 15 වන සියවසට අයත් සෙල්ලිපියේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනිණි.මෙම නාමයෝජනාව ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය එක්ව ඉදිරිපත් කරන ලද්දකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== නාමයෝජනාව සහ ලියාපදිංචිය ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධ නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළහ. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාවෙහි නාමයෝජක රටවල් ලෙස මෙම රටවල් දෙකම සඳහන් වේ. නාමයෝජනාවේදී සෙල්ලිපියේ ඓතිහාසික පසුබිම, භාෂා තුනෙන් යුත් ලේඛන ස්වභාවය සහ විවිධ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! කරුණ !! විස්තරය
|-
| උරුම අයිතමයේ නම || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය (Trilingual Inscription – TribhashaSellipiya)
|-
| ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය || 2025
|-
| ලේඛනය || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
|-
| නාමයෝජක රටවල් || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය
|-
| ලේඛන වර්ගය || ගල් පුවරුවක් / සෙල්ලිපියක්
|-
| සෙල්ලිපියේ භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|-
| සෙල්ලිපියේ දිනය || 1409 පෙබරවාරි 15
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනේ අරමුණ සහ සෙල්ලිපියේ ස්ථානය ===

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලේඛනමය උරුමය හඳුනාගැනීම, එහි වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ එය අනාගත පරම්පරාවන් සඳහා ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉස්මතු කරයි. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම වැඩසටහන යටතේ ලියාපදිංචි කිරීමෙන්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් පමණක් නොව ජාත්‍යන්තර ඉතිහාසය හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් ලේඛනයක් ලෙස ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World |url=https://www.unesco.org/en/memory-world |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ විශේෂත්වයක් වන්නේ චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක අන්තර්ගත වීමයි. එම භාෂා විවිධ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික පසුබිම් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියේ පාඨ බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් සම්බන්ධ ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් කරයි. මේ නිසා එය 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ගමන්, ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීමටත්, එය පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ ලේඛනගත කිරීමේ කටයුතුවලට අවධානය යොමු කිරීමටත් දායක වේ. සෙල්ලිපිය චීනයේ මින්ග් රාජවංශය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් වන අතර, එහි භාෂා තුන මඟින් විවිධ සමාජ හා ආගමික සම්ප්‍රදායන් එකම ලේඛනයක නිරූපණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සබඳතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද වැදගත් වේ. ගාල්ලේදී සොයාගත් සෙල්ලිපිය චීන නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, එය ඉන්දියන් සාගරයේ පැවති අන්තර්ජාතික ගමනාගමනය සහ සංස්කෘතික සබඳතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම ලියාපදිංචියේ සාරාංශය ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අංගය !! වැදගත්කම
|-
| ලේඛනමය වටිනාකම || 1409 දිනැති ඓතිහාසික සෙල්ලිපියක් ලෙස අතීත තොරතුරු සුරක්ෂිත කරයි.
|-
| භාෂාමය වැදගත්කම || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා එකම ලේඛනයක අන්තර්ගත වේ.
|-
| ආගමික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම || විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ සඳහන් කරයි.
|-
| ජාත්‍යන්තර සබඳතා || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් සපයයි.
|-
| යුනෙස්කෝ පිළිගැනීම || 2025 දී ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් විය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== අමතර ලිපි ==

* [[යුනෙස්කෝ]]
* [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන]]
* [[ෂෙං හේ]]
* [[මින්ග් රාජවංශය]]
* [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]]
* [[ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ අභිලේඛන]]
* [[ගාල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya යුනෙස්කෝව: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://www.slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription ශ්‍රී ලංකා ජාතික යුනෙස්කෝ කොමිසම: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ දෙමළ පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03151/ Siddham: සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය]
* [https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 යුනෙස්කෝ: 2025 ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>hz2kn0tzrp07c8qynf9pj4hl3g28vsz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801849</id>
      <parentid>801848</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:19:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83111" sha1="qry4co7ktlde1pzh68d252owt77f1lr" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                =  [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg]]
| image_size           = 250px
| caption              = කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇති ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 
| location             = [[ගාල්ල]], [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමික ප්‍රශංසා, පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ වාර්තා තුනකින් සමන්විත වේ. චීන පාඨයෙන් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට ද, දෙමළ පාඨයෙන් තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට ද (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්), පර්සියානු පාඨයෙන් බොහෝවිට අල්ලාහ් දෙවියන්ට ද අදාළ ආගමික ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ. මෙම පාඨ තුනම චීන අධිරාජ්‍යයේ යොංලේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, එකම ගල් පුවරුවක ඒවා සටහන් කර තිබීම මෙම සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂීත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයා වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද ආගමික ප්‍රකාශයකි. එහි අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් වූ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් ඇතුළු පිරිස විසින් බුදුන් වහන්සේට සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගෞරව දැක්වීම සහ පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ සඳහන් වේ. බුදුන් වහන්සේගේ කරුණාව, ගුණමහිමය සහ ලෝකයට ලබාදෙන යහපත ප්‍රශංසා කරන ආකාරයේ පාඨයක් ද එහි අන්තර්ගත වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට රන් හා රිදී, වර්ණවත් සේද රෙදි, විසිතුරු ධජ, සුවඳ දුම් දැමීම සඳහා භාවිත කළ භාණ්ඩ, මල් බඳුන්, පහන් සහ සුවඳ තෙල් ඇතුළත් වේ. එම ලැයිස්තුවෙන් ආගමික පූජාව සඳහා සකස් කළ භාණ්ඩවල විවිධත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

දෙමළ පාඨය ශ්‍රී ලංකාවේ තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තර කරයි. එහි සඳහන් වන තෙනවරයි යන නාමය දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දෙවුන්දර සමඟ සම්බන්ධ වේ. සෙනරත් පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය අනුව, මෙම නාමය දෙවුන්දර ප්‍රදේශයේ උප්පලවණ්ණ දෙවියන් වන්දනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පාඨයේ ද චීන අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් මඟින් පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවක් ඇත. ඒ අනුව, දෙමළ ලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ආගමික ස්ථානයක් හා චීන රාජකීය නියෝජිතයන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි අල්ලාහ් දෙවියන්ට ගෞරව දැක්වීම සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ සඳහන් වේ. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර භාවිතයෙන් ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවීම දුෂ්කර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, කියවිය හැකි කොටස් ක්වාජා මුහම්මද් අහමද් විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලද අතර, එම කටයුතු මඟින් සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා භාණ්ඩ සහ පඬුරු ===

සෙල්ලිපියේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තු මඟින් 15 වන සියවසේ රාජකීය පූජා සඳහා භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හා වටිනා භාණ්ඩ පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. චීන පාඨයේ සඳහන් වන රන්, රිදී, සේද රෙදි, සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන් සහ වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. දෙමළ සහ පර්සියානු පාඨවල ද ඒවාට සමාන ආකාරයේ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

මෙම භාණ්ඩ ලැයිස්තු හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු පමණක් නොව, එකල වටිනාකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය, රාජකීය පූජා සම්ප්‍රදායන් සහ විදේශීය ආගමික ස්ථාන වෙත පඬුරු පිරිනැමීමේ ක්‍රම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලේඛනය !! පූජාවේ ප්‍රතිලාභියා !! අන්තර්ගතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ
|-
| චීන || බුදුන් වහන්සේ || බුදුන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගුණ ප්‍රශංසා කිරීම සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම.
|-
| දෙමළ || තෙනවරයි නායනාර් || දෙවුන්දර ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ [[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ එන උප්පලවණ්ණ හෝ විෂ්ණු දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම.
|-
| පර්සියානු || ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය || අල්ලාහ් දෙවියන්ට අදාළ ප්‍රශංසා සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ පාඨය.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා සඳහා සඳහන් වන ආගමික ස්ථානය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ පූජා වාර්තා පූජනීය කඳුකර සිද්ධස්ථානයක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික භූගෝලීය පසුබිම තුළ එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, එමඟින් චීන නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන අතර පැවති සබඳතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මඟින් චීන රාජකීය නියෝජිතයන් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ ස්ථාන වෙත පූජා පිරිනැමූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. එකම ගල් පුවරුවක බෞද්ධ, හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ පාඨ අන්තර්ගත වීම එහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

එමෙන්ම, පාඨවල සඳහන් පූජා භාණ්ඩ, රාජකීය නියෝජිතයන්ගේ නම් සහ දිනය පිළිබඳ තොරතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික සබඳතා, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා සහ ආගමික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;


== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාව ==

චීන මින්ග් රාජවංශයේ නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]] (Zheng He; 鄭和) 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා නාවික සම්බන්ධතා වර්ධනය කිරීම සඳහා සිදු කළ මහා නාවික ගමන් මාලාව හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියි. 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ මෙම ගමන් හත දකුණු චීන මුහුද, අග්නිදිග ආසියාව, දකුණු ආසියාව, අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ දක්වා විහිදිණි. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා පුළුල් කිරීම, වෙළෙඳ ජාල සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම සහ එහි නාවික බලය ප්‍රදර්ශනය කිරීම යන අරමුණු සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටීම නිසා ෂෙං හේගේ ගමන් මාලාවට සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයක් විය. එම සම්බන්ධතාව පිළිබඳ විශේෂ ලේඛනමය සාක්ෂියක් වන්නේ මෙම ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියයි.ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික පරිසරය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මාලාව ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී ආරම්භ වූ අතර, පසුව ෂුවාන්දේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය දක්වා පැවතිණි. මෙම ගමන් සඳහා විශාල නාවික යාත්‍රා සමූහ සහ දහස් ගණනකින් සමන්විත කාර්ය මණ්ඩල යොදාගත් බව ඓතිහාසික වාර්තා සඳහන් කරයි. නාවික ගමන්වලදී රාජ්‍ය නියෝජිතයන්, වෙළෙඳ භාණ්ඩ සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පණිවිඩ ප්‍රවාහනය කිරීම ද සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! නාවික ගමන !! කාලය !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| පළමු ගමන || 1405–1407 || ෂෙං හේගේ මහා නාවික ගවේෂණ මාලාවේ ආරම්භය.
|-
| දෙවන ගමන || 1407–1409 || අග්නිදිග ආසියාව සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපය සමඟ පැවති නාවික සම්බන්ධතා තවදුරටත් වර්ධනය කිරීම.
|-
| තුන්වන ගමන || 1409–1411 || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය සමඟ සම්බන්ධ වූ නාවික ගමන.
|-
| සිව්වන ගමන || 1413–1415 || ඉන්දියන් සාගරයේ බටහිර ප්‍රදේශ සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය දක්වා ගමන් කිරීම.
|-
| පස්වන ගමන || 1417–1419 || අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හයවන ගමන || 1421–1422 || විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හත්වන ගමන || 1431–1433 || ෂෙං හේගේ අවසාන මහා නාවික ගවේෂණය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම සහ දේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ශ්‍රී ලංකාවේ 15 වන සියවසේ දේශපාලන ඉතිහාසය සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. එම යුගයේ දිවයිනේ දේශපාලන බලය ප්‍රාදේශීය පාලකයන් සහ රාජධානි අතර බෙදී පැවති අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ විදේශීය බලවේග සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එම කාලයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පසුබිමේ කොටසක් විය. ෂෙං හේගේ ගමන් පිළිබඳ චීන ඓතිහාසික වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයන් සමඟ ඇති වූ සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

මෙම සම්බන්ධතා අතරින් ප්‍රසිද්ධ සිදුවීමක් වන්නේ ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] සමයේ කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ පාලකයා වූ වීර අලකේශ්වර සමඟ ඇති වූ ගැටුමයි. චීන වාර්තාවලට අනුව, 1411 දී සිදු වූ ගැටුමකදී ෂෙං හේගේ හමුදා වීර අලකේශ්වර අල්ලාගෙන චීනයට රැගෙන ගියහ. මෙම සිදුවීම ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා වෙළෙඳ කටයුතුවලට පමණක් සීමා නොවූ බවත්, ඇතැම් අවස්ථාවල හමුදා බලය ද යොදාගත් බවත් පෙන්වන වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Historical and Cultural Significance of Admiral Zheng He's Ocean Voyages |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-39-1-2-2003/roxaslim.pdf |journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia |year=2003}}&lt;/ref&gt;

=== නාවික ගමන්වල අරමුණු සහ වැදගත්කම ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් හුදෙක් භූගෝලීය ගවේෂණ මාලාවක් නොවීය. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු, වෙළෙඳ සම්බන්ධතා සහ විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති දේශපාලන සම්බන්ධතා සමඟ බැඳී තිබිණි. නාවික යාත්‍රා මඟින් රාජ්‍ය නියෝජිතයන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමත්, විදේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමත් සිදු විය. මෙම ගමන් මාලාව ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම එය ඉන්දියන් සාගරයේ නැගෙනහිර හා බටහිර දෙසට දිවෙන නාවික මාර්ග සමඟ සම්බන්ධ කළේය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම සම්බන්ධතාවට අදාළ ආගමික, භාෂාමය හා ලේඛනමය තොරතුරු සපයන බැවින්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික ඉතිහාසය පමණක් නොව ආසියානු රටවල් අතර සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== සංරක්ෂණය සහ වර්තමාන පිහිටීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] සංරක්ෂණය කර ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලියැවුණු මෙම ගල් පුවරුව 1911 වර්ෂයේදී ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර අසල ජලාපවහන මාර්ගයක් ආශ්‍රිතව සොයාගැනීමෙන් පසුව ආරක්ෂිතව ඉවත් කර පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය සඳහා යොමු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු සංරක්ෂණය ===

සෙල්ලිපිය 1911 දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් විසින් ගාල්ලේදී සොයාගන්නා ලදී. එය හමුවූ ස්ථානයේ සිට ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීමෙන් පසුව එහි අක්ෂර සහ අන්තර්ගතය හඳුනාගැනීම සඳහා අධ්‍යයන සිදු කෙරිණි. භාෂා තුනකින් යුත් පාඨ අඩංගු වීම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා පිළිබඳ විශේෂඥ දැනුම අවශ්‍ය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපිය කාලගුණික බලපෑම්, භෞතික හානි සහ වෙනත් පාරිසරික සාධකවලින් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා කෞතුකාගාර පරිසරයක තැන්පත් කිරීම වැදගත් සංරක්ෂණ පියවරකි. එහි අක්ෂර, කැටයම් සහ ගල් පෘෂ්ඨය ආරක්ෂා කිරීම මඟින් අනාගත පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා එය භාවිත කළ හැකිය. වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මුල් සෙල්ලිපියට අමතරව එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් සෙල්ලිපිය සොයාගත් ප්‍රදේශයට පැමිණෙන ජනතාවට සහ අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පැමිණෙන අයට එහි හැඩය හා ලේඛන සැකැස්ම නිරීක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. මුල් කෞතුක වස්තුව ආරක්ෂා කරමින් එහි අනුරුවක් වෙනත් ස්ථානයක ප්‍රදර්ශනය කිරීම සංස්කෘතික උරුමය ජනතාව වෙත ඉදිරිපත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම පිළිගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් 15 වන සියවසට අයත් සෙල්ලිපියේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනිණි.මෙම නාමයෝජනාව ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය එක්ව ඉදිරිපත් කරන ලද්දකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== නාමයෝජනාව සහ ලියාපදිංචිය ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධ නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළහ. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාවෙහි නාමයෝජක රටවල් ලෙස මෙම රටවල් දෙකම සඳහන් වේ. නාමයෝජනාවේදී සෙල්ලිපියේ ඓතිහාසික පසුබිම, භාෂා තුනෙන් යුත් ලේඛන ස්වභාවය සහ විවිධ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! කරුණ !! විස්තරය
|-
| උරුම අයිතමයේ නම || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය (Trilingual Inscription – TribhashaSellipiya)
|-
| ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය || 2025
|-
| ලේඛනය || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
|-
| නාමයෝජක රටවල් || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය
|-
| ලේඛන වර්ගය || ගල් පුවරුවක් / සෙල්ලිපියක්
|-
| සෙල්ලිපියේ භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|-
| සෙල්ලිපියේ දිනය || 1409 පෙබරවාරි 15
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනේ අරමුණ සහ සෙල්ලිපියේ ස්ථානය ===

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලේඛනමය උරුමය හඳුනාගැනීම, එහි වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ එය අනාගත පරම්පරාවන් සඳහා ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉස්මතු කරයි. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම වැඩසටහන යටතේ ලියාපදිංචි කිරීමෙන්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් පමණක් නොව ජාත්‍යන්තර ඉතිහාසය හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් ලේඛනයක් ලෙස ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World |url=https://www.unesco.org/en/memory-world |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ විශේෂත්වයක් වන්නේ චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක අන්තර්ගත වීමයි. එම භාෂා විවිධ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික පසුබිම් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියේ පාඨ බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් සම්බන්ධ ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් කරයි. මේ නිසා එය 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ගමන්, ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීමටත්, එය පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ ලේඛනගත කිරීමේ කටයුතුවලට අවධානය යොමු කිරීමටත් දායක වේ. සෙල්ලිපිය චීනයේ මින්ග් රාජවංශය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් වන අතර, එහි භාෂා තුන මඟින් විවිධ සමාජ හා ආගමික සම්ප්‍රදායන් එකම ලේඛනයක නිරූපණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සබඳතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද වැදගත් වේ. ගාල්ලේදී සොයාගත් සෙල්ලිපිය චීන නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, එය ඉන්දියන් සාගරයේ පැවති අන්තර්ජාතික ගමනාගමනය සහ සංස්කෘතික සබඳතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම ලියාපදිංචියේ සාරාංශය ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අංගය !! වැදගත්කම
|-
| ලේඛනමය වටිනාකම || 1409 දිනැති ඓතිහාසික සෙල්ලිපියක් ලෙස අතීත තොරතුරු සුරක්ෂිත කරයි.
|-
| භාෂාමය වැදගත්කම || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා එකම ලේඛනයක අන්තර්ගත වේ.
|-
| ආගමික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම || විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ සඳහන් කරයි.
|-
| ජාත්‍යන්තර සබඳතා || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් සපයයි.
|-
| යුනෙස්කෝ පිළිගැනීම || 2025 දී ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් විය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== අමතර ලිපි ==

* [[යුනෙස්කෝ]]
* [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන]]
* [[ෂෙං හේ]]
* [[මින්ග් රාජවංශය]]
* [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]]
* [[ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ අභිලේඛන]]
* [[ගාල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya යුනෙස්කෝව: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://www.slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription ශ්‍රී ලංකා ජාතික යුනෙස්කෝ කොමිසම: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ දෙමළ පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03151/ Siddham: සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය]
* [https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 යුනෙස්කෝ: 2025 ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>qry4co7ktlde1pzh68d252owt77f1lr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801850</id>
      <parentid>801849</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:21:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83184" sha1="r2l6lhk10xixjgqn0m3f4h9x9oc0yll" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                =  [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg]]
| image_size           = 250px
| caption              = කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇති ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 
| location             =වර්තමාන :[[කොළඹ]]&lt;br&gt;සොයාගැනීම:[[ගාල්ල]]&lt;br&gt; [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමික ප්‍රශංසා, පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ වාර්තා තුනකින් සමන්විත වේ. චීන පාඨයෙන් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට ද, දෙමළ පාඨයෙන් තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට ද (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්), පර්සියානු පාඨයෙන් බොහෝවිට අල්ලාහ් දෙවියන්ට ද අදාළ ආගමික ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ. මෙම පාඨ තුනම චීන අධිරාජ්‍යයේ යොංලේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, එකම ගල් පුවරුවක ඒවා සටහන් කර තිබීම මෙම සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂීත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයා වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද ආගමික ප්‍රකාශයකි. එහි අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් වූ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් ඇතුළු පිරිස විසින් බුදුන් වහන්සේට සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගෞරව දැක්වීම සහ පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ සඳහන් වේ. බුදුන් වහන්සේගේ කරුණාව, ගුණමහිමය සහ ලෝකයට ලබාදෙන යහපත ප්‍රශංසා කරන ආකාරයේ පාඨයක් ද එහි අන්තර්ගත වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට රන් හා රිදී, වර්ණවත් සේද රෙදි, විසිතුරු ධජ, සුවඳ දුම් දැමීම සඳහා භාවිත කළ භාණ්ඩ, මල් බඳුන්, පහන් සහ සුවඳ තෙල් ඇතුළත් වේ. එම ලැයිස්තුවෙන් ආගමික පූජාව සඳහා සකස් කළ භාණ්ඩවල විවිධත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

දෙමළ පාඨය ශ්‍රී ලංකාවේ තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තර කරයි. එහි සඳහන් වන තෙනවරයි යන නාමය දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දෙවුන්දර සමඟ සම්බන්ධ වේ. සෙනරත් පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය අනුව, මෙම නාමය දෙවුන්දර ප්‍රදේශයේ උප්පලවණ්ණ දෙවියන් වන්දනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පාඨයේ ද චීන අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් මඟින් පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවක් ඇත. ඒ අනුව, දෙමළ ලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ආගමික ස්ථානයක් හා චීන රාජකීය නියෝජිතයන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි අල්ලාහ් දෙවියන්ට ගෞරව දැක්වීම සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ සඳහන් වේ. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර භාවිතයෙන් ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවීම දුෂ්කර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, කියවිය හැකි කොටස් ක්වාජා මුහම්මද් අහමද් විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලද අතර, එම කටයුතු මඟින් සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා භාණ්ඩ සහ පඬුරු ===

සෙල්ලිපියේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තු මඟින් 15 වන සියවසේ රාජකීය පූජා සඳහා භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හා වටිනා භාණ්ඩ පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. චීන පාඨයේ සඳහන් වන රන්, රිදී, සේද රෙදි, සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන් සහ වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. දෙමළ සහ පර්සියානු පාඨවල ද ඒවාට සමාන ආකාරයේ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

මෙම භාණ්ඩ ලැයිස්තු හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු පමණක් නොව, එකල වටිනාකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය, රාජකීය පූජා සම්ප්‍රදායන් සහ විදේශීය ආගමික ස්ථාන වෙත පඬුරු පිරිනැමීමේ ක්‍රම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලේඛනය !! පූජාවේ ප්‍රතිලාභියා !! අන්තර්ගතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ
|-
| චීන || බුදුන් වහන්සේ || බුදුන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගුණ ප්‍රශංසා කිරීම සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම.
|-
| දෙමළ || තෙනවරයි නායනාර් || දෙවුන්දර ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ [[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ එන උප්පලවණ්ණ හෝ විෂ්ණු දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම.
|-
| පර්සියානු || ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය || අල්ලාහ් දෙවියන්ට අදාළ ප්‍රශංසා සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ පාඨය.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා සඳහා සඳහන් වන ආගමික ස්ථානය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ පූජා වාර්තා පූජනීය කඳුකර සිද්ධස්ථානයක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික භූගෝලීය පසුබිම තුළ එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, එමඟින් චීන නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන අතර පැවති සබඳතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මඟින් චීන රාජකීය නියෝජිතයන් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ ස්ථාන වෙත පූජා පිරිනැමූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. එකම ගල් පුවරුවක බෞද්ධ, හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ පාඨ අන්තර්ගත වීම එහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

එමෙන්ම, පාඨවල සඳහන් පූජා භාණ්ඩ, රාජකීය නියෝජිතයන්ගේ නම් සහ දිනය පිළිබඳ තොරතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික සබඳතා, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා සහ ආගමික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;


== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාව ==

චීන මින්ග් රාජවංශයේ නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]] (Zheng He; 鄭和) 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා නාවික සම්බන්ධතා වර්ධනය කිරීම සඳහා සිදු කළ මහා නාවික ගමන් මාලාව හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියි. 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ මෙම ගමන් හත දකුණු චීන මුහුද, අග්නිදිග ආසියාව, දකුණු ආසියාව, අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ දක්වා විහිදිණි. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා පුළුල් කිරීම, වෙළෙඳ ජාල සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම සහ එහි නාවික බලය ප්‍රදර්ශනය කිරීම යන අරමුණු සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටීම නිසා ෂෙං හේගේ ගමන් මාලාවට සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයක් විය. එම සම්බන්ධතාව පිළිබඳ විශේෂ ලේඛනමය සාක්ෂියක් වන්නේ මෙම ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියයි.ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික පරිසරය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මාලාව ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී ආරම්භ වූ අතර, පසුව ෂුවාන්දේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය දක්වා පැවතිණි. මෙම ගමන් සඳහා විශාල නාවික යාත්‍රා සමූහ සහ දහස් ගණනකින් සමන්විත කාර්ය මණ්ඩල යොදාගත් බව ඓතිහාසික වාර්තා සඳහන් කරයි. නාවික ගමන්වලදී රාජ්‍ය නියෝජිතයන්, වෙළෙඳ භාණ්ඩ සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පණිවිඩ ප්‍රවාහනය කිරීම ද සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! නාවික ගමන !! කාලය !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| පළමු ගමන || 1405–1407 || ෂෙං හේගේ මහා නාවික ගවේෂණ මාලාවේ ආරම්භය.
|-
| දෙවන ගමන || 1407–1409 || අග්නිදිග ආසියාව සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපය සමඟ පැවති නාවික සම්බන්ධතා තවදුරටත් වර්ධනය කිරීම.
|-
| තුන්වන ගමන || 1409–1411 || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය සමඟ සම්බන්ධ වූ නාවික ගමන.
|-
| සිව්වන ගමන || 1413–1415 || ඉන්දියන් සාගරයේ බටහිර ප්‍රදේශ සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය දක්වා ගමන් කිරීම.
|-
| පස්වන ගමන || 1417–1419 || අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හයවන ගමන || 1421–1422 || විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හත්වන ගමන || 1431–1433 || ෂෙං හේගේ අවසාන මහා නාවික ගවේෂණය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම සහ දේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ශ්‍රී ලංකාවේ 15 වන සියවසේ දේශපාලන ඉතිහාසය සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. එම යුගයේ දිවයිනේ දේශපාලන බලය ප්‍රාදේශීය පාලකයන් සහ රාජධානි අතර බෙදී පැවති අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ විදේශීය බලවේග සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එම කාලයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පසුබිමේ කොටසක් විය. ෂෙං හේගේ ගමන් පිළිබඳ චීන ඓතිහාසික වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයන් සමඟ ඇති වූ සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

මෙම සම්බන්ධතා අතරින් ප්‍රසිද්ධ සිදුවීමක් වන්නේ ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] සමයේ කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ පාලකයා වූ වීර අලකේශ්වර සමඟ ඇති වූ ගැටුමයි. චීන වාර්තාවලට අනුව, 1411 දී සිදු වූ ගැටුමකදී ෂෙං හේගේ හමුදා වීර අලකේශ්වර අල්ලාගෙන චීනයට රැගෙන ගියහ. මෙම සිදුවීම ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා වෙළෙඳ කටයුතුවලට පමණක් සීමා නොවූ බවත්, ඇතැම් අවස්ථාවල හමුදා බලය ද යොදාගත් බවත් පෙන්වන වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Historical and Cultural Significance of Admiral Zheng He's Ocean Voyages |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-39-1-2-2003/roxaslim.pdf |journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia |year=2003}}&lt;/ref&gt;

=== නාවික ගමන්වල අරමුණු සහ වැදගත්කම ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් හුදෙක් භූගෝලීය ගවේෂණ මාලාවක් නොවීය. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු, වෙළෙඳ සම්බන්ධතා සහ විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති දේශපාලන සම්බන්ධතා සමඟ බැඳී තිබිණි. නාවික යාත්‍රා මඟින් රාජ්‍ය නියෝජිතයන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමත්, විදේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමත් සිදු විය. මෙම ගමන් මාලාව ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම එය ඉන්දියන් සාගරයේ නැගෙනහිර හා බටහිර දෙසට දිවෙන නාවික මාර්ග සමඟ සම්බන්ධ කළේය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම සම්බන්ධතාවට අදාළ ආගමික, භාෂාමය හා ලේඛනමය තොරතුරු සපයන බැවින්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික ඉතිහාසය පමණක් නොව ආසියානු රටවල් අතර සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== සංරක්ෂණය සහ වර්තමාන පිහිටීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] සංරක්ෂණය කර ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලියැවුණු මෙම ගල් පුවරුව 1911 වර්ෂයේදී ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර අසල ජලාපවහන මාර්ගයක් ආශ්‍රිතව සොයාගැනීමෙන් පසුව ආරක්ෂිතව ඉවත් කර පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය සඳහා යොමු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු සංරක්ෂණය ===

සෙල්ලිපිය 1911 දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් විසින් ගාල්ලේදී සොයාගන්නා ලදී. එය හමුවූ ස්ථානයේ සිට ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීමෙන් පසුව එහි අක්ෂර සහ අන්තර්ගතය හඳුනාගැනීම සඳහා අධ්‍යයන සිදු කෙරිණි. භාෂා තුනකින් යුත් පාඨ අඩංගු වීම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා පිළිබඳ විශේෂඥ දැනුම අවශ්‍ය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපිය කාලගුණික බලපෑම්, භෞතික හානි සහ වෙනත් පාරිසරික සාධකවලින් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා කෞතුකාගාර පරිසරයක තැන්පත් කිරීම වැදගත් සංරක්ෂණ පියවරකි. එහි අක්ෂර, කැටයම් සහ ගල් පෘෂ්ඨය ආරක්ෂා කිරීම මඟින් අනාගත පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා එය භාවිත කළ හැකිය. වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මුල් සෙල්ලිපියට අමතරව එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් සෙල්ලිපිය සොයාගත් ප්‍රදේශයට පැමිණෙන ජනතාවට සහ අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පැමිණෙන අයට එහි හැඩය හා ලේඛන සැකැස්ම නිරීක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. මුල් කෞතුක වස්තුව ආරක්ෂා කරමින් එහි අනුරුවක් වෙනත් ස්ථානයක ප්‍රදර්ශනය කිරීම සංස්කෘතික උරුමය ජනතාව වෙත ඉදිරිපත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම පිළිගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් 15 වන සියවසට අයත් සෙල්ලිපියේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනිණි.මෙම නාමයෝජනාව ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය එක්ව ඉදිරිපත් කරන ලද්දකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== නාමයෝජනාව සහ ලියාපදිංචිය ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධ නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළහ. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාවෙහි නාමයෝජක රටවල් ලෙස මෙම රටවල් දෙකම සඳහන් වේ. නාමයෝජනාවේදී සෙල්ලිපියේ ඓතිහාසික පසුබිම, භාෂා තුනෙන් යුත් ලේඛන ස්වභාවය සහ විවිධ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! කරුණ !! විස්තරය
|-
| උරුම අයිතමයේ නම || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය (Trilingual Inscription – TribhashaSellipiya)
|-
| ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය || 2025
|-
| ලේඛනය || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
|-
| නාමයෝජක රටවල් || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය
|-
| ලේඛන වර්ගය || ගල් පුවරුවක් / සෙල්ලිපියක්
|-
| සෙල්ලිපියේ භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|-
| සෙල්ලිපියේ දිනය || 1409 පෙබරවාරි 15
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනේ අරමුණ සහ සෙල්ලිපියේ ස්ථානය ===

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලේඛනමය උරුමය හඳුනාගැනීම, එහි වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ එය අනාගත පරම්පරාවන් සඳහා ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉස්මතු කරයි. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම වැඩසටහන යටතේ ලියාපදිංචි කිරීමෙන්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් පමණක් නොව ජාත්‍යන්තර ඉතිහාසය හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් ලේඛනයක් ලෙස ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World |url=https://www.unesco.org/en/memory-world |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ විශේෂත්වයක් වන්නේ චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක අන්තර්ගත වීමයි. එම භාෂා විවිධ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික පසුබිම් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියේ පාඨ බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් සම්බන්ධ ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් කරයි. මේ නිසා එය 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ගමන්, ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීමටත්, එය පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ ලේඛනගත කිරීමේ කටයුතුවලට අවධානය යොමු කිරීමටත් දායක වේ. සෙල්ලිපිය චීනයේ මින්ග් රාජවංශය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් වන අතර, එහි භාෂා තුන මඟින් විවිධ සමාජ හා ආගමික සම්ප්‍රදායන් එකම ලේඛනයක නිරූපණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සබඳතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද වැදගත් වේ. ගාල්ලේදී සොයාගත් සෙල්ලිපිය චීන නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, එය ඉන්දියන් සාගරයේ පැවති අන්තර්ජාතික ගමනාගමනය සහ සංස්කෘතික සබඳතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම ලියාපදිංචියේ සාරාංශය ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අංගය !! වැදගත්කම
|-
| ලේඛනමය වටිනාකම || 1409 දිනැති ඓතිහාසික සෙල්ලිපියක් ලෙස අතීත තොරතුරු සුරක්ෂිත කරයි.
|-
| භාෂාමය වැදගත්කම || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා එකම ලේඛනයක අන්තර්ගත වේ.
|-
| ආගමික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම || විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ සඳහන් කරයි.
|-
| ජාත්‍යන්තර සබඳතා || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් සපයයි.
|-
| යුනෙස්කෝ පිළිගැනීම || 2025 දී ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් විය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== අමතර ලිපි ==

* [[යුනෙස්කෝ]]
* [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන]]
* [[ෂෙං හේ]]
* [[මින්ග් රාජවංශය]]
* [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]]
* [[ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ අභිලේඛන]]
* [[ගාල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya යුනෙස්කෝව: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://www.slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription ශ්‍රී ලංකා ජාතික යුනෙස්කෝ කොමිසම: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ දෙමළ පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03151/ Siddham: සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය]
* [https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 යුනෙස්කෝ: 2025 ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>r2l6lhk10xixjgqn0m3f4h9x9oc0yll</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801855</id>
      <parentid>801850</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T18:50:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="83332" sha1="39w7rc1qyinauhr2rmccvnwnp7yau73" xml:space="preserve">{{Infobox monument
| name                 = ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
| native_name          = Galle Trilingual Inscription
| native_name_lang     = en
| image                =  [[File:Gall Trilingual Inscription.jpg]]
| image_size           = 250px
| caption              = කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර ඇති ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 
| location             =වර්තමාන :[[කොළඹ]]&lt;br&gt;සොයාගැනීම:[[ගාල්ල]]&lt;br&gt; [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| coordinates          = {{coord|6|02|N|80|13|E|display=inline,title}}
| type                 = ශිලා ලේඛනය
| material             = ගල්
{{designation list | embed=yes
   | designation1 = MOW
   | designation1_offname =
[[File:Unesco Memory of the World Logo (English).png|100px]]&lt;br /&gt;ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය
   | designation1_date = 2025
   | designation1_type = ශිලා ලේඛන
   | designation1_criteria = 
   | designation1_number = 
   | designation1_free1name = නාමයෝජනා වර්ෂය
   | designation1_free1value = 2023
   | designation1_free2name = නාමයෝජනා කළ රටවල්
   | designation1_free2value = [[චීනය]] සහ [[ශ්‍රී ලංකාව]]
   | designation1_free3name = ලේඛන වර්ගය
   | designation1_free3value = පුවරු සහ ගල් ලේඛන}}
}}

'''ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය''' යනු ශ්‍රී ලංකාවේ [[ගාල්ල]] නගරයෙන් 1911 වර්ෂයේදී සොයාගන්නා ලද, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන කොටා ඇති ඓතිහාසික ශිලා ලේඛනයකි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් මෙම සෙල්ලිපිය ලක්දිව ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] (ක්‍රි.ව. 1372-1408/09) සමයේ දී චීන මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය හා චීන අද්මිරාල් [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදුකළ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඒ අනුව, මෙම ශිලා ලේඛනය මධ්‍යකාලීන ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා, ආගම් සහ සංස්කෘතීන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය මූලාශ්‍රයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

1911 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) විසින් ගාල්ලේදී සොයාගනු ලැබූ මෙම සෙල්ලිපිය පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත ගෙන යන ලදී. එහි අනුරූ ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ සහ චීනයේ නැන්ජිං හි නිධන් බෝට්ටු නැව් තටාක උද්‍යානයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධව ඉදිරිපත් කළ නාමයෝජනාවක් අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වෙහි [[ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]]ට ඇතුළත් කරන ලදී. එම පිළිගැනීම මඟින් චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන මෙම සුවිශේෂී ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;/&gt;

== ඓතිහාසික පසුබිම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූයේ 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිතව ජාත්‍යන්තර නාවික ගමන්, වෙළෙඳාම සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සබඳතා වර්ධනය වෙමින් පැවති පසුබිමකය. එකල චීනයේ මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ නාවික ගවේෂණ මඟින් චීනය සහ දකුණු ආසියාව ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර සම්බන්ධතා පුළුල් විය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය එම සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයන වැදගත් ඓතිහාසික ලේඛනයකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ===

15 වන සියවස වන විට ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික මාර්ග ආශ්‍රිතව පිහිටි වැදගත් දිවයිනක් විය. දිවයිනේ වරාය නගර වෙළෙඳුන්ගේ හා විදේශීය නාවිකයන්ගේ ගමන් සඳහා සම්බන්ධතා ස්ථාන ලෙස ක්‍රියා කළේය. ගාල්ල ද එවැනි නාවික හා වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පැවති ස්ථානයක් වූ අතර, එහි සොයාගත් ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති ඓතිහාසික සබඳතා පිළිබඳ භෞතික සාක්ෂියක් ලෙස වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;GalleHistory&quot;&gt;{{cite web |title=Integrated Management Framework/System |url=https://whc.unesco.org/document/135152 |website=UNESCO World Heritage Centre |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== මින්ග් රාජවංශය සහ යොංලේ අධිරාජයා ===

චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී විදේශ රටවල් සමඟ සබඳතා වර්ධනය කිරීමේ අරමුණින් විශාල නාවික ගවේෂණ මාලාවක් සිදු කරන ලදී. එම ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන්නේ චීන අද්මිරාල් ෂෙං හේ විසිනි. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ ඔහුගේ නාවික ගමන් දකුණු චීන මුහුද සහ ඉන්දියන් සාගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශ රැසක් ආවරණය කළේය.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් ලේඛනයක් වන අතර, එහි අන්තර්ගතය චීන රාජකීය නියෝජනය, ආගමික පූජා සහ විදේශීය ප්‍රදේශ සමඟ පැවති සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ===

ෂෙං හේ යනු මින්ග් රාජවංශය යටතේ සිදු වූ ප්‍රසිද්ධ නාවික ගවේෂණවලට නායකත්වය දුන් අද්මිරාල්වරයෙකි. ඔහුගේ නාවික ගමන් මඟින් චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික, ආගමික සහ වෙළෙඳ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමට අවස්ථාව සැලසිණි. ශ්‍රී ලංකාව ද ඔහුගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වූ ප්‍රදේශයක් ලෙස ඓතිහාසික මූලාශ්‍රවල දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ෂෙං හේගේ නාවික ගමන්වලට සෘජුව සම්බන්ධ වන ලේඛනයකි. යුනෙස්කෝ වාර්තාවට අනුව, මෙම සෙල්ලිපිය 1409 පෙබරවාරි 15 දිනට අයත් වන අතර, ඔහුගේ තුන්වන නාවික ගමන සමඟ ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන එන ලදී.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපිය නිර්මාණය වූ කාලය ===

සෙල්ලිපියේ දිනය ලෙස 1409 පෙබරවාරි 15 සඳහන් වේ. එය චීනයේ නන්ජිං නගරය ආශ්‍රිතව සකස් කර, ෂෙං හේගේ නාවික ගමනක් අතරතුර ශ්‍රී ලංකාවට ගෙන ආ බව යුනෙස්කෝවේ ලේඛනය සඳහන් කරයි. එහි අන්තර්ගතය බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් දෙවියන් වෙනුවෙන් සිදු කළ පූජා හා පඬුරු පිදීම සම්බන්ධයෙන් තොරතුරු දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික සිදුවීම්වල කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ෂය / කාලය !! සිදුවීම !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| 1405–1433 || ෂෙං හේගේ ප්‍රධාන නාවික ගවේෂණ || චීනය හා ඉන්දියන් සාගර කලාපය අතර සබඳතා පුළුල් වූ කාලය.
|-
| 1409 පෙබරවාරි 15 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය || යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් දිනයකි.
|-
| 15 වන සියවසේ මුල් භාගය || ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සමඟ සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම || චීනය හා ශ්‍රී ලංකාව අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතාවය නිරූපණය කරයි.
|-
| 1911 || ගාල්ලේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම || නූතන පුරාවිද්‍යාත්මක හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයට මඟ පෑදීය.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම || ලේඛනයේ ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුම වටිනාකම පිළිගැනීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;

=== ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මධ්‍යකාලීන ශ්‍රී ලංකාවේ ජාත්‍යන්තර සබඳතා, ඉන්දියන් සාගරයේ නාවික ගමන් සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා තුනම එකම ශිලා ලේඛනයක භාවිත කිරීම නිසා, එය භාෂා හා සංස්කෘතික ඉතිහාසය පිළිබඳව ද සුවිශේෂී වටිනාකමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම ඓතිහාසික පසුබිම සලකා බැලීමෙන් සෙල්ලිපිය හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ වාර්තාවක් පමණක් නොව, ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඇතුළු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ සමාජයන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු දරන ලේඛනයක් බව පැහැදිලි වේ.&lt;ref name=&quot;SLNCU&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-16}}&lt;/ref&gt;

== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 1911 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ පිහිටි [[ගාල්ල]] නගරයේදී සොයාගන්නා ලදී. එය ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර (Cripps Road) ආසන්නයේ තිබූ ජලය බැස යාමේ කාණුවක් ආශ්‍රිතව හමු වූ අතර, එවකට ගාල්ල ප්‍රදේශයේ සේවය කළ බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවරයකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් (H. F. Tomalin) එය සොයාගැනීම හා ඉවත් කිරීම සම්බන්ධයෙන් සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගත් ස්ථානය ===

සෙල්ලිපිය හමුවූයේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේ ජලය බැස යාම සඳහා සකස් කර තිබූ කාණුවක ආවරණ ගලක් ලෙස භාවිත කර තිබියදීය. එහි ලේඛන කොටා තිබූ මුහුණත පහළට සිටින සේ එය තබා තිබූ බැවින්, එහි ඓතිහාසික වැදගත්කම සොයාගන්නා තෙක් එය සාමාන්‍ය ඉදිකිරීම් කටයුත්තකට යොදාගත් ගලක් ලෙස පැවතිණි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://www.natlib.lk/NLDSB/2026/04/17/trilingual-inscription-tribhasha-sellipiya/ |website=National Library of Sri Lanka |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය ඉවත් කිරීම සහ ආරක්ෂා කිරීම ===

සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සෙල්ලිපිය ප්‍රවේශමෙන් ඉවත් කර ගාල්ලේ පොදු වැඩ දෙපාර්තමේන්තුවට අයත් ස්ථානයකට ගෙන යන ලද අතර පසුව කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය වෙත මාරු කරන ලදී. එහි ආරක්ෂාව සහ සංරක්ෂණය හේතුවෙන් මෙම ශිලා ලේඛනය පසුකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා ලබාගත හැකි විය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමෙන් පසු සිදු වූ අධ්‍යයන ===

සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු එහි භාෂා තුන කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා විද්වතුන්ගේ අවධානය යොමු විය. ගලෙහි මතුපිට කාලයත් සමඟ ගෙවී තිබීම සහ භාෂා තුනේ අක්ෂර පද්ධති එකිනෙකට වෙනස් වීම නිසා එහි සියලුම කොටස් කියවා තේරුම් ගැනීම පහසු නොවීය.&lt;ref name=&quot;Siddham&quot;/&gt;

චීන ලේඛනය කියවා පරිවර්තනය කිරීම සඳහා එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) දායක වූ අතර, පසුව සෙනරත් පරණවිතාන විසින් දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය කර එහි පිටපතක් හා පරිවර්තනයක් 1933 වර්ෂයේදී *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමට ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම අධ්‍යයන මඟින් සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය සහ ඓතිහාසික වැදගත්කම හඳුනාගැනීමට සැලකිය යුතු දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සොයාගැනීමේ කාලරේඛාව ===

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
! වර්ෂය !! සිදුවීම
|-
| 1409 || සෙල්ලිපියේ සඳහන් දිනය වන පෙබරවාරි 15 දිනට අදාළ ඓතිහාසික ලේඛනය සකස් කිරීම.
|-
| 1911 || ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර ආසන්නයේදී සෙල්ලිපිය සොයාගැනීම.
|-
| 1911න් පසු || සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයට මාරු කිරීම හා අධ්‍යයන කටයුතු ආරම්භ වීම.
|-
| 1933 || සෙනරත් පරණවිතානගේ දෙමළ ලේඛනය පිළිබඳ අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* හි පළ කිරීම.
|-
| 2025 || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;TamilStudy&quot;/&gt;

=== සොයාගැනීමේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

1911 වර්ෂයේ සිදු වූ සොයාගැනීම හේතුවෙන් 15 වන සියවසේ චීන නාවික ගමන්, ශ්‍රී ලංකාවේ වරාය ආශ්‍රිත සබඳතා සහ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ තොරතුරු අඩංගු වූ ශිලා ලේඛනයක් නූතන අධ්‍යයනය සඳහා හඳුනාගැනීමට හැකි විය. එසේම, සෙල්ලිපියෙහි චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා අන්තර්ගත වීම නිසා එය භාෂා තුනකින් යුත් ඓතිහාසික ලේඛනයක් ලෙස විශේෂ වැදගත්කමක් දරයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

මෙම සොයාගැනීමෙන් අනතුරුව සිදු වූ අධ්‍යයන හා සංරක්ෂණ කටයුතු මඟින් ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය මෙන්ම ජාත්‍යන්තර ලේඛනමය උරුමය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වන මූලාශ්‍රයක් බවට පත් විය.&lt;ref name=&quot;NationalLibrary&quot;/&gt;


== සෙල්ලිපියේ භෞතික ලක්ෂණ ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය යනු චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලේඛන කොටා ඇති ගල් පුවරුවකි. එහි ලේඛන කොටස් එකම ගල් පුවරුවක පිළිවෙළකට සකස් කර ඇති අතර, ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර රාමුවක් දක්නට ලැබේ. පුවරුවේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප කැටයම් කර ඇත. මෙම ලක්ෂණ නිසා එය ලේඛනමය වටිනාකමක් පමණක් නොව අලංකාර කැටයම් සහිත ඓතිහාසික ශිලා නිර්මාණයක් ලෙස ද වැදගත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ද්‍රව්‍යය සහ හැඩය ===

මෙම සෙල්ලිපිය ගල් පුවරුවක මතුපිට කොටා නිර්මාණය කර ඇත. එහි ඉහළ කොටසේ දෙපස කොන් වටකුරු ස්වභාවයක් ගන්නා අතර, ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය වටා පුෂ්පමය රටාවකින් යුත් අලංකාර මායිමක් යොදා තිබේ. පුවරුවේ ලේඛන තුන එකිනෙකට වෙන්ව හඳුනාගත හැකි පරිදි ස්ථානගත කර ඇති අතර, චීන ලේඛනය දකුණු පස ප්‍රදේශයේ ද, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද, පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ප්‍රමාණය ===

සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුනෙන් ආවරණය වන සමස්ත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය අඩි 3 අඟල් 8 × අඩි 2 අඟල් 3 ලෙස සඳහන් වේ. එය සෙන්ටිමීටරවලින් ආසන්න වශයෙන් සෙන්ටිමීටර 111.76 × 68.58 කි. මෙය ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ ප්‍රමාණය වන අතර, සම්පූර්ණ ගල් පුවරුවේ බාහිර මානය ලෙස වරදවා නොගත යුතුය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| ද්‍රව්‍යය || ගල්
|-
| නිර්මාණ වර්ගය || ශිලා ලේඛනයක් සහිත ගල් පුවරුව
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ දිග || සෙන්ටිමීටර 111.76
|-
| ලේඛන සහිත ප්‍රදේශයේ පළල || සෙන්ටිමීටර 68.58
|-
| අලංකාර මායිම || පුෂ්පමය රටාවක්
|-
| ඉහළ කොටසේ කැටයම් || එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප දෙකක්
|-
| ලේඛන භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== ලේඛන පිහිටීම සහ සැකැස්ම ===

සෙල්ලිපියේ භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම ප්‍රදේශවල කොටා තිබීම එහි විශේෂ භෞතික ලක්ෂණයකි. චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස ප්‍රදේශය අත්පත් කරගෙන ඇති අතර, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන වම් පස ප්‍රදේශයේ ඉහළ සහ පහළ කොටස්වල පිහිටා ඇත. ලේඛන තුන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව ඒවා එකම නිර්මාණයක කොටස් බව දෘශ්‍යමය වශයෙන් අවධාරණය කරයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|+ සෙල්ලිපියේ ලේඛන සැකැස්ම පිළිබඳ සංකල්පීය නිරූපණය
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''ඉහළ කොටස: මකර රූප සහිත අලංකාරය'''
|-
| '''දෙමළ ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනය'''
|-
| ඉහළ වම් පස || දකුණු පස
|-
| '''පර්සියානු ලේඛනය''' || '''චීන ලේඛනයේ අඛණ්ඩ කොටස'''
|-
| පහළ වම් පස || දකුණු පස
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== අක්ෂරවල ප්‍රමාණය සහ කැටයම් ක්‍රමය ===

දෙමළ ලේඛනයේ අක්ෂර සාපේක්ෂව කුඩා වන අතර, සමහර අක්ෂරවල උස හා පළල අඟල් හතරෙන් එකකටත් අඩු වේ. එය සෙන්ටිමීටර 0.635 ට අඩු ප්‍රමාණයකි. දෙමළ ලේඛනයේ පේළි 24ක් ඇති අතර, එහි පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් තිබුණ ද ඉතිරි කොටස සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

ලේඛන ගල් මතුපිටට කොටා තිබීමත්, භාෂා තුන සඳහා වෙනස් අක්ෂර පද්ධති භාවිත කර තිබීමත්, සෙල්ලිපිය කියවීමේදී සහ එහි අන්තර්ගතය විශ්ලේෂණය කිරීමේදී සැලකිල්ලට ගත යුතු කරුණු වේ. පර්සියානු ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බව ද විශේෂිත සෙල්ලිපි අධ්‍යයන මූලාශ්‍රවල සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== අලංකාර කැටයම්වල වැදගත්කම ===

සෙල්ලිපියේ ඉහළ කොටසේ දෙපස එකිනෙකාට මුහුණලා සිටින මකර රූප සහ ලේඛන වටා ඇති පුෂ්පමය රාමුව එහි දෘශ්‍යමය සැලැස්මේ ප්‍රධාන අංග වේ. මෙම අලංකාර අංග ලේඛන සහිත ප්‍රදේශය රාමුගත කරන අතර, ගල් පුවරුවේ ඉහළ කොටසට විශේෂිත නිමාවක් ලබා දෙයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== වර්තමාන සංරක්ෂණ තත්ත්වය ===

මුල් සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ සංරක්ෂණය කර ඇති අතර, එහි අනුරුවක් ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් මුල් ශිලා ලේඛනය ආරක්ෂා කරගනිමින් එහි ඓතිහාසික හා භෞතික ලක්ෂණ මහජනතාවට හඳුනාගැනීමට අවස්ථාව සලසා ඇත.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== භාෂා තුන සහ ලේඛන සැකැස්ම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂී ලක්ෂණයක් වන්නේ එකම ගල් පුවරුවක චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුනෙන් ලේඛන ඇතුළත් වීමයි. මෙම භාෂා තුන එකිනෙකට වෙනස් භාෂාමය හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියෙහි අන්තර්ගතය මඟින් 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපය ආශ්‍රිත ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ තොරතුරු අනාවරණය වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස පිහිටා ඇති අතර, දෙමළ ලේඛනය ඉහළ වම් පස ද පර්සියානු ලේඛනය පහළ වම් පස ද පිහිටා ඇත. ලේඛන තුනම එකම ගල් පුවරුවක කොටා ඇති අතර ඒවා වටා පුෂ්පමය අලංකාර මායිමක් දක්නට ලැබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=metadata |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ චීන ලේඛනය පුවරුවේ දකුණු පස කොටා ඇත. එය චීනයේ මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, අධිරාජයා වෙනුවෙන් ඔහුගේ නියෝජිතයන් විසින් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට කරන ලද ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් වේ. එම ලේඛනයේ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් යන නියෝජිතයන්ගේ නම් ද සඳහන් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය මඟින් චීන රාජකීය පාලනය සහ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව මෙන්ම චීන නාවික ගමන්වල ආගමික හා රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු පිළිබඳව ද තොරතුරු ලබාගත හැකිය. මෙම ලේඛනය එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් (Edmund Backhouse) විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනය ===

සෙල්ලිපියේ දෙමළ ලේඛනය ගල් පුවරුවේ ඉහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එහි දෙමළ භාෂාවේ 15 වන සියවසට අයත් අක්ෂර භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ පේළි 24ක් පවතින අතර, පළමු පේළිය බොහෝ දුරට මැකී ගොස් ඇතත් ඉතිරි කොටස් සැලකිය යුතු තරමකට කියවිය හැකි තත්ත්වයක පවතී.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය තෙනවරයි නායනාර් (Tenavarai Nayanar) නමැති හින්දු ආගමික දෙවියකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම පිළිබඳව වේ. සෙනරත් පරණවිතාන විසින් මෙම ලේඛනය පිටපත් කර පරිවර්තනය කරමින් එහි අන්තර්ගතය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක් සිදු කරන ලදී. එම අධ්‍යයනය *Epigraphia Zeylanica* කෘතියේ තුන්වන වෙළුමේ පළ විය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනය ===

පර්සියානු ලේඛනය ගල් පුවරුවේ පහළ වම් පස පිහිටා ඇත. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් ලියා ඇති අතර, පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර සම්ප්‍රදාය භාවිත කර තිබේ. මෙම ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු වෙනුවෙන් කරන ලද පූජා හා පඬුරු පිදීම සමඟ සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

පර්සියානු ලේඛනයේ ඇතැම් කොටස් හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවා තේරුම් ගැනීම දුෂ්කර වී ඇත. කියවිය හැකි කොටස් පිටපත් කර පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පසුකාලීනව අධ්‍යයන සිදු කර ඇති අතර, එමඟින් සෙල්ලිපියේ ඉස්ලාමීය ආගමික පසුබිම පිළිබඳ තොරතුරු හඳුනාගැනීමට හැකි වී තිබේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== භාෂා තුනේ සංසන්දනය ===

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! ලක්ෂණය !! චීන ලේඛනය !! දෙමළ ලේඛනය !! පර්සියානු ලේඛනය
|-
| භාෂාව || චීන || දෙමළ || පර්සියානු
|-
| ලේඛනයේ පිහිටීම || දකුණු පස || ඉහළ වම් පස || පහළ වම් පස
|-
| අක්ෂර සම්ප්‍රදාය || චීන අක්ෂර || 15 වන සියවසේ දෙමළ අක්ෂර || පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර
|-
| ආගමික සම්බන්ධතාව || බුදුන් වහන්සේ || තෙනවරයි නායනාර් නමැති හින්දු ආගමික දෙවියා || ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයක් හෝ සාන්තුවරයකු
|-
| අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ විද්වතුන් || එඩ්මන්ඩ් බැක්හවුස් || සෙනරත් පරණවිතාන || ක්වාජා මුහම්මද් අහමද්
|-
| වර්තමාන අධ්‍යයන තත්ත්වය || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || පිටපත් හා පරිවර්තන පළ කර ඇත || හානි වූ කොටස් ඇතුළත් බැවින් සම්පූර්ණ පාඨය කියවීම සීමා සහිතය
|}
&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== ලේඛනවල අන්තර්ගතය හා ආගමික විවිධත්වය ===

භාෂා තුනෙන් ලියැවුණු පාඨවල පොදු ලක්ෂණයක් වන්නේ ආගමික පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ සඳහන් වීමයි. එහෙත් එක් එක් ලේඛනයේ ආගමික අරමුණ වෙනස් වේ. චීන පාඨය බුදුන් වහන්සේට, දෙමළ පාඨය හින්දු ආගමික දෙවියකුට (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්ට) සහ පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික ස්ථානයකට හෝ සාන්තුවරයකුට (බොහෝ විට අල්ලාහ් දෙවියන්ට) සම්බන්ධ වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

එමඟින් එකම ශිලා ලේඛනයක විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය වන ආකාරය හඳුනාගත හැකිය. එසේම, චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා භාවිත කිරීම මඟින් එකල ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ විවිධ භාෂා හා සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට වැදගත් සාක්ෂියක් සපයයි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== ලේඛන සැකැස්මේ සුවිශේෂීත්වය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ ලේඛන තුන එකම ගල් පුවරුවක වෙන වෙනම පිහිටුවා තිබීම එහි ප්‍රධාන ලේඛනමය ලක්ෂණයකි. එක් එක් ලේඛනය තමන්ගේම භාෂාව සහ අක්ෂර පද්ධතිය භාවිත කළද, ඒවා එකම ඓතිහාසික අවස්ථාවකට සම්බන්ධ වන පරිදි එකම පුවරුවක අන්තර්ගත කර ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

මෙම සැකැස්ම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය භාෂා විද්‍යාව, ඉතිහාසය, ආගමික අධ්‍යයනය සහ ජාත්‍යන්තර සබඳතා පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා වැදගත් වේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු ලේඛන එක්ව පැවතීම මෙම සෙල්ලිපිය අනෙකුත් සාමාන්‍ය ඒකභාෂික ශිලා ලේඛනවලින් වෙන් කර හඳුනාගත හැකි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතය ප්‍රධාන වශයෙන් ආගමික ප්‍රශංසා, පූජා සහ පඬුරු පිදීම පිළිබඳ වාර්තා තුනකින් සමන්විත වේ. චීන පාඨයෙන් [[බුදුරජාණන් වහන්සේ]]ට ද, දෙමළ පාඨයෙන් තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට ද (බොහෝ විට විෂ්ණු දෙවියන්), පර්සියානු පාඨයෙන් බොහෝවිට අල්ලාහ් දෙවියන්ට ද අදාළ ආගමික ප්‍රශංසා සහ පූජා පිළිබඳ තොරතුරු දැක්වේ. මෙම පාඨ තුනම චීන අධිරාජ්‍යයේ යොංලේ පාලන සමයට අයත් වන අතර, එකම ගල් පුවරුවක ඒවා සටහන් කර තිබීම මෙම සෙල්ලිපියේ සුවිශේෂීත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Chinese Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== චීන ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයා වෙනුවෙන් නිකුත් කරන ලද ආගමික ප්‍රකාශයකි. එහි අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් වූ ෂෙං හේ සහ වැං චිං ලියන් ඇතුළු පිරිස විසින් බුදුන් වහන්සේට සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගෞරව දැක්වීම සහ පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ සඳහන් වේ. බුදුන් වහන්සේගේ කරුණාව, ගුණමහිමය සහ ලෝකයට ලබාදෙන යහපත ප්‍රශංසා කරන ආකාරයේ පාඨයක් ද එහි අන්තර්ගත වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

චීන ලේඛනයේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තුවට රන් හා රිදී, වර්ණවත් සේද රෙදි, විසිතුරු ධජ, සුවඳ දුම් දැමීම සඳහා භාවිත කළ භාණ්ඩ, මල් බඳුන්, පහන් සහ සුවඳ තෙල් ඇතුළත් වේ. එම ලැයිස්තුවෙන් ආගමික පූජාව සඳහා සකස් කළ භාණ්ඩවල විවිධත්වය සහ වටිනාකම පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

=== දෙමළ ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

දෙමළ පාඨය ශ්‍රී ලංකාවේ තෙනවරයි නායනාර් නමැති දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තර කරයි. එහි සඳහන් වන තෙනවරයි යන නාමය දකුණු වෙරළබඩ ප්‍රදේශයේ දෙවුන්දර සමඟ සම්බන්ධ වේ. සෙනරත් පරණවිතානගේ අධ්‍යයනය අනුව, මෙම නාමය දෙවුන්දර ප්‍රදේශයේ උප්පලවණ්ණ දෙවියන් වන්දනා කිරීමේ සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Tamil Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පාඨයේ ද චීන අධිරාජයාගේ නියෝජිතයන් මඟින් පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම පිළිබඳ විස්තරාත්මක ලැයිස්තුවක් ඇත. ඒ අනුව, දෙමළ ලේඛනය ශ්‍රී ලංකාවේ දකුණු ප්‍රදේශයේ ආගමික ස්ථානයක් හා චීන රාජකීය නියෝජිතයන් අතර පැවති සම්බන්ධතාව පිළිබඳ වැදගත් තොරතුරු සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;

=== පර්සියානු ලේඛනයේ අන්තර්ගතය ===

පර්සියානු පාඨය ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ වේ. එහි අල්ලාහ් දෙවියන්ට ගෞරව දැක්වීම සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ සඳහන් වේ. එය පර්සියානු භාෂාවෙන් පර්සියානු-අරාබි අක්ෂර භාවිතයෙන් ලියා ඇත.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;&gt;{{cite web |title=Galle Trilingual Stele – Persian Inscription |url=https://siddham.network/inscription/in03151/ |website=Siddham: The Asian Inscription Database |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම ලේඛනයේ කොටස් සැලකිය යුතු ලෙස හානි වී ඇති බැවින් එහි සම්පූර්ණ අන්තර්ගතය කියවීම දුෂ්කර වී ඇත. කෙසේ වෙතත්, කියවිය හැකි කොටස් ක්වාජා මුහම්මද් අහමද් විසින් පිටපත් කර පරිවර්තනය කරන ලද අතර, එම කටයුතු මඟින් සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායකත්වයක් ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා භාණ්ඩ සහ පඬුරු ===

සෙල්ලිපියේ පූජා භාණ්ඩ ලැයිස්තු මඟින් 15 වන සියවසේ රාජකීය පූජා සඳහා භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හා වටිනා භාණ්ඩ පිළිබඳ තොරතුරු හෙළි වේ. චීන පාඨයේ සඳහන් වන රන්, රිදී, සේද රෙදි, සුවඳ ද්‍රව්‍ය, පහන් සහ වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ඒ අතර ප්‍රධාන වේ. දෙමළ සහ පර්සියානු පාඨවල ද ඒවාට සමාන ආකාරයේ පූජා හා පඬුරු පිදීමේ වාර්තා ඇතුළත් වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

මෙම භාණ්ඩ ලැයිස්තු හුදෙක් ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු පමණක් නොව, එකල වටිනාකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය, රාජකීය පූජා සම්ප්‍රදායන් සහ විදේශීය ආගමික ස්ථාන වෙත පඬුරු පිරිනැමීමේ ක්‍රම පිළිබඳව ද අධ්‍යයනය කිරීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ලේඛනය !! පූජාවේ ප්‍රතිලාභියා !! අන්තර්ගතයේ ප්‍රධාන ලක්ෂණ
|-
| චීන || බුදුන් වහන්සේ || බුදුන් වහන්සේ සහ උන්වහන්සේගේ ශ්‍රී පාද පද්මයට ගුණ ප්‍රශංසා කිරීම සහ වටිනා පූජා භාණ්ඩ පිරිනැමීම.
|-
| දෙමළ || තෙනවරයි නායනාර් || දෙවුන්දර ආගමික සම්ප්‍රදාය සමඟ සම්බන්ධ [[සිංහල දේව සංකල්පය]] තුළ එන උප්පලවණ්ණ හෝ විෂ්ණු දෙවියන්ට පූජා පිරිනැමීම.
|-
| පර්සියානු || ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදාය || අල්ලාහ් දෙවියන්ට අදාළ ප්‍රශංසා සහ ආගමික පූජා පිළිබඳ පාඨය.
|}
&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamPersian&quot;/&gt;

=== පූජා සඳහා සඳහන් වන ආගමික ස්ථානය ===

මෙම සෙල්ලිපියේ පූජා වාර්තා පූජනීය කඳුකර සිද්ධස්ථානයක් සමඟ සම්බන්ධ වේ. ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික භූගෝලීය පසුබිම තුළ එය බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ශ්‍රී පාදස්ථානය සමඟ සම්බන්ධ කර දැක්වෙන අතර, එමඟින් චීන නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ පූජනීය ස්ථාන අතර පැවති සබඳතාව පිළිබඳ අවධානය යොමු වේ.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;

=== සෙල්ලිපියේ අන්තර්ගතයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මඟින් චීන රාජකීය නියෝජිතයන් ශ්‍රී ලංකාවේ විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ ස්ථාන වෙත පූජා පිරිනැමූ ආකාරය පිළිබඳ තොරතුරු ලබාගත හැකිය. එකම ගල් පුවරුවක බෞද්ධ, හින්දු සහ ඉස්ලාමීය ආගමික සම්ප්‍රදායන්ට අදාළ පාඨ අන්තර්ගත වීම එහි විශේෂත්වයකි.&lt;ref name=&quot;UNESCO&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;

එමෙන්ම, පාඨවල සඳහන් පූජා භාණ්ඩ, රාජකීය නියෝජිතයන්ගේ නම් සහ දිනය පිළිබඳ තොරතුරු ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික සබඳතා, රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා සහ ආගමික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා වැදගත් ලේඛනමය සාක්ෂි සපයයි.&lt;ref name=&quot;SiddhamChinese&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;SiddhamTamil&quot;/&gt;


== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාව ==

චීන මින්ග් රාජවංශයේ නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]] (Zheng He; 鄭和) 15 වන සියවසේ මුල් භාගයේදී චීනය සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ රටවල් අතර රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා නාවික සම්බන්ධතා වර්ධනය කිරීම සඳහා සිදු කළ මහා නාවික ගමන් මාලාව හේතුවෙන් ප්‍රසිද්ධියට පත්ව සිටියි. 1405 සිට 1433 දක්වා සිදු වූ මෙම ගමන් හත දකුණු චීන මුහුද, අග්නිදිග ආසියාව, දකුණු ආසියාව, අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ දක්වා විහිදිණි. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ විදේශ සබඳතා පුළුල් කිරීම, වෙළෙඳ ජාල සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම සහ එහි නාවික බලය ප්‍රදර්ශනය කිරීම යන අරමුණු සමඟ සම්බන්ධ විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාව ඉන්දියන් සාගරයේ ප්‍රධාන නාවික මාර්ගවලට ආසන්නව පිහිටීම නිසා ෂෙං හේගේ ගමන් මාලාවට සම්බන්ධ වූ වැදගත් ස්ථානයක් විය. එම සම්බන්ධතාව පිළිබඳ විශේෂ ලේඛනමය සාක්ෂියක් වන්නේ මෙම ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපියයි.ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් සහ ශ්‍රී ලංකාවේ ආගමික හා සංස්කෘතික පරිසරය අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මාලාව ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් මින්ග් රාජවංශයේ යොංලේ අධිරාජයාගේ පාලන සමයේදී ආරම්භ වූ අතර, පසුව ෂුවාන්දේ අධිරාජයාගේ පාලන සමය දක්වා පැවතිණි. මෙම ගමන් සඳහා විශාල නාවික යාත්‍රා සමූහ සහ දහස් ගණනකින් සමන්විත කාර්ය මණ්ඩල යොදාගත් බව ඓතිහාසික වාර්තා සඳහන් කරයි. නාවික ගමන්වලදී රාජ්‍ය නියෝජිතයන්, වෙළෙඳ භාණ්ඩ සහ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පණිවිඩ ප්‍රවාහනය කිරීම ද සිදු විය.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! නාවික ගමන !! කාලය !! ඓතිහාසික වැදගත්කම
|-
| පළමු ගමන || 1405–1407 || ෂෙං හේගේ මහා නාවික ගවේෂණ මාලාවේ ආරම්භය.
|-
| දෙවන ගමන || 1407–1409 || අග්නිදිග ආසියාව සහ ඉන්දියන් සාගර කලාපය සමඟ පැවති නාවික සම්බන්ධතා තවදුරටත් වර්ධනය කිරීම.
|-
| තුන්වන ගමන || 1409–1411 || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය සමඟ සම්බන්ධ වූ නාවික ගමන.
|-
| සිව්වන ගමන || 1413–1415 || ඉන්දියන් සාගරයේ බටහිර ප්‍රදේශ සහ පර්සියානු ගල්ෆ් කලාපය දක්වා ගමන් කිරීම.
|-
| පස්වන ගමන || 1417–1419 || අරාබි අර්ධද්වීපය සහ නැගෙනහිර අප්‍රිකාවේ වෙරළබඩ ප්‍රදේශ සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හයවන ගමන || 1421–1422 || විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති රාජ්‍යතාන්ත්‍රික සම්බන්ධතා අඛණ්ඩව පවත්වාගෙන යාම.
|-
| හත්වන ගමන || 1431–1433 || ෂෙං හේගේ අවසාන මහා නාවික ගවේෂණය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රී ලංකාවට පැමිණීම සහ දේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් ශ්‍රී ලංකාවේ 15 වන සියවසේ දේශපාලන ඉතිහාසය සමඟ ද සම්බන්ධ වේ. එම යුගයේ දිවයිනේ දේශපාලන බලය ප්‍රාදේශීය පාලකයන් සහ රාජධානි අතර බෙදී පැවති අතර, ඉන්දියන් සාගරයේ විදේශීය බලවේග සමඟ පැවති සම්බන්ධතා එම කාලයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික පසුබිමේ කොටසක් විය. ෂෙං හේගේ ගමන් පිළිබඳ චීන ඓතිහාසික වාර්තා ශ්‍රී ලංකාවේ පාලකයන් සමඟ ඇති වූ සම්බන්ධතා පිළිබඳ තොරතුරු සපයයි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;

මෙම සම්බන්ධතා අතරින් ප්‍රසිද්ධ සිදුවීමක් වන්නේ ගම්පොල රාජධානි සමයේ [[පස්වන බුවනෙකබාහු රජ]] සමයේ කෝට්ටේ ප්‍රදේශයේ පාලකයා වූ වීර අලකේශ්වර සමඟ ඇති වූ ගැටුමයි. චීන වාර්තාවලට අනුව, 1411 දී සිදු වූ ගැටුමකදී ෂෙං හේගේ හමුදා වීර අලකේශ්වර අල්ලාගෙන චීනයට රැගෙන ගියහ. මෙම සිදුවීම ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් රාජ්‍යතාන්ත්‍රික හා වෙළෙඳ කටයුතුවලට පමණක් සීමා නොවූ බවත්, ඇතැම් අවස්ථාවල හමුදා බලය ද යොදාගත් බවත් පෙන්වන වැදගත් ඓතිහාසික සිදුවීමකි.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |title=Historical and Cultural Significance of Admiral Zheng He's Ocean Voyages |url=https://www.asj.upd.edu.ph/mediabox/archive/ASJ-39-1-2-2003/roxaslim.pdf |journal=Asian Studies: Journal of Critical Perspectives on Asia |year=2003}}&lt;/ref&gt;

=== නාවික ගමන්වල අරමුණු සහ වැදගත්කම ===

ෂෙං හේගේ නාවික ගමන් හුදෙක් භූගෝලීය ගවේෂණ මාලාවක් නොවීය. ඒවා චීන අධිරාජ්‍යයේ රාජ්‍යතාන්ත්‍රික අරමුණු, වෙළෙඳ සම්බන්ධතා සහ විදේශීය රාජ්‍යයන් සමඟ පැවති දේශපාලන සම්බන්ධතා සමඟ බැඳී තිබිණි. නාවික යාත්‍රා මඟින් රාජ්‍ය නියෝජිතයන් සහ භාණ්ඩ ප්‍රවාහනය කිරීමත්, විදේශීය පාලකයන් සමඟ සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන යාමත් සිදු විය. මෙම ගමන් මාලාව ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ඉතිහාසය අධ්‍යයනය කිරීමේදී වැදගත් ස්ථානයක් ගනී.&lt;ref&gt;{{cite book |last=Dreyer |first=Edward L. |title=Zheng He: China and the Oceans in the Early Ming Dynasty, 1405–1433 |publisher=Pearson Longman |year=2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=The Seven Voyages of Zheng He |url=https://www.worldhistory.org/article/1334/the-seven-voyages-of-zheng-he/ |website=World History Encyclopedia |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

ශ්‍රී ලංකාවේ භූගෝලීය පිහිටීම එය ඉන්දියන් සාගරයේ නැගෙනහිර හා බටහිර දෙසට දිවෙන නාවික මාර්ග සමඟ සම්බන්ධ කළේය. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම සම්බන්ධතාවට අදාළ ආගමික, භාෂාමය හා ලේඛනමය තොරතුරු සපයන බැවින්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ නාවික ඉතිහාසය පමණක් නොව ආසියානු රටවල් අතර සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීම සඳහා ද වැදගත් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

== සංරක්ෂණය සහ වර්තමාන පිහිටීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය වර්තමානයේ ශ්‍රී ලංකාවේ [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය|කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ]] සංරක්ෂණය කර ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂාවලින් ලියැවුණු මෙම ගල් පුවරුව 1911 වර්ෂයේදී ගාල්ලේ ක්‍රිප්ස් පාර අසල ජලාපවහන මාර්ගයක් ආශ්‍රිතව සොයාගැනීමෙන් පසුව ආරක්ෂිතව ඉවත් කර පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනය සඳහා යොමු කරන ලදී.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== සෙල්ලිපිය සොයාගැනීමෙන් පසු සංරක්ෂණය ===

සෙල්ලිපිය 1911 දී බ්‍රිතාන්‍ය ඉංජිනේරුවකු වූ එච්. එෆ්. ටොමලින් විසින් ගාල්ලේදී සොයාගන්නා ලදී. එය හමුවූ ස්ථානයේ සිට ආරක්ෂිතව ඉවත් කිරීමෙන් පසුව එහි අක්ෂර සහ අන්තර්ගතය හඳුනාගැනීම සඳහා අධ්‍යයන සිදු කෙරිණි. භාෂා තුනකින් යුත් පාඨ අඩංගු වීම හේතුවෙන් සෙල්ලිපිය කියවා අර්ථ නිරූපණය කිරීම සඳහා චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා පිළිබඳ විශේෂඥ දැනුම අවශ්‍ය විය.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපිය කාලගුණික බලපෑම්, භෞතික හානි සහ වෙනත් පාරිසරික සාධකවලින් ආරක්ෂා කරගැනීම සඳහා කෞතුකාගාර පරිසරයක තැන්පත් කිරීම වැදගත් සංරක්ෂණ පියවරකි. එහි අක්ෂර, කැටයම් සහ ගල් පෘෂ්ඨය ආරක්ෂා කිරීම මඟින් අනාගත පුරාවිද්‍යාත්මක, ඓතිහාසික හා භාෂා විද්‍යාත්මක අධ්‍යයන සඳහා එය භාවිත කළ හැකිය. වර්තමානයේ මුල් සෙල්ලිපිය කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ තැන්පත් කර තිබේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මුල් සෙල්ලිපියට අමතරව එහි අනුරුවක් ගාල්ල කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. එමඟින් සෙල්ලිපිය සොයාගත් ප්‍රදේශයට පැමිණෙන ජනතාවට සහ අධ්‍යයන කටයුතු සඳහා පැමිණෙන අයට එහි හැඩය හා ලේඛන සැකැස්ම නිරීක්ෂණය කිරීමට අවස්ථාව ලැබේ. මුල් කෞතුක වස්තුව ආරක්ෂා කරමින් එහි අනුරුවක් වෙනත් ස්ථානයක ප්‍රදර්ශනය කිරීම සංස්කෘතික උරුමය ජනතාව වෙත ඉදිරිපත් කිරීමේ ක්‍රමයක් ලෙස සැලකේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම පිළිගැනීම ==

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය 2025 වර්ෂයේදී [[යුනෙස්කෝ]]වේ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට (Memory of the World International Register) ඇතුළත් කරන ලදී. මෙම පිළිගැනීම මඟින් 15 වන සියවසට අයත් සෙල්ලිපියේ ලේඛනමය, ඓතිහාසික සහ සංස්කෘතික වැදගත්කම ජාත්‍යන්තර මට්ටමින් හඳුනාගැනිණි.මෙම නාමයෝජනාව ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය එක්ව ඉදිරිපත් කරන ලද්දකි.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== නාමයෝජනාව සහ ලියාපදිංචිය ===

ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් කිරීම සඳහා ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය ඒකාබද්ධ නාමයෝජනාවක් ඉදිරිපත් කළහ. යුනෙස්කෝවේ නිල වාර්තාවෙහි නාමයෝජක රටවල් ලෙස මෙම රටවල් දෙකම සඳහන් වේ. නාමයෝජනාවේදී සෙල්ලිපියේ ඓතිහාසික පසුබිම, භාෂා තුනෙන් යුත් ලේඛන ස්වභාවය සහ විවිධ සංස්කෘතික සම්ප්‍රදායන් නියෝජනය කිරීමේ වැදගත්කම අවධාරණය කර ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! කරුණ !! විස්තරය
|-
| උරුම අයිතමයේ නම || ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය (Trilingual Inscription – TribhashaSellipiya)
|-
| ලියාපදිංචි කළ වර්ෂය || 2025
|-
| ලේඛනය || යුනෙස්කෝ ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය
|-
| නාමයෝජක රටවල් || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය
|-
| ලේඛන වර්ගය || ගල් පුවරුවක් / සෙල්ලිපියක්
|-
| සෙල්ලිපියේ භාෂා || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු
|-
| සෙල්ලිපියේ දිනය || 1409 පෙබරවාරි 15
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම වැඩසටහනේ අරමුණ සහ සෙල්ලිපියේ ස්ථානය ===

යුනෙස්කෝවේ ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන ලේඛනමය උරුමය හඳුනාගැනීම, එහි වැදගත්කම ප්‍රචලිත කිරීම සහ එය අනාගත පරම්පරාවන් සඳහා ආරක්ෂා කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඉස්මතු කරයි. ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය මෙම වැඩසටහන යටතේ ලියාපදිංචි කිරීමෙන්, එය ශ්‍රී ලංකාවේ පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක් පමණක් නොව ජාත්‍යන්තර ඉතිහාසය හා සංස්කෘතික සම්බන්ධතා අධ්‍යයනය සඳහා වැදගත් ලේඛනයක් ලෙස ද හඳුනාගෙන ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Memory of the World |url=https://www.unesco.org/en/memory-world |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

සෙල්ලිපියේ විශේෂත්වයක් වන්නේ චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු යන භාෂා තුන එකම ගල් පුවරුවක අන්තර්ගත වීමයි. එම භාෂා විවිධ භූගෝලීය හා සංස්කෘතික පසුබිම් නියෝජනය කරන අතර, සෙල්ලිපියේ පාඨ බුදුන් වහන්සේ, විෂ්ණු දෙවියන් සහ අල්ලාහ් සම්බන්ධ ආගමික පූජා පිළිබඳ තොරතුරු ඇතුළත් කරයි. මේ නිසා එය 15 වන සියවසේ ඉන්දියන් සාගර කලාපයේ නාවික ගමන්, ආගමික සම්ප්‍රදායන් සහ සංස්කෘතික හුවමාරුව අධ්‍යයනය කිරීමට වැදගත් මූලාශ්‍රයක් වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ජාත්‍යන්තර වැදගත්කම ===

යුනෙස්කෝ ලියාපදිංචිය සෙල්ලිපිය පිළිබඳ ජාත්‍යන්තර දැනුවත්භාවය වර්ධනය කිරීමටත්, එය පිළිබඳ පර්යේෂණ සහ ලේඛනගත කිරීමේ කටයුතුවලට අවධානය යොමු කිරීමටත් දායක වේ. සෙල්ලිපිය චීනයේ මින්ග් රාජවංශය සහ ශ්‍රී ලංකාව අතර පැවති සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් වන අතර, එහි භාෂා තුන මඟින් විවිධ සමාජ හා ආගමික සම්ප්‍රදායන් එකම ලේඛනයක නිරූපණය වී ඇත.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (Tribhasha Sellipiya) |url=https://slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription/ |website=Sri Lanka National Commission for UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

මෙම පිළිගැනීම ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සබඳතා අධ්‍යයනය කිරීමේදී ද වැදගත් වේ. ගාල්ලේදී සොයාගත් සෙල්ලිපිය චීන නාවික අද්මිරාල්වරයකු වූ [[ෂෙං හේ]]ගේ නාවික ගමන් සමඟ සම්බන්ධ වන අතර, එය ඉන්දියන් සාගරයේ පැවති අන්තර්ජාතික ගමනාගමනය සහ සංස්කෘතික සබඳතා පිළිබඳ අධ්‍යයනයට දායක වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;

=== ලෝක මතක උරුම ලියාපදිංචියේ සාරාංශය ===

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අංගය !! වැදගත්කම
|-
| ලේඛනමය වටිනාකම || 1409 දිනැති ඓතිහාසික සෙල්ලිපියක් ලෙස අතීත තොරතුරු සුරක්ෂිත කරයි.
|-
| භාෂාමය වැදගත්කම || චීන, දෙමළ සහ පර්සියානු භාෂා එකම ලේඛනයක අන්තර්ගත වේ.
|-
| ආගමික හා සංස්කෘතික වැදගත්කම || විවිධ ආගමික සම්ප්‍රදායන් පිළිබඳ සඳහන් කරයි.
|-
| ජාත්‍යන්තර සබඳතා || ශ්‍රී ලංකාව සහ චීනය අතර ඓතිහාසික සම්බන්ධතා පිළිබඳ සාක්ෂියක් සපයයි.
|-
| යුනෙස්කෝ පිළිගැනීම || 2025 දී ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනයට ඇතුළත් විය.
|}
&lt;ref&gt;{{cite web |title=Trilingual Inscription (TribhashaSellipiya) |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=UNESCO Memory of the World Register 2025 |url=https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 |website=UNESCO |access-date=2026-10-17}}&lt;/ref&gt;


== අමතර ලිපි ==

* [[යුනෙස්කෝ]]
* [[ලෝක මතක උරුම වැඩසටහන]]
* [[ෂෙං හේ]]
* [[මින්ග් රාජවංශය]]
* [[කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරය]]
* [[ගාල්ල ජාතික කෞතුකාගාරය]]

== ආශ්‍රිත ලිපි ==

* [[ශ්‍රී ලංකාවේ ඉතිහාසය]]
* [[ශ්‍රී ලංකාවේ අභිලේඛන]]
* [[ගාල්ල]]

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://www.unesco.org/en/memory-world/trilingual-inscription-tribhashasellipiya යුනෙස්කෝව: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://www.slncu.lk/partnerships-networks/mow/trilingual-inscription ශ්‍රී ලංකා ජාතික යුනෙස්කෝ කොමිසම: ගාල්ලේ ත්‍රිභාෂා සෙල්ලිපිය]
* [https://siddham.network/inscription/in03152/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ චීන පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03150/?section=translation Siddham: සෙල්ලිපියේ දෙමළ පාඨය සහ ඉංග්‍රීසි පරිවර්තනය]
* [https://siddham.network/inscription/in03151/ Siddham: සෙල්ලිපියේ පර්සියානු පාඨය]
* [https://www.unesco.org/en/memory-world/register2025 යුනෙස්කෝ: 2025 ලෝක මතක උරුම ජාත්‍යන්තර ලේඛනය]

== මූලාශ්‍ර ==

{{Reflist}}</text>
      <sha1>39w7rc1qyinauhr2rmccvnwnp7yau73</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මිහිඳු මහා සෑය,මිහින්තලය</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197133</id>
    <revision>
      <id>801902</id>
      <parentid>801205</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:44:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="os0j7qa254fyfem15muo1jlir9dti6b" xml:space="preserve">මිහිදු මහා සෑය
==අමතර ලිපි==
[[ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක]]</text>
      <sha1>os0j7qa254fyfem15muo1jlir9dti6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197264</id>
    <revision>
      <id>801791</id>
      <timestamp>2026-09-03T09:00:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;SWR2.9</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <comment>add</comment>
      <origin>801791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="rai5fymuz4jzggvepu45jlzsd3u5ybi" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Elephants in Sri Lanka
| state = {{{state|}}}
| title = {{flagicon|Sri Lanka}} [[Elephants]] in [[Sri Lanka]]
| listclass = hlist

| group1 =
| list1 = 
*[[Heiyantuduwa Raja (elephant)|Heiyantuduwa Raja]]
*[[Kandula (elephant)|Kandula]]
*[[Indiraja]]
*[[Kataragama Wasana]]
*[[Millangoda Raja]]
*[[Nadungamuwa Raja]]
*[[Raja (elephant)|Raja]]
*[[Tikiri (elephant)|Tikiri]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation}}

[[Category:Elephants|Sri Lanka]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rai5fymuz4jzggvepu45jlzsd3u5ybi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801792</id>
      <parentid>801791</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:00:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Elephants_in_Sri_Lanka]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>801791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="476" sha1="rai5fymuz4jzggvepu45jlzsd3u5ybi" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = Elephants in Sri Lanka
| state = {{{state|}}}
| title = {{flagicon|Sri Lanka}} [[Elephants]] in [[Sri Lanka]]
| listclass = hlist

| group1 =
| list1 = 
*[[Heiyantuduwa Raja (elephant)|Heiyantuduwa Raja]]
*[[Kandula (elephant)|Kandula]]
*[[Indiraja]]
*[[Kataragama Wasana]]
*[[Millangoda Raja]]
*[[Nadungamuwa Raja]]
*[[Raja (elephant)|Raja]]
*[[Tikiri (elephant)|Tikiri]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation}}

[[Category:Elephants|Sri Lanka]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>rai5fymuz4jzggvepu45jlzsd3u5ybi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801793</id>
      <parentid>801792</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:02:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="a9v6cc0gyftyjy1a2jh2tix2qaydwkl" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු
| state = {{{state|}}}
| title = {{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ [[Elephants|අලි ඇත්තු]]
| listclass = hlist

| group1 =
| list1 = 
*[[Heiyantuduwa Raja (elephant)|Heiyantuduwa Raja]]
*[[Kandula (elephant)|Kandula]]
*[[Indiraja]]
*[[Kataragama Wasana]]
*[[Millangoda Raja]]
*[[Nadungamuwa Raja]]
*[[Raja (elephant)|Raja]]
*[[Tikiri (elephant)|Tikiri]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation}}

[[Category:Elephants|Sri Lanka]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a9v6cc0gyftyjy1a2jh2tix2qaydwkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801794</id>
      <parentid>801793</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:02:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Lee විසින් [[සැකිල්ල:Elephants in Sri Lanka]] සිට [[සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="586" sha1="a9v6cc0gyftyjy1a2jh2tix2qaydwkl" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු
| state = {{{state|}}}
| title = {{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ [[Elephants|අලි ඇත්තු]]
| listclass = hlist

| group1 =
| list1 = 
*[[Heiyantuduwa Raja (elephant)|Heiyantuduwa Raja]]
*[[Kandula (elephant)|Kandula]]
*[[Indiraja]]
*[[Kataragama Wasana]]
*[[Millangoda Raja]]
*[[Nadungamuwa Raja]]
*[[Raja (elephant)|Raja]]
*[[Tikiri (elephant)|Tikiri]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation}}

[[Category:Elephants|Sri Lanka]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>a9v6cc0gyftyjy1a2jh2tix2qaydwkl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801801</id>
      <parentid>801794</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="808" sha1="jp840igs2oh0pbpux1ctqs14ob7gtsp" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු
| state = {{{state|}}}
| title = {{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ [[Elephants|අලි ඇත්තු]]
| listclass = hlist

| group1 =
| list1 = 
*[[Heiyantuduwa Raja (elephant)|Heiyantuduwa Raja|හෙයියන්තුඩුවේ රාජා]]
*[[Kandula (elephant)|Kandula]]
*[[Indiraja|ඉන්දි රාජා]]
*[[Kataragama Wasana|කතරගම වාසනා]]
*[[Millangoda Raja|මිල්ලන්ගොඩ රාජා]]
*[[Nadungamuwa Raja|නැදුන්ගමුව රාජා]]
*[[Raja (elephant)|රාජා]]
*[[Tikiri (elephant)|ටිකිරි]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation}}

[[Category:Elephants|Sri Lanka]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>jp840igs2oh0pbpux1ctqs14ob7gtsp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801802</id>
      <parentid>801801</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:06:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="790" sha1="4ogqlf5enwtmzobks9lj0a3akqldu54" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු
| state = {{{state|}}}
| title = {{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ [[Elephants|අලි ඇත්තු]]
| listclass = hlist

| group1 =
| list1 = 
*[[Heiyantuduwa Raja (elephant)|හෙයියන්තුඩුවේ රාජා]]
*[[Kandula (elephant)|Kandula]]
*[[Indiraja|ඉන්දි රාජා]]
*[[Kataragama Wasana|කතරගම වාසනා]]
*[[Millangoda Raja|මිල්ලන්ගොඩ රාජා]]
*[[Nadungamuwa Raja|නැදුන්ගමුව රාජා]]
*[[Raja (elephant)|රාජා]]
*[[Tikiri (elephant)|ටිකිරි]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation}}

[[Category:Elephants|Sri Lanka]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>4ogqlf5enwtmzobks9lj0a3akqldu54</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801805</id>
      <parentid>801802</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:37:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="801" sha1="3vyo5z6rr5pe2cxdvzq74k23iu6qlro" xml:space="preserve">{{Navbox
| name = ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු
| state = {{{state|}}}
| title = {{flagicon|Sri Lanka}} [[Sri Lanka|ශ්‍රී ලංකාව]] තුළ [[Elephants|අලි ඇත්තු]]
| listclass = hlist

| group1 =
| list1 = 
*[[Heiyantuduwa Raja (elephant)|හෙයියන්තුඩුවේ රාජා]]
*[[Kandula (elephant)|කන්ඩුල]]
*[[Indiraja|ඉන්දි රාජා]]
*[[Kataragama Wasana|කතරගම වාසනා]]
*[[Millangoda Raja|මිල්ලන්ගොඩ රාජා]]
*[[Nadungamuwa Raja|නැදුන්ගමුව රාජා]]
*[[Raja (elephant)|රාජා]]
*[[Tikiri (elephant)|ටිකිරි]]
}}&lt;noinclude&gt;
{{navbox documentation}}

[[Category:Elephants|Sri Lanka]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3vyo5z6rr5pe2cxdvzq74k23iu6qlro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Elephants in Sri Lanka</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197265</id>
    <redirect title="සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු" />
    <revision>
      <id>801795</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:02:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>Lee විසින් [[සැකිල්ල:Elephants in Sri Lanka]] සිට [[සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119" sha1="qmk6j28l4lbwamd8mjr8o01e5uq3bni" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සැකිල්ල:ශ්‍රී ලංකාව තුළ අලි ඇත්තු]]</text>
      <sha1>qmk6j28l4lbwamd8mjr8o01e5uq3bni</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාරෙසයික්ලීන්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197266</id>
    <revision>
      <id>801797</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1470787|Sarecycline]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>801797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5571" sha1="nanbszunpj0g081n48wr8gf9fchsz52" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|drug_name        =Sarecycline
|image            =Sarecycline.svg
|alt              =
|caption          =
|type             =&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Seysara
|synonyms         =P-005672
|IUPAC_name       =(4''S'',4a''S'',5a''R'',12a''R'')-4-(Dimethylamino)-1,10,11,12a-tetrahydroxy-7-&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;methoxy(methyl)amino]methyl]-3,12-dioxo-4a,5,5a,6-tetrahydro-4''H''-tetracene-2-carboxamide

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_AU     =&lt;!-- A/B1/B2/B3/C/D/X --&gt;
|pregnancy_US     =N
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|sarecycline-hydrochloride}}
|MedlinePlus      =a618068

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =&lt;!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled--&gt;
|legal_CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal_UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--&gt;
|legal_UK         =&lt;!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --&gt;
|legal_US         =Rx-only
|legal_status     =&lt;!-- Free text --&gt;
|DailyMedID       =Sarecycline

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =
|metabolism       =
|elimination_half-life=
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =24
|H                =29
|N                =3
|O                =8
|smiles           =CN(C)[C@H]1[C@@H]2C[C@@H]3CC4=C(C=CC(=C4C(=C3C(=O)[C@@]2(C(=C(C1=O)C(=O)N)O)O)O)O)CN(C)OC
}}
'''සාරේසයික්ලයින්''' යනු කුරුලෑ වලට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන [[ප්‍රතිජීවක|ප්‍රතිජීවකයකි]].&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Sarecycline Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/sarecycline.html|website=Drugs.com|access-date=10 October 2021|language=en|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121015755/https://www.drugs.com/monograph/sarecycline.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; විශේෂයෙන්ම, ගැටිති සහිත නොවන මධ්‍යස්ථ මට්ටමේ සිට දරුණු මට්ටම දක්වා පවතින කුරුලෑ සඳහා මෙය භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය මුඛයෙන් ලබා ගනී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

බහුලව දක්නට ලැබෙන අතුරු ආබාධයක් වන්නේ ඔක්කාරයයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතරට හිරු එළියට නිරාවරණය වීම නිසා සම පිළිස්සීම, කරකැවිල්ල, &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwIw&quot;&gt;ක්ලොස්ට්‍රිඩියම් ඩිෆිසයිල්&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; බැක්ටීරියාව නිසා ඇතිවන ආසාදන ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී මෙම ඖෂධය භාවිත කිරීමෙන් දරුවාට හානි සිදුවිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; එය ටෙට්‍රාසයික්ලයින් කාණ්ඩයට අයත් ප්‍රතිජීවක ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

2018 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා සාරේසයික්ලයින් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2018&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|date=June 2020|title=FDA-approved Labeling-Package Insert for Seysara|url=https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2020/209521s007lbl.pdf|access-date=September 5, 2020|website=Drugs@FDA|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607011241/https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2020/209521s007lbl.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 වර්ෂය වන විට, එක්සත් ජනපදයේ මෙම ඖෂධය සඳහා මාසයකට ඇමරිකානු ඩොලර් 750ක පමණ මුදලක් වැය විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Seysara Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/seysara?dosage=100mg&amp;form=tablet&amp;label_override=Seysara&amp;quantity=30&amp;sort_type=popularity|website=GoodRx|access-date=10 October 2021|archive-date=2 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240602030737/https://www.goodrx.com/seysara?dosage=100mg&amp;form=tablet&amp;label_override=Seysara&amp;quantity=30&amp;sort_type=popularity|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 වර්ෂය වන විට මෙම ඖෂධය යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ ලබා ගත නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;SP2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Sarecycline|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/sarecycline/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=10 October 2021|date=30 March 2017|archive-date=11 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011082449/https://www.sps.nhs.uk/medicines/sarecycline/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>nanbszunpj0g081n48wr8gf9fchsz52</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801798</id>
      <parentid>801797</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <origin>801798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5568" sha1="4ezycay81mzg5trciuy1gulaq2sdsdm" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|drug_name        =Sarecycline
|image            =Sarecycline.svg
|alt              =
|caption          =
|type             =&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Seysara
|synonyms         =P-005672
|IUPAC_name       =(4''S'',4a''S'',5a''R'',12a''R'')-4-(Dimethylamino)-1,10,11,12a-tetrahydroxy-7-&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;methoxy(methyl)amino]methyl]-3,12-dioxo-4a,5,5a,6-tetrahydro-4''H''-tetracene-2-carboxamide

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_AU     =&lt;!-- A/B1/B2/B3/C/D/X --&gt;
|pregnancy_US     =N
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|sarecycline-hydrochloride}}
|MedlinePlus      =a618068

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =&lt;!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled--&gt;
|legal_CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal_UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--&gt;
|legal_UK         =&lt;!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --&gt;
|legal_US         =Rx-only
|legal_status     =&lt;!-- Free text --&gt;
|DailyMedID       =Sarecycline

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =
|metabolism       =
|elimination_half-life=
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =24
|H                =29
|N                =3
|O                =8
|smiles           =CN(C)[C@H]1[C@@H]2C[C@@H]3CC4=C(C=CC(=C4C(=C3C(=O)[C@@]2(C(=C(C1=O)C(=O)N)O)O)O)O)CN(C)OC
}}
'''සාරෙසයික්ලීන්''' යනු කුරුලෑ වලට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන [[ප්‍රතිජීවක|ප්‍රතිජීවකයකි]].&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Sarecycline Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/sarecycline.html|website=Drugs.com|access-date=10 October 2021|language=en|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121015755/https://www.drugs.com/monograph/sarecycline.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; විශේෂයෙන්ම, ගැටිති සහිත නොවන මධ්‍යස්ථ මට්ටමේ සිට දරුණු මට්ටම දක්වා පවතින කුරුලෑ සඳහා මෙය භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය මුඛයෙන් ලබා ගනී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

බහුලව දක්නට ලැබෙන අතුරු ආබාධයක් වන්නේ ඔක්කාරයයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතරට හිරු එළියට නිරාවරණය වීම නිසා සම පිළිස්සීම, කරකැවිල්ල, &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwIw&quot;&gt;ක්ලොස්ට්‍රිඩියම් ඩිෆිසයිල්&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; බැක්ටීරියාව නිසා ඇතිවන ආසාදන ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී මෙම ඖෂධය භාවිත කිරීමෙන් දරුවාට හානි සිදුවිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; එය ටෙට්‍රාසයික්ලයින් කාණ්ඩයට අයත් ප්‍රතිජීවක ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

2018 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා සාරේසයික්ලයින් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2018&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|date=June 2020|title=FDA-approved Labeling-Package Insert for Seysara|url=https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2020/209521s007lbl.pdf|access-date=September 5, 2020|website=Drugs@FDA|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607011241/https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2020/209521s007lbl.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 වර්ෂය වන විට, එක්සත් ජනපදයේ මෙම ඖෂධය සඳහා මාසයකට ඇමරිකානු ඩොලර් 750ක පමණ මුදලක් වැය විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Seysara Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/seysara?dosage=100mg&amp;form=tablet&amp;label_override=Seysara&amp;quantity=30&amp;sort_type=popularity|website=GoodRx|access-date=10 October 2021|archive-date=2 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240602030737/https://www.goodrx.com/seysara?dosage=100mg&amp;form=tablet&amp;label_override=Seysara&amp;quantity=30&amp;sort_type=popularity|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 වර්ෂය වන විට මෙම ඖෂධය යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ ලබා ගත නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;SP2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Sarecycline|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/sarecycline/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=10 October 2021|date=30 March 2017|archive-date=11 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011082449/https://www.sps.nhs.uk/medicines/sarecycline/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>4ezycay81mzg5trciuy1gulaq2sdsdm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801799</id>
      <parentid>801798</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T12:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>CeylonChingu විසින් [[සාරෙසයික්ලයින්]] සිට [[සාරෙසයික්ලීන්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Misspelled title</comment>
      <origin>801798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5568" sha1="4ezycay81mzg5trciuy1gulaq2sdsdm" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|drug_name        =Sarecycline
|image            =Sarecycline.svg
|alt              =
|caption          =
|type             =&lt;!-- empty --&gt;

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Seysara
|synonyms         =P-005672
|IUPAC_name       =(4''S'',4a''S'',5a''R'',12a''R'')-4-(Dimethylamino)-1,10,11,12a-tetrahydroxy-7-&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;methoxy(methyl)amino]methyl]-3,12-dioxo-4a,5,5a,6-tetrahydro-4''H''-tetracene-2-carboxamide

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_AU     =&lt;!-- A/B1/B2/B3/C/D/X --&gt;
|pregnancy_US     =N
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|sarecycline-hydrochloride}}
|MedlinePlus      =a618068

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =&lt;!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled--&gt;
|legal_CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal_UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV--&gt;
|legal_UK         =&lt;!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --&gt;
|legal_US         =Rx-only
|legal_status     =&lt;!-- Free text --&gt;
|DailyMedID       =Sarecycline

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =
|metabolism       =
|elimination_half-life=
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =24
|H                =29
|N                =3
|O                =8
|smiles           =CN(C)[C@H]1[C@@H]2C[C@@H]3CC4=C(C=CC(=C4C(=C3C(=O)[C@@]2(C(=C(C1=O)C(=O)N)O)O)O)O)CN(C)OC
}}
'''සාරෙසයික්ලීන්''' යනු කුරුලෑ වලට ප්‍රතිකාර කිරීම සඳහා භාවිතා කරන [[ප්‍රතිජීවක|ප්‍රතිජීවකයකි]].&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Sarecycline Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/sarecycline.html|website=Drugs.com|access-date=10 October 2021|language=en|archive-date=21 January 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121015755/https://www.drugs.com/monograph/sarecycline.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; විශේෂයෙන්ම, ගැටිති සහිත නොවන මධ්‍යස්ථ මට්ටමේ සිට දරුණු මට්ටම දක්වා පවතින කුරුලෑ සඳහා මෙය භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; මෙම ඖෂධය මුඛයෙන් ලබා ගනී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

බහුලව දක්නට ලැබෙන අතුරු ආබාධයක් වන්නේ ඔක්කාරයයි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතරට හිරු එළියට නිරාවරණය වීම නිසා සම පිළිස්සීම, කරකැවිල්ල, &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwIw&quot;&gt;ක්ලොස්ට්‍රිඩියම් ඩිෆිසයිල්&lt;/i&gt;&lt;/nowiki&gt; බැක්ටීරියාව නිසා ඇතිවන ආසාදන ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; ගර්භණී සමයේදී මෙම ඖෂධය භාවිත කිරීමෙන් දරුවාට හානි සිදුවිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; එය ටෙට්‍රාසයික්ලයින් කාණ්ඩයට අයත් ප්‍රතිජීවක ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;

2018 දී එක්සත් ජනපදයේ වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා සාරේසයික්ලයින් අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;PI2018&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|date=June 2020|title=FDA-approved Labeling-Package Insert for Seysara|url=https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2020/209521s007lbl.pdf|access-date=September 5, 2020|website=Drugs@FDA|archive-date=June 7, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200607011241/https://www.accessdata.fda.gov/drugsatfda_docs/label/2020/209521s007lbl.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 වර්ෂය වන විට, එක්සත් ජනපදයේ මෙම ඖෂධය සඳහා මාසයකට ඇමරිකානු ඩොලර් 750ක පමණ මුදලක් වැය විය.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Seysara Prices, Coupons &amp; Savings Tips - GoodRx|url=https://www.goodrx.com/seysara?dosage=100mg&amp;form=tablet&amp;label_override=Seysara&amp;quantity=30&amp;sort_type=popularity|website=GoodRx|access-date=10 October 2021|archive-date=2 June 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240602030737/https://www.goodrx.com/seysara?dosage=100mg&amp;form=tablet&amp;label_override=Seysara&amp;quantity=30&amp;sort_type=popularity|url-status=live}}&lt;/ref&gt; 2021 වර්ෂය වන විට මෙම ඖෂධය යුරෝපයේ හෝ එක්සත් රාජධානියේ ලබා ගත නොහැකි විය.&lt;ref name=&quot;SP2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Sarecycline|url=https://www.sps.nhs.uk/medicines/sarecycline/|website=SPS - Specialist Pharmacy Service|access-date=10 October 2021|date=30 March 2017|archive-date=11 October 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20211011082449/https://www.sps.nhs.uk/medicines/sarecycline/|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>4ezycay81mzg5trciuy1gulaq2sdsdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාරෙසයික්ලයින්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197267</id>
    <redirect title="සාරෙසයික්ලීන්" />
    <revision>
      <id>801800</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>CeylonChingu විසින් [[සාරෙසයික්ලයින්]] සිට [[සාරෙසයික්ලීන්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී: Misspelled title</comment>
      <origin>801800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="m8vxogr8tu1zd6olra0306g0agugz1a" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාරෙසයික්ලීන්]]</text>
      <sha1>m8vxogr8tu1zd6olra0306g0agugz1a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nadungamuwa Raja</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197268</id>
    <redirect title="නැදුන්ගමුවේ විජය රාජා" />
    <revision>
      <id>801803</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:06:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>801803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="mlvt0i45pabxi9x3vqpgts2dxcuawui" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[නැදුන්ගමුවේ විජය රාජා]]</text>
      <sha1>mlvt0i45pabxi9x3vqpgts2dxcuawui</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elephants</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197269</id>
    <redirect title="අලි" />
    <revision>
      <id>801804</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:07:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>801804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="iha20e0wjeesmihb6056jykae6z47bj" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[අලි]]</text>
      <sha1>iha20e0wjeesmihb6056jykae6z47bj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kandula (elephant)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197270</id>
    <redirect title="කන්ඩුල (හස්තියා)" />
    <revision>
      <id>801806</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:38:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>801806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="ft7fmn4xpp8xt8houxzu4o4j3uvjp12" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[කන්ඩුල (හස්තියා)]]</text>
      <sha1>ft7fmn4xpp8xt8houxzu4o4j3uvjp12</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Heiyantuduwa Raja (elephant)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197271</id>
    <redirect title="හෙයියංතුඩුව රාජා (හස්තියා)" />
    <revision>
      <id>801807</id>
      <timestamp>2026-10-17T12:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>801807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100" sha1="pzm2tap1shk28fl7tbwux10zg1upvh2" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[හෙයියංතුඩුව රාජා (හස්තියා)]]</text>
      <sha1>pzm2tap1shk28fl7tbwux10zg1upvh2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2026 ඔක්තෝබර් සිට ගැනෙන පිටපත සංස්කරණය ඇවැසි විකිපීඩියා ලිපි</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197272</id>
    <revision>
      <id>801809</id>
      <timestamp>2026-10-17T13:02:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <comment>නිර්මාණය</comment>
      <origin>801809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29" sha1="pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo" xml:space="preserve">{{monthly clean-up category}}</text>
      <sha1>pcwath0m0tfjei7jnooirvivp6ubmxo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Afrotheria-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197273</id>
    <revision>
      <id>801810</id>
      <timestamp>2021-09-17T17:16:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Fadesga</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <origin>801810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="6t9g7bk6wphxz25o5vxvl2ybt8phchh" xml:space="preserve">{{asbox
|image       = Indian elephant (PSF).png
|pix         = 
|subject     = [[Afrotheria]]-related
|category    = Afrotheria stubs
|tempsort    = *
|name        = Template:Afrotheria-stub
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6t9g7bk6wphxz25o5vxvl2ybt8phchh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801811</id>
      <parentid>801810</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:02:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Afrotheria-stub]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>801810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="6t9g7bk6wphxz25o5vxvl2ybt8phchh" xml:space="preserve">{{asbox
|image       = Indian elephant (PSF).png
|pix         = 
|subject     = [[Afrotheria]]-related
|category    = Afrotheria stubs
|tempsort    = *
|name        = Template:Afrotheria-stub
}}&lt;noinclude&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>6t9g7bk6wphxz25o5vxvl2ybt8phchh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Afrotheria stubs</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197274</id>
    <revision>
      <id>801812</id>
      <timestamp>2021-09-20T22:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Fadesga</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <origin>801812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="0qpjbxxye7ry8proc0setqhil1bdj6b" xml:space="preserve">{{WPSS-cat}}
{{Stub Category|article=animals from superorder [[Afrotheria]]|newstub=Afrotheria-stub|category=Afrotheria}}

[[Category:Mammal stubs|*Afrotheria]]</text>
      <sha1>0qpjbxxye7ry8proc0setqhil1bdj6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801813</id>
      <parentid>801812</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:03:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Afrotheria_stubs]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>801812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="160" sha1="0qpjbxxye7ry8proc0setqhil1bdj6b" xml:space="preserve">{{WPSS-cat}}
{{Stub Category|article=animals from superorder [[Afrotheria]]|newstub=Afrotheria-stub|category=Afrotheria}}

[[Category:Mammal stubs|*Afrotheria]]</text>
      <sha1>0qpjbxxye7ry8proc0setqhil1bdj6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Mammal stubs</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197275</id>
    <revision>
      <id>801814</id>
      <timestamp>2026-03-24T01:31:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;JJMC89 bot III</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Moving [[:Category:Synapsid stubs]] to [[:Category:Synapsida stubs]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]</comment>
      <origin>801814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1783" sha1="bu2s1a2a2j81deo45zfqvi0xovmq9yr" xml:space="preserve">{{WPSS-cat}}
{{Stub category|article=[[mammal]]s|newstub=mammal-stub|category=Mammals}} Please use the following categories for different types of mammals:
* '''{{tl|afrotheria-stub}}''' for members of the Order [[Afrotheria]]
* '''{{tl|bat-stub}}''' (or one of its sub-types - see [[:Category:Bat stubs]])  for [[bats]]
* '''{{tl|carnivora-stub}}''' for members of the Order [[Carnivora]]
** '''{{tl|canid-stub}}''' for members of the dog family ([[Canidae]])
*** '''{{tl|dog-stub}}''' for breeds of [[dog]]s
** '''{{tl|feline-stub}}''' for [[felidae|the cat family]]
** '''{{tl|paleo-carnivora-stub}}''' for [[prehistoric]] members of Order Carnivora
* '''{{tl|eulipotyphla-stub}}''' for members of the Order [[Eulipotyphla]]
** '''{{tl|erinaceidae-stub}}''' for members of the Order [[Erinaceidae]]
** '''{{tl|shrew-stub}}''' for members of the shrew order ([[Soricidae]])
* '''{{tl|eventoedungulate-stub}}''' for members of the Order [[Artiodactyla]]
**  '''{{tl|cattle-stub}}''' for [[cattle]]
**  '''{{tl|goat-stub}}''' for [[goat]]s
**  '''{{tl|pig-stub}}''' for [[pig]]s
**  '''{{tl|sheep-stub}}''' for [[sheep]]
* '''{{tl|lagomorph-stub}}''' for members of the Order [[Lagomorpha]] ([[rabbit]]s, [[hare]]s, and [[pika]]s)
* '''{{tl|marsupial-stub}}''' for [[marsupial]]s
* '''{{tl|oddtoedungulate-stub}}''' for [[odd-toed ungulates]]
** '''{{tl|horse-stub}}''' for [[horse]]s (not horseracing)
** '''{{tl|paleo-oddtoedungulate-stub}}''' for [[prehistoric]] [[odd-toed ungulates]]
* '''{{tl|paleo-mammal-stub}}''' for [[prehistoric]] mammals that don't fit into one of the other categories.
* '''{{tl|primate-stub}}''' for [[primate]]s
* '''{{tl|rodent-stub}}''' (or one of its sub-types - see [[:Category:Rodent stubs]]) for [[rodent]]s

[[Category:Synapsida stubs|Mammals]]</text>
      <sha1>bu2s1a2a2j81deo45zfqvi0xovmq9yr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801815</id>
      <parentid>801814</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:04:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Category:Mammal_stubs]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>801814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1783" sha1="bu2s1a2a2j81deo45zfqvi0xovmq9yr" xml:space="preserve">{{WPSS-cat}}
{{Stub category|article=[[mammal]]s|newstub=mammal-stub|category=Mammals}} Please use the following categories for different types of mammals:
* '''{{tl|afrotheria-stub}}''' for members of the Order [[Afrotheria]]
* '''{{tl|bat-stub}}''' (or one of its sub-types - see [[:Category:Bat stubs]])  for [[bats]]
* '''{{tl|carnivora-stub}}''' for members of the Order [[Carnivora]]
** '''{{tl|canid-stub}}''' for members of the dog family ([[Canidae]])
*** '''{{tl|dog-stub}}''' for breeds of [[dog]]s
** '''{{tl|feline-stub}}''' for [[felidae|the cat family]]
** '''{{tl|paleo-carnivora-stub}}''' for [[prehistoric]] members of Order Carnivora
* '''{{tl|eulipotyphla-stub}}''' for members of the Order [[Eulipotyphla]]
** '''{{tl|erinaceidae-stub}}''' for members of the Order [[Erinaceidae]]
** '''{{tl|shrew-stub}}''' for members of the shrew order ([[Soricidae]])
* '''{{tl|eventoedungulate-stub}}''' for members of the Order [[Artiodactyla]]
**  '''{{tl|cattle-stub}}''' for [[cattle]]
**  '''{{tl|goat-stub}}''' for [[goat]]s
**  '''{{tl|pig-stub}}''' for [[pig]]s
**  '''{{tl|sheep-stub}}''' for [[sheep]]
* '''{{tl|lagomorph-stub}}''' for members of the Order [[Lagomorpha]] ([[rabbit]]s, [[hare]]s, and [[pika]]s)
* '''{{tl|marsupial-stub}}''' for [[marsupial]]s
* '''{{tl|oddtoedungulate-stub}}''' for [[odd-toed ungulates]]
** '''{{tl|horse-stub}}''' for [[horse]]s (not horseracing)
** '''{{tl|paleo-oddtoedungulate-stub}}''' for [[prehistoric]] [[odd-toed ungulates]]
* '''{{tl|paleo-mammal-stub}}''' for [[prehistoric]] mammals that don't fit into one of the other categories.
* '''{{tl|primate-stub}}''' for [[primate]]s
* '''{{tl|rodent-stub}}''' (or one of its sub-types - see [[:Category:Rodent stubs]]) for [[rodent]]s

[[Category:Synapsida stubs|Mammals]]</text>
      <sha1>bu2s1a2a2j81deo45zfqvi0xovmq9yr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:Mammal-stub</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197276</id>
    <revision>
      <id>801816</id>
      <timestamp>2021-09-17T14:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>en&gt;Fadesga</username>
        <id>0</id>
      </contributor>
      <origin>801816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="3ekql2iwj3mjrqxz5zwqji6e0l0lbym" xml:space="preserve">{{asbox
| image     = Aardvark2 (PSF).png
| pix       = 50
| subject   =  
| qualifier = about a [[mammal]] 
| category  = Mammal stubs
| tempsort  =  *
| lowercase = y
| name      = Template:Mammal-stub
}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Mammal species templates| ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ekql2iwj3mjrqxz5zwqji6e0l0lbym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801817</id>
      <parentid>801816</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:05:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>[[:en:Template:Mammal-stub]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක්</comment>
      <origin>801816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="270" sha1="3ekql2iwj3mjrqxz5zwqji6e0l0lbym" xml:space="preserve">{{asbox
| image     = Aardvark2 (PSF).png
| pix       = 50
| subject   =  
| qualifier = about a [[mammal]] 
| category  = Mammal stubs
| tempsort  =  *
| lowercase = y
| name      = Template:Mammal-stub
}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Mammal species templates| ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>3ekql2iwj3mjrqxz5zwqji6e0l0lbym</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801818</id>
      <parentid>801817</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T13:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lee</username>
        <id>85</id>
      </contributor>
      <origin>801818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="324" sha1="tk990f5w5787f46odti7iwawv073b81" xml:space="preserve">{{asbox
| image     = Aardvark2 (PSF).png
| pix       = 50
| subject   =  
| qualifier = [[mammal|ක්‍ෂීරපායි සතකු]] පිළිබඳ
| category  = Mammal stubs
| tempsort  =  *
| lowercase = y
| name      = Template:Mammal-stub
}}&lt;noinclude&gt;
[[Category:Mammal species templates| ]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>tk990f5w5787f46odti7iwawv073b81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සැකිල්ල:තොරතුරුකොටුව සත්වයා/ලේඛය</title>
    <ns>10</ns>
    <id>197277</id>
    <revision>
      <id>801836</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:23:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>create</comment>
      <origin>801836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16857" sha1="m0gcyvvc919hf67huh848wfqqdm17r7" xml:space="preserve">{{Documentation subpage}}
&lt;!-- EDIT TEMPLATE DOCUMENTATION BELOW THIS LINE --&gt;
{{high-use}}
{{Lua|Module:Infobox|Module:InfoboxImage|Module:Check for unknown parameters}}
{{About|the infobox used for specific animals with given names, including individual pets|the animal species|Template:Taxobox#Animal species}}

==Usage==

The infobox may be added by pasting the template as shown below into an article. All fields are optional and unused parameter names can be left blank or omitted.

{{Parameter names example | name | image | image_size &lt;!-- | image size | imagesize --&gt; | image_upright | alt | caption | other_name | species | breed | sex | birth_name | birth_date | birth_place | hatch_name | hatch_date | hatch_place | death_date | death_place | death_cause | resting_place | resting_place_coordinates | nationality | occupation | employer | role | years_active | known_for &lt;!-- | known --&gt; | tricks | title | term | predecessor | successor | owner | residence | parents | mate | offspring &lt;!-- | weight_kg | weight_st | weight_lb --&gt; | weight &lt;!-- | height_cm | height_ft | height_in --&gt; | height &lt;!-- | length_cm | length_ft | length_in --&gt; | length | appearance | named_after | awards | website | module | module2 | module3 | module4 | module5 | footnotes }}

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;wikitext&quot; style=&quot;overflow: auto;&quot;&gt;
{{Infobox animal
| name          = 
| image         = 
| image_upright = 
| alt           = &lt;!-- descriptive text for use by speech synthesis (text-to-speech) software --&gt;
| caption       = 
| other_name    = 
| species       = 
| breed         = 
| sex           = 
| birth_name    = &lt;!-- (or hatch_name= value; for non-mammals) --&gt;
| birth_date    = &lt;!-- (or hatch_date= value; for non-mammals) --&gt;
| birth_place   = &lt;!-- (or hatch_place= value; for non-mammals)--&gt;
| death_date    = 
| death_place   = 
| death_cause   = 
| resting_place = 
| resting_place_coordinates = 
| nationality   = &lt;!-- use only when necessary per [[WP:INFONAT]] --&gt;
| occupation    = 
| employer      = 
| role          = 
| years_active  = 
| known_for     = 
| tricks        = 
| awards        = 
| title         = 
| term          = 
| predecessor   = 
| successor     = 
| owner         = 
| residence     = 
| parents       = 
| mate          = 
| offspring     = 
| weight        = 
| height        = 
| length        = 
| appearance    = 
| named_after   = 
| module        = 
| module2       = 
| module3       = 
| module4       = 
| module5       = 
| website       = 
| footnotes     = 
}}
&lt;/syntaxhighlight&gt;
{{Clear}}

== Parameters ==

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Parameter
! Explanation
|-
| name
| The given name of the animal. Use the animal's common name, typically the name of article, if multiple names are used. If omitted or blank it defaults to the name of the article.
|-
| image
| Image file name. Use only the file name such as abc.jpg, xyz.png, 123.gif, etc. Do not use syntax such as &lt;del&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:abc.jpg]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/del&gt; or &lt;del&gt;&lt;nowiki&gt;[[File:abc.jpg|200px]]&lt;/nowiki&gt;&lt;/del&gt;.
|-
| image_size
| For example, 150px
|-
| image_upright
| Image scaling factor, e.g. 1.2 for 120%
|-
| alt
| The [[alt attribute]] for the image, for readers who cannot see the image. See [[WP:ALT]].
|-
| caption
| Photograph caption. Try to include date of photo and the photographer.
|-
| birth_name
| Name at birth if it has changed since birth.
|-
| other_name
| Other appellation(s) that the animal has been known by.
|-
| species
| The scientific (aka &quot;Latin&quot;) [[species]] name of the animal.
|-
| breed
| The [[breed]] of the animal.
|-
| sex
| The [[Biological sex|sex]] of the animal.
|-
| birth_date
| Date of birth. Consider using {{tl|birth date and age}} if the animal is living, otherwise use {{tl|birth date}}.
|-
| birth_place
| Place of birth: town, city, state, country.
|-
| death_date
| Date of death. Consider using {{tl|death date and age}}.
|-
| death_place
| Place of death: town, city, state, country.
|-
| death_cause
| Should be clearly defined, and should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability
|-
| resting_place
| Name of cemetery; place of ash-scattering, etc.
|-
| resting_place_coordinates
| Coordinates of cemetery; place of ash-scattering, etc. using {{tl|coord}} with ''display=inline,title''. For graves, please be as precise as possible.
|-
| nationality
| The country the animal is from.
|-
| occupation
| The occupation(s) animal is known for, e.g. [[pet]], [[wiktionary:mouser|mouser]], [[actor]].
|-
| employer
| The employer of the animal.
|-
| role
| If the animal is/was an actor, insert any famous roles the animal is known for.
|-
| years_active
| The years that the animal was active in its career. Use the format: &lt;blockquote&gt;&lt;nowiki&gt;year of first professional performance&lt;/nowiki&gt;–&lt;nowiki&gt;year of final professional appearance&lt;/nowiki&gt;&lt;/blockquote&gt;Note: If still active, use &quot;present&quot; in place of the end year.
|-
| known
| A brief description of why the animal is notable.
|-
| tricks
| Notable tricks the animal has been [[animal training|trained]] to perform.
|-
| awards
| Any awards won.
|-
| title
| Any title the animal has held.
|-
| term
| The years the animal held the '''title''' listed above.
|-
| predecessor
| The name of the animal who previously held the '''title''' listed above.
|-
| successor
| The name of the animal who subsequently held the '''title''' listed above.
|-
| owner
| The animal's owner.
|-
| residence
| Place of residence
|-
| parents
| The names of the animal's ''notable'' parent(s) (&lt;nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;/nowiki&gt;).
|-
| mate
| The names of ''especially notable'' mate(s) of the animal(&lt;nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;/nowiki&gt;).
|-
| offspring
| The names of ''especially notable'' offspring of the animal(&lt;nowiki&gt;&lt;br /&gt;&lt;/nowiki&gt;).
|-
| weight
| The weight of the animal (should also include the date).
|-
| height
| The height of the animal (should also include the date).
|-
| length
| The length of the animal (should also include the date).
|-
| appearance
| The physical appearance of the animal ([[Animal coat|Coat]] type, color, distinguishing features).
|-
| named_after
| Who or what the animal was named after.
|-
| website
| The animal's official website. Use only the link such as &lt;nowiki&gt;http://www.example.com/&lt;/nowiki&gt;. Do not use syntax such as &lt;del&gt;&lt;nowiki&gt;[http://www.example.com/]&lt;/nowiki&gt;&lt;/del&gt;.
|-
| {{ubl | '''module''' | '''module2''' | '''module3''' | '''module4''' | '''module5'''}}
| Used for embedding other infoboxes into this one.
|}

== TemplateData ==
{{TemplateData header}}

&lt;templatedata&gt;
{
	&quot;params&quot;: {
		&quot;name&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Name&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The given name of the animal. Use the animal's common name, typically the name of article, if multiple names are used. If omitted or blank it defaults to the name of the article.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;image&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Image&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Image file name. Use only the file name such as abc.jpg, xyz.png, 123.gif, etc.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-file-name&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;image_size&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Image size&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;For example, 150px&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;imagesize&quot;,
				&quot;image size&quot;
			]
		},
		&quot;image_upright&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Image upright&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Image scaling factor, e.g. 1.2 for 120%&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;alt&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Alt&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The [[alt attribute]] for the image, for readers who cannot see the image. See [[WP:ALT]].&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;caption&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Caption&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Photograph caption. Try to include date of photo and the photographer.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;image caption&quot;,
				&quot;image_caption&quot;
			]
		},
		&quot;birth_name&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Birth name&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Name at birth if it has changed since birth.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;other_name&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Other name&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Other appellation(s) that the animal has been known by.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;species&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Species&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The scientific (aka \&quot;Latin\&quot;) [[species]] name of the animal.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;breed&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Breed&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The [[breed]] of the animal.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;sex&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Sex&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The [[Biological sex|sex]] of the animal.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;gender&quot;
			]
		},
		&quot;birth_date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Birth date&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Date of birth. Consider using {{birth date and age}} if the animal is living, otherwise use {{birth date}}.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;birth_place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Birth place&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Place of birth: town, city, state, country.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;,
			&quot;suggested&quot;: true
		},
		&quot;death_date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Death date&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Date of death. Consider using {{death date and age}}.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;death_place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Death place&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Place of death: town, city, state, country.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;death_cause&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Death cause&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Should be clearly defined, and should only be included when the cause of death has significance for the subject's notability&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;resting_place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Resting place&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Name of cemetery; place of ash-scattering, etc.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;resting_place_coordinates&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Resting place coordinates&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Coordinates of cemetery; place of ash-scattering, etc. using {{coord}} with ''display=inline,title''. For graves, please be as precise as possible.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;nationality&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Nationality&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The country the animal is from.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;occupation&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Occupation&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The occupation(s) animal is known for, e.g. [[pet]], [[wiktionary:mouser|mouser]], [[actor]].&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;employer&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Employer&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The employer of the animal.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;role&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Role&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;If the animal is/was an actor, insert any famous roles the animal is known for.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;years_active&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Years active&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The years that the animal was active in its career. Use the format: &lt;blockquote&gt;&lt;nowiki&gt;year of first professional performance&lt;/nowiki&gt;–&lt;nowiki&gt;year of final professional appearance&lt;/nowiki&gt;&lt;/blockquote&gt;Note: If still active, use \&quot;present\&quot; in place of the end year.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;known&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Known&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;A brief description of why the animal is notable.&quot;,
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;known_for&quot;
			]
		},
		&quot;tricks&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Tricks&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Notable tricks the animal has been [[animal training|trained]] to perform.&quot;
		},
		&quot;awards&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Awards&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Any awards won.&quot;
		},
		&quot;title&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Title&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Any title the animal has held.&quot;
		},
		&quot;term&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Term&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The years the animal held the '''title''' listed above.&quot;
		},
		&quot;predecessor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Predecessor&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The name of the animal who previously held the '''title''' listed above.&quot;
		},
		&quot;successor&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Successor&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The name of the animal who subsequently held the '''title''' listed above.&quot;
		},
		&quot;owner&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Owner&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The animal's owner. Use owners if there are multiple.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;residence&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Residence&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Place of residence&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;parents&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Parents&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The names of the animal's ''notable'' parent(s).&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;mate&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Mate&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The names of ''especially notable'' mate(s) of the animal.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;offspring&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;offspring&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The names of ''especially notable'' offspring of the animal.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;weight&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Weight&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The weight of the animal (should also include the date).&quot;
		},
		&quot;height&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Height&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The height of the animal (should also include the date).&quot;
		},
		&quot;length&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Length&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The length of the animal (should also include the date).&quot;
		},
		&quot;appearance&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Appearance&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The appearance of the animal.&quot;
		},
		&quot;named_after&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Named After&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Who or what the animal was named after.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;website&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Website&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The animal's official website. Use only the link such as {{URL|example.com}} or {{Official URL}}&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-template-name&quot;
		},
		&quot;embed&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;child&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Embed&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;If this is a child or embed of another infobox&quot;
		},
		&quot;hatch_name&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Hatch Name&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;hatch_date&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Hatch Date&quot;
		},
		&quot;hatch_place&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Hatch Place&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;owners&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Owners&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The animal's owners. Use owner if there is only one.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		},
		&quot;weight_kg&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Weight (kilos)&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The animal's weight in kilograms. Will be converted automatically.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;weight_st&quot;: {},
		&quot;weight_lb&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Weight (pounds)&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;The animal's weight, in pounds. Will be converted.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;height_cm&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Height (cm)&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;This animal's height in centimeters. Will be converted.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;height_ft&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Height (ft)&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;This animal's height in feet. Will be converted.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;height_in&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Height (inches)&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;This animal's height in inches. Will be converted.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;length_cm&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Length (cm)&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;This animal's length in centimeters. Will be converted.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;length_ft&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Length (ft)&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;This animal's length in feet. Will be converted.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;length_in&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Length (inches)&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;This animal's length in inches. Will be converted.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;number&quot;
		},
		&quot;module&quot;: {
			&quot;aliases&quot;: [
				&quot;misc&quot;
			],
			&quot;label&quot;: &quot;Module 1&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Used for embedding other infoboxes into this one.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-template-name&quot;
		},
		&quot;module2&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Module 2&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Used for embedding other infoboxes into this one.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-template-name&quot;
		},
		&quot;module3&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Module 3&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Used for embedding other infoboxes into this one.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-template-name&quot;
		},
		&quot;module4&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Module 4&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Used for embedding other infoboxes into this one.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-template-name&quot;
		},
		&quot;module5&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Module 5&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Used for embedding other infoboxes into this one.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;wiki-template-name&quot;
		},
		&quot;footnotes&quot;: {
			&quot;label&quot;: &quot;Footnotes&quot;,
			&quot;description&quot;: &quot;Notes at the bottom of the infobox.&quot;,
			&quot;type&quot;: &quot;string&quot;
		}
	},
	&quot;description&quot;: &quot;Infobox used for specific animals with given names, including individual pets&quot;,
	&quot;paramOrder&quot;: [
		&quot;name&quot;,
		&quot;image&quot;,
		&quot;image_size&quot;,
		&quot;image_upright&quot;,
		&quot;caption&quot;,
		&quot;alt&quot;,
		&quot;other_name&quot;,
		&quot;species&quot;,
		&quot;breed&quot;,
		&quot;sex&quot;,
		&quot;birth_name&quot;,
		&quot;birth_date&quot;,
		&quot;birth_place&quot;,
		&quot;hatch_name&quot;,
		&quot;hatch_date&quot;,
		&quot;hatch_place&quot;,
		&quot;death_date&quot;,
		&quot;death_place&quot;,
		&quot;death_cause&quot;,
		&quot;resting_place&quot;,
		&quot;resting_place_coordinates&quot;,
		&quot;nationality&quot;,
		&quot;occupation&quot;,
		&quot;employer&quot;,
		&quot;role&quot;,
		&quot;years_active&quot;,
		&quot;known&quot;,
		&quot;tricks&quot;,
		&quot;awards&quot;,
		&quot;title&quot;,
		&quot;term&quot;,
		&quot;predecessor&quot;,
		&quot;successor&quot;,
		&quot;owner&quot;,
		&quot;owners&quot;,
		&quot;residence&quot;,
		&quot;parents&quot;,
		&quot;mate&quot;,
		&quot;offspring&quot;,
		&quot;weight&quot;,
		&quot;weight_lb&quot;,
		&quot;weight_kg&quot;,
		&quot;weight_st&quot;,
		&quot;height&quot;,
		&quot;height_cm&quot;,
		&quot;height_ft&quot;,
		&quot;height_in&quot;,
		&quot;length&quot;,
		&quot;length_cm&quot;,
		&quot;length_ft&quot;,
		&quot;length_in&quot;,
		&quot;appearance&quot;,
		&quot;named_after&quot;,
		&quot;website&quot;,
		&quot;module&quot;,
		&quot;module2&quot;,
		&quot;module3&quot;,
		&quot;module4&quot;,
		&quot;module5&quot;,
		&quot;footnotes&quot;,
		&quot;embed&quot;
	],
	&quot;format&quot;: &quot;block&quot;
}
&lt;/templatedata&gt;

== Tracking category ==
{{Infobox tracking cats}}

&lt;includeonly&gt;{{sandbox other||
&lt;!-- Categories below this line and interwikis at Wikidata --&gt;
[[Category:Animal infobox templates|animal]]
[[Category:Templates that add a tracking category|{{PAGENAME}}]]
}}&lt;/includeonly&gt;</text>
      <sha1>m0gcyvvc919hf67huh848wfqqdm17r7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rust (ක්‍රමලේඛන භාෂාව)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197278</id>
    <revision>
      <id>801837</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:24:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>https://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=1380460452 ඇසුරින් සිංහල අනුවර්තනයක් සකස් කළෙමි; මූලාශ්‍ර, Commons මාධ්‍ය සහ සංශෝධිත කේත උදාහරණ එක් කළෙමි.</comment>
      <origin>801837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72366" sha1="ccv9oe97jprpw7b1mczxfqg09ahvthd" xml:space="preserve">'''Rust''' ('''රස්ට්''') යනු කාර්යසාධනය, මතක සුරක්ෂිතතාව, දත්ත වර්ග සුරක්ෂිතතාව සහ සමගාමී ක්‍රියාකාරිත්වය කෙරෙහි අවධානය යොමු කරන පොදු කාර්ය [[ක්‍රමලේඛන භාෂාව]]කි. එය පද්ධති මෘදුකාංග, ජාල සේවා සහ සම්පත් සීමිත උපාංග සඳහා ද භාවිත කළ හැකිය. Rust හි ownership සහ borrowing නීති මඟින් සාම්ප්‍රදායික කසළ එකතුකාරකයක් (garbage collector) අනිවාර්ය නොකර මතක භාවිතය පාලනය කෙරේ.&lt;ref name=&quot;rust-home&quot;&gt;[https://rust-lang.org/ Rust Programming Language]. නිල වෙබ් අඩවිය.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ownership&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch04-01-what-is-ownership.html What is Ownership?]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:Rust programming language black logo.svg|thumb|Rust ක්‍රමලේඛන භාෂාවේ ලාංඡනය.]]

Rust බහු ක්‍රමලේඛන ප්‍රවේශයන්ට සහාය දක්වයි. එහි ආකෘති ගැළපීම (pattern matching), වර්ග අනුමානය (type inference) සහ දත්ත සහිත ගණනීය වර්ග (enums) වැනි ලක්ෂණවලට ශ්‍රිතාත්මක ක්‍රමලේඛන භාෂාවල බලපෑම ලැබී ඇත. C++ හි resource acquisition is initialization (RAII), references සහ move semantics ද එහි සැලසුමට බලපා ඇත.&lt;ref name=&quot;influences&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/reference/influences.html Influences]. ''The Rust Reference''.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ මූලික තොරතුරු
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| මුල් නිර්මාතෘ || Graydon Hoare
|-
| සංවර්ධනය || Rust ව්‍යාපෘතිය සහ එහි දායකයන්
|-
| ආරම්භය || 2006 දී පෞද්ගලික ව්‍යාපෘතියක් ලෙස
|-
| පළමු ස්ථාවර නිකුතුව || Rust 1.0; 2015 මැයි 15
|-
| වර්ග පද්ධතිය || ස්ථිතික වර්ග පරීක්ෂාව; වර්ග අනුමානයට සහාය
|-
| ප්‍රධාන සම්පාදකය || &lt;code&gt;rustc&lt;/code&gt;
|-
| මූලාශ්‍ර ගොනු දිගුව || &lt;code&gt;.rs&lt;/code&gt;
|-
| බලපත්‍ර || ප්‍රධාන නිල ව්‍යාපෘති සාමාන්‍යයෙන් MIT හෝ Apache License 2.0 යටතේ
|-
| නිල වෙබ් අඩවිය || https://rust-lang.org/
|}

Rust හි නිල ව්‍යාපෘති බොහොමයක් ද්විත්ව බලපත්‍ර යටතේ බෙදා හැරේ. තෙවන පාර්ශ්ව සංරචක සහ ලාංඡන සඳහා වෙනම බලපත්‍ර කොන්දේසි අදාළ විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;licenses&quot;&gt;[https://rust-lang.org/policies/licenses/ Licenses]. Rust ව්‍යාපෘතිය.&lt;/ref&gt;

== ඉතිහාසය ==

=== 2006–2009: ආරම්භක අවධිය ===
[[ගොනුව:MozillaCaliforniaHeadquarters.JPG|thumb|2009 ජූනි මාසයේ කැලිෆෝනියාවේ මවුන්ටන් වීව්හි පිහිටි මොසිල්ලා මූලස්ථානය.]]

Graydon Hoare විසින් 2006 දී Rust පෞද්ගලික ව්‍යාපෘතියක් ලෙස ආරම්භ කරන ලදී. එහි මුල් සංවර්ධනය Mozilla සමඟ සම්බන්ධ විය. Hoareගේ මුල් කේත සංරක්ෂිතය 2006–2009 පෞද්ගලික සංවර්ධනය සහ 2009 අග භාගයේ Mozilla අනුග්‍රහයෙන් සිදු වූ සංවර්ධනය වෙන්කර දක්වයි.&lt;ref name=&quot;prehistory&quot;&gt;Graydon Hoare. [https://github.com/graydon/rust-prehistory Rust Prehistory Repo]. 2016 නොවැම්බර්.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;future&quot;&gt;The Rust Core Team. [https://blog.rust-lang.org/2020/08/18/laying-the-foundation-for-rusts-future/ Laying the foundation for Rust's future]. ''Rust Blog'', 2020 අගෝස්තු 18.&lt;/ref&gt;

මුල් සම්පාදකය OCaml භාවිතයෙන් ලියන ලදී. ආරම්භක Rust හි තිබූ ඇතැම් ලක්ෂණ, විශේෂයෙන් typestate වැනි වර්ග පද්ධති ලක්ෂණ සහ වස්තු නිර්වචනය සඳහා වූ විශේෂ වාක්‍ය රීති, පසුකාලීන භාෂාවේ නොපවතී.&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;Steve Klabnik. [https://doi.org/10.1145/2959689.2960081 The History of Rust]. ''Applicative 2016'', Association for Computing Machinery, 2016.&lt;/ref&gt;

=== 2009–2012: Mozilla අනුග්‍රහය ===
Mozilla විසින් 2009 දී ව්‍යාපෘතියට නිල අනුග්‍රහය ලබා දීම ආරම්භ කරන ලදී. පසුව Rust භාවිතයෙන්ම ලියන ලද සම්පාදකයක් සංවර්ධනය වූ අතර LLVM සමඟ ඒකාබද්ධ වීම සිදු විය. මෙම අවධියේදී ownership පද්ධතිය භාෂාවේ වැදගත් අංගයක් බවට පත්විය. Rust 0.1 පළමු ප්‍රසිද්ධ නිකුතුව 2012 ජනවාරි මාසයේ නිකුත් විය.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;

=== 2012–2015: භාෂාවේ පරිණාමය ===
මුල් නිකුතු අතර වර්ග පද්ධතිය, මතක කළමනාකරණය සහ වාක්‍ය රීති සැලකිය යුතු ලෙස වෙනස් විය. ownership මත පදනම් වූ සැලසුම ශක්තිමත් වූ අතර මුල් garbage collection පහසුකම් ඉවත් කෙරිණි. විශාල සැලසුම් වෙනස්කම් සඳහා ප්‍රසිද්ධ Request for Comments (RFC) ක්‍රියාවලියක් හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;history&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;one&quot;&gt;The Rust Core Team. [https://blog.rust-lang.org/2015/05/15/Rust-1.0/ Announcing Rust 1.0]. ''Rust Blog'', 2015 මැයි 15.&lt;/ref&gt;

2015 මැයි 15 දින Rust 1.0 නිකුත් විය. මෙම නිකුතුවෙන් පසු භාෂාව සහ සම්මත පුස්තකාලය සම්බන්ධ පසුගාමී අනුකූලතාව පවත්වා ගැනීම සඳහා පැහැදිලි ප්‍රතිපත්තියක් ක්‍රියාත්මක කෙරිණි. ස්ථාවර නිකුතු සති හයක චක්‍රයකින් සැපයීම ද එම අවධියේ ස්ථාපිත විය.&lt;ref name=&quot;one&quot; /&gt;

=== 2015–2020: Servo සහ මුල් භාවිතයන් ===
[[ගොනුව:Home page servo v0.01.png|thumb|Servo හි මුල් අනුවාදයක මුල් පිටුව.]]

Rust සහ Servo වෙබ් එන්ජිම අතර සමීප සංවර්ධන සම්බන්ධතාවක් පැවතිණි. Servo යනු Rust භාවිතයෙන් සංවර්ධනය වන වෙබ් එන්ජිමකි; එහි අරමුණු අතර කාර්යසාධනය සහ වෙනත් යෙදුම් තුළ වෙබ් තාක්ෂණ ඇතුළත් කිරීම පවතී.&lt;ref name=&quot;servo&quot;&gt;[https://servo.org/ Servo]. ව්‍යාපෘතියේ නිල වෙබ් අඩවිය.&lt;/ref&gt;

Rust 1.0 නිකුතුවෙන් පසු Cargo, කේත හැඩගැන්වීමේ මෙවලම් සහ සංවර්ධන පරිසර සහාය පුළුල් විය. Mozilla පිටත සමාගම් ද Rust භාවිතයට ගත් අතර, 2020 වන විට Rust ව්‍යාපෘතිය Amazon Firecracker, Fastly, Discord, Cloudflare, Figma සහ 1Password වැනි භාවිතයන් සඳහන් කළේය.&lt;ref name=&quot;future&quot; /&gt;

=== 2020 සිට: ස්වාධීන පදනම සහ පාලනය ===
2020 අගෝස්තු මාසයේ Mozilla හි සේවක සංඛ්‍යාව අඩු කිරීම Rust ප්‍රජාවේ ඇතැම් සාමාජිකයන්ට ද බලපෑවේය. Rust Core Team එම අවස්ථාවේ ස්වාධීන පදනමක් පිහිටුවීමේ සැලසුම ප්‍රකාශ කළේය. Rust, Cargo සහ crates.io සම්බන්ධ වෙළෙඳ ලකුණු, වසම් නාම සහ මූල්‍ය වගකීම් භාර ගැනීම එහි ආරම්භක අරමුණු විය.&lt;ref name=&quot;future&quot; /&gt;

2021 පෙබරවාරි 8 දින Rust Foundation පිහිටුවීම නිවේදනය කරන ලදී. AWS, Huawei, Google, Microsoft සහ Mozilla එහි ආරම්භක සාමාජික ආයතන විය. Mozilla විසින් වෙළෙඳ ලකුණු හා crates.io ඇතුළු යටිතල පහසුකම් වත්කම් පදනමට පවරන ලදී.&lt;ref name=&quot;foundation-start&quot;&gt;[https://rustfoundation.org/media/hello-world/ Hello World!]. Rust Foundation, 2021 පෙබරවාරි 8.&lt;/ref&gt; පදනම ව්‍යාපෘතියට ආයතනික සහාය සපයන අතර භාෂාවේ තාක්ෂණික සංවර්ධනය Rust ව්‍යාපෘතියේ පාලන ව්‍යුහය හරහා සිදු වේ.&lt;ref name=&quot;foundation&quot;&gt;[https://rustfoundation.org/about/ About Us]. Rust Foundation.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;governance&quot;&gt;[https://rust-lang.org/governance/ Governance]. Rust ව්‍යාපෘතිය.&lt;/ref&gt;

2021 නොවැම්බර් මාසයේ මධ්‍යස්ථකරණ කණ්ඩායම ඉල්ලා අස්වීමෙන් පසු Rust නායකයන් ඉදිරි පාලන පියවර පිළිබඳ ඒකාබද්ධ ප්‍රකාශයක් නිකුත් කළහ. එම ප්‍රකාශය ව්‍යාපෘතියේ අඛණ්ඩතාව පවත්වා ගැනීම සහ අන්තර්කාලීන මධ්‍යස්ථකරුවන්ගේ සහාය පිළිබඳ සඳහන් කළේය.&lt;ref name=&quot;moderation&quot;&gt;[https://blog.rust-lang.org/inside-rust/2021/11/25/in-response-to-the-moderation-team-resignation/ In response to the moderation team resignation]. ''Inside Rust Blog'', 2021 නොවැම්බර් 25.&lt;/ref&gt;

2023 දී Rust ව්‍යාපෘතිය Leadership Council නමැති නායකත්ව මණ්ඩලය හඳුන්වා දුන්නේය. එය ව්‍යාපෘතියේ විවිධ කණ්ඩායම් අතර නියෝජනය සහ සම්බන්ධීකරණය සඳහා පිහිටුවන ලදී.&lt;ref name=&quot;council&quot;&gt;[https://blog.rust-lang.org/2023/06/20/introducing-leadership-council/ Introducing the Rust Leadership Council]. ''Rust Blog'', 2023 ජූනි 20.&lt;/ref&gt;

2023 අප්‍රේල් මාසයේ Rust Foundation ඉදිරිපත් කළ වෙළෙඳ ලකුණු ප්‍රතිපත්ති කෙටුම්පත ප්‍රජාවේ ප්‍රශ්න සහ විවේචන ඇති කළේය. පදනම එම කෙටුම්පතට වැඩි පැහැදිලිභාවයක් සහ සංශෝධන අවශ්‍ය බව පිළිගත්තේය. වැඩිදුර අදහස් ලබාගැනීමෙන් පසු සංශෝධිත ප්‍රතිපත්තියක් අනුමත කළ බව 2025 ජනවාරි මාසයේ නිවේදනය කළේය.&lt;ref name=&quot;trademark-draft&quot;&gt;[https://rustfoundation.org/media/rust-trademark-policy-draft-revision-next-steps/ Rust Trademark Policy Draft Revision – Next Steps]. Rust Foundation, 2023 අප්‍රේල් 17.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;trademark-update&quot;&gt;[https://rustfoundation.org/media/rust-language-trademark-policy-updates-explained/ Rust Language Trademark Policy Updates, Explained]. Rust Foundation, 2025 ජනවාරි 23.&lt;/ref&gt;

== වාක්‍ය රීති සහ ලක්ෂණ ==
Rust හි කේත කොටස් සඟල වරහන් තුළ ලියනු ලබන අතර බොහෝ ප්‍රකාශන සඳහා අර්ධවිරාමය භාවිත වේ. එහෙත් කේත කොටසක අවසාන ප්‍රකාශනයට අර්ධවිරාමයක් නොමැති විට එහි අගය එම කොටසේ ප්‍රතිඵලය විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;functions&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch03-03-how-functions-work.html Functions]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

=== Hello World වැඩසටහන ===
&lt;code&gt;fn&lt;/code&gt; මඟින් ශ්‍රිතයක් නිර්වචනය කෙරේ. &lt;code&gt;main&lt;/code&gt; සාමාන්‍ය ක්‍රියාත්මක කළ හැකි වැඩසටහනක ප්‍රවේශ ශ්‍රිතයයි. &lt;code&gt;println!&lt;/code&gt; යනු සම්මත ප්‍රතිදානයට පෙළ ලියන macro එකකි.&lt;ref name=&quot;std&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/std/ The Rust Standard Library]. Rust නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    println!(&quot;Hello, World!&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== විචල්‍ය ===
&lt;code&gt;let&lt;/code&gt; මඟින් අගයකට නමක් බැඳේ. වර්ගය පැහැදිලිව ලිවිය හැකි නමුත් සම්පාදකයට එය අනුමාන කළ හැකි අවස්ථාවල එසේ ලිවීම අවශ්‍ය නොවේ.&lt;ref name=&quot;variables&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch03-01-variables-and-mutability.html Variables and Mutability]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let count: i32 = 12;
    println!(&quot;{count}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

සාමාන්‍යයෙන් විචල්‍ය බැඳීම් වෙනස් කළ නොහැකිය. නැවත අගයක් පැවරීමට &lt;code&gt;mut&lt;/code&gt; භාවිත කෙරේ. &lt;code&gt;//&lt;/code&gt; මඟින් පේළි සටහනක් ආරම්භ වේ.&lt;ref name=&quot;variables&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let mut count = 12;
    count += 8;
    println!(&quot;{count}&quot;); // 20
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

එකම නමකින් නව බැඳීමක් සෑදීම ''shadowing'' ලෙස හැඳින්වේ. එහිදී අගය පමණක් නොව වර්ගය ද වෙනස් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;variables&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let count = 12;
    let count = count * 2;
    println!(&quot;{count}&quot;);

    let text = &quot;rust&quot;;
    let text = text.len();
    println!(&quot;{text}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== කේත කොටස් සහ පාලන ප්‍රවාහය ===
කේත කොටසක් අගයක් ලබා දිය හැකිය. පහත &lt;code&gt;total&lt;/code&gt; හි අගය 7 වේ.&lt;ref name=&quot;functions&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let total = {
        let left = 3;
        left + 4
    };
    println!(&quot;{total}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

ශ්‍රිතයක අවසාන ප්‍රකාශනය ද එහි ප්‍රතිදාන අගය විය හැකිය. මෙහි &lt;code&gt;-&amp;gt; i32&lt;/code&gt; ප්‍රතිදාන වර්ගය දක්වයි.&lt;ref name=&quot;functions&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn add_three(number: i32) -&gt; i32 {
    number + 3
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== if ප්‍රකාශන ====
&lt;code&gt;if&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;else if&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;else&lt;/code&gt; මඟින් කොන්දේසි අනුව ක්‍රියාමාර්ග තෝරා ගත හැකිය. කොන්දේසිය &lt;code&gt;bool&lt;/code&gt; අගයක් විය යුතුය. අගයක් ලබා දෙන &lt;code&gt;if&lt;/code&gt; ප්‍රකාශනයක ශාඛා අනුකූල වර්ග ලබා දිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;control&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch03-05-control-flow.html Control Flow]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let number = 15;
    if number &gt; 10 {
        println!(&quot;greater than ten&quot;);
    }
    if number % 2 == 0 {
        println!(&quot;even&quot;);
    } else if number % 3 == 0 {
        println!(&quot;divisible by three&quot;);
    } else {
        println!(&quot;another number&quot;);
    }
    let next = if number % 2 == 0 {
        number / 2
    } else {
        3 * number + 1
    };
    println!(&quot;{next}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== while පුඩු ====
&lt;code&gt;while&lt;/code&gt; මඟින් කොන්දේසිය සත්‍ය වන තෙක් කේත කොටසක් නැවත ක්‍රියාත්මක කෙරේ.&lt;ref name=&quot;control&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let mut number = 2;
    while number &lt;= 6 {
        println!(&quot;{number}&quot;);
        number += 1;
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== for පුඩු සහ පුනරාවර්තක ====
&lt;code&gt;for&lt;/code&gt; පුඩුවක් එකතුවක හෝ පරාසයක අගයන් හරහා ගමන් කරයි. &lt;code&gt;2..=6&lt;/code&gt; යන පරාසයට අන්ත දෙකම ඇතුළත්ය. මෙවැනි අන්තර්ගත පරාසයක වර්ගය &lt;code&gt;RangeInclusive&lt;/code&gt; වේ.&lt;ref name=&quot;control&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;iterators&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch13-02-iterators.html Processing a Series of Items with Iterators]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    for number in 2..=6 {
        println!(&quot;{number}&quot;);
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

පුනරාවර්තක (iterators) සමඟ &lt;code&gt;map&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;filter&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;sum&lt;/code&gt; වැනි මෙහෙයුම් ඒකාබද්ධ කළ හැකිය. පහත උදාහරණය 1 සිට 60 දක්වා වූ තුනේ ගුණාකාර එකතු කරයි. &lt;code&gt;|value| ...&lt;/code&gt; යනු closure එකකි.&lt;ref name=&quot;iterators&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let total: i32 = (1..=60)
        .filter(|value| value % 3 == 0)
        .sum();
    println!(&quot;{total}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== loop සහ break ====
&lt;code&gt;loop&lt;/code&gt; පුඩුව &lt;code&gt;break&lt;/code&gt; වැනි පිටවීමක් සිදුවන තෙක් නැවත ක්‍රියාත්මක වේ. &lt;code&gt;break&lt;/code&gt; සමඟ අගයක් ආපසු ලබා දිය හැකි අතර ලේබලයක් යොදා පිටත පුඩුවකින් පිටවිය හැකිය.&lt;ref name=&quot;control&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let mut count = 0;
    let answer = loop {
        count += 1;
        if count == 4 {
            break count * 3;
        }
    };
    println!(&quot;{answer}&quot;);

    'outer: for row in 0..4 {
        for column in 0..4 {
            if row + column == 5 {
                println!(&quot;{row}, {column}&quot;);
                break 'outer;
            }
        }
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== ආකෘති ගැළපීම ===
&lt;code&gt;match&lt;/code&gt; මඟින් අගයක් විවිධ ආකෘති සමඟ සසඳා අදාළ ශාඛාව තෝරා ගනී. සියලු හැකි අවස්ථා ආවරණය විය යුතුය. &lt;code&gt;if let&lt;/code&gt; යනු එක් ආකෘතියක් ගැළපෙන අවස්ථාව සරලව හැසිරවීමට ඇති ක්‍රමයකි.&lt;ref name=&quot;match&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch06-02-match.html The match Control Flow Construct]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn twice(value: Option&lt;u32&gt;) -&gt; u32 {
    match value {
        Some(number) =&gt; number * 2,
        None =&gt; 0,
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

එම හැසිරීම &lt;code&gt;if let&lt;/code&gt; භාවිතයෙන් ද ලිවිය හැකිය:

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn twice(value: Option&lt;u32&gt;) -&gt; u32 {
    if let Some(number) = value {
        number * 2
    } else {
        0
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== දත්ත වර්ග ===
Rust හි දත්ත වර්ග සම්පාදනයේදී පරීක්ෂා කෙරේ. සන්දර්භයෙන් තීරණය කළ නොහැකි අවස්ථාවල වර්ග සටහන් සැපයිය යුතුය. සාමාන්‍ය පෙරනිමි පූර්ණ සංඛ්‍යා වර්ගය &lt;code&gt;i32&lt;/code&gt; වන අතර දශම සංඛ්‍යා සඳහා &lt;code&gt;f64&lt;/code&gt; භාවිත වේ.&lt;ref name=&quot;types&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch03-02-data-types.html Data Types]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

==== මූලික වර්ග ====
{| class=&quot;wikitable&quot;
! වර්ග කාණ්ඩය !! උදාහරණ සහ විස්තර
|-
| ලකුණ සහිත පූර්ණ සංඛ්‍යා || &lt;code&gt;i8&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;i16&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;i32&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;i64&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;i128&lt;/code&gt;
|-
| ලකුණ රහිත පූර්ණ සංඛ්‍යා || &lt;code&gt;u8&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;u16&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;u32&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;u64&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;u128&lt;/code&gt;
|-
| ඉලක්ක පද්ධතියේ pointer ප්‍රමාණයට අදාළ වර්ග || &lt;code&gt;isize&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;usize&lt;/code&gt;
|-
| පාවෙන ලක්ෂ්‍ය සංඛ්‍යා || &lt;code&gt;f32&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;f64&lt;/code&gt;
|-
| බූලීය අගය || &lt;code&gt;bool&lt;/code&gt;: &lt;code&gt;true&lt;/code&gt; හෝ &lt;code&gt;false&lt;/code&gt;
|-
| අක්ෂරය || &lt;code&gt;char&lt;/code&gt;: Unicode scalar value එකක්; බයිට් හතරකි
|-
| ඒකක වර්ගය || &lt;code&gt;()&lt;/code&gt;: එකම අගයක් ඇති හිස් tuple වර්ගය
|}

පූර්ණ සංඛ්‍යා දශම, ද්විමය, අෂ්ටමය හෝ ෂඩ්දශම ආකාරයෙන් ලිවිය හැකිය. උදාහරණ ලෙස &lt;code&gt;0b101&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;0o17&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;0x2A&lt;/code&gt; දැක්විය හැකිය. &lt;code&gt;7u32&lt;/code&gt; වැනි suffix එකක් වර්ගය පැහැදිලි කරයි. &lt;code&gt;b'A'&lt;/code&gt; යනු &lt;code&gt;u8&lt;/code&gt; අගයක් ඇති byte literal එකකි.&lt;ref name=&quot;types&quot; /&gt;

==== සංයුක්ත වර්ග ====
Tuple එකක වෙනස් වර්ගවල අගයන් එකට තැබිය හැකිය. Array එකක අගයන් එකම වර්ගයක විය යුතු අතර එහි දිග වර්ගයේ කොටසකි. Tuple අගයන්ට තිත් සහ අංකය මඟින් ද, array අගයන්ට දර්ශක වරහන් මඟින් ද ප්‍රවේශ වේ.&lt;ref name=&quot;types&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let record: (u32, bool) = (8, true);
    let values: [i32; 4] = [10, 20, 30, 40];
    let blanks = [' '; 6];
    println!(&quot;{} {} {}&quot;, record.1, values[2], blanks.len());
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== හිමිකාරිත්වය සහ යොමු ===
Rust හි ownership නීති අනුව අගයකට හිමිකරුවකු ඇත. එහි හිමිකරු විෂය පථයෙන් ඉවත් වූ විට අගය සඳහා නිදහස් කිරීමේ ක්‍රියාවලිය සිදු වේ. ඇතැම් පැවරීම් සහ ශ්‍රිත ඇමතුම් අගයක ownership වෙනත් ස්ථානයකට මාරු කරයි; මෙය ''move'' ලෙස හැඳින්වේ. &lt;code&gt;Copy&lt;/code&gt; වර්ග සඳහා පිටපත් කිරීම සිදු විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;ownership&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn consume(message: String) {
    println!(&quot;{message}&quot;);
}

fn main() {
    let message = String::from(&quot;Rust example&quot;);
    consume(message);
    // consume(message); // Error: the value has already moved.
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Borrowing යනු ownership මාරු නොකර reference එකක් හරහා අගයක් භාවිත කිරීමයි. &lt;code&gt;&amp;amp;T&lt;/code&gt; හවුල් යොමුවක් වන අතර &lt;code&gt;&amp;amp;mut T&lt;/code&gt; වෙනස් කළ හැකි සුවිශේෂී යොමුවකි. borrowing නීති හරහා එකවර ගැටෙන ප්‍රවේශයන් වැළැක්වේ.&lt;ref name=&quot;borrow&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch04-02-references-and-borrowing.html References and Borrowing]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn show(message: &amp;str) {
    println!(&quot;{message}&quot;);
}

fn main() {
    let message = String::from(&quot;Rust example&quot;);
    show(&amp;message);
    show(&amp;message);
    println!(&quot;{message}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;code&gt;String&lt;/code&gt; අගයකට &lt;code&gt;&amp;amp;str&lt;/code&gt; යොමුවක් ලබා දීම මඟින් එය පරිභෝජනය නොකර භාවිත කළ හැකිය. මේ නිසා එකම අගය නැවත භාවිතයට ඉතිරි වේ.&lt;ref name=&quot;borrow&quot; /&gt;

==== යොමුවල වලංගු කාල පරාස ====
Lifetime යනු යොමුවක් වලංගු වන කේත කලාපය නිරූපණය කරන සංකල්පයකි. බොහෝ lifetime සම්බන්ධතා සම්පාදකය අනුමාන කරයි. අවශ්‍ය අවස්ථාවල &lt;code&gt;'a&lt;/code&gt; වැනි පරාමිති මඟින් යොමු අතර සම්බන්ධතාව පැහැදිලි කරයි. ඒවා අගයන්ගේ සැබෑ ආයු කාලය දිගු නොකරයි.&lt;ref name=&quot;lifetimes&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch10-03-lifetime-syntax.html Validating References with Lifetimes]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let mut number = 9;
    let shared = &amp;number;
    println!(&quot;{shared}&quot;);
    // The shared borrow is no longer used.
    let exclusive = &amp;mut number;
    *exclusive += 1;
    println!(&quot;{exclusive}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

පහත උදාහරණය හිතාමතාම වලංගු නොවන වැඩසටහනකි. ඇතුළත විෂය පථය අවසන් වූ පසු &lt;code&gt;number&lt;/code&gt; භාවිත කළ නොහැකි නිසා, එය වෙත යොමුව පිටත භාවිත කිරීම borrow checker මඟින් ප්‍රතික්ෂේප කෙරේ.&lt;ref name=&quot;lifetimes&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let reference;
    {
        let number = 9;
        reference = &amp;number;
    }
    println!(&quot;{reference}&quot;); // Compile-time error.
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

පහත ශ්‍රිතයේ ප්‍රතිදාන යොමුව &lt;code&gt;original&lt;/code&gt; සමඟ සම්බන්ධ වේ; &lt;code&gt;prefix&lt;/code&gt; සමඟ එම lifetime එක තිබීම අවශ්‍ය නැත.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn remove_prefix&lt;'a&gt;(original: &amp;'a str, prefix: &amp;str) -&gt; &amp;'a str {
    if original.starts_with(prefix) {
        &amp;original[prefix.len()..]
    } else {
        original
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== පරිශීලකයා නිර්වචනය කරන වර්ග ===
&lt;code&gt;struct&lt;/code&gt; මඟින් අදාළ ක්ෂේත්‍ර එකට එක් කරන වර්ගයක් නිර්වචනය කළ හැකිය. &lt;code&gt;enum&lt;/code&gt; එකක වෙනස් ප්‍රභේද ඇති අතර එක් එක් ප්‍රභේදයට තමන්ගේම දත්ත තිබිය හැකිය. &lt;code&gt;impl&lt;/code&gt; කොටස් මඟින් වර්ගවලට methods සහ ආශ්‍රිත ශ්‍රිත එක් කෙරේ.&lt;ref name=&quot;structs&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch05-01-defining-structs.html Defining and Instantiating Structs]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;enums&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch06-01-defining-an-enum.html Defining an Enum]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
struct Rectangle {
    width: u32,
    height: u32,
}

impl Rectangle {
    fn area(&amp;self) -&gt; u32 {
        self.width * self.height
    }
}

enum Message {
    Quit,
    Text(String),
}

type Distance = u32;
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;code&gt;type&lt;/code&gt; මඟින් පවතින වර්ගයකට විකල්ප නමක් ලබා දිය හැකිය. එම alias එක තනිවම වෙනම නව වර්ගයක් නිර්මාණය නොකරයි.

==== සම්මත පුස්තකාලය ====
Rust සම්මත පුස්තකාලය &lt;code&gt;Vec&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;String&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;HashMap&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Option&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Result&lt;/code&gt;, ගොනු සහ ජාල පහසුකම් ඇතුළු සාමාන්‍ය දත්ත ව්‍යුහ සහ සේවා සපයයි.&lt;ref name=&quot;std&quot; /&gt;

[[ගොනුව:Rust standard libraries.svg|thumb|Rust සම්මත පුස්තකාල සහ ඒවා අතර පරායත්තතා දැක්වෙන රූපසටහන.]]

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ සම්මත පුස්තකාලයේ මූලික ස්තර
! කොටස !! භූමිකාව සහ සම්බන්ධතාව
|-
| &lt;code&gt;core&lt;/code&gt; || මෙහෙයුම් පද්ධතියක් හෝ heap allocator එකක් අනිවාර්ය නොවන මූලික පහසුකම්.
|-
| &lt;code&gt;alloc&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;core&lt;/code&gt; මත පදනම් වූ, heap මතක වෙන් කිරීම අවශ්‍ය &lt;code&gt;Box&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Vec&lt;/code&gt; වැනි පහසුකම්.
|-
| &lt;code&gt;std&lt;/code&gt; || &lt;code&gt;core&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;alloc&lt;/code&gt; සමඟ, මෙහෙයුම් පද්ධතිය හා ඒකාබද්ධ වන පුළුල් පහසුකම්.
|}

&lt;code&gt;#![no_std]&lt;/code&gt; යෙදූ crate එකකට &lt;code&gt;std&lt;/code&gt; ස්වයංක්‍රීයව සම්බන්ධ නොවේ. එය &lt;code&gt;core&lt;/code&gt; මත පදනම් විය හැකි අතර සුදුසු allocator එකක් තිබේ නම් &lt;code&gt;alloc&lt;/code&gt; වෙනම භාවිත කළ හැකිය. මෙය firmware, bootloader සහ වෙනත් embedded යෙදුම් සඳහා වැදගත්ය.&lt;ref name=&quot;nostd&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/embedded-book/intro/no-std.html A no_std Rust Environment]. ''The Embedded Rust Book''.&lt;/ref&gt;

&lt;code&gt;Option&amp;lt;T&amp;gt;&lt;/code&gt; හි &lt;code&gt;Some(T)&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;None&lt;/code&gt; ප්‍රභේද මඟින් අගයක් තිබීම හෝ නොතිබීම නිරූපණය වේ.&lt;ref name=&quot;enums&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let absent: Option&lt;&amp;str&gt; = None;
    if let Some(text) = absent {
        println!(&quot;{text}&quot;);
    }

    let present = Some(&quot;Rust&quot;);
    if let Some(text) = present {
        println!(&quot;{text}&quot;);
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;code&gt;Result&amp;lt;T, E&amp;gt;&lt;/code&gt; මඟින් සාර්ථක ප්‍රතිඵලය &lt;code&gt;Ok(T)&lt;/code&gt; ලෙසත් දෝෂය &lt;code&gt;Err(E)&lt;/code&gt; ලෙසත් නිරූපණය කෙරේ. &lt;code&gt;match&lt;/code&gt; මඟින් ඒවා වෙන්කර හැසිරවිය හැකි අතර &lt;code&gt;?&lt;/code&gt; මඟින් දෝෂය ඇමතුම්කරු වෙත පැවරිය හැකිය. &lt;code&gt;unwrap&lt;/code&gt; භාවිතයෙන් බලාපොරොත්තු වන ප්‍රභේදය නොලැබුණහොත් panic එකක් ඇති විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;std&quot; /&gt;

=== දර්ශක ===
සාමාන්‍ය යොමු වර්ග වන &lt;code&gt;&amp;amp;T&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;&amp;amp;mut T&lt;/code&gt; වලංගු අගයන් වෙත යොමු විය යුතුය. &lt;code&gt;*const T&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;*mut T&lt;/code&gt; යන raw pointer වර්ග එම තහවුරු කිරීම් ස්වයංක්‍රීයව නොලබයි. Raw pointer එකක් සෑදීම safe කේතයේ කළ හැකි නමුත් එය dereference කිරීම සඳහා &lt;code&gt;unsafe&lt;/code&gt; අවශ්‍ය වේ.&lt;ref name=&quot;pointers&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/reference/types/pointer.html Pointer types]. ''The Rust Reference''.&lt;/ref&gt;

=== වර්ග පරිවර්තනය ===
බොහෝ මූලික සංඛ්‍යා වර්ග අතර පරිවර්තනය අනුමාන වශයෙන් සිදු නොවේ. &lt;code&gt;as&lt;/code&gt; මඟින් explicit cast එකක් කළ හැකිය. පටු වර්ගයකට පරිවර්තනයේදී දත්ත කොටසක් අහිමි විය හැකි බැවින් සියලු cast අගය ආරක්ෂා කරන පරිවර්තන නොවේ.&lt;ref name=&quot;cast&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/rust-by-example/types/cast.html Casting]. ''Rust By Example''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn main() {
    let number: i32 = 1200;
    let converted = number as u16;
    println!(&quot;{converted}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== බහුරූපතාව ===
Rust හි බහුරූපතාව (polymorphism) සඳහා traits, generic පරාමිති සහ trait objects භාවිත වේ.&lt;ref name=&quot;traits&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch10-02-traits.html Defining Shared Behavior with Traits]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

==== Traits ====
Trait එකක් වර්ග කිහිපයක් අතර පොදු හැසිරීමක් නිර්වචනය කරයි. එහි method සඳහා පෙරනිමි ක්‍රියාත්මක කිරීමක් තිබිය හැකිය. &lt;code&gt;impl&lt;/code&gt; මඟින් වර්ගයක් සඳහා එම trait ක්‍රියාත්මක කෙරේ.&lt;ref name=&quot;traits&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
trait Zero: Sized {
    fn zero() -&gt; Self;

    fn is_zero(&amp;self) -&gt; bool
    where
        Self: PartialEq,
    {
        self == &amp;Self::zero()
    }
}

impl Zero for u64 {
    fn zero() -&gt; Self {
        0
    }
}

impl Zero for f64 {
    fn zero() -&gt; Self {
        0.0
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

==== Generic ශ්‍රිත ====
Generic පරාමිතියක් මඟින් එකම ශ්‍රිතය වර්ග කිහිපයකට යෙදිය හැකිය. &lt;code&gt;T: Zero&lt;/code&gt; වැනි trait bound එකක් අවසර ඇති වර්ග සීමා කරයි. පහත කේතය ඉහත &lt;code&gt;Zero&lt;/code&gt; නිර්වචන සමඟ භාවිත වේ.&lt;ref name=&quot;traits&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
fn make_zero&lt;T: Zero&gt;() -&gt; T {
    T::zero()
}

fn main() {
    let integer: u64 = make_zero();
    let decimal: f64 = make_zero();
    assert!(integer.is_zero());
    assert!(decimal.is_zero());
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Generic කේතය සම්පාදනයේදී භාවිත වන නිශ්චිත වර්ග සඳහා විශේෂිත කේත බවට පත් කිරීම ''monomorphization'' ලෙස හැඳින්වේ. එය static dispatch සඳහා ඉඩ සලසයි.&lt;ref name=&quot;trait-objects&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch18-02-trait-objects.html Using Trait Objects to Abstract over Shared Behavior]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

==== Trait objects ====
&lt;code&gt;dyn Trait&lt;/code&gt; මඟින් නිශ්චිත වර්ගය වෙනුවට එහි පොදු හැසිරීම හරහා අගයක් භාවිත කළ හැකිය. &lt;code&gt;&amp;amp;dyn Trait&lt;/code&gt; හෝ &lt;code&gt;Box&amp;lt;dyn Trait&amp;gt;&lt;/code&gt; වැනි යොමු මඟින් dynamic dispatch සිදු වේ. ඒ සඳහා දත්ත වෙත pointer එකක් සහ method තොරතුරු අඩංගු vtable එකකට pointer එකක් භාවිත කෙරේ. Trait එක ''dyn compatible'' විය යුතුය; මෙය පෙර ''object safety'' ලෙස ද හැඳින්විණි.&lt;ref name=&quot;trait-types&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/reference/types/trait-object.html Trait object types]. ''The Rust Reference''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
use std::fmt::Display;

fn main() {
    let items: Vec&lt;Box&lt;dyn Display&gt;&gt; = vec![
        Box::new(24),
        Box::new(2.5),
        Box::new(&quot;Rust&quot;),
    ];

    for item in items {
        println!(&quot;{item}&quot;);
    }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

මෙහි එකතුවට ඇතුළත් කරන සෑම වර්ගයක්ම &lt;code&gt;Display&lt;/code&gt; ක්‍රියාත්මක කළ යුතුය. එසේ නොවන අගයක් ඇතුළත් කිරීම සම්පාදන දෝෂයකට හේතු වේ.&lt;ref name=&quot;trait-objects&quot; /&gt;

=== මතක කළමනාකරණය ===
Ownership සහ අගයන් විෂය පථයෙන් ඉවත් වන විට සිදුවන නිදහස් කිරීම Rust හි සම්පත් කළමනාකරණයේ පදනම වේ. &lt;code&gt;Drop&lt;/code&gt; මඟින් වර්ගයකට අදාළ නිදහස් කිරීමේ හැසිරීම නියම කළ හැකිය. මෙම ක්‍රමය මතකයට අමතරව ගොනු සහ අගුළු වැනි සම්පත් සඳහා ද යෙදේ.&lt;ref name=&quot;ownership&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;std&quot; /&gt;

සාමාන්‍ය references සඳහා ධාවන කාල reference count එකක් අවශ්‍ය නොවේ. හවුල් ownership අවශ්‍ය විට &lt;code&gt;Rc&lt;/code&gt; හෝ &lt;code&gt;Arc&lt;/code&gt; වැනි smart pointer වර්ග භාවිත කළ හැකිය. Reference-counted අගයන් අතර චක්‍ර ඇති වුවහොත් මතක කාන්දුවක් සිදු විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;cycles&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch15-06-reference-cycles.html Reference Cycles Can Leak Memory]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

=== Unsafe Rust ===
&lt;code&gt;unsafe&lt;/code&gt; මඟින් raw pointer dereference කිරීම සහ unsafe ශ්‍රිත කැඳවීම වැනි සාමාන්‍ය safe කේතයට අවසර නොමැති මෙහෙයුම් කළ හැකිය. එය සම්පාදකයේ සියලු පරීක්ෂණ අක්‍රිය නොකරයි; උදාහරණයක් ලෙස references පිළිබඳ borrow checking තවදුරටත් ක්‍රියාත්මක වේ.&lt;ref name=&quot;unsafe&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch20-01-unsafe-rust.html Unsafe Rust]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

Unsafe කොටසක මතක සහ වර්ග සුරක්ෂිතතා කොන්දේසි පවත්වා ගැනීම සංවර්ධකයාගේ වගකීමකි. වලංගු නොවන pointer භාවිතය, aliasing නීති කඩ කිරීම සහ data race ඇති කිරීම නිර්වචනය නොකළ හැසිරීමකට (undefined behavior) හේතු විය හැකිය. Unsafe ක්‍රියාත්මක කිරීමක් මත ගොඩනගන safe අතුරුමුහුණත ද එම කොන්දේසි රැකිය යුතුය.&lt;ref name=&quot;unsafe-rules&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/nomicon/what-unsafe-does.html What Unsafe Can Do]. ''The Rustonomicon''.&lt;/ref&gt;

=== Macros ===
Macros මඟින් කේත ජනනය හෝ පරිවර්තනය කර නැවත නැවත කේත ලිවීම අඩු කළ හැකිය. Rust හි ප්‍රධාන macro කාණ්ඩ වන්නේ declarative macros සහ procedural macros ය.&lt;ref name=&quot;macros&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch20-05-macros.html Macros]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

==== Declarative macros ====
&lt;code&gt;macro_rules!&lt;/code&gt; මඟින් ආදාන ආකෘතිවලට අනුව කේත ප්‍රතිස්ථාපනය කරන macro නිර්වචනය කළ හැකිය. පහත උදාහරණයේ අමතර ප්‍රකාශන ශූන්‍යයක් හෝ වැඩි ගණනක් සඳහා &lt;code&gt;*&lt;/code&gt; භාවිත වේ; අවසාන කොමාව විකල්ප වේ.&lt;ref name=&quot;macro-rules&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/reference/macros-by-example.html Macros by example]. ''The Rust Reference''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
macro_rules! add_values {
    ($first:expr $(, $rest:expr)* $(,)?) =&gt; {
        $first $(+ $rest)*
    };
}

fn main() {
    let result = add_values!(4, 5, 6);
    println!(&quot;{result}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

&lt;code&gt;add_values!(4, 5, 6)&lt;/code&gt; යන ඇමතුම &lt;code&gt;4 + 5 + 6&lt;/code&gt; යන ප්‍රකාශනයට ප්‍රසාරණය වේ.

==== Procedural macros ====
Procedural macros යනු සම්පාදනයේදී token stream ලබාගෙන token stream නිපදවන Rust ශ්‍රිත වේ. ඒවා විශේෂ &lt;code&gt;proc-macro&lt;/code&gt; crate එකක නිර්වචනය වේ.&lt;ref name=&quot;proc&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/reference/procedural-macros.html Procedural macros]. ''The Rust Reference''.&lt;/ref&gt;

ඒවාට ප්‍රධාන ආකාර තුනක් ඇත:
* Function-like macros: &lt;code&gt;custom!(...)&lt;/code&gt;
* Derive macros: &lt;code&gt;#[derive(CustomDerive)]&lt;/code&gt;
* Attribute macros: &lt;code&gt;#[custom_attribute]&lt;/code&gt;

&lt;code&gt;Debug&lt;/code&gt; සඳහා derive භාවිතයේ උදාහරණයක් පහත දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;macros&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
#[derive(Debug)]
struct Point {
    x: i32,
    y: i32,
}

fn main() {
    let point = Point { x: 2, y: 7 };
    println!(&quot;{point:?}&quot;);
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== C සහ C++ සමඟ සම්බන්ධ වීම ===
Foreign function interface (FFI) මඟින් Rust සහ වෙනත් භාෂාවල කේත සම්බන්ධ කළ හැකිය. &lt;code&gt;extern &quot;C&quot;&lt;/code&gt; C calling convention එක දක්වයි. &lt;code&gt;#[repr(C)]&lt;/code&gt; වර්ගවල C-අනුකූල මතක සැකැස්මක් සඳහා භාවිත වේ; එය පමණක් සියලු Rust වර්ග FFI සඳහා සුදුසු නොකරයි.&lt;ref name=&quot;ffi&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/nomicon/ffi.html FFI]. ''The Rustonomicon''.&lt;/ref&gt;

&lt;code&gt;no_mangle&lt;/code&gt; මඟින් නම වෙනස් නොකර සංකේතයක් export කළ හැකිය. පහත උදාහරණයේ &lt;code&gt;unsafe(no_mangle)&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;unsafe extern&lt;/code&gt; ආකාර Rust 2024 edition සඳහා අනුකූල වේ. Import කළ ශ්‍රිතයේ සැබෑ ක්‍රියාත්මක කිරීම වෙනම සම්බන්ධ කළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;unsafe&quot; /&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;rust&quot;&gt;
#[unsafe(no_mangle)]
pub extern &quot;C&quot; fn rust_double(value: i32) -&gt; i32 {
    value.saturating_mul(2)
}

unsafe extern &quot;C&quot; {
    fn foreign_double(value: i32) -&gt; i32;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

== සුරක්ෂිතතාව ==
Safe Rust මඟින් dangling references, double free සහ data race වැනි දෝෂ වර්ග වැළැක්වීම සඳහා වර්ග පද්ධතිය, ownership සහ ධාවන කාල පරීක්ෂණ යොදා ගනී. මෙම ආරක්ෂණ සඳහා යටින් භාවිත වන unsafe කේතය ද නිවැරදිව ක්‍රියාත්මක විය යුතුය.&lt;ref name=&quot;unsafe-rules&quot; /&gt;

Array එකකට එහි සීමාවෙන් පිටත දර්ශකයක් භාවිතයෙන් ප්‍රවේශ වීම සාමාන්‍ය safe indexing මඟින් පරීක්ෂා කෙරේ. වලංගු නොවන ප්‍රවේශයක් අසල්වැසි මතකය කියවීම හෝ වෙනස් කිරීම වෙනුවට panic එකක් ඇති කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;types&quot; /&gt;

Memory safety යනු වැඩසටහනක සියලු දෝෂ නොමැති බවට සහතිකයක් නොවේ. Safe Rust තුළ ද reference cycles මඟින් මතක කාන්දුවීම් ඇති විය හැකිය. එබැවින් මතක සුරක්ෂිතතාව සහ සම්පත් කිසිවක් අපතේ නොයෑම එකම ගුණාංගයක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;cycles&quot; /&gt;

== මෘදුකාංග පරිසරය ==
[[ගොනුව:Rustc building paru with cargo screenshot.png|thumb|Cargo සහ rustc භාවිතයෙන් paru වැඩසටහන සම්පාදනය කරන අවස්ථාවක්.]]

Rust පරිසරයට සම්පාදකය, සම්මත පුස්තකාලය, package කළමනාකරණය, කේත පරීක්ෂණ සහ සංස්කාරක සහාය ඇතුළත් වේ. &lt;code&gt;rustup&lt;/code&gt; මඟින් toolchain සහ අදාළ සංරචක ස්ථාපනය හා කළමනාකරණය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;install&quot;&gt;[https://rust-lang.org/install.html Install Rust]. Rust ව්‍යාපෘතිය.&lt;/ref&gt;

=== සම්පාදකය ===
&lt;code&gt;rustc&lt;/code&gt; Rust මූලාශ්‍ර කේතය සම්පාදනය කරයි. කේතය විග්‍රහ කිරීමෙන් පසු විවිධ අතරමැදි නිරූපණයන්ට පරිවර්තනය වන අතර වර්ග සහ borrowing පරීක්ෂණ සිදු වේ. පසු අන්තය යන්ත්‍ර කේත නිපදවන අතර linker එක අවශ්‍ය කොටස් එක් කරයි. ප්‍රධාන පසු අන්තය LLVM මත පදනම් වේ.&lt;ref name=&quot;compiler&quot;&gt;[https://rustc-dev-guide.rust-lang.org/overview.html Overview of the compiler]. ''Rust Compiler Development Guide''.&lt;/ref&gt;

LLVM හැර වෙනත් පසු අන්ත ද සංවර්ධනය කර ඇත. &lt;code&gt;rustc_codegen_gcc&lt;/code&gt; මඟින් පවතින &lt;code&gt;rustc&lt;/code&gt; ඉදිරි අන්තය සමඟ GCC කේත ජනනය භාවිත කළ හැකිය; LLVM සහාය නොදක්වන වේදිකා වෙත Rust ගෙන යාම එහි අරමුණකි. &lt;code&gt;rustc_codegen_cranelift&lt;/code&gt; යනු Cranelift මත පදනම් වූ තවත් පසු අන්තයකි.&lt;ref name=&quot;gcc-backend&quot;&gt;[https://github.com/rust-lang/rustc_codegen_gcc rustc_codegen_gcc]. Rust ව්‍යාපෘතියේ නිල ගබඩාව.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cranelift-backend&quot;&gt;[https://github.com/rust-lang/rustc_codegen_cranelift rustc_codegen_cranelift]. Rust ව්‍යාපෘතියේ නිල ගබඩාව.&lt;/ref&gt;

=== Cargo ===
[[ගොනුව:Crates.io website.png|thumb|crates.io වෙබ් අඩවියේ තිර දසුනක්.]]

Cargo යනු Rust හි package manager සහ build මෙවලමයි. එය dependencies ලබා ගැනීම, සම්පාදනය, පරීක්ෂණ සහ packages බෙදා හැරීම වැනි කාර්යයන් සම්බන්ධීකරණය කරයි. Rust library එකක් හෝ executable ඒකකයක් ''crate'' ලෙස හැඳින්වේ. Cargo package එකකට crate එකක් හෝ කිහිපයක් අඩංගු විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;cargo&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/cargo/guide/why-cargo-exists.html Why Cargo Exists]. ''The Cargo Book''.&lt;/ref&gt;

&lt;code&gt;Cargo.toml&lt;/code&gt; ව්‍යාපෘතියේ විස්තර සහ dependency අවශ්‍යතා දක්වයි. &lt;code&gt;Cargo.lock&lt;/code&gt; තෝරාගත් නිශ්චිත dependency අනුවාද සටහන් කරයි. මෙම වෙනස අනුකූල dependency resolution නැවත ලබා ගැනීමට උපකාරී වේ.&lt;ref name=&quot;lock&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/cargo/guide/cargo-toml-vs-cargo-lock.html Cargo.toml vs Cargo.lock]. ''The Cargo Book''.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;bash&quot;&gt;
cargo new example
cd example
cargo build
cargo run
cargo test
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== Rustfmt ===
Rustfmt Rust කේතයේ හිස්තැන්, indentation සහ වෙනත් හැඩගැන්වීම් ඒකාකාර කිරීමට භාවිත වේ. එය Cargo හරහා &lt;code&gt;cargo fmt&lt;/code&gt; ලෙස ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;rustfmt&quot;&gt;[https://github.com/rust-lang/rustfmt rust-lang/rustfmt]. Rust ව්‍යාපෘතියේ නිල ගබඩාව.&lt;/ref&gt;

=== Clippy ===
[[ගොනුව:Cargo clippy hello world example.png|thumb|සරල Rust වැඩසටහනක් සඳහා Clippy ලබා දෙන ප්‍රතිදානයක්.]]

Clippy යනු කේතයේ සැක සහිත රටා සහ වැඩිදියුණු කළ හැකි ස්ථාන හඳුනාගන්නා lint මෙවලමකි. එහි පරීක්ෂණ අතර නිවැරදිභාවය, කාර්යසාධනය සහ කේත පැහැදිලිභාවයට අදාළ පරීක්ෂණ ඇත. Cargo හරහා එය &lt;code&gt;cargo clippy&lt;/code&gt; ලෙස භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;clippy&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/clippy/ Clippy Documentation]. Rust ව්‍යාපෘතිය.&lt;/ref&gt;

=== නිකුතු සහ editions ===
Rust සඳහා stable, beta සහ nightly යන නිකුතු මාර්ග පවතී. සාමාන්‍ය චක්‍රයේදී සති හයකට වරක් beta අනුවාදය stable තත්ත්වයට යන අතර nightly සංවර්ධනයෙන් නව beta අනුවාදයක් සකස් වේ.&lt;ref name=&quot;nightly&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/appendix-07-nightly-rust.html How Rust is Made and “Nightly Rust”]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

Edition එකක් සාමාන්‍ය version number එකකට වෙනස් සංකල්පයකි. Editions මඟින් සීමිත වාක්‍ය රීති වෙනස්කම් හඳුන්වා දී පැරණි කේතය සඳහා අනුකූලතාව පවත්වා ගැනීමට හැකිය. Rust 2015, 2018, 2021 සහ 2024 editions පවතින අතර වෙනස් editions භාවිත කරන crates එකම ව්‍යාපෘතියක ඒකාබද්ධ කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;editions&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/edition-guide/editions/ What are editions?]. ''The Rust Edition Guide''.&lt;/ref&gt;

=== සංවර්ධන පරිසර සහාය ===
rust-analyzer යනු Language Server Protocol හරහා සංස්කාරක සහ සංවර්ධන පරිසර සඳහා Rust කේත විශ්ලේෂණ පහසුකම් සපයන ව්‍යාපෘතියකි. එය code completion, අර්ථ දැක්වීම් වෙත යාම සහ සංස්කරණයේදී දෝෂ දැනුම් දීම වැනි කාර්යයන් සඳහා යොදා ගැනේ.&lt;ref name=&quot;analyzer&quot;&gt;[https://rust-analyzer.github.io/ rust-analyzer]. නිල ව්‍යාපෘති වෙබ් අඩවිය.&lt;/ref&gt;

== කාර්යසාධනය ==
Rust හි සැලසුම අඩු මට්ටමේ සම්පත් පාලනය සහ ඉහළ මට්ටමේ පහසුකම් ඒකාබද්ධ කිරීමට උත්සාහ කරයි. එහි අනිවාර්ය tracing garbage collector එකක් නොමැති නිසා එවැනි එකතුකාරකයකට අදාළ නවතා තැබීම් භාෂාව විසින් අනිවාර්ය නොකරයි.&lt;ref name=&quot;rust-home&quot; /&gt;

Iterators වැනි පහසුකම් ''zero-cost abstractions'' ලෙස සැලසුම් කර ඇත: ඒවා භාවිතය නිසා සමාන අතින් ලියූ කේතයට වඩා අමතර ධාවන කාල පිරිවැයක් ඇති නොවන ලෙස ප්‍රශස්තකරණය කළ හැකිය. මෙය සෑම Rust වැඩසටහනක්ම සෑම වෙනත් භාෂාවක වැඩසටහනකට වඩා වේගවත් බවට ප්‍රකාශයක් නොවේ.&lt;ref name=&quot;performance&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/book/ch13-04-performance.html Performance in Loops vs. Iterators]. ''The Rust Programming Language''.&lt;/ref&gt;

Static dispatch සහ dynamic dispatch අතර පිරිවැය වෙනස් විය හැකිය. Generic ශ්‍රිතවල නිශ්චිත වර්ග සඳහා කේත ජනනය කළ හැකි අතර trait objects භාවිතයේදී ධාවන කාලයේ vtable හරහා method තෝරා ගැනීම සිදු වේ.&lt;ref name=&quot;trait-objects&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;trait-types&quot; /&gt;

සාමාන්‍ය Rust නිරූපණය භාවිත කරන &lt;code&gt;struct&lt;/code&gt; එකක ක්ෂේත්‍ර මතකයේ තැබෙන අනුපිළිවෙළ ඒවා කේතයේ ලියා ඇති අනුපිළිවෙළට සමාන විය යුතු නැත. එහෙත් &lt;code&gt;#[repr(C)]&lt;/code&gt; භාවිතයෙන් ක්ෂේත්‍ර අනුපිළිවෙළ සහ alignment පිළිබඳ C-අනුකූල නීති ලබාගත හැකිය. එබැවින් මතක සැකැස්ම මත රඳා පවතින කේතයේ සාමාන්‍ය Rust වර්ගයක සැකැස්ම අනුමාන නොකළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;layout&quot;&gt;[https://doc.rust-lang.org/stable/reference/type-layout.html Type layout]. ''The Rust Reference''.&lt;/ref&gt;

== භාවිතය සහ පිළිගැනීම ==
Rust වෙබ් එන්ජින්, මෙහෙයුම් පද්ධති, virtual machine යටිතල පහසුකම් සහ සේවාදායක මෘදුකාංග ඇතුළු ක්ෂේත්‍රවල භාවිත වේ.

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ව්‍යාපෘතිය හෝ ආයතනය !! භාවිතය
|-
| Servo || Rust භාවිතයෙන් සංවර්ධනය කරන වෙබ් එන්ජිමකි.&lt;ref name=&quot;servo&quot; /&gt;
|-
| Android || මෙහෙයුම් පද්ධතියේ සංවර්ධනය සඳහා AOSP විසින් 2021 දී Rust සහාය ප්‍රකාශ කරන ලදී. එහි පැහැදිලි කළ ප්‍රමුඛතාව වූයේ නව කේතයේ මතක දෝෂ වැළැක්වීමයි.&lt;ref name=&quot;android&quot;&gt;Jeff Vander Stoep සහ Stephen Hines. [https://security.googleblog.com/2021/04/rust-in-android-platform.html Rust in the Android platform]. Google Security Blog, 2021 අප්‍රේල් 6.&lt;/ref&gt;
|-
| Linux || Rust for Linux ව්‍යාපෘතිය kernel සංවර්ධනයට Rust එක් කරයි.&lt;ref name=&quot;linux&quot;&gt;[https://rust-for-linux.com/ Rust for Linux]. නිල ව්‍යාපෘති වෙබ් අඩවිය.&lt;/ref&gt;
|-
| Cloudflare || Pingora HTTP proxy පද්ධතිය Rust භාවිතයෙන් සංවර්ධනය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;pingora&quot;&gt;Yuchen Wu සහ Andrew Hauck. [https://blog.cloudflare.com/how-we-built-pingora-the-proxy-that-connects-cloudflare-to-the-internet/ How we built Pingora, the proxy that connects Cloudflare to the Internet]. Cloudflare Blog, 2022 සැප්තැම්බර් 14.&lt;/ref&gt;
|-
| Firecracker || MicroVM සඳහා වන විවෘත මූලාශ්‍ර virtualization මෘදුකාංගයකි; එහි ප්‍රධාන ක්‍රියාත්මක කිරීම Rust භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;firecracker&quot;&gt;[https://github.com/firecracker-microvm/firecracker Firecracker]. නිල මූලාශ්‍ර ගබඩාව.&lt;/ref&gt;
|-
| Deno || JavaScript සහ TypeScript ධාවන පරිසරය සඳහා Rust භාවිත කරයි.&lt;ref name=&quot;deno&quot;&gt;[https://github.com/denoland/deno Deno]. නිල මූලාශ්‍ර ගබඩාව.&lt;/ref&gt;
|-
| Chromium || 2023 ජනවාරි මාසයේ Chromium තුළ C++ කේතයෙන් තෙවන පාර්ශ්ව Rust පුස්තකාල භාවිතයට සහාය දීමට Google නිවේදනය කළේය.&lt;ref name=&quot;chromium&quot;&gt;[https://security.googleblog.com/2023/01/supporting-use-of-rust-in-chromium.html Supporting the Use of Rust in the Chromium Project]. Google Security Blog, 2023 ජනවාරි 12.&lt;/ref&gt;
|-
| Discord || කියවූ නාලිකා හා පණිවිඩ සටහන් කරන Read States සේවාව Go සිට Rust වෙත මාරු කළ බව 2020 දී වාර්තා කළේය. එම සේවාවේ ප්‍රමාද උච්චයන් අඩු කිරීම මෙහි අරමුණ විය.&lt;ref name=&quot;discord&quot;&gt;Jesse Howarth. [https://discord.com/blog/why-discord-is-switching-from-go-to-rust Why Discord is switching from Go to Rust]. Discord, 2020 පෙබරවාරි 4.&lt;/ref&gt;
|-
| Dropbox || ගොනු සමමුහුර්ත කිරීමේ එන්ජිමේ මූලික කොටස Rust භාවිතයෙන් නැවත ලියන ලදී.&lt;ref name=&quot;dropbox&quot;&gt;[https://dropbox.tech/infrastructure/rewriting-the-heart-of-our-sync-engine Rewriting the heart of our sync engine]. Dropbox තාක්ෂණික බ්ලොග් අඩවිය.&lt;/ref&gt;
|-
| Redox || Rust භාවිතයෙන් ලියන ලද විවෘත මූලාශ්‍ර මෙහෙයුම් පද්ධතියකි.&lt;ref name=&quot;redox&quot;&gt;[https://github.com/redox-os/redox/blob/master/README.md Redox OS README]. ව්‍යාපෘතියේ නිල ගබඩාව.&lt;/ref&gt;
|-
| Theseus || මෙහෙයුම් පද්ධති ව්‍යුහය හා සම්පත් කළමනාකරණය පිළිබඳ පර්යේෂණ සඳහා Rust භාවිතයෙන් මුල සිට ලියන ලද මෙහෙයුම් පද්ධතියකි.&lt;ref name=&quot;theseus&quot;&gt;[https://www.theseus-os.com/Theseus/book/index.html Introduction to Theseus OS]. ''The Theseus OS Book''.&lt;/ref&gt;
|-
| COSMIC || System76 විසින් සංවර්ධනය කරන, Rust භාවිතයෙන් ගොඩනැගූ Wayland desktop පරිසරයකි.&lt;ref name=&quot;cosmic&quot;&gt;[https://system76.com/cosmic COSMIC DE]. System76.&lt;/ref&gt;
|-
| Ruffle || Rust සහ WebAssembly භාවිත කරන විවෘත මූලාශ්‍ර Flash Player අනුකාරකයකි.&lt;ref name=&quot;ruffle&quot;&gt;[https://ruffle.rs/ Ruffle — Flash Emulator]. නිල ව්‍යාපෘති වෙබ් අඩවිය.&lt;/ref&gt;
|}

2025 Stack Overflow සංවර්ධක සමීක්ෂණයේ Rust වැඩිම අගය කිරීමක් ලැබූ ක්‍රමලේඛන භාෂාව ලෙස සඳහන් විය. එම පිටුව අනුව Rust භාවිත කළ ප්‍රතිචාර දක්වන්නන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 72ක් එය ඉදිරියටත් භාවිත කිරීමට කැමැත්ත පළ කළහ. මෙම මිනුම දැනට භාවිත කරන අයගේ කැමැත්ත නිරූපණය කරන අතර සමස්ත භාෂා වෙළෙඳපොළ කොටස නිරූපණය නොකරයි.&lt;ref name=&quot;survey&quot;&gt;[https://survey.stackoverflow.co/2025/technology/ Technology]. ''2025 Stack Overflow Developer Survey''.&lt;/ref&gt;

=== විද්‍යාත්මක ගණනය කිරීම් ===
Rust තාරකා භෞතික විද්‍යාව සහ ජෛව තොරතුරු විද්‍යාව සඳහා ද යොදාගෙන ඇත. Sergi Blanco-Cuaresma සහ Emeline Bolmontගේ පර්යේෂණයක් බහු ග්‍රහලෝක පද්ධතිවල ගතික හා උදම් පරිණාමය අනුකරණය කරන Fortran වැඩසටහනක් වූ Mercury-T හි මූලික කොටස් Rust භාවිතයෙන් නැවත ක්‍රියාත්මක කළේය. එම අධ්‍යයනය Rust විද්‍යාත්මක ගණනය කිරීම් සඳහා යොදාගැනීමේ වාසි සහ සීමා විමසා බැලීය.&lt;ref name=&quot;astrophysics&quot;&gt;Sergi Blanco-Cuaresma සහ Emeline Bolmont. [https://arxiv.org/abs/1702.02951 What can the programming language Rust do for astrophysics?]. arXiv:1702.02951, 2017 පෙබරවාරි 9; IAU Symposium 325 සඳහා සකස් කළ පූර්ව මුද්‍රණය.&lt;/ref&gt;

Johannes Köster ඉදිරිපත් කළ Rust-Bio පුස්තකාලය ජෛව අනුක්‍රම විශ්ලේෂණයට අදාළ ඇල්ගොරිතම සහ දත්ත ව්‍යුහ සපයයි. එය Rust ජෛව තොරතුරු විද්‍යා මෘදුකාංග සංවර්ධනය සඳහා භාවිත කිරීමේ උදාහරණයකි.&lt;ref name=&quot;rust-bio&quot;&gt;Johannes Köster. [https://arxiv.org/abs/1509.02796 Rust-Bio — a fast and safe bioinformatics library]. arXiv:1509.02796, 2015 සැප්තැම්බර් 9, පූර්ව මුද්‍රණය.&lt;/ref&gt;

== ශාස්ත්‍රීය පර්යේෂණ ==
Rust හි වර්ග පද්ධතිය සහ unsafe කේතය මත ගොඩනගන ආරක්ෂිත abstractions විධිමත් පර්යේෂණ විෂයයන් වී ඇත. RustBelt පර්යේෂණය Rust හි නියෝජිත උපකුලකයක සුරක්ෂිතතාව සඳහා විධිමත් පදනමක් සකස් කර, unsafe පුස්තකාලයක් ආරක්ෂිතව භාවිත කළ හැකි කොන්දේසි විමසා බැලීය.&lt;ref name=&quot;rustbelt&quot;&gt;Ralf Jung, Jacques-Henri Jourdan, Robbert Krebbers සහ Derek Dreyer. [https://plv.mpi-sws.org/rustbelt/popl18/ RustBelt: Securing the Foundations of the Rust Programming Language]. POPL 2018.&lt;/ref&gt;

සම්පාදකයේ සාමාන්‍ය පරීක්ෂණවලට අමතරව වැඩසටහන් ගුණාංග සනාථ කිරීම සඳහා විවිධ මෙවලම් සහ පර්යේෂණ ක්‍රම සංවර්ධනය වී ඇත:
* '''Aeneas''' — Rust වැඩසටහන් විධිමත් සත්‍යාපනය සඳහා මෙවලම් පද්ධතියකි.&lt;ref name=&quot;aeneas&quot;&gt;[https://github.com/AeneasVerif/aeneas Aeneas]. නිල ව්‍යාපෘති ගබඩාව.&lt;/ref&gt;
* '''Creusot''' — වැඩසටහන්වල ගුණාංග තාර්කිකව සනාථ කරන deductive verifier එකකි.&lt;ref name=&quot;creusot&quot;&gt;[https://github.com/creusot-rs/creusot Creusot]. නිල ව්‍යාපෘති ගබඩාව.&lt;/ref&gt;
* '''Flux''' — Rust සඳහා refinement type checker එකකි.&lt;ref name=&quot;flux&quot;&gt;[https://github.com/flux-rs/flux Flux]. නිල ව්‍යාපෘති ගබඩාව.&lt;/ref&gt;
* '''Kani''' — Rust වැඩසටහන් සඳහා model checker එකකි.&lt;ref name=&quot;kani&quot;&gt;[https://github.com/model-checking/kani Kani]. නිල ව්‍යාපෘති ගබඩාව.&lt;/ref&gt;
* '''Prusti''' — Rust වැඩසටහන් විධිමත් සත්‍යාපනය පිළිබඳ පර්යේෂණ ව්‍යාපෘතියකි.&lt;ref name=&quot;prusti&quot;&gt;[https://www.pm.inf.ethz.ch/research/prusti.html Prusti]. ETH Zurich, Programming Methodology Group.&lt;/ref&gt;
* '''RustHornBelt''' — unsafe කේතය ඇතුළත් Rust වැඩසටහන්වල ශ්‍රිතාත්මක නිවැරදිභාවය සනාථ කිරීම සඳහා අර්ථවිද්‍යාත්මක පදනමක් ඉදිරිපත් කළ පර්යේෂණයකි.&lt;ref name=&quot;rusthornbelt&quot;&gt;[https://lmf.cnrs.fr/News/PLDI22-DPA PLDI'22 Distinguished Paper Award for Xavier Denis, Jacques-Henri Jourdan]. Laboratoire Méthodes Formelles, CNRS.&lt;/ref&gt;
* '''Verus''' — වැඩසටහන් පිරිවිතර සහ තාර්කික විසඳුම්කාරක භාවිතයෙන් Rust කේතයේ නිවැරදිභාවය පරීක්ෂා කරන මෙවලමකි.&lt;ref name=&quot;verus&quot;&gt;[https://github.com/verus-lang/verus Verus]. නිල ව්‍යාපෘති ගබඩාව.&lt;/ref&gt;

DARPA හි TRACTOR (Translating All C To Rust) වැඩසටහන පැරණි C කේතය Rust වෙත ස්වයංක්‍රීයව පරිවර්තනය කිරීම අරමුණු කරයි. ස්ථිතික හා ගතික විශ්ලේෂණය සහ යන්ත්‍ර ඉගෙනුම් ක්‍රම එහි විමර්ශන විෂයයන් අතර වේ.&lt;ref name=&quot;tractor&quot;&gt;[https://www.darpa.mil/research/programs/translating-all-c-to-rust TRACTOR]. DARPA.&lt;/ref&gt;

== ප්‍රජාව ==
[[ගොනුව:Rustacean-orig-noshadow.svg|thumb|Rust ප්‍රජාවේ නිල නොවන සංකේත චරිතය වන Ferris.]]

Rust භාවිත කරන්නන් අතර ''Rustaceans'' යන නාමය භාවිත වේ. ප්‍රජාවේ නිල නොවන සංකේත චරිතය Ferris නමැති කකුළුවාය. එහි මුල් චිත්‍ර Karen Rustad Tölva විසින් නිර්මාණය කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;ferris&quot;&gt;[https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Rustacean-orig-noshadow.svg Rustacean-orig-noshadow.svg]. Wikimedia Commons; නිර්මාතෘ සහ මුල් මූලාශ්‍ර තොරතුරු.&lt;/ref&gt;

[[ගොනුව:Rust 101.webm|thumb|2017 හෝබාට්හි linux.conf.au සම්මන්ත්‍රණයේ Emily Dunham ඉදිරිපත් කළ Rust හඳුන්වාදීමේ දේශනය.]]

=== Rust Foundation ===
[[ගොනුව:Rust Foundation logo.png|thumb|Rust Foundation හි ලාංඡනය.]]

Rust Foundation යනු භාෂාව සහ එහි ප්‍රජාවට සහාය දක්වන ස්වාධීන ලාභ නොලබන ආයතනයකි. එහි කාර්යයන්ට යටිතල පහසුකම්, ආරක්ෂාව සහ Rust ව්‍යාපෘතියට සහාය සැපයීම ඇතුළත් වේ. පදනමේ පාලක මණ්ඩලයට සාමාජික ආයතන සහ Rust ව්‍යාපෘතිය නියෝජනය කරන අධ්‍යක්ෂවරු ඇතුළත් වෙති.&lt;ref name=&quot;foundation&quot; /&gt;

=== පාලන කණ්ඩායම් ===
Rust ව්‍යාපෘතියේ වගකීම් භාෂා සැලසුම, සම්පාදකය, පුස්තකාල, සංවර්ධන මෙවලම්, යටිතල පහසුකම් සහ ප්‍රජා මධ්‍යස්ථකරණය වැනි ක්ෂේත්‍රවල කණ්ඩායම් අතර බෙදා ඇත. Leadership Council ව්‍යාපෘතියේ සමස්ත සම්බන්ධීකරණය සිදු කරයි. මෙම ව්‍යුහය පදනමේ ආයතනික පාලනයෙන් වෙන්ව පවතී.&lt;ref name=&quot;governance&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;council&quot; /&gt;

== මේවාත් බලන්න ==
* [[ක්‍රමලේඛන භාෂාව]]
* [[C++]]
* [[විවෘත මූලාශ්‍ර මෘදුකාංග]]

== වැඩිදුර කියවීමට ==
* [https://doc.rust-lang.org/book/ The Rust Programming Language] — නිල මාර්ගගත ග්‍රන්ථය.
* [https://doc.rust-lang.org/reference/ The Rust Reference] — භාෂාවේ තාක්ෂණික යොමු ලේඛනය.
* [https://doc.rust-lang.org/rust-by-example/ Rust By Example] — කේත උදාහරණ සහිත නිල ලේඛනය.
* [https://doc.rust-lang.org/nomicon/ The Rustonomicon] — unsafe Rust පිළිබඳ ලේඛනය.

== බාහිර සබැඳි ==
* [https://rust-lang.org/ නිල වෙබ් අඩවිය]
* [https://github.com/rust-lang/rust නිල මූලාශ්‍ර කේත ගබඩාව]
* [https://doc.rust-lang.org/ නිල ලේඛන]
* [https://crates.io/ crates.io]
* [https://rustfoundation.org/ Rust Foundation]

== ආශ්‍රිත ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ccv9oe97jprpw7b1mczxfqg09ahvthd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:Rust (ක්‍රමලේඛන භාෂාව)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197279</id>
    <revision>
      <id>801838</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:24:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>ලිපියේ පරිවර්තන මූලාශ්‍රය, විෂය පථය, පාරිභාෂික පද සහ ඉදිරි වැඩිදියුණු කිරීම් පිළිබඳ සාකච්ඡා සටහනක් එක් කළෙමි.</comment>
      <origin>801838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4524" sha1="tcukavpls10jey1ubqfu4k29cq3184t" xml:space="preserve">== ලිපියේ මූලාශ්‍රය, පාරිභාෂික පද සහ විෂය පථය ==
මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rust_(programming_language)&amp;oldid=1380460452 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ Rust (programming language) ලිපියේ මෙම සංස්කරණය] ඇසුරින් සකස් කළ සිංහල අනුවර්තනයකි. මුල් ලිපියේ දායකයන්ට අදාළ කර්තෘත්වය එම පිටුවේ සංස්කරණ ඉතිහාසයෙන් දැක්වේ. මෙය පේළියෙන් පේළිය පරිවර්තනයක් නොවන අතර ඉතිහාසය, භාෂා ලක්ෂණ, සුරක්ෂිතතාව, මෙවලම්, කාර්යසාධනය, භාවිතය, පර්යේෂණ සහ ප්‍රජා පාලනය යන ප්‍රධාන කොටස් ආවරණය කරයි.

තාක්ෂණික විස්තර සඳහා ''The Rust Programming Language'', ''The Rust Reference'', ''The Rustonomicon'' සහ අනෙකුත් නිල ලේඛන යොදා ඇත. මුල් කේතවල සංකල්ප රඳවා ගනිමින් උදාහරණ කිහිපයක් නැවත ලියා ඇත. &lt;code&gt;remove_prefix&lt;/code&gt; හි string slice යොමුව, &lt;code&gt;RangeInclusive&lt;/code&gt; නාමය සහ &lt;code&gt;no_std&lt;/code&gt; සමඟ &lt;code&gt;alloc&lt;/code&gt; භාවිතය පිළිබඳ විස්තර නිවැරදි කර ඇත. &lt;code&gt;unsafe&lt;/code&gt; සියලු සම්පාදක පරීක්ෂණ අක්‍රිය කරන බවට වැරදි අදහසක් ඇති නොවන ලෙස විස්තර සකස් කර ඇත.

පිටු නාමය සඳහා භාෂාවේ මුල් නාමය රඳවා ගනිමින් “Rust (ක්‍රමලේඛන භාෂාව)” යෝජනා කර ඇත. Ownership සඳහා “හිමිකාරිත්වය”, reference සඳහා “යොමුව” සහ lifetime සඳහා “වලංගු කාල පරාසය” යන විස්තර භාවිත කර ඇත. Trait, crate, macro සහ borrowing වැනි පද අවශ්‍ය ස්ථානවල මුල් ඉංග්‍රීසි නාමයෙන් තබා ඇත.

Commons හි තහවුරු කළ රූප සහ වීඩියෝ ගොනු 10ක් ලිපියට ඇතුළත් කර ඇත. සම්මත පුස්තකාල පරායත්තතා සඳහා Rust standard libraries.svg රූපසටහනත්, Cargo සඳහා Rustc building paru with cargo screenshot.png තිර දසුනත් යොදා ඇත. මූලික පුස්තකාල ස්තර පැහැදිලි කරන වගුව ද රඳවා ඇත.

මුල් ලිපියේ සියලු ආයතනික භාවිත උදාහරණ, පෞද්ගලික සිදුවීම් සහ වරින්වර වෙනස් වන ශ්‍රේණිගත කිරීම් මෙම අනුවර්තනයේ නැත. නවතම compiler අනුවාදය හා පදනමේ වත්මන් නිලධාරීන් පිළිබඳ ඉක්මනින් වෙනස් වන තොරතුරු ද ඇතුළත් කර නැත. දේශීය ප්‍රවර්ග හා සුදුසු තොරතුරුකොටු සැකිල්ල තහවුරු කිරීමත්, ඉතිහාසය සහ ආයතනික භාවිතයන් සඳහා අමතර ස්වාධීන මූලාශ්‍ර එක් කිරීමත් ප්‍රයෝජනවත් වැඩිදියුණු කිරීම් වේ.

නිවැරදි පාරිභාෂික පද, මුල් පර්යේෂණ යොමු සහ විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර සහිත සංශෝධන යෝජනා පිළිගනිමි. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 16:24, 17 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>tcukavpls10jey1ubqfu4k29cq3184t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801839</id>
      <parentid>801838</parentid>
      <timestamp>2026-10-17T16:26:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</comment>
      <origin>801839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4573" sha1="ljaa3c5w155r5hxaaqakkap1sgwpput" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}

== ලිපියේ මූලාශ්‍රය, පාරිභාෂික පද සහ විෂය පථය ==
මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rust_(programming_language)&amp;oldid=1380460452 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ Rust (programming language) ලිපියේ මෙම සංස්කරණය] ඇසුරින් සකස් කළ සිංහල අනුවර්තනයකි. මුල් ලිපියේ දායකයන්ට අදාළ කර්තෘත්වය එම පිටුවේ සංස්කරණ ඉතිහාසයෙන් දැක්වේ. මෙය පේළියෙන් පේළිය පරිවර්තනයක් නොවන අතර ඉතිහාසය, භාෂා ලක්ෂණ, සුරක්ෂිතතාව, මෙවලම්, කාර්යසාධනය, භාවිතය, පර්යේෂණ සහ ප්‍රජා පාලනය යන ප්‍රධාන කොටස් ආවරණය කරයි.

තාක්ෂණික විස්තර සඳහා ''The Rust Programming Language'', ''The Rust Reference'', ''The Rustonomicon'' සහ අනෙකුත් නිල ලේඛන යොදා ඇත. මුල් කේතවල සංකල්ප රඳවා ගනිමින් උදාහරණ කිහිපයක් නැවත ලියා ඇත. &lt;code&gt;remove_prefix&lt;/code&gt; හි string slice යොමුව, &lt;code&gt;RangeInclusive&lt;/code&gt; නාමය සහ &lt;code&gt;no_std&lt;/code&gt; සමඟ &lt;code&gt;alloc&lt;/code&gt; භාවිතය පිළිබඳ විස්තර නිවැරදි කර ඇත. &lt;code&gt;unsafe&lt;/code&gt; සියලු සම්පාදක පරීක්ෂණ අක්‍රිය කරන බවට වැරදි අදහසක් ඇති නොවන ලෙස විස්තර සකස් කර ඇත.

පිටු නාමය සඳහා භාෂාවේ මුල් නාමය රඳවා ගනිමින් “Rust (ක්‍රමලේඛන භාෂාව)” යෝජනා කර ඇත. Ownership සඳහා “හිමිකාරිත්වය”, reference සඳහා “යොමුව” සහ lifetime සඳහා “වලංගු කාල පරාසය” යන විස්තර භාවිත කර ඇත. Trait, crate, macro සහ borrowing වැනි පද අවශ්‍ය ස්ථානවල මුල් ඉංග්‍රීසි නාමයෙන් තබා ඇත.

Commons හි තහවුරු කළ රූප සහ වීඩියෝ ගොනු 10ක් ලිපියට ඇතුළත් කර ඇත. සම්මත පුස්තකාල පරායත්තතා සඳහා Rust standard libraries.svg රූපසටහනත්, Cargo සඳහා Rustc building paru with cargo screenshot.png තිර දසුනත් යොදා ඇත. මූලික පුස්තකාල ස්තර පැහැදිලි කරන වගුව ද රඳවා ඇත.

මුල් ලිපියේ සියලු ආයතනික භාවිත උදාහරණ, පෞද්ගලික සිදුවීම් සහ වරින්වර වෙනස් වන ශ්‍රේණිගත කිරීම් මෙම අනුවර්තනයේ නැත. නවතම compiler අනුවාදය හා පදනමේ වත්මන් නිලධාරීන් පිළිබඳ ඉක්මනින් වෙනස් වන තොරතුරු ද ඇතුළත් කර නැත. දේශීය ප්‍රවර්ග හා සුදුසු තොරතුරුකොටු සැකිල්ල තහවුරු කිරීමත්, ඉතිහාසය සහ ආයතනික භාවිතයන් සඳහා අමතර ස්වාධීන මූලාශ්‍ර එක් කිරීමත් ප්‍රයෝජනවත් වැඩිදියුණු කිරීම් වේ.

නිවැරදි පාරිභාෂික පද, මුල් පර්යේෂණ යොමු සහ විශ්වාසදායක මූලාශ්‍ර සහිත සංශෝධන යෝජනා පිළිගනිමි. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 16:24, 17 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>ljaa3c5w155r5hxaaqakkap1sgwpput</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:නැදුන්ගමුවේ විජය රාජා</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197280</id>
    <revision>
      <id>801840</id>
      <timestamp>2026-10-17T16:29:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>IDB.S</username>
        <id>52205</id>
      </contributor>
      <comment>'{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>801840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47" sha1="kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh" xml:space="preserve">{{සාකච්ඡා ශීර්ෂකය}}</text>
      <sha1>kbjvz1awji1n2rj4il81906qgfwg1nh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>React (මෘදුකාංගය)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197281</id>
    <revision>
      <id>801842</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:10:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>https://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=1380287403 ඇසුරින් සිංහල අනුවර්තනයක් සකස් කරන ලදී; නිල මූලාශ්‍ර, React ලාංඡනය, කේත උදාහරණ සහ තාක්ෂණික නිවැරදි කිරීම් එක් කරන ලදී.</comment>
      <origin>801842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39624" sha1="1iromg0ones3a4yeqvqiq0e160ixumh" xml:space="preserve">[[ගොනුව:React Logo SVG.svg|thumb|React ලාංඡනය.]]

'''React''' හෙවත් '''React.js''' හෝ '''ReactJS''' යනු සංරචක මත පදනම් වූ පරිශීලක අතුරුමුහුණත් තැනීම සඳහා භාවිත වන නිදහස් හා විවෘත මූලාශ්‍ර JavaScript පුස්තකාලයකි. එහිදී බොත්තම්, පෝරම සහ පිටුවක වෙනත් කොටස් වෙන් වෙන් සංරචක ලෙස නිර්වචනය කර, ඒවා එකට සංයෝජනය කිරීමෙන් වඩා සංකීර්ණ අතුරුමුහුණත් සකස් කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;react-home&quot;&gt;[https://react.dev/ React — The library for web and native user interfaces]. React නිල වෙබ් අඩවිය.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;repository&quot;&gt;[https://github.com/react/react React මූලාශ්‍ර කේත ගබඩාව]. GitHub.&lt;/ref&gt;

React හි මූලික අවධානය පරිශීලක අතුරුමුහුණත විස්තර කිරීම සහ දත්ත වෙනස් වන විට එය යාවත්කාලීන කිරීම වෙත යොමු වේ. එය තනිවම සම්පූර්ණ වෙබ් යෙදුමකට අවශ්‍ය සියලු පහසුකම් සපයන රාමුවක් නොවේ. මාර්ගගත කිරීම, දත්ත ලබාගැනීම සහ සේවාදායක ඒකාබද්ධ කිරීම වැනි කාර්ය සඳහා වෙනත් පුස්තකාල හෝ රාමු සමඟ භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;why-react&quot;&gt;Pete Hunt. [https://legacy.reactjs.org/blog/2013/06/05/why-react.html Why did we build React?]. React Blog. 2013 ජූනි 5.&lt;/ref&gt;

Facebook හි ආරම්භ වූ React ව්‍යාපෘතිය පසුව පුළුල් සංවර්ධක ප්‍රජාවක දායකත්වයෙන් වර්ධනය විය. 2026 පෙබරවාරි මාසයේදී React, React Native සහ JSX වැනි ආශ්‍රිත ව්‍යාපෘති Linux Foundation යටතේ පිහිටුවන ලද ස්වාධීන React Foundation වෙත පැවරිණි.&lt;ref name=&quot;foundation&quot;&gt;Matt Carroll. [https://react.dev/blog/2026/02/24/the-react-foundation The React Foundation: A New Home for React Hosted by the Linux Foundation]. React. 2026 පෙබරවාරි 24.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ React පිළිබඳ මූලික තොරතුරු
! ලක්ෂණය !! විස්තරය
|-
| මුල් නිර්මාතෘ || Jordan Walke
|-
| මුල් සංවර්ධන ආයතනය || Facebook
|-
| ව්‍යාපෘතියේ ආයතනික භාරකාරත්වය || React Foundation
|-
| ප්‍රථම පොදු නිකුතුව || 2013 මැයි 29
|-
| වර්ගය || පරිශීලක අතුරුමුහුණත් සඳහා JavaScript පුස්තකාලයක්
|-
| බලපත්‍රය || MIT
|-
| නිල වෙබ් අඩවිය || [https://react.dev/ react.dev]
|-
| මූලාශ්‍ර කේතය || [https://github.com/react/react GitHub කේත ගබඩාව]
|}

== විශේෂාංග ==

=== ප්‍රකාශනාත්මක ක්‍රමය ===

React ප්‍රකාශනාත්මක ක්‍රමලේඛන ආකෘතියක් අනුගමනය කරයි. යෙදුමේ යම් දත්ත තත්ත්වයකදී අතුරුමුහුණත දිස්විය යුතු ආකාරය සංවර්ධකයා විස්තර කරන අතර, එම දත්ත වෙනස් වූ විට අවශ්‍ය අතුරුමුහුණත් යාවත්කාලීන කිරීම් React විසින් සිදු කරනු ලැබේ. එබැවින් සෑම වෙනසක් සඳහාම වෙබ් පිටුවේ අංග අතින් වෙනස් කිරීමේ උපදෙස් වෙන වෙනම ලිවීම අවශ්‍ය නොවේ.&lt;ref name=&quot;declarative&quot;&gt;[https://legacy.reactjs.org/ React — A JavaScript library for building user interfaces]. React හි සංරක්ෂිත නිල වෙබ් අඩවිය.&lt;/ref&gt;

=== සංරචක ===

React යෙදුමක මූලික ඒකකය සංරචකය (component) වේ. සංරචකයක් වෙනත් සංරචක තුළ ඇතුළත් කළ හැකි බැවින් යෙදුමක් සංරචක ධුරාවලියක් ලෙස ගොඩනැඟේ. එකම සංරචකය විවිධ දත්ත සමඟ නැවත භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;quick-start&quot;&gt;[https://react.dev/learn Quick Start]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

සංරචකයකට පිටතින් ලබාදෙන අගයන් ''props'' ලෙස හඳුන්වයි. සංරචකය විසින් මතක තබාගෙන කළමනාකරණය කරන අභ්‍යන්තර තොරතුරු එහි ''state'' හෙවත් තත්ත්වය වේ. උදාහරණයක් ලෙස, බොත්තමක් එබූ වාර ගණන හෝ පෝරමයක ඇතුළත් කළ අගයක් state ලෙස තබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;quick-start&quot; /&gt;

වෙබ් බ්‍රවුසරයේ සංරචක දර්ශනය කිරීම සඳහා React DOM භාවිත කරයි. React හි මූලික API සහ බ්‍රවුසරයේ DOM සඳහා විශේෂිත API වෙන වෙනම සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;api-overview&quot;&gt;[https://react.dev/reference/react React Reference Overview]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

=== ශ්‍රිත සංරචක ===

ශ්‍රිත සංරචකයක් (function component) යනු පෙන්විය යුතු අතුරුමුහුණත විස්තර කරන ප්‍රතිඵලයක් ලබාදෙන JavaScript ශ්‍රිතයකි. එයට props ලබාගත හැකි අතර JSX භාවිතයෙන් එහි ප්‍රතිඵලය ලිවිය හැකිය. නව React කේත ලිවීමේදී නිල ලේඛන ශ්‍රිත සංරචක සහ Hooks මත අවධානය යොමු කරයි.&lt;ref name=&quot;new-docs&quot;&gt;[https://react.dev/blog/2023/03/16/introducing-react-dev Introducing react.dev]. React. 2023 මාර්තු 16.&lt;/ref&gt;

පහත උදාහරණයේ &lt;code&gt;Greeting&lt;/code&gt; සංරචකයට &lt;code&gt;name&lt;/code&gt; නම් prop එකක් ලබා දී ඇත.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;jsx&quot;&gt;
function Greeting({ name }) {
  return &lt;h1&gt;ආයුබෝවන්, {name}!&lt;/h1&gt;;
}

export default function App() {
  return &lt;Greeting name=&quot;නිමල්&quot; /&gt;;
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

=== React Hooks ===

Hooks යනු ශ්‍රිත සංරචක තුළ state සහ වෙනත් React පහසුකම් භාවිත කිරීමට ඉඩ සලසන ශ්‍රිත වේ. ඒවා React 16.8 සමඟ 2019 පෙබරවාරි 6 දින ස්ථාවර නිකුතුවකට එක් කරන ලදී. ශ්‍රිත සංරචක ඊට පෙරද පැවති අතර, Hooks මගින් ඒවාට state වැනි පහසුකම් භාවිත කිරීමට හැකියාව ලැබිණි.&lt;ref name=&quot;react168&quot;&gt;[https://legacy.reactjs.org/blog/2019/02/06/react-v16.8.0.html React v16.8: The One With Hooks]. React Blog. 2019 පෙබරවාරි 6.&lt;/ref&gt;

ප්‍රධාන Hooks කිහිපයක් පහත දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;hooks&quot;&gt;[https://react.dev/reference/react/hooks Built-in React Hooks]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! Hook !! කාර්යය
|-
| &lt;code&gt;useState&lt;/code&gt; || සංරචකයක state අගයක් තබාගැනීම සහ යාවත්කාලීන කිරීම
|-
| &lt;code&gt;useReducer&lt;/code&gt; || reducer ශ්‍රිතයක් මගින් state වෙනස්කම් කළමනාකරණය කිරීම
|-
| &lt;code&gt;useContext&lt;/code&gt; || ඉහළ සංරචකයකින් සපයන context අගයක් කියවීම
|-
| &lt;code&gt;useRef&lt;/code&gt; || render කිරීම් අතර අගයක් හෝ DOM යොමුවක් රඳවාගැනීම
|-
| &lt;code&gt;useEffect&lt;/code&gt; || බාහිර පද්ධතියක් සමඟ සංරචකය සමමුහුර්ත කිරීම
|-
| &lt;code&gt;useMemo&lt;/code&gt; || ගණනයක ප්‍රතිඵලයක් අවශ්‍ය පරිදි නැවත භාවිත කිරීම
|-
| &lt;code&gt;useCallback&lt;/code&gt; || render කිරීම් අතර ශ්‍රිත යොමුවක් අවශ්‍ය පරිදි රඳවාගැනීම
|}

සංවර්ධකයන්ට තමන්ගේම Hooks නිර්මාණය කර නැවත භාවිත කළ හැකි තත්ත්ව කළමනාකරණ තර්කය වෙන් කළ හැකිය. මෙවැනි ශ්‍රිත සාමාන්‍යයෙන් &lt;code&gt;use&lt;/code&gt; යන උපසර්ගයෙන් නම් කරනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;hooks-rules&quot;&gt;[https://react.dev/reference/rules/rules-of-hooks Rules of Hooks]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

==== Hooks භාවිතයේ නීති ====

සාමාන්‍ය Hooks භාවිතයට මූලික නීති දෙකක් ඇත.&lt;ref name=&quot;hooks-rules&quot; /&gt;

# Hooks සංරචකයේ හෝ අභිරුචි Hook එකේ ඉහළම මට්ටමේ කැඳවිය යුතුය. ඒවා කොන්දේසි, පුනරාවර්තන, අභ්‍යන්තර ශ්‍රිත හෝ සිද්ධි හසුරුවන ශ්‍රිත තුළ කැඳවීම නොකළ යුතුය.
# Hooks කැඳවිය යුත්තේ React ශ්‍රිත සංරචක හෝ අභිරුචි Hooks තුළින්ය. සාමාන්‍ය JavaScript ශ්‍රිත හෝ class සංරචක තුළින් ඒවා කැඳවීම නොකළ යුතුය.

&lt;code&gt;eslint-plugin-react-hooks&lt;/code&gt; වැනි කේත විශ්ලේෂණ මෙවලම් මගින් මෙම නීති උල්ලංඝනය කිරීම් හඳුනාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;hooks-rules&quot; /&gt;

React 19 හි හඳුන්වා දුන් &lt;code&gt;use&lt;/code&gt; API සඳහා වෙනස් නීති ඇත. උදාහරණයක් ලෙස එය කොන්දේසි සහිතව කැඳවිය හැකි බැවින්, එය සාමාන්‍ය Hooks සමඟ සම්පූර්ණයෙන් සමාන ලෙස සැලකිය නොහැකිය.&lt;ref name=&quot;react19&quot;&gt;[https://react.dev/blog/2024/12/05/react-19 React v19]. React. 2024 දෙසැම්බර් 5.&lt;/ref&gt;

=== සේවාදායක සංරචක ===

React Server Components යනු සේවාලාභී යෙදුමෙන් වෙනස් පරිසරයකදී ක්‍රියාත්මක වන සංරචක වේ. ඒවා යෙදුම ගොඩනඟන අවස්ථාවේදී හෝ සේවාදායකයකට ලැබෙන ඉල්ලීමක් සැකසීමේදී ක්‍රියාත්මක කළ හැකිය. ඒවායේ සංරචක කේතය බ්‍රවුසරයට යැවීම අවශ්‍ය නොවන බැවින්, දත්ත ලබාගැනීම හෝ සේවාදායකයේ ඇති සම්පත් භාවිත කිරීම එම පරිසරයේදීම කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;server-components&quot;&gt;[https://react.dev/reference/rsc/server-components Server Components]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

Server Components තුළ &lt;code&gt;async&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;await&lt;/code&gt; භාවිත කළ හැකිය. එහෙත් බ්‍රවුසර අන්තර්ක්‍රියා සඳහා අවශ්‍ය &lt;code&gt;useState&lt;/code&gt; වැනි Hooks හෝ බ්‍රවුසර API ඒවා තුළ භාවිත කළ නොහැකිය. එවැනි කාර්ය Client Components වෙත වෙන් කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;server-components&quot; /&gt;

පහත සංකල්පීය උදාහරණයේ &lt;code&gt;loadNotice&lt;/code&gt; යනු යෙදුමේ සේවාදායක කේතය තුළ වෙනම සකස් කර ඇති දත්ත ලබාගැනීමේ ශ්‍රිතයක් ලෙස සැලකේ.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;jsx&quot;&gt;
export default async function Notice({ loadNotice }) {
  const notice = await loadNotice();

  return (
    &lt;article&gt;
      &lt;h2&gt;{notice.title}&lt;/h2&gt;
      &lt;p&gt;{notice.body}&lt;/p&gt;
    &lt;/article&gt;
  );
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

Server Components සහ සේවාදායක පාර්ශ්වීය විදැහුම්කරණය එකම සංකල්පයක් නොවේ. පළමුවැන්න සංරචක ක්‍රියාත්මක වන පරිසරය සහ සේවාලාභියාට යවන කේතය සම්බන්ධ වන අතර, දෙවැන්න මුල් HTML ප්‍රතිදානය සේවාදායකයේදී සෑදීම සම්බන්ධ වේ. මෙම ක්‍රම දෙක එකම යෙදුමක් තුළ භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;server-components&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;server-api&quot;&gt;[https://react.dev/reference/react-dom/server Server React DOM APIs]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

=== පන්ති සංරචක ===

පන්ති සංරචක (class components) JavaScript පන්ති භාවිතයෙන් නිර්වචනය කෙරේ. ඒවා සාමාන්‍යයෙන් &lt;code&gt;Component&lt;/code&gt; පන්තියෙන් ව්‍යුත්පන්න වන අතර &lt;code&gt;render()&lt;/code&gt; ක්‍රමය මගින් අතුරුමුහුණත විස්තර කරයි. State සඳහා &lt;code&gt;this.state&lt;/code&gt; සහ එය යාවත්කාලීන කිරීමට &lt;code&gt;this.setState()&lt;/code&gt; භාවිත කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;component&quot;&gt;[https://react.dev/reference/react/Component Component]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;jsx&quot;&gt;
import { Component } from 'react';

function ColorLabel({ color }) {
  return &lt;p style={{ color }}&gt;තෝරාගත් වර්ණය&lt;/p&gt;;
}

export default class ColorPanel extends Component {
  state = { color: 'green' };

  render() {
    return &lt;ColorLabel color={this.state.color} /&gt;;
  }
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

React තවදුරටත් පන්ති සංරචක සඳහා සහාය දක්වන නමුත් නව කේත සඳහා ශ්‍රිත සංරචක භාවිත කිරීම නිල ලේඛන මගින් නිර්දේශ කරයි.&lt;ref name=&quot;component&quot; /&gt;

=== මාර්ගගත කිරීම ===

මාර්ගගත කිරීම (routing) යනු URL එක අනුව පෙන්විය යුතු පිටුව හෝ අතුරුමුහුණත් කොටස තෝරාගැනීමයි. React මූලික පුස්තකාලය තුළ සම්පූර්ණ මාර්ගගත කිරීමේ පද්ධතියක් ඇතුළත් නොවේ. React Router වැනි අමතර පුස්තකාල මගින් URL ගැළපීම සහ සංචාලනය කළමනාකරණය කළ හැකිය. React Router හි විවිධ ක්‍රියාකාරී ආකාර මගින් දත්ත ලබාගැනීම සහ රාමු මට්ටමේ පහසුකම්ද සැපයේ.&lt;ref name=&quot;router&quot;&gt;[https://reactrouter.com/start/modes Picking a Mode]. React Router නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

=== අතථ්‍ය DOM සහ ප්‍රතිසන්ධානය ===

React අතුරුමුහුණත පිළිබඳ සැහැල්ලු අභ්‍යන්තර නිරූපණයක් භාවිත කරයි. මෙය සාමාන්‍යයෙන් අතථ්‍ය DOM (virtual DOM) යන සංකල්පයෙන් විස්තර කෙරේ. නව render ප්‍රතිඵලය පෙර ප්‍රතිඵලය සමඟ සසඳා, බ්‍රවුසරයේ DOM වෙත යෙදිය යුතු වෙනස්කම් තීරණය කිරීම ප්‍රතිසන්ධානය (reconciliation) ලෙස හැඳින්වේ.&lt;ref name=&quot;why-react&quot; /&gt;

සංරචකයක් නැවත render කිරීම සහ එහි සියලු DOM අංග නැවත සෑදීම එකම ක්‍රියාවක් නොවේ. React විසින් සංරචක ශ්‍රිත නැවත ක්‍රියාත්මක කළද, DOM වෙත අවශ්‍ය වෙනස්කම් පමණක් යෙදිය හැකිය. එබැවින් වෙනස් නොවූ සංරචක කිසිවිටෙක නැවත render නොවන බව පැවසීම නිවැරදි නොවේ.&lt;ref name=&quot;render-commit&quot;&gt;[https://react.dev/learn/render-and-commit Render and Commit]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

==== යාවත්කාලීන කිරීමේ ක්‍රියාවලිය ====

React හි අතුරුමුහුණත් යාවත්කාලීන කිරීම මූලික අදියර තුනකින් විස්තර කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;render-commit&quot; /&gt;

# '''ආරම්භ කිරීම:''' මුල් දර්ශනය හෝ state යාවත්කාලීන කිරීමක් නිසා render ක්‍රියාවලියක් ඉල්ලා සිටීම.
# '''විදැහුම්කරණය:''' සංරචක කැඳවා පෙන්විය යුතු අතුරුමුහුණත ගණනය කිරීම.
# '''වෙනස්කම් යෙදීම:''' ගණනය කළ වෙනස්කම් DOM වෙත යෙදීම.

මෙම අදියරවලින් පසු බ්‍රවුසරය යාවත්කාලීන වූ පිටුව තිරයේ අඳියි.&lt;ref name=&quot;render-commit&quot; /&gt;

=== ජීවන චක්‍ර ක්‍රම ===

පන්ති සංරචකයක ජීවන චක්‍රයේ විවිධ අවස්ථා සඳහා විශේෂ ක්‍රම සපයා ඇත.&lt;ref name=&quot;component&quot; /&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
! ක්‍රමය !! කාර්යය
|-
| &lt;code&gt;render()&lt;/code&gt; || පෙන්විය යුතු අතුරුමුහුණත විස්තර කිරීම
|-
| &lt;code&gt;componentDidMount()&lt;/code&gt; || සංරචකය අතුරුමුහුණතට එක් කළ පසු ක්‍රියාත්මක වීම
|-
| &lt;code&gt;componentDidUpdate()&lt;/code&gt; || සංරචකය යාවත්කාලීන කළ පසු ක්‍රියාත්මක වීම
|-
| &lt;code&gt;componentWillUnmount()&lt;/code&gt; || සංරචකය ඉවත් කිරීමට පෙර අවශ්‍ය පිරිසිදු කිරීමේ කාර්ය සිදු කිරීම
|-
| &lt;code&gt;shouldComponentUpdate()&lt;/code&gt; || render කිරීම මඟහැරීම පිළිබඳ කාර්යසාධන ප්‍රශස්තකරණ ඉඟියක් ලබාදීම
|}

සංවර්ධන පරිසරයේ Strict Mode යටතේ ගැටලු හඳුනාගැනීම සඳහා ඇතැම් ජීවන චක්‍ර ක්‍රියා නැවත පරීක්ෂා කළ හැකි බැවින්, එවැනි ක්‍රම සෑම අවස්ථාවකම එක් වරක් පමණක් ක්‍රියාත්මක වන බව උපකල්පනය නොකළ යුතුය.&lt;ref name=&quot;component&quot; /&gt;

=== JSX ===

JSX යනු JavaScript සඳහා වන වාක්‍යරීති දිගුවකි. එමගින් JavaScript කේතය තුළ HTML හා සමාන markup ලිවිය හැකිය. එහෙත් JSX සහ HTML සම්පූර්ණයෙන් එකම වාක්‍යරීතියක් නොවේ. උදාහරණ ලෙස JSX හි &lt;code&gt;className&lt;/code&gt; භාවිත කිරීම සහ ටැග් නිසි ලෙස වසා දැමීම දැක්විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;jsx&quot;&gt;[https://react.dev/learn/writing-markup-with-jsx Writing Markup with JSX]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

JSX තුළ වක්‍ර වරහන් භාවිතයෙන් JavaScript ප්‍රකාශන ඇතුළත් කළ හැකිය. ගොඩනැඟීමේ මෙවලම් මගින් JSX බ්‍රවුසරයට ක්‍රියාත්මක කළ හැකි JavaScript බවට පරිවර්තනය කෙරේ. JSX බහුලව භාවිත වුවද React භාවිත කිරීමට එය අනිවාර්ය නොවේ.&lt;ref name=&quot;jsx&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;why-react&quot; /&gt;

පහත උදාහරණයෙන් JSX, state සහ බොත්තමක සිද්ධි හැසිරවීම පෙන්වයි.

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;jsx&quot;&gt;
import { useState } from 'react';

export default function Counter() {
  const [count, setCount] = useState(0);

  return (
    &lt;section&gt;
      &lt;p&gt;බොත්තම එබූ වාර ගණන: {count}&lt;/p&gt;
      &lt;button onClick={() =&gt; setCount(previous =&gt; previous + 1)}&gt;
        එකතු කරන්න
      &lt;/button&gt;
    &lt;/section&gt;
  );
}
&lt;/syntaxhighlight&gt;

බොත්තම එබූ විට state යාවත්කාලීන කිරීමක් ඉල්ලා සිටින අතර, ඊළඟ render කිරීමේදී නව අගය අතුරුමුහුණතෙහි පෙන්වනු ලැබේ.&lt;ref name=&quot;quick-start&quot; /&gt;

=== HTML ඉක්මවා යන ගෘහනිර්මාණය ===

React හි සංරචක ආකෘතිය බ්‍රවුසරයේ HTML සඳහා පමණක් සීමා නොවේ. React DOM වෙබ් අතුරුමුහුණත් සඳහා භාවිත වන අතර React Native මගින් Android සහ iOS වැනි පද්ධතිවල ස්වදේශීය අතුරුමුහුණත් සංරචක සමඟ කටයුතු කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;native&quot;&gt;[https://reactnative.dev/docs/intro-react-native-components Core Components and Native Components]. React Native නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

React Native හි &lt;code&gt;View&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;Text&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;Image&lt;/code&gt; වැනි සංරචක අදාළ මෙහෙයුම් පද්ධතියේ ස්වදේශීය දර්ශන සමඟ සම්බන්ධ වේ. එබැවින් React Native යෙදුමක් සාමාන්‍ය HTML පිටුවක් බ්‍රවුසරයක පෙන්වීමකට සමාන නොවේ.&lt;ref name=&quot;native&quot; /&gt;

React හි මුල් ගෘහනිර්මාණය පිළිබඳ ලේඛනවල HTML වෙනුවට &lt;code&gt;canvas&lt;/code&gt; මත ප්‍රස්තාර දර්ශනය කිරීම වැනි භාවිතද විස්තර කර ඇත.&lt;ref name=&quot;why-react&quot; /&gt;

=== සේවාදායක පාර්ශ්වීය විදැහුම්කරණය ===

සේවාදායක පාර්ශ්වීය විදැහුම්කරණයේදී (server-side rendering හෙවත් SSR) React සංරචකවලින් HTML ප්‍රතිදානය සේවාදායකයේදී සකස් කර සේවාලාභියා වෙත යවයි. React DOM හි සේවාදායක API මගින් HTML පෙළක් හෝ HTML ප්‍රවාහයක් නිර්මාණය කළ හැකිය.&lt;ref name=&quot;server-api&quot; /&gt;

&lt;code&gt;renderToPipeableStream&lt;/code&gt; සහ &lt;code&gt;renderToReadableStream&lt;/code&gt; වැනි API ප්‍රවාහමය ප්‍රතිදානය සඳහා භාවිත වේ. &lt;code&gt;renderToString&lt;/code&gt; මගින් HTML පෙළක් ලබාගත හැකිය.&lt;ref name=&quot;server-api&quot; /&gt;

සේවාදායකයෙන් ලැබුණු HTML වෙත බ්‍රවුසරයේ React ක්‍රියාකාරීත්වය සම්බන්ධ කිරීම ''hydration'' ලෙස හැඳින්වේ. මේ සඳහා &lt;code&gt;hydrateRoot&lt;/code&gt; භාවිත කළ හැකිය. බ්‍රවුසරයේ මුල් render ප්‍රතිඵලය සේවාදායකයෙන් ලැබුණු HTML සමඟ ගැළපීම වැදගත්ය.&lt;ref name=&quot;hydrate&quot;&gt;[https://react.dev/reference/react-dom/client/hydrateRoot hydrateRoot]. React නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

&lt;syntaxhighlight lang=&quot;jsx&quot;&gt;
import { hydrateRoot } from 'react-dom/client';
import App from './App.jsx';

hydrateRoot(document.getElementById('root'), &lt;App /&gt;);
&lt;/syntaxhighlight&gt;

මෙම උදාහරණයේ &lt;code&gt;root&lt;/code&gt; අංගය තුළ දැනටමත් &lt;code&gt;App&lt;/code&gt; සඳහා සේවාදායකයෙන් නිර්මාණය කළ HTML පවතින බව උපකල්පනය කෙරේ.

== භාවිත රටා ==

=== ඒකදිශා දත්ත ප්‍රවාහය ===

React හි සාමාන්‍ය සංරචක ආකෘතියේදී මව් සංරචකයකින් දරු සංරචක වෙත props මගින් දත්ත ගලා යයි. දරු සංරචකයක ක්‍රියාවක් නිසා ඉහළ මට්ටමේ state වෙනස් කළ යුතු නම්, මව් සංරචකයෙන් ලබාදුන් callback ශ්‍රිතයක් කැඳවිය හැකිය. සංරචක අතර state බෙදාගැනීමට එම state පොදු මව් සංරචකයකට ගෙන යා හැකිය.&lt;ref name=&quot;quick-start&quot; /&gt;

=== Flux ===

Facebook විසින් React සමඟ භාවිතය සඳහා හඳුන්වා දුන් Flux යනු ඒකදිශා දත්ත ප්‍රවාහයක් මත පදනම් වූ යෙදුම් ගෘහනිර්මාණ රටාවකි. එහි ප්‍රධාන කොටස් ලෙස ක්‍රියා විස්තර කරන ''actions'', ඒවා බෙදාහරින ''dispatcher'', යෙදුමේ state සහ තර්කය තබාගන්නා ''stores'', සහ අතුරුමුහුණත පෙන්වන ''views'' දැක්වේ.&lt;ref name=&quot;flux&quot;&gt;[https://facebookarchive.github.io/flux/docs/in-depth-overview/ In-Depth Overview]. Flux නිල ලේඛන.&lt;/ref&gt;

පරිශීලක ක්‍රියාවකින් action එකක් ඇති වූ විට එය dispatcher හරහා අදාළ stores වෙත යොමු වේ. Stores වෙනස් වූ පසු එම තොරතුරු views වෙත ලබාදී අතුරුමුහුණත යාවත්කාලීන කෙරේ. Flux යනු React භාවිතයට අනිවාර්ය කොටසක් නොවන අතර එහි මුල් ව්‍යාපෘතිය සංරක්ෂිත තත්ත්වයට පත් කර ඇත.&lt;ref name=&quot;flux&quot; /&gt;

== ඉතිහාසය ==

React නිර්මාණය කළේ Facebook හි මෘදුකාංග ඉංජිනේරුවරයකු වූ Jordan Walke විසිනි. එහි මුල් සංවර්ධනයට PHP සඳහා වන XHP සංරචක ආකෘතිය බලපෑවේය. React 2011දී Facebook News Feed හිත්, 2012දී Instagram හිත් භාවිතයට ගෙන එන ලදී. 2013 මැයි මාසයේ JSConf US සමුළුවේදී එය විවෘත මූලාශ්‍ර ව්‍යාපෘතියක් ලෙස ප්‍රසිද්ධ කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;english-history&quot;&gt;[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=React_(software)&amp;oldid=1380287403 React (software)]. ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ මෙම අනුවර්තනය සඳහා භාවිත කළ සංස්කරණය.&lt;/ref&gt;

2017දී නිකුත් කළ React 16 හි අභ්‍යන්තර විදැහුම්කරණ පද්ධතිය නැවත සකස් කර ''Fiber'' නමැති ගෘහනිර්මාණය හඳුන්වා දෙන ලදී. එම නිකුතුවේදී error boundaries, portals සහ සේවාදායක විදැහුම්කරණයේ වැඩිදියුණු කිරීම්ද එක් විය.&lt;ref name=&quot;react16&quot;&gt;[https://legacy.reactjs.org/blog/2017/09/26/react-v16.0.html React v16.0]. React Blog. 2017 සැප්තැම්බර් 26.&lt;/ref&gt;

React 16.8 සමඟ Hooks එක් කිරීමෙන් ශ්‍රිත සංරචකවල state සහ වෙනත් React පහසුකම් භාවිත කිරීම පුළුල් විය.&lt;ref name=&quot;react168&quot; /&gt; React 17 නව සංවර්ධක පහසුකම් රැසක් හඳුන්වා දීම වෙනුවට, විවිධ React අනුවාද සහිත යෙදුම් කොටස් ක්‍රමානුකූලව උත්ශ්‍රේණි කිරීමට පහසුකම් සැලසීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කළේය.&lt;ref name=&quot;react17&quot;&gt;[https://legacy.reactjs.org/blog/2020/10/20/react-v17.html React v17.0]. React Blog. 2020 ඔක්තෝබර් 20.&lt;/ref&gt;

2022දී නිකුත් වූ React 18 සමඟ සමගාමී විදැහුම්කරණය සඳහා පදනම, ස්වයංක්‍රීයව state යාවත්කාලීන කිරීම් කාණ්ඩගත කිරීම, transitions සහ Suspense සමඟ සේවාදායක විදැහුම්කරණයේ වැඩිදියුණු කිරීම් හඳුන්වා දෙන ලදී.&lt;ref name=&quot;react18&quot;&gt;[https://react.dev/blog/2022/03/29/react-v18 React v18.0]. React. 2022 මාර්තු 29.&lt;/ref&gt;

2024දී නිකුත් වූ React 19 හි Actions, &lt;code&gt;useActionState&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;useOptimistic&lt;/code&gt;, &lt;code&gt;use&lt;/code&gt; API, Server Components සහ ස්ථිතික HTML නිර්මාණය කිරීමේ අමතර API ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;react19&quot; /&gt;

=== නිකුතු ඉතිහාසයේ සන්ධිස්ථාන ====

{| class=&quot;wikitable&quot;
! අනුවාදය !! නිකුත් කළ දිනය !! ප්‍රධාන වෙනස
|-
| 0.3.0 || 2013-05-29 || ප්‍රථම පොදු නිකුතුව.&lt;ref name=&quot;english-history&quot; /&gt;
|-
| 16.0 || 2017-09-26 || Fiber ගෘහනිර්මාණය, error boundaries සහ portals.&lt;ref name=&quot;react16&quot; /&gt;
|-
| 16.8 || 2019-02-06 || Hooks හඳුන්වාදීම.&lt;ref name=&quot;react168&quot; /&gt;
|-
| 17.0 || 2020-10-20 || ක්‍රමානුකූල අනුවාද උත්ශ්‍රේණි කිරීම් සඳහා වෙනස්කම්.&lt;ref name=&quot;react17&quot; /&gt;
|-
| 18.0 || 2022-03-29 || සමගාමී විදැහුම්කරණය, ස්වයංක්‍රීය කාණ්ඩගත කිරීම සහ transitions.&lt;ref name=&quot;react18&quot; /&gt;
|-
| 19.0 || 2024-12-05 || Actions, නව Hooks, Server Components සහ ස්ථිතික විදැහුම්කරණ API.&lt;ref name=&quot;react19&quot; /&gt;
|-
| 19.3.1 || 2026-10-14 || Server Components ප්‍රවාහන ප්‍රොටෝකෝලයේ වැඩිදියුණු කිරීමක්.&lt;ref name=&quot;react1931&quot;&gt;[https://github.com/react/react/releases/tag/v19.3.1 Release 19.3.1]. React නිල GitHub නිකුතුව. 2026 ඔක්තෝබර් 14.&lt;/ref&gt;
|}

=== React Foundation ===

React Foundation පිහිටුවීමේ අදහස 2025 ඔක්තෝබර් මාසයේදී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අතර, එය 2026 පෙබරවාරි 24 දින නිල වශයෙන් ආරම්භ කරන ලදී. Linux Foundation යටතේ පවත්වාගෙන යන මෙම ස්වාධීන පදනම වෙත React, React Native සහ JSX වැනි ව්‍යාපෘතිවල හිමිකාරත්වය පැවරිණි. එහි ආරම්භක සාමාජිකයන් අතර Amazon, Callstack, Expo, Huawei, Meta, Microsoft, Software Mansion සහ Vercel ඇතුළත් විය.&lt;ref name=&quot;foundation&quot; /&gt;

පදනම ආරම්භ කිරීමේ නිවේදනයට අනුව තාක්ෂණික දිශානතිය තීරණය කිරීම, පදනමේ අධ්‍යක්ෂ මණ්ඩලයෙන් වෙන්ව ව්‍යාපෘතියේ සංවර්ධකයන් හා නඩත්තුකරුවන් විසින් සිදු කළ යුතු බව දක්වා ඇත.&lt;ref name=&quot;foundation&quot; /&gt;

=== ආරක්ෂක සිදුවීම් ===

2025 දෙසැම්බර් 3 දින React කණ්ඩායම React Server Components ආශ්‍රිත &lt;code&gt;CVE-2025-55182&lt;/code&gt; දුර්වලතාව ප්‍රසිද්ධ කළේය. එය සත්‍යාපනය නොකළ ප්‍රහාරකයකුට දුරස්ථව කේත ක්‍රියාත්මක කිරීමට ඉඩ සැලසිය හැකි දුර්වලතාවක් වූ අතර CVSS අගය 10.0 ලෙස දැක්විණි. මුල් නිවැරදි කිරීම් 19.0.1, 19.1.2 සහ 19.2.1 අනුවාදවලට එක් කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;security-rce&quot;&gt;[https://react.dev/blog/2025/12/03/critical-security-vulnerability-in-react-server-components Critical Security Vulnerability in React Server Components]. React. 2025 දෙසැම්බර් 3.&lt;/ref&gt;

ඉන්පසු සේවා ප්‍රතික්ෂේප කිරීම සහ මූලාශ්‍ර කේත හෙළිවීම සම්බන්ධ තවත් දුර්වලතා අනාවරණය විය. 2026 ජනවාරි 26 දින යාවත්කාලීන කළ නිවේදනය අනුව අමතර නිවැරදි කිරීම් 19.0.4, 19.1.5 සහ 19.2.4 අනුවාදවලට එක් කර තිබිණි. මෙම සිදුවීම් React Server Components සඳහා අදාළ සේවාදායක පැකේජ සම්බන්ධ වූ අතර, සේවාදායකයක් හෝ Server Components සඳහා සහාය දක්වන මෙවලම් භාවිත නොකරන සාමාන්‍ය සේවාලාභී React යෙදුම් ඒවාට යටත් නොවීය.&lt;ref name=&quot;security-followup&quot;&gt;[https://react.dev/blog/2025/12/11/denial-of-service-and-source-code-exposure-in-react-server-components Denial of Service and Source Code Exposure in React Server Components]. React. 2025 දෙසැම්බර් 11; 2026 ජනවාරි 26 දින යාවත්කාලීන කරන ලදී.&lt;/ref&gt;

== බලපත්‍රකරණය ==

React හි මුල් පොදු නිකුතුව Apache License 2.0 යටතේ නිකුත් කෙරිණි. පසුව එය BSD බලපත්‍රයක් සහ වෙනම පේටන්ට් ප්‍රදාන කොන්දේසි සහිත ආකෘතියකට මාරු විය. එම පේටන්ට් කොන්දේසි පිළිබඳ විවාද ඇති වූ අතර Apache Software Foundation සහ WordPress වැනි ව්‍යාපෘතිවල භාවිතය සම්බන්ධ ගැටලු මතු විය.&lt;ref name=&quot;english-history&quot; /&gt;

2017 සැප්තැම්බර් 22 දින Facebook විසින් React, Jest, Flow සහ Immutable.js යන ව්‍යාපෘති MIT බලපත්‍රය යටතට ගෙන එන බව නිවේදනය කරන ලදී. එම නිවේදනයේදී ප්‍රජාව තුළ පැවති බලපත්‍ර සම්බන්ධ අවිනිශ්චිතතාව පිළිගන්නා ලදී.&lt;ref name=&quot;relicense&quot;&gt;[https://engineering.fb.com/2017/09/22/web/relicensing-react-jest-flow-and-immutable-js/ Relicensing React, Jest, Flow, and Immutable.js]. Engineering at Meta. 2017 සැප්තැම්බර් 22.&lt;/ref&gt;

React 16 MIT බලපත්‍රය යටතේ නිකුත් වූ අතර React හි නිල කේත ගබඩාවද එම බලපත්‍රය දක්වයි.&lt;ref name=&quot;react16&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;repository&quot; /&gt;

== මෙයද බලන්න ==

* [[JavaScript]]
* [[HTML]]
* [[වෙබ් සංවර්ධනය]]

== ආශ්‍රිත ==

&lt;references /&gt;

== බාහිර සබැඳි ==

* [https://react.dev/ React නිල වෙබ් අඩවිය]
* [https://react.dev/learn React නිල ඉගෙනුම් ලේඛන]
* [https://react.dev/reference/react React API ලේඛන]
* [https://github.com/react/react React මූලාශ්‍ර කේත ගබඩාව]
* [https://github.com/react/react/releases නිල නිකුතු ලැයිස්තුව]
* [https://reactnative.dev/ React Native නිල වෙබ් අඩවිය]
* [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:React_(software) Wikimedia Commons හි React ආශ්‍රිත මාධ්‍ය]</text>
      <sha1>1iromg0ones3a4yeqvqiq0e160ixumh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:React (මෘදුකාංගය)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197282</id>
    <revision>
      <id>801843</id>
      <timestamp>2026-10-17T17:10:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sachith Dilshan Kaluwitharana</username>
        <id>41675</id>
      </contributor>
      <comment>ලිපියේ මුල් මූලාශ්‍රය, අනුවර්තන විෂය පථය, තාක්ෂණික නිවැරදි කිරීම්, පාරිභාෂික පද සහ වැඩිදියුණු කළ හැකි කරුණු පිළිබඳ සටහනක් එක් කරන ලදී.</comment>
      <origin>801843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5508" sha1="9czhtp8i4s004iskm3gdu2aneccpet8" xml:space="preserve">== ලිපියේ මූලාශ්‍රය සහ අනුවර්තන විෂය පථය ==

මෙම ලිපිය [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=React_(software)&amp;oldid=1380287403 ඉංග්‍රීසි විකිපීඩියාවේ React (software) ලිපියේ මෙම සංස්කරණය] ඇසුරින් සිංහලට අනුවර්තනය කර ඇත. මුල් ලිපියට දායක වූ සංස්කාරකයන්ගේ දායකත්වය එහි [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=React_(software)&amp;action=history සංස්කරණ ඉතිහාසයෙන්] දැකගත හැකිය.

මෙය වචනයෙන් වචනය පරිවර්තනයක් නොවේ. සංරචක, Hooks, Server Components, පන්ති සංරචක, routing, virtual DOM, ජීවන චක්‍ර ක්‍රම, JSX, සේවාදායක විදැහුම්කරණය, දත්ත ප්‍රවාහය, ඉතිහාසය සහ බලපත්‍රකරණය පිළිබඳ ප්‍රධාන කොටස් ඇතුළත් කර ඇත. දිගු අනුවාද වගුව වැදගත් සන්ධිස්ථාන ලෙස සාරාංශ කර ඇති අතර කේත උදාහරණ පැහැදිලි කිරීම සඳහා නැවත සකස් කර ඇත.

== තාක්ෂණික නිවැරදි කිරීම් ==

React නිල ලේඛන අනුව පහත කරුණු පැහැදිලි කර ඇත:

* Hooks හි ස්ථාවර නිකුතු දිනය 2019 පෙබරවාරි 6 ලෙස දක්වා ඇත.
* ශ්‍රිත සංරචක සහ Hooks එකම අවස්ථාවේ හඳුන්වා දුන් බවට අදහසක් ඇති නොවන ලෙස විස්තර කර ඇත.
* සංරචකයක් නැවත render කිරීම සහ DOM වෙනස් කිරීම අතර වෙනස පැහැදිලි කර ඇත.
* Server Components, සේවාදායක පාර්ශ්වීය විදැහුම්කරණය සහ hydration වෙන් වෙන් සංකල්ප ලෙස විස්තර කර ඇත.
* 2026 React Foundation නිවේදනය සහ Server Components ආරක්ෂක නිවේදන ඇතුළත් කර ඇත.
* බලපත්‍ර වෙනස් කිරීමේ නිවේදනය සඳහා නිල මූලාශ්‍රයේ දැක්වෙන 2017 සැප්තැම්බර් 22 දිනය භාවිත කර ඇත.

== නාමය සහ පාරිභාෂික පද ==

මෘදුකාංගයේ නිල නාමය රැකගැනීමට ලිපියේ නාමය “React (මෘදුකාංගය)” ලෙස යොදා ඇත. “සංරචකය”, “තත්ත්වය” සහ “විදැහුම්කරණය” වැනි සිංහල පද සමඟ අවශ්‍ය ස්ථානවල මුල් ඉංග්‍රීසි පදද දක්වා ඇත.

props, Hooks, JSX සහ API නාම කේතයේ භාවිත වන ආකාරයෙන්ම රඳවා ඇත. වඩාත් ප්‍රචලිත සහ නිරවද්‍ය සිංහල පාරිභාෂික පද සඳහා මූලාශ්‍ර සහිත යෝජනා පිළිගනු ලැබේ.

== රූපය සහ වැඩිදියුණු කිරීම් ==

ලිපියට Wikimedia Commons හි ඇති [[:commons:File:React Logo SVG.svg|React Logo SVG.svg]] ඇතුළත් කර ඇත. රූපයේ කර්තෘ සහ බලපත්‍ර තොරතුරු එහි ගොනු විස්තර පිටුවේ ඇත.

තාක්ෂණික විස්තර සඳහා ප්‍රධාන වශයෙන් නිල ලේඛන භාවිත කර ඇත. විෂයයේ ඓතිහාසික වැදගත්කම සහ බලපත්‍ර විවාද පිළිබඳ ස්වාධීන ද්විතීයික මූලාශ්‍ර එක් කිරීමෙන් ලිපිය තවදුරටත් වැඩිදියුණු කළ හැකිය. පැරණි අනුවාදවල සවිස්තර ඉතිහාසය පුළුල් කරන්නේ නම් අදාළ නිල නිකුතු සටහන් සමඟ දින සහ වෙනස්කම් තහවුරු කිරීම යෝග්‍ය වේ.

සිංහල විකිපීඩියාවේ සුදුසු ප්‍රවර්ග, අභ්‍යන්තර සබැඳි සහ මෘදුකාංග තොරතුරුකොටු සැකිලි පරීක්ෂා කර එක් කළ හැකිය. මූලාශ්‍ර සහිත නිවැරදි කිරීම් සහ භාෂා සංශෝධන සඳහා දායක වන ලෙස ආරාධනා කරමි. [[User:Sachith Dilshan Kaluwitharana|Sachith Dilshan Kaluwitharana]] ([[User talk:Sachith Dilshan Kaluwitharana|talk]]) 17:10, 17 ඔක්තෝබර් 2026 (යූටීසී)</text>
      <sha1>9czhtp8i4s004iskm3gdu2aneccpet8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2000 in literature</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197283</id>
    <revision>
      <id>801858</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:08:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:2000 in literature]]</comment>
      <origin>801858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="682" sha1="fflu3thnzjqiaqpej509d19n1s0o1y2" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1155606609 || 2023-05-18T23:05:33Z || Robby || &lt;nowiki&gt;link to Commons is now defined on wikidata&lt;/nowiki&gt;
|----
| 898096646 || 2019-05-21T10:55:58Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 886435098 || 2019-03-06T07:23:01Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;[[Template:Literatureyear]] now needs no parameters, replaced: {{literatureyear|200|0}} → {{Literatureyear}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 833595423 || 2018-04-01T14:28:07Z || JarBot || &lt;nowiki&gt;Bot:add Commons category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 787145123 || 2017-06-23T18:20:20Z || J 1982 || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{literatureyear|200|0}}'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>fflu3thnzjqiaqpej509d19n1s0o1y2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2000 in literature</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197284</id>
    <revision>
      <id>801859</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:2000 in literature]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2000 in literature|history]])</comment>
      <origin>801859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="72" sha1="84irxv2sf29dqnb162z2xlgxp71st67" xml:space="preserve">{{Literatureyear}}
{{Commons category}}
[[Category:2000s in literature]]</text>
      <sha1>84irxv2sf29dqnb162z2xlgxp71st67</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Media franchises introduced in 2000</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197285</id>
    <revision>
      <id>801860</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Media franchises introduced in 2000]]</comment>
      <origin>801860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2700" sha1="lfgsekdekoznp8xrgz4rzqg0z12agk0" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1337257054 || 2026-02-08T10:18:23Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Mass media franchises introduced in the 2000s]] to [[:Category:Media franchises introduced in the 2000s]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1337255288 || 2026-02-08T10:02:04Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;JJMC89 bot III moved page [[Category:Mass media franchises introduced in 2000]] to [[Category:Media franchises introduced in 2000]] without leaving a redirect: [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1337251969 || 2026-02-08T09:31:20Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Mass media franchises by year of introduction]] to [[:Category:Media franchises by year of introduction]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957074701 || 2020-05-16T21:40:22Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Media franchises introduced in the 2000s]] to [[:Category:Mass media franchises introduced in the 2000s]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957072914 || 2020-05-16T21:29:02Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Category moved&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957072910 || 2020-05-16T21:29:01Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;JJMC89 bot III moved page [[Category:Media franchises introduced in 2000]] to [[Category:Mass media franchises introduced in 2000]] without leaving a redirect: [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957068757 || 2020-05-16T21:03:54Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Media franchises by year of introduction]] to [[:Category:Mass media franchises by year of introduction]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 956633610 || 2020-05-14T12:30:32Z || Oculi || &lt;nowiki&gt;/* top */CFD: propose speedy renaming to [[:Category:Mass media franchises introduced in 2000]]. To object, see [[WP:CFDS]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 895687778 || 2019-05-05T22:32:09Z || Tom.Reding || &lt;nowiki&gt;Replace {{[[Template:Cat topic in year|Cat topic in year]]}} with {{[[Template:Navseasoncats|Navseasoncats]]}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 878363831 || 2019-01-14T11:19:21Z || Koavf || &lt;nowiki&gt;/* top */Remove per TfD, removed: {{popcat|date=June 2017}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 833828236 || 2018-04-02T16:32:18Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 833826668 || 2018-04-02T16:24:11Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 787145074 || 2017-06-23T18:20:02Z || J 1982 || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{cat topic in year| topic=media franchises introduced|year=2000}} {{popcat|date=June 2017}}  [[Category:2000 introductions]] Category:Media franchises by year...'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>lfgsekdekoznp8xrgz4rzqg0z12agk0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Media franchises introduced in 2000</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197286</id>
    <revision>
      <id>801861</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:09:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Media franchises introduced in 2000]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Media franchises introduced in 2000|history]])</comment>
      <origin>801861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="168" sha1="36y4c92954daxjyq73s15nvn0qvus6s" xml:space="preserve">{{Navseasoncats}}

[[Category:2000 introductions]]
[[Category:Media franchises by year of introduction|2000]]
[[Category:Media franchises introduced in the 2000s|2000]]</text>
      <sha1>36y4c92954daxjyq73s15nvn0qvus6s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Book series introduced in the 2000s</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197287</id>
    <revision>
      <id>801862</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Book series introduced in the 2000s]]</comment>
      <origin>801862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="r9pbehukjd3gp55kyyrnh8wiwd4bzrj" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1337257082 || 2026-02-08T10:18:43Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Mass media franchises introduced in the 2000s]] to [[:Category:Media franchises introduced in the 2000s]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1278070872 || 2025-02-28T09:10:38Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957074751 || 2020-05-16T21:40:42Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Media franchises introduced in the 2000s]] to [[:Category:Mass media franchises introduced in the 2000s]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 897766939 || 2019-05-19T07:29:28Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 897766045 || 2019-05-19T07:17:58Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{Navseasoncats}}  [[Category:2000s in literature]] [[Category:Book series by decade of introduction|2003]] [[Category:Media franchises introduced in the 2000s]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>r9pbehukjd3gp55kyyrnh8wiwd4bzrj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Book series introduced in the 2000s</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197288</id>
    <revision>
      <id>801863</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:09:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Book series introduced in the 2000s]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Book series introduced in the 2000s|history]])</comment>
      <origin>801863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="3s4wxwemfy4k4mvxga6bi0jcq6tychd" xml:space="preserve">{{Navseasoncats}}

[[Category:2000s in literature]]
[[Category:Book series by decade of introduction|2000s]]
[[Category:Media franchises introduced in the 2000s]]
[[Category:Book series introduced in the 21st century]]</text>
      <sha1>3s4wxwemfy4k4mvxga6bi0jcq6tychd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1955 in literature</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197289</id>
    <revision>
      <id>801864</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:1955 in literature]]</comment>
      <origin>801864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="742" sha1="fnv257b7v3ltviwtgikqt7bg28tlcb5" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1155602051 || 2023-05-18T22:38:07Z || Robby || &lt;nowiki&gt;link to Commons is now defined on wikidata&lt;/nowiki&gt;
|----
| 901942921 || 2019-06-15T10:58:36Z || Hugo999 || &lt;nowiki&gt;added [[Category:1950s in literature]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 886434998 || 2019-03-06T07:22:12Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;[[Template:Literatureyear]] now needs no parameters, replaced: {{literatureyear|195|5}} → {{Literatureyear}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 833587805 || 2018-04-01T13:38:34Z || JarBot || &lt;nowiki&gt;Bot:add Commons category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 787178060 || 2017-06-23T22:15:37Z || J 1982 || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{literatureyear|195|5}}'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>fnv257b7v3ltviwtgikqt7bg28tlcb5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:1955 in literature</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197290</id>
    <revision>
      <id>801865</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:09:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:1955 in literature]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1955 in literature|history]])</comment>
      <origin>801865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="75" sha1="6z1knchu367op8wdv73gtxih62xdu7j" xml:space="preserve">{{Literatureyear}}
{{Commons category}}

[[Category:1950s in literature| ]]</text>
      <sha1>6z1knchu367op8wdv73gtxih62xdu7j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Book series introduced in the 1950s</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197291</id>
    <revision>
      <id>801866</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:09:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Book series introduced in the 1950s]]</comment>
      <origin>801866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="932" sha1="c8hu4be44cfnnohkunk383u3pfp1ei5" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1337256809 || 2026-02-08T10:15:55Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Mass media franchises introduced in the 1950s]] to [[:Category:Media franchises introduced in the 1950s]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1278070409 || 2025-02-28T09:05:25Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957074313 || 2020-05-16T21:37:55Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Media franchises introduced in the 1950s]] to [[:Category:Mass media franchises introduced in the 1950s]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 897774620 || 2019-05-19T09:02:26Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{Navseasoncats}}  [[Category:1950s in literature]] [[Category:Book series by decade of introduction|1950s]] [[Category:Media franchises introduced in the 1950s]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>c8hu4be44cfnnohkunk383u3pfp1ei5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Book series introduced in the 1950s</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197292</id>
    <revision>
      <id>801867</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:10:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Book series introduced in the 1950s]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Book series introduced in the 1950s|history]])</comment>
      <origin>801867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="218" sha1="9tyay1qsx6taqrbk4njjjarcjdwyh5a" xml:space="preserve">{{Navseasoncats}}

[[Category:1950s in literature]]
[[Category:Book series by decade of introduction|1950s]]
[[Category:Media franchises introduced in the 1950s]]
[[Category:Book series introduced in the 20th century]]</text>
      <sha1>9tyay1qsx6taqrbk4njjjarcjdwyh5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Media franchises by year of introduction</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197293</id>
    <revision>
      <id>801868</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:10:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Media franchises by year of introduction]]</comment>
      <origin>801868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2714" sha1="22ci7int6dx72my3yfu3r2yeywlnpig" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1337251577 || 2026-02-08T09:27:42Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;JJMC89 bot III moved page [[Category:Mass media franchises by year of introduction]] to [[Category:Media franchises by year of introduction]] without leaving a redirect: [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1337251497 || 2026-02-08T09:26:48Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Mass media franchises by period of introduction]] to [[:Category:Media franchises by period of introduction]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1276291257 || 2025-02-18T00:15:26Z || Wikihistorian || &lt;nowiki&gt;new key for [[Category:Mass media franchises by period of introduction]]: &quot; Year&quot; using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1276290212 || 2025-02-18T00:07:30Z || Wikihistorian || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Mass media by year]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1041278151 || 2021-08-29T16:35:38Z || Randey1970 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957068139 || 2020-05-16T21:00:03Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Category moved&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957068134 || 2020-05-16T21:00:01Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;JJMC89 bot III moved page [[Category:Media franchises by year of introduction]] to [[Category:Mass media franchises by year of introduction]] without leaving a redirect: [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 957068125 || 2020-05-16T20:59:59Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Media franchises by period of introduction]] to [[:Category:Mass media franchises by period of introduction]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 956633156 || 2020-05-14T12:26:55Z || Oculi || &lt;nowiki&gt;/* top */CFD: propose speedy renaming to [[:Category:Mass media franchises by year of introduction]]. To object, see [[WP:CFDS]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 945280754 || 2020-03-12T23:29:48Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;Moving from [[Category:Introductions by year]] to [[Category:Introductions by type and year]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 895450647 || 2019-05-04T10:07:41Z || StarTrekker || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 849201272 || 2018-07-07T08:02:02Z || Hiddenstranger || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 809400901 || 2017-11-08T21:39:22Z || 80.139.202.254 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 787693164 || 2017-06-26T23:27:06Z || Bellerophon5685 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 787144526 || 2017-06-23T18:16:48Z || J 1982 || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Introductions by year]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 787144508 || 2017-06-23T18:16:39Z || J 1982 || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Media franchises|Year of introduction]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>22ci7int6dx72my3yfu3r2yeywlnpig</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Media franchises by year of introduction</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197294</id>
    <revision>
      <id>801869</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:10:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Media franchises by year of introduction]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Media franchises by year of introduction|history]])</comment>
      <origin>801869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="198" sha1="hx78kw7hcnvl7f5em3z6vc8c71mtkj9" xml:space="preserve">{{container}}
[[Category:Media franchises by period of introduction| Year]]
[[Category:Introductions by type and year]]
[[Category:Mass media by year|/Franchises]]
{{Category TOC custom|start=1880}}</text>
      <sha1>hx78kw7hcnvl7f5em3z6vc8c71mtkj9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Discrete Mathematics navigational boxes</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197295</id>
    <revision>
      <id>801870</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:10:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Discrete Mathematics navigational boxes]]</comment>
      <origin>801870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="269" sha1="ag2onczamb8nvh4nvsfq59za4wpq35i" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1230642774 || 2024-06-23T21:41:12Z || WOSlinker || &lt;nowiki&gt;add {{template category|type=navbox}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1217130370 || 2024-04-04T00:50:08Z || Tarnoob || &lt;nowiki&gt;creation&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>ag2onczamb8nvh4nvsfq59za4wpq35i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Discrete Mathematics navigational boxes</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197296</id>
    <revision>
      <id>801871</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:10:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Discrete Mathematics navigational boxes]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Discrete Mathematics navigational boxes|history]])</comment>
      <origin>801871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="77" sha1="rxpq5h42zye8rgzrun27d4ife2f718i" xml:space="preserve">{{template category|type=navbox}}
[[Category:Mathematics navigational boxes]]</text>
      <sha1>rxpq5h42zye8rgzrun27d4ife2f718i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1953 animal births</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197297</id>
    <revision>
      <id>801872</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:10:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:1953 animal births]]</comment>
      <origin>801872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="973" sha1="hy2ypi6bzfx2l7exhhhp3bblwp01847" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1226723325 || 2024-06-01T12:38:04Z || Robby || &lt;nowiki&gt;link to Commons is now defined on wikidata&lt;/nowiki&gt;
|----
| 945129686 || 2020-03-12T00:17:40Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;use [[Template:YYYY animal births category header]], which needs no parameters&lt;/nowiki&gt;
|----
| 823919675 || 2018-02-04T06:08:04Z || Greenshed || &lt;nowiki&gt;Category:20th-century animal births&lt;/nowiki&gt;
|----
| 752980860 || 2016-12-04T13:58:19Z || Russian Rocky || &lt;nowiki&gt;Commons&lt;/nowiki&gt;
|----
| 482081216 || 2012-03-15T20:06:17Z || GrahamHardy || &lt;nowiki&gt;+template&lt;/nowiki&gt;
|----
| 190492373 || 2008-02-10T23:35:18Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 190492210 || 2008-02-10T23:34:30Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with 'Animals that died in [[1953]].  [[Category:Animal deaths by year]] [[Category:1953|Animal deaths]] &lt;!--don't put in 1953 deaths as that is only for humans--&gt;'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>hy2ypi6bzfx2l7exhhhp3bblwp01847</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:1953 animal births</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197298</id>
    <revision>
      <id>801873</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:11:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:1953 animal births]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:1953 animal births|history]])</comment>
      <origin>801873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="7jc2vfdf7aumhudziepjso9hu91wiwx" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{YYYY animal births category header}}</text>
      <sha1>7jc2vfdf7aumhudziepjso9hu91wiwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2022 animal deaths</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197299</id>
    <revision>
      <id>801874</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:2022 animal deaths]]</comment>
      <origin>801874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="491" sha1="ssj9pihkbpwkpwe6hqmlh5w49ncp7tc" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1292111590 || 2025-05-25T07:38:04Z || HanTsî || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:2022 deaths]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1096753553 || 2022-07-06T12:22:41Z || Mitch Ames || &lt;nowiki&gt;added [[Category:2022 deaths]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1063889830 || 2022-01-05T12:42:24Z || Normantas Bataitis || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '{{YYYY animal deaths category header}}'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>ssj9pihkbpwkpwe6hqmlh5w49ncp7tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2022 animal deaths</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197300</id>
    <revision>
      <id>801875</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:2022 animal deaths]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2022 animal deaths|history]])</comment>
      <origin>801875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="9knest9y588kzfpthdgkra5ot7c4jyr" xml:space="preserve">{{YYYY animal deaths category header}}</text>
      <sha1>9knest9y588kzfpthdgkra5ot7c4jyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual elephants in Sri Lanka</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197301</id>
    <revision>
      <id>801876</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Individual elephants in Sri Lanka]]</comment>
      <origin>801876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="321" sha1="rpo1fztl53gci55pl4owyhakgz643ms" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1259695280 || 2024-11-26T15:43:06Z || Blackknight12 || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Elephants in Sri Lanka]] [[Category:Individual animals in Sri Lanka|Elephants]] [[Category:Individual elephants|Sri Lanka]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>rpo1fztl53gci55pl4owyhakgz643ms</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Individual elephants in Sri Lanka</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197302</id>
    <revision>
      <id>801877</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:11:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Individual elephants in Sri Lanka]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual elephants in Sri Lanka|history]])</comment>
      <origin>801877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="134" sha1="qtk4up9e7zr6i1mgc0ic8ymrbzkqpk6" xml:space="preserve">[[Category:Elephants in Sri Lanka]]
[[Category:Individual animals in Sri Lanka|Elephants]]
[[Category:Individual elephants|Sri Lanka]]</text>
      <sha1>qtk4up9e7zr6i1mgc0ic8ymrbzkqpk6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual Asian elephants</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197303</id>
    <revision>
      <id>801878</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:11:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Individual Asian elephants]]</comment>
      <origin>801878</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="535" sha1="tr5ejki3fulekz3d71fcjk1ido8sz96" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1269566808 || 2025-01-15T08:45:10Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Asian elephant]] to [[:Category:Asian elephants]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1263292578 || 2024-12-15T20:48:38Z || Anatol Svahilec || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1263292431 || 2024-12-15T20:47:34Z || Anatol Svahilec || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category:Individual elephants]] [[Category:Asian elephants]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>tr5ejki3fulekz3d71fcjk1ido8sz96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Individual Asian elephants</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197304</id>
    <revision>
      <id>801879</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:12:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Individual Asian elephants]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Individual Asian elephants|history]])</comment>
      <origin>801879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="fbsw9v1x7a9cngm3y97k6le5ia3gzlo" xml:space="preserve">[[Category:Individual elephants]]
[[Category:Asian elephants]]</text>
      <sha1>fbsw9v1x7a9cngm3y97k6le5ia3gzlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Elephants</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197305</id>
    <revision>
      <id>801880</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:12:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Elephants]]</comment>
      <origin>801880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9590" sha1="sfe4gb2r51pbsla00wsj3nctj4ci65g" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1218321557 || 2024-04-11T00:59:19Z || Plantdrew || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Paraphyletic groups]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1156751653 || 2023-05-24T12:29:36Z || LittleJerry || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1116567825 || 2022-10-17T06:41:25Z || 210.84.8.146 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1026443692 || 2021-06-02T09:13:13Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 924370103 || 2019-11-03T12:59:53Z || Mike Peel || &lt;nowiki&gt;Changing the Commons category from &quot;Category:Elephantidae&quot; to &quot;Category:Elephants&quot;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 894601602 || 2019-04-28T21:09:18Z || Koavf || &lt;nowiki&gt;/* top */deleted portal, removed: {{Portal|Elephants}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 863140509 || 2018-10-08T23:46:14Z || The Transhumanist || &lt;nowiki&gt;Portal link maintenance: Add corresponding portal link or adjust its location/syntax, and remove any off-topic portal links&lt;/nowiki&gt;
|----
| 847612163 || 2018-06-26T15:53:30Z || 50.81.152.179 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 847611733 || 2018-06-26T15:51:21Z || 50.81.152.179 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 790364349 || 2017-07-13T08:07:04Z || R567 || &lt;nowiki&gt;Category:Herbivorous mammals&lt;/nowiki&gt;
|----
| 790361300 || 2017-07-13T07:29:19Z || R567 || &lt;nowiki&gt;Category:Herbivorous vertebrates&lt;/nowiki&gt;
|----
| 746730208 || 2016-10-29T05:15:23Z || Look2See1 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 546487160 || 2013-03-23T06:55:46Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 50 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q7217075]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 538308322 || 2013-02-14T23:05:01Z || DarafshBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[sr:Категорија:Слонови]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 537491863 || 2013-02-10T04:34:40Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[pl:Kategoria:Słoniowate]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 532130839 || 2013-01-09T06:33:19Z || Justincheng12345-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.3) (Robot: Adding [[ckb:پۆل:فیلەکان]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 506144171 || 2012-08-06T23:38:05Z || NickK || &lt;nowiki&gt;interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 502319052 || 2012-07-14T23:40:27Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.2+) (Robot: Adding [[nl:Categorie:Olifant]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 482846027 || 2012-03-20T05:32:18Z || Bjankuloski06en~enwiki || &lt;nowiki&gt;mk&lt;/nowiki&gt;
|----
| 472466675 || 2012-01-21T18:13:51Z || JoergenB || &lt;nowiki&gt;iw + fo:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 461310666 || 2011-11-18T18:30:47Z || Luckas-bot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (Robot: Adding [[be:Катэгорыя:Сланы]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 452154901 || 2011-09-24T07:17:26Z || Alan Liefting || &lt;nowiki&gt;{{Cat main|Elephant}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 444288139 || 2011-08-11T16:32:08Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.6.4) (robot Adding: [[kk:Санат:Пілдер]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 418354528 || 2011-03-11T21:06:06Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;r2.4.6) (robot Adding: [[ln:Catégorie:Nzɔku]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 416900539 || 2011-03-03T12:52:48Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.6.4) (robot Adding: [[su:Kategori:Gajah]], [[tr:Kategori:Filgiller]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 416406716 || 2011-02-28T17:50:29Z || EmausBot || &lt;nowiki&gt;r2.6.4) (robot Adding: [[az:Kateqoriya:Fillər]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 382246365 || 2010-09-01T09:14:06Z || Alexbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[zh:Category:象]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 382125940 || 2010-08-31T19:21:30Z || KocjoBot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot Removing: [[de:Kategorie:Elefanten als Thema]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 364576344 || 2010-05-28T00:23:42Z || Zorrobot || &lt;nowiki&gt;robot Modifying: [[ja:Category:象]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 363895637 || 2010-05-24T10:21:12Z || ArthurBot || &lt;nowiki&gt;robot Modifying: [[ca:Categoria:Elefants]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 356797799 || 2010-04-18T15:22:24Z || MondalorBot || &lt;nowiki&gt;Robot adding: [[la:Categoria:Elephantes]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 343715684 || 2010-02-13T12:11:12Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ro:Categorie:Elephantidae]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 341846465 || 2010-02-04T07:08:50Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[fa:رده:فیل‌ها]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 325711446 || 2009-11-13T23:53:44Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[cy:Categori:Eliffantod]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 323660549 || 2009-11-03T09:43:27Z || Erell || &lt;nowiki&gt;+de:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 321397886 || 2009-10-22T15:46:07Z || Idioma-bot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[lt:Kategorija:Drambliai]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 317591262 || 2009-10-03T04:57:38Z || ChenzwBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[eo:Kategorio:Elefantedoj]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 313522870 || 2009-09-13T06:54:17Z || SilvonenBot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[ca:Categoria:Elefàntids]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 309333050 || 2009-08-21T22:56:23Z || Xqbot || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[an:Categoría:Elephantidae]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 308121102 || 2009-08-15T13:43:54Z || TXiKiBoT || &lt;nowiki&gt;robot Adding: [[el:Κατηγορία:Ελεφαντίδες]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 282076506 || 2009-04-06T09:44:59Z || Shore3 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 278146535 || 2009-03-18T17:33:15Z || 131.216.134.62 || &lt;nowiki&gt;elephants are purple&lt;/nowiki&gt;
|----
| 268439685 || 2009-02-04T09:25:48Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[eu:Kategoria:Elephantidae]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 268345795 || 2009-02-03T22:32:28Z || VolkovBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ta:பகுப்பு:யானைகள்]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 245908343 || 2008-10-17T15:26:33Z || Santosga || &lt;nowiki&gt;+iw pt&lt;/nowiki&gt;
|----
| 233858398 || 2008-08-24T03:22:40Z || 218.103.232.108 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 227457731 || 2008-07-23T18:05:54Z || AndersBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[simple:Category:Elephants]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 221860545 || 2008-06-26T12:19:38Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[ko:분류:코끼리]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 221852829 || 2008-06-26T11:24:20Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Removing: [[da:Kategori:Snabeldyr]], [[ko:분류:장비목]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 221663726 || 2008-06-25T14:53:43Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Commons cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 217347515 || 2008-06-05T17:14:05Z || Naudefj || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 210217356 || 2008-05-05T00:26:34Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[bg:Категория:Слонове]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 210146107 || 2008-05-04T18:07:12Z || SpillingBot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[is:Flokkur:Fílar]] Removing: [[bg:Категория:Слонове]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 202975619 || 2008-04-03T04:32:26Z || Island || &lt;nowiki&gt;+ka:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 201761270 || 2008-03-29T06:17:26Z || Borgx || &lt;nowiki&gt;+id&lt;/nowiki&gt;
|----
| 190353804 || 2008-02-10T08:32:37Z || Summer Song || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 187989121 || 2008-01-30T20:18:07Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Robot - Moving category Proboscids to Proboscideans per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2008 January 25]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 166039009 || 2007-10-21T12:28:20Z || Pinky sl || &lt;nowiki&gt;sl:Kategorija:Sloni&lt;/nowiki&gt;
|----
| 145992936 || 2007-07-20T20:31:49Z || Vanka5 || &lt;nowiki&gt;+ bg&lt;/nowiki&gt;
|----
| 142920112 || 2007-07-06T16:23:19Z || Le Pied-bot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[lb:Category:Elefanten]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 139094407 || 2007-06-19T00:06:35Z || Byrialbot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[oc:Categoria:Elephantidae]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 137528629 || 2007-06-11T20:33:13Z || Kelovy || &lt;nowiki&gt;+sk:&lt;/nowiki&gt;
|----
| 128073912 || 2007-05-03T22:33:25Z || DHN-bot~enwiki || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: [[vi:Thể loại:Voi]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 119462221 || 2007-04-01T10:36:14Z || 58.186.102.151 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 113096610 || 2007-03-06T17:19:12Z || Qualia2 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 113062748 || 2007-03-06T14:09:05Z || Qualia2 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 113062659 || 2007-03-06T14:08:30Z || Qualia2 || &lt;nowiki&gt;+hsb&lt;/nowiki&gt;
|----
| 104906895 || 2007-02-01T19:43:50Z || Centrx || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 104278244 || 2007-01-30T06:18:28Z || Xaosflux || &lt;nowiki&gt;{{tprotected}}&lt;/nowiki&gt;
|----
| 104272651 || 2007-01-30T05:35:37Z || Luna Santin || &lt;nowiki&gt;Protected Category:Elephants: Colbert mention [edit=sysop:move=sysop] (expires 05:35, January 31, 2007 (UTC))&lt;/nowiki&gt;
|----
| 104269184 || 2007-01-30T05:12:26Z || Interiot || &lt;nowiki&gt;Reverted edits by [[Special:Contributions/71.232.26.116|71.232.26.116]] ([[User talk:71.232.26.116|talk]]) to last version by Varano&lt;/nowiki&gt;
|----
| 104267263 || 2007-01-30T05:02:25Z || 71.232.26.116 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 86532325 || 2006-11-08T18:10:49Z || Varano || &lt;nowiki&gt;es&lt;/nowiki&gt;
|----
| 77533954 || 2006-09-24T13:57:14Z || Ppntori || &lt;nowiki&gt;[[fi:Luokka:Norsut]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 71791522 || 2006-08-25T11:38:48Z || Nicke L || &lt;nowiki&gt;+sv&lt;/nowiki&gt;
|----
| 67356414 || 2006-08-03T01:40:11Z || Xaosflux || &lt;nowiki&gt;Unprotected Category:Elephants: lniog enough&lt;/nowiki&gt;
|----
| 66985214 || 2006-08-01T05:00:00Z || Xaosflux || &lt;nowiki&gt;Protected Category:Elephants: colbert report [edit=autoconfirmed:move=autoconfirmed]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 65484415 || 2006-07-24T03:27:54Z || Eras-mus || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 63721502 || 2006-07-14T03:37:34Z || A-giau || &lt;nowiki&gt;+zh-min-nan&lt;/nowiki&gt;
|----
| 53471987 || 2006-05-16T08:23:31Z || Od Mishehu || &lt;nowiki&gt;interwiki +he&lt;/nowiki&gt;
|----
| 36640858 || 2006-01-25T13:52:24Z || GCarty || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 33961541 || 2006-01-05T11:03:22Z || Chobot || &lt;nowiki&gt;robot  Adding: ko&lt;/nowiki&gt;
|----
| 28490952 || 2005-11-16T09:30:17Z || Marc Venot || &lt;nowiki&gt;io&lt;/nowiki&gt;
|----
| 25523402 || 2005-10-14T18:35:52Z || HenkvD || &lt;nowiki&gt;sisterlinks project&lt;/nowiki&gt;
|----
| 18430356 || 2005-07-08T23:19:42Z || Mintleaf~enwiki || &lt;nowiki&gt;+ja&lt;/nowiki&gt;
|----
| 16681465 || 2004-12-18T21:25:31Z || Byrial || &lt;nowiki&gt;+da&lt;/nowiki&gt;
|----
| 8569221 || 2004-08-31T11:32:03Z || Pcb21 || &lt;nowiki&gt;maintain category chain&lt;/nowiki&gt;
|----
| 5562410 || 2004-08-08T06:02:46Z || Tregoweth || &lt;nowiki&gt;[[Category:Animals]]&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>sfe4gb2r51pbsla00wsj3nctj4ci65g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Elephants</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197306</id>
    <revision>
      <id>801881</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:12:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Elephants]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Elephants|history]])</comment>
      <origin>801881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="74" sha1="ew70ts7k38nr6f429929jquqbqmfe34" xml:space="preserve">{{Commons cat|Elephants}}
{{Cat main|Elephant}}

[[Category:Elephantidae]]</text>
      <sha1>ew70ts7k38nr6f429929jquqbqmfe34</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2001 animal births</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197307</id>
    <revision>
      <id>801882</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:12:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:2001 animal births]]</comment>
      <origin>801882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1767" sha1="9hbs1h56p6khoi22ubgl66o5cypau4c" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1239354609 || 2024-08-08T20:14:39Z || Robby || &lt;nowiki&gt;link to Commons is now defined on wikidata&lt;/nowiki&gt;
|----
| 945126437 || 2020-03-11T23:50:17Z || BrownHairedGirl || &lt;nowiki&gt;use [[Template:YYYY animal births category header]], which needs no parameters&lt;/nowiki&gt;
|----
| 809282673 || 2017-11-08T04:56:17Z || Greenshed || &lt;nowiki&gt;[[Category:21st-century animal births]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 727816214 || 2016-07-01T12:17:43Z || PanchoS || &lt;nowiki&gt;refine cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 588072498 || 2013-12-28T14:37:24Z || BotMultichill || &lt;nowiki&gt;Adding Commons category link to [[:Commons:Category:2001 animal births|category with the same name]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 547076379 || 2013-03-26T15:12:24Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 2 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q8184397]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 427561784 || 2011-05-05T11:16:31Z || Zirland || &lt;nowiki&gt;interwiki&lt;/nowiki&gt;
|----
| 427136913 || 2011-05-02T21:42:45Z || WikitanvirBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[cs:Kategorie:Narozená zvířata 2001]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 407689749 || 2011-01-13T17:40:08Z || WikitanvirBot || &lt;nowiki&gt;r2.7.1) (robot Adding: [[zh:Category:2001年出生的动物]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 401158453 || 2010-12-08T00:32:23Z || Hugo999 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 153312526 || 2007-08-24T07:12:51Z || Tim! || &lt;nowiki&gt;cat 2001&lt;/nowiki&gt;
|----
| 153242399 || 2007-08-23T23:08:29Z || Cyde || &lt;nowiki&gt;Reverted edits by [[Special:Contributions/Tim!|Tim!]] ([[User talk:Tim!|talk]]) to last version by Sengkang&lt;/nowiki&gt;
|----
| 153192044 || 2007-08-23T18:26:05Z || Tim! || &lt;nowiki&gt;cat&lt;/nowiki&gt;
|----
| 148463948 || 2007-08-01T09:23:41Z || Sengkang || &lt;nowiki&gt;start&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>9hbs1h56p6khoi22ubgl66o5cypau4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:2001 animal births</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197308</id>
    <revision>
      <id>801883</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:12:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:2001 animal births]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:2001 animal births|history]])</comment>
      <origin>801883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59" sha1="7jc2vfdf7aumhudziepjso9hu91wiwx" xml:space="preserve">{{Commons category}}
{{YYYY animal births category header}}</text>
      <sha1>7jc2vfdf7aumhudziepjso9hu91wiwx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:National Zoological Park (United States)</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197309</id>
    <revision>
      <id>801884</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:National Zoological Park (United States)]]</comment>
      <origin>801884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3292" sha1="6zh7m4pydyp8817tclz3glwbqzg2cth" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1304283302 || 2025-08-05T03:02:41Z || Smasongarrison || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Wikipedia categories named after organizations based in Washington, D.C.]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 731548991 || 2016-07-26T02:00:52Z || RevelationDirect || &lt;nowiki&gt;Header updated&lt;/nowiki&gt;
|----
| 731548271 || 2016-07-26T01:54:35Z || RevelationDirect || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Collection of the Smithsonian Institution]]; added [[Category:Smithsonian Institution]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 731547874 || 2016-07-26T01:51:41Z || RevelationDirect || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Individual animals in the United States]] using [[WP:HC|HotCat]] Topic expanded per CfD outcome&lt;/nowiki&gt;
|----
| 731547837 || 2016-07-26T01:51:22Z || RevelationDirect || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Zoos in the United States]]; added [[Category:Zoos in Washington, D.C.]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 730659994 || 2016-07-20T13:49:45Z || Fayenatic london || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Wikipedia categories named after zoos]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 730659969 || 2016-07-20T13:49:31Z || Fayenatic london || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Zoos in the United States]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 730659735 || 2016-07-20T13:47:24Z || Fayenatic london || &lt;nowiki&gt;update after move&lt;/nowiki&gt;
|----
| 730222283 || 2016-07-17T15:47:00Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Bot: Removing CFD templates for completed action&lt;/nowiki&gt;
|----
| 730222277 || 2016-07-17T15:46:58Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Cydebot moved page [[Category:Smithsonian Institution-related animals]] to [[Category:National Zoological Park (United States)]]: Robot - Result of [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2016 July 9]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 728994949 || 2016-07-09T02:59:44Z || RevelationDirect || &lt;nowiki&gt;CFR nomination&lt;/nowiki&gt;
|----
| 728732438 || 2016-07-07T08:17:28Z || RevelationDirect || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Individual animals]] using [[WP:HC|HotCat]] Already in more specific subcategory&lt;/nowiki&gt;
|----
| 702349604 || 2016-01-30T01:23:55Z || Hugo999 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 607408341 || 2014-05-06T23:59:02Z || FrescoBot || &lt;nowiki&gt;Bot: [[User:FrescoBot/Misplaced invisible LTR marks|misplaced invisible LTR marks]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 560451061 || 2013-06-18T14:00:37Z || Dominic || &lt;nowiki&gt;more specific&lt;/nowiki&gt;
|----
| 434086645 || 2011-06-13T17:19:10Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Robot: Moved from Category:Smithsonian Institution related animals. Authors: Kumioko, Cydebot, Funandtrvl, This, that and the other&lt;/nowiki&gt;
|----
| 432473355 || 2011-06-04T05:51:47Z || This, that and the other || &lt;nowiki&gt;Category being considered for renaming in accordance with [[WP:CDP|CDP]]. ([[WP:TW|TW]])&lt;/nowiki&gt;
|----
| 427932112 || 2011-05-07T16:20:01Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Robot - Moving category Famous animals to [[:Category:Individual animals]] per [[WP:CFD|CFD]] at [[Wikipedia:Categories for discussion/Log/2011 April 28]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 410810724 || 2011-01-29T19:37:55Z || Funandtrvl || &lt;nowiki&gt;sortkey&lt;/nowiki&gt;
|----
| 370888216 || 2010-06-30T01:09:54Z || Kumioko (renamed) || &lt;nowiki&gt;add category&lt;/nowiki&gt;
|----
| 370816160 || 2010-06-29T17:06:18Z || Kumioko (renamed) || &lt;nowiki&gt;create category&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>6zh7m4pydyp8817tclz3glwbqzg2cth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:National Zoological Park (United States)</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197310</id>
    <revision>
      <id>801885</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:National Zoological Park (United States)]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:National Zoological Park (United States)|history]])</comment>
      <origin>801885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="256" sha1="qrx2rge2d1baltzhug7cj1nj8n7gkoc" xml:space="preserve">{{Cat main}}
 __NOGALLERY__

[[Category:Smithsonian Institution|Zoological Park]]
[[Category:Zoos in Washington, D.C.]]
[[Category:Wikipedia categories named after zoos]]
[[Category:Wikipedia categories named after organizations based in Washington, D.C.]]</text>
      <sha1>qrx2rge2d1baltzhug7cj1nj8n7gkoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:War elephants</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197311</id>
    <revision>
      <id>801886</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:13:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:War elephants]]</comment>
      <origin>801886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1217" sha1="817kepzo496ws7kwq21jcfkrbnjbjyk" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1206082900 || 2024-02-11T04:58:02Z || AHI-3000 || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1183872133 || 2023-11-07T00:50:21Z || SpinnerLaserzthe2nd || &lt;nowiki&gt;added [[Category:Military history of Africa]] using [[WP:HC|HotCat]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1129696871 || 2022-12-26T18:17:38Z || Jengod || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1029038106 || 2021-06-17T14:27:21Z || Johnbod || &lt;nowiki&gt;removed [[Category:Indus Valley Civilisation]] using [[WP:HC|HotCat]] - no connection&lt;/nowiki&gt;
|----
| 898229148 || 2019-05-22T07:10:58Z || Cydebot || &lt;nowiki&gt;Robot - Speedily moving category Warfare of antiquity to [[:Category:Ancient warfare]] per [[WP:CFDS|CFDS]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 871947907 || 2018-12-04T10:15:26Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 871947860 || 2018-12-04T10:15:05Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 871947496 || 2018-12-04T10:12:07Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 871946679 || 2018-12-04T10:03:29Z || Dimadick || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with 'Articles relating to [[war elephant]]s, [[elephant]]s which were trained and guided by humans for combat. The war elephants' main use was to charge the enemy, br...'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>817kepzo496ws7kwq21jcfkrbnjbjyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:War elephants</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197312</id>
    <revision>
      <id>801887</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:13:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:War elephants]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:War elephants|history]])</comment>
      <origin>801887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="548" sha1="mwaxwru9sd4sxlr79jimj4a2y6bsm8s" xml:space="preserve">Articles relating to [[war elephant]]s, [[elephant]]s which were trained and guided by humans for combat. The war elephants' main use was to charge the enemy, breaking their ranks and instilling terror. Elephantry are military units with elephant-mounted troops.

[[Category:5th-millennium BC introductions]]
[[Category:Combat occupations]]
[[Category:Elephants and humans]]
[[Category:Elephant attacks]]
[[Category:History of South Asia]]
[[Category:Military animals|elephants]]
[[Category:Ancient warfare]]
[[Category:Military history of Africa]]</text>
      <sha1>mwaxwru9sd4sxlr79jimj4a2y6bsm8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Synapsida stubs</title>
    <ns>15</ns>
    <id>197313</id>
    <revision>
      <id>801888</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:13:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Synapsida stubs]]</comment>
      <origin>801888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2392" sha1="q1fmtqjsqd7dy6fvomar37pmopkmudq" xml:space="preserve">{| class=&quot;wikitable&quot;
! oldid || date/time || username || edit summary
|----
| 1345050565 || 2026-03-24T01:22:43Z || Mclay1 || &lt;nowiki&gt;clean-up&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1345049828 || 2026-03-24T01:15:59Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Category moved&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1345049821 || 2026-03-24T01:15:58Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;JJMC89 bot III moved page [[Category:Synapsid stubs]] to [[Category:Synapsida stubs]] without leaving a redirect: [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1344558578 || 2026-03-21T04:45:22Z || Mclay1 || &lt;nowiki&gt;Listed for speedy renaming; see [[WP:CFDS|Categories for discussion/Speedy]].&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1283320236 || 2025-03-31T19:35:48Z || JJMC89 bot III || &lt;nowiki&gt;Moving [[:Category:Synapsids]] to [[:Category:Synapsida]] per [[Wikipedia:Categories for discussion/Speedy]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 1211075192 || 2024-02-29T18:45:25Z || Trilletrollet || &lt;nowiki&gt;tetrapod&lt;/nowiki&gt;
|----
| 807811893 || 2017-10-30T07:10:12Z || Caftaric || &lt;nowiki&gt;cleanup&lt;/nowiki&gt;
|----
| 807811406 || 2017-10-30T07:04:46Z || Caftaric || &lt;nowiki&gt;cleanup&lt;/nowiki&gt;
|----
| 769220902 || 2017-03-08T06:58:00Z || Caftaric || &lt;nowiki&gt;Category:Prehistoric deuterostome stubs&lt;/nowiki&gt;
|----
| 717385211 || 2016-04-27T10:52:07Z || Caftaric || &lt;nowiki&gt;Category:Prehistoric animal stubs&lt;/nowiki&gt;
|----
| 590959877 || 2014-01-16T12:54:54Z || Dawynn || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 548636993 || 2013-04-04T10:11:07Z || Addbot || &lt;nowiki&gt;[[User:Addbot|Bot:]] Migrating 1 interwiki links, now provided by [[Wikipedia:Wikidata|Wikidata]] on [[d:q9597081]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 450717756 || 2011-09-15T22:42:41Z || Pegship || &lt;nowiki&gt;sort&lt;/nowiki&gt;
|----
| 442087167 || 2011-07-29T19:21:14Z || Yobot || &lt;nowiki&gt;[[WP:CHECKWIKI]] error 22 fixes (category with space) + [[WP:GENFIXES|general fixes]] (BRFA 16) using [[Project:AWB|AWB]] (7799)&lt;/nowiki&gt;
|----
| 397069515 || 2010-11-16T08:57:17Z || Od Mishehu || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 393731670 || 2010-10-30T04:02:11Z || Dawynn || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 328555912 || 2009-11-29T09:39:35Z || Od Mishehu || &lt;nowiki&gt;category refinement [[Category:Mammal stubs]] to [[Category:Chordate stubs]]&lt;/nowiki&gt;
|----
| 278048620 || 2009-03-18T06:14:56Z || Hoseumou || &lt;nowiki&gt;&lt;/nowiki&gt;
|----
| 277941863 || 2009-03-17T20:18:16Z || Abyssal || &lt;nowiki&gt;[[WP:AES|←]]Created page with '[[Category: Paleontology stubs]] [[Category: Animal stubs]]'&lt;/nowiki&gt;
|}</text>
      <sha1>q1fmtqjsqd7dy6fvomar37pmopkmudq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ප්‍රවර්ගය:Synapsida stubs</title>
    <ns>14</ns>
    <id>197314</id>
    <revision>
      <id>801889</id>
      <timestamp>2026-10-18T02:13:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Pinthura</username>
        <id>45635</id>
      </contributor>
      <comment>Moved page from [[en:Category:Synapsida stubs]] ([[ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව:Synapsida stubs|history]])</comment>
      <origin>801889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="96xbi1fg54or253k0yibkgar0vm0bwd" xml:space="preserve">{{WPSS-cat}}
{{Stub category|article=[[Synapsida]]|newstub=synapsid-stub|category=Synapsida}}

[[Category:Tetrapod stubs|Synapsida]]</text>
      <sha1>96xbi1fg54or253k0yibkgar0vm0bwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගෞතම බුදුන් වහන්සේ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197315</id>
    <redirect title="ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ" />
    <revision>
      <id>801894</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් යලියොමුවක් දමා [[ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]] පිටුව [[ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ]] වෙත ගෙනයන ලදී</comment>
      <origin>801894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="92" sha1="eiww61njmbuv22pinelpkh6izgffxs8" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ]]</text>
      <sha1>eiww61njmbuv22pinelpkh6izgffxs8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:ගෞතම බුදුන් වහන්සේ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197316</id>
    <redirect title="සාකච්ඡාව:ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ" />
    <revision>
      <id>801896</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:38:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:ගෞතම බුදුන් වහන්සේ]] සිට [[සාකච්ඡාව:ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="117" sha1="sayrb304c4li905k3iztpt8oyx18rk9" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේ]]</text>
      <sha1>sayrb304c4li905k3iztpt8oyx18rk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ගෞතම බුදුරජාණන් වහන්සේගේ ඓතිහාසිකත්වය පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197317</id>
    <revision>
      <id>801899</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:41:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'නව පිටුව' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>801899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22" sha1="g2x6qx8mw58ir1iv9h31jg8fok8yth0" xml:space="preserve">නව පිටුව</text>
      <sha1>g2x6qx8mw58ir1iv9h31jg8fok8yth0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197318</id>
    <revision>
      <id>801903</id>
      <timestamp>2026-10-18T05:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>'ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක' යොදමින් නව පිටුවක් තනන ලදි</comment>
      <origin>801903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="57" sha1="lh1086kgur17va5q2r7po6ast9sw599" xml:space="preserve">ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක</text>
      <sha1>lh1086kgur17va5q2r7po6ast9sw599</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801905</id>
      <parentid>801903</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:56:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1998" sha1="hjhen0sefrd6cvtr7yphm7xx4639931" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| above = ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක
| image = 
| caption = 

| header1 = මූලික තොරතුරු
| label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය
| data2 = ථෙරවාද බුදුදහම
| label3 = රට
| data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label4 = දිනය
| data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක
| label5 = වාර ගණන
| data5 = 2588

| header6 = ඓතිහාසික පසුබිම
| label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා
| data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]
| label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය
| data8 = [[මිහින්තලය]]
| label9 = සිහිපත් කිරීම
| data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය
| label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා
| data10 = [[උත්තිය රජ]]
| label11 = ආරම්භක වර්ෂය
| data11 = උත්තිය රජුගේ රාජ්‍ය සමය; නිශ්චිත වර්ෂය තහවුරු කර නොමැත

| header12 = ආගමික වැදගත්කම
| label13 = ආගමික අරමුණ
| data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම
| label14 = ආගමික කටයුතු
| data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු

| header15 = වර්තමාන තොරතුරු
| label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය
| data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| label17 = වත්මන් මූලිකත්වය
| data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
}}</text>
      <sha1>hjhen0sefrd6cvtr7yphm7xx4639931</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801906</id>
      <parentid>801905</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T05:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="9wpksbddz407zbgwj67s4jjd4x65ogu" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| above = &lt;big&gt;'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක'''&lt;/big&gt;
| image = 
| caption = 

| header1 = මූලික තොරතුරු
| label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය
| data2 = ථෙරවාද බුදුදහම
| label3 = රට
| data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label4 = දිනය
| data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක
| label5 = වාර ගණන
| data5 = 2588

| header6 = ඓතිහාසික පසුබිම
| label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා
| data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]
| label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය
| data8 = [[මිහින්තලය]]
| label9 = සිහිපත් කිරීම
| data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය
| label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා
| data10 = [[උත්තිය රජ]]
| label11 = ආරම්භක වර්ෂය
| data11 = උත්තිය රජුගේ රාජ්‍ය සමය; නිශ්චිත වර්ෂය තහවුරු කර නොමැත

| header12 = ආගමික වැදගත්කම
| label13 = ආගමික අරමුණ
| data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම
| label14 = ආගමික කටයුතු
| data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු

| header15 = වර්තමාන තොරතුරු
| label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය
| data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| label17 = වත්මන් මූලිකත්වය
| data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
}}</text>
      <sha1>9wpksbddz407zbgwj67s4jjd4x65ogu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801907</id>
      <parentid>801906</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6071" sha1="pti76bow6depgp6lo6iwcmxxli7kw88" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| above = &lt;big&gt;'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක'''&lt;/big&gt;
| image = 
| caption = 

| header1 = මූලික තොරතුරු
| label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය
| data2 = ථෙරවාද බුදුදහම
| label3 = රට
| data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label4 = දිනය
| data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක
| label5 = වාර ගණන
| data5 = 2588

| header6 = ඓතිහාසික පසුබිම
| label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා
| data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]
| label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය
| data8 = [[මිහින්තලය]]
| label9 = සිහිපත් කිරීම
| data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය
| label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා
| data10 = [[උත්තිය රජ]]
| label11 = ආරම්භක වර්ෂය
| data11 = උත්තිය රජුගේ රාජ්‍ය සමය; නිශ්චිත වර්ෂය තහවුරු කර නොමැත

| header12 = ආගමික වැදගත්කම
| label13 = ආගමික අරමුණ
| data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම
| label14 = ආගමික කටයුතු
| data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු

| header15 = වර්තමාන තොරතුරු
| label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය
| data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| label17 = වත්මන් මූලිකත්වය
| data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
}}

'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක''' යනු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වප් මාසයේ පුර අටවක පොහොය දින සැමරෙන බෞද්ධ ආගමික උත්සවයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ මෙම දිනය මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ශාසනික මෙහෙවර සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ස්ථාපිත කිරීම සඳහා උන්වහන්සේ විසින් ඉටු කරන ලද කාර්යභාරය සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මිහිඳු හිමියන් පිරිනිවන් පෑ දීපශාස්තෘ දිනය රජගල දී සැමරේ |url=https://www.lankadeepa.lk/sunday/provincial_news/මිහිඳු-හිමියන්-පිරිනිවන්-පෑ-දීපශාස්තෘ-දිනය-රජගල-දී-සැමරේ/59-558239 |website=ලංකාදීප |date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම ක්‍රි.පූ. වර්ෂයේ වප් මාසයේ පුර අටවක දිනයක සිදු වූ බවත්,එම දිනය ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක ලෙස හැඳින්වෙන බවත් මහාවංශයේ හත්වන පරිච්ඡේදය තුළ සඳහන් වේ.[[උත්තිය රජ]] දවස ආර්මභ වූ මෙම උත්සව [[කිත්සිරිමෙවන් රජ]] දවස උච්චතම අවධියට ළඟා වී ඇති අතර දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ හමුවේ අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමඟ නැවත මෙම උත්සවය සැමරීම පිළිබඳව තොරතුරු අවම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/mihindu-pura-atawaka/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව}}&lt;/ref&gt;

2018 වර්ෂයේදී අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා මත [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයෙහි]] මෙහෙයවීමෙන් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවයක් පැවැත්වූ අතර,එය වර්තමාන මිහිඳු පුර අටවක උත්සවයේ මූලාරම්භය ලෙස සැලකේ.මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වන්දනා ගාථාව නිර්මාණය වීම,ප්‍රතිමා සහ අරහ්නත මණ්ඩප ඉදිකීරීම් වලද ඒ සමඟම ප්‍රචලිත මූලාරම්භය වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/page/33/?p=pjvnqmtp |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |date=2018-09-29}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>pti76bow6depgp6lo6iwcmxxli7kw88</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801908</id>
      <parentid>801907</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6075" sha1="jl9yidhq17f9m97akbyryv3dkwbrohn" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| above = &lt;big&gt;'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක'''&lt;/big&gt;
| image = 
| caption = 

| header1 = මූලික තොරතුරු
| label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය
| data2 = ථෙරවාද බුදුදහම
| label3 = රට
| data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label4 = දිනය
| data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක
| label5 = වාර ගණන
| data5 = 2588

| header6 = ඓතිහාසික පසුබිම
| label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා
| data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]
| label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය
| data8 = [[මිහින්තලය]]
| label9 = සිහිපත් කිරීම
| data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය
| label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා
| data10 = [[උත්තිය රජ]]
| label11 = ආරම්භක වර්ෂය
| data11 = උත්තිය රජුගේ රාජ්‍ය සමය; නිශ්චිත වර්ෂය තහවුරු කර නොමැත

| header12 = ආගමික වැදගත්කම
| label13 = ආගමික අරමුණ
| data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම
| label14 = ආගමික කටයුතු
| data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු

| header15 = වර්තමාන තොරතුරු
| label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය
| data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| label17 = වත්මන් මූලිකත්වය
| data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
}}

'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක''' යනු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වප් මාසයේ පුර අටවක පොහොය දින සැමරෙන බෞද්ධ ආගමික උත්සවයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ මෙම දිනය මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ශාසනික මෙහෙවර සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ස්ථාපිත කිරීම සඳහා උන්වහන්සේ විසින් ඉටු කරන ලද කාර්යභාරය සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මිහිඳු හිමියන් පිරිනිවන් පෑ දීපශාස්තෘ දිනය රජගල දී සැමරේ |url=https://www.lankadeepa.lk/sunday/provincial_news/මිහිඳු-හිමියන්-පිරිනිවන්-පෑ-දීපශාස්තෘ-දිනය-රජගල-දී-සැමරේ/59-558239 |website=ලංකාදීප |date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම ක්‍රි.පූ. වර්ෂයේ වප් මාසයේ පුර අටවක දිනයක සිදු වූ බවත්,එම දිනය ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක ලෙස හැඳින්වෙන බවත් මහාවංශයේ හත්වන පරිච්ඡේදය තුළ සඳහන් වේ.[[උත්තිය රජ]] දවස ආරම්භ වූ මෙම උත්සවය, [[කිත්සිරිමෙවන් රජ]] දවස උච්චතම අවධියට ළඟා වී ඇති අතර දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ හමුවේ අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමඟ නැවත මෙම උත්සවය සැමරීම පිළිබඳව තොරතුරු අවම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/mihindu-pura-atawaka/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව}}&lt;/ref&gt;

2018 වර්ෂයේදී අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා මත [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයෙහි]] මෙහෙයවීමෙන් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවයක් පැවැත්වූ අතර,එය වර්තමාන මිහිඳු පුර අටවක උත්සවයේ මූලාරම්භය ලෙස සැලකේ.මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වන්දනා ගාථාව නිර්මාණය වීම,ප්‍රතිමා සහ අරහ්නත මණ්ඩප ඉදිකීරීම් වලද ඒ සමඟම ප්‍රචලිත මූලාරම්භය වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/page/33/?p=pjvnqmtp |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |date=2018-09-29}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>jl9yidhq17f9m97akbyryv3dkwbrohn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801909</id>
      <parentid>801908</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:10:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="dhofqglz215t8rxc326x721mw6zdxr8" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| above = &lt;big&gt;'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක'''&lt;/big&gt;
| image = 
| caption = 

| header1 = මූලික තොරතුරු
| label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය
| data2 = ථෙරවාද බුදුදහම
| label3 = රට
| data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label4 = දිනය
| data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක
| label5 = වාර ගණන
| data5 = 2588

| header6 = ඓතිහාසික පසුබිම
| label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා
| data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]
| label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය
| data8 = [[මිහින්තලය]]
| label9 = සිහිපත් කිරීම
| data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය
| label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා
| data10 = [[උත්තිය රජ]]
| label11 = ආරම්භක වර්ෂය
| data11 = උත්තිය රජුගේ රාජ්‍ය සමය; නිශ්චිත වර්ෂය තහවුරු කර නොමැත

| header12 = ආගමික වැදගත්කම
| label13 = ආගමික අරමුණ
| data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම
| label14 = ආගමික කටයුතු
| data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු

| header15 = වර්තමාන තොරතුරු
| label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය
| data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| label17 = වත්මන් මූලිකත්වය
| data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
}}

'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක''' යනු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වප් මාසයේ පුර අටවක පොහොය දින සැමරෙන බෞද්ධ ආගමික උත්සවයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ මෙම දිනය මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ශාසනික මෙහෙවර සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ස්ථාපිත කිරීම සඳහා උන්වහන්සේ විසින් ඉටු කරන ලද කාර්යභාරය සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මිහිඳු හිමියන් පිරිනිවන් පෑ දීපශාස්තෘ දිනය රජගල දී සැමරේ |url=https://www.lankadeepa.lk/sunday/provincial_news/මිහිඳු-හිමියන්-පිරිනිවන්-පෑ-දීපශාස්තෘ-දිනය-රජගල-දී-සැමරේ/59-558239 |website=ලංකාදීප |date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම ක්‍රි.පූ. වර්ෂයේ වප් මාසයේ පුර අටවක දිනයක සිදු වූ බවත්,එම දිනය ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක ලෙස හැඳින්වෙන බවත් මහාවංශයේ හත්වන පරිච්ඡේදය තුළ සඳහන් වේ.[[උත්තිය රජ]] දවස ආරම්භ වූ මෙම උත්සවය, [[කිත්සිරිමෙවන් රජ]] දවස උච්චතම අවධියට ළඟා වී ඇති අතර දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ හමුවේ අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමඟ නැවත මෙම උත්සවය සැමරීම පිළිබඳව තොරතුරු අවම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/mihindu-pura-atawaka/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව}}&lt;/ref&gt;

2018 වර්ෂයේදී අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා මත [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයෙහි]] මෙහෙයවීමෙන් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවයක් පැවැත්වූ අතර,එය වර්තමාන මිහිඳු පුර අටවක උත්සවයේ මූලාරම්භය ලෙස සැලකේ.මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වන්දනා ගාථාව නිර්මාණය වීම,වන්දනා කිරීම සඳහා ප්‍රතිමා සහ අරහ්නත මණ්ඩප ඉදිකීරීම් වලද ඒ සමඟම ප්‍රචලිත මූලාරම්භය වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/page/33/?p=pjvnqmtp |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |date=2018-09-29}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>dhofqglz215t8rxc326x721mw6zdxr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801910</id>
      <parentid>801909</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:14:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6123" sha1="54b3ln3it71chk1fu42v1itl2qx8cof" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| above = &lt;big&gt;'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක'''&lt;/big&gt;
| image = 
| caption = 

| header1 = මූලික තොරතුරු
| label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය
| data2 = ථෙරවාද බුදුදහම
| label3 = රට
| data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label4 = දිනය
| data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක
| label5 = වාර ගණන
| data5 = 2286

| header6 = ඓතිහාසික පසුබිම
| label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා
| data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]
| label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය
| data8 = [[මිහින්තලය]]
| label9 = සිහිපත් කිරීම
| data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය
| label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා
| data10 = [[උත්තිය රජ]]
| label11 = ආරම්භක වර්ෂය
| data11 = උත්තිය රජුගේ රාජ්‍ය සමය; නිශ්චිත වර්ෂය තහවුරු කර නොමැත

| header12 = ආගමික වැදගත්කම
| label13 = ආගමික අරමුණ
| data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම
| label14 = ආගමික කටයුතු
| data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු

| header15 = වර්තමාන තොරතුරු
| label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය
| data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| label17 = වත්මන් මූලිකත්වය
| data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
}}

'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක''' යනු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වප් මාසයේ පුර අටවක පොහොය දින සැමරෙන බෞද්ධ ආගමික උත්සවයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ මෙම දිනය මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ශාසනික මෙහෙවර සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ස්ථාපිත කිරීම සඳහා උන්වහන්සේ විසින් ඉටු කරන ලද කාර්යභාරය සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මිහිඳු හිමියන් පිරිනිවන් පෑ දීපශාස්තෘ දිනය රජගල දී සැමරේ |url=https://www.lankadeepa.lk/sunday/provincial_news/මිහිඳු-හිමියන්-පිරිනිවන්-පෑ-දීපශාස්තෘ-දිනය-රජගල-දී-සැමරේ/59-558239 |website=ලංකාදීප |date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම ක්‍රි.පූ. වර්ෂයේ වප් මාසයේ පුර අටවක දිනයක සිදු වූ බවත්,එම දිනය ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක ලෙස හැඳින්වෙන බවත් මහාවංශයේ හත්වන පරිච්ඡේදය තුළ සඳහන් වේ.[[උත්තිය රජ]] දවස ආරම්භ වූ මෙම උත්සවය, [[කිත්සිරිමෙවන් රජ]] දවස උච්චතම අවධියට ළඟා වී ඇති අතර දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ හමුවේ අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමඟ නැවත මෙම උත්සවය සැමරීම පිළිබඳව තොරතුරු අවම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/mihindu-pura-atawaka/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව}}&lt;/ref&gt;

2018 වර්ෂයේදී අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා මත [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයෙහි]] මෙහෙයවීමෙන් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවයක් පැවැත්වූ අතර,එය වර්තමාන මිහිඳු පුර අටවක උත්සවයේ මූලාරම්භය ලෙස සැලකේ.මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වන්දනා ගාථාව නිර්මාණය වීම,වන්දනා කිරීම සඳහා ප්‍රතිමා සහ අරහ්නත මණ්ඩප ඉදිකීරීම් වලද ඒ සමඟම ප්‍රචලිත මූලාරම්භය වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/page/33/?p=pjvnqmtp |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |date=2018-09-29}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>54b3ln3it71chk1fu42v1itl2qx8cof</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801911</id>
      <parentid>801910</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6114" sha1="n210w129mf5j9f560e8ki3wb57idwjb" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| above = &lt;big&gt;'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක'''&lt;/big&gt;
| image = 
| caption = 

| header1 = මූලික තොරතුරු
| label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය
| data2 = ථෙරවාද බුදුදහම
| label3 = රට
| data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label4 = දිනය
| data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක
| label5 = වාර ගණන
| data5 = 2286

| header6 = ඓතිහාසික පසුබිම
| label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා
| data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]
| label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය
| data8 = [[මිහින්තලය]]
| label9 = සිහිපත් කිරීම
| data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය
| label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා
| data10 = [[උත්තිය රජ]]
| label11 = ආරම්භක වර්ෂය
| data11 = උත්තිය රජුගේ නව වන රාජ්‍ය වර්ෂය; ක්‍රිස්තු පූර්ව 261

| header12 = ආගමික වැදගත්කම
| label13 = ආගමික අරමුණ
| data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම
| label14 = ආගමික කටයුතු
| data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු

| header15 = වර්තමාන තොරතුරු
| label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය
| data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| label17 = වත්මන් මූලිකත්වය
| data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
}}

'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක''' යනු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වප් මාසයේ පුර අටවක පොහොය දින සැමරෙන බෞද්ධ ආගමික උත්සවයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ මෙම දිනය මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ශාසනික මෙහෙවර සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ස්ථාපිත කිරීම සඳහා උන්වහන්සේ විසින් ඉටු කරන ලද කාර්යභාරය සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මිහිඳු හිමියන් පිරිනිවන් පෑ දීපශාස්තෘ දිනය රජගල දී සැමරේ |url=https://www.lankadeepa.lk/sunday/provincial_news/මිහිඳු-හිමියන්-පිරිනිවන්-පෑ-දීපශාස්තෘ-දිනය-රජගල-දී-සැමරේ/59-558239 |website=ලංකාදීප |date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම ක්‍රි.පූ. වර්ෂයේ වප් මාසයේ පුර අටවක දිනයක සිදු වූ බවත්,එම දිනය ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක ලෙස හැඳින්වෙන බවත් මහාවංශයේ විසිවන පරිච්ඡේදය තුළ සඳහන් වේ.[[උත්තිය රජ]] දවස ආරම්භ වූ මෙම උත්සවය, [[කිත්සිරිමෙවන් රජ]] දවස උච්චතම අවධියට ළඟා වී ඇති අතර දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ හමුවේ අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමඟ නැවත මෙම උත්සවය සැමරීම පිළිබඳව තොරතුරු අවම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/mihindu-pura-atawaka/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව}}&lt;/ref&gt;

2018 වර්ෂයේදී අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා මත [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයෙහි]] මෙහෙයවීමෙන් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවයක් පැවැත්වූ අතර,එය වර්තමාන මිහිඳු පුර අටවක උත්සවයේ මූලාරම්භය ලෙස සැලකේ.මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වන්දනා ගාථාව නිර්මාණය වීම,වන්දනා කිරීම සඳහා ප්‍රතිමා සහ අරහ්නත මණ්ඩප ඉදිකීරීම් වලද ඒ සමඟම ප්‍රචලිත මූලාරම්භය වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/page/33/?p=pjvnqmtp |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |date=2018-09-29}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>n210w129mf5j9f560e8ki3wb57idwjb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>801912</id>
      <parentid>801911</parentid>
      <timestamp>2026-10-18T06:29:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>801912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6519" sha1="os9lpbh2n4uq6i3rz7nkner71c3qnw1" xml:space="preserve">{{Infobox
| bodyclass = vcard
| above = &lt;big&gt;'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක'''&lt;/big&gt;
| image = 
| caption = 

| header1 = මූලික තොරතුරු
| label2 = ආගමික සම්ප්‍රදාය
| data2 = ථෙරවාද බුදුදහම
| label3 = රට
| data3 = [[ශ්‍රී ලංකාව]]
| label4 = දිනය
| data4 = වප් මාසයේ පුර අටවක
| label5 = වාර ගණන
| data5 = 2286

| header6 = ඓතිහාසික පසුබිම
| label7 = සම්බන්ධ පුද්ගලයා
| data7 = [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]
| label8 = සම්බන්ධ ස්ථානය
| data8 = [[මිහින්තලය]]
| label9 = සිහිපත් කිරීම
| data9 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පරිනිර්වාණය
| label10 = ආරම්භ කළ පාලකයා
| data10 = [[උත්තිය රජ]]
| label11 = ආරම්භක වර්ෂය
| data11 = උත්තිය රජුගේ අට වන රාජ්‍ය වර්ෂය; ක්‍රිස්තු පූර්ව 261

| header12 = ආගමික වැදගත්කම
| label13 = ආගමික අරමුණ
| data13 = මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ගුණ සිහිපත් කිරීම
| label14 = ආගමික කටයුතු
| data14 = බුද්ධ වන්දනා, ධර්ම දේශනා, පිරිත් සජ්ඣායනා සහ පුණ්‍ය කටයුතු

| header15 = වර්තමාන තොරතුරු
| label16 = ප්‍රවර්ධන කාර්යභාරය
| data16 = [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව]]
| label17 = වත්මන් මූලිකත්වය
| data17 = [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]
}}

'''ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක''' යනු මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වප් මාසයේ පුර අටවක පොහොය දින සැමරෙන බෞද්ධ ආගමික උත්සවයකි.ශ්‍රී ලංකාවේ බෞද්ධ ආගමික සම්ප්‍රදාය තුළ මෙම දිනය මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ ශාසනික මෙහෙවර සහ ශ්‍රී ලංකාවේ බුදුදහම ස්ථාපිත කිරීම සඳහා උන්වහන්සේ විසින් ඉටු කරන ලද කාර්යභාරය සිහිපත් කිරීම හා සම්බන්ධ වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=මිහිඳු හිමියන් පිරිනිවන් පෑ දීපශාස්තෘ දිනය රජගල දී සැමරේ |url=https://www.lankadeepa.lk/sunday/provincial_news/මිහිඳු-හිමියන්-පිරිනිවන්-පෑ-දීපශාස්තෘ-දිනය-රජගල-දී-සැමරේ/59-558239 |website=ලංකාදීප |date=2019-10-05}}&lt;/ref&gt;

මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේගේ පිරිනිවන් පෑම, උන්වහන්සේට වයස අවුරුදු 80 ක් සහ පැවිදි-උපසම්පදාවෙන් වස් 60 ක් එළඹෙන ක්‍රි.පූ.261 [[උත්තිය රජ]]ගේ අටවන රාජ්‍ය වර්ෂයේ වප් මාසයේ පුර අටවක දිනයක සිදු වූ බවත්,එම දිනය ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක ලෙස හැඳින්වෙන බවත් මහාවංශයේ විසිවන පරිච්ඡේදය තුළ සඳහන් වේ.උන්වහන්සේගේ පිරිනිර්වාණ දිනය කෘතගුණ වශයෙන් සිහි කිරීම සඳහා [[උත්තිය රජ]] දවස ආරම්භ වූ මෙම උත්සවය, [[කිත්සිරිමෙවන් රජ]] දවස උච්චතම අවධියට ළඟා වී ඇති අතර දකුණු ඉන්දීය ආක්‍රමණ හමුවේ අනුරාධපුර රාජධානිය බිඳ වැටීමත් සමඟ නැවත මෙම උත්සවය සැමරීම පිළිබඳව තොරතුරු අවම වේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/mihindu-pura-atawaka/ |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව}}&lt;/ref&gt;

2018 වර්ෂයේදී අතිපූජ්‍ය [[කිරිබත්ගොඩ ඤාණානන්ද හිමි]]යන්ගේ අනුශාසනා මත [[මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතය|මහමෙව්නාව භාවනා අසපු සංචිතයෙහි]] මෙහෙයවීමෙන් පොල්ගහවෙල මහමෙව්නාව භාවනා අසපු මූලස්ථානයේදී ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවයක් පැවැත්වූ අතර,එය වර්තමාන මිහිඳු පුර අටවක උත්සවයේ මූලාරම්භය ලෙස සැලකේ.මිහිඳු මහ රහතන් වහන්සේ වෙනුවෙන් වන්දනා ගාථාව නිර්මාණය වීම,වන්දනා කිරීම සඳහා ප්‍රතිමා සහ අරහ්නත මණ්ඩප ඉදිකීරීම් වලද ඒ සමඟම ප්‍රචලිත මූලාරම්භය වූ බවට විශ්වාස කෙරේ.&lt;ref&gt;{{cite web |title=ශ්‍රී මිහිඳු පුර අටවක පුණ්‍ය මහෝත්සවය |url=https://mahamevnawa.lk/page/33/?p=pjvnqmtp |website=මහමෙව්නාව භාවනා අසපුව |date=2018-09-29}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>os9lpbh2n4uq6i3rz7nkner71c3qnw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>මහින්ද තෙරණුවෝ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197319</id>
    <redirect title="මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ" />
    <revision>
      <id>801914</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් යලියොමුවක් දමා [[මහින්ද තෙරණුවෝ]] පිටුව [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] වෙත ගෙනයන ලදී</comment>
      <origin>801914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="89" sha1="hembz2qkfk4fn4n16esjwqbv8893tll" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]</text>
      <sha1>hembz2qkfk4fn4n16esjwqbv8893tll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>සාකච්ඡාව:මහින්ද තෙරණුවෝ</title>
    <ns>1</ns>
    <id>197320</id>
    <redirect title="සාකච්ඡාව:මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ" />
    <revision>
      <id>801916</id>
      <timestamp>2026-10-18T06:31:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>KSLwiki24</username>
        <id>70498</id>
      </contributor>
      <comment>KSLwiki24 විසින් [[සාකච්ඡාව:මහින්ද තෙරණුවෝ]] සිට [[සාකච්ඡාව:මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී</comment>
      <origin>801916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="114" sha1="qjyqfiniy7awtj5je8nm0z7h5ynd8ij" xml:space="preserve">#යළියොමුව [[සාකච්ඡාව:මිහිඳු මහරහතන් වහන්සේ]]</text>
      <sha1>qjyqfiniy7awtj5je8nm0z7h5ynd8ij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ලුසුට්‍රොම්බොපැග්</title>
    <ns>0</ns>
    <id>197321</id>
    <revision>
      <id>801921</id>
      <timestamp>2026-10-18T11:26:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CeylonChingu</username>
        <id>44932</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page [[:mdwiki:Special:Redirect/revision/1468061|Lusutrombopag]] to:si #mdwikicx</comment>
      <origin>801921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6499" sha1="ly1ovuct9sklw9mty9z4vsovvq5x9n6" xml:space="preserve">{{තොරතුරුකොටුව බෙහෙත්
|Verifiedfields   =changed
|Watchedfields    =changed
|verifiedrevid    =
|image            =Lusutrombopag.svg
|width            =200px

&lt;!-- Names --&gt;
|tradename        =Mulpleta, Mulpleo, Lusutrombopag Shionogi
|synonyms         =
|IUPAC_name       =(''E'')-3-[2,6-Dichloro-4-&lt;nowiki&gt;[[&lt;/nowiki&gt;4-[3-[(1''S'')-1-hexoxyethyl]-2-methoxyphenyl]-1,3-thiazol-2-yl]carbamoyl]phenyl]-2-methylprop-2-enoic acid

&lt;!-- Clinical data --&gt;
|pregnancy_AU     =&lt;!-- A / B1 / B2 / B3 / C / D / X --&gt;
|pregnancy_US     =N
|pregnancy_category=
|routes_of_administration=[[Oral administration|By mouth]]
|dependency_liability=
|Drugs.com        ={{drugs.com|monograph|lusutrombopag}}
|MedlinePlus      =a618043

&lt;!-- Legal data --&gt;
|legal_AU         =&lt;!-- S2, S3, S4, S5, S6, S7, S8, S9 or Unscheduled --&gt;
|legal_CA         =&lt;!-- OTC, Rx-only, Schedule I, II, III, IV, V, VI, VII, VIII --&gt;
|legal_EU         =Rx-only
|legal_UN         =&lt;!-- N I, II, III, IV / P I, II, III, IV --&gt;
|legal_UK         =&lt;!-- GSL, P, POM, CD, CD Lic, CD POM, CD No Reg POM, CD (Benz) POM, CD (Anab) POM or CD Inv POM / Class A, B, C --&gt;
|legal_US         =Rx-only
|legal_status     =Rx-only
|DailyMedID       =Lusutrombopag
|licence_US       =&lt;!-- FDA may use generic or brand name (generic name preferred) --&gt;
|licence_EU       =yes

&lt;!-- Pharmacokinetic data --&gt;
|bioavailability  =
|protein_bound    =
|metabolism       =
|elimination_half-life=
|excretion        =

&lt;!-- Chemical and physical data --&gt;
|C                =29
|Cl               =2
|H                =32
|N                =2
|O                =5
|S                =1
|smiles           =CCCCCCO[C@@H](C)c1cccc(-c2csc(NC(=O)c3cc(Cl)c(/C=C(\C)C(=O)O)c(Cl)c3)n2)c1OC
|StdInChI         =1S/C29H32Cl2N2O5S/c1-5-6-7-8-12-38-18(3)20-10-9-11-21(26(20)37-4)25-16-39-29(32-25)33-27(34)19-14-23(30)22(24(31)15-19)13-17(2)28(35)36/h9-11,13-16,18H,5-8,12H2,1-4H3,(H,35,36)(H,32,33,34)/b17-13+/t18-/m0/s1
|StdInChI_Ref     ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|StdInChIKey      =NOZIJMHMKORZBA-KJCUYJGMSA-N
|StdInChIKey_Ref  ={{stdinchicite|correct|chemspider}}
|drug_name        =Lusutrombopag
}}

'''ලුසුට්‍රොම්බොපැග්''', '''මල්ප්ලෙටා''' ඇතුළු වෙළෙඳ නාම යටතේ අලෙවි කරන අතර, නිදන්ගත අක්මා රෝග හේතුවෙන් රුධිරයේ පට්ටිකා ප්‍රමාණය අඩු වූ විට, එම ප්‍රමාණය වැඩි කිරීම සඳහා භාවිතා කරන ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Lusutrombopag Monograph for Professionals|url=https://www.drugs.com/monograph/lusutrombopag.html|website=Drugs.com|access-date=24 November 2021|language=en|archive-date=17 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617083704/https://www.drugs.com/monograph/lusutrombopag.html|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617083704/https://www.drugs.com/monograph/lusutrombopag.html|date=17 June 2020}}&lt;/ref&gt; ශල්‍යකර්මයකට පෙර මෙය ලබා දෙන අතර, මුඛයෙන් ගත යුතු ඖෂධයකි.&lt;ref name=&quot;BNF81&quot;&gt;{{උපන්‍යාස පොත|title=BNF 81: March-September 2021|date=2021|publisher=BMJ Group and the Pharmaceutical Press|isbn=978-0857114105|page=1080}}&lt;/ref&gt;

මෙහි බහුලව දක්නට ලැබෙන අතුරු ආබාධයක් වන්නේ [[හිසරදය|හිසරදයයි]].&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt; අනෙකුත් අතුරු ආබාධ අතර ඔක්කාරය, අක්මාවෙන් රුධිරය ගෙන යන ප්‍රධාන නහරයක් වන ද්වාර ශිරාවේ රුධිර කැටිති ඇතිවීම (ද්වාර නහර ත්‍රොම්බොසිස්) සහ සමේ පලු දැමීම ඇතුළත් විය හැකිය.&lt;ref name=&quot;EPAR2021&quot;&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Mulpleo EPAR|website=[[European Medicines Agency]] (EMA)|url=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/mulpleo|access-date=17 June 2020|archive-date=17 June 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200617081546/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/mulpleo|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200617081546/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/mulpleo|date=17 June 2020}}&lt;/ref&gt; ලුසුට්‍රොම්බොපැග් යනු ත්‍රොම්බොපොයිටින් ප්‍රතිග්‍රාහක උත්තේජකයක් ලෙස ක්‍රියා කරන ඖෂධයකි. එමඟින් රුධිර පට්ටිකා නිපදවීම උත්තේජනය කර, රුධිරයේ පට්ටිකා ප්‍රමාණය වැඩි කරයි.&lt;ref name=&quot;BNF81&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EPAR2021&quot; /&gt;

ලුසුට්‍රොම්බොපැග් 2018 වර්ෂයේදී එක්සත් ජනපදයේත්, 2019 වර්ෂයේදී යුරෝපයේත් වෛද්‍ය භාවිතය සඳහා අනුමත කරන ලදී.&lt;ref name=&quot;AHFS2021&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;EPAR2021&quot; /&gt; එක්සත් රාජධානියේ එක් ප්‍රතිකාර පාඨමාලාවක් සඳහා ජාතික සෞඛ්‍ය සේවයට පවුම් 800 ක් පමණ මුදලක් වැය වේ.&lt;ref name=&quot;BNF81&quot; /&gt; එක්සත් ජනපදයේ මෙම මුදල ඇමරිකානු ඩොලර් 8,900 ක් පමණ වේ.&lt;ref&gt;{{උපන්‍යාස වෙබ්|title=Mulpleta Prices, Coupons &amp; Patient Assistance Programs|url=https://www.drugs.com/price-guide/mulpleta|website=Drugs.com|access-date=24 November 2021|language=en|archive-date=16 April 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210416184431/https://www.drugs.com/price-guide/mulpleta|url-status=live}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210416184431/https://www.drugs.com/price-guide/mulpleta|date=16 April 2021}}&lt;/ref&gt;

== මූලාශ්‍ර ==
&lt;references /&gt;
[[Category:අත්‍යවශ්‍ය ඖෂධ]]
[[ප්‍රවර්ගය:Translated from MDWiki]]</text>
      <sha1>ly1ovuct9sklw9mty9z4vsovvq5x9n6</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>