විකිපීඩියා siwiki https://si.wikipedia.org/wiki/%E0%B6%B8%E0%B7%94%E0%B6%BD%E0%B7%8A_%E0%B6%B4%E0%B7%92%E0%B6%A7%E0%B7%94%E0%B7%80 MediaWiki 1.47.0-wmf.24 first-letter මාධ්‍යය විශේෂ සාකච්ඡාව පරිශීලක පරිශීලක සාකච්ඡාව විකිපීඩියා විකිපීඩියා සාකච්ඡාව ගොනුව ගොනුව සාකච්ඡාව මාධ්‍යවිකි මාධ්‍යවිකි සාකච්ඡාව සැකිල්ල සැකිලි සාකච්ඡාව උදවු උදවු සාකච්ඡාව ප්‍රවර්ගය ප්‍රවර්ග සාකච්ඡාව ද්වාරය ද්වාරය සාකච්ඡාව MOS MOS talk TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 20080 802235 801841 2026-10-21T14:43:16Z Eggsplorer245 80405 802235 wikitext text/x-wiki {{Infobox School | name = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය | native_name = <small>{{nobold|Vidyartha College}} <br />{{nobold|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}</small> | logo = File:Logo of Vidyartha College , Kandy.jpg | logo_size = | image = File:Vidyartha College Flag.png | image_size = | caption = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ධජය | motto = {{lang|sa|විද්‍යා සර්වස්‍ය භුෂණම්}} | head_label = විදුහල්පති | head = සුගත් ශ්‍රීලාල් | chaplain = නුගගොල්ලේ උපරතන හිමි | type = රජයේ ජාතික පාසල - 1AB | religious_affiliation = [[බුදු දහම]] | teaching_staff = 180+ | grades = 1–13 | gender = බාලක | lower_age = 5 | upper_age = 19 | students = 2900 | established = {{Start date and age|1942|05|18|df=y|p=yes}} | educational_authority = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය | school_code = 03381 | motto_translation = අධ්‍යාපනය උතුම්ම ආභරණයයි | address = කටුගස්තොට පාර | city = [[මහනුවර]] | province = [[මධ්‍යම පළාත]] | country = {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}} | coordinates = {{coord|7.30583|80.63572|format=dms|display=title,inline}} | language = [[සිංහල බස|සිංහල]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] | hours_in_day = 07:30–13:30 [[Sri Lanka Standard Time|SLST]] | colors = තද නිල්, දිය නිල් සහ රත්තරන්<br/>{{color box|#002DAC}}{{Color box|#0088FF|border=darkgray}}{{Color box|#FFD700|border=darkgray}} | song = "දේශප්‍රේමී අභිමාන සුපූජිත වීර සිසුන් බිහිවේවා" | athletics = ඔව් | nickname = ව්‍යාඝ්‍රයින් | website = [https://www.vidyartha.lk vidyartha.lk] | picture = Vidyartha college.jpg | former Name = රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය | pupils = විද්‍යාර්ථ වීර පුතුන් }} '''විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය''' ({{Langx|en|Vidyartha College}}; {{Langx|ta|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ [[මහනුවර]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි රජයේ බාලක ජාතික පාසලකි<ref name=":1">https://vidyartha.lk/</ref>.විද්‍යාලයට අංශ දෙකක් ඇත: 1-5 ශ්‍රේණි ඇතුළත් ප්‍රාථමික අංශය; සහ 6-13 ශ්‍රේණිවල සිසුන් ඇතුළත් ද්විතීයික අංශය එම අංශ වේ. == විද්‍යාලයීය ඉතිහාසය == 1900 දශකයේ මුල් භාගයේදී මධ්‍යම පළාතේ බෞද්ධ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපන අවස්ථා බොහෝමයක් පැවතියද, ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ පහසුකම්වල හිඟයක් විය<ref>https://rccs.hgnu.edu.cn/_upload/article/files/ac/38/ad3e99884686928f4e358b72263c/ded92b17-bb67-4139-9c48-4ad96d89ae24.pdf</ref>. මෙම අඩුපාඩුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ටිකිරි බණ්ඩාර පනාබොක්කේ මහතා 1939 වසරේදී 'විද්‍යාර්ථ සංගමය' පිහිටුවන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා දායක වූ අනෙක් පුද්ගලයින් අතර [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|ටී. බී.]] [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|පානබොක්කේ]], එම්. බී. පානබොක්කේ, එස්. එල්. රත්වත්තේ, ඒ. සී. එල්. රත්වත්තේ, [[විලියම් ගොපල්ලව|විලියම් ගොපල්ලව (ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[විලියම් ගොපල්ලව|ප්‍රථම ජනාධිපති)]]<ref>https://www.sundaytimes.lk/970914/plus12.html</ref>, ටී. බී. රණරාජ, ඒ. බී. පින්නවල, කේ. බී. විජේකෝන්, ආර්. දිවිතොටවෙල, ඒ. රත්නායක, ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න (විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති), වෛද්‍ය එල්. බී. සෙනෙවිරත්න, එල්. එම්. කොස්වත්ත, එම්. බී. ඊ. සෙනෙවිරත්න සහ එම්. බී. කුළුගම්මන යන මහත්වරුන් විය. මෙම සංගමය විසින් පසුව කටුගස්තොට පාරේ උස් බිමක පිහිටා තිබූ 'රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය' නම් පෞද්ගලික පාසලක් මිලදී ගන්නා ලදී. පසුව එහි නම 'විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය' ලෙස වෙනස් කරන ලදී. සිසුන් හතළිහක් සහ ගුරුවරුන් හය දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ මෙම නව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පතිවරයා වූයේ ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න මහතායි. 1961 අගෝස්තු 1 වන දින රජය විසින් මෙම විද්‍යාලය තම පාලනය යටතට ගත් අතර, අද වන විටත් එය රජයේ පාලනය යටතේ පවතී. == විද්‍යාලයීය සංවර්ධනය == විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ඉතා වේගයෙන් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර, තවත් සිසුන් පිරිසකට ඇතුළත් වීමේ අවස්ථාව ලබා දීම සඳහා නේවාසිකාගාරයක් සහ ප්‍රධාන ශාලාවක් විද්‍යාලයට එක් කරන ලදී. මේ හේතුවෙන් [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]], [[අම්පාර]] සහ [[මොණරාගල]] වැනි දුර බැහැර ප්‍රදේශවල සිසුන්ට ද විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට අවස්ථාව උදාවිය.<ref name=":1" /> 1954 වසරේදී විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම වරට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|උසස් පෙළ]] විභාගය පවත්වන ලදී. ඉන් අනතුරුව විද්‍යාලය තුළ නව අධ්‍යයන අංශ කිහිපයක් ආරම්භ කෙරුණු අතර, ඒ අනුව 1958 දී [[විද්‍යාව|විද්‍යා අංශය]] ද, 1972 දී [[වානිජ විෂය අදාල වි්යාපාර වල විස්තර|වාණිජ අංශය]] ද, 1994 දී [[තොරතුරු තාක්‍ෂණය|තොරතුරු තාක්ෂණ අංශය]] ද ස්ථාපිත කරන ලදී. හිටපු විදුහල්පති එම්. ආර්. පී. මායාදුන්නේ මහතා විසින් ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ අංශයක් ගොඩනැගීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගන්නා ලදී. වර්තමාන විදුහල්පති සුගත් ශ්‍රීලාල් මහතාගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ, 2026 වසරේදී ගණිත අංශය සඳහා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ පන්ති ආරම්භ කිරීම විශේෂ ජයග්‍රහණයක් විය. 1987 වසරේදී සී. කේ. ගජනායක මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් විද්‍යාලයේ [[කොළඹ]] ශාඛාව පිහිටුවන ලද අතර, ඔහු එහි ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. මේ වන විට විශ්‍රාමික මේජර් ජෙනරාල් එච්. එම්. එන්. ක්‍රිෂ්ණරත්න (RSP, USP) මහතා කොළඹ ශාඛාවේ කටයුතු මෙහෙයවන අතර, රංජිත් වීරසිංහ මහතා එහි ගෞරවනීය ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරයි. විද්‍යාලය ආරම්භ කරන අවධියේදී එහි තිබුණේ ගොඩනැගිලි කිහිපයක් මෙන් ම විදුහල්පතිවරයෙකු සහ ගුරුවරුන් 8 දෙනෙකු පමණි. අද වන විට සිසුන් 2,900 කට අධික පිරිසක් මෙම විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන අතර, ගුරු මණ්ඩලය 180 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ. == විදුහල්පතිවරුන් == {| class="wikitable" |+1942 සිට වර්තමානය දක්වා විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරුන් !ආලේඛ්‍යය !නම !ධුර කාලය !සටහන් |- |[[ගොනුව:Mr. G.D.A. abeyrathne.jpg|thumb]] |ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න | {| class="wikitable sortable" |1942 |1948 |} |විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති |- |[[ගොනුව:M.B.W. Madiwake.jpg|thumb]] |එම්.බී.ඩබ්ලිව්. මැදිවක | {| class="wikitable sortable" |1948 |1955 |} |ලංකාවේ පළාත් පාලන හා නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු]] සහ [[සෙනෙට් සභාව|සෙනෙට් සභිකයෙකු]] ලෙසත් කටයුතු කළේය. |- |[[ගොනුව:Athauda.jpg|thumb]] |ඒ. අතාවුද | {| class="wikitable sortable" |1955 |1967 |} | |- |[[ගොනුව:D.B. Dissanayake.jpg|thumb]] |ඩී.බී.දිසානායක | {| class="wikitable sortable" |1967 |1968 |} | |- |[[ගොනුව:Rasingolla.jpg|thumb]] |පී.බී.රාසිංගොල්ල | {| class="wikitable sortable" |1968 |1971 |} | |- | |ටී.බී.කරුණාරත්න | {| class="wikitable sortable" |1971 |1974 |} | |- |[[ගොනුව:Pethiyagoda.jpg|thumb]] |එම්.බී.පෙතියාගොඩ | {| class="wikitable sortable" |1974 |1977 |} | |- |[[ගොනුව:Image of Mr. P.M.L Banda.jpg|thumb]] |පී.එම්.එල්.බණ්ඩා | {| class="wikitable sortable" |1983 |1986 |} | |- | |ටී.බී.දමුණුපොල | {| class="wikitable sortable" |1987 |1991 |} | |- |[[ගොනුව:Wijesingha.jpg|thumb]] |එස්.එස්.සී.විජේසිංහ | {| class="wikitable sortable" |1991 |1992 |} | |- |[[ගොනුව:Mr. bandaranayake.jpg|thumb]] |ඩබ්ලිව්.එම්.බණ්ඩාරනායක | {| class="wikitable sortable" |1992 |1995 |} | |- | |ඩබ්ලිව්.බී.ගුන්නෑපාන | {| class="wikitable sortable" |1995 |2006 |} |විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලැබූ විශේෂඥයෙකි. |- | |පී.ඒ.එස්.අල්විස් | {| class="wikitable sortable" |2006 |2013 |} | |- | |ඩී.එම්.ඒ.දිසානායක | {| class="wikitable sortable" |2013 |2015 |} | |- |[[ගොනුව:Mr. Ranjith Rajapakshe.jpg|thumb]] |ලුතිනන් කර්නල් ආර්.යූ.කේ.රාජපක්ෂ | {| class="wikitable sortable" |2015 |2018 |} | |- |[[ගොනුව:Mr. M.R.P. Mayadunne.jpg|thumb]] |මේජර් එම්.ආර්.පී.මායාදුන්නේ | {| class="wikitable sortable" |2018 |2025 |} | |- | |ඩී.එම්.සේනාරත්න | {| class="wikitable sortable" |2025 |2026 |} | |- | |සුගත් ශ්‍රීලාල් |2026 සිට වර්තමානය දක්වා | |} == විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය == විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය යනු විද්‍යාලයට සහාය වන ආයතනයකි; එහි සාමාජිකයෝ විද්‍යාලයේ ගුණාත්මකභාවය, ප්‍රමිතීන් සහ කීර්තිනාමය ඉහළ නැංවීම වෙනුවෙන් කටයුතු කරති. විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති ලොකු බණ්ඩා අලුවිහාරේ මැතිතුමා වේ. == සංගම් සහ සමාජ == === අන්තර්ක්‍රියාකාරී සමාජය === මහනුවර විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අන්තර්ක්‍රියාකාරී සමාජය යනු, ප්‍රාදේශීය රොටරි සමාජයේ (රොටරි දිස්ත්‍රික්කය 3220 - ශ්‍රී ලංකාව සහ මාලදිවයින) අනුග්‍රහය ලබන, සිසුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන සේවා සංවිධානයකි. මෙය වයස අවුරුදු 12ත් 18ත් අතර සිසුන් අතර නායකත්ව කුසලතා වර්ධනය කිරීම, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවට සේවය කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර අවබෝධය ප්‍රවර්ධනය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. === විද්‍යා සංගමය === විද්‍යා සංගමය යනු පාසලේ ඇති ප්‍රමුඛතම අධ්‍යයන සංවිධානවලින් එකකි. විද්‍යාත්මක කුතුහලය, විචාරාත්මක චින්තනය සහ නවෝත්පාදනය පෝෂණය කිරීම අරමුණු කරගත් මෙම සංගමය, සිසුන්ට තම පෙළපොත් දැනුම ප්‍රායෝගික යෙදවුම් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට කදිම වේදිකාවක් සපයයි. විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය සතු අධ්‍යයන විශිෂ්ටත්වයේ සම්ප්‍රදාය ඉදිරියට ගෙන යමින්, උසස් පෙළ විභාග සඳහා සිසුන් සූදානම් කිරීමටත්, වෛද්‍ය, ඉංජිනේරු, පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රවල අනාගත වෘත්තීන් සඳහා ඔවුන්ව සූදානම් කිරීමටත් මෙම සංගමය දායක වේ.<ref>https://www.schoolandcollegelistings.com/LK/Kandy/276251939213614/Vidyartha-College-Science-Society</ref> === තාක්ෂණ සංගමය === තාක්ෂණ සංගමය කැපවී සිටින්නේ උද්‍යෝගිමත් ඉගෙනුම්කරුවන්, නිර්මාණකරුවන් සහ නවෝත්පාදකයින්ගෙන් සමන්විත ප්‍රජාවක් ගොඩනැගීම සඳහා ය. සැබෑ ලෝකයේ ගැටලු විසඳීම සඳහා තාක්ෂණය ප්‍රබලම මෙවලම බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි. ප්‍රායෝගික වැඩමුළු, සාමූහික ව්‍යාපෘති සහ ආකර්ෂණීය තරඟ හරහා, න්‍යායික දැනුම සහ ප්‍රායෝගික යෙදවුම් අතර පරතරය පියවීමටත්, සාමාජිකයින් ඩිජිටල් අනාගතය සඳහා සූදානම් කිරීමටත් මෙහිදී අරමුණු කෙරේ.<ref>{{Cite web |title=Vidyartha College Technology Society {{!}} Official Website |url=https://technology-society-vidyartha-college.netlify.app/ |access-date=2026-09-06 |website=technology-society-vidyartha-college.netlify.app}}</ref> == කැපී පෙනෙන ආදි සිසුන් == * [[:en:Jason_Dissanayake|ජේසන් දිසානායක]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි සෙවන්ස් (rugby sevens) ක්‍රීඩක; 2018 ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vidyartha_College&wvprov=sticky-header#cite_note-7</ref> * [[:en:Kosala_Kulasekara|කෝසල කුලසේකර]] – ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක සහ තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක; මොහු ටෙස්ට් සහ එක්දින (ODI) ක්‍රිකට් තරඟවලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය (2011–2012)<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/7823/kosala-kulasekara</ref> * රවි සෙනෙවිරත්න – මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්, හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති <ref>https://pubsec.gov.lk/minister-and-secretary/</ref> * [[රොෂාන් රණසිංහ]] – දේශපාලනඥ; හිටපු ක්‍රීඩා හා යෞවන කටයුතු අමාත්‍ය සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍ය; පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2010–2024)<ref>https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/3156</ref> * තිවංක රණසිංහ – 'ලයිට් ෆ්ලයිවෙයිට්' බර පන්තියේ බොක්සිං ක්‍රීඩක, 2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ ලෝකඩ පදක්කම්ලාභී<ref>https://www.newsfirst.lk/2018/04/13/commonwealth-games-2018-thiwanka-ranasinghe-wins-bronze-medal</ref> * [[සී. බී. රත්නායක]] – නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1994–2000, 2001–2024)<ref>https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/299</ref> * ලොකු බණ්ඩාර අලුවිහාරේ – මහනුවර නගරාධිපති (2006–2010), විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති<ref>https://kandy.mc.gov.lk/History</ref> * [[මංජු වන්නිආරච්චි]] – 2010 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ 'බැන්ටම්වෙයිට්' බර පන්තියේ රන් පදක්කම්ලාභී ශ්‍රී ලංකා බොක්සිං ක්‍රීඩකයෙකි. (පසුව එම පදක්කම අහිමි විය)<ref>https://www.dawn.com/news/571400/sri-lanka-gets-first-boxing-gold-since-1938</ref> * [[:en:Susith_Weerasekara|සුසිත් වීරසේකර]] – රියර් අද්මිරාල්, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානී (2009–2011)[https://en.wikipedia.org/wiki/Deputy_Chief_of_Staff_of_the_Sri_Lanka_Navy] * [[:en:Nalin_Wijesinghe|නලින් විජේසිංහ]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ හිටපු නායක සහ පුහුණුකරු<ref>https://www.thepapare.com/know-your-schools-rugby-coaches-2022p2/</ref> == විද්‍යාලයීය නිවාස == විද්‍යාලීය නිවාස වන්නේ: පරාක්‍රම : නිල් {{color box|#1000A6}} වික්‍රම : තද රතු {{color box|#EF0000}} මහින්ද : කහ {{color box|#FAFF6E}} නරේන්ද්‍ර : ලා නිල් {{color box|#00FFFF}} == සුරතලුන්ගේ සටන == [[:en:Battle_of_the_Babes|සුරතලුන්ගේ සටන]] වසර 3ක් හැර 1958 වසරේ සිට ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විද්‍යාලය සහ විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අතර වාර්ෂිකව පවත්වාගෙන එනු ලැබේ. 2025 වසර වන විට තරඟ 65ක් පවත්වා ඇති අතර, ඉන් තරඟ 3ක් විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර තරඟ 46ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත.<ref>https://archives.sundayobserver.lk/2008/03/23/spo07.asp</ref> විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අවසන් වරට ජයග්‍රහණය කළේ 1967 වසරේදීය.<ref>https://dailynews.lk/2025/05/12/sports/776011/battle-of-the-babes-ends-in-a-tame-draw/</ref> == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}}{{SriLanka-school-stub}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]] [[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]] k9m49sgsvhl2q255qig6o4bmihxy9t4 802240 802235 2026-10-22T07:10:33Z Eggsplorer245 80405 802240 wikitext text/x-wiki {{Infobox School | name = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය | native_name = <small>{{nobold|Vidyartha College}} <br />{{nobold|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}</small> | logo = File:Logo of Vidyartha College , Kandy.jpg | logo_size = | image = File:Vidyartha College Flag.png | image_size = | caption = විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ධජය | motto = {{lang|sa|විද්‍යා සර්වස්‍ය භුෂණම්}} | head_label = විදුහල්පති | head = සුගත් ශ්‍රීලාල් | chaplain = නුගගොල්ලේ උපරතන හිමි | type = රජයේ ජාතික පාසල - 1AB | religious_affiliation = [[බුදු දහම]] | teaching_staff = 180+ | grades = 1–13 | gender = බාලක | lower_age = 5 | upper_age = 19 | students = 2900 | established = {{Start date and age|1942|05|18|df=y|p=yes}} | educational_authority = අධ්‍යාපන අමාත්‍යාංශය | school_code = 03381 | motto_translation = අධ්‍යාපනය උතුම්ම ආභරණයයි | address = කටුගස්තොට පාර | city = [[මහනුවර]] | province = [[මධ්‍යම පළාත]] | country = {{flag|ශ්‍රී ලංකාව}} | coordinates = {{coord|7.30583|80.63572|format=dms|display=title,inline}} | language = [[සිංහල බස|සිංහල]] සහ [[ඉංග්‍රීසි භාෂාව|ඉංග්‍රීසි]] | hours_in_day = 07:30–13:30 [[ශ්‍රී ලංකාවේ සම්මත වේලාව]] | colors = තද නිල්, දිය නිල් සහ රත්තරන්<br/>{{color box|#002DAC}}{{Color box|#0088FF|border=darkgray}}{{Color box|#FFD700|border=darkgray}} | song = "දේශප්‍රේමී අභිමාන සුපූජිත වීර සිසුන් බිහිවේවා" | athletics = ඔව් | nickname = ව්‍යාඝ්‍රයින් | website = [https://www.vidyartha.lk vidyartha.lk] | picture = Vidyartha college.jpg | former Name = රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය | pupils = විද්‍යාර්ථ වීර පුතුන් }} '''විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය''' ({{Langx|en|Vidyartha College}}; {{Langx|ta|வித்தியார்த்த கல்லூரி}}) යනු ශ්‍රී ලංකාවේ මධ්‍යම පළාතේ [[මහනුවර]] දිස්ත්‍රික්කයේ පිහිටි රජයේ බාලක ජාතික පාසලකි<ref name=":1">https://vidyartha.lk/</ref>.විද්‍යාලයට අංශ දෙකක් ඇත: 1-5 ශ්‍රේණි ඇතුළත් ප්‍රාථමික අංශය; සහ 6-13 ශ්‍රේණිවල සිසුන් ඇතුළත් ද්විතීයික අංශය එම අංශ වේ. == විද්‍යාලයීය ඉතිහාසය == 1900 දශකයේ මුල් භාගයේදී මධ්‍යම පළාතේ බෞද්ධ දරුවන් සඳහා අධ්‍යාපන අවස්ථා බොහෝමයක් පැවතියද, ඉංග්‍රීසි මාධ්‍යයෙන් අධ්‍යාපනය ලැබීමේ පහසුකම්වල හිඟයක් විය<ref>https://rccs.hgnu.edu.cn/_upload/article/files/ac/38/ad3e99884686928f4e358b72263c/ded92b17-bb67-4139-9c48-4ad96d89ae24.pdf</ref>. මෙම අඩුපාඩුව මඟහරවා ගැනීම සඳහා ශ්‍රී ටිකිරි බණ්ඩාර පනාබොක්කේ මහතා 1939 වසරේදී 'විද්‍යාර්ථ සංගමය' පිහිටුවන ලදී. මෙම ව්‍යාපෘතිය සඳහා දායක වූ අනෙක් පුද්ගලයින් අතර [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|ටී. බී.]] [[:en:Tikiri_Bandara_Panabokke_II|පානබොක්කේ]], එම්. බී. පානබොක්කේ, එස්. එල්. රත්වත්තේ, ඒ. සී. එල්. රත්වත්තේ, [[විලියම් ගොපල්ලව|විලියම් ගොපල්ලව (ශ්‍රී ලංකාවේ]] [[විලියම් ගොපල්ලව|ප්‍රථම ජනාධිපති)]]<ref>https://www.sundaytimes.lk/970914/plus12.html</ref>, ටී. බී. රණරාජ, ඒ. බී. පින්නවල, කේ. බී. විජේකෝන්, ආර්. දිවිතොටවෙල, ඒ. රත්නායක, ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න (විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති), වෛද්‍ය එල්. බී. සෙනෙවිරත්න, එල්. එම්. කොස්වත්ත, එම්. බී. ඊ. සෙනෙවිරත්න සහ එම්. බී. කුළුගම්මන යන මහත්වරුන් විය. මෙම සංගමය විසින් පසුව කටුගස්තොට පාරේ උස් බිමක පිහිටා තිබූ 'රජ විද්‍යාලය/ කිංග්ස් කොලීජිය' නම් පෞද්ගලික පාසලක් මිලදී ගන්නා ලදී. පසුව එහි නම 'විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය' ලෙස වෙනස් කරන ලදී. සිසුන් හතළිහක් සහ ගුරුවරුන් හය දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ මෙම නව විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පතිවරයා වූයේ ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න මහතායි. 1961 අගෝස්තු 1 වන දින රජය විසින් මෙම විද්‍යාලය තම පාලනය යටතට ගත් අතර, අද වන විටත් එය රජයේ පාලනය යටතේ පවතී. == විද්‍යාලයීය සංවර්ධනය == විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ඉතා වේගයෙන් ජනප්‍රියත්වයට පත් වූ අතර, තවත් සිසුන් පිරිසකට ඇතුළත් වීමේ අවස්ථාව ලබා දීම සඳහා නේවාසිකාගාරයක් සහ ප්‍රධාන ශාලාවක් විද්‍යාලයට එක් කරන ලදී. මේ හේතුවෙන් [[අනුරාධපුරය]], [[පොළොන්නරුව පෞරාණික නගරය|පොළොන්නරුව]], [[අම්පාර]] සහ [[මොණරාගල]] වැනි දුර බැහැර ප්‍රදේශවල සිසුන්ට ද විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලැබීමට අවස්ථාව උදාවිය.<ref name=":1" /> 1954 වසරේදී විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම වරට [[අ.පො.ස. උසස්පෙළ, ශ්‍රී ලංකා|උසස් පෙළ]] විභාගය පවත්වන ලදී. ඉන් අනතුරුව විද්‍යාලය තුළ නව අධ්‍යයන අංශ කිහිපයක් ආරම්භ කෙරුණු අතර, ඒ අනුව 1958 දී [[විද්‍යාව|විද්‍යා අංශය]] ද, 1972 දී [[වානිජ විෂය අදාල වි්යාපාර වල විස්තර|වාණිජ අංශය]] ද, 1994 දී [[තොරතුරු තාක්‍ෂණය|තොරතුරු තාක්ෂණ අංශය]] ද ස්ථාපිත කරන ලදී. හිටපු විදුහල්පති එම්. ආර්. පී. මායාදුන්නේ මහතා විසින් ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ අංශයක් ගොඩනැගීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගන්නා ලදී. වර්තමාන විදුහල්පති සුගත් ශ්‍රීලාල් මහතාගේ මඟ පෙන්වීම යටතේ, 2026 වසරේදී ගණිත අංශය සඳහා ඉංග්‍රීසි මාධ්‍ය උසස් පෙළ පන්ති ආරම්භ කිරීම විශේෂ ජයග්‍රහණයක් විය. 1987 වසරේදී සී. කේ. ගජනායක මහතාගේ මූලිකත්වයෙන් විද්‍යාලයේ [[කොළඹ]] ශාඛාව පිහිටුවන ලද අතර, ඔහු එහි ප්‍රථම සභාපතිවරයා ලෙස කටයුතු කළේය. මේ වන විට විශ්‍රාමික මේජර් ජෙනරාල් එච්. එම්. එන්. ක්‍රිෂ්ණරත්න (RSP, USP) මහතා කොළඹ ශාඛාවේ කටයුතු මෙහෙයවන අතර, රංජිත් වීරසිංහ මහතා එහි ගෞරවනීය ලේකම්වරයා ලෙස කටයුතු කරයි. විද්‍යාලය ආරම්භ කරන අවධියේදී එහි තිබුණේ ගොඩනැගිලි කිහිපයක් මෙන් ම විදුහල්පතිවරයෙකු සහ ගුරුවරුන් 8 දෙනෙකු පමණි. අද වන විට සිසුන් 2,900 කට අධික පිරිසක් මෙම විද්‍යාලයේ අධ්‍යාපනය ලබන අතර, ගුරු මණ්ඩලය 180 කට වඩා වැඩි සංඛ්‍යාවකින් සමන්විත වේ. == විදුහල්පතිවරුන් == {| class="wikitable" |+1942 සිට වර්තමානය දක්වා විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ විදුහල්පතිවරුන් !ආලේඛ්‍යය !නම !ධුර කාලය !සටහන් |- |[[ගොනුව:Mr. G.D.A. abeyrathne.jpg|thumb]] |ජී. ඩී. ඒ. අබේරත්න | {| class="wikitable sortable" |1942 |1948 |} |විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ ප්‍රථම විදුහල්පති |- |[[ගොනුව:M.B.W. Madiwake.jpg|thumb]] |එම්.බී.ඩබ්ලිව්. මැදිවක | {| class="wikitable sortable" |1948 |1955 |} |ලංකාවේ පළාත් පාලන හා නිවාස අමාත්‍යවරයා ලෙසත්, [[පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී|පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රීවරයෙකු]] සහ [[සෙනෙට් සභාව|සෙනෙට් සභිකයෙකු]] ලෙසත් කටයුතු කළේය. |- |[[ගොනුව:Athauda.jpg|thumb]] |ඒ. අතාවුද | {| class="wikitable sortable" |1955 |1967 |} | |- |[[ගොනුව:D.B. Dissanayake.jpg|thumb]] |ඩී.බී.දිසානායක | {| class="wikitable sortable" |1967 |1968 |} | |- |[[ගොනුව:Rasingolla.jpg|thumb]] |පී.බී.රාසිංගොල්ල | {| class="wikitable sortable" |1968 |1971 |} | |- | |ටී.බී.කරුණාරත්න | {| class="wikitable sortable" |1971 |1974 |} | |- |[[ගොනුව:Pethiyagoda.jpg|thumb]] |එම්.බී.පෙතියාගොඩ | {| class="wikitable sortable" |1974 |1977 |} | |- |[[ගොනුව:Image of Mr. P.M.L Banda.jpg|thumb]] |පී.එම්.එල්.බණ්ඩා | {| class="wikitable sortable" |1983 |1986 |} | |- | |ටී.බී.දමුණුපොල | {| class="wikitable sortable" |1987 |1991 |} | |- |[[ගොනුව:Wijesingha.jpg|thumb]] |එස්.එස්.සී.විජේසිංහ | {| class="wikitable sortable" |1991 |1992 |} | |- |[[ගොනුව:Mr. bandaranayake.jpg|thumb]] |ඩබ්ලිව්.එම්.බණ්ඩාරනායක | {| class="wikitable sortable" |1992 |1995 |} | |- | |ඩබ්ලිව්.බී.ගුන්නෑපාන | {| class="wikitable sortable" |1995 |2006 |} |විද්‍යාව පිළිබඳ විශේෂ පුහුණුවක් ලැබූ විශේෂඥයෙකි. |- | |පී.ඒ.එස්.අල්විස් | {| class="wikitable sortable" |2006 |2013 |} | |- | |ඩී.එම්.ඒ.දිසානායක | {| class="wikitable sortable" |2013 |2015 |} | |- |[[ගොනුව:Mr. Ranjith Rajapakshe.jpg|thumb]] |ලුතිනන් කර්නල් ආර්.යූ.කේ.රාජපක්ෂ | {| class="wikitable sortable" |2015 |2018 |} | |- |[[ගොනුව:Mr. M.R.P. Mayadunne.jpg|thumb]] |මේජර් එම්.ආර්.පී.මායාදුන්නේ | {| class="wikitable sortable" |2018 |2025 |} | |- | |ඩී.එම්.සේනාරත්න | {| class="wikitable sortable" |2025 |2026 |} | |- | |සුගත් ශ්‍රීලාල් |2026 සිට වර්තමානය දක්වා | |} == විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය == විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමය යනු විද්‍යාලයට සහාය වන ආයතනයකි; එහි සාමාජිකයෝ විද්‍යාලයේ ගුණාත්මකභාවය, ප්‍රමිතීන් සහ කීර්තිනාමය ඉහළ නැංවීම වෙනුවෙන් කටයුතු කරති. විද්‍යාර්ථ ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති ලොකු බණ්ඩා අලුවිහාරේ මැතිතුමා වේ. == සංගම් සහ සමාජ == === අන්තර්ක්‍රියාකාරී සමාජය === මහනුවර විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ අන්තර්ක්‍රියාකාරී සමාජය යනු, ප්‍රාදේශීය රොටරි සමාජයේ (රොටරි දිස්ත්‍රික්කය 3220 - ශ්‍රී ලංකාව සහ මාලදිවයින) අනුග්‍රහය ලබන, සිසුන් විසින් මෙහෙයවනු ලබන සේවා සංවිධානයකි. මෙය වයස අවුරුදු 12ත් 18ත් අතර සිසුන් අතර නායකත්ව කුසලතා වර්ධනය කිරීම, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවට සේවය කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර අවබෝධය ප්‍රවර්ධනය කිරීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. === විද්‍යා සංගමය === විද්‍යා සංගමය යනු පාසලේ ඇති ප්‍රමුඛතම අධ්‍යයන සංවිධානවලින් එකකි. විද්‍යාත්මක කුතුහලය, විචාරාත්මක චින්තනය සහ නවෝත්පාදනය පෝෂණය කිරීම අරමුණු කරගත් මෙම සංගමය, සිසුන්ට තම පෙළපොත් දැනුම ප්‍රායෝගික යෙදවුම් සමඟ සම්බන්ධ කිරීමට කදිම වේදිකාවක් සපයයි. විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය සතු අධ්‍යයන විශිෂ්ටත්වයේ සම්ප්‍රදාය ඉදිරියට ගෙන යමින්, උසස් පෙළ විභාග සඳහා සිසුන් සූදානම් කිරීමටත්, වෛද්‍ය, ඉංජිනේරු, පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික ක්ෂේත්‍රවල අනාගත වෘත්තීන් සඳහා ඔවුන්ව සූදානම් කිරීමටත් මෙම සංගමය දායක වේ.<ref>https://www.schoolandcollegelistings.com/LK/Kandy/276251939213614/Vidyartha-College-Science-Society</ref> === තාක්ෂණ සංගමය === තාක්ෂණ සංගමය කැපවී සිටින්නේ උද්‍යෝගිමත් ඉගෙනුම්කරුවන්, නිර්මාණකරුවන් සහ නවෝත්පාදකයින්ගෙන් සමන්විත ප්‍රජාවක් ගොඩනැගීම සඳහා ය. සැබෑ ලෝකයේ ගැටලු විසඳීම සඳහා තාක්ෂණය ප්‍රබලම මෙවලම බව ඔවුන් විශ්වාස කරයි. ප්‍රායෝගික වැඩමුළු, සාමූහික ව්‍යාපෘති සහ ආකර්ෂණීය තරඟ හරහා, න්‍යායික දැනුම සහ ප්‍රායෝගික යෙදවුම් අතර පරතරය පියවීමටත්, සාමාජිකයින් ඩිජිටල් අනාගතය සඳහා සූදානම් කිරීමටත් මෙහිදී අරමුණු කෙරේ.<ref>{{Cite web |title=Vidyartha College Technology Society {{!}} Official Website |url=https://technology-society-vidyartha-college.netlify.app/ |access-date=2026-09-06 |website=technology-society-vidyartha-college.netlify.app}}</ref> == කැපී පෙනෙන ආදි සිසුන් == * [[:en:Jason_Dissanayake|ජේසන් දිසානායක]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි සෙවන්ස් (rugby sevens) ක්‍රීඩක; 2018 ආසියානු ක්‍රීඩා උළෙලේදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය<ref>https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vidyartha_College&wvprov=sticky-header#cite_note-7</ref> * [[:en:Kosala_Kulasekara|කෝසල කුලසේකර]] – ශ්‍රී ලාංකික ක්‍රිකට් ක්‍රීඩක සහ තුන් ඉරියව් ක්‍රීඩක; මොහු ටෙස්ට් සහ එක්දින (ODI) ක්‍රිකට් තරඟවලදී ශ්‍රී ලංකාව නියෝජනය කළේය (2011–2012)<ref>https://www.cricbuzz.com/profiles/7823/kosala-kulasekara</ref> * රවි සෙනෙවිරත්න – මහජන ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්, හිටපු ජ්‍යෙෂ්ඨ නියෝජ්‍ය පොලිස්පති <ref>https://pubsec.gov.lk/minister-and-secretary/</ref> * [[රොෂාන් රණසිංහ]] – දේශපාලනඥ; හිටපු ක්‍රීඩා හා යෞවන කටයුතු අමාත්‍ය සහ වාරිමාර්ග අමාත්‍ය; පොළොන්නරුව දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (2010–2024)<ref>https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/3156</ref> * තිවංක රණසිංහ – 'ලයිට් ෆ්ලයිවෙයිට්' බර පන්තියේ බොක්සිං ක්‍රීඩක, 2018 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ ලෝකඩ පදක්කම්ලාභී<ref>https://www.newsfirst.lk/2018/04/13/commonwealth-games-2018-thiwanka-ranasinghe-wins-bronze-medal</ref> * [[සී. බී. රත්නායක]] – නුවරඑළිය දිස්ත්‍රික් පාර්ලිමේන්තු මන්ත්‍රී (1994–2000, 2001–2024)<ref>https://www.parliament.lk/en/members-of-parliament/mp-profile/299</ref> * ලොකු බණ්ඩාර අලුවිහාරේ – මහනුවර නගරාධිපති (2006–2010), විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයීය ආදි ශිෂ්‍ය සංගමයේ පළමු සභාපති<ref>https://kandy.mc.gov.lk/History</ref> * [[මංජු වන්නිආරච්චි]] – 2010 පොදුරාජ්‍ය මණ්ඩලීය ක්‍රීඩා උළෙලේ 'බැන්ටම්වෙයිට්' බර පන්තියේ රන් පදක්කම්ලාභී ශ්‍රී ලංකා බොක්සිං ක්‍රීඩකයෙකි. (පසුව එම පදක්කම අහිමි විය)<ref>https://www.dawn.com/news/571400/sri-lanka-gets-first-boxing-gold-since-1938</ref> * [[:en:Susith_Weerasekara|සුසිත් වීරසේකර]] – රියර් අද්මිරාල්, ශ්‍රී ලංකා නාවික හමුදාවේ නියෝජ්‍ය මාණ්ඩලික ප්‍රධානී (2009–2011)[https://en.wikipedia.org/wiki/Deputy_Chief_of_Staff_of_the_Sri_Lanka_Navy] * [[:en:Nalin_Wijesinghe|නලින් විජේසිංහ]] – ශ්‍රී ලංකා රග්බි ක්‍රීඩක සහ පුහුණුකරු; විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලයේ හිටපු නායක සහ පුහුණුකරු<ref>https://www.thepapare.com/know-your-schools-rugby-coaches-2022p2/</ref> == විද්‍යාලයීය නිවාස == විද්‍යාලීය නිවාස වන්නේ: පරාක්‍රම : නිල් {{color box|#1000A6}} වික්‍රම : තද රතු {{color box|#EF0000}} මහින්ද : කහ {{color box|#FAFF6E}} නරේන්ද්‍ර : ලා නිල් {{color box|#00FFFF}} == සුරතලුන්ගේ සටන == [[:en:Battle_of_the_Babes|සුරතලුන්ගේ සටන]] වසර 3ක් හැර 1958 වසරේ සිට ශාන්ත සිල්වෙස්ටර් විද්‍යාලය සහ විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අතර වාර්ෂිකව පවත්වාගෙන එනු ලැබේ. 2025 වසර වන විට තරඟ 65ක් පවත්වා ඇති අතර, ඉන් තරඟ 3ක් විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය ජයග්‍රහණය කර ඇති අතර තරඟ 46ක් ජය පරාජයෙන් තොරව අවසන් වී ඇත.<ref>https://archives.sundayobserver.lk/2008/03/23/spo07.asp</ref> විද්‍යාර්ථ විද්‍යාලය අවසන් වරට ජයග්‍රහණය කළේ 1967 වසරේදීය.<ref>https://dailynews.lk/2025/05/12/sports/776011/battle-of-the-babes-ends-in-a-tame-draw/</ref> == මූලාශ්‍ර == {{Reflist}}{{SriLanka-school-stub}} [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ අධ්‍යාපන ආයතන]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ශ්‍රී ලංකාවේ රජයේ පාසල්]] [[ප්‍රවර්ගය:ජාතික පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]] [[ප්‍රවර්ගය:බෞද්ධ පාසල් - ශ්‍රී ලංකා]] s6ucbbxgdsplhn69vdpetz1ouwd4pie 0 20464 802237 799309 2026-10-21T15:03:07Z Ziv 71775 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984-2025).svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 802237 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව රට | native_name = බුර්කිනා ෆාසෝ | common_name = බුර්කිනා ෆාසෝ | image_flag = Flag of Burkina Faso.svg | image_coat = Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg | national_motto = {{ස්වදේශීය නම|fr|"Unité&ndash;Progrès&ndash;Justice"|italics=off}}<br/>{{කුඩා|"සමගිය&ndash;දියුණුව&ndash;යුක්තිය"}} | national_anthem = {{නොඑතුම|{{ස්වදේශීය නම|fr|[[Une Seule Nuit]] / Ditanyè|nolink=yes}}<br/>{{කුඩා|''එක් තනි රැයක් / ජයග්‍රහණයේ ගීතිකාව''}}}} | image_map = Location Burkina Faso AU Africa.svg | map_caption = {{සිතියම් සටහන |countryprefix= |location_color=තද නිල් |region=[[අප්‍රිකාව]] |region_color=තද අළු |subregion= [[අප්‍රිකානු සංගමය]] |subregion_color=ලා නිල් |legend=Location Burkina Faso AU Africa.svg}} | official_languages = [[ප්‍රංශ භාෂාව |ප්‍රංශ]] | regional_languages = {{බුලට් නොයෙදූ ලැයිස්තුව |[[මෝර් භාෂාව |මෝර්]] |[[මන්ඩින්කා භාෂාව|මන්ඩින්කා]] |[[බම්බාරා භාෂාව|බම්බාරා]]}} | demonym = {{තිරස්ලැයිස්තුව |බුර්කිනබේ }} | ethnic_groups = {{බුලට් නොයෙදූ ලැයිස්තුව | 47.9% [[මොසි ජනයා |මොසි]] | 10.3% [[ෆුලා ජනයා |ෆුලානි]] | 6.9% [[ලොබි ජනයා |ලොබි]] | 6.9% [[බොබො ජනයා |බොබො]] | 6.7% [[මොන්ඩෙ ජනයා|මොන්ඩෙ]] | 5.3% [[සෙනුෆො ජනයා|සෙනුෆො]] | 5.0% [[ගුරුන්සි]] | 4.8% [[ගූර්මා ජනයා|ගුර්මා]] | 3.1% [[ට්වාරෙග් ජනයා| ට්වාරෙග්]] }} | ethnic_groups_year = 1995 | capital = [[ඔවාගාඩුගූ]] | latd = 12 | latm = 20 | latNS = N | longd = 1 | longm = 40 | longEW = W | largest_city = අගනුවර | government_type = {{නොඑතුම|[[අර්ධ-ජනාධිපතිමය ක්‍රමය|අර්ධ-ජනාධිපතිමය]] [[ජනරජය]]}} | leader_title1 = [[රාජ්‍ය නායක]] | leader_name1 = [[බර්කිනා ෆාසෝහී ජනාධිපතිවරයා |ජනාධිපති]] | leader_title2 = [[ආණ්ඩු ප්‍රධානී]] | leader_name2 = [[බර්කිනා ෆාසෝහී අග්‍රාමාත්‍යවරයා |අග්‍රාමාත්‍ය]] | legislature = [[ජාතික මන්ත්‍රණ සභාව (බර්කිනා ෆාසෝ)|ජාතික මන්ත්‍රණ සභාව]] | sovereignty_type = [[නිදහස]] | established_event1 = [[ප්‍රංශය]] වෙතින් | established_date1 = 5 අගෝස්තු 1960 | area_km2 = 274,200 | area_sq_mi = 105,869 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 74වන | area_magnitude = 1 E11 | percent_water = 0.146% | population_estimate = 15,730,977<ref name="INSD">[http://www.insd.bf/fr/ INSD Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901021928/http://www.insd.bf/fr/ |date=2014-09-01 }} {{in lang|fr}}</ref> | population_estimate_year = 2010 | population_estimate_rank = 64වන | population_census = 14,017,262 | population_census_year = 2006 | population_density_km2 = 57.4 | population_density_sq_mi = 148.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 145වන | GDP_PPP_year = 2012 | GDP_PPP = $24.293&nbsp;බිලියන<ref name=imf2>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=9&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=748&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=බර්කිනා ෆාසෝ |publisher=ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල |accessdate=17 අප්‍රේල් 2013}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $1,399<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $10.464&nbsp;බිලියන<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2012 | GDP_nominal_per_capita = $602<ref name=imf2/> | HDI_year = 2007 | HDI_change = වැඩිකරන්න <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.389 <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = 177වන | Gini_year = 2007 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 39.5 <!--number only--> | Gini_ref = <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |title=ඩිස්ට්‍රිබ්‍යුෂන් ඔෆ් ෆැමිලි ඉන්කම් – ගිනි ඉන්ඩෙක්ස් |work=ච වර්ල්ඩ් ෆැක්ට්බුක් |publisher=සීඅයිඒ |accessdate=1 සැප්තැම්බර් 2009}}</ref> | Gini_rank = | currency = [[බටහිර අප්‍රිකානු ෆ්‍රෑන්ක්]]<ref>CFA Franc BCEAO. Codes: XOF / 952 [http://www.iso.org/iso/support/faqs/faqs_widely_used_standards/widely_used_standards_other/currency_codes/currency_codes_list-1.htm ISO 4217 කරන්සි නේම්ස් ඇන්ඩ් කෝඩ් එලිමන්ට්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524153331/http://www.iso.org/iso/support/faqs/faqs_widely_used_standards/widely_used_standards_other/currency_codes/currency_codes_list-1.htm |date=2012-05-24 }}. ISO. සම්ප්‍රවේශය 8 මැයි 2009.</ref> | currency_code = XOF | time_zone = | utc_offset = +0 | time_zone_DST = නැත | utc_offset_DST = | drives_on = දකුණු | calling_code = [[+226]] | cctld = [[.bf]] | footnotes = මෙහි එන දත්ත වසර 2005 සඳහා ඇස්තමේන්තුවක් වන අතර 2005 අප්‍රේල් හිදී ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් සිදු කෙරිණි. }} '''බුර්කිනා ෆාසෝ''' යනු බටහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් වලින් වටවූ වර්ග කිලෝ මීටර 274,200 ක (වර්ග සැතපුම් 105,900) රටකි. වයඹ දෙසින් [[මාලි]], ඊසාන දෙසින් [[නයිජර්]], ගිනිකොන දෙසින් [[බෙනින්]], දකුණින් [[ටෝගෝ]] සහ [[ඝානාව]] සහ නිරිත දෙසින් [[අයිවරි කෝස්ට්]] මායිම් වේ. 2021 වන විට, රටේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 20,321,378 විය.<ref name="worldpopulationreview.com">{{Cite web |title=Burkina Faso Population 2021 (Demographics, Maps, Graphs) |url=https://worldpopulationreview.com/countries/burkina-faso-population |website=worldpopulationreview.com}}</ref> මීට පෙර ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය (1958-1984) ලෙස හැඳින්වූ එය ජනාධිපති තෝමස් සංකාරා විසින් බුර්කිනා ෆාසෝ ලෙස නම් කරන ලදී. එහි පුරවැසියන් බර්කිනාබේස් (/bɜːrˈkiːnəbeɪ/ bur-KEE-nə-beh) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ඔවාගඩෝගු වේ. බුර්කිනා ෆාසෝ හි විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන්නේ 11 වන සහ 13 වන සියවස්වල ප්‍රදේශය පදිංචි කළ මොසි ජනතාවයි. ඔවුන්ඔවාගඩෝගු, ටෙන්කොඩෝගෝ සහ යටෙන්ගා වැනි බලවත් රාජධානි පිහිටුවන ලදී. 1896 දී එය ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස [[ප්‍රංශය]] විසින් යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදී. 1958 දී ඉහළ වෝල්ටා ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් බවට පත් විය. 1960 දී මොරිස් යමියෝගෝ ජනාධිපති ලෙස එය සම්පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. නිදහසින් පසු දශක ගණනාවක් පුරා රට අස්ථාවරත්වයට, නියඟයට, සාගතයට හා දූෂණයට ලක් විය. 1966, 1980, 1982, 1983, 1987, සහ 2022 දී දෙවතාවක්, (ජනවාරි සහ සැප්තැම්බර් මාසවලදී) මෙන්ම 1989 දී සහ 2015 දී තවත් උත්සාහයක් ලෙසද රට තුළ විවිධ කුමන්ත්‍රණ සිදුවී ඇත. තෝමස් සංකාරා 1982 සිට 1987 බ්ලේස් කොම්පාරේගේ නායකත්වයෙන් යුත් කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය යන තෙක්ම රටේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස සේවය කළේය, ඔහු ජනාධිපති වී 2014 ඔක්තෝබර් 31 වන දින ඔහු ඉවත් කරන තෙක් රට පාලනය කළේය. සංකාර රට පුරා සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක් ඇතුළත් අභිලාෂකාමී සමාජ ආර්ථික වැඩසටහනක් පවත්වා ඇත. ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා හැරීම, දුම්රිය මාර්ග සහ මාර්ග ඉදිකිරීම, සහ කාන්තා ලිංගික ඡේදනය, බලහත්කාර විවාහ සහ බහු විවාහය නීති විරෝධී කිරීම සිදු කලේය. 2010 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට සහේල්හි ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදයේ නැගීම නිසා බුර්කිනා ෆාසෝ දැඩි ලෙස බලපා ඇත. [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය|ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය (අයිඑස්)]] හෝ [[අල්-කයිඩා|අල්-කයිඩාව]] සමඟ අර්ධ වශයෙන් මිත්‍රශීලී සටන්කාමීන් කිහිපයක් බුර්කිනා ෆාසෝ සහ [[මාලිගාතැන්න ආරණ්‍ය සේනාසනය|මාලි]] සහ [[නයිජර්]] දේශසීමා හරහා ක්‍රියාත්මක වේ. රටේ මිලියන 21 ක ජනගහනයෙන් මිලියනයකට වැඩි පිරිසක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූවන් ය. බුර්කිනා ෆාසෝගේ හමුදාව 2022 ජනවාරි 23-24 දිනවල කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේ ජනාධිපති රොච් මාක් කබෝරේ බලයෙන් පහ කරමිනි. ජනවාරි 31 දින, මිලිටරි ජුන්ටාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කළ අතර, සැප්තැම්බර් 30 වැනි දින දෙවන කුමන්ත්‍රණයකින් ඔහුම බලයෙන් පහ කර, හමුදා කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේ විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලද අතර, පෝල්-හෙන්රි සඳඕගෝ දමිබා අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Burkina Faso restores constitution, names coup leader president |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/31/burkina-faso-restores-constitution-names-coup-leader-president |access-date=31 January 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ඩොලර් බිලියන 16.226 ක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් සහිත අවම සංවර්ධිත රටවලින් එකකි. එහි ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 63.8ක් [[ඉස්ලාම්|ඉස්ලාම් ආගම]] අදහන අතර සියයට 26.3ක් [[ක්‍රිස්තියානි ආගම]] අදහති.<ref name=":1">{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}</ref> රටේ රාජ්‍ය භාෂාව සහ ව්‍යාපාරික භාෂාව [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]] වේ. බුර්කිනාබේ රජය විසින් නිල වශයෙන් පිළිගත් දේශීය භාෂා 60 ක් ඇත, වඩාත් පොදු භාෂාව වන මුවර්, ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා කතා කරයි.<ref>{{cite web |last1=Brion |first1=Corinne |date=November 2014 |title=Global voices Burkina Faso: Two languages are better than one |url=https://kappanonline.org/global-voices-burkina-faso-two-languages-brion/ |access-date=12 October 2020 |website=Phi Delta Kappan}}</ref><ref name="CIAWorldFactBook2020">{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|section=People and Society|access-date=11 March 2020|year=2020}}</ref> විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ බලතල සහිත අර්ධ ජනාධිපති ජනරජයක් ලෙස රට පාලනය වේ. බුර්කිනා ෆාසෝ යනු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි සහ ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි. එය දැනට ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත. == නිරුක්තිය == කලින් ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය වූ අතර, 1984 අගෝස්තු 4 වන දින එවකට ජනාධිපති තෝමස් සංකාරා විසින් රට "බුර්කිනා ෆාසෝ" ලෙස නම් කරන ලදී. "බුර්කිනා" සහ "ෆාසෝ" යන වචන රට තුළ කතා කරන විවිධ භාෂාවලින් පැන නගී: "බුර්කිනා" යනු මොසී වෙතින් වන අතර එහි තේරුම "කෙළින්" යන්නයි, මිනිසුන් ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩතාව ගැන ආඩම්බර වන ආකාරය පෙන්වන අතර "ෆාසෝ" පැමිණෙන්නේ ඩියුලා භාෂාවෙන් ( N'Ko හි ලියා ඇති පරිදි: "බුර්කිනාබේ" යන යක්ෂ නාමය සෑදීමට "-බී" උපසර්ගය "බුර්කිනා" වෙත එකතු කරන ලද්දේ ෆුලා භාෂාවෙන් වන අතර එහි තේරුම "කාන්තාවන් හෝ පිරිමින්" යන්නයි.<ref>{{cite web |date=12 September 2013 |title=Why the name: Burkina Faso? |url=https://afrolegends.com/2013/09/12/why-the-name-burkina-faso/ |work=afrolegends.com}}</ref> සීඅයිඒ නිරුක්තිය සාරාංශ කරන්නේ "අවංක (නොදිරන) මිනිසුන්ගේ දේශය" ලෙසයි.<ref name="auto1">{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|date=21 December 2018|access-date=16 January 2019|year=2018}}</ref> ඉහළ වෝල්ටා හි ප්‍රංශ යටත් විජිතය වෝල්ටා ගංගාවේ (කළු, රතු සහ සුදු වෝල්ටා) ඉහළ මායිම්වල පිහිටීම සඳහා නම් කරන ලදී.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=by3eqBwNRyIC&pg=PA21|title=iAfrica – Ancient History UNTOLD|publisher=Forbidden Fruit Books LLC|pages=21|language=en}}</ref> == ඉතිහාසය == === මුල් ඉතිහාසය === වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි වයඹ දිග ප්‍රදේශය ක්‍රි.පූ. 1973 දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මගින් සීරීම්, උදලු සහ ඊතල ඇතුළු ඔවුන්ගේ මෙවලම් සොයා ගන්නා ලදී.<ref name=":02">{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}</ref> ක්‍රි.පූ. 3600 සහ 2600 අතර කෘෂිකාර්මික ජනාවාස පිහිටුවන ලදී.<ref name=":0">{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}</ref> බුරා සංස්කෘතිය යනු නූතන නයිජර් හි නිරිතදිග කොටසේ සහ සමකාලීන බුර්කිනා ෆාසෝ හි ගිනිකොන දෙසින් කේන්ද්‍රගත වූ යකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයකි.<ref name="whc.unesco.org">UNESCO World Heritage Centre. [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5045/ "Site archéologique de Bura"]. UNESCO.</ref> යකඩ කර්මාන්තය, උණු කිරීම සහ මෙවලම් සහ ආයුධ සඳහා ව්‍යාජ ලෙස සකස් කිරීම, ක්‍රි.පූ. 1200 වන විට උප සහරා අප්‍රිකාවේ දියුණු වී ඇත.<ref>{{Cite journal|last1=Miller|first1=D. E.|last2=Van Der Merwe|first2=N. J.|year=2009|title=Early Metal Working in Sub-Saharan Africa: A Review of Recent Research.|journal=The Journal of African History|volume=35|issue=1|pages=1–36|doi=10.1017/S0021853700025949|jstor=182719|s2cid=162330270}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stuiver|first1=Minze|last2=van der Merwe|first2=Nicolaas J.|year=1968|title=Radiocarbon Chronology of the Iron Age in Sub-Saharan Africa|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1968-02_9_1/page/54|journal=Current Anthropology|volume=9|issue=1|pages=54–58|doi=10.1086/200878|jstor=2740446|s2cid=145379030}}</ref> අද වන විට, බුර්කිනා ෆාසෝහි යකඩ උණු කිරීම පිළිබඳ පැරණිතම සාක්ෂිය ක්‍රි.පූ. 800 සිට 700 දක්වා දිවෙන අතර එය පුරාණ ෆෙරස් ලෝහ විද්‍යාව ලෝක උරුම අඩවියේ කොටසකි.<ref>{{cite web |title=Ancient Ferrous Metallurgy Sites of Burkina Faso |url=http://whc.unesco.org/en/list/1602 |access-date=21 March 2021 |website=UNESCO World Heritage List |publisher=UNESCO}}</ref> ක්‍රි.ව. 3 සිට 13 වැනි සියවස දක්වා, වර්තමාන ගිනිකොනදිග බුර්කිනා ෆාසෝ සහ නිරිතදිග නයිජර් ප්‍රදේශයේ යකඩ යුගයේ බුරා සංස්කෘතිය පැවතුනි. වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝහි විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්, එනම් මොසි, ෆුලා සහ ඩියෝලා වැනි, 8 වන සහ 15 වන සියවස් අතර අනුප්‍රාප්තික රැල්ලට පැමිණියහ. 11 වන ශතවර්ෂයේ සිට මොසි ජනයා වෙනම රාජධානි කිහිපයක් පිහිටුවා ගත්හ. === 8 වන සියවසේ සිට 18 වන සියවස දක්වා === බුර්කිනා ෆාසෝහි බොහෝ වාර්ගික කණ්ඩායම් එම ප්‍රදේශයට පැමිණි නිශ්චිත දිනයන් පිළිබඳව විවාදයක් පවතී. ප්රෝටෝ-මොසි අද බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඈත පෙරදිග කොටසට පැමිණියේ 8 වන සහ 11 වන සියවස් අතර කාලය තුළය,<ref>[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&nbsp;27</ref> සැමෝ 15 වන සියවසේදී පමණ පැමිණියේය,<ref name="ReferenceA">[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&nbsp;28</ref> ඩොගොන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි උතුරු සහ වයඹ දිග ප්‍රදේශවල ජීවත් විය. 15 වැනි හෝ 16 වැනි සියවස් වලදී<ref>{{Cite book|last=Shoup|first=John A.|url=https://books.google.com/books?id=SPBfnT_E1mgC&q=the+dogon+lived+in+burkina+faso+in+15th+century&pg=PA86|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO, 2011|year=2011|isbn=9781598843620}}</ref> සහ රටේ ජනගහනයෙන් සැදුම් ලත් අනෙකුත් බොහෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් මෙම කාලය තුළ කලාපයට පැමිණියහ. මෝසි රාජධානිවල අශ්වාරෝහක බලගතු මාලි අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පවා සතුරු ප්‍රදේශයට ගැඹුරින් වැටලීමේ ප්‍රවීණයන් විය. 1892 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රංශ ගවේෂක ලුවී-ගුස්ටාව් බිංගර් සියාට (බොබෝ-ඩියුලස්සෝ) ඇතුළු වීම සන්නද්ධ මිනිසුන් වළක්වයි. මධ්‍යතන යුගයේදී, මොසී විසින් ටෙන්කොඩෝගෝ, යාටෙන්ගා, සැන්ඩෝමා සහ ඔවාගඩෝගු ඇතුළු වෙනම රාජධානි කිහිපයක් ස්ථාපිත කරන ලදී.<ref name="Nations 2014">"Encyclopedia of the Nations." History. Advameg, Inc., n.d. Web. 8 October 2014.</ref> 1328 සහ 1338 අතර කාලය තුළ මොස්සි රණශූරයන් ටිම්බක්ටු වෙත කඩා වැදුණු නමුත් 1483 දී මාලි හි කෝබි සටනේදී සොන්හායි හි සෝනි අලි විසින් මෝසි පරාජය කරන ලදී.<ref>[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p. xxvioi</ref> 16 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී සොන්හායි අද බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශයට වහල් වැටලීම් රාශියක් සිදු කළේය.<ref name="ReferenceA2">[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&nbsp;28</ref> 18 වන ශතවර්ෂයේදී ග්විරිකෝ අධිරාජ්‍යය බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි ස්ථාපිත කරන ලද අතර ඩියන්, ලෝබි සහ බිරිෆෝර් වැනි ජනවර්ග කළු වෝල්ටාව ඔස්සේ පදිංචි විය.<ref>[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p. xxvix</ref> === යටත් විජිතයේ සිට නිදහස දක්වා (1890-1958) === [[File:Africa_de_l'Oèst_en_1875-es.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Africa_de_l'O%C3%A8st_en_1875-es.svg|thumb|බටහිර අප්‍රිකාව 1875 දී පමණ]] [[File:Boukary Koutou, also known as Wobgho, Mossi King of Ouagadougou with cavalry, Burkina Faso, 1892.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Boukary Koutou, also known as Wobgho, Mossi King of Ouagadougou with cavalry, Burkina Faso, 1892.jpg|thumb|මෝසි රාජධානිවල අශ්වාරෝහක බලගතු මාලි අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පවා සතුරු ප්‍රදේශයට ගැඹුරින් වැටලීමේ ප්‍රවීණයන් විය.]] [[File:Pg381_Des_hommes_sur_les_toits_s'opposent.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pg381_Des_hommes_sur_les_toits_s'opposent.jpg|thumb|1892 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රංශ ගවේෂක ලුවී-ගුස්ටාව් බිංගර් සියාට (බොබෝ-ඩියුලස්සෝ) ඇතුළු වීම සන්නද්ධ මිනිසුන් වළක්වයි.]] [[File:French_West_Africa_1913_map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:French_West_Africa_1913_map.png|thumb|1913 දී පමණ ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාව]] [[File:Mittelholzer-ouagadougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mittelholzer-ouagadougou.jpg|thumb|1930 දී ඔවාගඩෝගු අගනුවර]] 1890 ගණන්වල මුල් භාගයේ අප්‍රිකාව සඳහා යුරෝපීය පොරබැදීමේදී යුරෝපීය හමුදා නිලධාරීන් මාලාවක් අද බුර්කිනා ෆාසෝහි කොටස් වලට හිමිකම් කීමට උත්සාහ කළහ. සමහර අවස්ථාවලදී මෙම යටත්විජිතවාදීන් සහ ඔවුන්ගේ හමුදාවන් දේශීය ජනතාව සමඟ සටන් කළහ. සමහර අවස්ථාවලදී ඔවුන් සමඟ සන්ධානගත වී ගිවිසුම් ඇති කර ගත්හ. යටත්විජිතවාදී නිලධාරීන් සහ ඔවුන්ගේ ගෘහ ආන්ඩු ද ඔවුන් අතර ගිවිසුම් ඇති කර ගත්හ. බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය [[ප්‍රංශය]] විසින් ආක්‍රමණය කරන ලද අතර 1896 දී ප්‍රංශ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශයක් බවට පත් විය.<ref>[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], pp.&nbsp;30–33</ref> ප්‍රබල පාලක සමෝරි ටූරේගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව ගැටුමක් ඇති වූ නැගෙනහිර සහ බටහිර ප්‍රදේශ 1897 දී ප්‍රංශ ආක්‍රමණයට යටත් විය. 1898 වන විට බුර්කිනා ෆාසෝට අනුරූප වූ භූමි ප්‍රදේශයෙන් බහුතරය නාමිකව යටත් කර ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ කොටස්වල ප්‍රංශ පාලනය අවිනිශ්චිතව පැවතුනි.<ref name=":03">{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}</ref> 1898 ජුනි 14 ප්‍රංශ-බ්‍රිතාන්‍ය සම්මුතිය රටේ නූතන දේශසීමා නිර්මාණය කළේය. ප්‍රංශ භූමිය තුළ, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්ට සහ දේශපාලන බලවතුන්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණය කිරීමේ යුද්ධය වසර පහක් පමණ අඛණ්ඩව පැවතුනි. 1904 දී, ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකානු යටත් විජිත අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රතිසංවිධානයේ කොටසක් ලෙස වෝල්ටා ද්‍රෝණියේ බොහෝ දුරට සාමකාමී වූ ප්‍රදේශ ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් ජනපදයට ඒකාබද්ධ කරන ලදී. යටත් විජිතයේ අගනුවර වූයේ බමාකෝ හි ය. ආදිවාසී ජනගහනය බෙහෙවින් වෙනස් කොට සැලකීමට ලක් විය. නිදසුනක් වශයෙන්, අප්‍රිකානු ළමයින්ට බයිසිකල් පැදීමට හෝ ගස් වලින් පලතුරු නෙලීමට ඉඩ නොදී, යටත් විජිතවාදීන්ගේ දරුවන් සඳහා වෙන් කර ඇති "වරප්‍රසාද". මෙම රෙගුලාසි උල්ලංඝනය කිරීම දෙමාපියන් සිරගත කළ හැකිය.<ref>Figures de la révolution africaine, de Kenyatta à Sankara, La Découverte, 2014, p. 271-288.</ref> පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ යුරෝපීය පෙරමුණු සඳහා [[සෙනගල්|සෙනගාලියානු]] රයිෆල් බලඇණිවල භූමියේ කෙටුම්පත්කරුවන් සහභාගී විය. 1915 සහ 1916 අතර, වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි බටහිර කොටසේ දිස්ත්‍රික්ක සහ මාලි මාලියේ නැගෙනහිර මායිම යටත් විජිත ආන්ඩුවට වඩාත්ම වැදගත් සන්නද්ධ විරුද්ධත්වයේ වේදිකාව බවට පත්විය: වෝල්ටා-බානි යුද්ධය.<ref>Mahir Saul and Patrick Royer, ''West African Challenge to Empire,'' 2001</ref> ප්‍රංශ රජය අවසානයේ ව්‍යාපාරය මර්දනය කළ නමුත් පරාජයන් විඳීමෙන් පසුවය. කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීම සඳහා රට තුළට යැවීම සඳහා එහි යටත් විජිත ඉතිහාසයේ විශාලතම ගවේෂණ බලකාය සංවිධානය කිරීමට ද එයට සිදු විය. ඩෝරි කලාපයේ ටුවාරෙග් සහ මිත්‍ර කණ්ඩායම් ආන්ඩුව සමඟ සටන් විරාමය අවසන් කළ විට සන්නද්ධ විපක්ෂය සහේලියන් උතුර විනාශ කළේය. ප්‍රංශ ඉහළ වෝල්ටා 1919 මාර්තු 1 දින පිහිටුවන ලදී. ප්‍රංශ සන්නද්ධ නැගිටීමක් නැවත ඇති වේ යැයි බිය වූ අතර ඊට අදාළ ආර්ථික සලකා බැලීම් ද විය. එහි පරිපාලනය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා, යටත් විජිත ආන්ඩුව ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් වලින් වත්මන් බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය වෙන් කළේය. නව ජනපදය හොට් වෝල්ටා ලෙස නම් කරන ලද අතර, වෝල්ටා ගඟේ (කළු, රතු සහ සුදු වෝල්ටා) ඉහළ මායිම්වල පිහිටීම සඳහා නම් කරන ලද අතර, ප්‍රංශුවායි චාල්ස් ඇලෙක්සිස් එඩ්වඩ් හෙස්ලිං එහි පළමු ආණ්ඩුකාරයා බවට පත් විය. හෙස්ලිං යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා අභිලාෂකාමී මාර්ග සෑදීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර අපනයනය සඳහා කපු වර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කළේය. බලහත්කාරය මත පදනම් වූ කපු ප්‍රතිපත්තිය අසාර්ථක වූ අතර, යටත් විජිතය විසින් ජනනය කරන ලද ආදායම එකතැන පල් විය. [[අයිවරි කෝස්ට්]], ප්‍රංශ සුඩානය සහ [[නයිජර්]] යන ප්‍රංශ යටත් විජිත අතර බෙදී ගිය මෙම ජනපදය 1932 සැප්තැම්බර් 5 වන දින විසුරුවා හරින ලදී. අයිවරි කෝස්ට් විශාලතම කොටස ලබා ගත් අතර, එහි ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් මෙන්ම ඔවාගඩෝගු සහ බොබෝ-ඩියුලස්සෝ නගරද අඩංගු විය. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ අවසානයෙන් පසුව ඇති වූ දැඩි යටත් විජිත විරෝධී උද්ඝෝෂණ සමයේදී [[ප්‍රංශය]] මෙම වෙනස ආපසු හැරවිය. 1947 සැප්තැම්බර් 4 වන දින, එය ප්‍රංශ සංගමයේ කොටසක් ලෙස එහි පෙර මායිම් සමඟ ඉහළ වෝල්ටා ජනපදය නැවත පණ ගැන්වීය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් සිය ජනපද යුරෝපීය මහාද්වීපයේ ප්‍රංශයේ අගනගරයේ දෙපාර්තමේන්තු ලෙස නම් කරන ලදී. 1958 දෙසැම්බර් 11 වන දින යටත් විජිතය ඉහළ වෝල්ටා ජනරජයක් ලෙස ස්වයං පාලනයක් ලබා ගත්තේය. එය ප්‍රංශ-අප්‍රිකානු ප්‍රජාවට සම්බන්ධ විය. 1956 ජූලි 23 වැනි දින මූලික නීතිය (ලෝයි කේඩරය) සම්මත වීමත් සමඟ ප්‍රංශ එතෙර ප්‍රදේශ සංවිධානය කිරීමේ සංශෝධනයක් ආරම්භ විය. මෙම පනතෙන් පසු විශාල ස්වයං-සාධකයක් සහතික කිරීම සඳහා 1957 මුල් භාගයේ ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුව විසින් අනුමත කරන ලද ප්‍රතිසංවිධාන ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන ලදී. තනි ප්‍රදේශ සඳහා රජය. 1958 දෙසැම්බර් 11 වන දින ඉහළ වෝල්ටා ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වාධීන ජනරජයක් බවට පත් විය. ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස 1960 දී ලැබුණි.<ref name="WDL1">{{cite web |title=More (Language of the Moose people) Phrase Book |url=http://www.wdl.org/en/item/635 |access-date=16 February 2013 |publisher=[[World Digital Library]]}}</ref> === ඉහළ වෝල්ටා (1958-1984) === [[File:Maurice_Yaméogo_and_Louis_Jacquinot_exchanging_instruments_of_ratification_for_the_independence_of_the_Upper_Volta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maurice_Yam%C3%A9ogo_and_Louis_Jacquinot_exchanging_instruments_of_ratification_for_the_independence_of_the_Upper_Volta.jpg|thumb|ඉහළ වෝල්ටා හි පළමු ජනාධිපති මොරිස් යමියෝගෝ, 1960 දී රටේ නිදහස අනුමත කිරීමට අදාළ ලියකියවිලි පරීක්ෂා කරයි.]] ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය (ප්‍රංශ: République de Haute-Volta) ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් ලෙස 1958 දෙසැම්බර් 11 දින පිහිටුවන ලදී. ඉහළ වෝල්ටා යන නම වෝල්ටා ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශය දිගේ ජාතියේ පිහිටීම හා සම්බන්ධ වේ. ගඟේ අතු ගංගා තුන කළු, සුදු සහ රතු වෝල්ටා ලෙස හැඳින්වේ. මේවා කලින් ජාතික කොඩියේ වර්ණ තුනෙන් ප්‍රකාශ විය. ස්වාධීනත්වය ලබා ගැනීමට පෙර, එය ප්රංශ ඉහළ වෝල්ටා සහ ප්රංශ සංගමයේ කොටසක් විය. 1960 අගෝස්තු 5 වන දින එය ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. පළමු ජනාධිපති මොරිස් යමියෝගෝ වෝල්ටයික් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමයේ (යූඩීවී) නායකයා විය. 1960 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් ජනාධිපතිවරයෙකුගේ සර්වජන ඡන්ද බලයෙන් සහ වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා ජාතික සභාවකින් තේරී පත් විය. බලයට පත් වූ විගසම Yaméogo UDV හැර අනෙකුත් සියලුම දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කළේය. ආන්ඩුව 1966 දක්වා පැවතුනි. ශිෂ්‍යයන්, කම්කරු සංගම් සහ සිවිල් සේවකයන්ගේ මහජන පෙලපාලි සහ වැඩ වර්ජන ඇතුලු බොහෝ නොසන්සුන්තාවයෙන් පසුව, මිලිටරිය මැදිහත් විය. ==== ලමිසානාගේ පාලනය සහ බහු කුමන්ත්‍රණ ==== 1966 හමුදා කුමන්ත්‍රණය මගින් යමියෝගෝ බලයෙන් පහ කර, ව්‍යවස්ථාව අත්හිටුවා, ජාතික සභාව විසුරුවා හැර, ලුතිනන් කර්නල් සංගුලේ ලමිසානා ජ්‍යෙෂ්ඨ හමුදා නිලධාරීන්ගේ ආණ්ඩුවක ප්‍රධානියා ලෙස පත් කළේය. හමුදාව වසර හතරක් බලයේ සිටියේය. 1976 ජූනි 14 දින, වෝල්ටන්වරු නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කරන ලද අතර එය සම්පූර්ණ සිවිල් පාලනයක් කරා වසර හතරක සංක්‍රාන්ති කාලයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1970 ගනන් පුරා ලැමිසානා මිලිටරි හෝ මිශ්ර සිවිල්-මිලිටරි ආන්ඩුවල සභාපති ලෙස බලයේ සිටියේය. ඉහළ වෝල්ටා සහ අසල්වැසි රටවලට විනාශකාරී බලපෑමක් ඇති කළ සහෙල් නියඟයේ සහ සාගතයේ ආරම්භය සමඟ ලමිසානාගේ පාලනය සමපාත විය. 1976 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ගැටුමෙන් පසුව, 1977 දී නව ව්‍යවස්ථාවක් ලියා අනුමත කරන ලදී. 1978 දී විවෘත මැතිවරණයකින් ලමිසානා නැවත තේරී පත් විය. ලමිසානා ගේ රජය රටේ සම්ප්‍රදායිකව බලවත් වෘත්තීය සමිති සමඟ ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, 1980 නොවැම්බර් 25 වන දින කර්නල් සයේ සර්බෝ විසින් ලේ රහිත කුමන්ත්‍රණයකින් ජනාධිපති ලමිසානා බලයෙන් පහ කළේය. කර්නල් සර්බෝ විසින් 1977 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මුලිනුපුටා දමමින් උත්තරීතර රාජ්‍ය අධිකාරිය ලෙස ජාතික ප්‍රගතිය සඳහා ප්‍රතිසාධන හමුදා කමිටුව පිහිටුවන ලදී. කර්නල් සර්බෝ ද වෘත්තීය සමිතිවල ප්‍රතිරෝධයට මුහුණ දුන් අතර වසර දෙකකට පසුව මේජර් ආචාර්ය ජීන්-බැප්ටිස්ට් ඔඩ්‍රෝගෝ සහ ජනප්‍රිය ගැලවීමේ කවුන්සිලය (CSP) විසින් 1982 ඉහළ වෝල්ටන් කුමන්ත්‍රණයේදී බලයෙන් පහ කරන ලදී. CSP විසින් දේශපාලන පක්ෂ සහ සංවිධාන තහනම් කිරීමට දිගටම කටයුතු කළ නමුත් සිවිල් පාලනයට සංක්‍රමණයක් සහ නව ව්‍යවස්ථාවක් සඳහා පොරොන්දු විය.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vqEHU3iW2i0C&pg=PA137|title=Revolutionary Overthrow of Constitutional Orders in Africa|last=Anyangwe|first=Carlson|date=2012|publisher=African Books Collective|isbn=9789956727780|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Burkina Faso's history, also called Upper Volta, endured between 1960 and 1987, 6 military coups and the establishment of 3 republics. |url=https://www.blaisecompaore.com/en/political-and-military-career/1960-1983-engagement/ |access-date=5 November 2020 |website=Blaise Compaore |language=en-GB}}</ref> === 1983 කුමන්ත්‍රණය === CSP හි දකුණු සහ වම් කන්ඩායම් අතර ගැටුම් වර්ධනය විය. වාමාංශික නායක කපිතාන් තෝමස් සංකාරා 1983 ජනවාරි මාසයේදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලද නමුත් පසුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. කපිතාන් බ්ලේස් කොම්පෝරේ විසින් මෙහෙයවන ලද ඔහුව නිදහස් කර ගැනීමට දරන උත්සාහය 1983 අගෝස්තු 4 වන දින හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් ඇති කළේය. කුමන්ත්‍රණය සංකාරා බලයට ගෙන ආ අතර ඔහුගේ රජය විශාල එන්නත්, යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම්, කාන්තා අයිතීන් පුළුල් කිරීම, ගෘහස්ථ කෘෂිකාර්මික පරිභෝජනය දිරිගැන්වීම සහ කාන්තාරකරණ විරෝධී ව්‍යාපෘති ඇතුළත් විප්ලවීය වැඩසටහන් මාලාවක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගත්තේය.<ref name="UprightDVD">''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''</ref> === බුර්කිනා ෆාසෝ (1984 සිට) === {{Infobox former country | conventional_long_name = ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය {{small|{{nobold|(1983–1984)}}<br />''République de Haute-Volta''}}<hr />බුර්කිනා ෆාසෝ {{small|{{nobold|(1984–1987)}}}} | common_name = බුර්කිනා ෆාසෝ | image_flag = Flag of Upper Volta.svg | image_flag2 = Flag of Burkina Faso.svg | image_coat = Coat of arms of Burkina Faso 1984-1991.svg | national_motto = {{native phrase|fr|"Unité–Progrès–Justice"|italics=off}}<br />{{small|"සමගිය-ප්‍රගතිය-යුක්තිය"}} | national_anthem = {{nowrap|{{native phrase|fr|[[Une Seule Nuit]] / Ditanyè|nolink=yes}}<br />{{small|''එක තනි රැයක් / ජයග්‍රහණයේ ගීතිකාවක්''}}}}<br />{{center| }} | capital = ඔවාගඩෝගු | official_languages = ප්‍රංශ | national_languages = මෝරේ<br /> ෆුලා<br /> ඩියෝලා<ref name="auto3">{{Cite journal|last=André|first=Géraldine|date=31 May 2007|title=École, langues, cultures et développement|journal=Cahiers d'Études Africaines|language=fr|volume=47|issue=186|pages=221–247|doi=10.4000/etudesafricaines.6960|issn=0008-0055|doi-access=free}}</ref> | demonym = {{hlist|බුර්කිනාබේ}} | government_type = හමුදා ජුන්ටාවක් යටතේ වූ ඒකීය, මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී, එක් පක්ෂ, සමාජවාදී රාජ්‍යය | legislature = | established = 1983 අගෝස්තු 4 | area_km2 = 274,200 | area_rank = | GDP_PPP = ඇ.ඩො. බිලියන 2.036 | GDP_PPP_year = 1986 | HDI = | HDI_year = | currency = බටහිර අප්‍රිකානු CFA ෆ්‍රෑන්ක්<ref name="auto4"/> | currency_code = XOF | year_end = 1987 | year_start = 1983 | title_leader = ජනාධිපති | year_leader1 = 1983–1987 | leader1 = තෝමස් සංකර | event_start = 1983 බුර්කිනාබේ කුමන්ත්‍රණය | event1 = අගචර් ස්ට්‍රිප් යුද්ධය | date_event1 = 1985 දෙසැම්බර් 25 | event2 = 1987 බුර්කිනාබේ කුමන්ත්‍රණය | date_event2 = 1987 ඔක්තෝබර් 15 | today = }} 1984 අගෝස්තු 2 වන දින, ජනාධිපති සංකාරාගේ මූලිකත්වයෙන්, රටේ නම "ඉහළ වෝල්ටා" සිට "බුර්කිනා ෆාසෝ" හෝ අවංක මිනිසුන්ගේ දේශය ලෙස වෙනස් විය. (වචන පරිවර්තනය අවංක මිනිසුන්ගේ දේශයයි.)<ref>[https://www.wdl.org/en/item/635/ More (Language of the Mossi Tribe) Phrase Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123122514/https://www.wdl.org/en/item/635/ |date=2018-11-23 }} – "Burkina Faso is a former French colony, which became the independent state of Upper Volta in 1960. In 1984 the country adopted its present name, meaning 'Land of Incorruptible People.'"</ref><ref>Kingfisher Geography Encyclopedia. {{ISBN|1-85613-582-9}}. Page 170</ref>{{qn|date=March 2020}}<ref>{{cite book|last=Manning|first=Patrick|title=Francophone Sub-Saharan Africa: 1880–1995|year=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|url=https://books.google.com/books?id=i4bPWSPutYcC|isbn=9780521645195|page=126|quote=The name of the country was chnged to Burkina Faso, and Sankara launched it on an aggressive, populist program of self-help.}}</ref><ref>The name is an [[Amalgamation (linguistics)|amalgam]] of [[More language|More]] ''burkina'' ("honest", "upright", or "incorruptible men") and [[Dioula language|Jula]] ''faso'' ("homeland"; literally "father's house"). The "-be" suffix in the name for the people – Burkinabe – comes from the Fula plural suffix for people, ''-ɓe''.</ref> ජනාධිපති නියෝගය අගෝස්තු 4 වන දින ජාතික සභාව විසින් තහවුරු කරන ලදී. බුර්කිනා ෆාසෝහි මිනිසුන් සඳහා වන යක්ෂ නාමය, "බුර්කිනාබේ", විදේශිකයන් හෝ බුර්කිනාබේ සම්භවයක් ඇති මිනිසුන්ගෙන් පැවත එන්නන් ඇතුළත් වේ. සංකාරාගේ රජය විප්ලවය සඳහා වූ ජාතික කවුන්සිලයෙන් (CNR – ප්‍රංශ: Conseil national revolutionnaire) සමන්විත වූ අතර, එහි සභාපති ලෙස සංකාරා, සහ විප්ලවයේ ආරක්ෂාව සඳහා ජනප්‍රිය කමිටු (CDRs) පිහිටුවන ලදී. විප්ලවයේ පුරෝගාමීන් තරුණ වැඩසටහන ද පිහිටුවන ලදී. සංකාරා වෙනස් කිරීම සඳහා අභිලාෂකාමී සමාජ ආර්ථික වැඩසටහනක් දියත් කරන ලද අතර එය අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ මෙතෙක් සිදු කර ඇති විශාලතම වැඩසටහනකි.<ref name="UprightDVD2">''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''</ref> ඔහුගේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති අධිරාජ්‍ය විරෝධී මත කේන්ද්‍රගත වූ අතර, ඔහුගේ ආන්ඩුව සියලු විදේශ ආධාර ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, පිළිකුල් සහගත ණය අඩු කිරීම් සඳහා තල්ලු කිරීම, සියලු ඉඩම් සහ ඛනිජ සම්පත් ජනසතු කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) සහ ලෝක බැංකුවේ බලය සහ බලපෑම වැලැක්වීම සමඟ ය. ඔහුගේ දේශීය ප්‍රතිපත්තිවලට රටපුරා සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක්, ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා හැරීම, දුම්රිය සහ මාර්ග ඉදිකිරීම සහ කාන්තා ලිංගික ඡේදනය, බලහත්කාර විවාහ සහ බහු විවාහය නීති විරෝධී කිරීම ඇතුළත් විය.<ref name="UprightDVD3">''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''</ref><ref name="Grila2">{{Cite web |date=28 November 2007 |title=Commemorating Thomas Sankara] by Farid Omar, ''Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa'' |url=http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124093433/http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-date=24 January 2012 |work=GRILA}}</ref> සංකාර කෘෂිකාර්මික ස්වයංපෝෂිතභාවය සඳහා තල්ලු කළ අතර මෙනින්ජයිටිස්, කහ උණ සහ සරම්ප වලට එරෙහිව ළමුන් 2,500,000 එන්නත් කිරීමෙන් මහජන සෞඛ්‍යය ප්‍රවර්ධනය කළේය.<ref name="Grila22">{{Cite web |date=28 November 2007 |title=Commemorating Thomas Sankara] by Farid Omar, ''Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa'' |url=http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124093433/http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-date=24 January 2012 |work=GRILA}}</ref> ඔහුගේ ජාතික න්‍යාය පත්‍රයට සහේල් කාන්තාරකරණය නැවැත්වීම සඳහා ගස් 10,000,000කට වඩා සිටුවීම ද ඇතුළත් විය. සංකාර සෑම ගමකටම වෛද්‍ය බෙහෙත් ශාලාවක් ඉදිකරන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර ප්‍රජාවන් 350කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඔවුන්ගේම ශ්‍රමයෙන් පාසල් ඉදිකරන ලදී.<ref name="UprightDVD4">''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''</ref><ref>{{Cite news|url=http://thomassankara.net/resurrecting-thomas-sankara/?lang=en|title=Resurrecting Thomas Sankara – My Blog|last=X|first=Mr|date=28 October 2015|work=My Blog|access-date=25 April 2017}}</ref> 1980 ගණන් වලදී, පාරිසරික දැනුවත්භාවය තවමත් ඉතා අඩු මට්ටමක පවතින විට, පරිසර සංරක්ෂණය ප්‍රමුඛතාවයක් ලෙස සැලකූ අප්‍රිකානු නායකයින් කිහිප දෙනාගෙන් තෝමස් සංකාර ද කෙනෙකි. ඔහු ප්‍රධාන සටන් තුනක නිරත විය: බුෂ් ලැව් ගිනිවලට එරෙහිව "අපරාධ ලෙස සලකනු ලබන අතර දඬුවම් ලැබෙනු ඇත"; "නොසැලකිලිමත් සතුන් ස්වභාවධර්මය විනාශ කරන නිසා මිනිසුන්ගේ අයිතීන් උල්ලංඝනය කරන" ගවයන් සැරිසැරීමට එරෙහිව; සහ අරාජික දර කැපීමට එරෙහිව "කාගේ වෘත්තිය සංවිධානය කර නියාමනය කිරීමට සිදුවනු ඇත". ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් සම්බන්ධ සංවර්ධන වැඩසටහනක කොටසක් ලෙස, විප්ලවය අතරතුර බුර්කිනා ෆාසෝහි මාස පහළොවක් තුළ ගස් මිලියන දහයක් රෝපණය කරන ලදී. ඉදිරියට යන කාන්තාරයට සහ නැවත ඇති වන නියඟයට මුහුණ දීම සඳහා, තෝමස් සංකාර ද නැගෙනහිර සිට බටහිරට රට හරහා කිලෝමීටර් පනහක පමණ වනාන්තර තීරු සිටුවීමට යෝජනා කළේය. පසුව ඔහු මෙම වෘක්ෂලතා තීරය වෙනත් රටවලට ව්‍යාප්ත කිරීමට කල්පනා කළේය. 1983 ට පෙර ටොන් බිලියන 1.1 කට ආසන්න වූ ධාන්‍ය නිෂ්පාදනය 1987 දී ටොන් බිලියන 1.6 දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. ආහාර සඳහා ඇති අයිතිය පිළිබඳ [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] හිටපු විශේෂ වාර්තාකරු ජීන් සීග්ලර් පැවසුවේ රට "ආහාර ස්වයංපෝෂිත වී ඇති" බවයි.<ref>{{cite news|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2020/01/03/thomas-sankara-l-ecologiste_6024742_3212.html|title=Thomas Sankara, l'écologiste|last=Lepidi|first=Pierre|date=3 January 2020|newspaper=[[Le Monde]]|location=Paris|language=fr}}</ref> ==== 1987 කුමන්ත්‍රණය ==== 1987 ඔක්තෝම්බර් 15 දින, සංකාරා සහ තවත් නිලධාරීන් දොළොස් දෙනෙකු සමග, සංකාරාගේ හිටපු සගයෙකු වූ බ්ලේස් කොම්පාරේ විසින් සංවිධානය කරන ලද කුමන්ත්‍රණයකදී ඝාතනය කරන ලදී, ඔහු 1987 ඔක්තෝම්බර් සිට 2014 ඔක්තෝබර් දක්වා බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කරනු ඇත.<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2015/06/reviving-thomas-sankara-spirit-150603104633020.html|title=Reviving Thomas Sankara's spirit|last1=Aidi|first1=Hisham|access-date=25 April 2017|publisher=Al Jazeera}}</ref> කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව සහ සංකාර මිය ගොස් ඇති බව දැන සිටියද, සමහර CDRs දින කිහිපයක් හමුදාවට සන්නද්ධ ප්‍රතිරෝධයක් එල්ල කළහ.{{citation needed|date=July 2014}} බුර්කිනාබේ පුරවැසියන්ගෙන් බහුතරයක් ප්‍රංශයේ විදේශ අමාත්‍යාංශය, ක්වායි ඩි ඕර්සේ, කුමන්ත්‍රණය සංවිධානය කිරීමේදී කොම්පාරේ පිටුපසින්{{citation needed|date=July 2014}} කුමන්ත්‍රණයට ප්‍රංශයේ සහාය දැක්වීමට යම් සාක්ෂි තිබේ.<ref>{{Cite web |last=Jaffré |first=Bruno |date=9 September 2009 |title=Assassination of Thomas Sankara: evidence of a documentary by RAI 3 involve France, CIA and Blaise Compaoré |url=https://www.thomassankara.net/assassination-of-thomas-sankara-evidence-of-a-documentary-by-rai-3-involve-france-cia-and-blaise-compaore/?lang=en |access-date= |work=www.thomassankara.net}}</ref> අසල්වැසි රටවල් සමඟ සබඳතා පිරිහීම කුමන්ත්‍රණයට එක් හේතුවක් ලෙස කොම්පාරේ ඉදිරිපත් කළේය.<ref>{{cite book|last1=Kasuka|first1=Bridgette|title=African Leaders|date=2011|publisher=Bankole Kamara Taylor|location=3rd Paragraph|isbn=978-1468114362|page=13|url=https://books.google.com/books?id=80SvCmSTxGoC&pg=PA128}}</ref> කොම්පාරේ තර්ක කළේ සංකාරා හිටපු යටත් විජිත බලය (ප්‍රංශය) සහ අසල්වැසි අයිවරි කෝස්ට් සමඟ විදේශ සබඳතා අනතුරේ හෙළා ඇති බවයි.<ref name="ReutersChe2">{{Cite web |author=Mathieu Bonkoungou |date=17 October 2007 |title=Burkina Faso Salutes "Africa's Che" Thomas Sankara |url=https://www.reuters.com/assets/print?aid=USL17577712 |work=[[Reuters]]}}</ref> කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු කොම්පාරේ වහාම ජනසතු කිරීම් ආපසු හැරවීය, සංකාරාගේ ප්‍රතිපත්ති සියල්ලම පාහේ පෙරලා දමා, රට නැවත IMF ගොඩට ගෙන, අවසානයේ සංකාරාගේ බොහෝ උරුමයන් ප්‍රතික්ෂේප කළේය. 1989 දී සිදු වූ කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයකින් පසුව, කොම්පාරේ විසින් 1990 දී සීමිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දෙන ලදී. නව (1991) ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ, 1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී කොම්පාරේ විපක්ෂයකින් තොරව නැවත තේරී පත් විය. 2004 දී, ජනාධිපති කොම්පාරේ ට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණයක් සැලසුම් කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයන් 13 දෙනෙකුට නඩු පවරා ඇති අතර කුමන්ත්‍රණයේ ප්‍රධාන මොළකරුට ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් නියම විය.<ref>"Burkina Faso Profile." Burkina Faso Profile. BBC NEWS AFRICA, 21 March 2014. Web. 24 September 2014.</ref> 2014 වන විට, බුර්කිනා ෆාසෝ ලෝකයේ අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් ලෙස පැවතුනි.<ref>{{Cite web |last=United Nation |year=2016 |title=List of Least Developed Countries |url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301020225/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf |archive-date=1 March 2011 |publisher=United Nations}}</ref> 2010-11 අයිවෝරියානු අර්බුදය, අන්තර්-ටෝගෝලීය සංවාදය (2007) සහ 2012 මාලියන් අර්බුදය ඇතුළු බටහිර අප්‍රිකානු ආරවුල් කිහිපයකදී කොම්පාරේ ගේ රජය සාකච්ඡා කරන්නාගේ භූමිකාව ඉටු කළේය. 2011 පෙබරවාරි සහ අප්‍රේල් අතර කාලයේ පාසල් සිසුවෙකුගේ මරණය හමුදා කැරැල්ලක් හා මහේස්ත්‍රාත් වැඩ වර්ජනයක් සමඟින් රට පුරා විරෝධතා ඇවිලවිය. ==== 2014 ඔක්තෝබර් විරෝධතා ==== 2014 ඔක්තෝබර් 28 දින සිට විරෝධතාකරුවන් ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කිරීමට සහ ඔහුගේ 27 වසරක පාලනය දීර්ඝ කිරීමට සූදානමින් පෙනී සිටි{{citation needed|date=July 2014}} ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පාරේට එරෙහිව ඔවාගඩෝගු හි පෙළපාලි යාමට සහ පෙළපාලි යාමට පටන් ගත්හ. ඔක්තෝබර් 30 දින සමහර විරෝධතාකරුවන් පාර්ලිමේන්තු ගොඩනැගිල්ලට ගිනි තබා<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29831262|title=Burkina Faso parliament set ablaze|date=30 October 2014|newspaper=BBC News|access-date=30 October 2014}}</ref> ජාතික රූපවාහිනී මූලස්ථානය අත්පත් කර ගත්හ.<ref>{{cite web |date=30 October 2014 |title=Burkina Faso protesters set parliament on fire, take over state TV and march on presidency |url=https://www.smh.com.au/world/burkina-faso-protesters-set-parliament-on-fire-take-over-state-tv-and-march-on-presidency-20141031-11emg3.html |access-date=30 October 2014 |work=The Sydney Morning Herald}}</ref> ඔවාගඩෝගු ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වසා දැමූ අතර මන්ත්‍රීවරුන් ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කිරීම පිළිබඳ ඡන්දය අත්හිටුවන ලදී (මෙම වෙනස කොම්පාරේ හට 2015 දී නැවත මැතිවරණයකට ඉදිරිපත් වීමට ඉඩ දෙනු ඇත). පසුව දවසේ හමුදාව විසින් සියලුම රාජ්‍ය ආයතන විසුරුවා හැර ඇඳිරි නීතිය පැනවීය.<ref>{{cite web |last1=Gongo |first1=Simon |last2=Bax |first2=Pauline |name-list-style=amp |title=Burkina Faso General Takes Power After President Resigns |url=http://www.businessweek.com/news/2014-10-30/burkina-faso-president-dissolves-government-as-protests-escalate |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102122055/http://www.businessweek.com/news/2014-10-30/burkina-faso-president-dissolves-government-as-protests-escalate |archive-date=2 January 2015 |work=Bloomberg BusinessWeek}}</ref> 2014 ඔක්තෝම්බර් 31 දින, වැඩිවන පීඩනයට මුහුණ දුන් ජනාධිපති කොම්පාරේ , වසර 27ක ධුර කාලයෙන් පසු ඉල්ලා අස්විය.<ref>Herve, Taoko and Cowelloct, Alan (31 October 2014) [https://www.nytimes.com/2014/11/01/world/africa/burkina-faso-unrest-blaise-compaore.html?_r=0 Burkina Faso's President Resigns, and General Takes Reins]. ''The New York Times''.</ref> ලුතිනන් කර්නල් අයිසැක් සිඩා පැවසුවේ සැලසුම් කර ඇති 2015 ජනාධිපතිවරණයට පෙර රටෙහි සංක්‍රාන්ති කාලපරිච්ඡේදය තුළ ඔහු නායකත්වය දෙනු ඇති බවයි, නමුත් හිටපු ජනාධිපතිවරයා සමඟ ඔහුගේ සමීප සබඳතා පිළිබඳව කනස්සල්ලක් ඇති විය.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29863004|title=Army backs new Burkina Faso leader Isaac Zida|date=November 2014|newspaper=BBC News}}</ref> 2014 නොවැම්බරයේදී විරුද්ධ පක්ෂ, සිවිල් සමාජ කණ්ඩායම් සහ ආගමික නායකයින් බුර්කිනා ෆාසෝ මැතිවරණයට මඟ පෙන්වීම සඳහා සංක්‍රාන්ති අධිකාරියක් සඳහා සැලැස්මක් සම්මත කර ගත්හ.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-burkina-politics-idUSKCN0IT0U320141109|title=Burkina Faso talks agree on plan for return to civilian rule|work=Reuters|access-date=9 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110231047/http://www.reuters.com/article/2014/11/09/us-burkina-politics-idUSKCN0IT0U320141109|archive-date=10 November 2014|url-status=live}}</ref> සැලැස්ම යටතේ මයිකල් කෆන්ඩෝ බුර්කිනා ෆාසෝ හි සංක්‍රාන්ති ජනාධිපති බවට පත් වූ අතර ලුතිනන් කර්නල් සිඩා වැඩ බලන අගමැති සහ ආරක්ෂක ඇමති බවට පත්විය. ==== 2015 කුමන්ත්‍රණය ==== 2015 සැප්තැම්බර් 16 දින, ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුව (ආර්එස්පී) රටේ ජනාධිපතිවරයා සහ අගමැති අල්ලා ගත් අතර පසුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ ජාතික සභාව නව ජාතික රජය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|title=Burkina Faso coup: military says it now controls country after arresting leaders: live|author=Raziye Akkoc|date=17 September 2015|newspaper=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|archive-date=10 January 2022|others=agencies|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> කෙසේ වෙතත්, 2015 සැප්තැම්බර් 22 දින, කුමන්ත්‍රණ නායක ගිල්බට් ඩයින්ඩරේ සමාව අයැද සිවිල් රජය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන බවට පොරොන්දු විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/22/442441403/burkina-faso-leader-apologizes-to-nation-for-seizing-power-in-a-coup|title=Burkina Faso Leader Apologizes To Nation For Seizing Power in a Coup|last1=Andrusewicz|first1=Marie|date=22 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}</ref> 2015 සැප්තැම්බර් 23 දින අගමැති සහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා බලයට පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power|title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power|last1=Wagner|first1=Laura|date=23 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}</ref> ==== 2015 නොවැම්බර් මැතිවරණය ==== 2015 නොවැම්බර් 29 වැනි දින බුර්කිනා ෆාසෝ හි මහ මැතිවරණය පැවැත්විණි. රොච් මාක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ පළමු වටයේදී 53.5% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් 29.7% ලබා ගත් ව්‍යාපාරික සෙෆිරින් ඩයබ්රේ පරාජය කරමින් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power|title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power|last1=Wagner|first1=Laura|date=23 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}</ref> කබෝරේ 2015 දෙසැම්බර් 29 දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref name="swears in new president">{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/burkina-faso-swears-president-capping-transition-161614791.html|title=Burkina Faso swears in new president, capping transition|date=29 December 2015|work=Agence France-Presse}}</ref> ==== 2020 නොවැම්බර් මැතිවරණය ==== 2020 මහ මැතිවරණයේදී, ජනාධිපති රොච් මාක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ නැවත තේරී පත් විය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ පක්ෂය Mouvement du People MPP, නිරපේක්ෂ පාර්ලිමේන්තු බහුතරයක් ලබා ගැනීමට අසමත් විය. එය මුළු ආසන 127 න් 56 ක් ලබා ගත්තේය. හිටපු ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පෝරේ ගේ පක්ෂය වන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ ප්‍රගතිය සඳහා වූ කොංග්‍රසය (CDP) ආසන 20 ක් ලබා ගනිමින් දෙවැනි විය.<ref>{{Cite web |date=30 November 2020 |title=Burkina Faso elections: Kabore's party fails to clinch majority parliamentary seats |url=https://www.africanews.com/2020/11/30/burkina-faso-elections-kabore-s-party-fails-to-win-majority-parliamentary-seats/}}</ref> ==== ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර ==== 2016 පෙබරවාරි මාසයේදී ඔවාගඩෝගු මධ්‍යයේ පිහිටි ස්ප්ලෙන්ඩිඩ් හොටෙල් සහ කැපුචිනෝ කැෆේ-බාර් හි ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් සිදු විය: පුද්ගලයින් 30 දෙනෙකු මිය ගියේය. එතෙක් බොහෝ දුරට අසල්වැසි මාලි හි ක්‍රියාත්මක වූ අල්-කයිඩා ඉන් ද ඉස්ලාමීය මාග්‍රෙබ් (AQIM) සහ අල්-මුරබිටවුන් යන කණ්ඩායම් දෙකක් ප්‍රහාරයේ වගකීම භාර ගත්හ. එතැන් සිට, සමාන කණ්ඩායම් රටේ උතුරු හා නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල ප්‍රහාර ගණනාවක් සිදු කර ඇත. එක් ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් 2019 ඔක්තෝම්බර් 11 සිකුරාදා සවස මාලි දේශ සීමාවට ආසන්න සල්මොසි ගම්මානයේ මුස්ලිම් පල්ලියකට සිදු වූ අතර, 16 දෙනෙකු මිය ගිය අතර දෙදෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත.<ref name="France 24">{{cite news|url=https://www.france24.com/en/20191012-16-killed-in-burkina-faso-mosque-attack-security-sources|title=16 killed in Burkina Faso mosque attack: security sources|date=12 October 2019|access-date=13 October 2019|publisher=France 24}}</ref><ref name="BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50028315|title=Deadly attack on Burkina Faso mosque|date=12 October 2019|work=BBC|access-date=13 October 2019}}</ref> 2020 ජුලි 8 වෙනිදා, හියුමන් රයිට්ස් වොච් වාර්තාවකින් අවම වශයෙන් සිරුරු 180ක් සහිත සමූහ මිනීවළවල් හෙළිදරව් වීමෙන් පසුව, උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝහි සොල්දාදුවන් ජිහාඩ්වාදීන්ට එරෙහිව සටන් කරමින් සිටියදී සොයා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite web |date=8 July 2020 |title=U.S. Embassy Ouagadougou Statement on Human Rights Watch Report (July 8): Burkina Faso Allegations of Extrajudicial Killings |url=https://bf.usembassy.gov/u-s-embassy-ouagadougou-statement-on-human-rights-watch-report-july-8-burkina-faso-allegations-of-extrajudicial-killings/ |access-date=8 July 2020 |website=U.S. Embassy in Burkina Faso}}</ref> 2021 ජුනි 4 වන දින, ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් වාර්තා කළේ බුර්කිනා ෆාසෝ රජයට අනුව, [[නයිජර්]] දේශසීමාව අසල උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝ හි සොල්හාන් ගම්මානයේ තුවක්කුකරුවන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 100 දෙනෙකුවත් මරා දැමූ බවයි. ප්‍රාදේශීය වෙළෙඳපොළක් සහ නිවාස කිහිපයක් ද ගිනිබත් වී ඇත. රජයේ ප්‍රකාශකයෙක් [[ජිහාඩ්වාදය|ජිහාඩ්වාදීන්ට]] චෝදනා කළේය. වසර පහකට පමණ පෙර බටහිර අප්‍රිකානු රට අල්-කයිඩා සහ [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය|ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයට]] සම්බන්ධ ජිහාඩ්වාදීන් විසින් යටපත් කිරීමෙන් පසු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වාර්තා වූ මාරාන්තික ප්‍රහාරය මෙය බව සන්නද්ධ ගැටුම් ස්ථානය සහ සිදුවීම් දත්ත ව්‍යාපෘතියේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂක හේනි නසයිබියා පැවසීය.<ref>Portland Press Herald, 5 June 2021</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි කිතුනුවන් අවස්ථා ගණනාවකදීම විශේෂයෙන් ඉලක්ක කර ඇත. කතෝලික පූජක ජොයෙල් යූග්බාරේ 2019 දී පැහැරගෙන ගොස් ඇති අතර 2022 නොවැම්බර් වන විට නැවත අසන්නට නොලැබුණු අතර ඇමරිකානු සහෝදරිය සුලීන් ටෙනිසන් 2022 අප්‍රේල් මාසයේදී පැහැරගෙන ගොස් අගෝස්තු මාසයේදී නිදහස් කරන ලදී. ක්‍රිස්තියානි ඉලක්ක වෙත එල්ල වූ වෙනත් ප්‍රහාර මාලාවකින් පසුව, බර්කිනාබේ පූජකයෙක් Aid to the Church in Need වෙත පැවසුවේ කිතුනුවන්ට සෘජු හිංසා පීඩා රට තුළ වැඩි වෙමින් පවතින බවයි.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-11-10 |title=Terrorism gains ground in Burkina Faso |url=https://acninternational.org/terrorism-gains-ground-in-burkina-faso/ |access-date=2022-11-21 |website=ACN International |language=en-US}}</ref> ==== 2022 කුමන්ත්‍රණය ==== 2022 ජනවාරි 24 දින සාර්ථක කුමන්ත්‍රණයකින් කැරලිකාර සොල්දාදුවන් වෙඩි තැබීමෙන් පසු ජනාධිපති රොච් මාර්ක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ අත්අඩංගුවට ගෙන බලයෙන් පහ කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-president-kabore-detained-military-camp-sources-tell-reuters-2022-01-24/|title=Burkina Faso President Kabore detained at military camp, security sources say|last1=Ndiaga|first1=Thiam|date=24 January 2022|work=Reuters|access-date=24 January 2022|last2=Mimault|first2=Anne|language=en}}</ref> ලුතිනන් කර්නල් පෝල්-හෙන්‍රි සැන්ඩගෝ ඩැමීබා විසින් නායකත්වය දෙන ලද,<ref>{{Cite web |title=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2Fpolitik%2Fausland%2F2022-01%2Fburkina-faso-militaerputsch-machtuebernahme-soldaten-praesident-kabore |access-date=25 January 2022 |website=www.zeit.de}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60118993|title=Burkina Faso military says it has seized power|date=24 January 2022|work=BBC News|access-date=25 January 2022|language=en-GB}}</ref> හමුදාව විසින් සහාය දක්වන ලද ආරක්‍ෂාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා වූ දේශප්‍රේමී ව්‍යාපාරය (MPSR) බලයේ සිටින බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60164531|title=Burkina Faso coup: New leader Damiba gives first speech|date=28 January 2022|work=BBC News|access-date=29 January 2022|language=en-GB}}</ref> ජනවාරි 31 වන දින, මිලිටරි ජුන්ටාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කර දමිබා අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී. කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව, ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමය බුර්කිනා ෆාසෝගේ සාමාජිකත්වය අත්හිටුවන ලදී.<ref>{{Cite web |title=ECOWAS suspends Burkina Faso over military coup |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/28/ecowas-suspends-burkina-faso-after-coup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128173758/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/28/ecowas-suspends-burkina-faso-after-coup |archive-date=28 January 2022 |access-date=28 January 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=AU suspends Burkina Faso after coup as envoys head for talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/31/africa-union-suspends-burkina-faso-after-coup-as-envoys-head-for-talks |access-date=31 January 2022 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> පෙබරවාරි 10 දින, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් දමිබා බුර්කිනා ෆාසෝ හි සභාපති ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |last=AfricaNews |date=10 February 2022 |title=Burkina Faso: Lt Col Damiba declared president by the Constitutional Council |url=https://www.africanews.com/2022/02/10/burkina-faso-lt-col-damiba-declared-president-by-the-constitutional-council/ |access-date=28 March 2022 |website=Africanews |language=en}}</ref> ඔහු පෙබරවාරි 16 වැනි දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref>{{Cite web |last=AfricaNews |date=16 February 2022 |title=Burkina Faso's junta sworn in as president |url=https://www.africanews.com/2022/02/16/burkina-faso-s-junta-sworn-in-as-president/ |access-date=28 March 2022 |website=Africanews |language=en}}</ref> 2022 මාර්තු 1 වන දින, ජුන්ටාව වසර 3ක මිලිටරි නායකත්වයෙන් යුත් සංක්‍රාන්තියකට ඉඩ සලසන ප්‍රඥප්තිය අනුමත කරන ලදී.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 March 2022 |title=Burkina Faso approves charter for 3-year transition |url=https://www.dw.com/en/burkina-faso-approves-charter-for-3-year-transition/a-60954556 |access-date=6 October 2022 |website=Deutsche Welle |language=en-GB}}</ref> මැතිවරණ පැවැත්වීම මගින් අනුගමනය කළ යුතු සංක්‍රාන්ති ක්‍රියාවලිය සඳහා ප්‍රඥප්තිය සපයයි.<ref>{{Cite web |title=Burkina Faso approves three-year transition before elections |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/three-year-transition-before-elections-approved-in-burkina-faso |access-date=28 March 2022 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> හමුදා ජුන්ටාව බලයට පත් වූ දා සිට රඳවාගෙන සිටි ජනාධිපති කබෝරේ 2022 අප්‍රේල් 6 වන දින නිදහස් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=6 April 2022 |title=Burkina Faso: l'ex-président Roch Marc Christian Kaboré libéré |url=https://www.rfi.fr/fr/en-bref/20220406-burkina-faso-l-ex-pr%C3%A9sident-roch-marc-christian-kabor%C3%A9-lib%C3%A9r%C3%A9 |access-date=20 April 2022 |website=RFI |language=fr}}</ref> සැප්තැම්බර් 30 දින, කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේගේ නායකත්වයෙන් යුත් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් දමිබා බලයෙන් පහ කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-army-captain-announces-overthrow-military-government-2022-09-30/|title=Burkina Faso army captain announces overthrow of military government|date=30 September 2022|work=Reuters|access-date=30 September 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ouagadougou |first=Staff and agencies in |date=30 September 2022 |title=Burkina Faso's military leader ousted in second coup this year |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/burkina-fasos-military-leader-ousted-in-second-coup-this-year |access-date=30 September 2022 |website=the Guardian |language=en}}</ref> මෙය සිදු වූයේ දමිබා බලය අල්ලා මාස අටකට පසුවය. කුමන්ත්‍රණය සඳහා ට්‍රෝරේ විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද තර්කය වූයේ ඉස්ලාමීය කැරැල්ලක් සමඟ කටයුතු කිරීමට පෝල්-හෙන්‍රි සැන්ඩගෝ ඩැමීබා හට ඇති නොහැකියාවයි.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63098217|title=Burkina Faso unrest: Military officers remove leader Damiba|last=Wright|first=George|date=30 September 2022|work=[[BBC]]}}</ref> දමිබා ඉල්ලා අස්වී රට හැර ගියේය.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-fasos-self-declared-military-leader-says-situation-is-under-control-2022-10-02/|title=Burkina Faso president resigns on condition coup leader guarantees his safety|last1=Ndiaga|first1=Thiam|date=3 October 2022|work=Reuters|last2=Mimault|first2=Anne|language=en}}</ref> 2022 ඔක්තෝබර් 6 වන දින කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේ බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජනාධිපති ලෙස නිල වශයෙන් පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/africa/20221006-traore-officially-appointed-as-president-of-burkina-faso-after-coup|title=Traore officially appointed as transitional president of Burkina Faso after coup|date=6 October 2022|work=France 24|language=en}}</ref> ඇපලිනෙයාර් ජෝකිම් කයිලෙම් ද ටැඹේලා 2022 ඔක්තෝබර් 21 දින අන්තර්වාර අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=2022-10-24 |title=Com Kyélem de Tambèla, Burkina Faso está se voltando para a França? |url=https://lejournaldelafrique.com/pt/com-kyelem-de-tambela-o-burkina-faso-se-volta-para-a-fran%C3%A7a/ |access-date=2022-12-02 |website=Le Journal de l'Afrique |language=pt}}</ref> == ආණ්ඩුව == [[File:Blaise_Compaoré_2014_White_House.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blaise_Compaor%C3%A9_2014_White_House.png|thumb|ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පෝරේ 1987 දී කුමන්ත්‍රණයකින් පාලනය ලබා 2014 දී බලය අහිමි වන තෙක් බුර්කිනා ෆාසෝ පාලනය කළේය.]] [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශ]] සහාය ඇතිව, බ්ලේස් කොම්පෝරේ 1987 දී කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේය. ඔහු කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය ගිය ඔහුගේ දිගුකාලීන මිතුරා සහ සගයා වූ තෝමස් සංකාරා බලයෙන් පහ කළේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13101197|title=Burkina Faso's Blaise Compaore sacks his government|date=15 April 2011|work=BBC News}}</ref> 1991 ජූනි 2 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අර්ධ-ජනාධිපති රජයක් ස්ථාපිත කළේය: එහි පාර්ලිමේන්තුව වසර හතක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වීමට නියමිත ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් විසුරුවා හැරිය හැකිය. 2000 දී ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කර ජනාධිපති ධූර කාලය වසර පහක් දක්වා අඩු කිරීමටත් ධුර කාලය දෙකට සීමා කිරීමටත්, එක දිගට නැවත තේරී පත්වීම වළක්වන ලදී. 2005 මැතිවරණ සමයේදී මෙම සංශෝධනය බලාත්මක විය. කලින් සම්මත වූයේ නම්, එය කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත්වීම වළක්වනු ඇත. අනෙකුත් ජනාධිපති අපේක්ෂකයෝ මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලට අභියෝග කළහ. නමුත් 2005 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් තීන්දු කළේ, 2000 දී කොම්පෝරේ වාඩිවී සිටින ජනාධිපතිවරයා වූ නිසා, ඔහුගේ දෙවන ධූර කාලය අවසන් වන තුරු එම සංශෝධනය ඔහුට අදාළ නොවන බවයි. මෙය 2005 මැතිවරණයේදී ඔහුගේ අපේක්ෂකත්වයට මග පෑදීය. 2005 නොවැම්බර් 13 දින, බෙදී ගිය දේශපාලන විරුද්ධත්වයක් නිසා, කොම්පාරේ නායයාමකින් නැවත තේරී පත් විය. 2010 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජනාධිපති කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත් විය. 10 ගුණයක විශාලත්වයකින් යුත් මුළු ජනගහනයෙන් බුර්කිනාබේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ මිලියන 1.6 ක් පමණි. 2011 බුර්කිනාබේ විරෝධතා යනු කොම්පෝරේ ඉල්ලා අස්වීම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ, හමුදා සහ රාජ්‍ය සේවකයින් සඳහා ඉහළ වැටුප් සහ ආර්ථික නිදහස ඉල්ලා සිටි ජනප්‍රිය විරෝධතා මාලාවකි.<ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=182823|title=Burkina opposition calls anti-president demo|date=23 April 2011|work=The Daily Star|access-date=24 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/04/28/world/africa/28burkina.html|title=Mayor's Home Burned as Burkina Faso Protests Continue|last1=Taoko|first1=Hervé|date=27 April 2011|work=The New York Times|access-date=30 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430114102/http://www.nytimes.com/2011/04/28/world/africa/28burkina.html|archive-date=30 April 2011|last2=Nossiter|first2=Adam|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-04-28/burkina-faso-riot-police-join-wave-of-protests-after-government-dissolved.html|title=Burkina Faso Riot Police Join Wave of Protests After Government Dissolved|last=Gongo|first=Simon|date=28 April 2011|access-date=30 April 2011|publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආණ්ඩුකාරවරුන් වෙනුවට රාජ්‍ය සේවකයන්ගේ වැටුප් වැඩි කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13542959|title=Burkina Faso teachers' strike: Union agrees deal|date=25 May 2011|work=BBC News|access-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110527020543/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13542959|archive-date=27 May 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1623195|title=Burkina Faso government replaces its governors|date=9 June 2011|work=Taiwan News|access-date=11 June 2011|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115622/http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1623195|url-status=dead}}</ref> [[File:Assemblee_Nationale_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Assemblee_Nationale_Burkina_Faso.jpg|thumb|ඔවාගඩෝගු නගරයේ ජාතික සභා ගොඩනැගිල්ල]] පාර්ලිමේන්තුව ජාතික සභාව ලෙස හැඳින්වෙන එක් සභා ගර්භයකින් සමන්විත වූ අතර, එහි ආසන 111 ක් තිබූ අතර, පස් අවුරුදු ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරුන්ගෙන් සමන්විත විය. සාමාජිකයන් දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ ව්‍යවස්ථාමය කුටියක් ද, එහි කාර්යභාරය තනිකරම උපදේශනාත්මක වූ ආර්ථික හා සමාජ සභාවක් ද විය. 1991 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ද්වි-මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් නිර්මාණය කළ නමුත් ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය (නියෝජිත මණ්ඩලය) 2002 දී අහෝසි කරන ලදී. කොම්පෝරේ පරිපාලනය එහි බලතල සමහරක් කලාප සහ නාගරික අධිකාරීන් වෙත බෙදා හැරීමෙන් බලය විමධ්‍යගත කිරීමට කටයුතු කර ඇත. එහෙත් දේශපාලඥයින් කෙරෙහි පුලුල්ව පැතිරුනු අවිශ්වාසය සහ බොහෝ නිවැසියන්ගේ දේශපාලන මැදිහත් වීමක් නොමැතිකම මෙම ක්‍රියාවලිය සංකීර්ණ කළේය. මෙය දෙමුහුන් විමධ්‍යගත කිරීමක් ලෙස විචාරකයෝ විස්තර කළහ.<ref>{{cite web |author=Tiendrebeongo, Aristide |date=March 2013 |title=Failure Likely |url=http://www.dandc.eu/en/article/decentralisation-burkina-faso-coming-against-obstacles-because-local-people-are-distrustful |publisher=dandc.eu}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි දේශපාලන නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කර ඇත. මාධ්‍යවේදීන්ට සහ සමාජයේ අනෙකුත් දේශපාලනිකව ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයින්ට එරෙහිව රාජ්‍ය අනුග්‍රහය දක්වන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා රාශියක් සම්බන්ධයෙන් මානව හිමිකම් සංවිධාන කොම්පෝරේ පරිපාලනය විවේචනය කර තිබුණි.<ref>{{Cite web |title=Africa's human rights court and the limits of justice |url=http://www.aljazeera.com/programmes/talktojazeera/2017/01/africa-human-rights-court-limits-justice-170107092107153.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027232853/http://www.aljazeera.com/programmes/talktojazeera/2017/01/africa-human-rights-court-limits-justice-170107092107153.html |archive-date=27 October 2017 |access-date=27 October 2017 |publisher=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |year=2015 |title=Burkina Faso 2015 Human Rights Report |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/252867.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/252867.pdf |archive-date=2022-10-09 |access-date=3 June 2018 |publisher=[[United States Department of State]]}}</ref> 2015 සැප්තැම්බර් මැද භාගයේදී ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුව (ආර්එස්පී) විසින් කරන ලද කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයකින් කෆන්ඩෝ ආන්ඩුව, 2014 ඔක්තෝම්බර් ‍වෙන් පසු ඉතිරි දේශපාලන පර්යාය ද සමගින් තාවකාලිකව පෙරලා දමන ලදී.<ref name="DailyTelegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders.html|title=Burkina Faso coup: military says it now controls country after arresting leaders|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=17 September 2015|newspaper=[[The Daily Telegraph]] (Online edition)|access-date=17 September 2015|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171011213120/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|archive-date=11 October 2017|location=United Kingdom|url-status=dead}}</ref> ඔවුන් ගිල්බට් ඩියන්ඩෙරේව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ නව ජාතික කවුන්සිලයේ සභාපති ලෙස පත් කළේය. 2015 සැප්තැම්බර් 23 දින, අගමැති සහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා නැවත බලයට පත් කරන ලදී.<ref name="npr-back">{{cite web |date=23 September 2015 |title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power |access-date=23 September 2015 |publisher=[[NPR]]}}</ref><ref name="npr-apology">{{Cite web |date=22 September 2015 |title=Burkina Faso Leader Apologizes To Nation For Seizing Power in a Coup |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/22/442441403/burkina-faso-leader-apologizes-to-nation-for-seizing-power-in-a-coup |access-date=23 September 2015 |publisher=NPR}}</ref> ජාතික මැතිවරණය පසුව නොවැම්බර් 29 දිනට කල් තැබිණි. පළමු වටයේ ඡන්ද විමසීමේදී කබෝරේ ජයග්‍රහණය කළ අතර, දෙවන ස්ථානයට පත් අපේක්ෂකයා වූ සෙෆිරින් ඩයබ්රේ සඳහා 29.7% ට එරෙහිව 53.5% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය.<ref name="Kabore wins2">Mathieu Bonkoungou and Nadoun Coulibaly, [https://news.yahoo.com/kabore-wins-burkina-faso-presidential-vote-electoral-commission-003634457.html "Kabore wins Burkina Faso presidential election"], Reuters, 1 December 2015.</ref> ඔහු 2015 දෙසැම්බර් 29 දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref name="swears in new president2">{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/burkina-faso-swears-president-capping-transition-161614791.html|title=Burkina Faso swears in new president, capping transition|date=29 December 2015|work=Agence France-Presse}}</ref> [[බීබීසී|බීබීසීය]] ජනාධිපතිවරයා විස්තර කළේ "ප්‍රංශ උගත් බැංකුකරුවෙකු ලෙස... [ඔහු] තමා සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදියෙකු ලෙස සලකන අතර තරුණ විරැකියාව අවම කිරීමට, අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍ය සේවා වැඩි දියුණු කිරීමට සහ හයට අඩු ළමුන් සඳහා නොමිලේ සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපාදන ලබා දීමට ප්‍රතිඥා දී ඇත".<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13072774|title=Burkina Faso profile|date=5 March 2018|work=BBC News}}</ref> අගමැතිවරයා රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර ජාතික සභාවේ අනුමැතිය ඇතිව ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කිරීම සඳහා කැබිනට් මණ්ඩලයක් නිර්දේශ කිරීමේ වගකීම ඔහු සතුය. පෝල් කබා තිබා 2016 මුලදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=4 January 2018 |title=Burkina Faso |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072317/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/burkina-faso |archive-date=7 January 2019 |access-date=6 January 2019}}</ref> 2018 අග භාගයේ [[ලෝක බැංකුව|ලෝක බැංකු]] වාර්තාවකට අනුව දේශපාලන වාතාවරණය ස්ථාවර විය; වැටුප් වැඩිකිරීම් සහ සමාජ ප්‍රතිලාභ ඉල්ලා ආර්ථික අංශ කිහිපයක වෘත්තීය සමිති විසින් සංවිධානය කරන ලද ප්‍රධාන වැඩ වර්ජන සහ විරෝධතා මගින් සලකුණු කරන ලද සමාජ අතෘප්තියට ආන්ඩුව මුහුන දී සිටියේය. 2020 බුර්කිනාබේ මහ මැතිවරණයේදී කබෝරේ සහ MPP 57.7% ඡන්ද ලබා ගනිමින් නැවත තේරී පත් විය. === ව්‍යවස්ථාව === 2015 දී කබෝරේ 1991 ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කිරීමට පොරොන්දු විය. සංශෝධනය 2018 දී අවසන් කරන ලදී. එක් කොන්දේසියක් මඟින් ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට වසර දහයකට වැඩි කාලයක් අඛණ්ඩව හෝ වරින් වර ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කිරීම වළක්වන අතර ජනාධිපතිවරයෙකුට දෝෂාභියෝගයක් සඳහා ක්‍රමවේදයක් සපයයි. පස්වන ජනරජය සඳහා වන ව්‍යවස්ථාව පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් 2019 මාර්තු 24 දිනට නියමිත විය.<ref>{{cite web |date=28 August 2018 |title=Burkina Faso: Referendum on new constitution set for March 2019 |url=http://apanews.net/en/news/burkina-faso-referendum-new-constitutional-set-for-march-2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107015849/http://apanews.net/en/news/burkina-faso-referendum-new-constitutional-set-for-march-2019 |archive-date=7 January 2019 |access-date=6 January 2019 |website=Danube Travel}}</ref> සංශෝධිත වචනවල ඇතැම් අයිතිවාසිකම් ද අන්තර්ගත කර ඇත: පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය, යහපත් නිවාස සඳහා ප්‍රවේශය සහ සිවිල් අකීකරුකම සඳහා ඇති අයිතිය පිළිගැනීම. යෝජිත පාඨය අනුමත කිරීම පාර්ලිමේන්තුවේ විරුද්ධ පක්ෂ ප්‍රතික්ෂේප කළ නිසා ජනමත විචාරණය අවශ්‍ය විය.<ref>{{Cite web |date=27 August 2018 |title=Burkina Faso: Le référendum constitutionnel prévu le 24 mars 2019 – Radio France Internationale |url=http://www.rfi.fr/afrique/20180827-burkina-faso-le-referendum-constitutionnel-prevu-le-24-mars-2019}}</ref> === විදේශ සබඳතා === බුර්කිනා ෆාසෝ G5 සහෙල්, සහෙල්-සහරාන් ජනපද ප්‍රජාව, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය සහ [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] සාමාජිකයෙකි. එය දැනට ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත. === හමුදාමය === හමුදාව ස්වේච්ඡා සේවයේ යෙදී සිටින මිනිසුන් 6,000කින් පමණ සමන්විත වන අතර, හමුදා සහ සිවිල් රාජකාරි යන දෙඅංශයෙන්ම පුහුණු වූ වයස අවුරුදු 25ත් 35ත් අතර සිවිල් වැසියන්ගෙන් සමන්විත අර්ධකාලීන ජාතික මහජන හමුදාවක් විසින් වැඩි දියුණු කරන ලදී. Jane's Sentinel Country Risk Assessment අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝගේ හමුදාව එහි බල ව්‍යුහය සහ දුර්වල ලෙස සන්නද්ධ වීම නිසා අඩුවෙන් සන්නද්ධව ඇත, නමුත් සැහැල්ලු සන්නාහ වාහන රෝද ධාවනය කර ඇත, [[ලයිබීරියාව|ලයිබීරියාවේ]] සහ අප්‍රිකාවේ වෙනත් තැන්වල මැදිහත්වීම් හරහා ප්‍රයෝජනවත් සටන් විශේෂඥතාවක් වර්ධනය කර ගෙන ඇත.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Peace FM |title=Coup Underway In Burkina Faso, President Detained By Military |url=https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/202201/459323.php |access-date=24 January 2022 |website=Peacefmonline.com - Ghana news}}</ref> පුහුණුව සහ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ජනාධිපති ආරක්‍ෂක රෙජිමේන්තුව (ප්‍රංශ: Regiment de la Sécurité Présidentielle – RSP) සම්බන්ධයෙන් නිත්‍ය හමුදාව නොසලකා හරිනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. වැටුප් සහ කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් මෑත වසරවල ආරවුල් වාර්තා වී ඇත.<ref>''[https://web.archive.org/web/20100827071950/http://www.janes.com/articles/Janes-Sentinel-Security-Assessment-West-Africa/Army-Burkina-Faso.html Jane's Sentinel Security Assessment – West Africa]'', 15 April 2009</ref> මෙහෙයුම් ගුවන් යානා 19 ක් පමණ ගුවන් හමුදාවක් ඇත, නමුත් රට ගොඩබිම් සහිත බැවින් නාවික හමුදාවක් නොමැත. හමුදා වියදම් ජාතියේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.2% ක් පමණ වේ. 2011 අප්‍රේල් මාසයේදී හමුදා කැරැල්ලක් ඇති විය. ජනාධිපතිවරයා විසින් නව කාර්ය මණ්ඩල ප්‍රධානීන් නම් කරන ලද අතර, ඔවාගඩෝගු හි ඇඳිරි නීතිය පනවන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13107109|title=Burkina Faso capital under curfew after army mutiny|date=16 April 2011|work=BBC News|access-date=17 April 2011}}</ref> === නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම === බුර්කිනා ෆාසෝ බොහෝ පොලිස් සහ ආරක්ෂක හමුදා සේවයේ යොදවයි, සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රංශ පොලිසිය විසින් භාවිතා කරන සංවිධාන අනුව හැඩගැසී ඇත. ප්‍රංශය පොලිස් හමුදාවන්ට සැලකිය යුතු සහයෝගයක් සහ පුහුණුවක් ලබා දෙයි. ජෙන්ඩර්මරි නැෂනල් සංවිධානය කර ඇත්තේ හමුදා මාර්ග ඔස්සේ වන අතර, බොහෝ පොලිස් සේවාවන් බළසේනා මට්ටමින් සපයනු ලැබේ. ජෙන්ඩර්මරි ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාගේ අධිකාරිය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන අතර, එහි සාමාජිකයින් ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සහ දේශසීමා ආශ්‍රිතව සේවයේ යොදවා ඇත.<ref name="Das, pp.&nbsp;139–141">Das, Dilip K. and Palmiotto, Michael J. (2005) ''World Police Encyclopedia'', Routledge, {{ISBN|0-415-94250-0}}. pp.&nbsp;139–141</ref> භෞමික පරිපාලන අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන නාගරික පොලිස් බලකායක් ඇත; ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන ජාතික පොලිස් බලකායක්; සහ ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයාගේ ආරක්ෂාව සඳහා කැප වූ 'මාලිගා ආරක්ෂකයෙකු' (Régiment de la Sécurité Présidentielle, හෝ RSP) ස්වාධීන ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුවක්. ජෙන්ඩර්මරි සහ ජාතික පොලිසිය යන දෙකම පරිපාලන සහ අධිකරණ පොලිස් කාර්යයන් දෙකටම බෙදා ඇත; පළමුවැන්න මහජන සාමය ආරක්ෂා කිරීම සහ ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහා සවිස්තරාත්මක වන අතර, දෙවැන්න අපරාධ පරීක්ෂණ සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරනු ලැබේ.<ref name="Das, pp.&nbsp;139–1412">Das, Dilip K. and Palmiotto, Michael J. (2005) ''World Police Encyclopedia'', Routledge, {{ISBN|0-415-94250-0}}. pp.&nbsp;139–141</ref> සියලුම විදේශිකයන් සහ පුරවැසියන් ඡායාරූප හැඳුනුම්පත්, හෝ වෙනත් ආකාරයේ හඳුනාගැනීම් හෝ දඩයකට මුහුණ දීමට අවශ්‍ය වන අතර, ඔටෝ, බුෂ්-ටැක්සි හෝ බස්රථවල ගමන් කරන පුද්ගලයන් සඳහා පොලිස් ස්ථාන හඳුනාගැනීමේ පරීක්‍ෂණ සාමාන්‍ය දෙයක් වේ.<ref>U.S. Dept. of State, [https://web.archive.org/web/20131114034455/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1075.html Burkina Faso: Country Specific Information]</ref><ref>Foreign and Commonwealth Office,{{cite web |title=Sub-Saharan Africa: Burkina Faso |url=http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/sub-saharan-africa/burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827125629/http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/sub-saharan-africa/burkina-faso |archive-date=27 August 2009 |access-date=13 August 2009}} . Government of the United Kingdom</ref> === පරිපාලන අංශ === රට පරිපාලන කලාප 13 කට බෙදා ඇත. මෙම කලාප පළාත් 45 ක් සහ දෙපාර්තමේන්තු 301 කින් සමන්විත වේ. සෑම කලාපයක්ම ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. == භූගෝලීය == [[File:Burkina_sat.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_sat.png|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපය]] [[File:Burkina_Faso_Map.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_Map.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ සිතියම]] [[File:WP_35,_SDr9776.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:WP_35,_SDr9776.JPG|දකුණ|thumb|ගවුවා සිට බටී දක්වා මාර්ගයේ ග්බෝම්බ්ලෝරා දෙපාර්තමේන්තුව අසල සවානා]] [[File:Koppen-Geiger_Map_BFA_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_BFA_present.svg|thumb|Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණයේ සිතියම]] [[File:Wreckage_of_a_dam_(Dourtenga,_2008).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wreckage_of_a_dam_(Dourtenga,_2008).jpg|thumb|2007 දී ඩූර්ටෙන්ගා ගංවතුරෙන් සිදු වූ හානිය]] බුර්කිනා ෆාසෝ බොහෝ දුරට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 9° සහ 15° N (කුඩා ප්‍රදේශයක් 15°ට උතුරින්) සහ දේශාංශ 6° W සහ 3° E අතර ය. එය ගම්බද ප්‍රධාන වර්ග දෙකකින් සමන්විත වේ. රටේ විශාල ප්‍රදේශය අර්ධද්වීපයකින් ආවරණය වී ඇති අතර, සමහර ප්‍රදේශවල හුදකලා කඳු කිහිපයක්, ප්‍රාකේම්බ්‍රියානු ස්කන්ධයක අවසාන ශේෂයන් සහිත මෘදු රැළි සහිත භූ දර්ශනයක් සාදයි. අනෙක් අතට, රටේ නිරිත දෙසින් වැලිගල් ස්කන්ධයක් සාදයි, එහිදී උසම කඳු මුදුන වන ටෙනකූරෝ මීටර් 749 (අඩි 2,457) ක උන්නතාංශයක දක්නට ලැබේ. මෙම ස්කන්ධය මීටර් 150 (අඩි 492) දක්වා උසකින් යුත් පාෂාණවලින් මායිම් වී ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ හි සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මීටර් 400 (අඩි 1,312) වන අතර ඉහළම සහ පහළම භූමි අතර වෙනස මීටර් 600 (අඩි 1,969) ට වඩා වැඩි නොවේ. එබැවින් බුර්කිනා ෆාසෝ යනු සාපේක්ෂව පැතලි රටකි. ඉහළ වෝල්ටා යන පැරණි නාමය රට හරස් කරන ගංගා තුනකට ණයගැතියි: කළු වෝල්ටා (හෝ මවුහූන්), සුදු වෝල්ටා (නාකම්බේ) සහ රතු වෝල්ටා (නාසිනොන්). කළු වෝල්ටා යනු වසර පුරා ගලා යන රටේ එකම ගංගා දෙකෙන් එකක් වන අතර අනෙක නිරිත දෙසින් ගලා යන කොමෝයි. නයිජර් ගංගා ද්‍රෝණිය ද රටේ මතුපිටින් 27%ක් ජලය බැස යයි. නයිජර්හි අතු ගංගා - බෙලි, ගොරෝවුල්, ගුඩෙබෝ සහ ඩාර්ගෝල් - සෘතුමය දිය පහරවල් වන අතර ඒවා ගලා බසින්නේ වසරකට මාස හතරක් හෝ හයක් පමණි. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන් තවමත් ගංවතුර හා පිටාර ගැලීම කළ හැකිය. රටෙහි විල් රාශියක් ද ඇත - ප්‍රධාන ඒවා වන්නේ ටින්ග්‍රේලා, බාම් සහ ඩෙම් ය. රටෙහි විශාල පොකුණු ද, අපේ, බෙලි, යොම්බෝලි සහ මාර්කෝයි වැනි ද ඇත. විශේෂයෙන් රටේ උතුරේ ජල හිඟය බොහෝ විට ගැටලුවකි. බුර්කිනා ෆාසෝ භෞමික පරිසර කලාප දෙකක් තුළ පිහිටා ඇත: සහේලියන් ඇකේසියා සැවානා සහ බටහිර සුඩාන සවානා.<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|year=2017|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|doi-access=free|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad}}</ref> === දේශගුණය === බුර්කිනා ෆාසෝහි ප්‍රධාන වශයෙන් නිවර්තන දේශගුණයක් ඇති අතර එය ඉතා වෙනස් සෘතු දෙකක් ඇත. වැසි සමයේදී, රටට මිලිමීටර් 600 සහ 900 (අඟල් 23.6 සහ 35.4) වර්ෂාපතනයක් ලැබේ; වියළි කාලවලදී, හර්මැටන් - සහරා සිට උණුසුම් වියළි සුළඟක් හමයි. වැසි සමය ආසන්න වශයෙන් මාස හතරක්, මැයි/ජුනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා පවතින අතර, රටේ උතුරේ කෙටි වේ. දේශගුණික කලාප තුනක් අර්ථ දැක්විය හැක: සහෙල්, සුඩාන්-සහෙල් සහ සුඩාන්-ගිනියාව. උතුරේ සහේල් ප්‍රදේශයට සාමාන්‍යයෙන් වසරකට මිලිමීටර් 600 (අඟල් 23.6)<ref name="relationship">{{cite web |title=SIM Country Profile: Burkina Faso |url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&CID=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&fun=1 |archive-date=9 March 2008 |access-date=5 August 2006}}</ref> ට වඩා අඩු වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර ඉහළ උෂ්ණත්වයන් 5–47 °C (41–117 °F) ඇත. සාපේක්ෂ වශයෙන් වියළි නිවර්තන සැවානාවක් වන සහෙල් බුර්කිනා ෆාසෝ දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට, අප්‍රිකාවේ අං සිට අත්ලාන්තික් සාගරය දක්වා විහිදෙන අතර සහරා එහි උතුරින් සහ දකුණින් [[සුඩානය|සුඩානයේ]] සාරවත් කලාපයට මායිම් වේ. උතුරු අක්ෂාංශ 11° 3′ සහ 13° 5′ අතර පිහිටා ඇති සුඩානය-සහෙල් කලාපය වර්ෂාපතනය සහ උෂ්ණත්වය සම්බන්ධයෙන් සංක්‍රාන්ති කලාපයකි. තව දුරටත් දකුණට, සුඩාන්-ගිනියා කලාපයට සෑම වසරකම මිලිමීටර් 900 (අඟල් 35.4)<ref name="relationship2">{{cite web |title=SIM Country Profile: Burkina Faso |url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&CID=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&fun=1 |archive-date=9 March 2008 |access-date=5 August 2006}}</ref> ට වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර සිසිල් සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයක් ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයට දායක වීම සඳහා භූගෝලීය සහ පාරිසරික හේතූන් ද සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කළ හැකිය.<ref>{{Cite journal|last=Reardon|first=Thomas|year=1996|title=Agroclimatic Shock, Income Inequality, and Poverty: Evidence from Burkina Faso|url=https://archive.org/details/sim_world-development_1996-05_24_5/page/901|journal=World Development|volume=24|issue=5|pages=901–914|doi=10.1016/0305-750x(96)00009-5}}</ref> රට පිහිටා ඇත්තේ සහෙල් ප්‍රදේශයේ බැවින්, දරුණු ගංවතුරේ සිට අධික නියඟය දක්වා ලෝකයේ වඩාත්ම රැඩිකල් දේශගුණික විචල්‍යයන් බුර්කිනා ෆාසෝ අත්විඳියි.<ref>{{Cite journal|last=Ostergaard Nielsen|first=Jonas|date=February 2010|title=Cultural barriers to climate change adaptation: A case study from Northern Burkina Faso|journal=Global Environmental Change|volume=20|pages=142–152|doi=10.1016/j.gloenvcha.2009.10.002}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ පුරවැසියන් බොහෝ විට මුහුණ දෙන අනපේක්ෂිත දේශගුණික කම්පනය හේතුවෙන් කෘෂිකාර්මික ක්‍රම මත විශ්වාසය තැබීමට සහ ධනය රැස්කර ගැනීමට හැකි වීමේදී දැඩි දුෂ්කරතා ඇති වේ.<ref>{{Cite journal|author=Barbier|display-authors=etal|year=2009|title=Human Vulnerability to Climate Variability in the Sahel: Farmers' Adaptation Strategies in Northern Burkina Faso|url=https://archive.org/details/sim_environmental-management_2009-05_43_5/page/790|journal=Environmental Management|volume=43|issue=5|pages=790–803|bibcode=2009EnMan..43..790B|doi=10.1007/s00267-008-9237-9|pmid=19037691|s2cid=9634833}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ දේශගුණය එහි වගාවන් කෘමි ප්‍රහාරවලට ගොදුරු කරයි, පළඟැටියන් සහ කිකිළියන්ගේ ප්‍රහාර ඇතුළුව, බෝග විනාශ කරන අතර ආහාර නිෂ්පාදනය තවදුරටත් වළක්වයි.<ref>{{cite journal|last1=Groten|first1=S. M. E.|year=1993|title=NDVI—crop monitoring and early yield assessment of Burkina Faso|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-remote-sensing_1993-05-20_14_8/page/1495|journal=International Journal of Remote Sensing|volume=14|issue=8|pages=1495–1515|bibcode=1993IJRS...14.1495G|doi=10.1080/01431169308953983}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝහි ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ආදායම් මාර්ගයක් ලෙස කෘෂිකර්මාන්තය මත යැපෙනවා පමණක් නොව, ඔවුන් සෘජුවම ගෘහස්ථ පෝෂණය කරන ආහාර සඳහා කෘෂිකාර්මික අංශය මත රඳා සිටිති.<ref name="Coping">{{Cite journal|last1=Reardon|first1=Thomas|last2=Matlon|first2=Peter|last3=Delgado|first3=Christopher|date=September 1988|title=Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|url=http://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf|journal=World Development|volume=16|issue=9|pages=1065–1074|doi=10.1016/0305-750X(88)90109-X}}</ref> කෘෂිකාර්මික අවදානම හේතුවෙන්, වැඩි වැඩියෙන් පවුල්වලට ගොවිපල නොවන ආදායම් මාර්ග සෙවීමට සිදු වන අතර,<ref>{{Cite journal|authors=Roncoli, Ingram, and Kirshen|year=2001|title=The costs and risks of coping with drought: livelihood impacts and farmers' responses in Burkina Faso|journal=Climate Research|volume=19|pages=119–132|bibcode=2001ClRes..19..119R|doi=10.3354/cr019119|doi-access=free|df=dmy-all}}</ref> බොහෝ විට රැකියාවක් සොයා ගැනීම සඳහා ඔවුන්ගේ කලාපීය කලාපයෙන් පිටත ගමන් කිරීමට සිදු වේ.<ref name="Coping2">{{Cite journal|last1=Reardon|first1=Thomas|last2=Matlon|first2=Peter|last3=Delgado|first3=Christopher|date=September 1988|title=Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|url=http://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf|journal=World Development|volume=16|issue=9|pages=1065–1074|doi=10.1016/0305-750X(88)90109-X}}</ref> === ස්වභාවික සම්පත් === බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වභාවික සම්පත් අතර රන්, මැංගනීස්, හුණුගල්, කිරිගරුඬ, පොස්පේට්, පෑම් සහ ලුණු ඇතුළත් වේ. === වනජීවී === බටහිර අප්‍රිකාවේ බොහෝ රටවලට වඩා බුර්කිනා ෆාසෝහි අලි ඇතුන් සංඛ්‍යාව විශාලය. සිංහයන්, දිවියන් සහ මී හරකුන් ද මෙහි දක්නට ලැබේ, වාමන හෝ රතු මී හරක්, කුඩා රතු-දුඹුරු සතෙකු වන අතර එය දරුණු කෙටි කකුල් සහිත එළදෙනක් මෙන් පෙනේ. චීටා, කැරකල් හෝ අප්‍රිකානු ලින්ක්ස්, තිත් හයිනා සහ අප්‍රිකානු වල් බල්ලා වැනි අනෙකුත් විශාල විලෝපිකයන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජීවත් වෙති.<ref>{{cite web |title=Geography & Wildlife |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |work=www.our-africa.org}}{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |access-date=3 March 2023 |archive-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903210757/http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf }}. our-africa.org</ref> බුර්කිනා ෆාසෝහි සත්ත්ව හා ශාක ජාතික වනෝද්යාන හතරක ආරක්ෂා කර ඇත: * බුර්කිනා ෆාසෝ, බෙනින් සහ නයිජර් පසුකර යන නැගෙනහිරින් පිහිටි ඩබ්ලිව් ජාතික වනෝද්‍යානය * අර්ලි වනජීවී රක්ෂිතය (නැගෙනහිර අර්ලි ජාතික වනෝද්යානය) * බටහිරින් ලෙරාබා-කොමෝ වර්ගීකරණය කරන ලද වනාන්තරය සහ වනජීවී අර්ධ රක්ෂිතය * බටහිරින් මාරේ ඕක්ස් හිපපොටේම්ස් == ආර්ථිකය == [[File:Burkina_Faso_Product_Exports_(2019).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_Product_Exports_(2019).svg|දකුණ|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ අපනයනවල සමානුපාතික නියෝජනයක්, 2019]] [[File:GDP_per_capita_development_of_Burkina_Faso.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GDP_per_capita_development_of_Burkina_Faso.svg|thumb|1950 සිට බුර්කිනා ෆාසෝහි ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය]] බුර්කිනා ෆාසෝ හි අපනයනවල වටිනාකම 2011 දී ඩොලර් බිලියන 2.77 සිට 2012 දී ඩොලර් මිලියන 754 දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{cite web |title=OEC: Products exported by Bulgaria (2012) |url=http://atlas.media.mit.edu/explore |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029104824/http://atlas.media.mit.edu/explore |archive-date=29 October 2012 |access-date=30 October 2014 |work=The Observatory of Economic Complexity}}</ref> කෘෂිකර්මාන්තය එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 32% ක් නියෝජනය කරන අතර වැඩ කරන ජනගහනයෙන් 80% ක් වාසය කරයි. එය බොහෝ දුරට පශු සම්පත් ඇතිකිරීමෙන් සමන්විත වේ. විශේෂයෙන් දකුණේ සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල ජනතාව [[බඩ ඉරිඟු]], මුතු මෙනේරි, බඩ ඉරිඟු (ඉරිඟු), [[රටකජු]], [[සහල්]] සහ කපු වැනි බෝග වගා කරන අතර විකිණීමට ඇති අතිරික්තයන් ඇත. රන් ලෝපස් බහුලව තිබුණද රටේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලින් විශාල කොටසක් ජාත්‍යන්තර ආධාර මගින් අරමුදල් සපයයි. 2017 වසරේ ඉහළම අපනයන භාණ්ඩ පහ වූයේ, වැදගත්කම අනුව: මැණික් සහ වටිනා ලෝහ, ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.9 (මුළු අපනයනයෙන් 78.5%), කපු, ඩොලර් මිලියන 198.7 (8.3%), ලෝපස්, ස්ලැග්, අළු, ඩොලර් මිලියන 137.6 (5.8%) ), පලතුරු, ඇට වර්ග: ඩොලර් මිලියන 76.6 (3.2%) සහ තෙල් බීජ: ඩොලර් මිලියන 59.5 (2.5%).<ref>{{Cite web |date=17 January 2019 |title=Burkina Faso's Top 10 Exports |url=http://www.worldstopexports.com/burkina-fasos-top-10-exports/}}</ref> [[ලෝක බැංකුව|ලෝක බැංකුවේ]] දෙසැම්බර් 2018 වාර්තාවක් පෙන්වා දෙන්නේ 2017 දී ආර්ථික වර්ධනය 6.4% දක්වා 2017 (2016 දී 5.9% එදිරිව) දක්වා වැඩි වී ඇත්තේ මූලික වශයෙන් රන් නිෂ්පාදනය සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා ආයෝජනය වැඩි කිරීම හේතුවෙනි. වැටුප් බිල්පත් වර්ධනයට සම්බන්ධ පරිභෝජනයේ වැඩිවීම ද ආර්ථික වර්ධනයට සහාය විය. උද්ධමනය එම වසරේ 0.4% ලෙස අඩු මට්ටමක පැවති නමුත් රාජ්‍ය හිඟය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 7.7% දක්වා වර්ධනය විය (2016 දී 3.5%ට සාපේක්ෂව). රජය දිගින් දිගටම ණය ලබා ගැනීම සඳහා මූල්‍ය ආධාර සහ ණය ලබා ගනිමින් සිටියේය. රාජ්‍ය හිඟය පියවා ගැනීම සඳහා රජය සහනාධාර සහ කලාපීය වෙළෙඳපොළේ ණය ගැනීම් ඒකාබද්ධ කළේය. ඍණාත්මක ලෙස බලපෑ හැකි වුවද, කෙටි හා මධ්‍ය කාලීන වශයෙන් ආර්ථික දැක්ම යහපත් මට්ටමක පවතින බව ලෝක බැංකුව ප්‍රකාශ කළේය. අවදානම් අතරට ඉහළ තෙල් මිල (ආනයන), රත්‍රන් සහ කපු (අපනයන) අඩු මිල මෙන්ම ත්‍රස්තවාදී තර්ජන සහ කම්කරු වැඩ වර්ජන ඇතුළත් විය.<ref name="auto2">{{cite web |date=26 November 2017 |title=Burkina Faso |url=https://www.worldbank.org/en/country/burkinafaso/overview |access-date=6 January 2019 |website=Danube Travel}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ බටහිර අප්‍රිකානු මූල්‍ය හා ආර්ථික සංගමයේ (UMEOA) කොටසක් වන අතර CFA ෆ්‍රෑන්ක් සම්මත කර ඇත. මෙය නිකුත් කරනු ලබන්නේ සෙනගාලයේ ඩකාර් හි පිහිටි බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ මහ බැංකුව (BCEAO) විසිනි. BCEAO සාමාජික රටවල මුදල් හා සංචිත ප්‍රතිපත්තිය කළමනාකරණය කරන අතර මූල්‍ය අංශයේ සහ බැංකු ක්‍රියාකාරකම්වල නියාමනය සහ අධීක්ෂණය සපයයි. බලපත්‍ර, බැංකු ක්‍රියාකාරකම්, ආයතනික සහ ප්‍රාග්ධන අවශ්‍යතා, පරීක්ෂණ සහ සම්බාධක (සියල්ල සංගමයේ සියලුම රටවලට අදාළ) සම්බන්ධ නීතිමය රාමුවක් ක්‍රියාත්මක වන අතර, 1999 දී සැලකිය යුතු ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ආයතන ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය නියාමනය කරන වෙනම නීතියක් මගින් පාලනය වේ. සියලුම WAEMU රටවල ක්‍රියාකාරකම්. රක්ෂණ අංශය නියාමනය කරනු ලබන්නේ රක්ෂණ වෙළෙඳපොළ පිළිබඳ අන්තර්-අප්‍රිකානු සමුළුව (CIMA) මගිනි.<ref>{{cite web |title=Burkina Faso Financial Sector Profile |url=http://www.mfw4a.org/burkina-faso/burkina-faso-financial-sector-profile.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210114640/https://www.mfw4a.org/burkina-faso/burkina-faso-financial-sector-profile.html |archive-date=10 December 2014 |access-date=11 June 2015}}, MFW4A</ref> 2018 දී, රටේ විශාල ප්‍රදේශවල සංචාරක ව්‍යාපාරය නොතිබූ තරම්ය. එක්සත් ජනපද ආන්ඩුව (සහ අනෙකුත්) තම පුරවැසියන්ට බුර්කිනා ෆාසෝහි විශාල ප්‍රදේශවලට නොයන ලෙස අනතුරු අඟවයි: "උතුරු සහේල් දේශසීමා කලාපය අපරාධ සහ ත්‍රස්තවාදය හේතුවෙන් මාලි සහ නයිජර් සමඟ බෙදා ගත්හ. නැගෙනහිර ක්මොන්ජරි, තපෝවා, කොම්පියෙන්ගා සහ ගුර්මා පළාත් අපරාධ සහ ත්‍රස්තවාදය හේතුවෙන් කලාපය".<ref name="auto">{{cite web |date=11 October 2016 |title=Burkina Faso Travel Advisory |url=https://travel.state.gov/content/travel/en/traveladvisories/traveladvisories/burkina-faso-travel-advisory.html |access-date=6 January 2019 |website=Government of USA}}</ref> [[File:Essakane_Mill_in_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Essakane_Mill_in_Burkina_Faso.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි එසකානේ පතලෙහි සැකසුම් පහසුකම්]] 2018 CIA World Factbook මෙම යාවත්කාලීන සාරාංශය සපයයි. "බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ප්‍රමාණවත් වර්ෂාපතනයක් මත යැපෙන දිළිඳු, ගොඩබිම් සහිත රටකි. අක්‍රමවත් වර්ෂාපතන රටාව, දුර්වල පස සහ ප්‍රමාණවත් සන්නිවේදන සහ වෙනත් යටිතල පහසුකම් නොමැතිකම ආර්ථිකය බාහිර කම්පනවලට ගොදුරු වීමට දායක වේ. ජනගහනයෙන් 80% ක් පමණ නියැලී සිටිති. යැපුම් ගොවිතැන සහ කපු ප්‍රධාන මුදල් බෝගයයි.රටේ ස්වභාවික සම්පත් ස්වල්පයක් සහ දුර්වල කාර්මික පදනමක් ඇත. කපු සහ රත්‍රන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි ප්‍රධාන අපනයන වේ. රට රන් ගවේෂණය, නිෂ්පාදනය සහ අපනයනයන්හි ඉහළ යෑමක් දැක තිබේ. දේශපාලන අර්බුදයේ අවසානය බුර්කිනා ෆාසෝ ආර්ථිකයට ධනාත්මක වර්ධනයක් නැවත ආරම්භ කිරීමට ඉඩ දී ඇති අතර, රටේ බිඳෙනසුලු ආරක්ෂක තත්ත්වය මෙම ජයග්‍රහණ අවදානමට ලක් කළ හැකිය. අසල්වැසි මාලි හි දේශපාලන අනාරක්ෂිත භාවය, විශ්වාස කළ නොහැකි බලශක්ති සැපයුම් සහ දුර්වල ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා දිගු කාලීන අභියෝග මතු කරයි." "අයවැය හිඟය අඩු කිරීම සහ සමාජ වියදම් සඳහා තීරනාත්මක වියදම් සුරැකීමේ රජයේ සැලැස්ම ඇතුළුව, 2018-2020 ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ වැඩසටහන ද වාර්තාව ඉස්මතු කරයි. සේවා සහ ප්‍රමුඛතා රාජ්‍ය ආයෝජන".<ref name="auto12">{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|date=21 December 2018|access-date=16 January 2019|year=2018}}</ref> අප්‍රිකානු සංවර්ධන බැංකු සමූහයේ 2018 වාර්තාවක් සාර්ව ආර්ථික පරිණාමයක් ගැන සාකච්ඡා කළේය: "අයවැය හිඟයට එකතු වන සමාජ සේවා සහ ආරක්ෂාව සඳහා ඉහළ ආයෝජන සහ අඛණ්ඩ වියදම්". මෙම කණ්ඩායමේ 2018 අනාවැකිය පෙන්නුම් කළේ අයවැය හිඟය 2018 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.8% දක්වා සහ 2019 දී 2.9% දක්වා අඩු වනු ඇති බවයි. ජාතික ආර්ථික හා සමාජ සංවර්ධන සැලැස්මට සම්බන්ධ රාජ්‍ය ණය 2017 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 36.9% ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.<ref>{{Cite web |date=27 March 2019 |title=Burkina Faso Economic Outlook |url=https://www.afdb.org/en/countries/west-africa/burkina-faso/burkina-faso-economic-outlook/}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ යනු අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීම සඳහා වූ සංවිධානයේ (OHADA) සාමාජිකයෙකි.<ref>{{cite web |title=OHADA.com: The business law portal in Africa |url=http://www.ohada.com/index.php |access-date=22 March 2009}}</ref> රට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදල, ලෝක බැංකුව සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට ද අයත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Burkina Faso |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm |work=2009-2017.state.gov}}</ref> === පතල් කැණීම === [[තඹ]], [[යකඩ]], [[මැංගනීස්]], [[රන්]], [[කැසිටරයිට්]] (ටින් ලෝපස්) සහ [[පොස්පේට්]] කැණීම් සිදු වේ.<ref>{{cite web |title=Profile – Burkina Faso |url=http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm |work=www.inadev.org}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm |access-date=6 March 2023 |archive-date=26 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426083538/http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm }}. Inadev.org. Retrieved 5 April 2014.</ref> මෙම මෙහෙයුම් රැකියා සපයන අතර ජාත්‍යන්තර ආධාර උත්පාදනය කරයි. [[දකුණු අප්‍රිකාව]], [[මාලි]] සහ [[ඝානාව|ඝානාවට]] පසුව, බර්කිනා ෆාසෝ අප්‍රිකාවේ සිව්වන විශාලතම රන් නිෂ්පාදකයා බවට පත් කරමින්, රන් ආකර ස්ථාන හයකින් 2011 දී රන් නිෂ්පාදනය 32% කින් වැඩි විය.<ref>{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/globe-investor/iamgolds-growing-investment-in-burkina-faso/article4103071/|title=Iamgold's growing investment in Burkina Faso|last=York|first=Jeoffrey|date=15 April 2012|work=The Globe and Mail|location=Toronto}}</ref> 2018 වාර්තාවක් පෙන්නුම් කළේ එම වසරේ දී රට විසින් වාර්තාගත රත්‍රන් ටොන් 55ක් අපේක්ෂා කරන බවත්, එය 2013 වසරට වඩා තුනෙන් දෙකක වැඩිවීමක් බවත්ය. ඔමරු ඉඩානි ට අනුව, වඩා වැදගත් කාරණයක් තිබේ. "අපි නිෂ්පාදනය විවිධාංගීකරණය කළ යුතුයි. අපි වැඩිපුරම නිෂ්පාදනය කරන්නේ රත්තරන් පමණයි, නමුත් අපට [[මැංගනීස්]], [[සින්ක්]], [[ඊයම්]], [[තඹ]], නිකල් සහ [[හුණු ගල්|හුණුගල්]] වල විශාල විභවයක් තිබෙනවා".<ref>{{Cite web |title=Shiny future for Burkina Faso's gold-mining industry |url=https://www.businesslive.co.za/bd/business-and-economy/2018-02-17-shiny-future-for-burkina-fasos-gold-mining-industry/ |work=www.businesslive.co.za}}</ref> == ආහාර අනාරක්ෂිත බව == ගෝලීය කුසගිනි දර්ශකය (Global Hunger Index) අනුව, රටක කුසගින්න මට්ටම මැනීමට සහ නිරීක්ෂණය කිරීමට භාවිතා කරන බහුමාන මෙවලමක්,<ref>{{Cite web |title=Global Hunger Index {{!}} IFPRI |url=http://www.ifpri.org/topic/global-hunger-index |access-date=20 November 2015 |website=ifpri.org}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ 2013 දී රටවල් 78 කින් 65 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref name="Know About Hunger">{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> දැනට බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයේ අවදානමට ලක්ව ඇති ළමුන් මිලියන 1.5 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිටින බව ගණන් බලා ඇති අතර, හදිසි වෛද්‍ය ආධාර අවශ්‍ය ළමුන් 350,000 ක් පමණ සිටින බව ගණන් බලා ඇත.<ref name="Know About Hunger2">{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මෙම දරුවන්ගෙන් තුනෙන් එකකට පමණ ප්‍රමාණවත් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලැබෙනු ඇත.<ref name="Cost of Hunger">{{Cite web |title=The Cost of Hunger in Africa: Burkina Faso 2015 |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp275851.pdf |publisher=African Union Commission}}</ref> වයස අවුරුදු දෙකට අඩු ළමුන්ගෙන් සියයට 11.4කට පමණක් දෛනික නිර්දේශිත ආහාර ප්‍රමාණය ලැබේ.<ref name="Know About Hunger3">{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> ආහාර අනාරක්‍ෂිතතාවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වර්ධනය අඩාල වීම බුර්කිනා ෆාසෝ හි දරුණු ගැටලුවක් වන අතර එය 2008 සිට 2012 දක්වා ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකටවත් බලපායි.<ref>{{Cite web |title=Statistics |url=http://www.unicef.org/infobycountry/burkinafaso_statistics.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121150726/http://www.unicef.org/infobycountry/burkinafaso_statistics.html |archive-date=21 November 2015 |access-date=19 October 2015 |website=UNICEF}}</ref> මීට අමතරව, වර්ධනය අඩාල වූ දරුවන් සාමාන්‍යයෙන් සාමාන්‍ය වර්ධන වර්ධනයක් ඇති දරුවන්ට වඩා අඩුවෙන් පාසල් සම්පූර්ණ කිරීමට නැඹුරු වන අතර,<ref name="Cost of Hunger2">{{Cite web |title=The Cost of Hunger in Africa: Burkina Faso 2015 |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp275851.pdf |publisher=African Union Commission}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ ජනගහනයේ අඩු අධ්‍යාපනයට තවදුරටත් දායක වේ.<ref>{{Cite web |title=Education of Marginalized Populations in Burkina Faso |url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2014/education-in-burkina-faso.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121081936/http://www.prb.org/Publications/Articles/2014/education-in-burkina-faso.aspx |archive-date=21 November 2015 |access-date=20 November 2015}}</ref> 2015 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි වයස අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් 500,000 ක් පමණ උග්‍ර මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙනු ඇතැයි යුරෝපීය කොමිසම අපේක්ෂා කරයි, එයින් 149,000 ක් පමණ එහි මාරාන්තික ස්වරූපයෙන් පෙළෙනු ඇත.<ref name="ECHO Factsheet">{{Cite web |date=3 October 2013 |title=ECHO Factsheet – Burkina Faso |url=http://ec.europa.eu/echo/files/aid/countries/factsheets/burkina_faso_en.pdf |publisher=European Commission}}</ref> ක්ෂුද්‍ර පෝෂක ඌනතා අනුපාතය ද ඉහළ මට්ටමක පවතී.<ref name="DHS Program">{{Cite journal|date=April 2012|title=The DHS Program – Burkina Faso: DHS, 2010 – Final Report (French)|url=http://dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|access-date=19 October 2015|website=dhsprogram.com|archive-date=5 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005174420/http://www.dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|url-status=dead}}</ref> ජනගහන සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණයට (DHS 2010) අනුව, කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 49ක් සහ වයස අවුරුදු පහට අඩු ළමුන්ගෙන් සියයට 88ක් රක්තහීනතාවයෙන් පෙළෙනවා.<ref name="DHS Program2">{{Cite journal|date=April 2012|title=The DHS Program – Burkina Faso: DHS, 2010 – Final Report (French)|url=http://dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|access-date=19 October 2015|website=dhsprogram.com|archive-date=5 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005174420/http://www.dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|url-status=dead}}</ref> ළදරු මරණවලින් සියයට හතළිහක් මන්දපෝෂණයට හේතු විය හැකි අතර, අනෙක් අතට, මෙම ළදරු මරණ අනුපාතිකය බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමස්ත ශ්‍රම බලකාය සියයට 13.6 කින් අඩු කර ඇති අතර, ආහාර සුරක්ෂිතතාවය සෞඛ්‍යයට ඔබ්බෙන් ජීවිතයේ බොහෝ අංශ කෙරෙහි බලපාන ආකාරය පෙන්නුම් කරයි.<ref name="Know About Hunger4">{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා ප්‍රවේශය බෙහෙවින් සීමිත වන අතර දරුවන්ගේ පෝෂණ අවශ්‍යතා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය සහ අධ්‍යාපනය අඩු බැවින්, මෙම ඉහළ ආහාර අනාරක්ෂිත භාවය සහ ඒ ආශ්‍රිත බලපෑම් නාගරික ජනතාව හා සසඳන විට ග්‍රාමීය ජනතාව තුළ ඊටත් වඩා බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite web |date=11 March 2014 |title=Gains and losses as Burkina Faso fights child hunger |url=http://www.irinnews.org/report/99767/gains-and-losses-as-burkina-faso-fights-child-hunger |access-date=19 October 2015 |agency=IRIN}}</ref> USAid විසින් 2018 ඔක්තෝම්බර් මස වාර්තාවක නියඟය සහ ගංවතුර ගැටළු සහගතව පවතින බවත්, "ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ අනාරක්ෂිත භාවය බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමහර උතුරු සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල වෙළඳපල, වෙළඳාම සහ ජීවනෝපාය ක්‍රියාකාරකම් කඩාකප්පල් කරන" බවත් සඳහන් කළේය. 954,300 කට අධික පිරිසකට ආහාර සුරක්ෂිතතා සහාය අවශ්‍ය බව වාර්තාව ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, UNICEF ට අනුව, "අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් 187,200 ක් දරුණු උග්‍ර මන්දපෝෂණයකට මුහුණ දෙනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත". එකල ආධාර සපයන ආයතනවලට USAID හි සාමය සඳහා වන ආහාර කාර්යාලය (FFP) [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක ආහාර වැඩසටහන]], එන්ජීඕ ඔක්ස්ෆෑම් ඉන්ටර්මොන් සහ ACDI/VOCA සමඟ කටයුතු කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=19 October 2018 |title=Food Assistance Fact Sheet – Burkina Faso &#124; U.S. Agency for International Development |url=https://www.usaid.gov/burkina-faso/food-assistance}}</ref> === ආහාර සුරක්ෂිතතාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ප්‍රවේශයන් === ==== ලෝක ආහාර වැඩසටහන ==== එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක ආහාර වැඩසටහන බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර සුරක්‍ෂිතතාව වැඩි කිරීම සඳහා සකස් කරන ලද වැඩසටහන් සඳහා වැඩ කර ඇත. දිගුකාලීන සහන සහ ප්‍රතිසාධන මෙහෙයුම 200509 (PRRO) පිහිටුවන ලද්දේ 2012 දී ඇති වූ ආහාර සහ පෝෂණ අර්බුදයෙන් පසුව බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඉහළ මට්ටමේ මන්දපෝෂණයට ප්‍රතිචාර දැක්වීම සඳහා ය.<ref name="World Food Programme">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> මෙම ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රයත්නයන් බොහෝ දුරට මන්දපෝෂණයට ප්‍රතිකාර කිරීම සහ වැළැක්වීම සඳහා යොමු කර ඇති අතර මන්දපෝෂණයෙන් ප්‍රතිකාර ලබන දරුවන්ගේ භාරකරුවන් සඳහා නිවසට සලාක ලබා දීම ඇතුළත් වේ.<ref name="World Food Programme5">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> මීට අමතරව, මෙම මෙහෙයුමේ ක්‍රියාකාරකම් අනාගත ආහාර අර්බුදවලට ඔරොත්තු දීමේ පවුල්වල හැකියාවන්ට දායක වේ. වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම් දෙක අතර වඩා හොඳ පෝෂණය, කුඩා දරුවන් සහ ගර්භනී කාන්තාවන්, නියඟය වැනි ආහාර සුරක්ෂිතතාව අඩාල වන කාලවලදී වඩා හොඳින් ප්‍රතිචාර දැක්වීමට හැකි වීමට ඔවුන් සූදානම් කරයි.<ref name="World Food Programme2">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> රට වැඩසටහන (CP) කොටස් දෙකකින් සමන්විත වේ: HIV/AIDS සහිත පුද්ගලයින් සඳහා ආහාර සහ පෝෂණ ආධාර, සහ සහෙල් කලාපයේ සියලුම ප්‍රාථමික පාසල් සඳහා පාසල් පෝෂණය කිරීමේ වැඩසටහනකි.<ref name="Brief">{{Cite web |title=Burkina Faso Brief |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ep/wfp272247.pdf |publisher=World Food Programme}}</ref> HIV/AIDS පෝෂණ වැඩසටහන HIV/AIDS සමඟ ජීවත් වන අයගේ පෝෂණ ප්‍රකෘතිය යහපත් කිරීම සහ අවදානම් සහිත දරුවන් සහ අනාථයන් මන්දපෝෂණයෙන් සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයෙන් ආරක්ෂා කිරීම අරමුණු කරයි.<ref name="Brief2">{{Cite web |title=Burkina Faso Brief |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ep/wfp272247.pdf |publisher=World Food Programme}}</ref> පාසල් පෝෂණය කිරීමේ සංරචකයේ කොටසක් ලෙස, රට වැඩසටහනේ ඉලක්ක වන්නේ ජාතික සාමාන්‍යයට වඩා අඩුවෙන් ඇතුළත් වීමේ අනුපාත සහේල් කලාපයේ පාසල්වලට ඇතුළත් වීම සහ පැමිණීම වැඩි කිරීමයි.<ref name="World Food Programme4">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> තවද, මෙම වැඩසටහන මගින් මෙම පාසල්වල ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතා අනුපාත වැඩිදියුණු කිරීම, ප්‍රාථමික පාසලේ අවසන් වසර දෙක තුළ ඉහළ පැමිණීමක් ඇති ගැහැණු ළමයින්ට නිවෙස්වලට ධාන්‍ය සලාක ලබා දීම, ඔවුන්ගේ ගැහැණු ළමයින් පාසල් යැවීමට ඔවුන් දිරිමත් කිරීම අරමුණු කරයි.<ref name="World Food Programme3">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> 'ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී, එක්සත් සහ එක්සත් ජාතියක්, එහි ආර්ථිකයේ ව්‍යුහය පරිවර්තනය කිරීම සහ තිරසාර පරිභෝජනය සහ නිෂ්පාදන රටාවන් හරහා ශක්තිමත් සහ ඇතුළත් වර්ධනයක් ළඟා කර ගැනීම' යන රජයේ දැක්මට සහාය දැක්වීම සඳහා WFP විසින් 2018 අගෝස්තු මාසයේදී පසුව අනුමත කරන ලද සැලැස්මක් සැකසීම අවසන් කරන ලදී. ' 2030 වන විට රජයට සහ ප්‍රජාවන්ට ආහාර සහ පෝෂණ ආරක්ෂණ වැඩසටහන් අයිති කර ගැනීමට, කළමනාකරණය කිරීමට සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමට හැකි වන පරිදි ශක්තිමත් කරන ලද ජාතික සහ ප්‍රාදේශීය හැකියාවන් සඳහා WFP හි නව උපාය මාර්ගික දිශානතියෙහි වැදගත් පියවර ගනු ඇත".<ref>{{Cite web |title=Burkina Faso Transitional ICSP (January – December 2018) &#124; World Food Programme |url=https://www1.wfp.org/operations/bf01-burkina-faso-transitional-icsp-january-december-2018 |work=www1.wfp.org}}</ref> ==== ලෝක බැංකුව ==== [[ලෝක බැංකුව]] 1944 දී පිහිටුවන ලද අතර, 2030 වන විට අන්ත දරිද්‍රතාවය අවසන් කිරීම සහ සෑම රටකම සියයට හතළිහකට අඩු ආදායම් වර්ධනයක් ඇති කිරීම මගින් හවුල් සමෘද්ධිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම යන හවුල් අරමුණු සහිත ආයතන පහකින් සමන්විත වේ.<ref>{{Cite web |title=What We Do |url=http://www.worldbank.org/en/about/what-we-do |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවය අවම කිරීම සඳහා ලෝක බැංකුව ක්‍රියාත්මක කරන ප්‍රධාන ව්‍යාපෘතිවලින් එකක් වන්නේ කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතා සහ ආහාර සුරක්ෂිතතා ව්‍යාපෘතියයි.<ref name="AgProdFSP">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> ලෝක බැංකුවට අනුව, මෙම ව්‍යාපෘතියේ පරමාර්ථය වන්නේ "ආහාර නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීම සඳහා දිළිඳු නිෂ්පාදකයින්ගේ ධාරිතාව වැඩි දියුණු කිරීම සහ ග්‍රාමීය වෙළඳපල තුළ ආහාර නිෂ්පාදන වැඩි දියුණු කිරීම සහතික කිරීම."<ref name="AgProdFSP2">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතා සහ ආහාර සුරක්ෂිතතා ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන තුනක් ඇත. කොටස්. එහි ප්‍රථම අංගය වන්නේ මූල්‍ය ප්‍රදාන සහ 'වැඩ සඳහා වවුචර්' වැඩසටහන් සැපයීම ඇතුළුව ආහාර නිෂ්පාදනය වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ක්‍රියා කිරීම, තම දායකත්වය මුදලින් ගෙවිය නොහැකි නිවාස සඳහාය.<ref name="AgProdFSP7">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> ව්‍යාපෘතියේ මීළඟ අංගය වන්නේ විශේෂයෙන්ම ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ආහාර නිෂ්පාදනවල හැකියාව වැඩිදියුණු කිරීමයි.<ref name="AgProdFSP3">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> මෙයට ආහාර නිෂ්පාදන අලෙවියට සහාය වීම ඇතුළත් වන අතර, ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික මට්ටමින් ආහාර නිෂ්පාදන සහ සැපයුම්වල විචල්‍යතාවය පාලනය කිරීමට පාර්ශවකරුවන්ගේ හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම අරමුණු කරයි.<ref name="AgProdFSP4">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> අවසාන වශයෙන්, මෙම ව්‍යාපෘතියේ තුන්වන අංගය ආයතනික සංවර්ධනය සහ ධාරිතාව ගොඩනැගීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. එහි ඉලක්කය වන්නේ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී විශේෂයෙන් සම්බන්ධ වී සිටින සේවා සපයන්නන්ගේ සහ ආයතනවල හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීමයි.<ref name="AgProdFSP6">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> ව්‍යාපෘතියේ ක්‍රියාකාරකම් මගින් සේවා සපයන්නන්ගේ හැකියාවන් ගොඩනැගීම, ආහාර නිෂ්පාදක සංවිධානවල ධාරිතාව ශක්තිමත් කිරීම, කෘෂිකාර්මික යෙදවුම් සැපයුම් ක්‍රම ශක්තිමත් කිරීම සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාකාරකම් කළමනාකරණය සහ ඇගයීම අරමුණු කරයි.<ref name="AgProdFSP5">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> [[ලෝක බැංකුව]] විසින් 2018 දෙසැම්බර් වාර්තාව පෙන්වා දුන්නේ 2009 සහ 2014 අතර දරිද්‍රතා අනුපාතය 46% සිට තවමත් ඉහළ මට්ටමක පවතින 40.1% දක්වා සුළු වශයෙන් පහත වැටී ඇති බවයි. වාර්තාව රටේ සංවර්ධන අභියෝග පිළිබඳ මෙම යාවත්කාලීන සාරාංශය සපයන ලදී: "බුර්කිනා ෆාසෝ වර්ෂාපතන රටාවේ වෙනස්වීම් සහ ලෝක වෙළඳපොලේ අපනයන භාණ්ඩවල මිල උච්චාවචනයන් සම්බන්ධ දේශගුණික කම්පනවලට ගොදුරු විය හැකිය. එහි ආර්ථික හා සමාජීය සංවර්ධනය යම් දුරකට සිදුවනු ඇත. , රටෙහි සහ උප කලාපයේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය, ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම සඳහා එහි විවෘතභාවය සහ අපනයන විවිධාංගීකරණය කෙරෙහි අවධානයෙන් සිටින්න".<ref>{{Cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/country/burkinafaso/overview |work=www.worldbank.org}}</ref> == යටිතල පහසුකම් සහ සේවා == === ජලය === [[File:Grand_marché_de_Koudougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grand_march%C3%A9_de_Koudougou.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි කූඩෝගු හි මහා පාගමන]] සේවාවන් ඌන සංවර්ධිතව පවතින අතර, වාණිජමය මාර්ග ඔස්සේ පවත්වාගෙන යනු ලබන රජය සතු උපයෝගිතා සමාගමක් වන ජලය සහ සනීපාරක්ෂාව සඳහා වූ ජාතික කාර්යාලය (ONEA) අප්‍රිකාවේ හොඳම කාර්ය සාධනය සහිත උපයෝගිතා සමාගමක් ලෙස නැගී සිටියි.<ref name="ODI1">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> ඉහළ මට්ටමේ ස්වයං පාලනයක් සහ නිපුණ සහ කැපවූ කළමනාකාරීත්වයක්, පිරිසිදු ජලය නිෂ්පාදනය සහ ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීමට ONEA හි හැකියාව තල්ලු කර ඇත.<ref name="ODI12">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> 2000 සිට, රටේ ප්‍රධාන නාගරික මධ්‍යස්ථාන හතරේ තවත් මිලියන 2කට ආසන්න පිරිසකට ජලය ලබා ගැනීමට හැකියාව තිබේ. සමාගම යටිතල පහසුකම්වල ගුණාත්මක භාවය ඉහළ මට්ටමක තබා ඇත (ජලයෙන් 18% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් කාන්දු වීම හරහා අහිමි වේ - උප සහරා අප්‍රිකාවේ අඩුම එකක්), මූල්‍ය වාර්තාකරණය වැඩිදියුණු කර, එහි වාර්ෂික ආදායම සාමාන්‍යයෙන් 12% කින් වැඩි කර ඇත (හොඳයි උද්ධමනයට ඉහලින්).<ref name="ODI14">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> එහි යටිතල පහසුකම් ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර ආධාර මත යැපීමේ අවශ්‍යතාවය සමඟ සේවා සඳහා ගෙවීමේ දී සමහර පාරිභෝගිකයන් අතර ඇති දුෂ්කරතා ඇතුළු අභියෝග පවතී.<ref name="ODI15">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> රජය සතු, වාණිජමය වශයෙන් පවත්වාගෙන යන ව්‍යාපාරය, ජලය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල සිය සහශ්‍ර සංවර්ධන ඉලක්කය (MDG) ඉලක්ක කරා ළඟා වීමට ජාතියට උපකාර කර ඇති අතර, ශක්‍ය සමාගමක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත.<ref name="ODI13">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> කෙසේ වෙතත්, පසුගිය වසර 28 තුළ පානීය ජලය සඳහා ප්රවේශය වැඩිදියුණු වී ඇත. යුනිසෙෆ් ආයතනයට අනුව, 1990 සහ 2015 අතර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය 39 සිට 76% දක්වා වැඩි වී ඇත. මෙම කාල සීමාව තුළ, නාගරික ප්‍රදේශවල පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය 75 සිට 97% දක්වා වැඩි විය.<ref>{{cite web |title=Burkina Faso: Programme Overview: Water, Sanitation & Hygiene (WASH) |url=https://www.unicef.org/bfa/english/bfa_wsh_programme-overview2016.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503041104/https://www.unicef.org/bfa/english/bfa_wsh_programme-overview2016.pdf |archive-date=3 May 2018 |access-date=1 May 2018 |website=UNICEF}}</ref> === විදුලිය === ඔවාගඩෝගු අසල සග්ටූලි හි මෙගාවොට් 33ක සූර්ය බලාගාරයක් 2017 නොවැම්බර් මස අගදී අන්තර්ජාලයට පැමිණියේය. එය ඉදිකරන විට එය බටහිර අප්‍රිකාවේ විශාලතම [[සූර්ය බලශක්තිය|සූර්ය බලශක්ති]] පහසුකම විය.<ref>{{cite news|url=https://www.euractiv.com/section/development-policy/news/burkina-faso-launches-sahel-regions-largest-solar-power-plant/|title=Burkina Faso launches Sahel region's largest solar power plant|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=27 November 2017|work=EURACTIV|access-date=6 March 2018}}</ref> === අනිකුත් === බුර්කිනා ෆාසෝ හි වර්ධන වේගය ඉහළ මට්ටමක පවතින නමුත් එය දූෂණය සහ [[මාලි]] සහ [[නයිජර්]] වෙතින් ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම්වල ආක්‍රමණ වලින් දිගින් දිගටම පීඩා විඳිති.<ref>{{cite web |title=Burkina Faso |url=http://www.worlddiplomacy.org/Countries/BurkinaFaso/InfoBur.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006140324/http://www.worlddiplomacy.org/Countries/BurkinaFaso/InfoBur.html |archive-date=6 October 2014 |access-date=17 October 2014}}</ref> === ප්‍රවාහනය === [[File:Sudanese_Style_Railway_Station_Bobo_Dioulasso_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudanese_Style_Railway_Station_Bobo_Dioulasso_Burkina_Faso.jpg|thumb|බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි දුම්රිය ස්ථානය යටත් විජිත යුගයේ ඉදිකරන ලද අතර එය ක්‍රියාත්මක වේ.]] බුර්කිනා ෆාසෝ හි ප්‍රවාහනය සාපේක්ෂව ඌන සංවර්ධිත යටිතල පහසුකම් මගින් සීමා වේ. 2014 ජූනි වන විට ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන ඔවාගඩෝගු ගුවන් තොටුපළ බටහිර අප්‍රිකාවේ මෙන්ම පැරිස්, බ්‍රසල්ස් සහ ඉස්තාන්බුල් හි බොහෝ ගමනාන්ත වෙත නිතිපතා ගුවන් ගමන් සැලසුම් කර ඇත. අනෙක් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන බොබෝ ඩියුලස්සෝ ගුවන්තොටුපළට ඔවාගඩෝගුසහ අබිඩ්ජන් වෙත ගුවන් ගමන් ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ හි දුම්රිය ප්‍රවාහනය කායා සිට අයිවරි කෝස්ට් හි අබිඩ්ජාන් දක්වා ඔවාගඩෝගු, කූඩෝගු, බොබෝ ඩියුලස්සෝ සහ බැන්ෆෝරා හරහා දිවෙන තනි මාර්ගයකින් සමන්විත වේ. සිතාරයිල් මාර්ගය ඔස්සේ සතියකට තුන් වතාවක් මගී දුම්රියක් ධාවනය කරයි.<ref>European Rail Timetable, Summer&nbsp;2014 Edition</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි මාර්ග කිලෝමීටර් 15,000 ක් ඇති අතර, එයින් කිලෝමීටර් 2,500 ක් කාපට් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Burkina Faso Road Network |url=https://dlca.logcluster.org/display/public/DLCA/2.3+Burkina+Faso+Road+Network |access-date=4 August 2018 |website=Logistics Capacity Assessments (LCAs)}}</ref> == විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය == 2009 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ බටහිර අප්‍රිකාවේ අඩුම අනුපාතවලින් එකක් වන පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන (R&D) සඳහා දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.20%ක් වියදම් කළේය. 2010 දී ජනගහනයෙන් මිලියනයකට පර්යේෂකයන් 48 ක් (පූර්ණ කාලීන සමානකම් වලින්) සිටි අතර, එය උප සහරා අප්‍රිකාවේ සාමාන්‍ය මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය (2013 දී ජනගහනය මිලියනයකට 20) සහ ඝානාව සහ නයිජීරියාවේ (39) අනුපාතයට වඩා වැඩි ය. කෙසේ වෙතත්, එය සෙනගල් (ජනගහන මිලියනයකට 361) සඳහා වන අනුපාතයට වඩා බෙහෙවින් අඩු ය. 2010 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි පර්යේෂකයන්ගෙන් 46% ක් සෞඛ්‍ය අංශයේ ද, 16% ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ද, 13% ස්වාභාවික විද්‍යාවන්හි ද, 9% කෘෂිකාර්මික විද්‍යාවන්හි ද, 7% ක් මානව ශාස්ත්‍රවල ද සහ 4% සමාජ විද්‍යාවන්හි ද සේවය කළහ.<ref name="UNESCO Science Report">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ 2021 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 115 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර එය 2020 දී 118 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |access-date=5 March 2022 |work=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=www.wipo.int |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=www.wipo.int |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=RTD - Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2013 |title=Global Innovation Index |url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |archive-date=2 September 2021 |access-date=2 September 2021 |website=INSEAD Knowledge |language=en}}</ref> 2011 ජනවාරි මාසයේදී රජය විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හා නවෝත්පාදන අමාත්‍යාංශය නිර්මාණය කළේය. එතෙක් විද්‍යාව, තාක්‍ෂණය සහ නවෝත්පාදන කළමනාකරණය ද්විතීයික හා උසස් අධ්‍යාපන හා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතට පත් විය. මෙම අමාත්‍යාංශය තුළ, පර්යේෂණ සහ අංශ සංඛ්‍යාලේඛන පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා සැලසුම් කිරීමේ වගකීම දරයි. වෙනම ආයතනයක්, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, තාක්ෂණ සහ නවෝත්පාදන අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්, පර්යේෂණ සම්බන්ධීකරණය කරයි. මෙය තවත් බොහෝ බටහිර අප්‍රිකානු රටවල තනි ශරීරයක් කාර්යයන් දෙකම ඉටු කරන රටාවෙන් බැහැරවීමකි. මෙම පියවර මගින් විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය සංවර්ධන ප්‍රමුඛතාවයක් බවට පත් කිරීමේ රජයේ අභිප්‍රාය සංඥා කරයි.<ref name="UNESCO Science Report2">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> 2012 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික පර්යේෂණ සඳහා ජාතික ප්‍රතිපත්තියක් සම්මත කරන ලද අතර, එහි උපායමාර්ගික අරමුණු වන්නේ පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන සංවර්ධනය සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල යෙදීම සහ වාණිජකරණය කිරීමයි. අමාත්‍යාංශයේ ක්‍රමෝපායික සහ මෙහෙයුම් හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ද ප්‍රතිපත්ති ප්‍රතිපාදන සලසා ඇත. කෘෂිකාර්මික හා පාරිසරික විද්‍යාවන්හි ධාරිතාව ඉහළ නැංවීම මගින් ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ ස්වයංපෝෂිතභාවය වැඩිදියුණු කිරීම ප්‍රධාන ප්‍රමුඛතාවයන්ගෙන් එකකි. ලෝක බැංකු ව්‍යාපෘතිය තුළ ඔවාගඩෝගු හි ජාත්‍යන්තර ජල හා පාරිසරික ඉංජිනේරු ආයතනයේ 2014 දී විශිෂ්ටතා මධ්‍යස්ථානයක් නිර්මාණය කිරීම මෙම ප්‍රමුඛතා ක්ෂේත්‍රවල ධාරිතාව ගොඩනැගීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය අරමුදල් සපයයි.<ref name="UNESCO Science Report3">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> ද්විත්ව ප්‍රමුඛතාවයක් වන්නේ නව්‍ය, ඵලදායී සහ ප්‍රවේශ විය හැකි සෞඛ්‍ය පද්ධති ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. සමාන්තරව ව්‍යවහාරික විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය සහ සමාජ හා මානව විද්‍යාවන් දියුණු කිරීමට රජය අපේක්ෂා කරයි. ජාතික පර්යේෂණ ප්‍රතිපත්තියට අනුපූරක ලෙස රජය විසින් තාක්ෂණ, නව නිපැයුම් සහ නවෝත්පාදන ජනප්‍රිය කිරීමේ ජාතික උපාය මාර්ගයක් (2012) සහ ජාතික නවෝත්පාදන උපාය මාර්ගයක් (2014) සකස් කර ඇත. ද්විතීයික සහ උසස් අධ්‍යාපන සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ (2010), ආහාර සහ පෝෂණ සුරක්ෂිතතාව පිළිබඳ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය (2014) සහ ග්‍රාමීය අංශය සඳහා වන ජාතික වැඩසටහන (2011) වැනි අනෙකුත් ප්‍රතිපත්තිවලට විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය ඇතුළත් වේ.<ref name="UNESCO Science Report4">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> 2013 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන සඳහා මූල්‍යකරණය සඳහා යාන්ත්‍රණ තුනක් ස්ථාපිත කරමින් විද්‍යා, තාක්ෂණ සහ නවෝත්පාදන පනත සම්මත කරන ලද අතර එය ඉහළ මට්ටමේ කැපවීම පිළිබඳ පැහැදිලි ඇඟවීමකි. මෙම යාන්ත්‍රණයන් වන්නේ අධ්‍යාපනය සහ පර්යේෂණ සඳහා ජාතික අරමුදල, සංවර්ධනය සඳහා පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන සඳහා ජාතික අරමුදල සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික නවෝත්පාදන සංසදය.<ref name="UNESCO Science Report5">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> == ජනවිකාසය == [[File:Ouagadougou_(3839513403).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ouagadougou_(3839513403).jpg|thumb|ඔවාගඩෝගු හි බුර්කිනාබෙ ටුවාරෙග් මිනිසෙක්]] බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ජනවාර්ගික වශයෙන් ඒකාබද්ධ වූ ලෞකික රාජ්‍යයක් වන අතර බොහෝ මිනිසුන් දකුණේ සහ මධ්‍යයේ සංකේන්ද්‍රණය වී සිටින අතර, ඔවුන්ගේ ඝනත්වය සමහර විට වර්ග කිලෝමීටරයකට (120/වර්ග සැතපුම්) වැසියන් 48 ඉක්මවයි. ප්‍රධාන වශයෙන් සෘතුමය කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා බුර්කිනාබේ සිය දහස් ගණනක් අයිවරි කෝස්ට් සහ ඝානාව වෙත නිතිපතා සංක්‍රමණය වේ. කම්කරුවන්ගේ මෙම ප්‍රවාහයන් බාහිර සිදුවීම් මගින් බලපායි; 2002 සැප්තැම්බරයේ අයිවරි කෝස්ට්හි කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නය සහ ඉන් පසුව ඇති වූ සටන් වලින් අදහස් කළේ බුර්කිනාබේ සිය දහස් ගණනක් නැවත බුර්කිනා ෆාසෝ වෙත පැමිණි බවයි. ඔවුන්ට වැඩ කිරීමට නොහැකි වූ විට කලාපීය ආර්ථිකය පීඩාවට පත් විය.<ref name="bn">{{citation-attribution|[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm "Burkina Faso"], U.S. Department of State, June 2008.}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |ජනගහනය |- !වසර !මිලියන |- |1950 |4.3 |- |2000 |11.6 |- |2021 |22.1 |} 2015 දී, ජනගහනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් "බටහිර අප්‍රිකානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දෙකෙන් එකකි: වෝල්ටයික් සහ මැන්ඩේ. වෝල්ටයික් මොසි ජනගහනයෙන් 50% ක් පමණ වන අතර 1100 දී පමණ ඝානාවේ සිට ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වූ රණශූරයන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. වසර 800කට වැඩි කාලයක් පැවති අධිරාජ්‍යයක් පිහිටුවීම".<ref name="worldpopulationreview.com2">{{Cite web |title=Burkina Faso Population 2021 (Demographics, Maps, Graphs) |url=https://worldpopulationreview.com/countries/burkina-faso-population |website=worldpopulationreview.com}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමස්ථ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය එක් කාන්තාවකට උපදින දරුවන් 5.93කි (2014 ඇස්තමේන්තු අනුව), එය ලොව හයවන ඉහළම අගයයි.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |date=2021-01-11 }}. ''The World Factbook''</ref> 2009 දී එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ පුද්ගල ජාවාරම් පිළිබඳ වාර්තාව වාර්තා කළේ බුර්කිනා ෆාසෝහි වහල්භාවය දිගටම පවතින බවත් බුර්කිනාබේ දරුවන් බොහෝ විට ගොදුරු වූ බවත්ය.<ref>{{Cite web |title=Country Narrative – Burkina Faso |url=http://gvnet.com/humantrafficking/BurkinaFaso-2.htm |website=gvnet.com}}</ref> සාමාන්‍යයෙන් සහේල් ප්‍රාන්තවල වහල්භාවය යනු ට්‍රාන්ස්-සහාරා වහල් වෙළඳාම දක්වා දිවෙන දිගු ඉතිහාසයක් සහිත මුල් බැසගත් ආයතනයකි.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7693397.stm "West Africa slavery still widespread]". BBC News. 27 October 2008.</ref> 2018 දී, ගෝලීය වහල් දර්ශකයට අනුව, රටේ ඇස්තමේන්තුගත පුද්ගලයන් 82,000ක් "නූතන වහල්භාවය" යටතේ ජීවත් වෙති.<ref>{{Cite web |title=Country Data |url=https://www.globalslaveryindex.org/2018/data/country-data/burkina-faso/ |website=www.globalslaveryindex.org}}</ref>{{Largest cities|country=බුර්කිනා ෆාසෝ|stat_ref=2006 සංගණනයට අනුව<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/burkinafaso/cities/|title=Burkina Faso: Regions, Cities & Urban Localities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de}}</ref>|list_by_pop=|div_name=කලාපය|div_link=|city_1=ඔවාගඩෝගු|div_1=මධ්‍යම|pop_1=1,475,223|img_1=LAICO QUAGA 2000 HOTEL.2 - panoramio.jpg|city_2=බොබෝ-ඩියුලස්සෝ|div_2=හෝට්ස් -බාසින්|pop_2=489,967|img_2=Bobo-Dioulasso Mosque.jpg|city_3=කූඩෝගු|div_3=මධ්‍යම-ඕස්ට්|pop_3=88,184|img_3=Marché de koudougou.jpg|city_4=බන්ෆෝරා|div_4=කැස්කේඩ්ස්|pop_4=75,917|img_4=Maarten van der Bent Banfora.jpg|city_5=ඕවාහිගුයා|div_5=නෝර්ඩ්|pop_5=73,153|city_6=පුයිටෙන්ගා|div_6=මධ්‍යම-එස්ට්|pop_6=60,618|city_7=කයා|div_7=මධ්‍යම-නෝර්ඩ්|pop_7=54,365|city_8=ටෙන්කොඩොගො|div_8=මධ්‍යම-එස්ට්|pop_8=44,491|city_9=ෆාඩා එන්ගෝර්මා|div_9=එස්ට්|pop_9=41,785|city_10=හවුන්ඩේ|div_10=හෝට්ස් -බාසින්|pop_10=39,458}} === ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් === බුර්කිනා ෆාසෝ හි මිලියන 17.3 ක ජනතාව බටහිර අප්‍රිකානු ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දෙකකට අයත් වේ - වෝල්ටයික් සහ මැන්ඩේ (ඔවුන්ගේ පොදු භාෂාව ඩියෝලා). වෝල්ටයික් මොසි ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වේ. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1100 දී පමණ උතුරු ඝානාවේ සිට වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ වෙත සංක්‍රමණය වූ රණශූරයන්ගෙන් පැවත එන බව මොසී කියා සිටී. ඔවුන් වසර 800කට වඩා වැඩි කාලයක් පැවති අධිරාජ්‍යයක් පිහිටුවා ගත්හ. ප්‍රධාන වශයෙන් ගොවීන්, මෝසි රාජධානිය මෙහෙයවනු ලබන්නේ ඔවාගාඩූගෝ හි පිහිටි මෝගෝ නාබා විසිනි.<ref name="bn2">{{citation-attribution|[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm "Burkina Faso"], U.S. Department of State, June 2008.}}</ref> === භාෂා === {{bar box|title=බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වදේශීය භාෂා|titlebar=#ddd|left1=භාෂා|right1=ප්‍රතිශත|float=right|bars={{bar percent|මොසි|darkgreen|40.5}} {{bar percent|ෆුලා|purple|29.3}} {{bar percent|ගෝර්මන්චේ|red|6.1}} {{bar percent|බඹරා|black|4.9}} {{bar percent|බිස්ස|orange|3.2}} {{bar percent|බවමු|green|2.1}} {{bar percent|දාගරා|darkblue|2}} {{bar percent|සැන්|white|1.9}} {{bar percent|ලොබිරි|darkred|1.8}} {{bar percent|ලයිල්|gray|1.7}} {{bar percent|බොබෝ|tan|1.4}} {{bar percent|සෙනූෆෝ|lime|1.4}} {{bar percent|නූනි|violet|1.2}} {{bar percent|ඩැෆිං|darkblue|1.1}} {{bar percent|ටමාෂේක්|yellow|1}} {{bar percent|කස්සම්|brown|0.7}} {{bar percent|ගොයින්|darkbrown|0.4}} {{bar percent|ඩොගොන්|amber|0.3}} {{bar percent|සොංහයි|bronze|0.3}} {{bar percent|ගෞරවුන්සි|corn|0.3}} {{bar percent|කෝ|maroon|0.1}} {{bar percent|කවුසාසේ|charcoal|0.1}} {{bar percent|සෙම්බ්ලා|wheat|0.1}} {{bar percent|සියාමු|crimson|0.1}} {{bar percent|වෙනත් ජාතික|khaki|5}} {{bar percent|වෙනත් අප්‍රිකානු|Magenta|0.2}} {{bar percent|ප්‍රංශ|cyan|1.3}} {{bar percent|වෙනත් දේශීය නොවන|olive|0.1}}}}බුර්කිනා ෆාසෝ බහුභාෂා රටකි. රාජ්‍ය භාෂාව ප්‍රංශ භාෂාව වන අතර එය යටත් විජිත සමයේ හඳුන්වා දෙන ලදී. ප්‍රංශ යනු පරිපාලන, දේශපාලන සහ අධිකරණ ආයතන, රාජ්‍ය සේවා සහ පුවත්පත් වල ප්‍රධාන භාෂාවයි. නීති, පරිපාලනය සහ උසාවි සඳහා ඇති එකම භාෂාව එයයි. සමස්තයක් වශයෙන්, ඇස්තමේන්තුගත භාෂා 69ක් රට තුළ කතා කරන අතර,<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BF Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, 16th&nbsp;edition. Dallas, Tex.: SIL International.] (Page on "Languages of Burkina Faso.")</ref> ඉන් භාෂා 60ක් පමණ ස්වදේශීය වේ. මුවර් භාෂාව යනු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වැඩිපුරම කතා කරන භාෂාව වන අතර, ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ කතා කරන, ප්‍රධාන වශයෙන් අගනුවර වන ඔවාගඩෝගු අවට මධ්‍යම කලාපයේ. 2006 සංගණනයට අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වදේශිකව කතා කරන භාෂා ජනගහනයෙන් 40.5% කින් මුවර්, 29.3% ෆුලා, 6.1% කින් ගෝර්මන්චේ, බඹරා 4.9%, බිසා 3.2%, බ්වාමු 2.1%, ඩගාරා 2. %, සැන් 1.9%, ලොබිරි 1.8%, ලයිලේ 1.7%, බොබො සහ සෙනූෆෝ 1.4% බැගින්, නුනි 1.2%, ඩැෆිං 1.1%, මෂේක්1 %, කැසෙම් 0.7%, ගූයින් 0.4%, ඩොගොන්, සොන්ග්හායි සහ ගුරොවුන්සි0.3% බැගින්, කො, කූසාසේ, සෙම්බලා සහ සියාමු 0.1% බැගින්, අනෙකුත් ජාතික භාෂා 5% කින්, අනෙකුත් අප්‍රිකානු භාෂා 0.2% කින්, ප්‍රංශ (නිල භාෂාව) 1.3% කින් සහ වෙනත් දේශීය නොවන භාෂා 0.1% කින්.<ref>{{cite web |last1=Ouedraogo |first1=Mathieu |last2=Ripama |first2=Toubou |title=RECENSEMENT GENERAL DE LA POPULATION ET DE L'HABITATION (RGPH) DE 2006. ANALYSE DES RESULTATS DEFINITIFS. THEME 2: ETAT ET STRUCTURE DE LA POPULATION |url=http://www.insd.bf/n/contenu/enquetes-recensements/rgph_bf/themes_en_demographie/Theme2-Etat_et_structure_de_la_population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20131113161626/http://www.insd.bf/n/contenu/enquetes-recensements/rgph_bf/themes_en_demographie/Theme2-Etat_et_structure_de_la_population.pdf |archive-date=13 November 2013 |publisher=MINISTÈRE DE L’ÉCONOMIE ET DES FINANCES, BURKINA FASO}}</ref> බටහිරින්, මැන්ඩේ භාෂා බහුලව කතා කරන අතර, වඩාත්ම ප්‍රමුඛ වන්නේ ඩියෝලා (ජුලා හෝ ඩියුලා ලෙසද හැඳින්වේ), බොබෝ, සැමෝ සහ මාර්කා ඇතුළු අනෙකුත් ඒවාය. ෆුලා බහුලව පැතිරී ඇත, විශේෂයෙන් උතුරේ. ගෝර්මන්චේ නැඟෙනහිරෙන් කතා කරන අතර, බිස්ස දකුණේ කතා කරයි. === සෞඛ්‍ය === 2016 දී, සාමාන්‍ය ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා 60 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 61 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. 2018 දී වයස අවුරුදු පහට අඩු මරණ අනුපාතිකය සහ ළදරු මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 1000කට 76ක් විය.<ref name="WHO">{{cite web |title=Statistics in Burkina Faso |url=https://www.who.int/countries/bfa/en/ |publisher=[[World Health Organization]]}}</ref> 2014 දී එහි වැසියන්ගේ මධ්‍ය වයස අවුරුදු 17ක් වූ අතර ඇස්තමේන්තුගත ජනගහන වර්ධන වේගය 3.05%ක් විය.<ref name="cia2">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |date=2021-01-11 }}. ''The World Factbook''</ref> 2011 දී සෞඛ්‍ය වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 6.5% කි; මාතෘ මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 100000කට මරණ 300ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර වෛද්‍ය ඝනත්වය ජනගහනය 1000කට 0.05ක් ලෙස 2010 දී ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 2012 දී වැඩිහිටි HIV ව්‍යාප්තිය අනුපාතය (වයස අවුරුදු 15-49) 1.0% ලෙස ගණන් බලා ඇත.<ref>[http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/burkinafaso/ UN AIDS: HIV/AIDS – adult prevalence rate]. Retrieved 25 July 2014.</ref> 2011 UNAIDS වාර්තාවට අනුව, ප්‍රසව සායනවලට සහභාගී වන ගර්භනී කාන්තාවන් අතර HIV ව්‍යාප්තිය අඩුවෙමින් පවතී.<ref>{{citation|title=UNAIDS World AIDS Day Report 2011|url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601011732/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|publisher=UNAIDS|access-date=29 March 2012|archive-date=1 June 2013|url-status=dead}}</ref> 2005 ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ වාර්තාවකට අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝහි ගැහැණු ළමයින් සහ කාන්තාවන්ගෙන් 72.5%ක් සාම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රානුකූලව පාලනය කරන ලද කාන්තා ලිංගික ඡේදනය කර ඇත.<ref>[https://swap.stanford.edu/20091018142724/http://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/index.html Female genital mutilation and other harmful practices], WHI.int</ref> 2001 දී සෞඛ්‍ය සඳහා මධ්‍යම රජයේ වියදම් 3%කි.<ref>{{cite web |title=Globalis – an interactive world map – Burkina Faso – Central government expenditures on health |url=http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?IndicatorID=142&Country=BF |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516041014/http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?IndicatorID=142&Country=BF |archive-date=16 May 2011 |access-date=1 October 2009 |publisher=Globalis.gvu.unu.edu}}</ref> 2009 වන විට, අධ්‍යයනවලින් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ පුද්ගලයන් 100,000කට වෛද්‍යවරුන් 10ක් වැනි සුළු පිරිසක් සිටින බවයි.<ref name="autogenerated1">{{cite web |title=WHO Country Offices in the WHO African Region – WHO &#124; Regional Office for Africa |url=http://www.afro.who.int/index.php?option=com_content&view=article&id=1018&Itemid=2045&lang=en |access-date=20 June 2010 |publisher=Afro.who.int}}</ref> මීට අමතරව, පුද්ගලයන් 100,000 කට හෙදියන් 41 ක් සහ වින්නඹු මාතාවන් 13 ක් සිටියහ.<ref name="autogenerated12">{{cite web |title=WHO Country Offices in the WHO African Region – WHO &#124; Regional Office for Africa |url=http://www.afro.who.int/index.php?option=com_content&view=article&id=1018&Itemid=2045&lang=en |access-date=20 June 2010 |publisher=Afro.who.int}}</ref> ජනවිකාස සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණ 1993 සිට බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමීක්ෂණ තුනක් සම්පූර්ණ කර ඇති අතර තවත් සමීක්ෂණයක් 2009 දී සිදු කර ඇත.<ref name="Burkina Surveys">[https://web.archive.org/web/20110816011006/http://www.measuredhs.com/countries/country_main.cfm?ctry_id=50&c=Burkina%20Faso Burkina Faso DHS Surveys], measuredhs.com</ref> 2016 වසරේ ඩෙංගු උණ රෝගයකින් රෝගීන් 20 දෙනෙකු මිය ගියා. ඔවාගඩෝගු හි දිස්ත්‍රික්ක 12න්ම මෙම රෝගයේ සිද්ධීන් වාර්තා විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-38078754|title=Dengue fever kills 20 in Burkina Faso|date=23 November 2016|work=BBC News}}</ref> === ආගම් === [[File:Cathedrale_Ouagadougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cathedrale_Ouagadougou.jpg|වම|thumb|නිර්මල පිළිසිඳ ගැනීමේ ආසන දෙව්මැදුර - ඔවාගඩෝගු]] බුර්කිනා ෆාසෝහි ආගම පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන නොමඟ යවන සුළු විය හැක්කේ ඉස්ලාම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගම බොහෝ විට ස්වදේශික ආගමික විශ්වාසයන් සමඟ සමපාත වන බැවිනි. බුර්කිනා ෆාසෝගේ 2019 සංගණනයේ රජය වාර්තා කළේ ජනගහනයෙන් 63.8% ක් ඉස්ලාම් ආගම අදහන බවත්, මෙම කණ්ඩායමේ බහුතරය සුන්නි ශාඛාවට අයත් වන බවත්,<ref name=":12">{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}</ref><ref name="report2010">[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148665.htm International Religious Freedom Report 2010: Burkina Faso]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (17 November 2010). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> කුඩා සුළුතරයක් ෂියා ඉස්ලාමයට අනුගත වන බවත්ය.<ref>[http://www.pewforum.org/files/2009/10/Shiarange.pdf Mapping the Global Muslim Population. Estimate Range of Shia by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161215111357/http://www.pewforum.org/files/2009/10/Shiarange.pdf|date=15 December 2016}}. Pew Forum, 2010</ref> සුන්නි මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් ටිජානියා සුෆි පිළිවෙල සමඟ හඳුනා ගනී. 2019 සංගණනයට අනුව ජනගහනයෙන් 26.3% ක් ක්‍රිස්තියානීන් (20.1% රෝමානු කතෝලිකයන් සහ 6.2% රෙපරමාදු නිකායන්හි සාමාජිකයන්); 9.0%ක් ඩොගොන් ආගම වැනි සාම්ප්‍රදායික ස්වදේශික විශ්වාසයන් අනුගමනය කරයි, 0.2%ක් වෙනත් ආගම් ඇති අතර 0.7%කට කිසිවක් නැත.<ref name=":13">{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}</ref><ref name="report20102">[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148665.htm International Religious Freedom Report 2010: Burkina Faso]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (17 November 2010). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> ඇනිමිස්ට් යනු රටේ සුද්-ඔවෙස්ට් කලාපයේ විශාලතම ආගමික කණ්ඩායම වන අතර, එහි මුළු ජනගහනයෙන් 48.1% ක් වේ.<ref name=":14">{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}</ref> === අධ්‍යාපනය === [[File:Gando-School-Burkina-Faso.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gando-School-Burkina-Faso.JPG|thumb|ගාන්ඩෝ ප්‍රාථමික පාසල. එහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා වන ඩිබෙඩෝ ෆ්‍රැන්සිස් කේරේ 2004 දී ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සඳහා අගා ඛාන් සම්මානය ලබා ගත්තේය.]] බුර්කිනා ෆාසෝ හි අධ්‍යාපනය ප්‍රාථමික, ද්විතියික සහ උසස් අධ්‍යාපනය ලෙස බෙදා ඇත.<ref>{{cite web |title=Education – Burkina Faso |url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burkina-Faso-EDUCATION.html |access-date=1 October 2009 |publisher=Nationsencyclopedia.com}}</ref> උසස් පාසල සඳහා වසරකට CFA 25,000 (US$50) පමණ වැය වන අතර එය බොහෝ බුර්කිනාබේ පවුල්වල මාධ්‍යයන්ට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය. පිරිමි ළමයින්ට පාසල් අධ්‍යාපනයේදී මනාප ලැබේ; එබැවින් ගැහැණු ළමයින්ගේ අධ්‍යාපනය සහ සාක්ෂරතා අනුපාතය ඔවුන්ගේ පිරිමි සගයන්ට වඩා බෙහෙවින් අඩු ය. බාලිකා පාසල්වල අධ්‍යාපනයේ වැඩි වීමක් දක්නට ලැබෙන්නේ ගැහැනු ළමයින්ට පාසල් අඩු මිලට ලබා දීම සහ ඔවුන්ට වැඩි ශිෂ්‍යත්ව ප්‍රදානය කිරීමේ රජයේ ප්‍රතිපත්තිය නිසාය. ප්‍රාථමිකයේ සිට මධ්‍යම පාසලට, මධ්‍යම සිට උසස් පාසලට හෝ උසස් පාසලෙන් විද්‍යාලයට යාමට නම් ජාතික විභාග සමත් විය යුතුය. උසස් අධ්‍යාපන ආයතන අතරට ඔවාගඩෝගු විශ්ව විද්‍යාලය, බොබෝ-ඩියුලස්සෝ හි පොලිටෙක්නික් විශ්ව විද්‍යාලය සහ ගුරු පුහුණු ආයතනයක් වන කූඩෝගු විශ්ව විද්‍යාලය ඇතුළත් වේ. ඔවාගඩෝගු අගනුවර සමහර කුඩා පෞද්ගලික විද්‍යාල ඇත, නමුත් මේවා දැරිය හැකි වන්නේ ජනගහනයෙන් කුඩා කොටසකට පමණි. ඔවාගඩෝගු හි පිහිටි ඇමරිකානු පදනම් වූ පුද්ගලික පාසලක් වන ඔවාගඩෝගු (ISO) ජාත්‍යන්තර පාසල ද ඇත. 1990 දී 12.8% ක් වූ සාක්ෂරතා අනුපාතය 2008 දී 25.3% දක්වා දෙගුණ කිරීමට දැඩි උත්සාහයක් දැරුවද, 2008 UN සංවර්ධන වැඩසටහන් වාර්තාව බුර්කිනා ෆාසෝ ලොව පහළම සාක්ෂරතාව ඇති රට ලෙස ශ්‍රේණිගත කළේය.<ref>{{cite web |date=January 2008 |title=UNDP Human Development Report 2007/2008 |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Complete.pdf |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429033726/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Complete.pdf |archive-date=29 April 2011 |access-date=13 January 2016}}. Palgrave Macmillan. 2007. {{ISBN|978-0-230-54704-9}}</ref> == සංස්කෘතිය == [[File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_Nunuma_of_Winiama_maskerdanser_TMnr_20031569.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_Nunuma_of_Winiama_maskerdanser_TMnr_20031569.jpg|thumb|වෙස්මුහුණු විනියමා නර්තන ශිල්පියෙක්, 1970]] [[File:Malika_slameuse.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malika_slameuse.jpg|thumb|මලිකා අවුට්තර, කවියා]] බුර්කිනා ෆාසෝහි සාහිත්‍යය වැදගත් ලෙස පවතින වාචික සම්ප්‍රදාය මත පදනම් වේ. 1934 දී, ප්‍රංශ ආක්‍රමණය අතරතුර, ඩිම්-ඩොලොබ්සම් ඔවුඩ්‍රෝගෝ ඔහුගේ මැක්සිම්ස්, පෙන්සීස් සහ ඩිවිනෙට්ස් මොසි (මැක්සිම්ස්, සිතුවිලි සහ ප්‍රහේලිකා ඔෆ් ද මෝසි) ප්‍රකාශයට පත් කළේය, එය මොසි ජනයාගේ වාචික ඉතිහාසය පිළිබඳ වාර්තාවකි.<ref name="KS">{{cite book|last=Salhi|first=Kamal|title=Francophone Voices|publisher=Intellect Books|year=1999|page=37|url=https://books.google.com/books?id=G9u9TeDegXMC|isbn=978-1-902454-03-0|access-date=26 April 2014}}</ref> නාසි බොනි සහ රොජර් නිකීමා වැනි 1960 ගනන්වල නිදහසින් පසු බුර්කිනා ෆාසෝ හි බුර්කිනාබේ ලේඛකයින් කෙරෙහි වාචික සම්ප්‍රදාය දිගටම බලපෑමක් ඇති කළේය.<ref name="TJA">{{cite book|last=Allan|first=Tuzyline Jita|title=Women's Studies Quarterly: Teaching African Literatures in a Global Literary|publisher=[[Feminist Press]]|year=1997|page=86|url=https://books.google.com/books?id=QD8TgZVWugYC|isbn=978-1-55861-169-6|access-date=26 April 2014}}</ref> 1960 ගණන්වල ප්‍රකාශයට පත් වූ නාට්‍ය රචකයින් සංඛ්‍යාවේ වර්ධනයක් දක්නට ලැබුණි.<ref name="KS2">{{cite book|last=Salhi|first=Kamal|title=Francophone Voices|publisher=Intellect Books|year=1999|page=37|url=https://books.google.com/books?id=G9u9TeDegXMC|isbn=978-1-902454-03-0|access-date=26 April 2014}}</ref> 1970 ගණන්වල සිට, බුර්කිනා ෆාසෝහි සාහිත්‍යය වර්ධනය වී ඇති අතර තවත් බොහෝ ලේඛකයින් ප්‍රකාශයට පත් විය.<ref name="JM">{{cite book|last=Marchais|first=Julien|title=Burkina Faso|publisher=Petit Futé|pages=91–92|url=https://books.google.com/books?id=6jsBLSzJWYsC|language=fr|isbn=978-2-7469-1601-2|year=2006|access-date=26 April 2014}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ රඟහල සම්ප්‍රදායික බුර්කිනාබේ රංගනය සහ යටත් විජිත බලපෑම් සහ පශ්චාත් යටත් විජිත ප්‍රයත්නයන් සමඟ ග්‍රාමීය ජනතාව සුවිශේෂී ජාතික රංග ශාලාවක් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා දැනුවත් කරයි. බුර්කිනා ෆාසෝහි බොහෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල සම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රානුකූල උත්සව දිගු කලක් වෙස්මුහුණු සමඟ නැටුම් සම්බන්ධ කර ඇත. ප්‍රංශ රංග කලාවේ දැඩි බලපෑමට යටත්ව යටත් විජිත සමයේ බටහිර පන්නයේ රංග කලාව පොදු විය. නිදහසත් සමඟම බුර්කිනා ෆාසෝ හි ග්‍රාමීය ජනතාව දැනුවත් කිරීම සහ විනෝදාස්වාදය ලබා දීම අරමුණු කරගත් සංසද රංග ශාලාවෙන් ආභාෂය ලැබූ නව රංග ශෛලියක් පැමිණියේය.{{Citation needed|date=October 2022}} ස්ලැම් කවිය රට තුළ ජනප්‍රියත්වය වැඩි වෙමින් පවතින අතර, එය ස්ලාම් කිවිඳියක වන මලිකා අවුට්රාරාගේ උත්සාහය හේතුවෙනි.<ref>{{Cite web |title=BURKINA FASO: On The Frontline Of The Struggle For Sexual Health And Rights In Burkina Faso |url=https://www.mewc.org/index.php/gender-issues/human-rights-of-women/9578-burkina-faso-on-the-frontline-of-the-struggle-for-sexual-health-and-rights-in-burkina-faso |access-date=23 February 2021 |website=www.mewc.org}}</ref> ලේ පරිත්‍යාග කිරීම, ඇල්බිනිස්වාදය සහ COVID-19 හි බලපෑම වැනි ගැටළු පිළිබඳව දැනුවත් කිරීමට ඇය සිය කුසලතා භාවිතා කරයි.<ref>{{Cite web |last=laguineenne |date=23 June 2019 |title=Malika La Slameuse, la reine des mots forts |url=https://www.laguineenne.net/malika-la-slameuse-la-reine-des-mots-forts/ |access-date=23 February 2021 |website=La Guinéenne |language=fr-FR}}</ref><ref name=":42">{{Cite web |title=Don de sang : Malika la Slameuse et ses fans se mobilisent pour sauver des vies - leFaso.net |url=https://lefaso.net/spip.php?article99236 |access-date=23 February 2021 |website=lefaso.net |language=fr}}</ref> === කලා සහ අත්කම් === ජනතාව අතර පොහොසත් සාම්ප්‍රදායික කලාත්මක උරුමයන් කිහිපයකට අමතරව, බුර්කිනා ෆාසෝහි, විශේෂයෙන් ඔවාගඩුගු හි විශාල කලාකරුවන්ගේ ප්‍රජාවක් ඇත. නිෂ්පාදනය කරන බොහෝ අත්කම් රටේ වර්ධනය වන සංචාරක කර්මාන්තය සඳහා ය. බුර්කිනා ෆාසෝ ජාත්‍යන්තර කලා හා අත්කම් ප්‍රදර්ශනය ඔවාගඩොගු ද පවත්වයි. එය SIAO, Le Salon International de l' Artisanat de Ouagadougou ලෙස එහි ප්‍රංශ නාමයෙන් වඩාත් ප්‍රකට වන අතර එය වඩාත් වැදගත් අප්‍රිකානු හස්ත කර්මාන්ත ප්‍රදර්ශන වලින් එකකි. === ආහාර පිසීම === [[File:Burkina_faso_artisan_painted_gourds.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_faso_artisan_painted_gourds.jpg|වම|thumb|ඔවාගඩෝගු හි අලංකාර පින්තාරු කරන ලද කරවිල මාලය]] බටහිර අප්‍රිකානු ආහාරවල සාමාන්‍ය, බුර්කිනා ෆාසෝගේ ආහාර පිසීම පදනම් වී ඇත්තේ බඩ ඉරිඟු, මෙනේරි, සහල්, බඩ ඉරිඟු, රටකජු, අර්තාපල්, බෝංචි, අල සහ බණ්ඩක්කා යන ප්‍රධාන ආහාර මත ය. සත්ව ප්‍රෝටීන් බහුලව ලැබෙන ප්‍රභවයන් වන්නේ කුකුල් මස්, කුකුල් බිත්තර සහ මිරිදිය මාළු ය. සාමාන්‍ය බුර්කිනාබේ පානයක් වන්නේ බන්ජි හෝ පාම් වයින් ය, එය පැසුණු තල් යුෂ වේ; සහ සූම්-කොම්, හෝ "ධාන්‍ය ජලය" බුර්කිනා ෆාසෝහි ජාතික පානය ලෙස සැලකේ. සූම්-කොම් කිරි වැනි පෙනුමක් සහ සුදු පැහැයක් ගනී, ජලය සහ ධාන්‍ය පදනමක් ඇති, අයිස් කැට සමඟ පානය කිරීම වඩාත් සුදුසුය. වඩාත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල, බුර්කිනා ප්‍රදේශයේ, පැසුණු මෙනේරි වලින් සාදන ලද පානයක් වන ඩෝලෝ ඔබට හමුවනු ඇත.<ref>{{cite web |title=article in French on Burkinabe Zoom-kom |url=http://sinotables.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1217:lhumeur-de-dom-zoom-kom-la-boisson-star-des-burkinabes&catid=48:encontinu-secondtwo-droite}}</ref> === සිනමාව === බුර්කිනා ෆාසෝ සිනමාව බටහිර අප්‍රිකානු සහ අප්‍රිකානු චිත්‍රපට කර්මාන්තයේ වැදගත් කොටසකි.<ref>Spaas, Lieve (2000) "Burkina Faso," in ''The Francophone Film: A Struggle for Identity,'' pp.&nbsp;232–246. Manchester: Manchester University Press, {{ISBN|0719058619}}.</ref> 1969 දී චිත්‍රපට සතියක් ලෙස දියත් කරන ලද FESPACO (Festival Panafricain du Cinéma et de la Télévision de Ouagadougou) චිත්‍රපට උළෙල පිහිටුවීමත් සමඟ අප්‍රිකානු සිනමාවට බුර්කිනාගේ දායකත්වය ආරම්භ විය. රටේ බොහෝ සිනමාකරුවන් ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ වී ඇති අතර ජාත්‍යන්තර ත්‍යාග දිනා ඇත. වසර ගණනාවක් තිස්සේ පැනෆ්‍රිකානු චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින්ගේ සම්මේලනයේ (FEPACI) මූලස්ථානය ඔවාගඩෝගු හි පැවති අතර, 1983 දී ජනාධිපති සංකරාගේ උද්යෝගිමත් සහයෝගය සහ අරමුදල් මගින් අකර්මණ්‍ය වූ කාල පරිච්ඡේදයකින් ගලවා ගන්නා ලදී. (2006 දී FEPACI හි ලේකම් කාර්යාලය දකුණු අප්‍රිකාවට සංක්‍රමණය විය, නමුත් සංවිධානයේ මූලස්ථානය තවමත් ඔවාගඩෝගු හි ඇත.) බුර්කිනා ෆාසෝ හි හොඳම අධ්‍යක්ෂවරුන් අතර ගැස්ටන් කබෝරේ, ඉඩ්‍රිසා ඔවුඩ්රෝගෝ සහ ඩැනි කූයාතේ වේ.<ref>Turégano, Teresa Hoefert (2005) ''African Cinema and Europe: Close-Up on Burkina Faso'', Florence: European Press Academic, {{ISBN|888398031X}}.</ref> බුර්කිනා විසින් ලෙස් බොබොඩියුෆ් වැනි ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලා නිෂ්පාදනය කරයි. ඔඩ්‍රෝගෝ, කබෝරේ, යාමියෝගෝ සහ කූයාතේ වැනි ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින් ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලා නිෂ්පාදනය කරයි. === ක්‍රීඩා === [[File:Burkina_team.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_team.png|දකුණ|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම තරඟයක් අතරතුර සුදු ඇඳුමින් සැරසී සිටී]] බුර්කිනා ෆාසෝ හි ක්‍රීඩාව පුළුල්ව පැතිරී ඇති අතර පාපන්දු, පැසිපන්දු, පාපැදි, රග්බි සංගමය, අත්පන්දු, ටෙනිස්, බොක්සිං සහ සටන් කලාවන් ඇතුළත් වේ. පාපන්දු යනු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව වන අතර එය වෘත්තීයමය වශයෙන් සහ අවිධිමත් ලෙස රට පුරා නගර සහ ගම්වල ක්‍රීඩා කරයි. ජාතික කණ්ඩායම "Les Etalons" ("stallions") යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ යෙනෙන්ගා කුමරියගේ පුරාවෘත්ත අශ්වයා ගැන ය. 1998 දී බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානය සඳහා සත්කාරකත්වය ලබා දුන් අතර ඒ සඳහා බොබෝ-ඩියුලස්සෝ හි ඔම්නිස්පෝර්ට් ක්‍රීඩාංගනය ඉදි කරන ලදී. බුර්කිනා ෆාසෝ 2013 දකුණු අප්‍රිකාවේ පැවති අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානයට සුදුසුකම් ලබා අවසන් මහා තරගයට පැමිණි නමුත් පසුව නයිජීරියාව හමුවේ ගෝල 0-1ක් ලෙස පරාජයට පත් විය. රට දැනට FIFA ලෝක ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල 53 වැනි ස්ථානයේ පසුවන අතර, ඔවුන් කිසි දිනක FIFA ලෝක කුසලානයකට සුදුසුකම් නොලබන නමුත් මෑත වසරවලදී දියුණුවක් පෙන්නුම් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=The FIFA/Coca-Cola World Ranking |url=https://www.fifa.com/worldranking/rankingtable/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007050949/http://www.fifa.com/worldranking/rankingtable/index.html |archive-date=7 October 2011 |access-date=4 February 2017 |publisher=FIFA}}</ref> බාස්කට්බෝල් යනු පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙඅංශයෙන්ම බොහෝ ජනප්‍රියත්වය ලබන තවත් ක්‍රීඩාවකි.<ref>{{cite book|last=Keim|first=Marion|title=Sport and Development Policy in Africa – Results of collaborative study of selected country cases|publisher=SUN PRESS|date=2014|orig-year=1st pub. 2014|pages=206|chapter=COUNTRY PROFILE OF SPORT AND DEVELOPMENT – Sport and Popularity|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8jsrAwAAQBAJ&q=burkina+faso+most+popular+sport&pg=PA57|isbn=978-1-920689-20-9}}</ref> මහාද්වීපයේ ප්‍රධාන පැසිපන්දු ඉසව්ව වන ඇෆ්‍රොබාස්කට් සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ විට රටේ පිරිමි ජාතික කණ්ඩායම එහි වඩාත්ම සාර්ථක වසර 2013 දී තිබුණි. 2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී, මලල ක්‍රීඩක හියුස් ෆැබ්රිස් සැන්ගෝ පිරිමි තුන් පිම්ම ඉසව්වෙන් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගනිමින් බුර්කිනා ෆාසෝගේ පළමු ඔලිම්පික් පදක්කම දිනා ගත්තේය.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sports/olympics/2021/08/05/hugues-fabrice-zango-burkina-faso-triple-jump-medal/|title=The thing about poignant triple-jump moments? They sneak up on you.|last1=Culpepper|first1=Chuck|date=5 August 2021|newspaper=The Washington Post|access-date=10 August 2021}}</ref> ක්‍රිකට් බුර්කිනා ෆාසෝහි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව ද වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර ක්‍රිකට් බුර්කිනා ෆාසෝ සමාජ 10 ලීගයක් පවත්වාගෙන යයි.<ref>{{Cite web |date=13 December 2021 |title=Cricket in Francophone Africa: Report from Burkina Faso and Côte d'Ivoire |url=https://emergingcricket.com/insight/cricket-in-francophone-africa-report-from-burkina-faso-and-cote-divoire/ |access-date=25 January 2022 |website=Emerging Cricket |language=en-GB}}</ref> === සංගීතය === බුර්කිනා ෆාසෝ සංගීතයට විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 60 ක ජන සංගීතය ඇතුළත් වේ. ඔවාගඩෝගු අගනුවර කේන්ද්‍රගතව පිහිටා ඇති මොසි ජනතාව ජනගහනයෙන් 40%ක් වන අතර දකුණින් මොසි භාෂාවට සමීපව සම්බන්ධ ගුර් භාෂා කතා කරන ගුරුන්සි, ගුර්මා, දාගාබා සහ ලෝබි ජනගහනය වෙරළබඩ ප්‍රාන්ත දක්වා විහිදේ. උතුරු හා නැඟෙනහිර ප්‍රදේශවල සහේල්හි ෆුලානි ප්‍රමුඛ පෙළේ, දකුණේ සහ බටහිර ප්‍රදේශවල මැන්ඩේ භාෂා බහුලව දක්නට ලැබේ. ගුරුන්සි, ගුර්මා, දාගාබා සහ ලෝබි. බුර්කිනාබේ සාම්ප්‍රදායික සංගීතය අඛණ්ඩව දියුණු වී ඇති අතර සංගීත ප්‍රතිදානය බෙහෙවින් විවිධ වේ. ජනප්‍රිය සංගීතය බොහෝ දුරට ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ඇත: බුර්කිනා ෆාසෝ තවමත් විශාල පෑන්-අප්‍රිකානු සාර්ථකත්වයක් නිපදවා නැත. === ජනමාධ්‍ය === [[File:Burkina_Faso_media_2010.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_media_2010.jpg|thumb|2010 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඔවාගඩෝගෝ හි කැමරා ශිල්පියෙකි]] ජාතියේ ප්‍රධාන මාධ්‍ය ආයතනය වන්නේ එහි රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබන ඒකාබද්ධ රූපවාහිනී සහ ගුවන්විදුලි සේවාව වන Radiodiffusion-Télévision Burkina (RTB) ය.<ref>{{cite web |title=Radiodiffusion-Télévision Burkina |url=http://www.rtb.bf/ |access-date=1 October 2009 |publisher=Rtb.bf}}</ref> RTB මධ්‍යම තරංග (AM) දෙකක් සහ FM සංඛ්‍යාත කිහිපයකින් විකාශනය කරයි. RTB වලට අමතරව, පුද්ගලික සතු ක්‍රීඩා, සංස්කෘතික, සංගීතය සහ ආගමික FM ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන ඇත. RTB 4.815 සහ 5.030 MHz මත 100 kW සම්ප්‍රේෂකයක් භාවිතා කරමින් ඔවාගඩෝගු අගනුවර සිට ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ලොව පුරා කෙටි තරංග ප්‍රවෘත්ති විකාශනයක් (Radio Nationale Burkina) පවත්වාගෙන යයි.<ref>Radio Station World, ''[http://radiostationworld.com/locations/burkina_faso/ Burkina Faso: Governmental Broadcasting Agencies]''</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි ස්වාධීන මාධ්‍ය සහ මාධ්‍ය වර්ධනය කිරීමට ගත් උත්සාහයන් අතරමැදි වී ඇත. 1998 දී ගවේෂණාත්මක මාධ්‍යවේදී නෝබට් සොන්ගෝ, ඔහුගේ සහෝදර අර්නස්ට්, ඔහුගේ රියදුරු සහ තවත් පුද්ගලයෙකු නාඳුනන ප්‍රහාරකයන් විසින් ඝාතනය කර සිරුරු පුළුස්සා දමන ලදී. අපරාධය කිසිදා විසඳුනේ නැත.<ref name="autogenerated2">Committee to Protect Journalists, [http://www.cpj.org/africa/burkina-faso/ ''Burkina Faso'']</ref> කෙසේ වෙතත්, ස්වාධීන විමර්ශන කොමිෂන් සභාවක් පසුව නිගමනය කළේ නෝබට් සොන්ගෝ දේශපාලන හේතූන් මත මරා දැමුවේ ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පාරේගේ සොහොයුරා වන ෆ්‍රැන්සුවා කොම්පාරේගේ රියදුරුවරයෙකු වූ ඩේවිඩ් ඔවුඩ්‍රෝගෝගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් කළ විමර්ශන කටයුතු නිසා බවයි.<ref name="en.rsf.org">Reporters Sans Frontieres, ''[http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death,2485.html What’s Happening About The Inquiry Into Norbert Zongo’s Death?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421082231/http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death%2C2485.html|date=21 April 2014}}''</ref><ref name="Outrageous Denial of Justice">Reporters Sans Frontieres, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2006/07/21/outrageous_denial_of_justice_in/ Outrageous Denial Of Justice]'' 21 July 2006</ref> 1999 ජනවාරියේදී, 1998 ජනවාරි මාසයේදී වධහිංසා පැමිණවීමෙන් මිය ගිය ඩේවිඩ් ඔවුඩ්‍රෝගෝගේ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් ෆ්‍රැන්සුවා කොම්පාරේට චෝදනා එල්ල විය. පසුව අභියාචනයකින් පසුව හමුදා අධිකරණයක් විසින් එම චෝදනා ඉවත් කරන ලදී. 2000 අගෝස්තු මාසයේදී, ඔවුඩ්රෝගෝ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිවරයාගේ පුද්ගලික ආරක්ෂක අංශ සාමාජිකයන් පස් දෙනෙකුට (Regiment de la Sécurité Présidentielle, or RSP) චෝදනා එල්ල විය. RSP සාමාජිකයන් වන මාර්සෙල් කෆන්ඩෝ, එඩ්මන්ඩ් කෝමා, ඔසේනි යාරෝ සහනෝබට් සොන්ගෝ ඝාතනයේ සැකකරුවන් ලෙස විමර්ශනය කරන ලද අතර, ඔවුඩ්රෝගෝ නඩුවේ වරදකරුවන් වී දීර්ඝ සිර දඬුවම් නියම කරන ලදී.<ref name="en.rsf.org2">Reporters Sans Frontieres, ''[http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death,2485.html What’s Happening About The Inquiry Into Norbert Zongo’s Death?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421082231/http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death%2C2485.html|date=21 April 2014}}''</ref><ref name="Outrageous Denial of Justice2">Reporters Sans Frontieres, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2006/07/21/outrageous_denial_of_justice_in/ Outrageous Denial Of Justice]'' 21 July 2006</ref> නෝබට් සොන්ගෝගේ මරණයෙන් පසු, සොන්ගෝ විමර්ශනය සහ මාධ්‍යවේදීන්ට සැලකීම සම්බන්ධයෙන් විරෝධතා කිහිපයක් රජයේ පොලිසිය සහ ආරක්ෂක අංශ විසින් වළක්වා හෝ විසුරුවා හරින ලදී. 2007 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජනප්‍රිය ගුවන්විදුලි රෙගේ ධාරකයෙකු වන කරීම් සාමාට, රෙගේ ගීත ඇතුළත් රජයේ අසාධාරණය සහ දූෂණය පිළිබඳ විවේචනාත්මක විවරණ ඇතුළත් කර ඇත, ඔහුට මරණ තර්ජන කිහිපයක් එල්ල විය.<ref>IFEX, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2007/04/30/radio_station_temporarily_pulls/ Radio Station Temporarily Pulls Programme After Host Receives Death Threats]'', 26 April 2007</ref> පසුව සාමාගේ පුද්ගලික මෝටර් රථය Ouaga FM පුද්ගලික ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථානයෙන් පිටතදී නාඳුනන විනාශකාරීන් විසින් පුළුස්සා දමන ලදී.<ref>FreeMuse.org, ''[http://freemuse.org/archives/928 Death threat against Reggae Radio Host] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426215002/http://freemuse.org/archives/928|date=26 April 2014}}'', 3 May 2007</ref> ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, මාධ්‍යවේදීන් ආරක්ෂා කිරීමේ කමිටුව (CPJ) ජනාධිපති කොම්පාරේ වෙත ලිපියක් යවමින්, රජය විවේචනය කළ බුර්කිනා ෆාසෝහි මාධ්‍යවේදීන්ට සහ ගුවන්විදුලි විචාරකයන්ට විද්‍යුත් තැපෑලෙන් මරණ තර්ජන යැවීම ගැන විමර්ශනය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.<ref name="autogenerated22">Committee to Protect Journalists, [http://www.cpj.org/africa/burkina-faso/ ''Burkina Faso'']</ref> 2008 දෙසැම්බරයේදී, ඔවාගඩෝගු හි පොලිසිය, නොවිසඳුණු සොන්ගෝ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් නව විමර්ශනයක් ඉල්ලා සිටි විරෝධතා පා ගමනක නායකයින්ගෙන් ප්‍රශ්න කළේය. පෙළපාලි ගිය අය අතර බුර්කිනා ෆාසෝ හි මාධ්‍යවේදීන්ගේ සංගමයේ සභාපති ජීන් ක්ලෝඩ් මෙඩා ද විය.<ref>Keita, Mohamed, ''[http://cpj.org/blog/2008/12/burkina-faso-police-question-zongo-protesters.php#more Burkina Faso Police Question Zongo Protesters]'', Committee to Protect Journalists, 15 December 2008</ref> === සංස්කෘතික උත්සව සහ සිදුවීම් === සෑම වසර දෙකකට වරක්, මහාද්වීපයේ විශාලතම අප්‍රිකානු සිනමා උළෙල (පෙබරවාරි, ඔත්තේ වසර) වන ඔවාගඩෝගු (FESPACO) හි පැනෆ්‍රිකානු චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී උළෙල පවත්වයි. 1988 සිට සෑම වසර දෙකකට වරක් පවත්වනු ලබන, ජාත්‍යන්තර කලා හා අත්කම් ප්‍රදර්ශනය, ඔවාගඩෝගු (SIAO), චිත්‍ර සහ හස්ත කර්මාන්ත සඳහා අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම වැදගත් වෙළඳ ප්‍රදර්ශනයකි (ඔක්තෝබර් අග - නොවැම්බර් මුල, වසර පවා). එසේම සෑම වසර දෙකකට වරක්, ඔබ්රිටෙන්ගා පළාතේ ඔවාගඩෝගු සිට කිලෝමීටර් 35 (සැතපුම් 22) පමණ දුරින් පිහිටි අඩවියක Symposium de sculpture sur granit de Laongo පැවැත්වේ. බුර්කිනා ෆාසෝහි ජාතික සංස්කෘතික සතිය, එහි ප්‍රංශ නාමය වන La Semaine Nationale de la culture (SNC) මගින් වඩාත් ප්‍රචලිත, බුර්කිනා ෆාසෝහි වඩාත් වැදගත් සංස්කෘතික ක්‍රියාකාරකම්වලින් එකකි. එය රටේ දෙවන විශාලතම නගරය වන බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි සෑම වසර දෙකකට වරක් පැවැත්වෙන ද්විවාර්ෂික උත්සවයකි. සාම්ප්‍රදායික වෙස් මුහුණු සැමරීමේ ජාත්‍යන්තර උත්සවය ජාත්‍යන්තර ඩෙස් මාස්ක් එට් ඩෙස් ආර්ට්ස් (ෆෙස්ටිමා) සෑම වසර දෙකකට වරක් ඩෙඩොගු හිදී පැවැත්වේ. == යොමු කිරීම්== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|colwidth=30em}}{{අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]] itk0fche9o7ozfnd47k2b4rcundu6rk 802238 802237 2026-10-21T15:57:04Z Ziv 71775 ([[c:GR|GR]]) [[File:Coat of arms of Burkina Faso 1984-1991.svg]] → [[File:Coat of arms of Burkina Faso (1984–1997).svg]] → The file was renamed on Commons, but the filename in the language versions was not changed ([[c:c:GR]]) 802238 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව රට | native_name = බුර්කිනා ෆාසෝ | common_name = බුර්කිනා ෆාසෝ | image_flag = Flag of Burkina Faso.svg | image_coat = Coat of arms of Burkina Faso (1997–2025).svg | national_motto = {{ස්වදේශීය නම|fr|"Unité&ndash;Progrès&ndash;Justice"|italics=off}}<br/>{{කුඩා|"සමගිය&ndash;දියුණුව&ndash;යුක්තිය"}} | national_anthem = {{නොඑතුම|{{ස්වදේශීය නම|fr|[[Une Seule Nuit]] / Ditanyè|nolink=yes}}<br/>{{කුඩා|''එක් තනි රැයක් / ජයග්‍රහණයේ ගීතිකාව''}}}} | image_map = Location Burkina Faso AU Africa.svg | map_caption = {{සිතියම් සටහන |countryprefix= |location_color=තද නිල් |region=[[අප්‍රිකාව]] |region_color=තද අළු |subregion= [[අප්‍රිකානු සංගමය]] |subregion_color=ලා නිල් |legend=Location Burkina Faso AU Africa.svg}} | official_languages = [[ප්‍රංශ භාෂාව |ප්‍රංශ]] | regional_languages = {{බුලට් නොයෙදූ ලැයිස්තුව |[[මෝර් භාෂාව |මෝර්]] |[[මන්ඩින්කා භාෂාව|මන්ඩින්කා]] |[[බම්බාරා භාෂාව|බම්බාරා]]}} | demonym = {{තිරස්ලැයිස්තුව |බුර්කිනබේ }} | ethnic_groups = {{බුලට් නොයෙදූ ලැයිස්තුව | 47.9% [[මොසි ජනයා |මොසි]] | 10.3% [[ෆුලා ජනයා |ෆුලානි]] | 6.9% [[ලොබි ජනයා |ලොබි]] | 6.9% [[බොබො ජනයා |බොබො]] | 6.7% [[මොන්ඩෙ ජනයා|මොන්ඩෙ]] | 5.3% [[සෙනුෆො ජනයා|සෙනුෆො]] | 5.0% [[ගුරුන්සි]] | 4.8% [[ගූර්මා ජනයා|ගුර්මා]] | 3.1% [[ට්වාරෙග් ජනයා| ට්වාරෙග්]] }} | ethnic_groups_year = 1995 | capital = [[ඔවාගාඩුගූ]] | latd = 12 | latm = 20 | latNS = N | longd = 1 | longm = 40 | longEW = W | largest_city = අගනුවර | government_type = {{නොඑතුම|[[අර්ධ-ජනාධිපතිමය ක්‍රමය|අර්ධ-ජනාධිපතිමය]] [[ජනරජය]]}} | leader_title1 = [[රාජ්‍ය නායක]] | leader_name1 = [[බර්කිනා ෆාසෝහී ජනාධිපතිවරයා |ජනාධිපති]] | leader_title2 = [[ආණ්ඩු ප්‍රධානී]] | leader_name2 = [[බර්කිනා ෆාසෝහී අග්‍රාමාත්‍යවරයා |අග්‍රාමාත්‍ය]] | legislature = [[ජාතික මන්ත්‍රණ සභාව (බර්කිනා ෆාසෝ)|ජාතික මන්ත්‍රණ සභාව]] | sovereignty_type = [[නිදහස]] | established_event1 = [[ප්‍රංශය]] වෙතින් | established_date1 = 5 අගෝස්තු 1960 | area_km2 = 274,200 | area_sq_mi = 105,869 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | area_rank = 74වන | area_magnitude = 1 E11 | percent_water = 0.146% | population_estimate = 15,730,977<ref name="INSD">[http://www.insd.bf/fr/ INSD Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140901021928/http://www.insd.bf/fr/ |date=2014-09-01 }} {{in lang|fr}}</ref> | population_estimate_year = 2010 | population_estimate_rank = 64වන | population_census = 14,017,262 | population_census_year = 2006 | population_density_km2 = 57.4 | population_density_sq_mi = 148.9 <!--Do not remove per [[WP:MOSNUM]]--> | population_density_rank = 145වන | GDP_PPP_year = 2012 | GDP_PPP = $24.293&nbsp;බිලියන<ref name=imf2>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2013/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=66&pr.y=9&sy=2009&ey=2012&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=748&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a= |title=බර්කිනා ෆාසෝ |publisher=ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල |accessdate=17 අප්‍රේල් 2013}}</ref> | GDP_PPP_rank = | GDP_PPP_per_capita = $1,399<ref name=imf2/> | GDP_PPP_per_capita_rank = | GDP_nominal = $10.464&nbsp;බිලියන<ref name=imf2/> | GDP_nominal_year = 2012 | GDP_nominal_per_capita = $602<ref name=imf2/> | HDI_year = 2007 | HDI_change = වැඩිකරන්න <!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.389 <!--number only--> | HDI_ref = | HDI_rank = 177වන | Gini_year = 2007 | Gini_change = <!--increase/decrease/steady--> | Gini = 39.5 <!--number only--> | Gini_ref = <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/fields/2172.html |title=ඩිස්ට්‍රිබ්‍යුෂන් ඔෆ් ෆැමිලි ඉන්කම් – ගිනි ඉන්ඩෙක්ස් |work=ච වර්ල්ඩ් ෆැක්ට්බුක් |publisher=සීඅයිඒ |accessdate=1 සැප්තැම්බර් 2009}}</ref> | Gini_rank = | currency = [[බටහිර අප්‍රිකානු ෆ්‍රෑන්ක්]]<ref>CFA Franc BCEAO. Codes: XOF / 952 [http://www.iso.org/iso/support/faqs/faqs_widely_used_standards/widely_used_standards_other/currency_codes/currency_codes_list-1.htm ISO 4217 කරන්සි නේම්ස් ඇන්ඩ් කෝඩ් එලිමන්ට්ස්] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120524153331/http://www.iso.org/iso/support/faqs/faqs_widely_used_standards/widely_used_standards_other/currency_codes/currency_codes_list-1.htm |date=2012-05-24 }}. ISO. සම්ප්‍රවේශය 8 මැයි 2009.</ref> | currency_code = XOF | time_zone = | utc_offset = +0 | time_zone_DST = නැත | utc_offset_DST = | drives_on = දකුණු | calling_code = [[+226]] | cctld = [[.bf]] | footnotes = මෙහි එන දත්ත වසර 2005 සඳහා ඇස්තමේන්තුවක් වන අතර 2005 අප්‍රේල් හිදී ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදල විසින් සිදු කෙරිණි. }} '''බුර්කිනා ෆාසෝ''' යනු බටහිර අප්‍රිකාවේ ගොඩබිම් වලින් වටවූ වර්ග කිලෝ මීටර 274,200 ක (වර්ග සැතපුම් 105,900) රටකි. වයඹ දෙසින් [[මාලි]], ඊසාන දෙසින් [[නයිජර්]], ගිනිකොන දෙසින් [[බෙනින්]], දකුණින් [[ටෝගෝ]] සහ [[ඝානාව]] සහ නිරිත දෙසින් [[අයිවරි කෝස්ට්]] මායිම් වේ. 2021 වන විට, රටේ ඇස්තමේන්තුගත ජනගහනය 20,321,378 විය.<ref name="worldpopulationreview.com">{{Cite web |title=Burkina Faso Population 2021 (Demographics, Maps, Graphs) |url=https://worldpopulationreview.com/countries/burkina-faso-population |website=worldpopulationreview.com}}</ref> මීට පෙර ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය (1958-1984) ලෙස හැඳින්වූ එය ජනාධිපති තෝමස් සංකාරා විසින් බුර්කිනා ෆාසෝ ලෙස නම් කරන ලදී. එහි පුරවැසියන් බර්කිනාබේස් (/bɜːrˈkiːnəbeɪ/ bur-KEE-nə-beh) ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතර, එහි අගනුවර සහ විශාලතම නගරය ඔවාගඩෝගු වේ. බුර්කිනා ෆාසෝ හි විශාලතම ජනවාර්ගික කණ්ඩායම වන්නේ 11 වන සහ 13 වන සියවස්වල ප්‍රදේශය පදිංචි කළ මොසි ජනතාවයි. ඔවුන්ඔවාගඩෝගු, ටෙන්කොඩෝගෝ සහ යටෙන්ගා වැනි බලවත් රාජධානි පිහිටුවන ලදී. 1896 දී එය ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ කොටසක් ලෙස [[ප්‍රංශය]] විසින් යටත් විජිතයක් බවට පත් කරන ලදී. 1958 දී ඉහළ වෝල්ටා ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් බවට පත් විය. 1960 දී මොරිස් යමියෝගෝ ජනාධිපති ලෙස එය සම්පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. නිදහසින් පසු දශක ගණනාවක් පුරා රට අස්ථාවරත්වයට, නියඟයට, සාගතයට හා දූෂණයට ලක් විය. 1966, 1980, 1982, 1983, 1987, සහ 2022 දී දෙවතාවක්, (ජනවාරි සහ සැප්තැම්බර් මාසවලදී) මෙන්ම 1989 දී සහ 2015 දී තවත් උත්සාහයක් ලෙසද රට තුළ විවිධ කුමන්ත්‍රණ සිදුවී ඇත. තෝමස් සංකාරා 1982 සිට 1987 බ්ලේස් කොම්පාරේගේ නායකත්වයෙන් යුත් කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය යන තෙක්ම රටේ ජනාධිපතිවරයා ලෙස සේවය කළේය, ඔහු ජනාධිපති වී 2014 ඔක්තෝබර් 31 වන දින ඔහු ඉවත් කරන තෙක් රට පාලනය කළේය. සංකාර රට පුරා සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක් ඇතුළත් අභිලාෂකාමී සමාජ ආර්ථික වැඩසටහනක් පවත්වා ඇත. ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා හැරීම, දුම්රිය මාර්ග සහ මාර්ග ඉදිකිරීම, සහ කාන්තා ලිංගික ඡේදනය, බලහත්කාර විවාහ සහ බහු විවාහය නීති විරෝධී කිරීම සිදු කලේය. 2010 ගණන්වල මැද භාගයේ සිට සහේල්හි ඉස්ලාමීය ත්‍රස්තවාදයේ නැගීම නිසා බුර්කිනා ෆාසෝ දැඩි ලෙස බලපා ඇත. [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය|ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය (අයිඑස්)]] හෝ [[අල්-කයිඩා|අල්-කයිඩාව]] සමඟ අර්ධ වශයෙන් මිත්‍රශීලී සටන්කාමීන් කිහිපයක් බුර්කිනා ෆාසෝ සහ [[මාලිගාතැන්න ආරණ්‍ය සේනාසනය|මාලි]] සහ [[නයිජර්]] දේශසීමා හරහා ක්‍රියාත්මක වේ. රටේ මිලියන 21 ක ජනගහනයෙන් මිලියනයකට වැඩි පිරිසක් අභ්‍යන්තරව අවතැන් වූවන් ය. බුර්කිනා ෆාසෝගේ හමුදාව 2022 ජනවාරි 23-24 දිනවල කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේ ජනාධිපති රොච් මාක් කබෝරේ බලයෙන් පහ කරමිනි. ජනවාරි 31 දින, මිලිටරි ජුන්ටාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කළ අතර, සැප්තැම්බර් 30 වැනි දින දෙවන කුමන්ත්‍රණයකින් ඔහුම බලයෙන් පහ කර, හමුදා කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේ විසින් ප්‍රතිස්ථාපනය කරන ලද අතර, පෝල්-හෙන්රි සඳඕගෝ දමිබා අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |title=Burkina Faso restores constitution, names coup leader president |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/31/burkina-faso-restores-constitution-names-coup-leader-president |access-date=31 January 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ඩොලර් බිලියන 16.226 ක දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයක් සහිත අවම සංවර්ධිත රටවලින් එකකි. එහි ජනගහනයෙන් ආසන්න වශයෙන් සියයට 63.8ක් [[ඉස්ලාම්|ඉස්ලාම් ආගම]] අදහන අතර සියයට 26.3ක් [[ක්‍රිස්තියානි ආගම]] අදහති.<ref name=":1">{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}</ref> රටේ රාජ්‍ය භාෂාව සහ ව්‍යාපාරික භාෂාව [[ප්‍රංශ භාෂාව|ප්‍රංශ]] වේ. බුර්කිනාබේ රජය විසින් නිල වශයෙන් පිළිගත් දේශීය භාෂා 60 ක් ඇත, වඩාත් පොදු භාෂාව වන මුවර්, ජනගහනයෙන් අඩකට වඩා කතා කරයි.<ref>{{cite web |last1=Brion |first1=Corinne |date=November 2014 |title=Global voices Burkina Faso: Two languages are better than one |url=https://kappanonline.org/global-voices-burkina-faso-two-languages-brion/ |access-date=12 October 2020 |website=Phi Delta Kappan}}</ref><ref name="CIAWorldFactBook2020">{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|section=People and Society|access-date=11 March 2020|year=2020}}</ref> විධායක, ව්‍යවස්ථාදායක සහ අධිකරණ බලතල සහිත අර්ධ ජනාධිපති ජනරජයක් ලෙස රට පාලනය වේ. බුර්කිනා ෆාසෝ යනු එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි සහ ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානයේ සාමාජිකයෙකි. එය දැනට ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත. == නිරුක්තිය == කලින් ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය වූ අතර, 1984 අගෝස්තු 4 වන දින එවකට ජනාධිපති තෝමස් සංකාරා විසින් රට "බුර්කිනා ෆාසෝ" ලෙස නම් කරන ලදී. "බුර්කිනා" සහ "ෆාසෝ" යන වචන රට තුළ කතා කරන විවිධ භාෂාවලින් පැන නගී: "බුර්කිනා" යනු මොසී වෙතින් වන අතර එහි තේරුම "කෙළින්" යන්නයි, මිනිසුන් ඔවුන්ගේ අඛණ්ඩතාව ගැන ආඩම්බර වන ආකාරය පෙන්වන අතර "ෆාසෝ" පැමිණෙන්නේ ඩියුලා භාෂාවෙන් ( N'Ko හි ලියා ඇති පරිදි: "බුර්කිනාබේ" යන යක්ෂ නාමය සෑදීමට "-බී" උපසර්ගය "බුර්කිනා" වෙත එකතු කරන ලද්දේ ෆුලා භාෂාවෙන් වන අතර එහි තේරුම "කාන්තාවන් හෝ පිරිමින්" යන්නයි.<ref>{{cite web |date=12 September 2013 |title=Why the name: Burkina Faso? |url=https://afrolegends.com/2013/09/12/why-the-name-burkina-faso/ |work=afrolegends.com}}</ref> සීඅයිඒ නිරුක්තිය සාරාංශ කරන්නේ "අවංක (නොදිරන) මිනිසුන්ගේ දේශය" ලෙසයි.<ref name="auto1">{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|date=21 December 2018|access-date=16 January 2019|year=2018}}</ref> ඉහළ වෝල්ටා හි ප්‍රංශ යටත් විජිතය වෝල්ටා ගංගාවේ (කළු, රතු සහ සුදු වෝල්ටා) ඉහළ මායිම්වල පිහිටීම සඳහා නම් කරන ලදී.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=by3eqBwNRyIC&pg=PA21|title=iAfrica – Ancient History UNTOLD|publisher=Forbidden Fruit Books LLC|pages=21|language=en}}</ref> == ඉතිහාසය == === මුල් ඉතිහාසය === වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි වයඹ දිග ප්‍රදේශය ක්‍රි.පූ. 1973 දී පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් මගින් සීරීම්, උදලු සහ ඊතල ඇතුළු ඔවුන්ගේ මෙවලම් සොයා ගන්නා ලදී.<ref name=":02">{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}</ref> ක්‍රි.පූ. 3600 සහ 2600 අතර කෘෂිකාර්මික ජනාවාස පිහිටුවන ලදී.<ref name=":0">{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}</ref> බුරා සංස්කෘතිය යනු නූතන නයිජර් හි නිරිතදිග කොටසේ සහ සමකාලීන බුර්කිනා ෆාසෝ හි ගිනිකොන දෙසින් කේන්ද්‍රගත වූ යකඩ යුගයේ ශිෂ්ටාචාරයකි.<ref name="whc.unesco.org">UNESCO World Heritage Centre. [https://whc.unesco.org/en/tentativelists/5045/ "Site archéologique de Bura"]. UNESCO.</ref> යකඩ කර්මාන්තය, උණු කිරීම සහ මෙවලම් සහ ආයුධ සඳහා ව්‍යාජ ලෙස සකස් කිරීම, ක්‍රි.පූ. 1200 වන විට උප සහරා අප්‍රිකාවේ දියුණු වී ඇත.<ref>{{Cite journal|last1=Miller|first1=D. E.|last2=Van Der Merwe|first2=N. J.|year=2009|title=Early Metal Working in Sub-Saharan Africa: A Review of Recent Research.|journal=The Journal of African History|volume=35|issue=1|pages=1–36|doi=10.1017/S0021853700025949|jstor=182719|s2cid=162330270}}</ref><ref>{{cite journal|last1=Stuiver|first1=Minze|last2=van der Merwe|first2=Nicolaas J.|year=1968|title=Radiocarbon Chronology of the Iron Age in Sub-Saharan Africa|url=https://archive.org/details/sim_current-anthropology_1968-02_9_1/page/54|journal=Current Anthropology|volume=9|issue=1|pages=54–58|doi=10.1086/200878|jstor=2740446|s2cid=145379030}}</ref> අද වන විට, බුර්කිනා ෆාසෝහි යකඩ උණු කිරීම පිළිබඳ පැරණිතම සාක්ෂිය ක්‍රි.පූ. 800 සිට 700 දක්වා දිවෙන අතර එය පුරාණ ෆෙරස් ලෝහ විද්‍යාව ලෝක උරුම අඩවියේ කොටසකි.<ref>{{cite web |title=Ancient Ferrous Metallurgy Sites of Burkina Faso |url=http://whc.unesco.org/en/list/1602 |access-date=21 March 2021 |website=UNESCO World Heritage List |publisher=UNESCO}}</ref> ක්‍රි.ව. 3 සිට 13 වැනි සියවස දක්වා, වර්තමාන ගිනිකොනදිග බුර්කිනා ෆාසෝ සහ නිරිතදිග නයිජර් ප්‍රදේශයේ යකඩ යුගයේ බුරා සංස්කෘතිය පැවතුනි. වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝහි විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්, එනම් මොසි, ෆුලා සහ ඩියෝලා වැනි, 8 වන සහ 15 වන සියවස් අතර අනුප්‍රාප්තික රැල්ලට පැමිණියහ. 11 වන ශතවර්ෂයේ සිට මොසි ජනයා වෙනම රාජධානි කිහිපයක් පිහිටුවා ගත්හ. === 8 වන සියවසේ සිට 18 වන සියවස දක්වා === බුර්කිනා ෆාසෝහි බොහෝ වාර්ගික කණ්ඩායම් එම ප්‍රදේශයට පැමිණි නිශ්චිත දිනයන් පිළිබඳව විවාදයක් පවතී. ප්රෝටෝ-මොසි අද බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඈත පෙරදිග කොටසට පැමිණියේ 8 වන සහ 11 වන සියවස් අතර කාලය තුළය,<ref>[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&nbsp;27</ref> සැමෝ 15 වන සියවසේදී පමණ පැමිණියේය,<ref name="ReferenceA">[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&nbsp;28</ref> ඩොගොන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි උතුරු සහ වයඹ දිග ප්‍රදේශවල ජීවත් විය. 15 වැනි හෝ 16 වැනි සියවස් වලදී<ref>{{Cite book|last=Shoup|first=John A.|url=https://books.google.com/books?id=SPBfnT_E1mgC&q=the+dogon+lived+in+burkina+faso+in+15th+century&pg=PA86|title=Ethnic Groups of Africa and the Middle East: An Encyclopedia|publisher=ABC-CLIO, 2011|year=2011|isbn=9781598843620}}</ref> සහ රටේ ජනගහනයෙන් සැදුම් ලත් අනෙකුත් බොහෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් මෙම කාලය තුළ කලාපයට පැමිණියහ. මෝසි රාජධානිවල අශ්වාරෝහක බලගතු මාලි අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පවා සතුරු ප්‍රදේශයට ගැඹුරින් වැටලීමේ ප්‍රවීණයන් විය. 1892 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රංශ ගවේෂක ලුවී-ගුස්ටාව් බිංගර් සියාට (බොබෝ-ඩියුලස්සෝ) ඇතුළු වීම සන්නද්ධ මිනිසුන් වළක්වයි. මධ්‍යතන යුගයේදී, මොසී විසින් ටෙන්කොඩෝගෝ, යාටෙන්ගා, සැන්ඩෝමා සහ ඔවාගඩෝගු ඇතුළු වෙනම රාජධානි කිහිපයක් ස්ථාපිත කරන ලදී.<ref name="Nations 2014">"Encyclopedia of the Nations." History. Advameg, Inc., n.d. Web. 8 October 2014.</ref> 1328 සහ 1338 අතර කාලය තුළ මොස්සි රණශූරයන් ටිම්බක්ටු වෙත කඩා වැදුණු නමුත් 1483 දී මාලි හි කෝබි සටනේදී සොන්හායි හි සෝනි අලි විසින් මෝසි පරාජය කරන ලදී.<ref>[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p. xxvioi</ref> 16 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේදී සොන්හායි අද බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශයට වහල් වැටලීම් රාශියක් සිදු කළේය.<ref name="ReferenceA2">[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p.&nbsp;28</ref> 18 වන ශතවර්ෂයේදී ග්විරිකෝ අධිරාජ්‍යය බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි ස්ථාපිත කරන ලද අතර ඩියන්, ලෝබි සහ බිරිෆෝර් වැනි ජනවර්ග කළු වෝල්ටාව ඔස්සේ පදිංචි විය.<ref>[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], p. xxvix</ref> === යටත් විජිතයේ සිට නිදහස දක්වා (1890-1958) === [[File:Africa_de_l'Oèst_en_1875-es.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Africa_de_l'O%C3%A8st_en_1875-es.svg|thumb|බටහිර අප්‍රිකාව 1875 දී පමණ]] [[File:Boukary Koutou, also known as Wobgho, Mossi King of Ouagadougou with cavalry, Burkina Faso, 1892.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Boukary Koutou, also known as Wobgho, Mossi King of Ouagadougou with cavalry, Burkina Faso, 1892.jpg|thumb|මෝසි රාජධානිවල අශ්වාරෝහක බලගතු මාලි අධිරාජ්‍යයට එරෙහිව පවා සතුරු ප්‍රදේශයට ගැඹුරින් වැටලීමේ ප්‍රවීණයන් විය.]] [[File:Pg381_Des_hommes_sur_les_toits_s'opposent.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Pg381_Des_hommes_sur_les_toits_s'opposent.jpg|thumb|1892 අප්‍රේල් මාසයේදී ප්‍රංශ ගවේෂක ලුවී-ගුස්ටාව් බිංගර් සියාට (බොබෝ-ඩියුලස්සෝ) ඇතුළු වීම සන්නද්ධ මිනිසුන් වළක්වයි.]] [[File:French_West_Africa_1913_map.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:French_West_Africa_1913_map.png|thumb|1913 දී පමණ ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාව]] [[File:Mittelholzer-ouagadougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Mittelholzer-ouagadougou.jpg|thumb|1930 දී ඔවාගඩෝගු අගනුවර]] 1890 ගණන්වල මුල් භාගයේ අප්‍රිකාව සඳහා යුරෝපීය පොරබැදීමේදී යුරෝපීය හමුදා නිලධාරීන් මාලාවක් අද බුර්කිනා ෆාසෝහි කොටස් වලට හිමිකම් කීමට උත්සාහ කළහ. සමහර අවස්ථාවලදී මෙම යටත්විජිතවාදීන් සහ ඔවුන්ගේ හමුදාවන් දේශීය ජනතාව සමඟ සටන් කළහ. සමහර අවස්ථාවලදී ඔවුන් සමඟ සන්ධානගත වී ගිවිසුම් ඇති කර ගත්හ. යටත්විජිතවාදී නිලධාරීන් සහ ඔවුන්ගේ ගෘහ ආන්ඩු ද ඔවුන් අතර ගිවිසුම් ඇති කර ගත්හ. බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය [[ප්‍රංශය]] විසින් ආක්‍රමණය කරන ලද අතර 1896 දී ප්‍රංශ ආරක්‍ෂක ප්‍රදේශයක් බවට පත් විය.<ref>[[Burkina Faso#Rupley|Rupley]], pp.&nbsp;30–33</ref> ප්‍රබල පාලක සමෝරි ටූරේගේ හමුදාවන්ට එරෙහිව ගැටුමක් ඇති වූ නැගෙනහිර සහ බටහිර ප්‍රදේශ 1897 දී ප්‍රංශ ආක්‍රමණයට යටත් විය. 1898 වන විට බුර්කිනා ෆාසෝට අනුරූප වූ භූමි ප්‍රදේශයෙන් බහුතරය නාමිකව යටත් කර ගන්නා ලදී. කෙසේ වෙතත්, බොහෝ කොටස්වල ප්‍රංශ පාලනය අවිනිශ්චිතව පැවතුනි.<ref name=":03">{{Cite web |date=23 October 2019 |title=Burkina Faso |url=https://www.smoketreemanor.com/burkina-faso/ |access-date=30 May 2020 |website=Smoke Tree Manor |language=en-US}}</ref> 1898 ජුනි 14 ප්‍රංශ-බ්‍රිතාන්‍ය සම්මුතිය රටේ නූතන දේශසීමා නිර්මාණය කළේය. ප්‍රංශ භූමිය තුළ, ප්‍රාදේශීය ප්‍රජාවන්ට සහ දේශපාලන බලවතුන්ට එරෙහිව ජයග්‍රහණය කිරීමේ යුද්ධය වසර පහක් පමණ අඛණ්ඩව පැවතුනි. 1904 දී, ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකානු යටත් විජිත අධිරාජ්‍යයේ ප්‍රතිසංවිධානයේ කොටසක් ලෙස වෝල්ටා ද්‍රෝණියේ බොහෝ දුරට සාමකාමී වූ ප්‍රදේශ ප්‍රංශ බටහිර අප්‍රිකාවේ ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් ජනපදයට ඒකාබද්ධ කරන ලදී. යටත් විජිතයේ අගනුවර වූයේ බමාකෝ හි ය. ආදිවාසී ජනගහනය බෙහෙවින් වෙනස් කොට සැලකීමට ලක් විය. නිදසුනක් වශයෙන්, අප්‍රිකානු ළමයින්ට බයිසිකල් පැදීමට හෝ ගස් වලින් පලතුරු නෙලීමට ඉඩ නොදී, යටත් විජිතවාදීන්ගේ දරුවන් සඳහා වෙන් කර ඇති "වරප්‍රසාද". මෙම රෙගුලාසි උල්ලංඝනය කිරීම දෙමාපියන් සිරගත කළ හැකිය.<ref>Figures de la révolution africaine, de Kenyatta à Sankara, La Découverte, 2014, p. 271-288.</ref> පළමු ලෝක සංග්‍රාමයේ යුරෝපීය පෙරමුණු සඳහා [[සෙනගල්|සෙනගාලියානු]] රයිෆල් බලඇණිවල භූමියේ කෙටුම්පත්කරුවන් සහභාගී විය. 1915 සහ 1916 අතර, වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ හි බටහිර කොටසේ දිස්ත්‍රික්ක සහ මාලි මාලියේ නැගෙනහිර මායිම යටත් විජිත ආන්ඩුවට වඩාත්ම වැදගත් සන්නද්ධ විරුද්ධත්වයේ වේදිකාව බවට පත්විය: වෝල්ටා-බානි යුද්ධය.<ref>Mahir Saul and Patrick Royer, ''West African Challenge to Empire,'' 2001</ref> ප්‍රංශ රජය අවසානයේ ව්‍යාපාරය මර්දනය කළ නමුත් පරාජයන් විඳීමෙන් පසුවය. කැරැල්ල මැඩපැවැත්වීම සඳහා රට තුළට යැවීම සඳහා එහි යටත් විජිත ඉතිහාසයේ විශාලතම ගවේෂණ බලකාය සංවිධානය කිරීමට ද එයට සිදු විය. ඩෝරි කලාපයේ ටුවාරෙග් සහ මිත්‍ර කණ්ඩායම් ආන්ඩුව සමඟ සටන් විරාමය අවසන් කළ විට සන්නද්ධ විපක්ෂය සහේලියන් උතුර විනාශ කළේය. ප්‍රංශ ඉහළ වෝල්ටා 1919 මාර්තු 1 දින පිහිටුවන ලදී. ප්‍රංශ සන්නද්ධ නැගිටීමක් නැවත ඇති වේ යැයි බිය වූ අතර ඊට අදාළ ආර්ථික සලකා බැලීම් ද විය. එහි පරිපාලනය ශක්තිමත් කිරීම සඳහා, යටත් විජිත ආන්ඩුව ඉහළ සෙනගල් සහ නයිජර් වලින් වත්මන් බුර්කිනා ෆාසෝ ප්‍රදේශය වෙන් කළේය. නව ජනපදය හොට් වෝල්ටා ලෙස නම් කරන ලද අතර, වෝල්ටා ගඟේ (කළු, රතු සහ සුදු වෝල්ටා) ඉහළ මායිම්වල පිහිටීම සඳහා නම් කරන ලද අතර, ප්‍රංශුවායි චාල්ස් ඇලෙක්සිස් එඩ්වඩ් හෙස්ලිං එහි පළමු ආණ්ඩුකාරයා බවට පත් විය. හෙස්ලිං යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම සඳහා අභිලාෂකාමී මාර්ග සෑදීමේ වැඩසටහනක් ආරම්භ කළ අතර අපනයනය සඳහා කපු වර්ධනය ප්‍රවර්ධනය කළේය. බලහත්කාරය මත පදනම් වූ කපු ප්‍රතිපත්තිය අසාර්ථක වූ අතර, යටත් විජිතය විසින් ජනනය කරන ලද ආදායම එකතැන පල් විය. [[අයිවරි කෝස්ට්]], ප්‍රංශ සුඩානය සහ [[නයිජර්]] යන ප්‍රංශ යටත් විජිත අතර බෙදී ගිය මෙම ජනපදය 1932 සැප්තැම්බර් 5 වන දින විසුරුවා හරින ලදී. අයිවරි කෝස්ට් විශාලතම කොටස ලබා ගත් අතර, එහි ජනගහනයෙන් වැඩි කොටසක් මෙන්ම ඔවාගඩෝගු සහ බොබෝ-ඩියුලස්සෝ නගරද අඩංගු විය. දෙවන ලෝක සංග්‍රාමයේ අවසානයෙන් පසුව ඇති වූ දැඩි යටත් විජිත විරෝධී උද්ඝෝෂණ සමයේදී [[ප්‍රංශය]] මෙම වෙනස ආපසු හැරවිය. 1947 සැප්තැම්බර් 4 වන දින, එය ප්‍රංශ සංගමයේ කොටසක් ලෙස එහි පෙර මායිම් සමඟ ඉහළ වෝල්ටා ජනපදය නැවත පණ ගැන්වීය. ප්‍රංශ ජාතිකයන් සිය ජනපද යුරෝපීය මහාද්වීපයේ ප්‍රංශයේ අගනගරයේ දෙපාර්තමේන්තු ලෙස නම් කරන ලදී. 1958 දෙසැම්බර් 11 වන දින යටත් විජිතය ඉහළ වෝල්ටා ජනරජයක් ලෙස ස්වයං පාලනයක් ලබා ගත්තේය. එය ප්‍රංශ-අප්‍රිකානු ප්‍රජාවට සම්බන්ධ විය. 1956 ජූලි 23 වැනි දින මූලික නීතිය (ලෝයි කේඩරය) සම්මත වීමත් සමඟ ප්‍රංශ එතෙර ප්‍රදේශ සංවිධානය කිරීමේ සංශෝධනයක් ආරම්භ විය. මෙම පනතෙන් පසු විශාල ස්වයං-සාධකයක් සහතික කිරීම සඳහා 1957 මුල් භාගයේ ප්‍රංශ පාර්ලිමේන්තුව විසින් අනුමත කරන ලද ප්‍රතිසංවිධාන ක්‍රියාමාර්ග අනුගමනය කරන ලදී. තනි ප්‍රදේශ සඳහා රජය. 1958 දෙසැම්බර් 11 වන දින ඉහළ වෝල්ටා ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වාධීන ජනරජයක් බවට පත් විය. ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස 1960 දී ලැබුණි.<ref name="WDL1">{{cite web |title=More (Language of the Moose people) Phrase Book |url=http://www.wdl.org/en/item/635 |access-date=16 February 2013 |publisher=[[World Digital Library]]}}</ref> === ඉහළ වෝල්ටා (1958-1984) === [[File:Maurice_Yaméogo_and_Louis_Jacquinot_exchanging_instruments_of_ratification_for_the_independence_of_the_Upper_Volta.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Maurice_Yam%C3%A9ogo_and_Louis_Jacquinot_exchanging_instruments_of_ratification_for_the_independence_of_the_Upper_Volta.jpg|thumb|ඉහළ වෝල්ටා හි පළමු ජනාධිපති මොරිස් යමියෝගෝ, 1960 දී රටේ නිදහස අනුමත කිරීමට අදාළ ලියකියවිලි පරීක්ෂා කරයි.]] ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය (ප්‍රංශ: République de Haute-Volta) ප්‍රංශ ප්‍රජාව තුළ ස්වයං පාලන යටත් විජිතයක් ලෙස 1958 දෙසැම්බර් 11 දින පිහිටුවන ලදී. ඉහළ වෝල්ටා යන නම වෝල්ටා ගඟේ ඉහළ ප්‍රදේශය දිගේ ජාතියේ පිහිටීම හා සම්බන්ධ වේ. ගඟේ අතු ගංගා තුන කළු, සුදු සහ රතු වෝල්ටා ලෙස හැඳින්වේ. මේවා කලින් ජාතික කොඩියේ වර්ණ තුනෙන් ප්‍රකාශ විය. ස්වාධීනත්වය ලබා ගැනීමට පෙර, එය ප්රංශ ඉහළ වෝල්ටා සහ ප්රංශ සංගමයේ කොටසක් විය. 1960 අගෝස්තු 5 වන දින එය ප්‍රංශයෙන් පූර්ණ නිදහස ලබා ගත්තේය. පළමු ජනාධිපති මොරිස් යමියෝගෝ වෝල්ටයික් ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී සංගමයේ (යූඩීවී) නායකයා විය. 1960 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මඟින් ජනාධිපතිවරයෙකුගේ සර්වජන ඡන්ද බලයෙන් සහ වසර පහක ධුර කාලයක් සඳහා ජාතික සභාවකින් තේරී පත් විය. බලයට පත් වූ විගසම Yaméogo UDV හැර අනෙකුත් සියලුම දේශපාලන පක්ෂ තහනම් කළේය. ආන්ඩුව 1966 දක්වා පැවතුනි. ශිෂ්‍යයන්, කම්කරු සංගම් සහ සිවිල් සේවකයන්ගේ මහජන පෙලපාලි සහ වැඩ වර්ජන ඇතුලු බොහෝ නොසන්සුන්තාවයෙන් පසුව, මිලිටරිය මැදිහත් විය. ==== ලමිසානාගේ පාලනය සහ බහු කුමන්ත්‍රණ ==== 1966 හමුදා කුමන්ත්‍රණය මගින් යමියෝගෝ බලයෙන් පහ කර, ව්‍යවස්ථාව අත්හිටුවා, ජාතික සභාව විසුරුවා හැර, ලුතිනන් කර්නල් සංගුලේ ලමිසානා ජ්‍යෙෂ්ඨ හමුදා නිලධාරීන්ගේ ආණ්ඩුවක ප්‍රධානියා ලෙස පත් කළේය. හමුදාව වසර හතරක් බලයේ සිටියේය. 1976 ජූනි 14 දින, වෝල්ටන්වරු නව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාවක් අනුමත කරන ලද අතර එය සම්පූර්ණ සිවිල් පාලනයක් කරා වසර හතරක සංක්‍රාන්ති කාලයක් ස්ථාපිත කරන ලදී. 1970 ගනන් පුරා ලැමිසානා මිලිටරි හෝ මිශ්ර සිවිල්-මිලිටරි ආන්ඩුවල සභාපති ලෙස බලයේ සිටියේය. ඉහළ වෝල්ටා සහ අසල්වැසි රටවලට විනාශකාරී බලපෑමක් ඇති කළ සහෙල් නියඟයේ සහ සාගතයේ ආරම්භය සමඟ ලමිසානාගේ පාලනය සමපාත විය. 1976 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව සම්බන්ධයෙන් ඇති වූ ගැටුමෙන් පසුව, 1977 දී නව ව්‍යවස්ථාවක් ලියා අනුමත කරන ලදී. 1978 දී විවෘත මැතිවරණයකින් ලමිසානා නැවත තේරී පත් විය. ලමිසානා ගේ රජය රටේ සම්ප්‍රදායිකව බලවත් වෘත්තීය සමිති සමඟ ගැටලුවලට මුහුණ දුන් අතර, 1980 නොවැම්බර් 25 වන දින කර්නල් සයේ සර්බෝ විසින් ලේ රහිත කුමන්ත්‍රණයකින් ජනාධිපති ලමිසානා බලයෙන් පහ කළේය. කර්නල් සර්බෝ විසින් 1977 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව මුලිනුපුටා දමමින් උත්තරීතර රාජ්‍ය අධිකාරිය ලෙස ජාතික ප්‍රගතිය සඳහා ප්‍රතිසාධන හමුදා කමිටුව පිහිටුවන ලදී. කර්නල් සර්බෝ ද වෘත්තීය සමිතිවල ප්‍රතිරෝධයට මුහුණ දුන් අතර වසර දෙකකට පසුව මේජර් ආචාර්ය ජීන්-බැප්ටිස්ට් ඔඩ්‍රෝගෝ සහ ජනප්‍රිය ගැලවීමේ කවුන්සිලය (CSP) විසින් 1982 ඉහළ වෝල්ටන් කුමන්ත්‍රණයේදී බලයෙන් පහ කරන ලදී. CSP විසින් දේශපාලන පක්ෂ සහ සංවිධාන තහනම් කිරීමට දිගටම කටයුතු කළ නමුත් සිවිල් පාලනයට සංක්‍රමණයක් සහ නව ව්‍යවස්ථාවක් සඳහා පොරොන්දු විය.<ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=vqEHU3iW2i0C&pg=PA137|title=Revolutionary Overthrow of Constitutional Orders in Africa|last=Anyangwe|first=Carlson|date=2012|publisher=African Books Collective|isbn=9789956727780|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Burkina Faso's history, also called Upper Volta, endured between 1960 and 1987, 6 military coups and the establishment of 3 republics. |url=https://www.blaisecompaore.com/en/political-and-military-career/1960-1983-engagement/ |access-date=5 November 2020 |website=Blaise Compaore |language=en-GB}}</ref> === 1983 කුමන්ත්‍රණය === CSP හි දකුණු සහ වම් කන්ඩායම් අතර ගැටුම් වර්ධනය විය. වාමාංශික නායක කපිතාන් තෝමස් සංකාරා 1983 ජනවාරි මාසයේදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලද නමුත් පසුව අත්අඩංගුවට ගන්නා ලදී. කපිතාන් බ්ලේස් කොම්පෝරේ විසින් මෙහෙයවන ලද ඔහුව නිදහස් කර ගැනීමට දරන උත්සාහය 1983 අගෝස්තු 4 වන දින හමුදා කුමන්ත්‍රණයක් ඇති කළේය. කුමන්ත්‍රණය සංකාරා බලයට ගෙන ආ අතර ඔහුගේ රජය විශාල එන්නත්, යටිතල පහසුකම් වැඩිදියුණු කිරීම්, කාන්තා අයිතීන් පුළුල් කිරීම, ගෘහස්ථ කෘෂිකාර්මික පරිභෝජනය දිරිගැන්වීම සහ කාන්තාරකරණ විරෝධී ව්‍යාපෘති ඇතුළත් විප්ලවීය වැඩසටහන් මාලාවක් ක්‍රියාත්මක කිරීමට පටන් ගත්තේය.<ref name="UprightDVD">''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''</ref> === බුර්කිනා ෆාසෝ (1984 සිට) === {{Infobox former country | conventional_long_name = ඉහළ වෝල්ටා ජනරජය {{small|{{nobold|(1983–1984)}}<br />''République de Haute-Volta''}}<hr />බුර්කිනා ෆාසෝ {{small|{{nobold|(1984–1987)}}}} | common_name = බුර්කිනා ෆාසෝ | image_flag = Flag of Upper Volta.svg | image_flag2 = Flag of Burkina Faso.svg | image_coat = Coat of arms of Burkina Faso (1984–1997).svg | national_motto = {{native phrase|fr|"Unité–Progrès–Justice"|italics=off}}<br />{{small|"සමගිය-ප්‍රගතිය-යුක්තිය"}} | national_anthem = {{nowrap|{{native phrase|fr|[[Une Seule Nuit]] / Ditanyè|nolink=yes}}<br />{{small|''එක තනි රැයක් / ජයග්‍රහණයේ ගීතිකාවක්''}}}}<br />{{center| }} | capital = ඔවාගඩෝගු | official_languages = ප්‍රංශ | national_languages = මෝරේ<br /> ෆුලා<br /> ඩියෝලා<ref name="auto3">{{Cite journal|last=André|first=Géraldine|date=31 May 2007|title=École, langues, cultures et développement|journal=Cahiers d'Études Africaines|language=fr|volume=47|issue=186|pages=221–247|doi=10.4000/etudesafricaines.6960|issn=0008-0055|doi-access=free}}</ref> | demonym = {{hlist|බුර්කිනාබේ}} | government_type = හමුදා ජුන්ටාවක් යටතේ වූ ඒකීය, මාක්ස්වාදී-ලෙනින්වාදී, එක් පක්ෂ, සමාජවාදී රාජ්‍යය | legislature = | established = 1983 අගෝස්තු 4 | area_km2 = 274,200 | area_rank = | GDP_PPP = ඇ.ඩො. බිලියන 2.036 | GDP_PPP_year = 1986 | HDI = | HDI_year = | currency = බටහිර අප්‍රිකානු CFA ෆ්‍රෑන්ක්<ref name="auto4"/> | currency_code = XOF | year_end = 1987 | year_start = 1983 | title_leader = ජනාධිපති | year_leader1 = 1983–1987 | leader1 = තෝමස් සංකර | event_start = 1983 බුර්කිනාබේ කුමන්ත්‍රණය | event1 = අගචර් ස්ට්‍රිප් යුද්ධය | date_event1 = 1985 දෙසැම්බර් 25 | event2 = 1987 බුර්කිනාබේ කුමන්ත්‍රණය | date_event2 = 1987 ඔක්තෝබර් 15 | today = }} 1984 අගෝස්තු 2 වන දින, ජනාධිපති සංකාරාගේ මූලිකත්වයෙන්, රටේ නම "ඉහළ වෝල්ටා" සිට "බුර්කිනා ෆාසෝ" හෝ අවංක මිනිසුන්ගේ දේශය ලෙස වෙනස් විය. (වචන පරිවර්තනය අවංක මිනිසුන්ගේ දේශයයි.)<ref>[https://www.wdl.org/en/item/635/ More (Language of the Mossi Tribe) Phrase Book] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181123122514/https://www.wdl.org/en/item/635/ |date=2018-11-23 }} – "Burkina Faso is a former French colony, which became the independent state of Upper Volta in 1960. In 1984 the country adopted its present name, meaning 'Land of Incorruptible People.'"</ref><ref>Kingfisher Geography Encyclopedia. {{ISBN|1-85613-582-9}}. Page 170</ref>{{qn|date=March 2020}}<ref>{{cite book|last=Manning|first=Patrick|title=Francophone Sub-Saharan Africa: 1880–1995|year=1998|publisher=Cambridge University Press|location=Cambridge|url=https://books.google.com/books?id=i4bPWSPutYcC|isbn=9780521645195|page=126|quote=The name of the country was chnged to Burkina Faso, and Sankara launched it on an aggressive, populist program of self-help.}}</ref><ref>The name is an [[Amalgamation (linguistics)|amalgam]] of [[More language|More]] ''burkina'' ("honest", "upright", or "incorruptible men") and [[Dioula language|Jula]] ''faso'' ("homeland"; literally "father's house"). The "-be" suffix in the name for the people – Burkinabe – comes from the Fula plural suffix for people, ''-ɓe''.</ref> ජනාධිපති නියෝගය අගෝස්තු 4 වන දින ජාතික සභාව විසින් තහවුරු කරන ලදී. බුර්කිනා ෆාසෝහි මිනිසුන් සඳහා වන යක්ෂ නාමය, "බුර්කිනාබේ", විදේශිකයන් හෝ බුර්කිනාබේ සම්භවයක් ඇති මිනිසුන්ගෙන් පැවත එන්නන් ඇතුළත් වේ. සංකාරාගේ රජය විප්ලවය සඳහා වූ ජාතික කවුන්සිලයෙන් (CNR – ප්‍රංශ: Conseil national revolutionnaire) සමන්විත වූ අතර, එහි සභාපති ලෙස සංකාරා, සහ විප්ලවයේ ආරක්ෂාව සඳහා ජනප්‍රිය කමිටු (CDRs) පිහිටුවන ලදී. විප්ලවයේ පුරෝගාමීන් තරුණ වැඩසටහන ද පිහිටුවන ලදී. සංකාරා වෙනස් කිරීම සඳහා අභිලාෂකාමී සමාජ ආර්ථික වැඩසටහනක් දියත් කරන ලද අතර එය අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ මෙතෙක් සිදු කර ඇති විශාලතම වැඩසටහනකි.<ref name="UprightDVD2">''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''</ref> ඔහුගේ විදේශ ප්‍රතිපත්ති අධිරාජ්‍ය විරෝධී මත කේන්ද්‍රගත වූ අතර, ඔහුගේ ආන්ඩුව සියලු විදේශ ආධාර ප්‍රතික්ෂේප කිරීම, පිළිකුල් සහගත ණය අඩු කිරීම් සඳහා තල්ලු කිරීම, සියලු ඉඩම් සහ ඛනිජ සම්පත් ජනසතු කිරීම සහ ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ (IMF) සහ ලෝක බැංකුවේ බලය සහ බලපෑම වැලැක්වීම සමඟ ය. ඔහුගේ දේශීය ප්‍රතිපත්තිවලට රටපුරා සාක්ෂරතා ව්‍යාපාරයක්, ගොවීන්ට ඉඩම් යලි බෙදා හැරීම, දුම්රිය සහ මාර්ග ඉදිකිරීම සහ කාන්තා ලිංගික ඡේදනය, බලහත්කාර විවාහ සහ බහු විවාහය නීති විරෝධී කිරීම ඇතුළත් විය.<ref name="UprightDVD3">''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''</ref><ref name="Grila2">{{Cite web |date=28 November 2007 |title=Commemorating Thomas Sankara] by Farid Omar, ''Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa'' |url=http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124093433/http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-date=24 January 2012 |work=GRILA}}</ref> සංකාර කෘෂිකාර්මික ස්වයංපෝෂිතභාවය සඳහා තල්ලු කළ අතර මෙනින්ජයිටිස්, කහ උණ සහ සරම්ප වලට එරෙහිව ළමුන් 2,500,000 එන්නත් කිරීමෙන් මහජන සෞඛ්‍යය ප්‍රවර්ධනය කළේය.<ref name="Grila22">{{Cite web |date=28 November 2007 |title=Commemorating Thomas Sankara] by Farid Omar, ''Group for Research and Initiative for the Liberation of Africa'' |url=http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-url=https://web.archive.org/web/20120124093433/http://www.zcommunications.org/commemorating-thomas-sankara-by-farid-omar |archive-date=24 January 2012 |work=GRILA}}</ref> ඔහුගේ ජාතික න්‍යාය පත්‍රයට සහේල් කාන්තාරකරණය නැවැත්වීම සඳහා ගස් 10,000,000කට වඩා සිටුවීම ද ඇතුළත් විය. සංකාර සෑම ගමකටම වෛද්‍ය බෙහෙත් ශාලාවක් ඉදිකරන ලෙස ඉල්ලා සිටි අතර ප්‍රජාවන් 350කට අධික සංඛ්‍යාවක් ඔවුන්ගේම ශ්‍රමයෙන් පාසල් ඉදිකරන ලදී.<ref name="UprightDVD4">''[[Thomas Sankara: the Upright Man]]'' by ''[[California Newsreel]]''</ref><ref>{{Cite news|url=http://thomassankara.net/resurrecting-thomas-sankara/?lang=en|title=Resurrecting Thomas Sankara – My Blog|last=X|first=Mr|date=28 October 2015|work=My Blog|access-date=25 April 2017}}</ref> 1980 ගණන් වලදී, පාරිසරික දැනුවත්භාවය තවමත් ඉතා අඩු මට්ටමක පවතින විට, පරිසර සංරක්ෂණය ප්‍රමුඛතාවයක් ලෙස සැලකූ අප්‍රිකානු නායකයින් කිහිප දෙනාගෙන් තෝමස් සංකාර ද කෙනෙකි. ඔහු ප්‍රධාන සටන් තුනක නිරත විය: බුෂ් ලැව් ගිනිවලට එරෙහිව "අපරාධ ලෙස සලකනු ලබන අතර දඬුවම් ලැබෙනු ඇත"; "නොසැලකිලිමත් සතුන් ස්වභාවධර්මය විනාශ කරන නිසා මිනිසුන්ගේ අයිතීන් උල්ලංඝනය කරන" ගවයන් සැරිසැරීමට එරෙහිව; සහ අරාජික දර කැපීමට එරෙහිව "කාගේ වෘත්තිය සංවිධානය කර නියාමනය කිරීමට සිදුවනු ඇත". ජනගහනයෙන් විශාල කොටසක් සම්බන්ධ සංවර්ධන වැඩසටහනක කොටසක් ලෙස, විප්ලවය අතරතුර බුර්කිනා ෆාසෝහි මාස පහළොවක් තුළ ගස් මිලියන දහයක් රෝපණය කරන ලදී. ඉදිරියට යන කාන්තාරයට සහ නැවත ඇති වන නියඟයට මුහුණ දීම සඳහා, තෝමස් සංකාර ද නැගෙනහිර සිට බටහිරට රට හරහා කිලෝමීටර් පනහක පමණ වනාන්තර තීරු සිටුවීමට යෝජනා කළේය. පසුව ඔහු මෙම වෘක්ෂලතා තීරය වෙනත් රටවලට ව්‍යාප්ත කිරීමට කල්පනා කළේය. 1983 ට පෙර ටොන් බිලියන 1.1 කට ආසන්න වූ ධාන්‍ය නිෂ්පාදනය 1987 දී ටොන් බිලියන 1.6 දක්වා ඉහළ යනු ඇතැයි පුරෝකථනය කරන ලදී. ආහාර සඳහා ඇති අයිතිය පිළිබඳ [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] හිටපු විශේෂ වාර්තාකරු ජීන් සීග්ලර් පැවසුවේ රට "ආහාර ස්වයංපෝෂිත වී ඇති" බවයි.<ref>{{cite news|url=https://www.lemonde.fr/afrique/article/2020/01/03/thomas-sankara-l-ecologiste_6024742_3212.html|title=Thomas Sankara, l'écologiste|last=Lepidi|first=Pierre|date=3 January 2020|newspaper=[[Le Monde]]|location=Paris|language=fr}}</ref> ==== 1987 කුමන්ත්‍රණය ==== 1987 ඔක්තෝම්බර් 15 දින, සංකාරා සහ තවත් නිලධාරීන් දොළොස් දෙනෙකු සමග, සංකාරාගේ හිටපු සගයෙකු වූ බ්ලේස් කොම්පාරේ විසින් සංවිධානය කරන ලද කුමන්ත්‍රණයකදී ඝාතනය කරන ලදී, ඔහු 1987 ඔක්තෝම්බර් සිට 2014 ඔක්තෝබර් දක්වා බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කරනු ඇත.<ref>{{Cite news|url=http://www.aljazeera.com/indepth/opinion/2015/06/reviving-thomas-sankara-spirit-150603104633020.html|title=Reviving Thomas Sankara's spirit|last1=Aidi|first1=Hisham|access-date=25 April 2017|publisher=Al Jazeera}}</ref> කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව සහ සංකාර මිය ගොස් ඇති බව දැන සිටියද, සමහර CDRs දින කිහිපයක් හමුදාවට සන්නද්ධ ප්‍රතිරෝධයක් එල්ල කළහ.{{citation needed|date=July 2014}} බුර්කිනාබේ පුරවැසියන්ගෙන් බහුතරයක් ප්‍රංශයේ විදේශ අමාත්‍යාංශය, ක්වායි ඩි ඕර්සේ, කුමන්ත්‍රණය සංවිධානය කිරීමේදී කොම්පාරේ පිටුපසින්{{citation needed|date=July 2014}} කුමන්ත්‍රණයට ප්‍රංශයේ සහාය දැක්වීමට යම් සාක්ෂි තිබේ.<ref>{{Cite web |last=Jaffré |first=Bruno |date=9 September 2009 |title=Assassination of Thomas Sankara: evidence of a documentary by RAI 3 involve France, CIA and Blaise Compaoré |url=https://www.thomassankara.net/assassination-of-thomas-sankara-evidence-of-a-documentary-by-rai-3-involve-france-cia-and-blaise-compaore/?lang=en |access-date= |work=www.thomassankara.net}}</ref> අසල්වැසි රටවල් සමඟ සබඳතා පිරිහීම කුමන්ත්‍රණයට එක් හේතුවක් ලෙස කොම්පාරේ ඉදිරිපත් කළේය.<ref>{{cite book|last1=Kasuka|first1=Bridgette|title=African Leaders|date=2011|publisher=Bankole Kamara Taylor|location=3rd Paragraph|isbn=978-1468114362|page=13|url=https://books.google.com/books?id=80SvCmSTxGoC&pg=PA128}}</ref> කොම්පාරේ තර්ක කළේ සංකාරා හිටපු යටත් විජිත බලය (ප්‍රංශය) සහ අසල්වැසි අයිවරි කෝස්ට් සමඟ විදේශ සබඳතා අනතුරේ හෙළා ඇති බවයි.<ref name="ReutersChe2">{{Cite web |author=Mathieu Bonkoungou |date=17 October 2007 |title=Burkina Faso Salutes "Africa's Che" Thomas Sankara |url=https://www.reuters.com/assets/print?aid=USL17577712 |work=[[Reuters]]}}</ref> කුමන්ත්‍රණයෙන් පසු කොම්පාරේ වහාම ජනසතු කිරීම් ආපසු හැරවීය, සංකාරාගේ ප්‍රතිපත්ති සියල්ලම පාහේ පෙරලා දමා, රට නැවත IMF ගොඩට ගෙන, අවසානයේ සංකාරාගේ බොහෝ උරුමයන් ප්‍රතික්ෂේප කළේය. 1989 දී සිදු වූ කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයකින් පසුව, කොම්පාරේ විසින් 1990 දී සීමිත ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ හඳුන්වා දෙන ලදී. නව (1991) ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව යටතේ, 1991 දෙසැම්බර් මාසයේදී කොම්පාරේ විපක්ෂයකින් තොරව නැවත තේරී පත් විය. 2004 දී, ජනාධිපති කොම්පාරේ ට එරෙහිව කුමන්ත්‍රණයක් සැලසුම් කිරීම සම්බන්ධයෙන් පුද්ගලයන් 13 දෙනෙකුට නඩු පවරා ඇති අතර කුමන්ත්‍රණයේ ප්‍රධාන මොළකරුට ජීවිතාන්තය දක්වා සිර දඬුවම් නියම විය.<ref>"Burkina Faso Profile." Burkina Faso Profile. BBC NEWS AFRICA, 21 March 2014. Web. 24 September 2014.</ref> 2014 වන විට, බුර්කිනා ෆාසෝ ලෝකයේ අඩුම සංවර්ධිත රටවලින් එකක් ලෙස පැවතුනි.<ref>{{Cite web |last=United Nation |year=2016 |title=List of Least Developed Countries |url=https://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20110301020225/http://www.un.org/en/development/desa/policy/cdp/ldc/ldc_list.pdf |archive-date=1 March 2011 |publisher=United Nations}}</ref> 2010-11 අයිවෝරියානු අර්බුදය, අන්තර්-ටෝගෝලීය සංවාදය (2007) සහ 2012 මාලියන් අර්බුදය ඇතුළු බටහිර අප්‍රිකානු ආරවුල් කිහිපයකදී කොම්පාරේ ගේ රජය සාකච්ඡා කරන්නාගේ භූමිකාව ඉටු කළේය. 2011 පෙබරවාරි සහ අප්‍රේල් අතර කාලයේ පාසල් සිසුවෙකුගේ මරණය හමුදා කැරැල්ලක් හා මහේස්ත්‍රාත් වැඩ වර්ජනයක් සමඟින් රට පුරා විරෝධතා ඇවිලවිය. ==== 2014 ඔක්තෝබර් විරෝධතා ==== 2014 ඔක්තෝබර් 28 දින සිට විරෝධතාකරුවන් ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කිරීමට සහ ඔහුගේ 27 වසරක පාලනය දීර්ඝ කිරීමට සූදානමින් පෙනී සිටි{{citation needed|date=July 2014}} ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පාරේට එරෙහිව ඔවාගඩෝගු හි පෙළපාලි යාමට සහ පෙළපාලි යාමට පටන් ගත්හ. ඔක්තෝබර් 30 දින සමහර විරෝධතාකරුවන් පාර්ලිමේන්තු ගොඩනැගිල්ලට ගිනි තබා<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29831262|title=Burkina Faso parliament set ablaze|date=30 October 2014|newspaper=BBC News|access-date=30 October 2014}}</ref> ජාතික රූපවාහිනී මූලස්ථානය අත්පත් කර ගත්හ.<ref>{{cite web |date=30 October 2014 |title=Burkina Faso protesters set parliament on fire, take over state TV and march on presidency |url=https://www.smh.com.au/world/burkina-faso-protesters-set-parliament-on-fire-take-over-state-tv-and-march-on-presidency-20141031-11emg3.html |access-date=30 October 2014 |work=The Sydney Morning Herald}}</ref> ඔවාගඩෝගු ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වසා දැමූ අතර මන්ත්‍රීවරුන් ව්‍යවස්ථාව වෙනස් කිරීම පිළිබඳ ඡන්දය අත්හිටුවන ලදී (මෙම වෙනස කොම්පාරේ හට 2015 දී නැවත මැතිවරණයකට ඉදිරිපත් වීමට ඉඩ දෙනු ඇත). පසුව දවසේ හමුදාව විසින් සියලුම රාජ්‍ය ආයතන විසුරුවා හැර ඇඳිරි නීතිය පැනවීය.<ref>{{cite web |last1=Gongo |first1=Simon |last2=Bax |first2=Pauline |name-list-style=amp |title=Burkina Faso General Takes Power After President Resigns |url=http://www.businessweek.com/news/2014-10-30/burkina-faso-president-dissolves-government-as-protests-escalate |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150102122055/http://www.businessweek.com/news/2014-10-30/burkina-faso-president-dissolves-government-as-protests-escalate |archive-date=2 January 2015 |work=Bloomberg BusinessWeek}}</ref> 2014 ඔක්තෝම්බර් 31 දින, වැඩිවන පීඩනයට මුහුණ දුන් ජනාධිපති කොම්පාරේ , වසර 27ක ධුර කාලයෙන් පසු ඉල්ලා අස්විය.<ref>Herve, Taoko and Cowelloct, Alan (31 October 2014) [https://www.nytimes.com/2014/11/01/world/africa/burkina-faso-unrest-blaise-compaore.html?_r=0 Burkina Faso's President Resigns, and General Takes Reins]. ''The New York Times''.</ref> ලුතිනන් කර්නල් අයිසැක් සිඩා පැවසුවේ සැලසුම් කර ඇති 2015 ජනාධිපතිවරණයට පෙර රටෙහි සංක්‍රාන්ති කාලපරිච්ඡේදය තුළ ඔහු නායකත්වය දෙනු ඇති බවයි, නමුත් හිටපු ජනාධිපතිවරයා සමඟ ඔහුගේ සමීප සබඳතා පිළිබඳව කනස්සල්ලක් ඇති විය.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-29863004|title=Army backs new Burkina Faso leader Isaac Zida|date=November 2014|newspaper=BBC News}}</ref> 2014 නොවැම්බරයේදී විරුද්ධ පක්ෂ, සිවිල් සමාජ කණ්ඩායම් සහ ආගමික නායකයින් බුර්කිනා ෆාසෝ මැතිවරණයට මඟ පෙන්වීම සඳහා සංක්‍රාන්ති අධිකාරියක් සඳහා සැලැස්මක් සම්මත කර ගත්හ.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-burkina-politics-idUSKCN0IT0U320141109|title=Burkina Faso talks agree on plan for return to civilian rule|work=Reuters|access-date=9 November 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20141110231047/http://www.reuters.com/article/2014/11/09/us-burkina-politics-idUSKCN0IT0U320141109|archive-date=10 November 2014|url-status=live}}</ref> සැලැස්ම යටතේ මයිකල් කෆන්ඩෝ බුර්කිනා ෆාසෝ හි සංක්‍රාන්ති ජනාධිපති බවට පත් වූ අතර ලුතිනන් කර්නල් සිඩා වැඩ බලන අගමැති සහ ආරක්ෂක ඇමති බවට පත්විය. ==== 2015 කුමන්ත්‍රණය ==== 2015 සැප්තැම්බර් 16 දින, ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුව (ආර්එස්පී) රටේ ජනාධිපතිවරයා සහ අගමැති අල්ලා ගත් අතර පසුව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ ජාතික සභාව නව ජාතික රජය ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|title=Burkina Faso coup: military says it now controls country after arresting leaders: live|author=Raziye Akkoc|date=17 September 2015|newspaper=The Daily Telegraph|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220110/https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|archive-date=10 January 2022|others=agencies|url-access=subscription|url-status=live}}{{cbignore}}</ref> කෙසේ වෙතත්, 2015 සැප්තැම්බර් 22 දින, කුමන්ත්‍රණ නායක ගිල්බට් ඩයින්ඩරේ සමාව අයැද සිවිල් රජය ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කරන බවට පොරොන්දු විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/22/442441403/burkina-faso-leader-apologizes-to-nation-for-seizing-power-in-a-coup|title=Burkina Faso Leader Apologizes To Nation For Seizing Power in a Coup|last1=Andrusewicz|first1=Marie|date=22 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}</ref> 2015 සැප්තැම්බර් 23 දින අගමැති සහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා බලයට පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power|title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power|last1=Wagner|first1=Laura|date=23 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}</ref> ==== 2015 නොවැම්බර් මැතිවරණය ==== 2015 නොවැම්බර් 29 වැනි දින බුර්කිනා ෆාසෝ හි මහ මැතිවරණය පැවැත්විණි. රොච් මාක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ පළමු වටයේදී 53.5% ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගනිමින් 29.7% ලබා ගත් ව්‍යාපාරික සෙෆිරින් ඩයබ්රේ පරාජය කරමින් මැතිවරණය ජයග්‍රහණය කළේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power|title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power|last1=Wagner|first1=Laura|date=23 September 2015|newspaper=NPR|access-date=23 September 2015}}</ref> කබෝරේ 2015 දෙසැම්බර් 29 දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref name="swears in new president">{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/burkina-faso-swears-president-capping-transition-161614791.html|title=Burkina Faso swears in new president, capping transition|date=29 December 2015|work=Agence France-Presse}}</ref> ==== 2020 නොවැම්බර් මැතිවරණය ==== 2020 මහ මැතිවරණයේදී, ජනාධිපති රොච් මාක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ නැවත තේරී පත් විය. කෙසේ වෙතත්, ඔහුගේ පක්ෂය Mouvement du People MPP, නිරපේක්ෂ පාර්ලිමේන්තු බහුතරයක් ලබා ගැනීමට අසමත් විය. එය මුළු ආසන 127 න් 56 ක් ලබා ගත්තේය. හිටපු ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පෝරේ ගේ පක්ෂය වන ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සහ ප්‍රගතිය සඳහා වූ කොංග්‍රසය (CDP) ආසන 20 ක් ලබා ගනිමින් දෙවැනි විය.<ref>{{Cite web |date=30 November 2020 |title=Burkina Faso elections: Kabore's party fails to clinch majority parliamentary seats |url=https://www.africanews.com/2020/11/30/burkina-faso-elections-kabore-s-party-fails-to-win-majority-parliamentary-seats/}}</ref> ==== ත්‍රස්තවාදී ප්‍රහාර ==== 2016 පෙබරවාරි මාසයේදී ඔවාගඩෝගු මධ්‍යයේ පිහිටි ස්ප්ලෙන්ඩිඩ් හොටෙල් සහ කැපුචිනෝ කැෆේ-බාර් හි ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් සිදු විය: පුද්ගලයින් 30 දෙනෙකු මිය ගියේය. එතෙක් බොහෝ දුරට අසල්වැසි මාලි හි ක්‍රියාත්මක වූ අල්-කයිඩා ඉන් ද ඉස්ලාමීය මාග්‍රෙබ් (AQIM) සහ අල්-මුරබිටවුන් යන කණ්ඩායම් දෙකක් ප්‍රහාරයේ වගකීම භාර ගත්හ. එතැන් සිට, සමාන කණ්ඩායම් රටේ උතුරු හා නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල ප්‍රහාර ගණනාවක් සිදු කර ඇත. එක් ත්‍රස්ත ප්‍රහාරයක් 2019 ඔක්තෝම්බර් 11 සිකුරාදා සවස මාලි දේශ සීමාවට ආසන්න සල්මොසි ගම්මානයේ මුස්ලිම් පල්ලියකට සිදු වූ අතර, 16 දෙනෙකු මිය ගිය අතර දෙදෙනෙකු තුවාල ලබා ඇත.<ref name="France 24">{{cite news|url=https://www.france24.com/en/20191012-16-killed-in-burkina-faso-mosque-attack-security-sources|title=16 killed in Burkina Faso mosque attack: security sources|date=12 October 2019|access-date=13 October 2019|publisher=France 24}}</ref><ref name="BBC">{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-50028315|title=Deadly attack on Burkina Faso mosque|date=12 October 2019|work=BBC|access-date=13 October 2019}}</ref> 2020 ජුලි 8 වෙනිදා, හියුමන් රයිට්ස් වොච් වාර්තාවකින් අවම වශයෙන් සිරුරු 180ක් සහිත සමූහ මිනීවළවල් හෙළිදරව් වීමෙන් පසුව, උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝහි සොල්දාදුවන් ජිහාඩ්වාදීන්ට එරෙහිව සටන් කරමින් සිටියදී සොයා ගන්නා ලදී.<ref>{{cite web |date=8 July 2020 |title=U.S. Embassy Ouagadougou Statement on Human Rights Watch Report (July 8): Burkina Faso Allegations of Extrajudicial Killings |url=https://bf.usembassy.gov/u-s-embassy-ouagadougou-statement-on-human-rights-watch-report-july-8-burkina-faso-allegations-of-extrajudicial-killings/ |access-date=8 July 2020 |website=U.S. Embassy in Burkina Faso}}</ref> 2021 ජුනි 4 වන දින, ඇසෝසියේටඩ් ප්‍රෙස් වාර්තා කළේ බුර්කිනා ෆාසෝ රජයට අනුව, [[නයිජර්]] දේශසීමාව අසල උතුරු බුර්කිනා ෆාසෝ හි සොල්හාන් ගම්මානයේ තුවක්කුකරුවන් අවම වශයෙන් පුද්ගලයින් 100 දෙනෙකුවත් මරා දැමූ බවයි. ප්‍රාදේශීය වෙළෙඳපොළක් සහ නිවාස කිහිපයක් ද ගිනිබත් වී ඇත. රජයේ ප්‍රකාශකයෙක් [[ජිහාඩ්වාදය|ජිහාඩ්වාදීන්ට]] චෝදනා කළේය. වසර පහකට පමණ පෙර බටහිර අප්‍රිකානු රට අල්-කයිඩා සහ [[ඉස්ලාමීය රාජ්‍යය|ඉස්ලාමීය රාජ්‍යයට]] සම්බන්ධ ජිහාඩ්වාදීන් විසින් යටපත් කිරීමෙන් පසු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වාර්තා වූ මාරාන්තික ප්‍රහාරය මෙය බව සන්නද්ධ ගැටුම් ස්ථානය සහ සිදුවීම් දත්ත ව්‍යාපෘතියේ ජ්‍යෙෂ්ඨ පර්යේෂක හේනි නසයිබියා පැවසීය.<ref>Portland Press Herald, 5 June 2021</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි කිතුනුවන් අවස්ථා ගණනාවකදීම විශේෂයෙන් ඉලක්ක කර ඇත. කතෝලික පූජක ජොයෙල් යූග්බාරේ 2019 දී පැහැරගෙන ගොස් ඇති අතර 2022 නොවැම්බර් වන විට නැවත අසන්නට නොලැබුණු අතර ඇමරිකානු සහෝදරිය සුලීන් ටෙනිසන් 2022 අප්‍රේල් මාසයේදී පැහැරගෙන ගොස් අගෝස්තු මාසයේදී නිදහස් කරන ලදී. ක්‍රිස්තියානි ඉලක්ක වෙත එල්ල වූ වෙනත් ප්‍රහාර මාලාවකින් පසුව, බර්කිනාබේ පූජකයෙක් Aid to the Church in Need වෙත පැවසුවේ කිතුනුවන්ට සෘජු හිංසා පීඩා රට තුළ වැඩි වෙමින් පවතින බවයි.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=2022-11-10 |title=Terrorism gains ground in Burkina Faso |url=https://acninternational.org/terrorism-gains-ground-in-burkina-faso/ |access-date=2022-11-21 |website=ACN International |language=en-US}}</ref> ==== 2022 කුමන්ත්‍රණය ==== 2022 ජනවාරි 24 දින සාර්ථක කුමන්ත්‍රණයකින් කැරලිකාර සොල්දාදුවන් වෙඩි තැබීමෙන් පසු ජනාධිපති රොච් මාර්ක් ක්‍රිස්ටියන් කබෝරේ අත්අඩංගුවට ගෙන බලයෙන් පහ කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-president-kabore-detained-military-camp-sources-tell-reuters-2022-01-24/|title=Burkina Faso President Kabore detained at military camp, security sources say|last1=Ndiaga|first1=Thiam|date=24 January 2022|work=Reuters|access-date=24 January 2022|last2=Mimault|first2=Anne|language=en}}</ref> ලුතිනන් කර්නල් පෝල්-හෙන්‍රි සැන්ඩගෝ ඩැමීබා විසින් නායකත්වය දෙන ලද,<ref>{{Cite web |title=ZEIT ONLINE {{!}} Lesen Sie zeit.de mit Werbung oder im PUR-Abo. Sie haben die Wahl. |url=https://www.zeit.de/zustimmung?url=https%3A%2F%2Fwww.zeit.de%2Fpolitik%2Fausland%2F2022-01%2Fburkina-faso-militaerputsch-machtuebernahme-soldaten-praesident-kabore |access-date=25 January 2022 |website=www.zeit.de}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60118993|title=Burkina Faso military says it has seized power|date=24 January 2022|work=BBC News|access-date=25 January 2022|language=en-GB}}</ref> හමුදාව විසින් සහාය දක්වන ලද ආරක්‍ෂාව සහ ප්‍රතිසංස්කරණය සඳහා වූ දේශප්‍රේමී ව්‍යාපාරය (MPSR) බලයේ සිටින බව ප්‍රකාශ කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-60164531|title=Burkina Faso coup: New leader Damiba gives first speech|date=28 January 2022|work=BBC News|access-date=29 January 2022|language=en-GB}}</ref> ජනවාරි 31 වන දින, මිලිටරි ජුන්ටාව ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ප්‍රතිෂ්ඨාපනය කර දමිබා අන්තර්වාර ජනාධිපති ලෙස පත් කරන ලදී. කුමන්ත්‍රණයෙන් පසුව, ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමය බුර්කිනා ෆාසෝගේ සාමාජිකත්වය අත්හිටුවන ලදී.<ref>{{Cite web |title=ECOWAS suspends Burkina Faso over military coup |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/28/ecowas-suspends-burkina-faso-after-coup |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128173758/https://www.aljazeera.com/news/2022/1/28/ecowas-suspends-burkina-faso-after-coup |archive-date=28 January 2022 |access-date=28 January 2022 |website=www.aljazeera.com |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=AU suspends Burkina Faso after coup as envoys head for talks |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/1/31/africa-union-suspends-burkina-faso-after-coup-as-envoys-head-for-talks |access-date=31 January 2022 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> පෙබරවාරි 10 දින, ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් දමිබා බුර්කිනා ෆාසෝ හි සභාපති ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |last=AfricaNews |date=10 February 2022 |title=Burkina Faso: Lt Col Damiba declared president by the Constitutional Council |url=https://www.africanews.com/2022/02/10/burkina-faso-lt-col-damiba-declared-president-by-the-constitutional-council/ |access-date=28 March 2022 |website=Africanews |language=en}}</ref> ඔහු පෙබරවාරි 16 වැනි දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref>{{Cite web |last=AfricaNews |date=16 February 2022 |title=Burkina Faso's junta sworn in as president |url=https://www.africanews.com/2022/02/16/burkina-faso-s-junta-sworn-in-as-president/ |access-date=28 March 2022 |website=Africanews |language=en}}</ref> 2022 මාර්තු 1 වන දින, ජුන්ටාව වසර 3ක මිලිටරි නායකත්වයෙන් යුත් සංක්‍රාන්තියකට ඉඩ සලසන ප්‍රඥප්තිය අනුමත කරන ලදී.<ref>{{Cite web |last= |first= |date=1 March 2022 |title=Burkina Faso approves charter for 3-year transition |url=https://www.dw.com/en/burkina-faso-approves-charter-for-3-year-transition/a-60954556 |access-date=6 October 2022 |website=Deutsche Welle |language=en-GB}}</ref> මැතිවරණ පැවැත්වීම මගින් අනුගමනය කළ යුතු සංක්‍රාන්ති ක්‍රියාවලිය සඳහා ප්‍රඥප්තිය සපයයි.<ref>{{Cite web |title=Burkina Faso approves three-year transition before elections |url=https://www.aljazeera.com/news/2022/3/1/three-year-transition-before-elections-approved-in-burkina-faso |access-date=28 March 2022 |website=Al Jazeera |language=en}}</ref> හමුදා ජුන්ටාව බලයට පත් වූ දා සිට රඳවාගෙන සිටි ජනාධිපති කබෝරේ 2022 අප්‍රේල් 6 වන දින නිදහස් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=6 April 2022 |title=Burkina Faso: l'ex-président Roch Marc Christian Kaboré libéré |url=https://www.rfi.fr/fr/en-bref/20220406-burkina-faso-l-ex-pr%C3%A9sident-roch-marc-christian-kabor%C3%A9-lib%C3%A9r%C3%A9 |access-date=20 April 2022 |website=RFI |language=fr}}</ref> සැප්තැම්බර් 30 දින, කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේගේ නායකත්වයෙන් යුත් හමුදා කුමන්ත්‍රණයකින් දමිබා බලයෙන් පහ කරන ලදී.<ref>{{Cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-faso-army-captain-announces-overthrow-military-government-2022-09-30/|title=Burkina Faso army captain announces overthrow of military government|date=30 September 2022|work=Reuters|access-date=30 September 2022|language=en}}</ref><ref>{{Cite web |last=Ouagadougou |first=Staff and agencies in |date=30 September 2022 |title=Burkina Faso's military leader ousted in second coup this year |url=https://www.theguardian.com/world/2022/sep/30/burkina-fasos-military-leader-ousted-in-second-coup-this-year |access-date=30 September 2022 |website=the Guardian |language=en}}</ref> මෙය සිදු වූයේ දමිබා බලය අල්ලා මාස අටකට පසුවය. කුමන්ත්‍රණය සඳහා ට්‍රෝරේ විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද තර්කය වූයේ ඉස්ලාමීය කැරැල්ලක් සමඟ කටයුතු කිරීමට පෝල්-හෙන්‍රි සැන්ඩගෝ ඩැමීබා හට ඇති නොහැකියාවයි.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-63098217|title=Burkina Faso unrest: Military officers remove leader Damiba|last=Wright|first=George|date=30 September 2022|work=[[BBC]]}}</ref> දමිබා ඉල්ලා අස්වී රට හැර ගියේය.<ref>{{cite news|url=https://www.reuters.com/world/africa/burkina-fasos-self-declared-military-leader-says-situation-is-under-control-2022-10-02/|title=Burkina Faso president resigns on condition coup leader guarantees his safety|last1=Ndiaga|first1=Thiam|date=3 October 2022|work=Reuters|last2=Mimault|first2=Anne|language=en}}</ref> 2022 ඔක්තෝබර් 6 වන දින කපිතාන් ඊබ්‍රාහිම් ට්‍රෝරේ බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජනාධිපති ලෙස නිල වශයෙන් පත් කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.france24.com/en/africa/20221006-traore-officially-appointed-as-president-of-burkina-faso-after-coup|title=Traore officially appointed as transitional president of Burkina Faso after coup|date=6 October 2022|work=France 24|language=en}}</ref> ඇපලිනෙයාර් ජෝකිම් කයිලෙම් ද ටැඹේලා 2022 ඔක්තෝබර් 21 දින අන්තර්වාර අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=2022-10-24 |title=Com Kyélem de Tambèla, Burkina Faso está se voltando para a França? |url=https://lejournaldelafrique.com/pt/com-kyelem-de-tambela-o-burkina-faso-se-volta-para-a-fran%C3%A7a/ |access-date=2022-12-02 |website=Le Journal de l'Afrique |language=pt}}</ref> == ආණ්ඩුව == [[File:Blaise_Compaoré_2014_White_House.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Blaise_Compaor%C3%A9_2014_White_House.png|thumb|ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පෝරේ 1987 දී කුමන්ත්‍රණයකින් පාලනය ලබා 2014 දී බලය අහිමි වන තෙක් බුර්කිනා ෆාසෝ පාලනය කළේය.]] [[ප්‍රංශය|ප්‍රංශ]] සහාය ඇතිව, බ්ලේස් කොම්පෝරේ 1987 දී කුමන්ත්‍රණයකින් බලය අල්ලා ගත්තේය. ඔහු කුමන්ත්‍රණයෙන් මිය ගිය ඔහුගේ දිගුකාලීන මිතුරා සහ සගයා වූ තෝමස් සංකාරා බලයෙන් පහ කළේය.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13101197|title=Burkina Faso's Blaise Compaore sacks his government|date=15 April 2011|work=BBC News}}</ref> 1991 ජූනි 2 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව අර්ධ-ජනාධිපති රජයක් ස්ථාපිත කළේය: එහි පාර්ලිමේන්තුව වසර හතක ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වීමට නියමිත ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයා විසින් විසුරුවා හැරිය හැකිය. 2000 දී ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කර ජනාධිපති ධූර කාලය වසර පහක් දක්වා අඩු කිරීමටත් ධුර කාලය දෙකට සීමා කිරීමටත්, එක දිගට නැවත තේරී පත්වීම වළක්වන ලදී. 2005 මැතිවරණ සමයේදී මෙම සංශෝධනය බලාත්මක විය. කලින් සම්මත වූයේ නම්, එය කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත්වීම වළක්වනු ඇත. අනෙකුත් ජනාධිපති අපේක්ෂකයෝ මැතිවරණ ප්‍රතිඵලවලට අභියෝග කළහ. නමුත් 2005 ඔක්තෝම්බර් මාසයේදී, ව්‍යවස්ථා සභාව විසින් තීන්දු කළේ, 2000 දී කොම්පෝරේ වාඩිවී සිටින ජනාධිපතිවරයා වූ නිසා, ඔහුගේ දෙවන ධූර කාලය අවසන් වන තුරු එම සංශෝධනය ඔහුට අදාළ නොවන බවයි. මෙය 2005 මැතිවරණයේදී ඔහුගේ අපේක්ෂකත්වයට මග පෑදීය. 2005 නොවැම්බර් 13 දින, බෙදී ගිය දේශපාලන විරුද්ධත්වයක් නිසා, කොම්පාරේ නායයාමකින් නැවත තේරී පත් විය. 2010 ජනාධිපතිවරණයේ දී ජනාධිපති කොම්පෝරේ නැවත තේරී පත් විය. 10 ගුණයක විශාලත්වයකින් යුත් මුළු ජනගහනයෙන් බුර්කිනාබේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළේ මිලියන 1.6 ක් පමණි. 2011 බුර්කිනාබේ විරෝධතා යනු කොම්පෝරේ ඉල්ලා අස්වීම, ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී ප්‍රතිසංස්කරණ, හමුදා සහ රාජ්‍ය සේවකයින් සඳහා ඉහළ වැටුප් සහ ආර්ථික නිදහස ඉල්ලා සිටි ජනප්‍රිය විරෝධතා මාලාවකි.<ref>{{cite news|url=http://www.thedailystar.net/newDesign/news-details.php?nid=182823|title=Burkina opposition calls anti-president demo|date=23 April 2011|work=The Daily Star|access-date=24 April 2011}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2011/04/28/world/africa/28burkina.html|title=Mayor's Home Burned as Burkina Faso Protests Continue|last1=Taoko|first1=Hervé|date=27 April 2011|work=The New York Times|access-date=30 April 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110430114102/http://www.nytimes.com/2011/04/28/world/africa/28burkina.html|archive-date=30 April 2011|last2=Nossiter|first2=Adam|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=https://www.bloomberg.com/news/2011-04-28/burkina-faso-riot-police-join-wave-of-protests-after-government-dissolved.html|title=Burkina Faso Riot Police Join Wave of Protests After Government Dissolved|last=Gongo|first=Simon|date=28 April 2011|access-date=30 April 2011|publisher=Bloomberg L.P.}}</ref> එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස ආණ්ඩුකාරවරුන් වෙනුවට රාජ්‍ය සේවකයන්ගේ වැටුප් වැඩි කරන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13542959|title=Burkina Faso teachers' strike: Union agrees deal|date=25 May 2011|work=BBC News|access-date=28 May 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110527020543/http://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13542959|archive-date=27 May 2011|url-status=live}}</ref><ref>{{cite news|url=http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1623195|title=Burkina Faso government replaces its governors|date=9 June 2011|work=Taiwan News|access-date=11 June 2011|archive-date=4 March 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304115622/http://www.taiwannews.com.tw/etn/news_content.php?id=1623195|url-status=dead}}</ref> [[File:Assemblee_Nationale_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Assemblee_Nationale_Burkina_Faso.jpg|thumb|ඔවාගඩෝගු නගරයේ ජාතික සභා ගොඩනැගිල්ල]] පාර්ලිමේන්තුව ජාතික සභාව ලෙස හැඳින්වෙන එක් සභා ගර්භයකින් සමන්විත වූ අතර, එහි ආසන 111 ක් තිබූ අතර, පස් අවුරුදු ධුර කාලයක් සඳහා තේරී පත් වූ මන්ත්‍රීවරුන්ගෙන් සමන්විත විය. සාමාජිකයන් දස දෙනෙකුගෙන් සමන්විත වූ ව්‍යවස්ථාමය කුටියක් ද, එහි කාර්යභාරය තනිකරම උපදේශනාත්මක වූ ආර්ථික හා සමාජ සභාවක් ද විය. 1991 ආණ්ඩුක්‍රම ව්‍යවස්ථාව ද්වි-මණ්ඩල පාර්ලිමේන්තුවක් නිර්මාණය කළ නමුත් ඉහළ මන්ත්‍රී මණ්ඩලය (නියෝජිත මණ්ඩලය) 2002 දී අහෝසි කරන ලදී. කොම්පෝරේ පරිපාලනය එහි බලතල සමහරක් කලාප සහ නාගරික අධිකාරීන් වෙත බෙදා හැරීමෙන් බලය විමධ්‍යගත කිරීමට කටයුතු කර ඇත. එහෙත් දේශපාලඥයින් කෙරෙහි පුලුල්ව පැතිරුනු අවිශ්වාසය සහ බොහෝ නිවැසියන්ගේ දේශපාලන මැදිහත් වීමක් නොමැතිකම මෙම ක්‍රියාවලිය සංකීර්ණ කළේය. මෙය දෙමුහුන් විමධ්‍යගත කිරීමක් ලෙස විචාරකයෝ විස්තර කළහ.<ref>{{cite web |author=Tiendrebeongo, Aristide |date=March 2013 |title=Failure Likely |url=http://www.dandc.eu/en/article/decentralisation-burkina-faso-coming-against-obstacles-because-local-people-are-distrustful |publisher=dandc.eu}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි දේශපාලන නිදහස දැඩි ලෙස සීමා කර ඇත. මාධ්‍යවේදීන්ට සහ සමාජයේ අනෙකුත් දේශපාලනිකව ක්‍රියාකාරී සාමාජිකයින්ට එරෙහිව රාජ්‍ය අනුග්‍රහය දක්වන ප්‍රචණ්ඩ ක්‍රියා රාශියක් සම්බන්ධයෙන් මානව හිමිකම් සංවිධාන කොම්පෝරේ පරිපාලනය විවේචනය කර තිබුණි.<ref>{{Cite web |title=Africa's human rights court and the limits of justice |url=http://www.aljazeera.com/programmes/talktojazeera/2017/01/africa-human-rights-court-limits-justice-170107092107153.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20171027232853/http://www.aljazeera.com/programmes/talktojazeera/2017/01/africa-human-rights-court-limits-justice-170107092107153.html |archive-date=27 October 2017 |access-date=27 October 2017 |publisher=Al Jazeera}}</ref><ref>{{Cite web |year=2015 |title=Burkina Faso 2015 Human Rights Report |url=https://2009-2017.state.gov/documents/organization/252867.pdf |url-status=live |archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://2009-2017.state.gov/documents/organization/252867.pdf |archive-date=2022-10-09 |access-date=3 June 2018 |publisher=[[United States Department of State]]}}</ref> 2015 සැප්තැම්බර් මැද භාගයේදී ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුව (ආර්එස්පී) විසින් කරන ලද කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නයකින් කෆන්ඩෝ ආන්ඩුව, 2014 ඔක්තෝම්බර් ‍වෙන් පසු ඉතිරි දේශපාලන පර්යාය ද සමගින් තාවකාලිකව පෙරලා දමන ලදී.<ref name="DailyTelegraph">{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders.html|title=Burkina Faso coup: military says it now controls country after arresting leaders|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=17 September 2015|newspaper=[[The Daily Telegraph]] (Online edition)|access-date=17 September 2015|archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20171011213120/http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/burkinafaso/11870962/Burkina-Faso-coup-military-says-it-now-controls-country-after-arresting-leaders-live.html|archive-date=11 October 2017|location=United Kingdom|url-status=dead}}</ref> ඔවුන් ගිල්බට් ඩියන්ඩෙරේව ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදය සඳහා වූ නව ජාතික කවුන්සිලයේ සභාපති ලෙස පත් කළේය. 2015 සැප්තැම්බර් 23 දින, අගමැති සහ අන්තර්වාර ජනාධිපතිවරයා නැවත බලයට පත් කරන ලදී.<ref name="npr-back">{{cite web |date=23 September 2015 |title=A Week After Coup, Burkina Faso's Interim President Back in Power |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/23/442826830/1-week-after-coup-burkina-fasos-interim-president-back-in-power |access-date=23 September 2015 |publisher=[[NPR]]}}</ref><ref name="npr-apology">{{Cite web |date=22 September 2015 |title=Burkina Faso Leader Apologizes To Nation For Seizing Power in a Coup |url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2015/09/22/442441403/burkina-faso-leader-apologizes-to-nation-for-seizing-power-in-a-coup |access-date=23 September 2015 |publisher=NPR}}</ref> ජාතික මැතිවරණය පසුව නොවැම්බර් 29 දිනට කල් තැබිණි. පළමු වටයේ ඡන්ද විමසීමේදී කබෝරේ ජයග්‍රහණය කළ අතර, දෙවන ස්ථානයට පත් අපේක්ෂකයා වූ සෙෆිරින් ඩයබ්රේ සඳහා 29.7% ට එරෙහිව 53.5% ක ඡන්ද ප්‍රතිශතයක් ලබා ගත්තේය.<ref name="Kabore wins2">Mathieu Bonkoungou and Nadoun Coulibaly, [https://news.yahoo.com/kabore-wins-burkina-faso-presidential-vote-electoral-commission-003634457.html "Kabore wins Burkina Faso presidential election"], Reuters, 1 December 2015.</ref> ඔහු 2015 දෙසැම්බර් 29 දින ජනාධිපති ලෙස දිවුරුම් දුන්නේය.<ref name="swears in new president2">{{Cite news|url=https://news.yahoo.com/burkina-faso-swears-president-capping-transition-161614791.html|title=Burkina Faso swears in new president, capping transition|date=29 December 2015|work=Agence France-Presse}}</ref> [[බීබීසී|බීබීසීය]] ජනාධිපතිවරයා විස්තර කළේ "ප්‍රංශ උගත් බැංකුකරුවෙකු ලෙස... [ඔහු] තමා සමාජ ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදියෙකු ලෙස සලකන අතර තරුණ විරැකියාව අවම කිරීමට, අධ්‍යාපනය සහ සෞඛ්‍ය සේවා වැඩි දියුණු කිරීමට සහ හයට අඩු ළමුන් සඳහා නොමිලේ සෞඛ්‍ය ප්‍රතිපාදන ලබා දීමට ප්‍රතිඥා දී ඇත".<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-13072774|title=Burkina Faso profile|date=5 March 2018|work=BBC News}}</ref> අගමැතිවරයා රජයේ ප්‍රධානියා වන අතර ජාතික සභාවේ අනුමැතිය ඇතිව ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කරනු ලැබේ. ජනාධිපතිවරයා විසින් පත් කිරීම සඳහා කැබිනට් මණ්ඩලයක් නිර්දේශ කිරීමේ වගකීම ඔහු සතුය. පෝල් කබා තිබා 2016 මුලදී අගමැති ලෙස පත් කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=4 January 2018 |title=Burkina Faso |url=https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107072317/https://freedomhouse.org/report/freedom-world/2018/burkina-faso |archive-date=7 January 2019 |access-date=6 January 2019}}</ref> 2018 අග භාගයේ [[ලෝක බැංකුව|ලෝක බැංකු]] වාර්තාවකට අනුව දේශපාලන වාතාවරණය ස්ථාවර විය; වැටුප් වැඩිකිරීම් සහ සමාජ ප්‍රතිලාභ ඉල්ලා ආර්ථික අංශ කිහිපයක වෘත්තීය සමිති විසින් සංවිධානය කරන ලද ප්‍රධාන වැඩ වර්ජන සහ විරෝධතා මගින් සලකුණු කරන ලද සමාජ අතෘප්තියට ආන්ඩුව මුහුන දී සිටියේය. 2020 බුර්කිනාබේ මහ මැතිවරණයේදී කබෝරේ සහ MPP 57.7% ඡන්ද ලබා ගනිමින් නැවත තේරී පත් විය. === ව්‍යවස්ථාව === 2015 දී කබෝරේ 1991 ව්‍යවස්ථාව සංශෝධනය කිරීමට පොරොන්දු විය. සංශෝධනය 2018 දී අවසන් කරන ලදී. එක් කොන්දේසියක් මඟින් ඕනෑම පුද්ගලයෙකුට වසර දහයකට වැඩි කාලයක් අඛණ්ඩව හෝ වරින් වර ජනාධිපති ලෙස කටයුතු කිරීම වළක්වන අතර ජනාධිපතිවරයෙකුට දෝෂාභියෝගයක් සඳහා ක්‍රමවේදයක් සපයයි. පස්වන ජනරජය සඳහා වන ව්‍යවස්ථාව පිළිබඳ ජනමත විචාරණයක් 2019 මාර්තු 24 දිනට නියමිත විය.<ref>{{cite web |date=28 August 2018 |title=Burkina Faso: Referendum on new constitution set for March 2019 |url=http://apanews.net/en/news/burkina-faso-referendum-new-constitutional-set-for-march-2019 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20190107015849/http://apanews.net/en/news/burkina-faso-referendum-new-constitutional-set-for-march-2019 |archive-date=7 January 2019 |access-date=6 January 2019 |website=Danube Travel}}</ref> සංශෝධිත වචනවල ඇතැම් අයිතිවාසිකම් ද අන්තර්ගත කර ඇත: පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය, යහපත් නිවාස සඳහා ප්‍රවේශය සහ සිවිල් අකීකරුකම සඳහා ඇති අයිතිය පිළිගැනීම. යෝජිත පාඨය අනුමත කිරීම පාර්ලිමේන්තුවේ විරුද්ධ පක්ෂ ප්‍රතික්ෂේප කළ නිසා ජනමත විචාරණය අවශ්‍ය විය.<ref>{{Cite web |date=27 August 2018 |title=Burkina Faso: Le référendum constitutionnel prévu le 24 mars 2019 – Radio France Internationale |url=http://www.rfi.fr/afrique/20180827-burkina-faso-le-referendum-constitutionnel-prevu-le-24-mars-2019}}</ref> === විදේශ සබඳතා === බුර්කිනා ෆාසෝ G5 සහෙල්, සහෙල්-සහරාන් ජනපද ප්‍රජාව, ලා ෆ්‍රැන්කොෆෝනි, ඉස්ලාමීය සහයෝගිතා සංවිධානය සහ [[එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය|එක්සත් ජාතීන්ගේ]] සාමාජිකයෙකි. එය දැනට ECOWAS සහ අප්‍රිකානු සංගමයෙන් අත්හිටුවා ඇත. === හමුදාමය === හමුදාව ස්වේච්ඡා සේවයේ යෙදී සිටින මිනිසුන් 6,000කින් පමණ සමන්විත වන අතර, හමුදා සහ සිවිල් රාජකාරි යන දෙඅංශයෙන්ම පුහුණු වූ වයස අවුරුදු 25ත් 35ත් අතර සිවිල් වැසියන්ගෙන් සමන්විත අර්ධකාලීන ජාතික මහජන හමුදාවක් විසින් වැඩි දියුණු කරන ලදී. Jane's Sentinel Country Risk Assessment අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝගේ හමුදාව එහි බල ව්‍යුහය සහ දුර්වල ලෙස සන්නද්ධ වීම නිසා අඩුවෙන් සන්නද්ධව ඇත, නමුත් සැහැල්ලු සන්නාහ වාහන රෝද ධාවනය කර ඇත, [[ලයිබීරියාව|ලයිබීරියාවේ]] සහ අප්‍රිකාවේ වෙනත් තැන්වල මැදිහත්වීම් හරහා ප්‍රයෝජනවත් සටන් විශේෂඥතාවක් වර්ධනය කර ගෙන ඇත.<ref>{{Cite web |last=Online |first=Peace FM |title=Coup Underway In Burkina Faso, President Detained By Military |url=https://www.peacefmonline.com/pages/politics/politics/202201/459323.php |access-date=24 January 2022 |website=Peacefmonline.com - Ghana news}}</ref> පුහුණුව සහ උපකරණ සම්බන්ධයෙන් ගත් කල, ජනාධිපති ආරක්‍ෂක රෙජිමේන්තුව (ප්‍රංශ: Regiment de la Sécurité Présidentielle – RSP) සම්බන්ධයෙන් නිත්‍ය හමුදාව නොසලකා හරිනු ඇතැයි විශ්වාස කෙරේ. වැටුප් සහ කොන්දේසි සම්බන්ධයෙන් මෑත වසරවල ආරවුල් වාර්තා වී ඇත.<ref>''[https://web.archive.org/web/20100827071950/http://www.janes.com/articles/Janes-Sentinel-Security-Assessment-West-Africa/Army-Burkina-Faso.html Jane's Sentinel Security Assessment – West Africa]'', 15 April 2009</ref> මෙහෙයුම් ගුවන් යානා 19 ක් පමණ ගුවන් හමුදාවක් ඇත, නමුත් රට ගොඩබිම් සහිත බැවින් නාවික හමුදාවක් නොමැත. හමුදා වියදම් ජාතියේ දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 1.2% ක් පමණ වේ. 2011 අප්‍රේල් මාසයේදී හමුදා කැරැල්ලක් ඇති විය. ජනාධිපතිවරයා විසින් නව කාර්ය මණ්ඩල ප්‍රධානීන් නම් කරන ලද අතර, ඔවාගඩෝගු හි ඇඳිරි නීතිය පනවන ලදී.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-13107109|title=Burkina Faso capital under curfew after army mutiny|date=16 April 2011|work=BBC News|access-date=17 April 2011}}</ref> === නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීම === බුර්කිනා ෆාසෝ බොහෝ පොලිස් සහ ආරක්ෂක හමුදා සේවයේ යොදවයි, සාමාන්‍යයෙන් ප්‍රංශ පොලිසිය විසින් භාවිතා කරන සංවිධාන අනුව හැඩගැසී ඇත. ප්‍රංශය පොලිස් හමුදාවන්ට සැලකිය යුතු සහයෝගයක් සහ පුහුණුවක් ලබා දෙයි. ජෙන්ඩර්මරි නැෂනල් සංවිධානය කර ඇත්තේ හමුදා මාර්ග ඔස්සේ වන අතර, බොහෝ පොලිස් සේවාවන් බළසේනා මට්ටමින් සපයනු ලැබේ. ජෙන්ඩර්මරි ආරක්ෂක අමාත්‍යවරයාගේ අධිකාරිය යටතේ ක්‍රියාත්මක වන අතර, එහි සාමාජිකයින් ප්‍රධාන වශයෙන් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සහ දේශසීමා ආශ්‍රිතව සේවයේ යොදවා ඇත.<ref name="Das, pp.&nbsp;139–141">Das, Dilip K. and Palmiotto, Michael J. (2005) ''World Police Encyclopedia'', Routledge, {{ISBN|0-415-94250-0}}. pp.&nbsp;139–141</ref> භෞමික පරිපාලන අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන නාගරික පොලිස් බලකායක් ඇත; ආරක්ෂක අමාත්‍යාංශය මගින් පාලනය වන ජාතික පොලිස් බලකායක්; සහ ජනරජයේ ජනාධිපතිවරයාගේ ආරක්ෂාව සඳහා කැප වූ 'මාලිගා ආරක්ෂකයෙකු' (Régiment de la Sécurité Présidentielle, හෝ RSP) ස්වාධීන ජනාධිපති ආරක්ෂක රෙජිමේන්තුවක්. ජෙන්ඩර්මරි සහ ජාතික පොලිසිය යන දෙකම පරිපාලන සහ අධිකරණ පොලිස් කාර්යයන් දෙකටම බෙදා ඇත; පළමුවැන්න මහජන සාමය ආරක්ෂා කිරීම සහ ආරක්ෂාව සැපයීම සඳහා සවිස්තරාත්මක වන අතර, දෙවැන්න අපරාධ පරීක්ෂණ සම්බන්ධයෙන් චෝදනා කරනු ලැබේ.<ref name="Das, pp.&nbsp;139–1412">Das, Dilip K. and Palmiotto, Michael J. (2005) ''World Police Encyclopedia'', Routledge, {{ISBN|0-415-94250-0}}. pp.&nbsp;139–141</ref> සියලුම විදේශිකයන් සහ පුරවැසියන් ඡායාරූප හැඳුනුම්පත්, හෝ වෙනත් ආකාරයේ හඳුනාගැනීම් හෝ දඩයකට මුහුණ දීමට අවශ්‍ය වන අතර, ඔටෝ, බුෂ්-ටැක්සි හෝ බස්රථවල ගමන් කරන පුද්ගලයන් සඳහා පොලිස් ස්ථාන හඳුනාගැනීමේ පරීක්‍ෂණ සාමාන්‍ය දෙයක් වේ.<ref>U.S. Dept. of State, [https://web.archive.org/web/20131114034455/http://travel.state.gov/travel/cis_pa_tw/cis/cis_1075.html Burkina Faso: Country Specific Information]</ref><ref>Foreign and Commonwealth Office,{{cite web |title=Sub-Saharan Africa: Burkina Faso |url=http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/sub-saharan-africa/burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090827125629/http://www.fco.gov.uk/en/travelling-and-living-overseas/travel-advice-by-country/sub-saharan-africa/burkina-faso |archive-date=27 August 2009 |access-date=13 August 2009}} . Government of the United Kingdom</ref> === පරිපාලන අංශ === රට පරිපාලන කලාප 13 කට බෙදා ඇත. මෙම කලාප පළාත් 45 ක් සහ දෙපාර්තමේන්තු 301 කින් සමන්විත වේ. සෑම කලාපයක්ම ආණ්ඩුකාරවරයෙකු විසින් පාලනය කරනු ලැබේ. == භූගෝලීය == [[File:Burkina_sat.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_sat.png|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපය]] [[File:Burkina_Faso_Map.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_Map.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ සිතියම]] [[File:WP_35,_SDr9776.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:WP_35,_SDr9776.JPG|දකුණ|thumb|ගවුවා සිට බටී දක්වා මාර්ගයේ ග්බෝම්බ්ලෝරා දෙපාර්තමේන්තුව අසල සවානා]] [[File:Koppen-Geiger_Map_BFA_present.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Koppen-Geiger_Map_BFA_present.svg|thumb|Köppen දේශගුණික වර්ගීකරණයේ සිතියම]] [[File:Wreckage_of_a_dam_(Dourtenga,_2008).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Wreckage_of_a_dam_(Dourtenga,_2008).jpg|thumb|2007 දී ඩූර්ටෙන්ගා ගංවතුරෙන් සිදු වූ හානිය]] බුර්කිනා ෆාසෝ බොහෝ දුරට පිහිටා ඇත්තේ අක්ෂාංශ 9° සහ 15° N (කුඩා ප්‍රදේශයක් 15°ට උතුරින්) සහ දේශාංශ 6° W සහ 3° E අතර ය. එය ගම්බද ප්‍රධාන වර්ග දෙකකින් සමන්විත වේ. රටේ විශාල ප්‍රදේශය අර්ධද්වීපයකින් ආවරණය වී ඇති අතර, සමහර ප්‍රදේශවල හුදකලා කඳු කිහිපයක්, ප්‍රාකේම්බ්‍රියානු ස්කන්ධයක අවසාන ශේෂයන් සහිත මෘදු රැළි සහිත භූ දර්ශනයක් සාදයි. අනෙක් අතට, රටේ නිරිත දෙසින් වැලිගල් ස්කන්ධයක් සාදයි, එහිදී උසම කඳු මුදුන වන ටෙනකූරෝ මීටර් 749 (අඩි 2,457) ක උන්නතාංශයක දක්නට ලැබේ. මෙම ස්කන්ධය මීටර් 150 (අඩි 492) දක්වා උසකින් යුත් පාෂාණවලින් මායිම් වී ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ හි සාමාන්‍ය උන්නතාංශය මීටර් 400 (අඩි 1,312) වන අතර ඉහළම සහ පහළම භූමි අතර වෙනස මීටර් 600 (අඩි 1,969) ට වඩා වැඩි නොවේ. එබැවින් බුර්කිනා ෆාසෝ යනු සාපේක්ෂව පැතලි රටකි. ඉහළ වෝල්ටා යන පැරණි නාමය රට හරස් කරන ගංගා තුනකට ණයගැතියි: කළු වෝල්ටා (හෝ මවුහූන්), සුදු වෝල්ටා (නාකම්බේ) සහ රතු වෝල්ටා (නාසිනොන්). කළු වෝල්ටා යනු වසර පුරා ගලා යන රටේ එකම ගංගා දෙකෙන් එකක් වන අතර අනෙක නිරිත දෙසින් ගලා යන කොමෝයි. නයිජර් ගංගා ද්‍රෝණිය ද රටේ මතුපිටින් 27%ක් ජලය බැස යයි. නයිජර්හි අතු ගංගා - බෙලි, ගොරෝවුල්, ගුඩෙබෝ සහ ඩාර්ගෝල් - සෘතුමය දිය පහරවල් වන අතර ඒවා ගලා බසින්නේ වසරකට මාස හතරක් හෝ හයක් පමණි. කෙසේ වෙතත්, ඔවුන් තවමත් ගංවතුර හා පිටාර ගැලීම කළ හැකිය. රටෙහි විල් රාශියක් ද ඇත - ප්‍රධාන ඒවා වන්නේ ටින්ග්‍රේලා, බාම් සහ ඩෙම් ය. රටෙහි විශාල පොකුණු ද, අපේ, බෙලි, යොම්බෝලි සහ මාර්කෝයි වැනි ද ඇත. විශේෂයෙන් රටේ උතුරේ ජල හිඟය බොහෝ විට ගැටලුවකි. බුර්කිනා ෆාසෝ භෞමික පරිසර කලාප දෙකක් තුළ පිහිටා ඇත: සහේලියන් ඇකේසියා සැවානා සහ බටහිර සුඩාන සවානා.<ref name="DinersteinOlson2017">{{cite journal|last1=Dinerstein|first1=Eric|last2=Olson|first2=David|last3=Joshi|first3=Anup|last4=Vynne|first4=Carly|last5=Burgess|first5=Neil D.|last6=Wikramanayake|first6=Eric|last7=Hahn|first7=Nathan|last8=Palminteri|first8=Suzanne|last9=Hedao|first9=Prashant|last10=Noss|first10=Reed|last11=Hansen|first11=Matt|year=2017|title=An Ecoregion-Based Approach to Protecting Half the Terrestrial Realm|journal=BioScience|volume=67|issue=6|pages=534–545|doi=10.1093/biosci/bix014|issn=0006-3568|pmc=5451287|pmid=28608869|doi-access=free|last12=Locke|first12=Harvey|last13=Ellis|first13=Erle C|last14=Jones|first14=Benjamin|last15=Barber|first15=Charles Victor|last16=Hayes|first16=Randy|last17=Kormos|first17=Cyril|last18=Martin|first18=Vance|last19=Crist|first19=Eileen|last20=Sechrest|first20=Wes|last21=Price|first21=Lori|last22=Baillie|first22=Jonathan E. M.|last23=Weeden|first23=Don|last24=Suckling|first24=Kierán|last25=Davis|first25=Crystal|last26=Sizer|first26=Nigel|last27=Moore|first27=Rebecca|last28=Thau|first28=David|last29=Birch|first29=Tanya|last30=Potapov|first30=Peter|last31=Turubanova|first31=Svetlana|last32=Tyukavina|first32=Alexandra|last33=de Souza|first33=Nadia|last34=Pintea|first34=Lilian|last35=Brito|first35=José C.|last36=Llewellyn|first36=Othman A.|last37=Miller|first37=Anthony G.|last38=Patzelt|first38=Annette|last39=Ghazanfar|first39=Shahina A.|last40=Timberlake|first40=Jonathan|last41=Klöser|first41=Heinz|last42=Shennan-Farpón|first42=Yara|last43=Kindt|first43=Roeland|last44=Lillesø|first44=Jens-Peter Barnekow|last45=van Breugel|first45=Paulo|last46=Graudal|first46=Lars|last47=Voge|first47=Maianna|last48=Al-Shammari|first48=Khalaf F.|last49=Saleem|first49=Muhammad}}</ref> === දේශගුණය === බුර්කිනා ෆාසෝහි ප්‍රධාන වශයෙන් නිවර්තන දේශගුණයක් ඇති අතර එය ඉතා වෙනස් සෘතු දෙකක් ඇත. වැසි සමයේදී, රටට මිලිමීටර් 600 සහ 900 (අඟල් 23.6 සහ 35.4) වර්ෂාපතනයක් ලැබේ; වියළි කාලවලදී, හර්මැටන් - සහරා සිට උණුසුම් වියළි සුළඟක් හමයි. වැසි සමය ආසන්න වශයෙන් මාස හතරක්, මැයි/ජුනි සිට සැප්තැම්බර් දක්වා පවතින අතර, රටේ උතුරේ කෙටි වේ. දේශගුණික කලාප තුනක් අර්ථ දැක්විය හැක: සහෙල්, සුඩාන්-සහෙල් සහ සුඩාන්-ගිනියාව. උතුරේ සහේල් ප්‍රදේශයට සාමාන්‍යයෙන් වසරකට මිලිමීටර් 600 (අඟල් 23.6)<ref name="relationship">{{cite web |title=SIM Country Profile: Burkina Faso |url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&CID=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&fun=1 |archive-date=9 March 2008 |access-date=5 August 2006}}</ref> ට වඩා අඩු වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර ඉහළ උෂ්ණත්වයන් 5–47 °C (41–117 °F) ඇත. සාපේක්ෂ වශයෙන් වියළි නිවර්තන සැවානාවක් වන සහෙල් බුර්කිනා ෆාසෝ දේශසීමාවෙන් ඔබ්බට, අප්‍රිකාවේ අං සිට අත්ලාන්තික් සාගරය දක්වා විහිදෙන අතර සහරා එහි උතුරින් සහ දකුණින් [[සුඩානය|සුඩානයේ]] සාරවත් කලාපයට මායිම් වේ. උතුරු අක්ෂාංශ 11° 3′ සහ 13° 5′ අතර පිහිටා ඇති සුඩානය-සහෙල් කලාපය වර්ෂාපතනය සහ උෂ්ණත්වය සම්බන්ධයෙන් සංක්‍රාන්ති කලාපයකි. තව දුරටත් දකුණට, සුඩාන්-ගිනියා කලාපයට සෑම වසරකම මිලිමීටර් 900 (අඟල් 35.4)<ref name="relationship2">{{cite web |title=SIM Country Profile: Burkina Faso |url=http://www.sim.org/country.asp?fun=1&CID=18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080309142111/http://www.sim.org/country.asp?CID=18&fun=1 |archive-date=9 March 2008 |access-date=5 August 2006}}</ref> ට වැඩි වර්ෂාපතනයක් ලැබෙන අතර සිසිල් සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයක් ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයට දායක වීම සඳහා භූගෝලීය සහ පාරිසරික හේතූන් ද සැලකිය යුතු කාර්යභාරයක් ඉටු කළ හැකිය.<ref>{{Cite journal|last=Reardon|first=Thomas|year=1996|title=Agroclimatic Shock, Income Inequality, and Poverty: Evidence from Burkina Faso|url=https://archive.org/details/sim_world-development_1996-05_24_5/page/901|journal=World Development|volume=24|issue=5|pages=901–914|doi=10.1016/0305-750x(96)00009-5}}</ref> රට පිහිටා ඇත්තේ සහෙල් ප්‍රදේශයේ බැවින්, දරුණු ගංවතුරේ සිට අධික නියඟය දක්වා ලෝකයේ වඩාත්ම රැඩිකල් දේශගුණික විචල්‍යයන් බුර්කිනා ෆාසෝ අත්විඳියි.<ref>{{Cite journal|last=Ostergaard Nielsen|first=Jonas|date=February 2010|title=Cultural barriers to climate change adaptation: A case study from Northern Burkina Faso|journal=Global Environmental Change|volume=20|pages=142–152|doi=10.1016/j.gloenvcha.2009.10.002}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ පුරවැසියන් බොහෝ විට මුහුණ දෙන අනපේක්ෂිත දේශගුණික කම්පනය හේතුවෙන් කෘෂිකාර්මික ක්‍රම මත විශ්වාසය තැබීමට සහ ධනය රැස්කර ගැනීමට හැකි වීමේදී දැඩි දුෂ්කරතා ඇති වේ.<ref>{{Cite journal|author=Barbier|display-authors=etal|year=2009|title=Human Vulnerability to Climate Variability in the Sahel: Farmers' Adaptation Strategies in Northern Burkina Faso|url=https://archive.org/details/sim_environmental-management_2009-05_43_5/page/790|journal=Environmental Management|volume=43|issue=5|pages=790–803|bibcode=2009EnMan..43..790B|doi=10.1007/s00267-008-9237-9|pmid=19037691|s2cid=9634833}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ දේශගුණය එහි වගාවන් කෘමි ප්‍රහාරවලට ගොදුරු කරයි, පළඟැටියන් සහ කිකිළියන්ගේ ප්‍රහාර ඇතුළුව, බෝග විනාශ කරන අතර ආහාර නිෂ්පාදනය තවදුරටත් වළක්වයි.<ref>{{cite journal|last1=Groten|first1=S. M. E.|year=1993|title=NDVI—crop monitoring and early yield assessment of Burkina Faso|url=https://archive.org/details/sim_international-journal-of-remote-sensing_1993-05-20_14_8/page/1495|journal=International Journal of Remote Sensing|volume=14|issue=8|pages=1495–1515|bibcode=1993IJRS...14.1495G|doi=10.1080/01431169308953983}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝහි ජනගහනයෙන් බහුතරයක් ආදායම් මාර්ගයක් ලෙස කෘෂිකර්මාන්තය මත යැපෙනවා පමණක් නොව, ඔවුන් සෘජුවම ගෘහස්ථ පෝෂණය කරන ආහාර සඳහා කෘෂිකාර්මික අංශය මත රඳා සිටිති.<ref name="Coping">{{Cite journal|last1=Reardon|first1=Thomas|last2=Matlon|first2=Peter|last3=Delgado|first3=Christopher|date=September 1988|title=Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|url=http://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf|journal=World Development|volume=16|issue=9|pages=1065–1074|doi=10.1016/0305-750X(88)90109-X}}</ref> කෘෂිකාර්මික අවදානම හේතුවෙන්, වැඩි වැඩියෙන් පවුල්වලට ගොවිපල නොවන ආදායම් මාර්ග සෙවීමට සිදු වන අතර,<ref>{{Cite journal|authors=Roncoli, Ingram, and Kirshen|year=2001|title=The costs and risks of coping with drought: livelihood impacts and farmers' responses in Burkina Faso|journal=Climate Research|volume=19|pages=119–132|bibcode=2001ClRes..19..119R|doi=10.3354/cr019119|doi-access=free|df=dmy-all}}</ref> බොහෝ විට රැකියාවක් සොයා ගැනීම සඳහා ඔවුන්ගේ කලාපීය කලාපයෙන් පිටත ගමන් කිරීමට සිදු වේ.<ref name="Coping2">{{Cite journal|last1=Reardon|first1=Thomas|last2=Matlon|first2=Peter|last3=Delgado|first3=Christopher|date=September 1988|title=Coping with household-level food insecurity in drought-affected areas of Burkina Faso|url=http://oar.icrisat.org/7395/1/WorldDev_16_9_1065-1074_1988.pdf|journal=World Development|volume=16|issue=9|pages=1065–1074|doi=10.1016/0305-750X(88)90109-X}}</ref> === ස්වභාවික සම්පත් === බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වභාවික සම්පත් අතර රන්, මැංගනීස්, හුණුගල්, කිරිගරුඬ, පොස්පේට්, පෑම් සහ ලුණු ඇතුළත් වේ. === වනජීවී === බටහිර අප්‍රිකාවේ බොහෝ රටවලට වඩා බුර්කිනා ෆාසෝහි අලි ඇතුන් සංඛ්‍යාව විශාලය. සිංහයන්, දිවියන් සහ මී හරකුන් ද මෙහි දක්නට ලැබේ, වාමන හෝ රතු මී හරක්, කුඩා රතු-දුඹුරු සතෙකු වන අතර එය දරුණු කෙටි කකුල් සහිත එළදෙනක් මෙන් පෙනේ. චීටා, කැරකල් හෝ අප්‍රිකානු ලින්ක්ස්, තිත් හයිනා සහ අප්‍රිකානු වල් බල්ලා වැනි අනෙකුත් විශාල විලෝපිකයන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි ජීවත් වෙති.<ref>{{cite web |title=Geography & Wildlife |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |work=www.our-africa.org}}{{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf |access-date=3 March 2023 |archive-date=3 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150903210757/http://www.our-africa.org/burkina-faso/geography-wildlife?ref=nf }}. our-africa.org</ref> බුර්කිනා ෆාසෝහි සත්ත්ව හා ශාක ජාතික වනෝද්යාන හතරක ආරක්ෂා කර ඇත: * බුර්කිනා ෆාසෝ, බෙනින් සහ නයිජර් පසුකර යන නැගෙනහිරින් පිහිටි ඩබ්ලිව් ජාතික වනෝද්‍යානය * අර්ලි වනජීවී රක්ෂිතය (නැගෙනහිර අර්ලි ජාතික වනෝද්යානය) * බටහිරින් ලෙරාබා-කොමෝ වර්ගීකරණය කරන ලද වනාන්තරය සහ වනජීවී අර්ධ රක්ෂිතය * බටහිරින් මාරේ ඕක්ස් හිපපොටේම්ස් == ආර්ථිකය == [[File:Burkina_Faso_Product_Exports_(2019).svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_Product_Exports_(2019).svg|දකුණ|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ අපනයනවල සමානුපාතික නියෝජනයක්, 2019]] [[File:GDP_per_capita_development_of_Burkina_Faso.svg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:GDP_per_capita_development_of_Burkina_Faso.svg|thumb|1950 සිට බුර්කිනා ෆාසෝහි ඒක පුද්ගල දළ දේශීය නිෂ්පාදිතය]] බුර්කිනා ෆාසෝ හි අපනයනවල වටිනාකම 2011 දී ඩොලර් බිලියන 2.77 සිට 2012 දී ඩොලර් මිලියන 754 දක්වා පහත වැටුණි.<ref>{{cite web |title=OEC: Products exported by Bulgaria (2012) |url=http://atlas.media.mit.edu/explore |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20121029104824/http://atlas.media.mit.edu/explore |archive-date=29 October 2012 |access-date=30 October 2014 |work=The Observatory of Economic Complexity}}</ref> කෘෂිකර්මාන්තය එහි දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 32% ක් නියෝජනය කරන අතර වැඩ කරන ජනගහනයෙන් 80% ක් වාසය කරයි. එය බොහෝ දුරට පශු සම්පත් ඇතිකිරීමෙන් සමන්විත වේ. විශේෂයෙන් දකුණේ සහ නිරිතදිග ප්‍රදේශවල ජනතාව [[බඩ ඉරිඟු]], මුතු මෙනේරි, බඩ ඉරිඟු (ඉරිඟු), [[රටකජු]], [[සහල්]] සහ කපු වැනි බෝග වගා කරන අතර විකිණීමට ඇති අතිරික්තයන් ඇත. රන් ලෝපස් බහුලව තිබුණද රටේ ආර්ථික ක්‍රියාකාරකම්වලින් විශාල කොටසක් ජාත්‍යන්තර ආධාර මගින් අරමුදල් සපයයි. 2017 වසරේ ඉහළම අපනයන භාණ්ඩ පහ වූයේ, වැදගත්කම අනුව: මැණික් සහ වටිනා ලෝහ, ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 1.9 (මුළු අපනයනයෙන් 78.5%), කපු, ඩොලර් මිලියන 198.7 (8.3%), ලෝපස්, ස්ලැග්, අළු, ඩොලර් මිලියන 137.6 (5.8%) ), පලතුරු, ඇට වර්ග: ඩොලර් මිලියන 76.6 (3.2%) සහ තෙල් බීජ: ඩොලර් මිලියන 59.5 (2.5%).<ref>{{Cite web |date=17 January 2019 |title=Burkina Faso's Top 10 Exports |url=http://www.worldstopexports.com/burkina-fasos-top-10-exports/}}</ref> [[ලෝක බැංකුව|ලෝක බැංකුවේ]] දෙසැම්බර් 2018 වාර්තාවක් පෙන්වා දෙන්නේ 2017 දී ආර්ථික වර්ධනය 6.4% දක්වා 2017 (2016 දී 5.9% එදිරිව) දක්වා වැඩි වී ඇත්තේ මූලික වශයෙන් රන් නිෂ්පාදනය සහ යටිතල පහසුකම් සඳහා ආයෝජනය වැඩි කිරීම හේතුවෙනි. වැටුප් බිල්පත් වර්ධනයට සම්බන්ධ පරිභෝජනයේ වැඩිවීම ද ආර්ථික වර්ධනයට සහාය විය. උද්ධමනය එම වසරේ 0.4% ලෙස අඩු මට්ටමක පැවති නමුත් රාජ්‍ය හිඟය දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 7.7% දක්වා වර්ධනය විය (2016 දී 3.5%ට සාපේක්ෂව). රජය දිගින් දිගටම ණය ලබා ගැනීම සඳහා මූල්‍ය ආධාර සහ ණය ලබා ගනිමින් සිටියේය. රාජ්‍ය හිඟය පියවා ගැනීම සඳහා රජය සහනාධාර සහ කලාපීය වෙළෙඳපොළේ ණය ගැනීම් ඒකාබද්ධ කළේය. ඍණාත්මක ලෙස බලපෑ හැකි වුවද, කෙටි හා මධ්‍ය කාලීන වශයෙන් ආර්ථික දැක්ම යහපත් මට්ටමක පවතින බව ලෝක බැංකුව ප්‍රකාශ කළේය. අවදානම් අතරට ඉහළ තෙල් මිල (ආනයන), රත්‍රන් සහ කපු (අපනයන) අඩු මිල මෙන්ම ත්‍රස්තවාදී තර්ජන සහ කම්කරු වැඩ වර්ජන ඇතුළත් විය.<ref name="auto2">{{cite web |date=26 November 2017 |title=Burkina Faso |url=https://www.worldbank.org/en/country/burkinafaso/overview |access-date=6 January 2019 |website=Danube Travel}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ බටහිර අප්‍රිකානු මූල්‍ය හා ආර්ථික සංගමයේ (UMEOA) කොටසක් වන අතර CFA ෆ්‍රෑන්ක් සම්මත කර ඇත. මෙය නිකුත් කරනු ලබන්නේ සෙනගාලයේ ඩකාර් හි පිහිටි බටහිර අප්‍රිකානු රාජ්‍යයන්ගේ මහ බැංකුව (BCEAO) විසිනි. BCEAO සාමාජික රටවල මුදල් හා සංචිත ප්‍රතිපත්තිය කළමනාකරණය කරන අතර මූල්‍ය අංශයේ සහ බැංකු ක්‍රියාකාරකම්වල නියාමනය සහ අධීක්ෂණය සපයයි. බලපත්‍ර, බැංකු ක්‍රියාකාරකම්, ආයතනික සහ ප්‍රාග්ධන අවශ්‍යතා, පරීක්ෂණ සහ සම්බාධක (සියල්ල සංගමයේ සියලුම රටවලට අදාළ) සම්බන්ධ නීතිමය රාමුවක් ක්‍රියාත්මක වන අතර, 1999 දී සැලකිය යුතු ලෙස ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය ආයතන ක්ෂුද්‍ර මූල්‍ය නියාමනය කරන වෙනම නීතියක් මගින් පාලනය වේ. සියලුම WAEMU රටවල ක්‍රියාකාරකම්. රක්ෂණ අංශය නියාමනය කරනු ලබන්නේ රක්ෂණ වෙළෙඳපොළ පිළිබඳ අන්තර්-අප්‍රිකානු සමුළුව (CIMA) මගිනි.<ref>{{cite web |title=Burkina Faso Financial Sector Profile |url=http://www.mfw4a.org/burkina-faso/burkina-faso-financial-sector-profile.html |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20141210114640/https://www.mfw4a.org/burkina-faso/burkina-faso-financial-sector-profile.html |archive-date=10 December 2014 |access-date=11 June 2015}}, MFW4A</ref> 2018 දී, රටේ විශාල ප්‍රදේශවල සංචාරක ව්‍යාපාරය නොතිබූ තරම්ය. එක්සත් ජනපද ආන්ඩුව (සහ අනෙකුත්) තම පුරවැසියන්ට බුර්කිනා ෆාසෝහි විශාල ප්‍රදේශවලට නොයන ලෙස අනතුරු අඟවයි: "උතුරු සහේල් දේශසීමා කලාපය අපරාධ සහ ත්‍රස්තවාදය හේතුවෙන් මාලි සහ නයිජර් සමඟ බෙදා ගත්හ. නැගෙනහිර ක්මොන්ජරි, තපෝවා, කොම්පියෙන්ගා සහ ගුර්මා පළාත් අපරාධ සහ ත්‍රස්තවාදය හේතුවෙන් කලාපය".<ref name="auto">{{cite web |date=11 October 2016 |title=Burkina Faso Travel Advisory |url=https://travel.state.gov/content/travel/en/traveladvisories/traveladvisories/burkina-faso-travel-advisory.html |access-date=6 January 2019 |website=Government of USA}}</ref> [[File:Essakane_Mill_in_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Essakane_Mill_in_Burkina_Faso.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි එසකානේ පතලෙහි සැකසුම් පහසුකම්]] 2018 CIA World Factbook මෙම යාවත්කාලීන සාරාංශය සපයයි. "බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ප්‍රමාණවත් වර්ෂාපතනයක් මත යැපෙන දිළිඳු, ගොඩබිම් සහිත රටකි. අක්‍රමවත් වර්ෂාපතන රටාව, දුර්වල පස සහ ප්‍රමාණවත් සන්නිවේදන සහ වෙනත් යටිතල පහසුකම් නොමැතිකම ආර්ථිකය බාහිර කම්පනවලට ගොදුරු වීමට දායක වේ. ජනගහනයෙන් 80% ක් පමණ නියැලී සිටිති. යැපුම් ගොවිතැන සහ කපු ප්‍රධාන මුදල් බෝගයයි.රටේ ස්වභාවික සම්පත් ස්වල්පයක් සහ දුර්වල කාර්මික පදනමක් ඇත. කපු සහ රත්‍රන් බුර්කිනා ෆාසෝ හි ප්‍රධාන අපනයන වේ. රට රන් ගවේෂණය, නිෂ්පාදනය සහ අපනයනයන්හි ඉහළ යෑමක් දැක තිබේ. දේශපාලන අර්බුදයේ අවසානය බුර්කිනා ෆාසෝ ආර්ථිකයට ධනාත්මක වර්ධනයක් නැවත ආරම්භ කිරීමට ඉඩ දී ඇති අතර, රටේ බිඳෙනසුලු ආරක්ෂක තත්ත්වය මෙම ජයග්‍රහණ අවදානමට ලක් කළ හැකිය. අසල්වැසි මාලි හි දේශපාලන අනාරක්ෂිත භාවය, විශ්වාස කළ නොහැකි බලශක්ති සැපයුම් සහ දුර්වල ප්‍රවාහන සම්බන්ධතා දිගු කාලීන අභියෝග මතු කරයි." "අයවැය හිඟය අඩු කිරීම සහ සමාජ වියදම් සඳහා තීරනාත්මක වියදම් සුරැකීමේ රජයේ සැලැස්ම ඇතුළුව, 2018-2020 ජාත්‍යන්තර මූල්‍ය අරමුදලේ වැඩසටහන ද වාර්තාව ඉස්මතු කරයි. සේවා සහ ප්‍රමුඛතා රාජ්‍ය ආයෝජන".<ref name="auto12">{{Cite CIA World Factbook|country=Burkina Faso|date=21 December 2018|access-date=16 January 2019|year=2018}}</ref> අප්‍රිකානු සංවර්ධන බැංකු සමූහයේ 2018 වාර්තාවක් සාර්ව ආර්ථික පරිණාමයක් ගැන සාකච්ඡා කළේය: "අයවැය හිඟයට එකතු වන සමාජ සේවා සහ ආරක්ෂාව සඳහා ඉහළ ආයෝජන සහ අඛණ්ඩ වියදම්". මෙම කණ්ඩායමේ 2018 අනාවැකිය පෙන්නුම් කළේ අයවැය හිඟය 2018 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 4.8% දක්වා සහ 2019 දී 2.9% දක්වා අඩු වනු ඇති බවයි. ජාතික ආර්ථික හා සමාජ සංවර්ධන සැලැස්මට සම්බන්ධ රාජ්‍ය ණය 2017 දී දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 36.9% ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇත.<ref>{{Cite web |date=27 March 2019 |title=Burkina Faso Economic Outlook |url=https://www.afdb.org/en/countries/west-africa/burkina-faso/burkina-faso-economic-outlook/}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ යනු අප්‍රිකාවේ ව්‍යාපාර නීතිය සමගි කිරීම සඳහා වූ සංවිධානයේ (OHADA) සාමාජිකයෙකි.<ref>{{cite web |title=OHADA.com: The business law portal in Africa |url=http://www.ohada.com/index.php |access-date=22 March 2009}}</ref> රට එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානය, ජාත්‍යන්තර මුල්‍ය අරමුදල, ලෝක බැංකුව සහ ලෝක වෙළඳ සංවිධානයට ද අයත් වේ.<ref>{{Cite web |title=Burkina Faso |url=https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm |work=2009-2017.state.gov}}</ref> === පතල් කැණීම === [[තඹ]], [[යකඩ]], [[මැංගනීස්]], [[රන්]], [[කැසිටරයිට්]] (ටින් ලෝපස්) සහ [[පොස්පේට්]] කැණීම් සිදු වේ.<ref>{{cite web |title=Profile – Burkina Faso |url=http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm |work=www.inadev.org}} {{Citation |title=සංරක්ෂිත පිටපත |url=http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm |access-date=6 March 2023 |archive-date=26 April 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120426083538/http://www.inadev.org/profile_-_burkina_faso.htm }}. Inadev.org. Retrieved 5 April 2014.</ref> මෙම මෙහෙයුම් රැකියා සපයන අතර ජාත්‍යන්තර ආධාර උත්පාදනය කරයි. [[දකුණු අප්‍රිකාව]], [[මාලි]] සහ [[ඝානාව|ඝානාවට]] පසුව, බර්කිනා ෆාසෝ අප්‍රිකාවේ සිව්වන විශාලතම රන් නිෂ්පාදකයා බවට පත් කරමින්, රන් ආකර ස්ථාන හයකින් 2011 දී රන් නිෂ්පාදනය 32% කින් වැඩි විය.<ref>{{cite news|url=https://www.theglobeandmail.com/globe-investor/iamgolds-growing-investment-in-burkina-faso/article4103071/|title=Iamgold's growing investment in Burkina Faso|last=York|first=Jeoffrey|date=15 April 2012|work=The Globe and Mail|location=Toronto}}</ref> 2018 වාර්තාවක් පෙන්නුම් කළේ එම වසරේ දී රට විසින් වාර්තාගත රත්‍රන් ටොන් 55ක් අපේක්ෂා කරන බවත්, එය 2013 වසරට වඩා තුනෙන් දෙකක වැඩිවීමක් බවත්ය. ඔමරු ඉඩානි ට අනුව, වඩා වැදගත් කාරණයක් තිබේ. "අපි නිෂ්පාදනය විවිධාංගීකරණය කළ යුතුයි. අපි වැඩිපුරම නිෂ්පාදනය කරන්නේ රත්තරන් පමණයි, නමුත් අපට [[මැංගනීස්]], [[සින්ක්]], [[ඊයම්]], [[තඹ]], නිකල් සහ [[හුණු ගල්|හුණුගල්]] වල විශාල විභවයක් තිබෙනවා".<ref>{{Cite web |title=Shiny future for Burkina Faso's gold-mining industry |url=https://www.businesslive.co.za/bd/business-and-economy/2018-02-17-shiny-future-for-burkina-fasos-gold-mining-industry/ |work=www.businesslive.co.za}}</ref> == ආහාර අනාරක්ෂිත බව == ගෝලීය කුසගිනි දර්ශකය (Global Hunger Index) අනුව, රටක කුසගින්න මට්ටම මැනීමට සහ නිරීක්ෂණය කිරීමට භාවිතා කරන බහුමාන මෙවලමක්,<ref>{{Cite web |title=Global Hunger Index {{!}} IFPRI |url=http://www.ifpri.org/topic/global-hunger-index |access-date=20 November 2015 |website=ifpri.org}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ 2013 දී රටවල් 78 කින් 65 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref name="Know About Hunger">{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> දැනට බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවයේ අවදානමට ලක්ව ඇති ළමුන් මිලියන 1.5 කට අධික සංඛ්‍යාවක් සිටින බව ගණන් බලා ඇති අතර, හදිසි වෛද්‍ය ආධාර අවශ්‍ය ළමුන් 350,000 ක් පමණ සිටින බව ගණන් බලා ඇත.<ref name="Know About Hunger2">{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> කෙසේ වෙතත්, මෙම දරුවන්ගෙන් තුනෙන් එකකට පමණ ප්‍රමාණවත් වෛද්‍ය ප්‍රතිකාර ලැබෙනු ඇත.<ref name="Cost of Hunger">{{Cite web |title=The Cost of Hunger in Africa: Burkina Faso 2015 |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp275851.pdf |publisher=African Union Commission}}</ref> වයස අවුරුදු දෙකට අඩු ළමුන්ගෙන් සියයට 11.4කට පමණක් දෛනික නිර්දේශිත ආහාර ප්‍රමාණය ලැබේ.<ref name="Know About Hunger3">{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> ආහාර අනාරක්‍ෂිතතාවයේ ප්‍රතිඵලයක් ලෙස වර්ධනය අඩාල වීම බුර්කිනා ෆාසෝ හි දරුණු ගැටලුවක් වන අතර එය 2008 සිට 2012 දක්වා ජනගහනයෙන් තුනෙන් එකකටවත් බලපායි.<ref>{{Cite web |title=Statistics |url=http://www.unicef.org/infobycountry/burkinafaso_statistics.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121150726/http://www.unicef.org/infobycountry/burkinafaso_statistics.html |archive-date=21 November 2015 |access-date=19 October 2015 |website=UNICEF}}</ref> මීට අමතරව, වර්ධනය අඩාල වූ දරුවන් සාමාන්‍යයෙන් සාමාන්‍ය වර්ධන වර්ධනයක් ඇති දරුවන්ට වඩා අඩුවෙන් පාසල් සම්පූර්ණ කිරීමට නැඹුරු වන අතර,<ref name="Cost of Hunger2">{{Cite web |title=The Cost of Hunger in Africa: Burkina Faso 2015 |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/newsroom/wfp275851.pdf |publisher=African Union Commission}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ ජනගහනයේ අඩු අධ්‍යාපනයට තවදුරටත් දායක වේ.<ref>{{Cite web |title=Education of Marginalized Populations in Burkina Faso |url=http://www.prb.org/Publications/Articles/2014/education-in-burkina-faso.aspx |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151121081936/http://www.prb.org/Publications/Articles/2014/education-in-burkina-faso.aspx |archive-date=21 November 2015 |access-date=20 November 2015}}</ref> 2015 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි වයස අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් 500,000 ක් පමණ උග්‍ර මන්දපෝෂණයෙන් පෙළෙනු ඇතැයි යුරෝපීය කොමිසම අපේක්ෂා කරයි, එයින් 149,000 ක් පමණ එහි මාරාන්තික ස්වරූපයෙන් පෙළෙනු ඇත.<ref name="ECHO Factsheet">{{Cite web |date=3 October 2013 |title=ECHO Factsheet – Burkina Faso |url=http://ec.europa.eu/echo/files/aid/countries/factsheets/burkina_faso_en.pdf |publisher=European Commission}}</ref> ක්ෂුද්‍ර පෝෂක ඌනතා අනුපාතය ද ඉහළ මට්ටමක පවතී.<ref name="DHS Program">{{Cite journal|date=April 2012|title=The DHS Program – Burkina Faso: DHS, 2010 – Final Report (French)|url=http://dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|access-date=19 October 2015|website=dhsprogram.com|archive-date=5 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005174420/http://www.dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|url-status=dead}}</ref> ජනගහන සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණයට (DHS 2010) අනුව, කාන්තාවන්ගෙන් සියයට 49ක් සහ වයස අවුරුදු පහට අඩු ළමුන්ගෙන් සියයට 88ක් රක්තහීනතාවයෙන් පෙළෙනවා.<ref name="DHS Program2">{{Cite journal|date=April 2012|title=The DHS Program – Burkina Faso: DHS, 2010 – Final Report (French)|url=http://dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|access-date=19 October 2015|website=dhsprogram.com|archive-date=5 October 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20151005174420/http://www.dhsprogram.com/publications/publication-FR256-DHS-Final-Reports.cfm|url-status=dead}}</ref> ළදරු මරණවලින් සියයට හතළිහක් මන්දපෝෂණයට හේතු විය හැකි අතර, අනෙක් අතට, මෙම ළදරු මරණ අනුපාතිකය බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමස්ත ශ්‍රම බලකාය සියයට 13.6 කින් අඩු කර ඇති අතර, ආහාර සුරක්ෂිතතාවය සෞඛ්‍යයට ඔබ්බෙන් ජීවිතයේ බොහෝ අංශ කෙරෙහි බලපාන ආකාරය පෙන්නුම් කරයි.<ref name="Know About Hunger4">{{Cite web |title=UN World Food Program |url=https://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20151012201025/http://www.wfp.org/stories/10-things-know-about-hunger-burkina-faso |archive-date=12 October 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල සෞඛ්‍ය සේවා සඳහා ප්‍රවේශය බෙහෙවින් සීමිත වන අතර දරුවන්ගේ පෝෂණ අවශ්‍යතා පිළිබඳ දැනුවත්භාවය සහ අධ්‍යාපනය අඩු බැවින්, මෙම ඉහළ ආහාර අනාරක්ෂිත භාවය සහ ඒ ආශ්‍රිත බලපෑම් නාගරික ජනතාව හා සසඳන විට ග්‍රාමීය ජනතාව තුළ ඊටත් වඩා බහුලව දක්නට ලැබේ.<ref>{{Cite web |date=11 March 2014 |title=Gains and losses as Burkina Faso fights child hunger |url=http://www.irinnews.org/report/99767/gains-and-losses-as-burkina-faso-fights-child-hunger |access-date=19 October 2015 |agency=IRIN}}</ref> USAid විසින් 2018 ඔක්තෝම්බර් මස වාර්තාවක නියඟය සහ ගංවතුර ගැටළු සහගතව පවතින බවත්, "ප්‍රචණ්ඩත්වය සහ අනාරක්ෂිත භාවය බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමහර උතුරු සහ නැගෙනහිර ප්‍රදේශවල වෙළඳපල, වෙළඳාම සහ ජීවනෝපාය ක්‍රියාකාරකම් කඩාකප්පල් කරන" බවත් සඳහන් කළේය. 954,300 කට අධික පිරිසකට ආහාර සුරක්ෂිතතා සහාය අවශ්‍ය බව වාර්තාව ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර, UNICEF ට අනුව, "අවුරුදු 5 ට අඩු ළමුන් 187,200 ක් දරුණු උග්‍ර මන්දපෝෂණයකට මුහුණ දෙනු ඇතැයි ඇස්තමේන්තු කර ඇත". එකල ආධාර සපයන ආයතනවලට USAID හි සාමය සඳහා වන ආහාර කාර්යාලය (FFP) [[එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක ආහාර වැඩසටහන]], එන්ජීඕ ඔක්ස්ෆෑම් ඉන්ටර්මොන් සහ ACDI/VOCA සමඟ කටයුතු කරන ලදී.<ref>{{Cite web |date=19 October 2018 |title=Food Assistance Fact Sheet – Burkina Faso &#124; U.S. Agency for International Development |url=https://www.usaid.gov/burkina-faso/food-assistance}}</ref> === ආහාර සුරක්ෂිතතාව වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ප්‍රවේශයන් === ==== ලෝක ආහාර වැඩසටහන ==== එක්සත් ජාතීන්ගේ ලෝක ආහාර වැඩසටහන බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර සුරක්‍ෂිතතාව වැඩි කිරීම සඳහා සකස් කරන ලද වැඩසටහන් සඳහා වැඩ කර ඇත. දිගුකාලීන සහන සහ ප්‍රතිසාධන මෙහෙයුම 200509 (PRRO) පිහිටුවන ලද්දේ 2012 දී ඇති වූ ආහාර සහ පෝෂණ අර්බුදයෙන් පසුව බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඉහළ මට්ටමේ මන්දපෝෂණයට ප්‍රතිචාර දැක්වීම සඳහා ය.<ref name="World Food Programme">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> මෙම ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රයත්නයන් බොහෝ දුරට මන්දපෝෂණයට ප්‍රතිකාර කිරීම සහ වැළැක්වීම සඳහා යොමු කර ඇති අතර මන්දපෝෂණයෙන් ප්‍රතිකාර ලබන දරුවන්ගේ භාරකරුවන් සඳහා නිවසට සලාක ලබා දීම ඇතුළත් වේ.<ref name="World Food Programme5">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> මීට අමතරව, මෙම මෙහෙයුමේ ක්‍රියාකාරකම් අනාගත ආහාර අර්බුදවලට ඔරොත්තු දීමේ පවුල්වල හැකියාවන්ට දායක වේ. වඩාත් අවදානමට ලක්විය හැකි කණ්ඩායම් දෙක අතර වඩා හොඳ පෝෂණය, කුඩා දරුවන් සහ ගර්භනී කාන්තාවන්, නියඟය වැනි ආහාර සුරක්ෂිතතාව අඩාල වන කාලවලදී වඩා හොඳින් ප්‍රතිචාර දැක්වීමට හැකි වීමට ඔවුන් සූදානම් කරයි.<ref name="World Food Programme2">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> රට වැඩසටහන (CP) කොටස් දෙකකින් සමන්විත වේ: HIV/AIDS සහිත පුද්ගලයින් සඳහා ආහාර සහ පෝෂණ ආධාර, සහ සහෙල් කලාපයේ සියලුම ප්‍රාථමික පාසල් සඳහා පාසල් පෝෂණය කිරීමේ වැඩසටහනකි.<ref name="Brief">{{Cite web |title=Burkina Faso Brief |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ep/wfp272247.pdf |publisher=World Food Programme}}</ref> HIV/AIDS පෝෂණ වැඩසටහන HIV/AIDS සමඟ ජීවත් වන අයගේ පෝෂණ ප්‍රකෘතිය යහපත් කිරීම සහ අවදානම් සහිත දරුවන් සහ අනාථයන් මන්දපෝෂණයෙන් සහ ආහාර සුරක්ෂිතතාවයෙන් ආරක්ෂා කිරීම අරමුණු කරයි.<ref name="Brief2">{{Cite web |title=Burkina Faso Brief |url=http://documents.wfp.org/stellent/groups/public/documents/ep/wfp272247.pdf |publisher=World Food Programme}}</ref> පාසල් පෝෂණය කිරීමේ සංරචකයේ කොටසක් ලෙස, රට වැඩසටහනේ ඉලක්ක වන්නේ ජාතික සාමාන්‍යයට වඩා අඩුවෙන් ඇතුළත් වීමේ අනුපාත සහේල් කලාපයේ පාසල්වලට ඇතුළත් වීම සහ පැමිණීම වැඩි කිරීමයි.<ref name="World Food Programme4">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> තවද, මෙම වැඩසටහන මගින් මෙම පාසල්වල ස්ත්‍රී පුරුෂ සමානාත්මතා අනුපාත වැඩිදියුණු කිරීම, ප්‍රාථමික පාසලේ අවසන් වසර දෙක තුළ ඉහළ පැමිණීමක් ඇති ගැහැණු ළමයින්ට නිවෙස්වලට ධාන්‍ය සලාක ලබා දීම, ඔවුන්ගේ ගැහැණු ළමයින් පාසල් යැවීමට ඔවුන් දිරිමත් කිරීම අරමුණු කරයි.<ref name="World Food Programme3">{{Cite web |title=Burkina Faso {{!}} WFP {{!}} United Nations World Food Programme – Fighting Hunger Worldwide |url=https://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20150910072256/http://www.wfp.org/countries/burkina-faso/overview |archive-date=10 September 2015 |access-date=19 October 2015 |website=wfp.org}}</ref> 'ප්‍රජාතන්ත්‍රවාදී, එක්සත් සහ එක්සත් ජාතියක්, එහි ආර්ථිකයේ ව්‍යුහය පරිවර්තනය කිරීම සහ තිරසාර පරිභෝජනය සහ නිෂ්පාදන රටාවන් හරහා ශක්තිමත් සහ ඇතුළත් වර්ධනයක් ළඟා කර ගැනීම' යන රජයේ දැක්මට සහාය දැක්වීම සඳහා WFP විසින් 2018 අගෝස්තු මාසයේදී පසුව අනුමත කරන ලද සැලැස්මක් සැකසීම අවසන් කරන ලදී. ' 2030 වන විට රජයට සහ ප්‍රජාවන්ට ආහාර සහ පෝෂණ ආරක්ෂණ වැඩසටහන් අයිති කර ගැනීමට, කළමනාකරණය කිරීමට සහ ක්‍රියාත්මක කිරීමට හැකි වන පරිදි ශක්තිමත් කරන ලද ජාතික සහ ප්‍රාදේශීය හැකියාවන් සඳහා WFP හි නව උපාය මාර්ගික දිශානතියෙහි වැදගත් පියවර ගනු ඇත".<ref>{{Cite web |title=Burkina Faso Transitional ICSP (January – December 2018) &#124; World Food Programme |url=https://www1.wfp.org/operations/bf01-burkina-faso-transitional-icsp-january-december-2018 |work=www1.wfp.org}}</ref> ==== ලෝක බැංකුව ==== [[ලෝක බැංකුව]] 1944 දී පිහිටුවන ලද අතර, 2030 වන විට අන්ත දරිද්‍රතාවය අවසන් කිරීම සහ සෑම රටකම සියයට හතළිහකට අඩු ආදායම් වර්ධනයක් ඇති කිරීම මගින් හවුල් සමෘද්ධිය ප්‍රවර්ධනය කිරීම යන හවුල් අරමුණු සහිත ආයතන පහකින් සමන්විත වේ.<ref>{{Cite web |title=What We Do |url=http://www.worldbank.org/en/about/what-we-do |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි ආහාර අනාරක්ෂිත භාවය අවම කිරීම සඳහා ලෝක බැංකුව ක්‍රියාත්මක කරන ප්‍රධාන ව්‍යාපෘතිවලින් එකක් වන්නේ කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතා සහ ආහාර සුරක්ෂිතතා ව්‍යාපෘතියයි.<ref name="AgProdFSP">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> ලෝක බැංකුවට අනුව, මෙම ව්‍යාපෘතියේ පරමාර්ථය වන්නේ "ආහාර නිෂ්පාදනය ඉහළ නැංවීම සඳහා දිළිඳු නිෂ්පාදකයින්ගේ ධාරිතාව වැඩි දියුණු කිරීම සහ ග්‍රාමීය වෙළඳපල තුළ ආහාර නිෂ්පාදන වැඩි දියුණු කිරීම සහතික කිරීම."<ref name="AgProdFSP2">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> කෘෂිකාර්මික ඵලදායිතා සහ ආහාර සුරක්ෂිතතා ව්‍යාපෘතියේ ප්‍රධාන තුනක් ඇත. කොටස්. එහි ප්‍රථම අංගය වන්නේ මූල්‍ය ප්‍රදාන සහ 'වැඩ සඳහා වවුචර්' වැඩසටහන් සැපයීම ඇතුළුව ආහාර නිෂ්පාදනය වැඩි දියුණු කිරීම සඳහා ක්‍රියා කිරීම, තම දායකත්වය මුදලින් ගෙවිය නොහැකි නිවාස සඳහාය.<ref name="AgProdFSP7">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> ව්‍යාපෘතියේ මීළඟ අංගය වන්නේ විශේෂයෙන්ම ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ආහාර නිෂ්පාදනවල හැකියාව වැඩිදියුණු කිරීමයි.<ref name="AgProdFSP3">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> මෙයට ආහාර නිෂ්පාදන අලෙවියට සහාය වීම ඇතුළත් වන අතර, ප්‍රාදේශීය සහ ජාතික මට්ටමින් ආහාර නිෂ්පාදන සහ සැපයුම්වල විචල්‍යතාවය පාලනය කිරීමට පාර්ශවකරුවන්ගේ හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම අරමුණු කරයි.<ref name="AgProdFSP4">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> අවසාන වශයෙන්, මෙම ව්‍යාපෘතියේ තුන්වන අංගය ආයතනික සංවර්ධනය සහ ධාරිතාව ගොඩනැගීම කෙරෙහි අවධානය යොමු කරයි. එහි ඉලක්කය වන්නේ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාත්මක කිරීමේදී විශේෂයෙන් සම්බන්ධ වී සිටින සේවා සපයන්නන්ගේ සහ ආයතනවල හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීමයි.<ref name="AgProdFSP6">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> ව්‍යාපෘතියේ ක්‍රියාකාරකම් මගින් සේවා සපයන්නන්ගේ හැකියාවන් ගොඩනැගීම, ආහාර නිෂ්පාදක සංවිධානවල ධාරිතාව ශක්තිමත් කිරීම, කෘෂිකාර්මික යෙදවුම් සැපයුම් ක්‍රම ශක්තිමත් කිරීම සහ ව්‍යාපෘති ක්‍රියාකාරකම් කළමනාකරණය සහ ඇගයීම අරමුණු කරයි.<ref name="AgProdFSP5">{{Cite web |title=Projects : Agricultural Productivity and Food Security Project {{!}} The World Bank |url=http://www.worldbank.org/projects/P114236/agricultural-productivity-food-security-project?lang=en |access-date=2 November 2015 |publisher=World Bank}}</ref> [[ලෝක බැංකුව]] විසින් 2018 දෙසැම්බර් වාර්තාව පෙන්වා දුන්නේ 2009 සහ 2014 අතර දරිද්‍රතා අනුපාතය 46% සිට තවමත් ඉහළ මට්ටමක පවතින 40.1% දක්වා සුළු වශයෙන් පහත වැටී ඇති බවයි. වාර්තාව රටේ සංවර්ධන අභියෝග පිළිබඳ මෙම යාවත්කාලීන සාරාංශය සපයන ලදී: "බුර්කිනා ෆාසෝ වර්ෂාපතන රටාවේ වෙනස්වීම් සහ ලෝක වෙළඳපොලේ අපනයන භාණ්ඩවල මිල උච්චාවචනයන් සම්බන්ධ දේශගුණික කම්පනවලට ගොදුරු විය හැකිය. එහි ආර්ථික හා සමාජීය සංවර්ධනය යම් දුරකට සිදුවනු ඇත. , රටෙහි සහ උප කලාපයේ දේශපාලන ස්ථාවරත්වය, ජාත්‍යන්තර වෙළඳාම සඳහා එහි විවෘතභාවය සහ අපනයන විවිධාංගීකරණය කෙරෙහි අවධානයෙන් සිටින්න".<ref>{{Cite web |title=Overview |url=http://www.worldbank.org/en/country/burkinafaso/overview |work=www.worldbank.org}}</ref> == යටිතල පහසුකම් සහ සේවා == === ජලය === [[File:Grand_marché_de_Koudougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Grand_march%C3%A9_de_Koudougou.jpg|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ හි කූඩෝගු හි මහා පාගමන]] සේවාවන් ඌන සංවර්ධිතව පවතින අතර, වාණිජමය මාර්ග ඔස්සේ පවත්වාගෙන යනු ලබන රජය සතු උපයෝගිතා සමාගමක් වන ජලය සහ සනීපාරක්ෂාව සඳහා වූ ජාතික කාර්යාලය (ONEA) අප්‍රිකාවේ හොඳම කාර්ය සාධනය සහිත උපයෝගිතා සමාගමක් ලෙස නැගී සිටියි.<ref name="ODI1">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> ඉහළ මට්ටමේ ස්වයං පාලනයක් සහ නිපුණ සහ කැපවූ කළමනාකාරීත්වයක්, පිරිසිදු ජලය නිෂ්පාදනය සහ ප්‍රවේශය වැඩිදියුණු කිරීමට ONEA හි හැකියාව තල්ලු කර ඇත.<ref name="ODI12">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> 2000 සිට, රටේ ප්‍රධාන නාගරික මධ්‍යස්ථාන හතරේ තවත් මිලියන 2කට ආසන්න පිරිසකට ජලය ලබා ගැනීමට හැකියාව තිබේ. සමාගම යටිතල පහසුකම්වල ගුණාත්මක භාවය ඉහළ මට්ටමක තබා ඇත (ජලයෙන් 18% කට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක් කාන්දු වීම හරහා අහිමි වේ - උප සහරා අප්‍රිකාවේ අඩුම එකක්), මූල්‍ය වාර්තාකරණය වැඩිදියුණු කර, එහි වාර්ෂික ආදායම සාමාන්‍යයෙන් 12% කින් වැඩි කර ඇත (හොඳයි උද්ධමනයට ඉහලින්).<ref name="ODI14">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> එහි යටිතල පහසුකම් ව්‍යාප්ත කිරීම සඳහා ජාත්‍යන්තර ආධාර මත යැපීමේ අවශ්‍යතාවය සමඟ සේවා සඳහා ගෙවීමේ දී සමහර පාරිභෝගිකයන් අතර ඇති දුෂ්කරතා ඇතුළු අභියෝග පවතී.<ref name="ODI15">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> රජය සතු, වාණිජමය වශයෙන් පවත්වාගෙන යන ව්‍යාපාරය, ජලය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල සිය සහශ්‍ර සංවර්ධන ඉලක්කය (MDG) ඉලක්ක කරා ළඟා වීමට ජාතියට උපකාර කර ඇති අතර, ශක්‍ය සමාගමක් ලෙස වර්ධනය වී ඇත.<ref name="ODI13">Peter Newborne 2011. [https://web.archive.org/web/20120526073427/http://www.odi.org.uk/work/regions-countries/details.asp?id=222&title=burkina-faso ''Pipes and People: Progress in Water Supply in Burkina Faso's Cities''], London: [[Overseas Development Institute]]</ref> කෙසේ වෙතත්, පසුගිය වසර 28 තුළ පානීය ජලය සඳහා ප්රවේශය වැඩිදියුණු වී ඇත. යුනිසෙෆ් ආයතනයට අනුව, 1990 සහ 2015 අතර ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය 39 සිට 76% දක්වා වැඩි වී ඇත. මෙම කාල සීමාව තුළ, නාගරික ප්‍රදේශවල පානීය ජලය සඳහා ප්‍රවේශය 75 සිට 97% දක්වා වැඩි විය.<ref>{{cite web |title=Burkina Faso: Programme Overview: Water, Sanitation & Hygiene (WASH) |url=https://www.unicef.org/bfa/english/bfa_wsh_programme-overview2016.pdf |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20180503041104/https://www.unicef.org/bfa/english/bfa_wsh_programme-overview2016.pdf |archive-date=3 May 2018 |access-date=1 May 2018 |website=UNICEF}}</ref> === විදුලිය === ඔවාගඩෝගු අසල සග්ටූලි හි මෙගාවොට් 33ක සූර්ය බලාගාරයක් 2017 නොවැම්බර් මස අගදී අන්තර්ජාලයට පැමිණියේය. එය ඉදිකරන විට එය බටහිර අප්‍රිකාවේ විශාලතම [[සූර්ය බලශක්තිය|සූර්ය බලශක්ති]] පහසුකම විය.<ref>{{cite news|url=https://www.euractiv.com/section/development-policy/news/burkina-faso-launches-sahel-regions-largest-solar-power-plant/|title=Burkina Faso launches Sahel region's largest solar power plant|author=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=27 November 2017|work=EURACTIV|access-date=6 March 2018}}</ref> === අනිකුත් === බුර්කිනා ෆාසෝ හි වර්ධන වේගය ඉහළ මට්ටමක පවතින නමුත් එය දූෂණය සහ [[මාලි]] සහ [[නයිජර්]] වෙතින් ත්‍රස්තවාදී කණ්ඩායම්වල ආක්‍රමණ වලින් දිගින් දිගටම පීඩා විඳිති.<ref>{{cite web |title=Burkina Faso |url=http://www.worlddiplomacy.org/Countries/BurkinaFaso/InfoBur.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141006140324/http://www.worlddiplomacy.org/Countries/BurkinaFaso/InfoBur.html |archive-date=6 October 2014 |access-date=17 October 2014}}</ref> === ප්‍රවාහනය === [[File:Sudanese_Style_Railway_Station_Bobo_Dioulasso_Burkina_Faso.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sudanese_Style_Railway_Station_Bobo_Dioulasso_Burkina_Faso.jpg|thumb|බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි දුම්රිය ස්ථානය යටත් විජිත යුගයේ ඉදිකරන ලද අතර එය ක්‍රියාත්මක වේ.]] බුර්කිනා ෆාසෝ හි ප්‍රවාහනය සාපේක්ෂව ඌන සංවර්ධිත යටිතල පහසුකම් මගින් සීමා වේ. 2014 ජූනි වන විට ප්‍රධාන ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන ඔවාගඩෝගු ගුවන් තොටුපළ බටහිර අප්‍රිකාවේ මෙන්ම පැරිස්, බ්‍රසල්ස් සහ ඉස්තාන්බුල් හි බොහෝ ගමනාන්ත වෙත නිතිපතා ගුවන් ගමන් සැලසුම් කර ඇත. අනෙක් ජාත්‍යන්තර ගුවන් තොටුපළ වන බොබෝ ඩියුලස්සෝ ගුවන්තොටුපළට ඔවාගඩෝගුසහ අබිඩ්ජන් වෙත ගුවන් ගමන් ඇත. බුර්කිනා ෆාසෝ හි දුම්රිය ප්‍රවාහනය කායා සිට අයිවරි කෝස්ට් හි අබිඩ්ජාන් දක්වා ඔවාගඩෝගු, කූඩෝගු, බොබෝ ඩියුලස්සෝ සහ බැන්ෆෝරා හරහා දිවෙන තනි මාර්ගයකින් සමන්විත වේ. සිතාරයිල් මාර්ගය ඔස්සේ සතියකට තුන් වතාවක් මගී දුම්රියක් ධාවනය කරයි.<ref>European Rail Timetable, Summer&nbsp;2014 Edition</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි මාර්ග කිලෝමීටර් 15,000 ක් ඇති අතර, එයින් කිලෝමීටර් 2,500 ක් කාපට් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=Burkina Faso Road Network |url=https://dlca.logcluster.org/display/public/DLCA/2.3+Burkina+Faso+Road+Network |access-date=4 August 2018 |website=Logistics Capacity Assessments (LCAs)}}</ref> == විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය == 2009 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ බටහිර අප්‍රිකාවේ අඩුම අනුපාතවලින් එකක් වන පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන (R&D) සඳහා දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 0.20%ක් වියදම් කළේය. 2010 දී ජනගහනයෙන් මිලියනයකට පර්යේෂකයන් 48 ක් (පූර්ණ කාලීන සමානකම් වලින්) සිටි අතර, එය උප සහරා අප්‍රිකාවේ සාමාන්‍ය මෙන් දෙගුණයකටත් වඩා වැඩිය (2013 දී ජනගහනය මිලියනයකට 20) සහ ඝානාව සහ නයිජීරියාවේ (39) අනුපාතයට වඩා වැඩි ය. කෙසේ වෙතත්, එය සෙනගල් (ජනගහන මිලියනයකට 361) සඳහා වන අනුපාතයට වඩා බෙහෙවින් අඩු ය. 2010 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි පර්යේෂකයන්ගෙන් 46% ක් සෞඛ්‍ය අංශයේ ද, 16% ඉංජිනේරු විද්‍යාවේ ද, 13% ස්වාභාවික විද්‍යාවන්හි ද, 9% කෘෂිකාර්මික විද්‍යාවන්හි ද, 7% ක් මානව ශාස්ත්‍රවල ද සහ 4% සමාජ විද්‍යාවන්හි ද සේවය කළහ.<ref name="UNESCO Science Report">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ 2021 දී ගෝලීය නවෝත්පාදන දර්ශකයේ 115 වැනි ස්ථානයට පත් වූ අතර එය 2020 දී 118 වැනි ස්ථානයට පත් විය.<ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index 2021 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2021/ |access-date=5 March 2022 |work=[[World Intellectual Property Organization]] |publisher=[[United Nations]] |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Release of the Global Innovation Index 2020: Who Will Finance Innovation? |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2020/index.html |access-date=2 September 2021 |website=www.wipo.int |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Global Innovation Index 2019 |url=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2019/index.html |access-date=2 September 2021 |website=www.wipo.int |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=RTD - Item |url=https://ec.europa.eu/newsroom/rtd/items/691898 |access-date=2 September 2021 |website=ec.europa.eu}}</ref><ref>{{Cite web |date=28 October 2013 |title=Global Innovation Index |url=https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20210902101622/https://knowledge.insead.edu/entrepreneurship-innovation/global-innovation-index-2930 |archive-date=2 September 2021 |access-date=2 September 2021 |website=INSEAD Knowledge |language=en}}</ref> 2011 ජනවාරි මාසයේදී රජය විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ හා නවෝත්පාදන අමාත්‍යාංශය නිර්මාණය කළේය. එතෙක් විද්‍යාව, තාක්‍ෂණය සහ නවෝත්පාදන කළමනාකරණය ද්විතීයික හා උසස් අධ්‍යාපන හා විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතට පත් විය. මෙම අමාත්‍යාංශය තුළ, පර්යේෂණ සහ අංශ සංඛ්‍යාලේඛන පිළිබඳ අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්වරයා සැලසුම් කිරීමේ වගකීම දරයි. වෙනම ආයතනයක්, විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ, තාක්ෂණ සහ නවෝත්පාදන අධ්‍යක්ෂ ජනරාල්, පර්යේෂණ සම්බන්ධීකරණය කරයි. මෙය තවත් බොහෝ බටහිර අප්‍රිකානු රටවල තනි ශරීරයක් කාර්යයන් දෙකම ඉටු කරන රටාවෙන් බැහැරවීමකි. මෙම පියවර මගින් විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය සංවර්ධන ප්‍රමුඛතාවයක් බවට පත් කිරීමේ රජයේ අභිප්‍රාය සංඥා කරයි.<ref name="UNESCO Science Report2">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> 2012 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් විද්‍යාත්මක හා තාක්ෂණික පර්යේෂණ සඳහා ජාතික ප්‍රතිපත්තියක් සම්මත කරන ලද අතර, එහි උපායමාර්ගික අරමුණු වන්නේ පර්යේෂණ සහ සංවර්ධන සංවර්ධනය සහ පර්යේෂණ ප්‍රතිඵල යෙදීම සහ වාණිජකරණය කිරීමයි. අමාත්‍යාංශයේ ක්‍රමෝපායික සහ මෙහෙයුම් හැකියාවන් ශක්තිමත් කිරීම සඳහා ද ප්‍රතිපත්ති ප්‍රතිපාදන සලසා ඇත. කෘෂිකාර්මික හා පාරිසරික විද්‍යාවන්හි ධාරිතාව ඉහළ නැංවීම මගින් ආහාර සුරක්ෂිතතාව සහ ස්වයංපෝෂිතභාවය වැඩිදියුණු කිරීම ප්‍රධාන ප්‍රමුඛතාවයන්ගෙන් එකකි. ලෝක බැංකු ව්‍යාපෘතිය තුළ ඔවාගඩෝගු හි ජාත්‍යන්තර ජල හා පාරිසරික ඉංජිනේරු ආයතනයේ 2014 දී විශිෂ්ටතා මධ්‍යස්ථානයක් නිර්මාණය කිරීම මෙම ප්‍රමුඛතා ක්ෂේත්‍රවල ධාරිතාව ගොඩනැගීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය අරමුදල් සපයයි.<ref name="UNESCO Science Report3">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> ද්විත්ව ප්‍රමුඛතාවයක් වන්නේ නව්‍ය, ඵලදායී සහ ප්‍රවේශ විය හැකි සෞඛ්‍ය පද්ධති ප්‍රවර්ධනය කිරීමයි. සමාන්තරව ව්‍යවහාරික විද්‍යාව සහ තාක්‍ෂණය සහ සමාජ හා මානව විද්‍යාවන් දියුණු කිරීමට රජය අපේක්ෂා කරයි. ජාතික පර්යේෂණ ප්‍රතිපත්තියට අනුපූරක ලෙස රජය විසින් තාක්ෂණ, නව නිපැයුම් සහ නවෝත්පාදන ජනප්‍රිය කිරීමේ ජාතික උපාය මාර්ගයක් (2012) සහ ජාතික නවෝත්පාදන උපාය මාර්ගයක් (2014) සකස් කර ඇත. ද්විතීයික සහ උසස් අධ්‍යාපන සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ (2010), ආහාර සහ පෝෂණ සුරක්ෂිතතාව පිළිබඳ ජාතික ප්‍රතිපත්තිය (2014) සහ ග්‍රාමීය අංශය සඳහා වන ජාතික වැඩසටහන (2011) වැනි අනෙකුත් ප්‍රතිපත්තිවලට විද්‍යාව සහ තාක්ෂණය ඇතුළත් වේ.<ref name="UNESCO Science Report4">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> 2013 දී, බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන සඳහා මූල්‍යකරණය සඳහා යාන්ත්‍රණ තුනක් ස්ථාපිත කරමින් විද්‍යා, තාක්ෂණ සහ නවෝත්පාදන පනත සම්මත කරන ලද අතර එය ඉහළ මට්ටමේ කැපවීම පිළිබඳ පැහැදිලි ඇඟවීමකි. මෙම යාන්ත්‍රණයන් වන්නේ අධ්‍යාපනය සහ පර්යේෂණ සඳහා ජාතික අරමුදල, සංවර්ධනය සඳහා පර්යේෂණ සහ නවෝත්පාදන සඳහා ජාතික අරමුදල සහ විද්‍යාත්මක පර්යේෂණ සහ තාක්ෂණික නවෝත්පාදන සංසදය.<ref name="UNESCO Science Report5">{{Cite book|url=http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20221009/http://unesdoc.unesco.org/images/0023/002354/235406e.pdf|archive-date=2022-10-09|url-status=live|title=UNESCO Science Report: towards 2030|publisher=UNESCO|year=2015|isbn=978-92-3-100129-1|pages=472–497}}</ref> == ජනවිකාසය == [[File:Ouagadougou_(3839513403).jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ouagadougou_(3839513403).jpg|thumb|ඔවාගඩෝගු හි බුර්කිනාබෙ ටුවාරෙග් මිනිසෙක්]] බුර්කිනා ෆාසෝ යනු ජනවාර්ගික වශයෙන් ඒකාබද්ධ වූ ලෞකික රාජ්‍යයක් වන අතර බොහෝ මිනිසුන් දකුණේ සහ මධ්‍යයේ සංකේන්ද්‍රණය වී සිටින අතර, ඔවුන්ගේ ඝනත්වය සමහර විට වර්ග කිලෝමීටරයකට (120/වර්ග සැතපුම්) වැසියන් 48 ඉක්මවයි. ප්‍රධාන වශයෙන් සෘතුමය කෘෂිකාර්මික කටයුතු සඳහා බුර්කිනාබේ සිය දහස් ගණනක් අයිවරි කෝස්ට් සහ ඝානාව වෙත නිතිපතා සංක්‍රමණය වේ. කම්කරුවන්ගේ මෙම ප්‍රවාහයන් බාහිර සිදුවීම් මගින් බලපායි; 2002 සැප්තැම්බරයේ අයිවරි කෝස්ට්හි කුමන්ත්‍රණ ප්‍රයත්නය සහ ඉන් පසුව ඇති වූ සටන් වලින් අදහස් කළේ බුර්කිනාබේ සිය දහස් ගණනක් නැවත බුර්කිනා ෆාසෝ වෙත පැමිණි බවයි. ඔවුන්ට වැඩ කිරීමට නොහැකි වූ විට කලාපීය ආර්ථිකය පීඩාවට පත් විය.<ref name="bn">{{citation-attribution|[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm "Burkina Faso"], U.S. Department of State, June 2008.}}</ref> {| class="wikitable" |+ ! colspan="2" |ජනගහනය |- !වසර !මිලියන |- |1950 |4.3 |- |2000 |11.6 |- |2021 |22.1 |} 2015 දී, ජනගහනයෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් "බටහිර අප්‍රිකානු ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දෙකෙන් එකකි: වෝල්ටයික් සහ මැන්ඩේ. වෝල්ටයික් මොසි ජනගහනයෙන් 50% ක් පමණ වන අතර 1100 දී පමණ ඝානාවේ සිට ප්‍රදේශයට සංක්‍රමණය වූ රණශූරයන්ගෙන් පැවත එන්නන් වේ. වසර 800කට වැඩි කාලයක් පැවති අධිරාජ්‍යයක් පිහිටුවීම".<ref name="worldpopulationreview.com2">{{Cite web |title=Burkina Faso Population 2021 (Demographics, Maps, Graphs) |url=https://worldpopulationreview.com/countries/burkina-faso-population |website=worldpopulationreview.com}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමස්ථ සශ්‍රීකත්ව අනුපාතය එක් කාන්තාවකට උපදින දරුවන් 5.93කි (2014 ඇස්තමේන්තු අනුව), එය ලොව හයවන ඉහළම අගයයි.<ref name="cia">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |date=2021-01-11 }}. ''The World Factbook''</ref> 2009 දී එක්සත් ජනපද රාජ්‍ය දෙපාර්තමේන්තුවේ පුද්ගල ජාවාරම් පිළිබඳ වාර්තාව වාර්තා කළේ බුර්කිනා ෆාසෝහි වහල්භාවය දිගටම පවතින බවත් බුර්කිනාබේ දරුවන් බොහෝ විට ගොදුරු වූ බවත්ය.<ref>{{Cite web |title=Country Narrative – Burkina Faso |url=http://gvnet.com/humantrafficking/BurkinaFaso-2.htm |website=gvnet.com}}</ref> සාමාන්‍යයෙන් සහේල් ප්‍රාන්තවල වහල්භාවය යනු ට්‍රාන්ස්-සහාරා වහල් වෙළඳාම දක්වා දිවෙන දිගු ඉතිහාසයක් සහිත මුල් බැසගත් ආයතනයකි.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7693397.stm "West Africa slavery still widespread]". BBC News. 27 October 2008.</ref> 2018 දී, ගෝලීය වහල් දර්ශකයට අනුව, රටේ ඇස්තමේන්තුගත පුද්ගලයන් 82,000ක් "නූතන වහල්භාවය" යටතේ ජීවත් වෙති.<ref>{{Cite web |title=Country Data |url=https://www.globalslaveryindex.org/2018/data/country-data/burkina-faso/ |website=www.globalslaveryindex.org}}</ref>{{Largest cities|country=බුර්කිනා ෆාසෝ|stat_ref=2006 සංගණනයට අනුව<ref>{{Cite web|url=https://www.citypopulation.de/en/burkinafaso/cities/|title=Burkina Faso: Regions, Cities & Urban Localities - Population Statistics, Maps, Charts, Weather and Web Information|website=www.citypopulation.de}}</ref>|list_by_pop=|div_name=කලාපය|div_link=|city_1=ඔවාගඩෝගු|div_1=මධ්‍යම|pop_1=1,475,223|img_1=LAICO QUAGA 2000 HOTEL.2 - panoramio.jpg|city_2=බොබෝ-ඩියුලස්සෝ|div_2=හෝට්ස් -බාසින්|pop_2=489,967|img_2=Bobo-Dioulasso Mosque.jpg|city_3=කූඩෝගු|div_3=මධ්‍යම-ඕස්ට්|pop_3=88,184|img_3=Marché de koudougou.jpg|city_4=බන්ෆෝරා|div_4=කැස්කේඩ්ස්|pop_4=75,917|img_4=Maarten van der Bent Banfora.jpg|city_5=ඕවාහිගුයා|div_5=නෝර්ඩ්|pop_5=73,153|city_6=පුයිටෙන්ගා|div_6=මධ්‍යම-එස්ට්|pop_6=60,618|city_7=කයා|div_7=මධ්‍යම-නෝර්ඩ්|pop_7=54,365|city_8=ටෙන්කොඩොගො|div_8=මධ්‍යම-එස්ට්|pop_8=44,491|city_9=ෆාඩා එන්ගෝර්මා|div_9=එස්ට්|pop_9=41,785|city_10=හවුන්ඩේ|div_10=හෝට්ස් -බාසින්|pop_10=39,458}} === ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් === බුර්කිනා ෆාසෝ හි මිලියන 17.3 ක ජනතාව බටහිර අප්‍රිකානු ප්‍රධාන ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් දෙකකට අයත් වේ - වෝල්ටයික් සහ මැන්ඩේ (ඔවුන්ගේ පොදු භාෂාව ඩියෝලා). වෝල්ටයික් මොසි ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ වේ. ක්‍රිස්තු වර්ෂ 1100 දී පමණ උතුරු ඝානාවේ සිට වර්තමාන බුර්කිනා ෆාසෝ වෙත සංක්‍රමණය වූ රණශූරයන්ගෙන් පැවත එන බව මොසී කියා සිටී. ඔවුන් වසර 800කට වඩා වැඩි කාලයක් පැවති අධිරාජ්‍යයක් පිහිටුවා ගත්හ. ප්‍රධාන වශයෙන් ගොවීන්, මෝසි රාජධානිය මෙහෙයවනු ලබන්නේ ඔවාගාඩූගෝ හි පිහිටි මෝගෝ නාබා විසිනි.<ref name="bn2">{{citation-attribution|[https://2009-2017.state.gov/r/pa/ei/bgn/2834.htm "Burkina Faso"], U.S. Department of State, June 2008.}}</ref> === භාෂා === {{bar box|title=බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වදේශීය භාෂා|titlebar=#ddd|left1=භාෂා|right1=ප්‍රතිශත|float=right|bars={{bar percent|මොසි|darkgreen|40.5}} {{bar percent|ෆුලා|purple|29.3}} {{bar percent|ගෝර්මන්චේ|red|6.1}} {{bar percent|බඹරා|black|4.9}} {{bar percent|බිස්ස|orange|3.2}} {{bar percent|බවමු|green|2.1}} {{bar percent|දාගරා|darkblue|2}} {{bar percent|සැන්|white|1.9}} {{bar percent|ලොබිරි|darkred|1.8}} {{bar percent|ලයිල්|gray|1.7}} {{bar percent|බොබෝ|tan|1.4}} {{bar percent|සෙනූෆෝ|lime|1.4}} {{bar percent|නූනි|violet|1.2}} {{bar percent|ඩැෆිං|darkblue|1.1}} {{bar percent|ටමාෂේක්|yellow|1}} {{bar percent|කස්සම්|brown|0.7}} {{bar percent|ගොයින්|darkbrown|0.4}} {{bar percent|ඩොගොන්|amber|0.3}} {{bar percent|සොංහයි|bronze|0.3}} {{bar percent|ගෞරවුන්සි|corn|0.3}} {{bar percent|කෝ|maroon|0.1}} {{bar percent|කවුසාසේ|charcoal|0.1}} {{bar percent|සෙම්බ්ලා|wheat|0.1}} {{bar percent|සියාමු|crimson|0.1}} {{bar percent|වෙනත් ජාතික|khaki|5}} {{bar percent|වෙනත් අප්‍රිකානු|Magenta|0.2}} {{bar percent|ප්‍රංශ|cyan|1.3}} {{bar percent|වෙනත් දේශීය නොවන|olive|0.1}}}}බුර්කිනා ෆාසෝ බහුභාෂා රටකි. රාජ්‍ය භාෂාව ප්‍රංශ භාෂාව වන අතර එය යටත් විජිත සමයේ හඳුන්වා දෙන ලදී. ප්‍රංශ යනු පරිපාලන, දේශපාලන සහ අධිකරණ ආයතන, රාජ්‍ය සේවා සහ පුවත්පත් වල ප්‍රධාන භාෂාවයි. නීති, පරිපාලනය සහ උසාවි සඳහා ඇති එකම භාෂාව එයයි. සමස්තයක් වශයෙන්, ඇස්තමේන්තුගත භාෂා 69ක් රට තුළ කතා කරන අතර,<ref>[http://www.ethnologue.com/show_country.asp?name=BF Lewis, M. Paul (ed.), 2009. Ethnologue: Languages of the World, 16th&nbsp;edition. Dallas, Tex.: SIL International.] (Page on "Languages of Burkina Faso.")</ref> ඉන් භාෂා 60ක් පමණ ස්වදේශීය වේ. මුවර් භාෂාව යනු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වැඩිපුරම කතා කරන භාෂාව වන අතර, ජනගහනයෙන් අඩක් පමණ කතා කරන, ප්‍රධාන වශයෙන් අගනුවර වන ඔවාගඩෝගු අවට මධ්‍යම කලාපයේ. 2006 සංගණනයට අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝහි ස්වදේශිකව කතා කරන භාෂා ජනගහනයෙන් 40.5% කින් මුවර්, 29.3% ෆුලා, 6.1% කින් ගෝර්මන්චේ, බඹරා 4.9%, බිසා 3.2%, බ්වාමු 2.1%, ඩගාරා 2. %, සැන් 1.9%, ලොබිරි 1.8%, ලයිලේ 1.7%, බොබො සහ සෙනූෆෝ 1.4% බැගින්, නුනි 1.2%, ඩැෆිං 1.1%, මෂේක්1 %, කැසෙම් 0.7%, ගූයින් 0.4%, ඩොගොන්, සොන්ග්හායි සහ ගුරොවුන්සි0.3% බැගින්, කො, කූසාසේ, සෙම්බලා සහ සියාමු 0.1% බැගින්, අනෙකුත් ජාතික භාෂා 5% කින්, අනෙකුත් අප්‍රිකානු භාෂා 0.2% කින්, ප්‍රංශ (නිල භාෂාව) 1.3% කින් සහ වෙනත් දේශීය නොවන භාෂා 0.1% කින්.<ref>{{cite web |last1=Ouedraogo |first1=Mathieu |last2=Ripama |first2=Toubou |title=RECENSEMENT GENERAL DE LA POPULATION ET DE L'HABITATION (RGPH) DE 2006. ANALYSE DES RESULTATS DEFINITIFS. THEME 2: ETAT ET STRUCTURE DE LA POPULATION |url=http://www.insd.bf/n/contenu/enquetes-recensements/rgph_bf/themes_en_demographie/Theme2-Etat_et_structure_de_la_population.pdf |url-status=dead |archive-url=https://wayback.archive-it.org/all/20131113161626/http://www.insd.bf/n/contenu/enquetes-recensements/rgph_bf/themes_en_demographie/Theme2-Etat_et_structure_de_la_population.pdf |archive-date=13 November 2013 |publisher=MINISTÈRE DE L’ÉCONOMIE ET DES FINANCES, BURKINA FASO}}</ref> බටහිරින්, මැන්ඩේ භාෂා බහුලව කතා කරන අතර, වඩාත්ම ප්‍රමුඛ වන්නේ ඩියෝලා (ජුලා හෝ ඩියුලා ලෙසද හැඳින්වේ), බොබෝ, සැමෝ සහ මාර්කා ඇතුළු අනෙකුත් ඒවාය. ෆුලා බහුලව පැතිරී ඇත, විශේෂයෙන් උතුරේ. ගෝර්මන්චේ නැඟෙනහිරෙන් කතා කරන අතර, බිස්ස දකුණේ කතා කරයි. === සෞඛ්‍ය === 2016 දී, සාමාන්‍ය ආයු අපේක්ෂාව පිරිමින් සඳහා 60 ක් සහ කාන්තාවන් සඳහා 61 ක් ලෙස ගණන් බලා ඇත. 2018 දී වයස අවුරුදු පහට අඩු මරණ අනුපාතිකය සහ ළදරු මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 1000කට 76ක් විය.<ref name="WHO">{{cite web |title=Statistics in Burkina Faso |url=https://www.who.int/countries/bfa/en/ |publisher=[[World Health Organization]]}}</ref> 2014 දී එහි වැසියන්ගේ මධ්‍ය වයස අවුරුදු 17ක් වූ අතර ඇස්තමේන්තුගත ජනගහන වර්ධන වේගය 3.05%ක් විය.<ref name="cia2">[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso/ Burkina Faso] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210111020045/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/burkina-faso |date=2021-01-11 }}. ''The World Factbook''</ref> 2011 දී සෞඛ්‍ය වියදම් දළ දේශීය නිෂ්පාදිතයෙන් 6.5% කි; මාතෘ මරණ අනුපාතය සජීවී උපත් 100000කට මරණ 300ක් ලෙස ඇස්තමේන්තු කර ඇති අතර වෛද්‍ය ඝනත්වය ජනගහනය 1000කට 0.05ක් ලෙස 2010 දී ඇස්තමේන්තු කර ඇත. 2012 දී වැඩිහිටි HIV ව්‍යාප්තිය අනුපාතය (වයස අවුරුදු 15-49) 1.0% ලෙස ගණන් බලා ඇත.<ref>[http://www.unaids.org/en/regionscountries/countries/burkinafaso/ UN AIDS: HIV/AIDS – adult prevalence rate]. Retrieved 25 July 2014.</ref> 2011 UNAIDS වාර්තාවට අනුව, ප්‍රසව සායනවලට සහභාගී වන ගර්භනී කාන්තාවන් අතර HIV ව්‍යාප්තිය අඩුවෙමින් පවතී.<ref>{{citation|title=UNAIDS World AIDS Day Report 2011|url=http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|archive-url=https://web.archive.org/web/20130601011732/http://www.unaids.org/en/media/unaids/contentassets/documents/unaidspublication/2011/JC2216_WorldAIDSday_report_2011_en.pdf|publisher=UNAIDS|access-date=29 March 2012|archive-date=1 June 2013|url-status=dead}}</ref> 2005 ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ වාර්තාවකට අනුව, බුර්කිනා ෆාසෝහි ගැහැණු ළමයින් සහ කාන්තාවන්ගෙන් 72.5%ක් සාම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රානුකූලව පාලනය කරන ලද කාන්තා ලිංගික ඡේදනය කර ඇත.<ref>[https://swap.stanford.edu/20091018142724/http://www.who.int/reproductivehealth/topics/fgm/prevalence/en/index.html Female genital mutilation and other harmful practices], WHI.int</ref> 2001 දී සෞඛ්‍ය සඳහා මධ්‍යම රජයේ වියදම් 3%කි.<ref>{{cite web |title=Globalis – an interactive world map – Burkina Faso – Central government expenditures on health |url=http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?IndicatorID=142&Country=BF |archive-url=https://web.archive.org/web/20110516041014/http://globalis.gvu.unu.edu/indicator_detail.cfm?IndicatorID=142&Country=BF |archive-date=16 May 2011 |access-date=1 October 2009 |publisher=Globalis.gvu.unu.edu}}</ref> 2009 වන විට, අධ්‍යයනවලින් ඇස්තමේන්තු කර ඇත්තේ පුද්ගලයන් 100,000කට වෛද්‍යවරුන් 10ක් වැනි සුළු පිරිසක් සිටින බවයි.<ref name="autogenerated1">{{cite web |title=WHO Country Offices in the WHO African Region – WHO &#124; Regional Office for Africa |url=http://www.afro.who.int/index.php?option=com_content&view=article&id=1018&Itemid=2045&lang=en |access-date=20 June 2010 |publisher=Afro.who.int}}</ref> මීට අමතරව, පුද්ගලයන් 100,000 කට හෙදියන් 41 ක් සහ වින්නඹු මාතාවන් 13 ක් සිටියහ.<ref name="autogenerated12">{{cite web |title=WHO Country Offices in the WHO African Region – WHO &#124; Regional Office for Africa |url=http://www.afro.who.int/index.php?option=com_content&view=article&id=1018&Itemid=2045&lang=en |access-date=20 June 2010 |publisher=Afro.who.int}}</ref> ජනවිකාස සහ සෞඛ්‍ය සමීක්ෂණ 1993 සිට බුර්කිනා ෆාසෝ හි සමීක්ෂණ තුනක් සම්පූර්ණ කර ඇති අතර තවත් සමීක්ෂණයක් 2009 දී සිදු කර ඇත.<ref name="Burkina Surveys">[https://web.archive.org/web/20110816011006/http://www.measuredhs.com/countries/country_main.cfm?ctry_id=50&c=Burkina%20Faso Burkina Faso DHS Surveys], measuredhs.com</ref> 2016 වසරේ ඩෙංගු උණ රෝගයකින් රෝගීන් 20 දෙනෙකු මිය ගියා. ඔවාගඩෝගු හි දිස්ත්‍රික්ක 12න්ම මෙම රෝගයේ සිද්ධීන් වාර්තා විය.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-38078754|title=Dengue fever kills 20 in Burkina Faso|date=23 November 2016|work=BBC News}}</ref> === ආගම් === [[File:Cathedrale_Ouagadougou.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Cathedrale_Ouagadougou.jpg|වම|thumb|නිර්මල පිළිසිඳ ගැනීමේ ආසන දෙව්මැදුර - ඔවාගඩෝගු]] බුර්කිනා ෆාසෝහි ආගම පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන නොමඟ යවන සුළු විය හැක්කේ ඉස්ලාම් සහ ක්‍රිස්තියානි ආගම බොහෝ විට ස්වදේශික ආගමික විශ්වාසයන් සමඟ සමපාත වන බැවිනි. බුර්කිනා ෆාසෝගේ 2019 සංගණනයේ රජය වාර්තා කළේ ජනගහනයෙන් 63.8% ක් ඉස්ලාම් ආගම අදහන බවත්, මෙම කණ්ඩායමේ බහුතරය සුන්නි ශාඛාවට අයත් වන බවත්,<ref name=":12">{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}</ref><ref name="report2010">[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148665.htm International Religious Freedom Report 2010: Burkina Faso]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (17 November 2010). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> කුඩා සුළුතරයක් ෂියා ඉස්ලාමයට අනුගත වන බවත්ය.<ref>[http://www.pewforum.org/files/2009/10/Shiarange.pdf Mapping the Global Muslim Population. Estimate Range of Shia by Country] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161215111357/http://www.pewforum.org/files/2009/10/Shiarange.pdf|date=15 December 2016}}. Pew Forum, 2010</ref> සුන්නි මුස්ලිම්වරුන්ගෙන් සැලකිය යුතු සංඛ්‍යාවක් ටිජානියා සුෆි පිළිවෙල සමඟ හඳුනා ගනී. 2019 සංගණනයට අනුව ජනගහනයෙන් 26.3% ක් ක්‍රිස්තියානීන් (20.1% රෝමානු කතෝලිකයන් සහ 6.2% රෙපරමාදු නිකායන්හි සාමාජිකයන්); 9.0%ක් ඩොගොන් ආගම වැනි සාම්ප්‍රදායික ස්වදේශික විශ්වාසයන් අනුගමනය කරයි, 0.2%ක් වෙනත් ආගම් ඇති අතර 0.7%කට කිසිවක් නැත.<ref name=":13">{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}</ref><ref name="report20102">[https://2009-2017.state.gov/j/drl/rls/irf/2010/148665.htm International Religious Freedom Report 2010: Burkina Faso]. United States [[Bureau of Democracy, Human Rights and Labor]] (17 November 2010). ''This article incorporates text from this source, which is in the [[public domain]].''</ref> ඇනිමිස්ට් යනු රටේ සුද්-ඔවෙස්ට් කලාපයේ විශාලතම ආගමික කණ්ඩායම වන අතර, එහි මුළු ජනගහනයෙන් 48.1% ක් වේ.<ref name=":14">{{Cite web |last=Aib |first=Az |date=2022-07-01 |title=Burkina : 48,1% de la population du Sud-ouest pratique l'Animisme (officiel) |url=https://www.aib.media/2022/07/01/burkina-481-de-la-population-du-sud-ouest-pratique-lanimisme-officiel/ |access-date=2022-10-15 |website=AIB - Agence d'Information du Burkina |language=fr-FR}}</ref> === අධ්‍යාපනය === [[File:Gando-School-Burkina-Faso.JPG|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gando-School-Burkina-Faso.JPG|thumb|ගාන්ඩෝ ප්‍රාථමික පාසල. එහි ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පියා වන ඩිබෙඩෝ ෆ්‍රැන්සිස් කේරේ 2004 දී ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පය සඳහා අගා ඛාන් සම්මානය ලබා ගත්තේය.]] බුර්කිනා ෆාසෝ හි අධ්‍යාපනය ප්‍රාථමික, ද්විතියික සහ උසස් අධ්‍යාපනය ලෙස බෙදා ඇත.<ref>{{cite web |title=Education – Burkina Faso |url=http://www.nationsencyclopedia.com/Africa/Burkina-Faso-EDUCATION.html |access-date=1 October 2009 |publisher=Nationsencyclopedia.com}}</ref> උසස් පාසල සඳහා වසරකට CFA 25,000 (US$50) පමණ වැය වන අතර එය බොහෝ බුර්කිනාබේ පවුල්වල මාධ්‍යයන්ට වඩා බෙහෙවින් වැඩි ය. පිරිමි ළමයින්ට පාසල් අධ්‍යාපනයේදී මනාප ලැබේ; එබැවින් ගැහැණු ළමයින්ගේ අධ්‍යාපනය සහ සාක්ෂරතා අනුපාතය ඔවුන්ගේ පිරිමි සගයන්ට වඩා බෙහෙවින් අඩු ය. බාලිකා පාසල්වල අධ්‍යාපනයේ වැඩි වීමක් දක්නට ලැබෙන්නේ ගැහැනු ළමයින්ට පාසල් අඩු මිලට ලබා දීම සහ ඔවුන්ට වැඩි ශිෂ්‍යත්ව ප්‍රදානය කිරීමේ රජයේ ප්‍රතිපත්තිය නිසාය. ප්‍රාථමිකයේ සිට මධ්‍යම පාසලට, මධ්‍යම සිට උසස් පාසලට හෝ උසස් පාසලෙන් විද්‍යාලයට යාමට නම් ජාතික විභාග සමත් විය යුතුය. උසස් අධ්‍යාපන ආයතන අතරට ඔවාගඩෝගු විශ්ව විද්‍යාලය, බොබෝ-ඩියුලස්සෝ හි පොලිටෙක්නික් විශ්ව විද්‍යාලය සහ ගුරු පුහුණු ආයතනයක් වන කූඩෝගු විශ්ව විද්‍යාලය ඇතුළත් වේ. ඔවාගඩෝගු අගනුවර සමහර කුඩා පෞද්ගලික විද්‍යාල ඇත, නමුත් මේවා දැරිය හැකි වන්නේ ජනගහනයෙන් කුඩා කොටසකට පමණි. ඔවාගඩෝගු හි පිහිටි ඇමරිකානු පදනම් වූ පුද්ගලික පාසලක් වන ඔවාගඩෝගු (ISO) ජාත්‍යන්තර පාසල ද ඇත. 1990 දී 12.8% ක් වූ සාක්ෂරතා අනුපාතය 2008 දී 25.3% දක්වා දෙගුණ කිරීමට දැඩි උත්සාහයක් දැරුවද, 2008 UN සංවර්ධන වැඩසටහන් වාර්තාව බුර්කිනා ෆාසෝ ලොව පහළම සාක්ෂරතාව ඇති රට ලෙස ශ්‍රේණිගත කළේය.<ref>{{cite web |date=January 2008 |title=UNDP Human Development Report 2007/2008 |url=http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Complete.pdf |url-status=bot: unknown |archive-url=https://web.archive.org/web/20110429033726/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_20072008_EN_Complete.pdf |archive-date=29 April 2011 |access-date=13 January 2016}}. Palgrave Macmillan. 2007. {{ISBN|978-0-230-54704-9}}</ref> == සංස්කෘතිය == [[File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_Nunuma_of_Winiama_maskerdanser_TMnr_20031569.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:COLLECTIE_TROPENMUSEUM_Een_Nunuma_of_Winiama_maskerdanser_TMnr_20031569.jpg|thumb|වෙස්මුහුණු විනියමා නර්තන ශිල්පියෙක්, 1970]] [[File:Malika_slameuse.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Malika_slameuse.jpg|thumb|මලිකා අවුට්තර, කවියා]] බුර්කිනා ෆාසෝහි සාහිත්‍යය වැදගත් ලෙස පවතින වාචික සම්ප්‍රදාය මත පදනම් වේ. 1934 දී, ප්‍රංශ ආක්‍රමණය අතරතුර, ඩිම්-ඩොලොබ්සම් ඔවුඩ්‍රෝගෝ ඔහුගේ මැක්සිම්ස්, පෙන්සීස් සහ ඩිවිනෙට්ස් මොසි (මැක්සිම්ස්, සිතුවිලි සහ ප්‍රහේලිකා ඔෆ් ද මෝසි) ප්‍රකාශයට පත් කළේය, එය මොසි ජනයාගේ වාචික ඉතිහාසය පිළිබඳ වාර්තාවකි.<ref name="KS">{{cite book|last=Salhi|first=Kamal|title=Francophone Voices|publisher=Intellect Books|year=1999|page=37|url=https://books.google.com/books?id=G9u9TeDegXMC|isbn=978-1-902454-03-0|access-date=26 April 2014}}</ref> නාසි බොනි සහ රොජර් නිකීමා වැනි 1960 ගනන්වල නිදහසින් පසු බුර්කිනා ෆාසෝ හි බුර්කිනාබේ ලේඛකයින් කෙරෙහි වාචික සම්ප්‍රදාය දිගටම බලපෑමක් ඇති කළේය.<ref name="TJA">{{cite book|last=Allan|first=Tuzyline Jita|title=Women's Studies Quarterly: Teaching African Literatures in a Global Literary|publisher=[[Feminist Press]]|year=1997|page=86|url=https://books.google.com/books?id=QD8TgZVWugYC|isbn=978-1-55861-169-6|access-date=26 April 2014}}</ref> 1960 ගණන්වල ප්‍රකාශයට පත් වූ නාට්‍ය රචකයින් සංඛ්‍යාවේ වර්ධනයක් දක්නට ලැබුණි.<ref name="KS2">{{cite book|last=Salhi|first=Kamal|title=Francophone Voices|publisher=Intellect Books|year=1999|page=37|url=https://books.google.com/books?id=G9u9TeDegXMC|isbn=978-1-902454-03-0|access-date=26 April 2014}}</ref> 1970 ගණන්වල සිට, බුර්කිනා ෆාසෝහි සාහිත්‍යය වර්ධනය වී ඇති අතර තවත් බොහෝ ලේඛකයින් ප්‍රකාශයට පත් විය.<ref name="JM">{{cite book|last=Marchais|first=Julien|title=Burkina Faso|publisher=Petit Futé|pages=91–92|url=https://books.google.com/books?id=6jsBLSzJWYsC|language=fr|isbn=978-2-7469-1601-2|year=2006|access-date=26 April 2014}}</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ රඟහල සම්ප්‍රදායික බුර්කිනාබේ රංගනය සහ යටත් විජිත බලපෑම් සහ පශ්චාත් යටත් විජිත ප්‍රයත්නයන් සමඟ ග්‍රාමීය ජනතාව සුවිශේෂී ජාතික රංග ශාලාවක් නිෂ්පාදනය කිරීම සඳහා දැනුවත් කරයි. බුර්කිනා ෆාසෝහි බොහෝ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම්වල සම්ප්‍රදායික චාරිත්‍රානුකූල උත්සව දිගු කලක් වෙස්මුහුණු සමඟ නැටුම් සම්බන්ධ කර ඇත. ප්‍රංශ රංග කලාවේ දැඩි බලපෑමට යටත්ව යටත් විජිත සමයේ බටහිර පන්නයේ රංග කලාව පොදු විය. නිදහසත් සමඟම බුර්කිනා ෆාසෝ හි ග්‍රාමීය ජනතාව දැනුවත් කිරීම සහ විනෝදාස්වාදය ලබා දීම අරමුණු කරගත් සංසද රංග ශාලාවෙන් ආභාෂය ලැබූ නව රංග ශෛලියක් පැමිණියේය.{{Citation needed|date=October 2022}} ස්ලැම් කවිය රට තුළ ජනප්‍රියත්වය වැඩි වෙමින් පවතින අතර, එය ස්ලාම් කිවිඳියක වන මලිකා අවුට්රාරාගේ උත්සාහය හේතුවෙනි.<ref>{{Cite web |title=BURKINA FASO: On The Frontline Of The Struggle For Sexual Health And Rights In Burkina Faso |url=https://www.mewc.org/index.php/gender-issues/human-rights-of-women/9578-burkina-faso-on-the-frontline-of-the-struggle-for-sexual-health-and-rights-in-burkina-faso |access-date=23 February 2021 |website=www.mewc.org}}</ref> ලේ පරිත්‍යාග කිරීම, ඇල්බිනිස්වාදය සහ COVID-19 හි බලපෑම වැනි ගැටළු පිළිබඳව දැනුවත් කිරීමට ඇය සිය කුසලතා භාවිතා කරයි.<ref>{{Cite web |last=laguineenne |date=23 June 2019 |title=Malika La Slameuse, la reine des mots forts |url=https://www.laguineenne.net/malika-la-slameuse-la-reine-des-mots-forts/ |access-date=23 February 2021 |website=La Guinéenne |language=fr-FR}}</ref><ref name=":42">{{Cite web |title=Don de sang : Malika la Slameuse et ses fans se mobilisent pour sauver des vies - leFaso.net |url=https://lefaso.net/spip.php?article99236 |access-date=23 February 2021 |website=lefaso.net |language=fr}}</ref> === කලා සහ අත්කම් === ජනතාව අතර පොහොසත් සාම්ප්‍රදායික කලාත්මක උරුමයන් කිහිපයකට අමතරව, බුර්කිනා ෆාසෝහි, විශේෂයෙන් ඔවාගඩුගු හි විශාල කලාකරුවන්ගේ ප්‍රජාවක් ඇත. නිෂ්පාදනය කරන බොහෝ අත්කම් රටේ වර්ධනය වන සංචාරක කර්මාන්තය සඳහා ය. බුර්කිනා ෆාසෝ ජාත්‍යන්තර කලා හා අත්කම් ප්‍රදර්ශනය ඔවාගඩොගු ද පවත්වයි. එය SIAO, Le Salon International de l' Artisanat de Ouagadougou ලෙස එහි ප්‍රංශ නාමයෙන් වඩාත් ප්‍රකට වන අතර එය වඩාත් වැදගත් අප්‍රිකානු හස්ත කර්මාන්ත ප්‍රදර්ශන වලින් එකකි. === ආහාර පිසීම === [[File:Burkina_faso_artisan_painted_gourds.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_faso_artisan_painted_gourds.jpg|වම|thumb|ඔවාගඩෝගු හි අලංකාර පින්තාරු කරන ලද කරවිල මාලය]] බටහිර අප්‍රිකානු ආහාරවල සාමාන්‍ය, බුර්කිනා ෆාසෝගේ ආහාර පිසීම පදනම් වී ඇත්තේ බඩ ඉරිඟු, මෙනේරි, සහල්, බඩ ඉරිඟු, රටකජු, අර්තාපල්, බෝංචි, අල සහ බණ්ඩක්කා යන ප්‍රධාන ආහාර මත ය. සත්ව ප්‍රෝටීන් බහුලව ලැබෙන ප්‍රභවයන් වන්නේ කුකුල් මස්, කුකුල් බිත්තර සහ මිරිදිය මාළු ය. සාමාන්‍ය බුර්කිනාබේ පානයක් වන්නේ බන්ජි හෝ පාම් වයින් ය, එය පැසුණු තල් යුෂ වේ; සහ සූම්-කොම්, හෝ "ධාන්‍ය ජලය" බුර්කිනා ෆාසෝහි ජාතික පානය ලෙස සැලකේ. සූම්-කොම් කිරි වැනි පෙනුමක් සහ සුදු පැහැයක් ගනී, ජලය සහ ධාන්‍ය පදනමක් ඇති, අයිස් කැට සමඟ පානය කිරීම වඩාත් සුදුසුය. වඩාත් ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල, බුර්කිනා ප්‍රදේශයේ, පැසුණු මෙනේරි වලින් සාදන ලද පානයක් වන ඩෝලෝ ඔබට හමුවනු ඇත.<ref>{{cite web |title=article in French on Burkinabe Zoom-kom |url=http://sinotables.com/index.php?option=com_content&view=article&id=1217:lhumeur-de-dom-zoom-kom-la-boisson-star-des-burkinabes&catid=48:encontinu-secondtwo-droite}}</ref> === සිනමාව === බුර්කිනා ෆාසෝ සිනමාව බටහිර අප්‍රිකානු සහ අප්‍රිකානු චිත්‍රපට කර්මාන්තයේ වැදගත් කොටසකි.<ref>Spaas, Lieve (2000) "Burkina Faso," in ''The Francophone Film: A Struggle for Identity,'' pp.&nbsp;232–246. Manchester: Manchester University Press, {{ISBN|0719058619}}.</ref> 1969 දී චිත්‍රපට සතියක් ලෙස දියත් කරන ලද FESPACO (Festival Panafricain du Cinéma et de la Télévision de Ouagadougou) චිත්‍රපට උළෙල පිහිටුවීමත් සමඟ අප්‍රිකානු සිනමාවට බුර්කිනාගේ දායකත්වය ආරම්භ විය. රටේ බොහෝ සිනමාකරුවන් ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ වී ඇති අතර ජාත්‍යන්තර ත්‍යාග දිනා ඇත. වසර ගණනාවක් තිස්සේ පැනෆ්‍රිකානු චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින්ගේ සම්මේලනයේ (FEPACI) මූලස්ථානය ඔවාගඩෝගු හි පැවති අතර, 1983 දී ජනාධිපති සංකරාගේ උද්යෝගිමත් සහයෝගය සහ අරමුදල් මගින් අකර්මණ්‍ය වූ කාල පරිච්ඡේදයකින් ගලවා ගන්නා ලදී. (2006 දී FEPACI හි ලේකම් කාර්යාලය දකුණු අප්‍රිකාවට සංක්‍රමණය විය, නමුත් සංවිධානයේ මූලස්ථානය තවමත් ඔවාගඩෝගු හි ඇත.) බුර්කිනා ෆාසෝ හි හොඳම අධ්‍යක්ෂවරුන් අතර ගැස්ටන් කබෝරේ, ඉඩ්‍රිසා ඔවුඩ්රෝගෝ සහ ඩැනි කූයාතේ වේ.<ref>Turégano, Teresa Hoefert (2005) ''African Cinema and Europe: Close-Up on Burkina Faso'', Florence: European Press Academic, {{ISBN|888398031X}}.</ref> බුර්කිනා විසින් ලෙස් බොබොඩියුෆ් වැනි ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලා නිෂ්පාදනය කරයි. ඔඩ්‍රෝගෝ, කබෝරේ, යාමියෝගෝ සහ කූයාතේ වැනි ජාත්‍යන්තරව ප්‍රසිද්ධ චිත්‍රපට නිෂ්පාදකයින් ජනප්‍රිය රූපවාහිනී කතා මාලා නිෂ්පාදනය කරයි. === ක්‍රීඩා === [[File:Burkina_team.png|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_team.png|දකුණ|thumb|බුර්කිනා ෆාසෝ ජාතික පාපන්දු කණ්ඩායම තරඟයක් අතරතුර සුදු ඇඳුමින් සැරසී සිටී]] බුර්කිනා ෆාසෝ හි ක්‍රීඩාව පුළුල්ව පැතිරී ඇති අතර පාපන්දු, පැසිපන්දු, පාපැදි, රග්බි සංගමය, අත්පන්දු, ටෙනිස්, බොක්සිං සහ සටන් කලාවන් ඇතුළත් වේ. පාපන්දු යනු බුර්කිනා ෆාසෝ හි වඩාත්ම ජනප්‍රිය ක්‍රීඩාව වන අතර එය වෘත්තීයමය වශයෙන් සහ අවිධිමත් ලෙස රට පුරා නගර සහ ගම්වල ක්‍රීඩා කරයි. ජාතික කණ්ඩායම "Les Etalons" ("stallions") යන අන්වර්ථ නාමයෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ යෙනෙන්ගා කුමරියගේ පුරාවෘත්ත අශ්වයා ගැන ය. 1998 දී බුර්කිනා ෆාසෝ විසින් අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානය සඳහා සත්කාරකත්වය ලබා දුන් අතර ඒ සඳහා බොබෝ-ඩියුලස්සෝ හි ඔම්නිස්පෝර්ට් ක්‍රීඩාංගනය ඉදි කරන ලදී. බුර්කිනා ෆාසෝ 2013 දකුණු අප්‍රිකාවේ පැවති අප්‍රිකානු ජාතීන්ගේ කුසලානයට සුදුසුකම් ලබා අවසන් මහා තරගයට පැමිණි නමුත් පසුව නයිජීරියාව හමුවේ ගෝල 0-1ක් ලෙස පරාජයට පත් විය. රට දැනට FIFA ලෝක ශ්‍රේණිගත කිරීම්වල 53 වැනි ස්ථානයේ පසුවන අතර, ඔවුන් කිසි දිනක FIFA ලෝක කුසලානයකට සුදුසුකම් නොලබන නමුත් මෑත වසරවලදී දියුණුවක් පෙන්නුම් කර ඇත.<ref>{{cite web |title=The FIFA/Coca-Cola World Ranking |url=https://www.fifa.com/worldranking/rankingtable/index.html |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20111007050949/http://www.fifa.com/worldranking/rankingtable/index.html |archive-date=7 October 2011 |access-date=4 February 2017 |publisher=FIFA}}</ref> බාස්කට්බෝල් යනු පිරිමි සහ ගැහැණු යන දෙඅංශයෙන්ම බොහෝ ජනප්‍රියත්වය ලබන තවත් ක්‍රීඩාවකි.<ref>{{cite book|last=Keim|first=Marion|title=Sport and Development Policy in Africa – Results of collaborative study of selected country cases|publisher=SUN PRESS|date=2014|orig-year=1st pub. 2014|pages=206|chapter=COUNTRY PROFILE OF SPORT AND DEVELOPMENT – Sport and Popularity|chapter-url=https://books.google.com/books?id=8jsrAwAAQBAJ&q=burkina+faso+most+popular+sport&pg=PA57|isbn=978-1-920689-20-9}}</ref> මහාද්වීපයේ ප්‍රධාන පැසිපන්දු ඉසව්ව වන ඇෆ්‍රොබාස්කට් සඳහා සුදුසුකම් ලැබූ විට රටේ පිරිමි ජාතික කණ්ඩායම එහි වඩාත්ම සාර්ථක වසර 2013 දී තිබුණි. 2020 ගිම්හාන ඔලිම්පික් උළෙලේදී, මලල ක්‍රීඩක හියුස් ෆැබ්රිස් සැන්ගෝ පිරිමි තුන් පිම්ම ඉසව්වෙන් ලෝකඩ පදක්කම දිනා ගනිමින් බුර්කිනා ෆාසෝගේ පළමු ඔලිම්පික් පදක්කම දිනා ගත්තේය.<ref>{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/sports/olympics/2021/08/05/hugues-fabrice-zango-burkina-faso-triple-jump-medal/|title=The thing about poignant triple-jump moments? They sneak up on you.|last1=Culpepper|first1=Chuck|date=5 August 2021|newspaper=The Washington Post|access-date=10 August 2021}}</ref> ක්‍රිකට් බුර්කිනා ෆාසෝහි ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාව ද වර්ධනය වෙමින් පවතින අතර ක්‍රිකට් බුර්කිනා ෆාසෝ සමාජ 10 ලීගයක් පවත්වාගෙන යයි.<ref>{{Cite web |date=13 December 2021 |title=Cricket in Francophone Africa: Report from Burkina Faso and Côte d'Ivoire |url=https://emergingcricket.com/insight/cricket-in-francophone-africa-report-from-burkina-faso-and-cote-divoire/ |access-date=25 January 2022 |website=Emerging Cricket |language=en-GB}}</ref> === සංගීතය === බුර්කිනා ෆාසෝ සංගීතයට විවිධ ජනවාර්ගික කණ්ඩායම් 60 ක ජන සංගීතය ඇතුළත් වේ. ඔවාගඩෝගු අගනුවර කේන්ද්‍රගතව පිහිටා ඇති මොසි ජනතාව ජනගහනයෙන් 40%ක් වන අතර දකුණින් මොසි භාෂාවට සමීපව සම්බන්ධ ගුර් භාෂා කතා කරන ගුරුන්සි, ගුර්මා, දාගාබා සහ ලෝබි ජනගහනය වෙරළබඩ ප්‍රාන්ත දක්වා විහිදේ. උතුරු හා නැඟෙනහිර ප්‍රදේශවල සහේල්හි ෆුලානි ප්‍රමුඛ පෙළේ, දකුණේ සහ බටහිර ප්‍රදේශවල මැන්ඩේ භාෂා බහුලව දක්නට ලැබේ. ගුරුන්සි, ගුර්මා, දාගාබා සහ ලෝබි. බුර්කිනාබේ සාම්ප්‍රදායික සංගීතය අඛණ්ඩව දියුණු වී ඇති අතර සංගීත ප්‍රතිදානය බෙහෙවින් විවිධ වේ. ජනප්‍රිය සංගීතය බොහෝ දුරට ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ඇත: බුර්කිනා ෆාසෝ තවමත් විශාල පෑන්-අප්‍රිකානු සාර්ථකත්වයක් නිපදවා නැත. === ජනමාධ්‍ය === [[File:Burkina_Faso_media_2010.jpg|link=https://en.wikipedia.org/wiki/File:Burkina_Faso_media_2010.jpg|thumb|2010 දී බුර්කිනා ෆාසෝ හි ඔවාගඩෝගෝ හි කැමරා ශිල්පියෙකි]] ජාතියේ ප්‍රධාන මාධ්‍ය ආයතනය වන්නේ එහි රාජ්‍ය අනුග්‍රහය ලබන ඒකාබද්ධ රූපවාහිනී සහ ගුවන්විදුලි සේවාව වන Radiodiffusion-Télévision Burkina (RTB) ය.<ref>{{cite web |title=Radiodiffusion-Télévision Burkina |url=http://www.rtb.bf/ |access-date=1 October 2009 |publisher=Rtb.bf}}</ref> RTB මධ්‍යම තරංග (AM) දෙකක් සහ FM සංඛ්‍යාත කිහිපයකින් විකාශනය කරයි. RTB වලට අමතරව, පුද්ගලික සතු ක්‍රීඩා, සංස්කෘතික, සංගීතය සහ ආගමික FM ගුවන් විදුලි මධ්‍යස්ථාන ඇත. RTB 4.815 සහ 5.030 MHz මත 100 kW සම්ප්‍රේෂකයක් භාවිතා කරමින් ඔවාගඩෝගු අගනුවර සිට ප්‍රංශ භාෂාවෙන් ලොව පුරා කෙටි තරංග ප්‍රවෘත්ති විකාශනයක් (Radio Nationale Burkina) පවත්වාගෙන යයි.<ref>Radio Station World, ''[http://radiostationworld.com/locations/burkina_faso/ Burkina Faso: Governmental Broadcasting Agencies]''</ref> බුර්කිනා ෆාසෝ හි ස්වාධීන මාධ්‍ය සහ මාධ්‍ය වර්ධනය කිරීමට ගත් උත්සාහයන් අතරමැදි වී ඇත. 1998 දී ගවේෂණාත්මක මාධ්‍යවේදී නෝබට් සොන්ගෝ, ඔහුගේ සහෝදර අර්නස්ට්, ඔහුගේ රියදුරු සහ තවත් පුද්ගලයෙකු නාඳුනන ප්‍රහාරකයන් විසින් ඝාතනය කර සිරුරු පුළුස්සා දමන ලදී. අපරාධය කිසිදා විසඳුනේ නැත.<ref name="autogenerated2">Committee to Protect Journalists, [http://www.cpj.org/africa/burkina-faso/ ''Burkina Faso'']</ref> කෙසේ වෙතත්, ස්වාධීන විමර්ශන කොමිෂන් සභාවක් පසුව නිගමනය කළේ නෝබට් සොන්ගෝ දේශපාලන හේතූන් මත මරා දැමුවේ ජනාධිපති බ්ලේස් කොම්පාරේගේ සොහොයුරා වන ෆ්‍රැන්සුවා කොම්පාරේගේ රියදුරුවරයෙකු වූ ඩේවිඩ් ඔවුඩ්‍රෝගෝගේ මරණය සම්බන්ධයෙන් කළ විමර්ශන කටයුතු නිසා බවයි.<ref name="en.rsf.org">Reporters Sans Frontieres, ''[http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death,2485.html What’s Happening About The Inquiry Into Norbert Zongo’s Death?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421082231/http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death%2C2485.html|date=21 April 2014}}''</ref><ref name="Outrageous Denial of Justice">Reporters Sans Frontieres, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2006/07/21/outrageous_denial_of_justice_in/ Outrageous Denial Of Justice]'' 21 July 2006</ref> 1999 ජනවාරියේදී, 1998 ජනවාරි මාසයේදී වධහිංසා පැමිණවීමෙන් මිය ගිය ඩේවිඩ් ඔවුඩ්‍රෝගෝගේ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් ෆ්‍රැන්සුවා කොම්පාරේට චෝදනා එල්ල විය. පසුව අභියාචනයකින් පසුව හමුදා අධිකරණයක් විසින් එම චෝදනා ඉවත් කරන ලදී. 2000 අගෝස්තු මාසයේදී, ඔවුඩ්රෝගෝ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් ජනාධිපතිවරයාගේ පුද්ගලික ආරක්ෂක අංශ සාමාජිකයන් පස් දෙනෙකුට (Regiment de la Sécurité Présidentielle, or RSP) චෝදනා එල්ල විය. RSP සාමාජිකයන් වන මාර්සෙල් කෆන්ඩෝ, එඩ්මන්ඩ් කෝමා, ඔසේනි යාරෝ සහනෝබට් සොන්ගෝ ඝාතනයේ සැකකරුවන් ලෙස විමර්ශනය කරන ලද අතර, ඔවුඩ්රෝගෝ නඩුවේ වරදකරුවන් වී දීර්ඝ සිර දඬුවම් නියම කරන ලදී.<ref name="en.rsf.org2">Reporters Sans Frontieres, ''[http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death,2485.html What’s Happening About The Inquiry Into Norbert Zongo’s Death?] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140421082231/http://en.rsf.org/predator-what-s-happening-about-the-inquiry-into-norbert-zongo-s-death%2C2485.html|date=21 April 2014}}''</ref><ref name="Outrageous Denial of Justice2">Reporters Sans Frontieres, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2006/07/21/outrageous_denial_of_justice_in/ Outrageous Denial Of Justice]'' 21 July 2006</ref> නෝබට් සොන්ගෝගේ මරණයෙන් පසු, සොන්ගෝ විමර්ශනය සහ මාධ්‍යවේදීන්ට සැලකීම සම්බන්ධයෙන් විරෝධතා කිහිපයක් රජයේ පොලිසිය සහ ආරක්ෂක අංශ විසින් වළක්වා හෝ විසුරුවා හරින ලදී. 2007 අප්‍රේල් මාසයේදී, ජනප්‍රිය ගුවන්විදුලි රෙගේ ධාරකයෙකු වන කරීම් සාමාට, රෙගේ ගීත ඇතුළත් රජයේ අසාධාරණය සහ දූෂණය පිළිබඳ විවේචනාත්මක විවරණ ඇතුළත් කර ඇත, ඔහුට මරණ තර්ජන කිහිපයක් එල්ල විය.<ref>IFEX, ''[http://www.ifex.org/burkina_faso/2007/04/30/radio_station_temporarily_pulls/ Radio Station Temporarily Pulls Programme After Host Receives Death Threats]'', 26 April 2007</ref> පසුව සාමාගේ පුද්ගලික මෝටර් රථය Ouaga FM පුද්ගලික ගුවන්විදුලි මධ්‍යස්ථානයෙන් පිටතදී නාඳුනන විනාශකාරීන් විසින් පුළුස්සා දමන ලදී.<ref>FreeMuse.org, ''[http://freemuse.org/archives/928 Death threat against Reggae Radio Host] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140426215002/http://freemuse.org/archives/928|date=26 April 2014}}'', 3 May 2007</ref> ඊට ප්‍රතිචාර වශයෙන්, මාධ්‍යවේදීන් ආරක්ෂා කිරීමේ කමිටුව (CPJ) ජනාධිපති කොම්පාරේ වෙත ලිපියක් යවමින්, රජය විවේචනය කළ බුර්කිනා ෆාසෝහි මාධ්‍යවේදීන්ට සහ ගුවන්විදුලි විචාරකයන්ට විද්‍යුත් තැපෑලෙන් මරණ තර්ජන යැවීම ගැන විමර්ශනය කරන ලෙස ඉල්ලා සිටියේය.<ref name="autogenerated22">Committee to Protect Journalists, [http://www.cpj.org/africa/burkina-faso/ ''Burkina Faso'']</ref> 2008 දෙසැම්බරයේදී, ඔවාගඩෝගු හි පොලිසිය, නොවිසඳුණු සොන්ගෝ ඝාතනය සම්බන්ධයෙන් නව විමර්ශනයක් ඉල්ලා සිටි විරෝධතා පා ගමනක නායකයින්ගෙන් ප්‍රශ්න කළේය. පෙළපාලි ගිය අය අතර බුර්කිනා ෆාසෝ හි මාධ්‍යවේදීන්ගේ සංගමයේ සභාපති ජීන් ක්ලෝඩ් මෙඩා ද විය.<ref>Keita, Mohamed, ''[http://cpj.org/blog/2008/12/burkina-faso-police-question-zongo-protesters.php#more Burkina Faso Police Question Zongo Protesters]'', Committee to Protect Journalists, 15 December 2008</ref> === සංස්කෘතික උත්සව සහ සිදුවීම් === සෑම වසර දෙකකට වරක්, මහාද්වීපයේ විශාලතම අප්‍රිකානු සිනමා උළෙල (පෙබරවාරි, ඔත්තේ වසර) වන ඔවාගඩෝගු (FESPACO) හි පැනෆ්‍රිකානු චිත්‍රපට සහ රූපවාහිනී උළෙල පවත්වයි. 1988 සිට සෑම වසර දෙකකට වරක් පවත්වනු ලබන, ජාත්‍යන්තර කලා හා අත්කම් ප්‍රදර්ශනය, ඔවාගඩෝගු (SIAO), චිත්‍ර සහ හස්ත කර්මාන්ත සඳහා අප්‍රිකාවේ වඩාත්ම වැදගත් වෙළඳ ප්‍රදර්ශනයකි (ඔක්තෝබර් අග - නොවැම්බර් මුල, වසර පවා). එසේම සෑම වසර දෙකකට වරක්, ඔබ්රිටෙන්ගා පළාතේ ඔවාගඩෝගු සිට කිලෝමීටර් 35 (සැතපුම් 22) පමණ දුරින් පිහිටි අඩවියක Symposium de sculpture sur granit de Laongo පැවැත්වේ. බුර්කිනා ෆාසෝහි ජාතික සංස්කෘතික සතිය, එහි ප්‍රංශ නාමය වන La Semaine Nationale de la culture (SNC) මගින් වඩාත් ප්‍රචලිත, බුර්කිනා ෆාසෝහි වඩාත් වැදගත් සංස්කෘතික ක්‍රියාකාරකම්වලින් එකකි. එය රටේ දෙවන විශාලතම නගරය වන බොබෝ ඩියුලස්සෝ හි සෑම වසර දෙකකට වරක් පැවැත්වෙන ද්විවාර්ෂික උත්සවයකි. සාම්ප්‍රදායික වෙස් මුහුණු සැමරීමේ ජාත්‍යන්තර උත්සවය ජාත්‍යන්තර ඩෙස් මාස්ක් එට් ඩෙස් ආර්ට්ස් (ෆෙස්ටිමා) සෑම වසර දෙකකට වරක් ඩෙඩොගු හිදී පැවැත්වේ. == යොමු කිරීම්== {{ආශ්‍රලැයිස්තුව|colwidth=30em}}{{අප්‍රිකාවේ ස්වෛරී රාජ්‍ය සහ යැපෙන භූමි ප්‍රදේශ ලැයිස්තුව}} [[ප්‍රවර්ගය:අප්‍රිකාව තුළ රටවල්]] [[ප්‍රවර්ගය:එක්සත් ජාතීන්ගේ සාමාජික රාජ්‍ය]] ar8bou6wr0emzipm9jrb0e39hxfza49 0 89197 802258 665945 2026-10-22T10:29:00Z Lee 85 802258 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Parineeta | image = Parineeta 1953 poster.jpg | writer = | screenplay = Bimal Roy | story = | based_on = {{based on|''[[Parineeta (novel)|Parineeta]]'' |[[Sarat Chandra Chattopadhyay]]}} | starring = [[Meena Kumari]]<br />Ashok Kumar<br />[[Manorama (Hindi actress)|Manorama]] | caption = | director = [[Bimal Roy]] | producer = [[Ashok Kumar]] | studio = Ashok Kumar Production Ltd. | narrator = | music = [[Manna Dey]] & Arun Mukherjee | cinematography = [[Kamal Bose]] | editing = [[Hrishikesh Mukherjee]] | distributor = | released = {{Film date|1953|01|23|df=y}}<ref>{{cite web |url=https://bestoftheyear.in/movie/parineeta-2/ |title=Parineeta |author=<!--Not stated--> |website=Best of the Year |access-date=24 March 2018 |quote=Worldwide Gross: 80,00,000}}</ref> | country = | language = Hindi | budget = | gross = {{INRConvert|60|l|year=1953}} <ref name="boi53">{{cite web |url=http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=159&catName=MTk1Mw== |archive-url=https://web.archive.org/web/20120922022121/http://boxofficeindia.com/showProd.php?itemCat=159&catName=MTk1Mw== |url-status=dead |archive-date=22 September 2012 |title=Box Office 1953 |author=Box office India|website=box office india |access-date=3 April 2019}}</ref> | runtime = 151 minutes }} '''''Parineeta''''' ({{IPA-hi|pəɾɪniːtaː}}; {{Translation|Married woman}}) යනු 1953 වසරේ තිරගත වූ ඉන්දියානු [[Bollywood|හින්දි]]-භාෂා චිත්‍රපටයකි == මූලාශ්‍ර == {{reflist}} == බාහිර සබැඳි == * [https://web.archive.org/web/20060526091233/http://reeta.sawf.org/Prose/1292.aspx Review] * {{IMDb title|0046164|Parineeta}} * Filmy Sasi [http://filmysasi.com/parineeta-review-1953-2005] {{Parineeta}} {{Bimal Roy}} {{1950s-Hindi-film-stub}} [[ප්‍රවර්ගය:1953 චිත්‍රපට]] [[Category:Films based on Indian novels]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු චිත්‍රපට]] [[Category:1950s Hindi-language films]] [[Category:Films directed by Bimal Roy]] [[ප්‍රවර්ගය:පරිස්ථිතිය කල්කටා තුළ වන චිත්‍රපට]] [[Category:Films based on works by Sarat Chandra Chattopadhyay]] [[Category:Films about women in India]] [[ප්‍රවර්ගය:ඉන්දියානු නාට්‍ය චිත්‍රපට]] [[Category:1953 drama films]] [[Category:Indian black-and-white films]] a11ohsa2epeh4axo4i9wlt7upitndgo 10 119859 802253 605420 2024-11-05T19:02:53Z en>Colonies Chris 0 802253 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{Category series navigation}}<!-- -->{{Category see also if exists|{{Title decade}}s endings}}<!-- -->[[Category:{{Title decade}}s|/Beginnings]]<!-- -->[[Category:Beginnings by decade]]<!-- -->[[Category:{{Ordinal|{{century|{{#expr: 5 + {{Title decade}}}}}}}}-century beginnings|{{Title decade}}]]<!-- --></includeonly><!-- # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded -->{{Automatic category TOC}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude> crxw0e4do50whvu2ivi8urkfbim6cd2 802254 802253 2026-10-22T09:26:31Z Lee 85 [[:en:Template:Beginnings_by_decade]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802253 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{Category series navigation}}<!-- -->{{Category see also if exists|{{Title decade}}s endings}}<!-- -->[[Category:{{Title decade}}s|/Beginnings]]<!-- -->[[Category:Beginnings by decade]]<!-- -->[[Category:{{Ordinal|{{century|{{#expr: 5 + {{Title decade}}}}}}}}-century beginnings|{{Title decade}}]]<!-- --></includeonly><!-- # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded -->{{Automatic category TOC}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude> crxw0e4do50whvu2ivi8urkfbim6cd2 802257 802254 2026-10-22T09:29:15Z Lee 85 පැරණි සංස්කරණයකින් ගත් කොටස්... 802257 wikitext text/x-wiki <includeonly><!-- -->{{Category series navigation}}<!-- -->{{Category see also if exists|{{Title decade}}s endings}}<!-- -->[[Category:{{Title decade}} දශකය|/Beginnings]]<!-- -->[[ප්‍රවර්ගය:දශකය අනුව ඇරඹුම්]]<!-- -->[[Category:{{Ordinal|{{century|{{#expr: 5 + {{Title decade}}}}}}}} සියවස තුළ ඇරඹුම්|{{Title decade}}]]<!-- --></includeonly><!-- # Note {{Automatic category TOC}} needs to be available whether or not this template page has been transcluded -->{{Automatic category TOC}}<!-- --><noinclude><!-- -->{{Documentation}}<!-- --></noinclude> f1weegca31xxam3r1qvvonn70o4ek7t 10 119860 802255 605413 2025-03-20T21:30:59Z en>Fayenatic london 0 /* See also */ [[Template:YYYY beginnings or endings category header]] 802255 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE. --> ==Usage== <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Beginnings by decade}}</syntaxhighlight> No parameters needed == See also == * [[Template:Endings by decade]] * [[Template:YYYY beginnings or endings category header]] <includeonly>{{Sandbox other||<!-- ++++ PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS BELOW THIS LINE, THANK YOU. --> [[Category:Chronology category header templates]] }}</includeonly> g625z7sajflec8jv0305ipxocxdkgxf 802256 802255 2026-10-22T09:27:39Z Lee 85 [[:en:Template:Beginnings_by_decade/doc]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802255 wikitext text/x-wiki {{Documentation subpage}} <!-- PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS AT THE BOTTOM OF THIS PAGE. --> ==Usage== <syntaxhighlight lang="wikitext">{{Beginnings by decade}}</syntaxhighlight> No parameters needed == See also == * [[Template:Endings by decade]] * [[Template:YYYY beginnings or endings category header]] <includeonly>{{Sandbox other||<!-- ++++ PLEASE ADD CATEGORIES AND INTERWIKIS BELOW THIS LINE, THANK YOU. --> [[Category:Chronology category header templates]] }}</includeonly> g625z7sajflec8jv0305ipxocxdkgxf 14 173507 802239 716158 2026-10-22T02:46:53Z 2003 LN6 79509 ([[c:GR|GR]]) [[c:COM:FR|File renamed]]: [[File:Hurricane Andrew Landfall.jpg]] → [[File:Andrew 1992-08-24 0916Z.jpg]] Criterion 4 - conforms to other similar files' formats for storm images 802239 wikitext text/x-wiki {{template category |topic = [[tropical cyclone]]s |description = <br/><small>These templates may be of use in ''writing'' [[tropical cyclone]] articles.</small> |portal = Tropical cyclones }} {{cmbox |image = [[Image:Andrew 1992-08-24 0916Z.jpg|none|50px|Hurricane Andrew makes landfall, August 24, 1992]] |text = ''This category is part of [[Wikipedia:WikiProject Tropical cyclones]], a project to systematically present information on [[tropical cyclone]]s and storm seasons.'' }} [[Category:Meteorology templates]] [[Category:Weather templates]] ldwwy3j1z0spu7dvkqhk6ow741secr2 14 197326 802243 801956 2026-10-22T09:21:35Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1950s animal births]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1950 දශකය තුළ සත්ත්‍ව උපත්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 801955 wikitext text/x-wiki {{YYY0s animal births category header}} 8248jrnuit6vx4djr20ngxt5nteufk9 14 197327 802241 801958 2026-10-22T09:20:36Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Animal births by year]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව සත්ත්‍ව උපත්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 801957 wikitext text/x-wiki {{Commons category}} Animals by year of birth. For humans by year of birth, see [[:Category:Births by year]]. {{See also category|Animal births by decade|Animal births by century|Animal deaths by year|Animal deaths by decade|Animal deaths by century}} {{Category see also|Ancient individual animals|Medieval individual animals}} {{container cat}} [[Category:Animal births by time]] [[Category:Beginnings by year]] {{Category TOC custom|start=1700}} izx20ei7auuzm8gdy6dwpxgbefzt2wp 10 197477 802267 802230 2026-10-22T11:37:38Z EmausBot 5927 Fixing double redirect from [[සැකිල්ල:Writer-stub]] to [[සැකිල්ල:ලේඛක-අංකුරලිපිය]] 802267 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[සැකිල්ල:ලේඛක-අංකුරලිපිය]] {{R shell| {{R to stub template}} }} 4t3b5o1cqzujsm4qpkhzq06hcubycir 0 197481 802236 2026-10-21T14:50:41Z තල්ගහවෙල සුමේධ තිස්ස 81696 සම්පූර්ණ පිටුව එක් කිරීම 802236 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = තල්ගහවෙල සුමේධ හිමි | birth_date = 2001 ජනවාරි 19 | education = පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලය | occupation = විහාරාධිකාරී, ගත් කතුවරයා }} '''පූජ්‍ය තල්ගහවෙල සුමේධ ස්වාමීන් වහන්සේ''' යනු ශ්‍රී ලාංකික බෞද්ධ භික්ෂූන් වහන්සේ නමකි. == අධ්‍යාපනය == උන්වහන්සේ 2017 අප්‍රේල් මස පැවිදි විය. හලාවත ආනන්ද ජාතික පාසලෙන් සාමාන්‍ය පෙළ දක්වා අධ්‍යාපනය ලැබීය. අ.පො.ස. උසස් පෙළින් පුත්තලම දිස්ත්‍රික් 25 වන ස්ථානය ලබා පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයෙන් හඟුරන්කෙත ධීරානන්ද ස්වර්ණ මුද්‍රිකාව සහිත ඉතිහාසය ගෞරව උපාධිය ලබා ගත්තේය. දැනට එහිම දර්ශනපති (MPhil) උපාධිය හදාරයි. == දරන තනතුරු == * හලාවත ශ්‍රී විජයාරාම මහා විහාරයේ විහාරාධිකාරී * පුත්තලම දිස්ත්‍රික් අමරපුර සංඝ සභාවේ අධ්‍යාපන සහ ධර්මදූත අංශයේ ලේඛකාධිකාරී * හලාවත ප්‍රාදේශීය ශාසනාරක්ෂක මණ්ඩලයේ සහකාර ලේඛකාධිකාරී * හලාවත සංස්කෘතික බල මණ්ඩලයේ විධායක සභික == මාධ්‍ය කටයුතු == උන්වහන්සේ ජාතික රූපවාහිනී නාලිකා වන ITN සහ සිරස TV නාලිකා වල ධර්ම දේශනා සහ ආගමික වැඩසටහන් මෙහෙයවන අතර, එම වැඩසටහන් තුළින් බෞද්ධ දර්ශනය සහ පුත්තලම බෞද්ධ උරුමය පිළිබඳව සමාජය දැනුවත් කරයි. == සම්මාන == * සලාවත කලා කීර්ති සම්මානය - ලේඛන කලාව (සිංහල මාධ්‍ය) == ග්‍රන්ථ == * ''පුත්තලම දිසාවේ ඓතිහාසික බෞද්ධ උරුමය සොයා'' (2020) * ''පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ ටැම්පිට විහාර සහ ටැම්පිට දේවාල'' (2021) * ''අමරපුර මහා නිකායේ මහ පදවිය - 1802 සිට 2024 දක්වා මහානායක හිමිවරු 16 දෙනා'' (2023) == ශාස්ත්‍රීය ලිපි == * "හලාවත ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ පෞරාණික රාජමහා විහාර සහ ඓතිහාසික දේවාල" ඇතුළු මහනුවර දළදා වහන්සේ සම්බන්ධ, ඉතිහාසය සහ පුරාවිද්‍යාව සම්බන්ධ ශාස්ත්‍රීය ලිපි 13කට වඩා. 1d6l9femzgvujr3al3l7trvgi6lze2t 14 197482 802242 2026-10-22T09:20:36Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:Animal births by year]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව සත්ත්‍ව උපත්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802242 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:වසර අනුව සත්ත්‍ව උපත්]] c5tby41gynsjh6d0rj917khnpv2cav8 14 197483 802244 2026-10-22T09:21:36Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:1950s animal births]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:1950 දශකය තුළ සත්ත්‍ව උපත්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802244 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:1950 දශකය තුළ සත්ත්‍ව උපත්]] nkqomt9l7g8p1cechxzhcll180cdfuz 14 197484 802245 2025-01-22T20:02:38Z en>Aidan721 0 removed [[Category:Categories by decade]] using [[WP:HC|HotCat]] (redundant) 802245 wikitext text/x-wiki Animals by year of birth. For humans by year of birth, see [[:Category:Births by decade]]. {{See also category|Animal births by year|Animal births by century|Animal deaths by year|Animal deaths by decade|Animal deaths by century}} {{Category see also|Ancient individual animals|Medieval individual animals}} {{container cat}} [[Category:Animal births by time]] [[Category:Beginnings by decade]] kr33me5rc3i1lfyudxfa2w7cqkqcx50 802246 802245 2026-10-22T09:22:29Z Lee 85 [[:en:Category:Animal_births_by_decade]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802245 wikitext text/x-wiki Animals by year of birth. For humans by year of birth, see [[:Category:Births by decade]]. {{See also category|Animal births by year|Animal births by century|Animal deaths by year|Animal deaths by decade|Animal deaths by century}} {{Category see also|Ancient individual animals|Medieval individual animals}} {{container cat}} [[Category:Animal births by time]] [[Category:Beginnings by decade]] kr33me5rc3i1lfyudxfa2w7cqkqcx50 14 197485 802247 2020-03-12T04:45:48Z en>BrownHairedGirl 0 added [[Category:20th-century individual animals]] using [[WP:HC|HotCat]] 802247 wikitext text/x-wiki {{Category see also|20th-century animal deaths}} {{Navseasoncats}} [[Category:20th-century beginnings|animal]] [[Category:Animal births by century]] [[Category:20th-century individual animals]] b3n9g476704dtk2ttq9vtinby3pgwpt 802248 802247 2026-10-22T09:23:08Z Lee 85 [[:en:Category:20th-century_animal_births]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802247 wikitext text/x-wiki {{Category see also|20th-century animal deaths}} {{Navseasoncats}} [[Category:20th-century beginnings|animal]] [[Category:Animal births by century]] [[Category:20th-century individual animals]] b3n9g476704dtk2ttq9vtinby3pgwpt 802249 802248 2026-10-22T09:24:11Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:20th-century animal births]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:20 වන සියවස තුළ සත්ත්‍ව උපත්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802247 wikitext text/x-wiki {{Category see also|20th-century animal deaths}} {{Navseasoncats}} [[Category:20th-century beginnings|animal]] [[Category:Animal births by century]] [[Category:20th-century individual animals]] b3n9g476704dtk2ttq9vtinby3pgwpt 14 197486 802250 2026-10-22T09:24:11Z Lee 85 Lee විසින් [[ප්‍රවර්ගය:20th-century animal births]] සිට [[ප්‍රවර්ගය:20 වන සියවස තුළ සත්ත්‍ව උපත්]] වෙත පිටුව ගෙන යන ලදී 802250 wikitext text/x-wiki #යළියොමුව [[:ප්‍රවර්ගය:20 වන සියවස තුළ සත්ත්‍ව උපත්]] 5zzrt95g7o4ba0x26eq9v1gdgvg3x7g 14 197487 802251 2019-11-04T20:18:30Z en>Spiderjerky 0 [[WP:AES|←]]Created page with '{{beginnings by decade}}' 802251 wikitext text/x-wiki {{beginnings by decade}} ox95gpapeqoltci8lcwcahatrq15xsk 802252 802251 2026-10-22T09:24:46Z Lee 85 [[:en:Category:1950s_beginnings]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802251 wikitext text/x-wiki {{beginnings by decade}} ox95gpapeqoltci8lcwcahatrq15xsk 10 197488 802259 2024-11-02T13:17:39Z en>Fuddle 0 802259 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Bimal Roy | title = Films directed by [[Bimal Roy]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | list1 = *''[[Bengal Famine (film)|Bengal Famine]]'' (1943) *''[[Udayer Pathey]]'' (1944) *''[[Hamrahi (1945 film)|Hamrahi]]'' (1945) *''[[Anjangarh]]'' (1948) *''[[Mantramugdha]]'' (1949) *''[[Pehla Aadmi]]'' (1950) *''[[Maa (1952 film)|Maa]]'' (1952) *''[[Do Bigha Zamin]]'' (1953) *''[[Parineeta (1953 film)|Parineeta]]'' (1953) *''[[Naukri (1954 film)|Naukari]]'' (1954) *''[[Biraj Bahu]]'' (1954) *''[[Baap Beti]]'' (1954) * ''[[Devdas (1955 film)|Devdas]]'' (1955) *''[[Yahudi]]'' (1958) *''[[Madhumati]]'' (1958) *''[[Sujata (1959 film)|Sujata]]'' (1959) *''[[Parakh (1960 film)|Parakh]]'' (1960) *''[[Nader Nimai]]'' (1960) *''[[Immortal Stupa]]'' (1961) *''[[Prem Patra]]'' (1962) *''[[Bandini (film)|Bandini]]'' (1963) *''[[Life and Message of Swami Vivekananda]]'' (1964) }}<noinclude> {{collapsible option}} {{DEFAULTSORT:}} [[Category:Indian film director navigational boxes|Roy, Bimal]] [[Category:Hindi film director navigational boxes|Roy, Bimal]] </noinclude> ajj0kvmpsmwxerd94zc5lrglnj4u3im 802260 802259 2026-10-22T10:30:00Z Lee 85 [[:en:Template:Bimal_Roy]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802259 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Bimal Roy | title = Films directed by [[Bimal Roy]] | state = {{{state|autocollapse}}} | listclass = hlist | list1 = *''[[Bengal Famine (film)|Bengal Famine]]'' (1943) *''[[Udayer Pathey]]'' (1944) *''[[Hamrahi (1945 film)|Hamrahi]]'' (1945) *''[[Anjangarh]]'' (1948) *''[[Mantramugdha]]'' (1949) *''[[Pehla Aadmi]]'' (1950) *''[[Maa (1952 film)|Maa]]'' (1952) *''[[Do Bigha Zamin]]'' (1953) *''[[Parineeta (1953 film)|Parineeta]]'' (1953) *''[[Naukri (1954 film)|Naukari]]'' (1954) *''[[Biraj Bahu]]'' (1954) *''[[Baap Beti]]'' (1954) * ''[[Devdas (1955 film)|Devdas]]'' (1955) *''[[Yahudi]]'' (1958) *''[[Madhumati]]'' (1958) *''[[Sujata (1959 film)|Sujata]]'' (1959) *''[[Parakh (1960 film)|Parakh]]'' (1960) *''[[Nader Nimai]]'' (1960) *''[[Immortal Stupa]]'' (1961) *''[[Prem Patra]]'' (1962) *''[[Bandini (film)|Bandini]]'' (1963) *''[[Life and Message of Swami Vivekananda]]'' (1964) }}<noinclude> {{collapsible option}} {{DEFAULTSORT:}} [[Category:Indian film director navigational boxes|Roy, Bimal]] [[Category:Hindi film director navigational boxes|Roy, Bimal]] </noinclude> ajj0kvmpsmwxerd94zc5lrglnj4u3im 10 197489 802261 2018-06-26T21:34:50Z en>CommonsDelinker 0 Replacing Indiafilm.svg with [[File:India_film_clapperboard_(variant).svg]] (by [[commons:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: criterion #4). 802261 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = India film clapperboard (variant).svg | pix = 30 | subject = | qualifier = about a Hindi film of the 1950s | category = 1950s Hindi-language film stubs | tempsort = | name = Template:1950s-Hindi-film-stub }}<noinclude> [[Category:India stub templates|{{PAGENAME}}]] [[Category:Film stub templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> heaqqpcbtruz8c14wwu61m4ylxy0fkf 802262 802261 2026-10-22T10:30:40Z Lee 85 [[:en:Template:1950s-Hindi-film-stub]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802261 wikitext text/x-wiki {{asbox | image = India film clapperboard (variant).svg | pix = 30 | subject = | qualifier = about a Hindi film of the 1950s | category = 1950s Hindi-language film stubs | tempsort = | name = Template:1950s-Hindi-film-stub }}<noinclude> [[Category:India stub templates|{{PAGENAME}}]] [[Category:Film stub templates|{{PAGENAME}}]] </noinclude> heaqqpcbtruz8c14wwu61m4ylxy0fkf 14 197490 802263 2024-01-07T05:04:27Z en>Kailash29792 0 Copying from [[Category:1950s Hindi-language films]] to [[Category:1950s Indian films]] using [[c:Help:Cat-a-lot|Cat-a-lot]] 802263 wikitext text/x-wiki {{WPSS-cat}} {{Stub category |article=films in [[Hindi]], released in the 1950s |newstub=1950s-Hindi-film-stub}} [[Category:Hindi-language film stubs|*1950s]] [[Category:1950s film stubs|Hindi]] [[Category:1950s Hindi-language films]] [[Category:1950s Indian films]] 23q7jw4tg9mmrb9iq53age2rp07p08o 802264 802263 2026-10-22T10:31:17Z Lee 85 [[:en:Category:1950s_Hindi-language_film_stubs]] වෙතින් එක් සංශෝධනයක් 802263 wikitext text/x-wiki {{WPSS-cat}} {{Stub category |article=films in [[Hindi]], released in the 1950s |newstub=1950s-Hindi-film-stub}} [[Category:Hindi-language film stubs|*1950s]] [[Category:1950s film stubs|Hindi]] [[Category:1950s Hindi-language films]] [[Category:1950s Indian films]] 23q7jw4tg9mmrb9iq53age2rp07p08o 0 197491 802265 2026-10-22T11:08:01Z WrdSrchSi 55524 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1375658397|David Gower]]" 802265 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා | name = David Gower | image = David Gower.jpg | caption = Gower, photographed in 2007 | country = England | fullname = David Ivon Gower | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1957|4|1|df=yes}} | birth_place = [[Tunbridge Wells]], [[Kent]], England | heightft = 5 | heightinch = 11 | batting = Left-handed | bowling = Right arm [[off spin|off break]] | role = [[Batsman]] | international = true | internationalspan = 1978–1992 | testdebutdate = 1 June | testdebutyear = 1978 | testdebutagainst = Pakistan | testcap = 479 | lasttestdate = 9 August | lasttestyear = 1992 | lasttestagainst = Pakistan | odidebutdate = 24 May | odidebutyear = 1978 | odidebutagainst = Pakistan | odicap = 46 | lastodidate = 16 February | lastodiyear = 1991 | lastodiagainst = New Zealand | club1 = [[Leicestershire County Cricket Club|Leicestershire]] | year1 = 1975–1989 | club2 = [[Hampshire County Cricket Club|Hampshire]] | year2 = 1990–1993 | columns = 4 | column1 = [[Test cricket|Test]] | matches1 = 117 | runs1 = 8,231 | bat avg1 = 44.25 | 100s/50s1 = 18/39 | top score1 = 215 | deliveries1 = 36 | wickets1 = 1 | bowl avg1 = 20.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 1/1 | catches/stumpings1 = 74/– | column2 = [[One Day International|ODI]] | matches2 = 114 | runs2 = 3,170 | bat avg2 = 30.77 | 100s/50s2 = 7/12 | top score2 = 158 | deliveries2 = 5 | wickets2 = 0 | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 44/– | column3 = [[First-class cricket|FC]] | matches3 = 448 | runs3 = 26,339 | bat avg3 = 40.08 | 100s/50s3 = 53/136 | top score3 = 228 | deliveries3 = 260 | wickets3 = 4 | bowl avg3 = 56.75 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 3/47 | catches/stumpings3 = 280/1 | column4 = [[List A cricket|LA]] | matches4 = 430 | runs4 = 12,255 | bat avg4 = 33.30 | 100s/50s4 = 19/56 | top score4 = 158 | deliveries4 = 20 | wickets4 = 0 | bowl avg4 = – | fivefor4 = – | tenfor4 = – | best bowling4 = – | catches/stumpings4 = 162/– | date = 1 September | year = 2007 | source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1564/1564.html CricketArchive | family = [[John Ronald Gower]] (uncle) }}1957 අප්‍රේල් 1 වන දා උපන් '''ඩේවිඩ් අයිවන් ගවර්''' ඉංග්‍රීසි ක්‍රිකට් විස්තර විචාරකයෙක් සහ, 1980 දශකයේ දී [[එංගලන්ත ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|එංගලන්ත ක්‍රිකට් පිලේ]] නායකයා ලෙස කටයුතු කළ, හිටපු [[ක්‍රිකට්|ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි]]. ඔහු ගේ යුගයේ සිටි ආකර්ෂණීයතම වමත් පිතිකරුවන් ගෙන් අයකු ලෙස වැනෙනා ගවර්  ටෙස්ට් තරග 117කටත් එක්දින ජාත්‍යන්තර තරග 114කටත් ක්‍රීඩා කළේ පිළිවෙලින් ලකුණු 8,231ක් හා 3,170ක් රැස් කරමිනි. එ සමය තුළ එංගලන්තය වෙනුවෙන් වැඩිම තරග ගණනකට සහභාගී වූත් වැඩිම ලකුණු ගණනක් රැස් කළා වූත් ක්‍රීඩකයන් ගෙන් අයකු වූ ඔහුට වඩා ඕස්ට්‍රේලියාවට එරෙහි ව වැඩිම ලකුණු ගණනක් (ලකුණු 3,269ක්) රැස් කළේ ජැක් හොබ්ස් පමණි. [[1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ]] අනුශූරතාවය දිනූ එංගලන්ත පිලේ සාමාජිකයකු ලෙස ද හේ කටයුතු කළේ යි. ගවර් 1985 අළු බඳුන දිනූ එංගලන්ත පිලට නායකත්වය දිනි; කෙසේ වෙතත්, [[බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්]] හමුවේ (1984 හා 1985-86 වසරවල දී) 5-0ක් ලෙස අත්විඳි අන්ත පරාජයන් දෙක ඔහු ගේ නායකත්වය පිළිබඳ අයහපත් ප්‍රතිරූපයක් ඇති කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1986 දී හේ නායකත්වයෙන් නෙරපිණි. ග්‍රැහැම් ගුච් එ තනතුරට පත් කිරීමට පෙරින් 1989 අළු බඳුන සඳහා කෙටි කලකට හේ නැවත නායකත්වයට පත් කැරිණි. ඔවුන් දෙ දෙනා අතර පැවති මතභේදාත්මක සබඳතාවය, 1993 වසරේ දී ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන් සමුගැනීමට ගවර් ගත් තීරණයට එක් හේතුවක් විය. කෙසේ වෙතත්, පළමු පෙළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ දී ඉතා සාර්ථක වාර්තාවක් තැබීමට ඔහු සමත් වූ අතර, එහි දී ලකුණු 40.08ක සාමාන්‍යයක් රඳවාගනිමින් මුළු ලකුණු 26,339කුත් ශතක 53කුත් රැස් කර ගැනීමට ඔහුට හැකි විය. 2021 පෙබරවාරි වන විට, ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ඉතිහස්හි ඉනිම 119ක් පුරා කිසිඳු විටක ලකුණු නොලබා දැවී නොගිය වාර්තාව ඔහු සතු ව තිබිණි. <ref name="Beard">{{උපන්‍යාස පොත |last=Frindall |first=Bill |author-link=Bill Frindall |title=Ask Bearders |publisher=[[BBC Books]] |year=2009 |isbn=978-1-84607-880-4 |page=106}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Records/Test matches/Batting records/ Most consecutive innings without a duck |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284075.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117000502/https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284075.html |archive-date=17 January 2021 |access-date=6 February 2021 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> විශ්‍රාම ගැන්මෙන් පසු 'ස්කයි ස්පෝර්ට්ස්' නාලිකාව සමඟ සාර්ථක ක්‍රිකට් විචාරකයකු ලෙස කටයුතු කළ ගවර් 2009 ජූලි 16 වන දා 'අයිසීසී ක්‍රිකට් කීර්තිමතුන් ගේ හලට' (ICC Cricket Hall of Fame) ඇතුළත් කෙරිණි. <ref name="cricpro">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Player Profile: David Gower |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/13418.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180606093725/http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/13418.html |archive-date=6 June 2018 |access-date=5 March 2009 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=17 July 2009 |title=Border, Harvey, Gower, Underwood inducted into Hall of Fame |url=http://www.thesportscampus.com/200907161402/test-cricket/hof-inductees |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822094105/http://www.thesportscampus.com/200907161402/test-cricket/hof-inductees |archive-date=22 August 2009 |access-date=16 July 2009 |publisher=The Sports Campus}}</ref> <ref name="icchalloffame">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ICC Hall of Fame |url=http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_centenary.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716004411/http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_centenary.php |archive-date=16 July 2009 |access-date=3 April 2009 |publisher=ICC}}</ref> 2018 අගෝස්තුවේ, එංගලන්තයේ 1000 වන ටෙස්ට් තරගයේ දී, ඊසීබිය  (එංගලන්ත හා වේල්ස ක්‍රිකට් මඬුල්ල) විසින් රටේ සෙටුතම ටෙස්ට් එකොළොස්සට (Greatest Test XI) හේ නම් කැරිණි. <ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/790131|title=England's greatest Test XI revealed|date=30 July 2018|work=ICC|access-date=26 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726130545/https://www.icc-cricket.com/news/790131|archive-date=26 July 2019}}</ref> [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1957 උපත්]] bn5qio77bt95jz55i9uuvaharjdf6om 802266 802265 2026-10-22T11:16:54Z WrdSrchSi 55524 Added reflist 802266 wikitext text/x-wiki {{තොරතුරුකොටුව ක්‍රිකට්ක්‍රීඩකයා | name = ඩේවිඩ් ගවර් | image = David Gower.jpg | caption = Gower, photographed in 2007 | country = England | fullname = David Ivon Gower | nickname = | birth_date = {{Birth date and age|1957|4|1|df=yes}} | birth_place = [[Tunbridge Wells]], [[Kent]], England | heightft = 5 | heightinch = 11 | batting = Left-handed | bowling = Right arm [[off spin|off break]] | role = [[Batsman]] | international = true | internationalspan = 1978–1992 | testdebutdate = 1 June | testdebutyear = 1978 | testdebutagainst = Pakistan | testcap = 479 | lasttestdate = 9 August | lasttestyear = 1992 | lasttestagainst = Pakistan | odidebutdate = 24 May | odidebutyear = 1978 | odidebutagainst = Pakistan | odicap = 46 | lastodidate = 16 February | lastodiyear = 1991 | lastodiagainst = New Zealand | club1 = [[Leicestershire County Cricket Club|Leicestershire]] | year1 = 1975–1989 | club2 = [[Hampshire County Cricket Club|Hampshire]] | year2 = 1990–1993 | columns = 4 | column1 = [[Test cricket|Test]] | matches1 = 117 | runs1 = 8,231 | bat avg1 = 44.25 | 100s/50s1 = 18/39 | top score1 = 215 | deliveries1 = 36 | wickets1 = 1 | bowl avg1 = 20.00 | fivefor1 = 0 | tenfor1 = 0 | best bowling1 = 1/1 | catches/stumpings1 = 74/– | column2 = [[One Day International|ODI]] | matches2 = 114 | runs2 = 3,170 | bat avg2 = 30.77 | 100s/50s2 = 7/12 | top score2 = 158 | deliveries2 = 5 | wickets2 = 0 | bowl avg2 = – | fivefor2 = – | tenfor2 = – | best bowling2 = – | catches/stumpings2 = 44/– | column3 = [[First-class cricket|FC]] | matches3 = 448 | runs3 = 26,339 | bat avg3 = 40.08 | 100s/50s3 = 53/136 | top score3 = 228 | deliveries3 = 260 | wickets3 = 4 | bowl avg3 = 56.75 | fivefor3 = 0 | tenfor3 = 0 | best bowling3 = 3/47 | catches/stumpings3 = 280/1 | column4 = [[List A cricket|LA]] | matches4 = 430 | runs4 = 12,255 | bat avg4 = 33.30 | 100s/50s4 = 19/56 | top score4 = 158 | deliveries4 = 20 | wickets4 = 0 | bowl avg4 = – | fivefor4 = – | tenfor4 = – | best bowling4 = – | catches/stumpings4 = 162/– | date = 1 September | year = 2007 | source = https://cricketarchive.com/Archive/Players/1/1564/1564.html CricketArchive | family = [[John Ronald Gower]] (uncle) }}1957 අප්‍රේල් 1 වන දා උපන් '''ඩේවිඩ් අයිවන් ගවර්''' ඉංග්‍රීසි ක්‍රිකට් විස්තර විචාරකයෙක් සහ, 1980 දශකයේ දී [[එංගලන්ත ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|එංගලන්ත ක්‍රිකට් පිලේ]] නායකයා ලෙස කටයුතු කළ, හිටපු [[ක්‍රිකට්|ක්‍රිකට් ක්‍රීඩකයෙකි]]. ඔහු ගේ යුගයේ සිටි ආකර්ෂණීයතම වමත් පිතිකරුවන් ගෙන් අයකු ලෙස වැනෙනා ගවර්  ටෙස්ට් තරග 117කටත් එක්දින ජාත්‍යන්තර තරග 114කටත් ක්‍රීඩා කළේ පිළිවෙලින් ලකුණු 8,231ක් හා 3,170ක් රැස් කරමිනි. එ සමය තුළ එංගලන්තය වෙනුවෙන් වැඩිම තරග ගණනකට සහභාගී වූත් වැඩිම ලකුණු ගණනක් රැස් කළා වූත් ක්‍රීඩකයන් ගෙන් අයකු වූ ඔහුට වඩා ඕස්ට්‍රේලියාවට එරෙහි ව වැඩිම ලකුණු ගණනක් (ලකුණු 3,269ක්) රැස් කළේ ජැක් හොබ්ස් පමණි. [[1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානය|1979 ක්‍රිකට් ලෝක කුසලානයේ]] අනුශූරතාවය දිනූ එංගලන්ත පිලේ සාමාජිකයකු ලෙස ද හේ කටයුතු කළේ යි. ගවර් 1985 අළු බඳුන දිනූ එංගලන්ත පිලට නායකත්වය දිනි; කෙසේ වෙතත්, [[බටහිර ඉන්දීය කොදෙව් ක්‍රිකට් කණ්ඩායම|බටහිර ඉන්දීය කොදෙව්වන්]] හමුවේ (1984 හා 1985-86 වසරවල දී) 5-0ක් ලෙස අත්විඳි අන්ත පරාජයන් දෙක ඔහු ගේ නායකත්වය පිළිබඳ අයහපත් ප්‍රතිරූපයක් ඇති කළ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක් ලෙස 1986 දී හේ නායකත්වයෙන් නෙරපිණි. ග්‍රැහැම් ගුච් එ තනතුරට පත් කිරීමට පෙරින් 1989 අළු බඳුන සඳහා කෙටි කලකට හේ නැවත නායකත්වයට පත් කැරිණි. ඔවුන් දෙ දෙනා අතර පැවති මතභේදාත්මක සබඳතාවය, 1993 වසරේ දී ජාත්‍යන්තර ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවෙන් සමුගැනීමට ගවර් ගත් තීරණයට එක් හේතුවක් විය. කෙසේ වෙතත්, පළමු පෙළ ක්‍රිකට් ක්‍රීඩාවේ දී ඉතා සාර්ථක වාර්තාවක් තැබීමට ඔහු සමත් වූ අතර, එහි දී ලකුණු 40.08ක සාමාන්‍යයක් රඳවාගනිමින් මුළු ලකුණු 26,339කුත් ශතක 53කුත් රැස් කර ගැනීමට ඔහුට හැකි විය. 2021 පෙබරවාරි වන විට, ටෙස්ට් ක්‍රිකට් ඉතිහස්හි ඉනිම 119ක් පුරා කිසිඳු විටක ලකුණු නොලබා දැවී නොගිය වාර්තාව ඔහු සතු ව තිබිණි. <ref name="Beard">{{උපන්‍යාස පොත |last=Frindall |first=Bill |author-link=Bill Frindall |title=Ask Bearders |publisher=[[BBC Books]] |year=2009 |isbn=978-1-84607-880-4 |page=106}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Records/Test matches/Batting records/ Most consecutive innings without a duck |url=https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284075.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210117000502/https://stats.espncricinfo.com/ci/content/records/284075.html |archive-date=17 January 2021 |access-date=6 February 2021 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> විශ්‍රාම ගැන්මෙන් පසු 'ස්කයි ස්පෝර්ට්ස්' නාලිකාව සමඟ සාර්ථක ක්‍රිකට් විචාරකයකු ලෙස කටයුතු කළ ගවර් 2009 ජූලි 16 වන දා 'අයිසීසී ක්‍රිකට් කීර්තිමතුන් ගේ හලට' (ICC Cricket Hall of Fame) ඇතුළත් කෙරිණි. <ref name="cricpro">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=Player Profile: David Gower |url=http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/13418.html |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20180606093725/http://www.espncricinfo.com/ci/content/player/13418.html |archive-date=6 June 2018 |access-date=5 March 2009 |publisher=ESPNcricinfo}}</ref> <ref>{{උපන්‍යාස වෙබ් |date=17 July 2009 |title=Border, Harvey, Gower, Underwood inducted into Hall of Fame |url=http://www.thesportscampus.com/200907161402/test-cricket/hof-inductees |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822094105/http://www.thesportscampus.com/200907161402/test-cricket/hof-inductees |archive-date=22 August 2009 |access-date=16 July 2009 |publisher=The Sports Campus}}</ref> <ref name="icchalloffame">{{උපන්‍යාස වෙබ් |title=ICC Hall of Fame |url=http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_centenary.php |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090716004411/http://icc-cricket.yahoo.net/the-icc/icc_centenary.php |archive-date=16 July 2009 |access-date=3 April 2009 |publisher=ICC}}</ref> 2018 අගෝස්තුවේ, එංගලන්තයේ 1000 වන ටෙස්ට් තරගයේ දී, ඊසීබිය  (එංගලන්ත හා වේල්ස ක්‍රිකට් මඬුල්ල) විසින් රටේ සෙටුතම ටෙස්ට් එකොළොස්සට (Greatest Test XI) හේ නම් කැරිණි. <ref>{{Cite news|url=https://www.icc-cricket.com/news/790131|title=England's greatest Test XI revealed|date=30 July 2018|work=ICC|access-date=26 July 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20190726130545/https://www.icc-cricket.com/news/790131|archive-date=26 July 2019}}</ref> ==මුලාශ්‍ර== {{reflist}} [[ප්‍රවර්ගය:ජීවමාන ජනයා]] [[ප්‍රවර්ගය:1957 උපත්]] htw4tboscghq98vhdbwvda7tjv2hhhy