وکیپیڈیا skrwiki https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.4 first-letter میڈیا خاص ڳالھ مہاڑ ورتݨ آلا ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ وکیپیڈیا وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ فائل فائل ڳالھ مہاڑ میڈیا وکی میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ سانچہ سانچہ ڳالھ مہاڑ مدد مدد ڳالھ مہاڑ ونکی ونکی ڳالھ مہاڑ TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول ڳالھ مہاڑ Event Event talk 0 962 71417 71416 2026-05-28T12:11:25Z Ismail Saraikistani 3155 /* اعداد و شمار */ 71417 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[File:Punjab Dist BhawalPur.svg|thumb| ]] [[فائل:Abbasi_mosque_-_View_from_Derawar_Fort.jpg|left|301x301px|عباسی مسجد دیراوڑ|border]] [[فائل:Derawar_Fort_3_by_gul791.jpg|left|308x308px|alt=قلعہ ݙیراوڑ|قلعہ ݙیراوڑ]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] ==اعداد و شمار== ==حوالے== 5qcceqy7pvbvxg5xgasuo8828p79tw1 71418 71417 2026-05-28T12:15:10Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71418 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] [[فائل:Abbasi_mosque_-_View_from_Derawar_Fort.jpg|left|301x301px|عباسی مسجد دیراوڑ|border]] [[فائل:Derawar_Fort_3_by_gul791.jpg|left|308x308px|alt=قلعہ ݙیراوڑ|قلعہ ݙیراوڑ]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ ==اعداد و شمار== ==حوالے== 1lwjyi79360vqe71sjq16vaslgac840 71419 71418 2026-05-28T12:17:36Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71419 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] [[فائل:Abbasi_mosque_-_View_from_Derawar_Fort.jpg|left|301x301px|عباسی مسجد دیراوڑ|border]] [[فائل:Derawar_Fort_3_by_gul791.jpg|left|308x308px|alt=قلعہ ݙیراوڑ|قلعہ ݙیراوڑ]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ بہاولپور شہر دا قیام 1748ء اچ بطور ریاست بہاولپور دے دارالحکومت دے عمل اچ آیا جیہڑا 1955ء اچ ریاست دے اختتام تک رہیا۔ اوندے بعد توں اے شہر ڈویژنل تے ضلعی صدر مقام اے۔ ==اعداد و شمار== ==حوالے== dk4q5vy6wodxe79zfrhahd4vsxf27wo 71420 71419 2026-05-28T12:18:14Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71420 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ بہاولپور شہر دا قیام 1748ء اچ بطور ریاست بہاولپور دے دارالحکومت دے عمل اچ آیا جیہڑا 1955ء اچ ریاست دے اختتام تک رہیا۔ اوندے بعد توں اے شہر ڈویژنل تے ضلعی صدر مقام اے۔ ==اعداد و شمار== ==حوالے== 5x5n4udwq1yyfxmfvumter1fygkbb5n 71421 71420 2026-05-28T12:22:40Z Ismail Saraikistani 3155 /* اعداد و شمار */ 71421 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ بہاولپور شہر دا قیام 1748ء اچ بطور ریاست بہاولپور دے دارالحکومت دے عمل اچ آیا جیہڑا 1955ء اچ ریاست دے اختتام تک رہیا۔ اوندے بعد توں اے شہر ڈویژنل تے ضلعی صدر مقام اے۔ ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور شہر دی 59.49 فیصد آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے تے باقی زباناں اچ اردو، پنجابی، میواتی، ہریاݨوی، مارواڑی تے ڄٹکی شامل ہن۔ ==حوالے== dvawkwgummb5kp03avsnzs8uej9vr3r 71422 71421 2026-05-28T12:23:43Z Ismail Saraikistani 3155 /* اعداد و شمار */ 71422 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ بہاولپور شہر دا قیام 1748ء اچ بطور ریاست بہاولپور دے دارالحکومت دے عمل اچ آیا جیہڑا 1955ء اچ ریاست دے اختتام تک رہیا۔ اوندے بعد توں اے شہر ڈویژنل تے ضلعی صدر مقام اے۔ ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور شہر دی 59.49 فیصد آبادی سرائیکی زبان (معیاری ملتانی لہجہ) ٻولیندی اے تے باقی زباناں اچ اردو، پنجابی، میواتی، ہریاݨوی، مارواڑی تے ڄٹکی شامل ہن۔ ==حوالے== 7gaxovylrsyr3hilf1zdzmrvze7nxrb 71423 71422 2026-05-28T12:43:04Z Ismail Saraikistani 3155 /* تعلیمی ادارے */ 71423 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ بہاولپور شہر دا قیام 1748ء اچ بطور ریاست بہاولپور دے دارالحکومت دے عمل اچ آیا جیہڑا 1955ء اچ ریاست دے اختتام تک رہیا۔ اوندے بعد توں اے شہر ڈویژنل تے ضلعی صدر مقام اے۔ ==تعلیمی ادارے== اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور، چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، صادق یونیورسٹی برائے خواتین، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی بہاولپور کیمپس، قائداعظم میڈیکل کالج بہاولپور، گورنمنٹ ایس ای کالج بہاولپور، پوسٹ گریجویٹ کالج بہاولپور، گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی بہاولپور، طبیہ کالج، ہومیوپیتھک میڈیکل کالج، کامرس کالج، گورنمنٹ ایس ڈی ہائیر سیکنڈری سکول، عباسیہ ہائی سکول، ٹیکنیکل ہائی سکول، کینٹ ہائی سکول، اپوا سکول، صادق پبلک سکول بہاولپور، ہارونیہ ہائی سکول، اسلامیہ سیکنڈری سکول ==علمی تے تحقیقی ادارے== صادق ریڈنگ لائبریری، سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور (معطل)، بورڈ آف انٹرمیڈیٹ اینڈ سیکنڈری ایجوکیشن بہاولپور ==تاریخی تے تفریحی مقامات تے ادارے== بہاول جم خانہ، ڈرنگ اسٹیڈیم، شیر باغ، گلزار صادق پارک، کنٹونمنٹ پارک، گیریژن پارک، فرید پارک، بہاولپور میوزیم، ریڈیو پاکستان بہاولپور ==طبی سہولتاں== بہاول وکٹوریہ ہسپتال، صادق عباسی ہسپتال، برق پولی کلینک، زنانہ ہسپتال ==سفری سہولتاں== بہاولپور ائیرپورٹ، ریلوے اسٹیشن بہاولپور، لاری اڈا بہاولپور، الیکٹرک بس سروس، مختلف کارگو سروسز ==سب سیکرٹریٹ== بہاولپور شہر دے سرکٹ ہاؤس اچ سرائیکی وسیب دے سول سیکرٹریٹ دے کجھ محکمے قائم ہن جیہڑے وسیب سول سیکرٹریٹ ملتان دے ماتحت ہن۔ ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور شہر دی 59.49 فیصد آبادی سرائیکی زبان (معیاری ملتانی لہجہ) ٻولیندی اے تے باقی زباناں اچ اردو، پنجابی، میواتی، ہریاݨوی، مارواڑی تے ڄٹکی شامل ہن۔ ==حوالے== j2fzri7m4tschnea7ro2canto0mb27z 71425 71423 2026-05-28T13:02:33Z Ismail Saraikistani 3155 /* روحانی تے مذہبی مقامات */ 71425 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ بہاولپور شہر دا قیام 1748ء اچ بطور ریاست بہاولپور دے دارالحکومت دے عمل اچ آیا جیہڑا 1955ء اچ ریاست دے اختتام تک رہیا۔ اوندے بعد توں اے شہر ڈویژنل تے ضلعی صدر مقام اے۔ ==تعلیمی ادارے== اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور، چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، صادق یونیورسٹی برائے خواتین، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی بہاولپور کیمپس، قائداعظم میڈیکل کالج بہاولپور، گورنمنٹ ایس ای کالج بہاولپور، پوسٹ گریجویٹ کالج بہاولپور، گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی بہاولپور، طبیہ کالج، ہومیوپیتھک میڈیکل کالج، کامرس کالج، گورنمنٹ ایس ڈی ہائیر سیکنڈری سکول، عباسیہ ہائی سکول، ٹیکنیکل ہائی سکول، کینٹ ہائی سکول، اپوا سکول، صادق پبلک سکول بہاولپور، ہارونیہ ہائی سکول، اسلامیہ سیکنڈری سکول ==علمی تے تحقیقی ادارے== صادق ریڈنگ لائبریری، سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور (معطل)، بورڈ آف انٹرمیڈیٹ اینڈ سیکنڈری ایجوکیشن بہاولپور ==تاریخی تے تفریحی مقامات تے ادارے== بہاول جم خانہ، ڈرنگ اسٹیڈیم، شیر باغ، گلزار صادق پارک، کنٹونمنٹ پارک، گیریژن پارک، فرید پارک، بہاولپور میوزیم، ریڈیو پاکستان بہاولپور ==طبی سہولتاں== بہاول وکٹوریہ ہسپتال، صادق عباسی ہسپتال، برق پولی کلینک، زنانہ ہسپتال ==سفری سہولتاں== بہاولپور ائیرپورٹ، ریلوے اسٹیشن بہاولپور، لاری اڈا بہاولپور، الیکٹرک بس سروس، مختلف کارگو سروسز ==روحانی تے مذہبی مقامات== جامع مسجد الصادق بہاولپور، عیدگاہ بہاولپور، ملوک شاہ قبرستان، درگاہ حضرت ملوک شاہ، باغوچی پیر، گلݨ فقیر، حامد پیر، پیر مسکین علی شاہ، کربلا ماڈل ٹاؤن بی، مدینہ مسجد، سیرانی مسجد، درگاہ حضرت محکم الدین سیرانی ==سب سیکرٹریٹ== بہاولپور شہر دے سرکٹ ہاؤس اچ سرائیکی وسیب دے سول سیکرٹریٹ دے کجھ محکمے قائم ہن جیہڑے وسیب سول سیکرٹریٹ ملتان دے ماتحت ہن۔ ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور شہر دی 59.49 فیصد آبادی سرائیکی زبان (معیاری ملتانی لہجہ) ٻولیندی اے تے باقی زباناں اچ اردو، پنجابی، میواتی، ہریاݨوی، مارواڑی تے ڄٹکی شامل ہن۔ ==حوالے== biuxkhpojtqkom1wou56yuqzrk753en 71426 71425 2026-05-28T13:09:21Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71426 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور </span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:BahawalpurMontage.jpg|alt=بہاول پور|thumb|بہاولپور]] [[فائل:سرائیکستان.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ جیندے اچ بہاولپور کوں ݙکھایا ڳئے]] |-|- align="center" |- | '''قیام''': || 1748ء |- | '''آبادی''': || 903،795، ملک دا تیرہواں تے سرائیکی وسیب دا ملتان دے بعد ݙوجھا وݙا شہر |- |'''زبان''' : || سرائیکی |- |} بہاولپور سرائیکی وسیب دا [[ملتان]] دے بعد ݙوجھا وݙا شہر اے تے سرائیکی تہذیب دا اہم مرکز اے۔ ایں شہر دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ بہاولپور شہر دا قیام 1748ء اچ بطور ریاست بہاولپور دے دارالحکومت دے عمل اچ آیا جیہڑا 1955ء اچ ریاست دے اختتام تک رہیا۔ اوندے بعد توں اے شہر ڈویژنل تے ضلعی صدر مقام اے۔ ==تاریخ وچ ثقافت== قدیم شہر دے ست دروازے ہن جنہاں دے ناں فرید گیٹ، موری گیٹ، ملتانی گیٹ، ٻوہڑ گیٹ، شکار پوری گیٹ، احمدپوری گیٹ تے ݙیراوری گیٹ ہن۔ بہاولپور شہر سرائیکی تہذیب و ثقافت دا ہک خوبصورت نمونہ اے۔ ==تعلیمی ادارے== اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور، چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، صادق یونیورسٹی برائے خواتین، علامہ اقبال اوپن یونیورسٹی بہاولپور کیمپس، قائداعظم میڈیکل کالج بہاولپور، گورنمنٹ ایس ای کالج بہاولپور، پوسٹ گریجویٹ کالج بہاولپور، گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی بہاولپور، طبیہ کالج، ہومیوپیتھک میڈیکل کالج، کامرس کالج، گورنمنٹ ایس ڈی ہائیر سیکنڈری سکول، عباسیہ ہائی سکول، ٹیکنیکل ہائی سکول، کینٹ ہائی سکول، اپوا سکول، صادق پبلک سکول بہاولپور، ہارونیہ ہائی سکول، اسلامیہ سیکنڈری سکول ==علمی تے تحقیقی ادارے== صادق ریڈنگ لائبریری، سرائیکی ادبی مجلس بہاولپور (معطل)، بورڈ آف انٹرمیڈیٹ اینڈ سیکنڈری ایجوکیشن بہاولپور ==تاریخی تے تفریحی مقامات تے ادارے== بہاول جم خانہ، ڈرنگ اسٹیڈیم، شیر باغ، گلزار صادق پارک، کنٹونمنٹ پارک، گیریژن پارک، فرید پارک، بہاولپور میوزیم، ریڈیو پاکستان بہاولپور ==طبی سہولتاں== بہاول وکٹوریہ ہسپتال، صادق عباسی ہسپتال، برق پولی کلینک، زنانہ ہسپتال ==سفری سہولتاں== بہاولپور ائیرپورٹ، ریلوے اسٹیشن بہاولپور، لاری اڈا بہاولپور، الیکٹرک بس سروس، مختلف کارگو سروسز ==روحانی تے مذہبی مقامات== جامع مسجد الصادق بہاولپور، عیدگاہ بہاولپور، ملوک شاہ قبرستان، درگاہ حضرت ملوک شاہ، باغوچی پیر، گلݨ فقیر، حامد پیر، پیر مسکین علی شاہ، کربلا ماڈل ٹاؤن بی، مدینہ مسجد، سیرانی مسجد، درگاہ حضرت محکم الدین سیرانی ==سب سیکرٹریٹ== بہاولپور شہر دے سرکٹ ہاؤس اچ سرائیکی وسیب دے سول سیکرٹریٹ دے کجھ محکمے قائم ہن جیہڑے وسیب سول سیکرٹریٹ ملتان دے ماتحت ہن۔ ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور شہر دی 59.49 فیصد آبادی سرائیکی زبان (معیاری ملتانی لہجہ) ٻولیندی اے تے باقی زباناں اچ اردو، پنجابی، میواتی، ہریاݨوی، مارواڑی تے ڄٹکی شامل ہن۔ ==حوالے== 9lc6fkt6q7phozc97l3i7u9uf7bfc86 0 2642 71424 71281 2026-05-28T12:58:44Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71424 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> ملتان मुल्तान , MULTAN</span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:MultanMontage.jpg|thumb|Multan]] [[فائل:Saraiki.svg|thumb| Saraiki]] |-|- align="center" |- | '''حیثیت''': || میٹروپولیٹین سٹی، انتظامی مرکز سرائیکی وسیب بذریعہ وسیب سول سیکرٹریٹ، [[سٹی ڈسٹرکٹ]] |- | '''ہمسایہ شہر''': || [[بہاولپور]]، [[ڈیرہ غازی خان]]، [[مظفر ڳڑھ]] |- | '''مقامی تے اکثریتی زبان''': || [[سرائیکی]] |- | '''اقلیتی زباناں''': || [[پنجابی]]، [[میواتی]]، [[ہریاݨوی]]، [[اردو]]، [[ڄٹکی]] |- | '''آبادی''': || 2,215,381 نفوس بمطابق 2023ء دی مردم شماری |- | '''رقبہ''': || 560 مربع کلومیٹر |- | '''[[سرکاری ٹی وی چینل]]''': || [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]] |- | '''ریڈیو اسٹیشن''': || ریڈیو پاکستان ملتان |- |'''ماتحت ڈویژن''' : || بہاولپور، ملتان، ڈیرہ غازی خان |- |'''سرکاری ویب سائٹ'''||[https://www.facebook.com/ACSSouthPunjab?mibextid=JRoKGi]، ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ |} ملتان پاکستان دا چھیواں تے سرائیکی وسیب یا سنٹرل پاکستان دا پہلا وݙا شہر تے خطے دا سیاسی، ثقافتی تے صنعتی و تجارتی تے انتظامی مرکز اے۔ اتھوں دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ 2005ء اچ اینکوں سٹی ڈسٹرکٹ دا درجہ ݙے کے ایندے چھی ذیلی انتظامی ٹاؤنز تشکیل ݙتے ڳئے جنہاں اچ [[ٻوسݨ ٹاؤن]]، [[شاہ رکن عالم ٹاؤن]]، [[شیر شاہ ٹاؤن]]، [[ممتاز آباد ٹاؤن]]، [[شجاع آباد]] تے [[جلالپور پیروالہ]] شامل ہن۔ ایں طرح ملتان شہر دی حدود اچ کراچی تے لہور سمیت ٻئے وݙے شہراں دی طرح سارا ضلع شامل تھی ڳیا۔ ==ملتان دی تاریخ== کہیں زمانے اچ [[راوی]] دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ ، افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن. ملتان [[سرائیکی]] وسوں دا ھک پراݨا شھرھےـ پراݨے ویلےکنوں ھی اےانج صوبہ ھےـانگریزاں اینکوں [[پنجاب]] ءچ رلاݙتےـ ایں وی دنیاءچ اٹھ کروڑکنوں ودھ سرائیکی ہن [[فائل:مغلیہ دور وچ ہندوستانی صوبے.jpg|thumb|مغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)]] ملتان پاکستان دا ہک شہر اے۔ ایتھے 1,423,919 وسدے ہن۔ اے [[ضلع ملتان]] دا گڑھ وی اے۔ ملتاں [[دریاۓ چناب]] دے کنڈے تھلویں پنجاب وچ اے- اے پاکستان دے پرانے شہراں اچوں اے۔تاریخ اساکوں ݙسیندی ھ، کہ ملتان(کوٹ مولتان ، مولتان) ہک شہر ہی نی، بلکہ ہک تہذیب تے ہک سلطنت دا ناں وی ھ ۔ 372ہجری کتاب ’’حدود العالم بن المشرق الی المغرب‘’ وچ ملتان دی حدود دے بارے لکھیا ھ، کہ قنوج دے راجہ تے امیر ملتان دی سرحدیں جالندھر تک ہوندیاں ہن،’’ سیر المتاخرین‘‘ وچ اقلیم ملتان دی حدود ایں طرح بیان کیتی ڳئی ھ ، کہ ملتان اول، دوم تے سوم اقالیم کنوں زیادہ وݙا (فراخ) ہا، کیونکہ ٹھٹھہ ایں صوبے تے ودھیا( زیادہ) ہا، فیروز پور کنوں سیوستان تک چار سو ترہی(٤٣٠) کوس لمبا تے چتوڑ کنوں جیسلمیر تیئں ہک سو اٹھ (١٠٨)کوس چوڑا ہا، ݙوجھے پاسوں طول کیچ تے مکران تک چھ سو سٹھ (٦٦٠)کوس ہا، ا یندے پوواد ﴿مشرق﴾ رویہ سرکار سرہند تک ہا،اُبھی ( شمالی) دریائے شور اچ، تے لمی(جنوبی)صوبہ اجمیر تک ھ، تے پچادھ﴿مغرب﴾ اچ کیچ تےمکران ہا ۔ ابوالفضل نے اپنڑی مشہور عالم کتاب "آئین اکبری " اچ صوبے ملتان دی حدود اے بیان کیتی ہن ، صوبے ملتان دے نال ٹھٹھہ دے الحاق کنوں پہلے اے صوبہ فیروز پور کنوں سیوستان تک ۶۲۴کروہ ھا ، چوڑائی اچ " کھت پور" کنوں جیسلمیر تک۶۲۱ کروہ ھا، ٹھٹھہ دے الحاق دے بعد اے صوبہ "کیچ" تے "مکران" تک وسیع تھی گیا ، ایندا اے فاصلہ ۰۶۶ کروہ ھا. [[فائل:Multan Old Map.jpg|thumb|ملتان دا قدیم نقشہ]] پوواد (مشرق ) اچ ایندی سرحداں سرہند سرکار نال، ابھے پاسوں (شمالی) پشاور نال ، لمے پاسوں(جنوب )اجمیر دے صوبے نال، تے پچادھ الے پاسوں ( مغرب) کیچ مکران نال ملدیاں ہن۔ کیچ تے مکران پہلے صوبہ سندھ اچ شامل ہن، ملتان دے صوبے اچ تراے سرکاریں ﴿ملتان خاص، دیپال پور تے بھکر﴾ ہن، تے کل اٹھاسی پراگنے ﴿ضلعے ﴾ ہن۔ ملتان دی وسعت تے عظمت تے تاریخ اج وی ناز( رشک )کریندی ھ ، ملتان دی قدامت دے ہم پلہ دنیا اچ شاید ہی کوئی شہر ہووے ۔پاکستان اچ جیہڑے شہراں کوں مصنوعی طریقے نال ملتان کنوں کئی گنا وݙے شہر بنڑائے ڳن ، آج کنوں چند سو سال پہلے اے ملتان دی مضافاتی وستیاں ہن، ایں ڳال دی شہادت حضرت داتا گنج بخش(رح) نے اپنڑی کتاب ’’کشف المجوب‘‘ اچ ’’لاہور یکے از مضافاتِ ملتان‘‘ ݙے ݙتی ھ ۔ ملتان دے حوالے نال فارسی دا شعر <div style='text-align: center;'> چہار چیزاز تحفہ ملتان است </div> <div style='text-align: center;'> گردو گرما گداوگورستان است </div> گرد دا مطلب ہے کہ اتھاں اندھاریاں ٻہوں آندیاں ہن ۔ گرما دا مطلب ہے کہ گرمی ٻہوں ہونفی ہے ، گدا <ref>گدا "گدا دا مطلب ہے پنݨ والا، مگر اتھاں پنݨ والے اللہ توں منگدن، انساناں توں نی"</ref> دا مطلب ہے کہ اتھاں اللہ والے بہت لوگ ہن تے گورستان دا مطلب ہے کہ اتھاں قبرستان بہت ہن۔ گرمی دے حوالے نال ’’گرمے‘‘ دی ڳالھ کوں چھوڑ کے محققین کوں اس ڳالھ تے غور کرنا چاہیدا اے کہ دنیا دی امیر کبیر شہر ، دنیا دی بہت وݙی تہذیب ، ݙوجھا سب توں پراݨا قدیم شہر تے دنیا دی عظیم سلطنت کوں گورستان وچ کس نے تبدیل کیتا ؟ ملتان بول ملاستہان توں بݨیا اے جیڑا سورج دیوتا دا ایتھے اک وڈا مندر ہائی۔ یونانی [[سکندر]] وی ایتھے آیا ہائی۔664 چ اموی خلیفہ معاویہ دا جرنیل مہلب بن ابی صفراہ ایتھے آیا ہائی۔ پر اسلامی دنیا نال گوڑا جوڑ اموی خلیفہ ولید بن عبدالملک دے ویلے ہویا جݙاں [[بنو امیہ]] دی فوج اودے جرنیل [[محمد بن قاسم]] نال ملتان آئی تے ملتان پکا اسلامی دنیا نال جڑ گیا. <ref>{{Cite web |url=http://www.citymultan.com/history.html |title=Archive copy |access-date=2018-07-10 |archive-date=2018-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701133530/http://www.citymultan.com/history.html |url-status=dead }}</ref> ملتان تے عرباں نے پہلی صدی ہجری وچ قبضہ کر گھدا ہڑی تے اے اس وقت تک خلافت دے زیر اثر ریہا جݙݨ تک مرکزی حکومت مضبوط رہی۔ مگر خلافت عباسیہ دی کمزوری نال دور دراز دے علاقے خود مختار تھی گئے، تے ایں وجہ نال ملتان دا صوبہ (موجودہ خطہ سرائیکستان) وی خود مختار تھی گیا۔ اے اگرچہ ابتدا وچ منصورہ دے ماتحت ریہا، مگر تریجھی صدی ہجری دے وسط وچ ملتان، سندھ توں علحیدہ تھی تھی کے ہک خود مختار ریاست بݨ گیا۔ اتھوں دے اوں وقت دے مورخین تے جغرافیہ داناں دے بیانات توں معلوم تھیندا ہے کہ ملتان وچ سامہ بن لوی کی حکومت ہئی جیہڑا قریشی نسل تے سنی ہئی تے عباسی خلفاء دا خطبہ پڑھدے ہن. ایں دور دے بعد بشاری مقدسی ملتان آیا ہئی۔ اس دا بیان ہے کہ ملتان دے لوگ اسماعیلی شیعہ ہن تے اذان وچ ’حی علی خیر العمل‘ پڑھدن تے اقامت وچ ݙو دفعہ تکبیراں آکھدن ۔ خطبے وچ فاطمی اسماعیلی مستعلی خلیفہ دا ناں گھدا ویندا ہے تے اس دے حکم نال ہی پورے خطے دے انتظامات چلائے ویندن تے اتھوں برابر تحائف ملتان بھیجے ویندے ہن۔ اسماعیلیاں دے کئی شاخاں ہن۔ انہاں وچ قرامطہ، دروزی تے نزاریہ (باطنیہ یا ملاحدہ) اہم فرقے ہن۔ انہاں وچ صرف صدارت یا امامت دا فرق ہے، ورنہ عقائد دے لحاظ نال اے متفق ہن۔ چونکہ قرامطہ دولت اسمٰعیلہ دے آغاز توں پنجاہ سال پہلے ظاہر تھئے، اس واسطے بعض لوگاں دا خیال ہے کہ قرامطہ توں اسمٰعیلی نکلے ہن۔ جب کہ باطنیہ یا ملاحدہ پنجویں صدی دے ݙوجھے نصف حصہ وچ ظاہر تھئے ہن۔ ایہا وجہ ہے کہ مورخین کوں ملتان دے اسمٰعلیاں دے بارے وچ شبہ تھیا ہے۔ اس شبہے دی وجہ نال کہیں نے انہاں کوں قرامطہ تے کہیں نے ملاحدہ لکھ ݙتا ہے۔ساݙے ایں موقف دی تائید بشاری مقدسی دے بیان توں تھیندی ہے کہ جیہڑا پہلے درج کیتا گیا ہے۔ تے آگوں مزید تفصیل آسی ۔ اس واسطے اساں انہاں کوں اسمعیلی لکھا ہے۔ اسماعیلیاں دے مطابق امام محمد بن اسمٰعیل دے بعد دے ترئے ائمہ عبد اللہ، احمد تے حسین تھئے۔ اے تریہے بہت پوشیدہ زندگی بسر کریندے ہن۔ انہاں دے خاص نقیباں دے سوا کہیں کوں انہاں دا پتہ نہ ہئی۔ انہاں دے ناواں وچ وی اختلاف ہے۔ انہاں دے دور وچ ملتان تے سندھ وچ اسمٰعیلی داعیاں دی آمد دا سلسلہ شروع تھی گیا ہئی۔ آخری مستور امام حسین بن احمد بن محمد بن اسمعیل بن جعفر بن صادق نے ابو القاسم بن فرح کوں یمن وچ داعی بݨا کے بھیجا۔ اس سندھ تے ملتان وچ ہثیم کوں داعی بݨا کے بھیجا۔ اس طرح ملتان تے سندھ وچ 72ھ وچ اسمٰعیلی دعوت دی ابتدا تھی گئی ہئی۔ اس دے بعد وی داعی اتھاں آندے ریہے تے انہاں نے مقامی باشندیاں کوں تبلیغ دے ذریعے اسماعیلی بݨا گھدا۔ ===بحیثیت دارالحکومت سوویڑھا سلطنت=== ===بحیثیت دارالحکومت امارت ملتان=== ===بحیثیت دارالحکومت صوبہ ملتان=== ===سقوط ملتان دے بعد بحیثیت ڈویژنل صدر مقام ڈویژن=== '''ملتان ڈویژن''' [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دی ہک انتظامی تقسیم ہئی۔ 2000ء دی حکومتی اصلاحات دے نتیجے وچ اس تریجھے درجے دی تقسیم کوں ختم کر ݙتا گیا۔ [[2008ء]] دے عام انتخابات دے بعد [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] نے اس دے آٹھ ڈویژناں کوں بحال کر ݙتا۔ تاریخی طور تے ملتان ڈویژن دراصل [[برطانوی ہند]] دے [[صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)|صوبہ پنجاب]] دا ہک انتظامی ڈویژن ہئی۔ [[دریائے ستلج]] اینکوں [[بہاولپور]] توں جدا کریندا ہئی جبکہ جنوب مشرق وچ [[دریائے سندھ]] جزوی طور تے اس ڈویژن وچ وڳدا ہئی تے مغرب دے نال اس دی سرحد بݨیدا ہئی۔ ایہ پنج اضلاع تے مشتمل ہئی. <ref>{{Cite web |url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_028.gif |title=Multan Division - Imperial Gazetteer of India, v. 18, p. 22. |access-date=2021-10-17 |تاريخ-الأرشيف=2022-01-22 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220122030759/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_028.gif |url-status=dead }}</ref> ===بحالی حیثیت بطور انتظامی مرکز سرائیکی وسیب=== یکم جولائی 2020ء کوں ملتان شہر اچ سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا جیندے زیر انتظام سرائیکی وسیب دے 13 اضلاع ہن۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔ اے سول سیکرٹریٹ سرائیکستان دے ترئے ڈویژناں (ملتان، بہاولپور تے ڈیرہ غازی خان) دے تیرہاں ضلعیاں دا انتظام چلیندے۔ ایں طرح ملتان دی قدیم تاریخی تے مرکزی حیثیت بحال تھئی۔ == مشہور حکمران == * چندرگپت موریا، * شنگ کوشان، * یونانی باختری * سفیدہُن، مہرا کولا ٥٢٠ء توں ٥٣٠ ء * ٦١٠ء کنوں ٦٢٦ء تائیں ملتان تے ساسانیاں دا قبضہ ریہا تے نوشیرواں دے پوترے خسرو پرویز نے ملتان وچ سونے تے چاندی دے سکے ڈھالے۔ ٦٦٨ء وچ راجا چچ حملہ کیتا تے اتھوں دا حاکم بݨا مگر راجا چچ دے حملے توں پہلے اتھاں ہک چینی سیاح ’ہیون سانگ‘ آیا۔ اُوندا سفرنامہ ہند، سندھ دی تاریخ کیتے کہیں خزانے کنوں گھٹ کائنی۔ * صوبہ ہند (ساسانی) ٢٦٢ء توں ٤٨٤ء * ٤٨٥ء کنوں ـــ ٦٦٢ء رائے خاندان * رائے ݙیوا جی ٤٨٩ءتوں ۔۔۔۔ * رائے سہسی ݙو ۔۔۔۔ توں ٦٣٢ء * راجہ چچ ٦٣١ء توں ٦٧١ ء * راجہ چندر ٦٧١ء توں ٦٧٩ء * راجہ داہر ٦٩٥ء توں ٧١٢ ء * ٧١٢ء ــــ ٧٥٠ ء عرب * ٨٥٥ء __ ١٠١٠ء [[امارت ملتان]] * ١٠٢٦ء ـــ ١٣٥١ سومرہ خاندان * ١٤٤٥ ـــ ١٥٢٤ء لنگاہ خاندان * ١٥٢٤ ـــ ١٧٣٩ مغل دور * ١٧٥٠ ــ احمد شاہ ابدالی نے ملتان وچ آپݨاں ہندو گورنر صوبے دار ملک بان٘وری لایا۔ * ١٧٥٧ کنوں ـــ١٧٥٨ مرہٹیاں صرف ہک سال * ١٧٥٨ ــکنوں ١٨١٨ ابدالی خاندان *١٨١٨ ـــ کنوں١٨٤٩ سکھ سلطنت (باوی جنوری اٹھارھاں سو انجاہ) ١٨٤٩ کنوں ــ ١٩٤٧ برطانوی راج ==ملتان دے تاریخی، علمی، روحانی تے ثقافتی مقامات== قلعہ کہنہ قاسم باغ ملتان، باغ لانگے خان عوامی لائبریری ملتان، جناح پارک ملتان، مزار شاہ یوسف گردیز ملتان، مزار حضرت بہاؤالدین زکریا ملتان، مزار شاہ شمس سبزواری ملتان، مزار حضرت شاہ رکن عالم ملتان، عیدگاہ ملتان، مزار نواب مظفر خان سدوزئی احاطہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی، ملتان میوزیم، [[ملتان ٹی ہاؤس]]، شاہ شمس پارک ملتان ==ملتان اچ قائم علاقائی تے انتظامی مراکز تے سرکاری دفاتر== [[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]]، واپڈا (میپکو ملتان)<ref>{{Cite web |url=http://www.mepco.com.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171629/http://mepco.com.pk/ |url-status=dead }}</ref>، پاکستان پوسٹ (پوسٹ ماسٹر جنرل آفس جنوبی پنجاب سرکل)<ref>https://www.pakpost.gov.pk/contact_us.php#top</ref>، پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز<ref>{{Cite web |url=https://ptv.com.pk/Contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220624061259/https://ptv.com.pk/Contact |url-status=dead }}</ref>، [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]، <ref>https://youtube.com/@ptvnationalmultan</ref>، ریلوے کنسٹرکشن پاکستان (ریجنل آفس ملتان)<ref>{{Cite web |url=http://www.railcop-pk.com/reg-offices.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415221644/http://railcop-pk.com/reg-offices.htm |url-status=dead }}</ref>، دی انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان، ملتان سنٹر<ref>http://iepislamabad.org/iep-centres.php</ref>، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس ملتان <ref>https://pec.org.pk/branch_laision_offices.aspx، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس، شاہ رکن عالم کالونی ملتان </ref>، ایف آئی اے، ملتان<ref>https://www.fia.gov.pk/contact</ref>، اے ٹی آئی آر، ملتان آفس <ref>https://atir.gov.pk/?page=admin</ref>، نیشنل ہائی وے اتھارٹی، جی ایم کنسٹرکشن ، پنجاب ساؤتھ، ملتان <ref>https://nha.gov.pk/contact-us</ref>، ساؤدرن پنجاب ایمبرائیڈری انڈسٹریز (پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ)<ref>http://spei.com.pk/</ref>، نیشنل ہائی وے اینڈ موٹروے پولیس، ڈی آئی جی سینٹرل 2، ملتان <ref>https://nhmp.pitb.gov.pk/telephone_directory</ref>، پوسٹل لائف انشورنس کمپنی لمیٹڈ، ریجنل ڈائریکٹر ملتان<ref>{{Cite web |url=https://plic.com.pk/contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-10 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220610192654/https://plic.com.pk/contact |url-status=dead }}</ref> ، پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن اتھارٹی، ریجنل آفس ملتان<ref>https://www.pta.gov.pk/en/multan</ref>، پاکستان کونسل فار ریسرچ ان واٹر ریسورسز، ریجنل آفس بہاولپور<ref>{{Cite web |url=https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512093540/https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |url-status=dead }}</ref>، پاکستان سائنس فاونڈیشن، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان<ref>{{Cite web |url=http://www.psf.gov.pk/contact.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-18 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220618141606/https://psf.gov.pk/contact.aspx |url-status=dead }}</ref>، پی ایس کیو سی اے، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان زون<ref>{{Cite web |url=http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517141128/http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |url-status=dead }}</ref>، ڈائریکٹوریٹ آف حج، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512061212/https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |url-status=dead }}</ref>، وفاقی شرعی عدالت، جنوبی پنجاب، ملتان <ref>{{Cite web |url=https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705222651/https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |url-status=dead }}</ref>، ریجنل نیب ملتان<ref>https://nab.gov.pk/contacts.asp#mul</ref>، ایس ایم ای بی ایف سی ساؤتھ پنجاب، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://www.smebfcmultan.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520105718/https://www.smebfcmultan.com/ |url-status=dead }}</ref>، نادرا ریجنل ہیڈکوارٹر ملتان<ref>https://www.nadra.gov.pk/operational-management/</ref>، دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، بہاولپور تے ملتان<ref>دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، ملتان و بہاولپور بنچ https://advocategeneral.punjab.gov.pk/law_officer</ref>، قومی امن کمیٹی برائے بین المذاہب ہم آہنگی، حکومت پاکستان<ref>https://www.facebook.com/npcpbwp/</ref>، ڈائریکٹر ٹریڈ ڈیویلپمنٹ اتھارٹی پاکستان، ملتان<ref>https://tdap.gov.pk/</ref>، ڈی جی آڈٹ، جنوبی پنجاب، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://agp.gov.pk/Jobs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607185507/https://agp.gov.pk/Jobs |url-status=dead }}</ref>، پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان<ref>http://pid.gov.pk/contact_regional</ref>، ڈپٹی جنرل مینیجر پیمرا، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://pemra.gov.pk/contact.php |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094824/https://pemra.gov.pk/contact.php |url-status=dead }}</ref>، ریجنل دفتر نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن کارپوریشن، ملتان<ref>https://ntc.net.pk/ContactCentral.html</ref>، پاکستان ریلوے پولیس ملتان ڈویژن <ref>http://www.pakistanjobsbank.com/Jobs/47667/Pakistan-Railway-Police-Jobs-2017-Constables-ASI-NTS-Application-Form-Download-Latest-New/</ref>، پاکستان ریلوے، ڈویزنل سپرنٹنڈنٹ ملتان <ref>{{Cite web |url=https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-09-13 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130101320/https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |url-status=dead }}</ref>، پاکستان پریس ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان <ref>http://pid.gov.pk/contact_regional</ref>، اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، ملتان ریجن <ref>{{Cite web |url=https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |title=Archive copy |access-date=2022-10-31 |archive-date=2022-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031062935/https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |url-status=dead }}</ref>، این ایل سی، ریجنل آفس ملتان ،[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان، ایف ڈبلیو او، ڈیرہ اسماعیل خان، فوجی فاؤنڈیشن، دفاتر ملتان، میانوالی، مراکز قومی بچت پاکستان، ملتان، بہاولپور ،اکادمی ادبیات پاکستان، برانچ آفس ملتان، <ref>{{Cite web |url=https://pal.gov.pk/directory.aspx |title=Archive copy |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119101912/https://pal.gov.pk/directory.aspx |url-status=dead }}</ref>، پولیس ٹریننگ اسکول ملتان، <ref>https://www.punjabpolice.gov.pk/PPOContacts</ref>، دفتر ایڈیشنل آئی جی پولیس سرائیکی وسیب ملتان ==مزید ݙیکھو== *[[سرائیکی زبان]] *[[سرائیکی ذاتاں]] *[[سرائیکی النسل قبائل]] *[[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]] *[[سرائیکستان دے ضلعے]] *[[ریاست بہاولپور]] *[[صوبہ ملتان]] *[[امارت ملتان]] ==ٻاہرلے جوڑ== *[https://web.archive.org/web/20211026115642/https://hamaramultan.com/ ہمارا ملتان ویب سائٹ] *[https://web.archive.org/web/20110304003135/http://www.multan.gov.pk/ ملتان ضلعی حکومت دی ویب سائٹ] *[https://web.archive.org/web/20210515085842/http://italyformultan.org/ اٹلی فار ملتان] *[https://web.archive.org/web/20211218162522/http://multanimatrimonial.com/ بھارت دی ملتانی سرائیکی برادری دی ہک ویب سائٹ] *[http://www.pbcmultan.listen2myradio.com ملتان ریڈیو] ==حوالے== h2gj87c7spqlthel961sk244nd8q2nt 71435 71424 2026-05-28T17:18:17Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71435 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> ملتان मुल्तान , MULTAN</span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:MultanMontage.jpg|thumb|Multan]] [[فائل:Saraiki.svg|thumb| Saraiki]] |-|- align="center" |- | '''حیثیت''': || میٹروپولیٹین سٹی، انتظامی مرکز سرائیکی وسیب بذریعہ وسیب سول سیکرٹریٹ، [[سٹی ڈسٹرکٹ]] |- | '''ہمسایہ شہر''': || [[بہاولپور]]، [[ڈیرہ غازی خان]]، [[مظفر ڳڑھ]] |- | '''مقامی تے اکثریتی زبان''': || [[سرائیکی]] |- | '''اقلیتی زباناں''': || [[پنجابی]]، [[میواتی]]، [[ہریاݨوی]]، [[اردو]]، [[ڄٹکی]] |- | '''آبادی''': || 2,215,381 نفوس بمطابق 2023ء دی مردم شماری |- | '''رقبہ''': || 560 مربع کلومیٹر |- | '''[[سرکاری ٹی وی چینل]]''': || [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]] |- | '''ریڈیو اسٹیشن''': || ریڈیو پاکستان ملتان |- |'''ماتحت ڈویژن''' : || بہاولپور، ملتان، ڈیرہ غازی خان |- |'''سرکاری ویب سائٹ'''||[https://www.facebook.com/ACSSouthPunjab?mibextid=JRoKGi]، ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ |} ملتان پاکستان دا چھیواں تے سرائیکی وسیب یا سنٹرل پاکستان دا پہلا وݙا شہر تے خطے دا سیاسی، ثقافتی تے صنعتی و تجارتی تے انتظامی مرکز اے۔ اتھوں دی مقامی تے اکثریتی زبان سرائیکی اے۔ 2005ء اچ اینکوں سٹی ڈسٹرکٹ دا درجہ ݙے کے ایندے چھی ذیلی انتظامی ٹاؤنز تشکیل ݙتے ڳئے جنہاں اچ [[ٻوسݨ ٹاؤن]]، [[شاہ رکن عالم ٹاؤن]]، [[شیر شاہ ٹاؤن]]، [[ممتاز آباد ٹاؤن]]، [[شجاع آباد]] تے [[جلالپور پیروالہ]] شامل ہن۔ ایں طرح ملتان شہر دی حدود اچ کراچی تے لہور تے ٻئے وݙے شہراں دی طرح سارا ضلع شامل تھی ڳیا۔ ==ملتان دی تاریخ== کہیں زمانے اچ [[راوی]] دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ھ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق ھ، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ھ ، افسوس دا مقام اے ھ۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 1200قبل مسیح " دارا " نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن. ملتان [[سرائیکی]] وسوں دا ھک پراݨا شھرھےـ پراݨے ویلےکنوں ھی اےانج صوبہ ھےـانگریزاں اینکوں [[پنجاب]] ءچ رلاݙتےـ ایں وی دنیاءچ اٹھ کروڑکنوں ودھ سرائیکی ہن [[فائل:مغلیہ دور وچ ہندوستانی صوبے.jpg|thumb|مغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)]] ملتان پاکستان دا ہک شہر اے۔ ایتھے 1,423,919 وسدے ہن۔ اے [[ضلع ملتان]] دا گڑھ وی اے۔ ملتاں [[دریاۓ چناب]] دے کنڈے تھلویں پنجاب وچ اے- اے پاکستان دے پرانے شہراں اچوں اے۔تاریخ اساکوں ݙسیندی ھ، کہ ملتان(کوٹ مولتان ، مولتان) ہک شہر ہی نی، بلکہ ہک تہذیب تے ہک سلطنت دا ناں وی ھ ۔ 372ہجری کتاب ’’حدود العالم بن المشرق الی المغرب‘’ وچ ملتان دی حدود دے بارے لکھیا ھ، کہ قنوج دے راجہ تے امیر ملتان دی سرحدیں جالندھر تک ہوندیاں ہن،’’ سیر المتاخرین‘‘ وچ اقلیم ملتان دی حدود ایں طرح بیان کیتی ڳئی ھ ، کہ ملتان اول، دوم تے سوم اقالیم کنوں زیادہ وݙا (فراخ) ہا، کیونکہ ٹھٹھہ ایں صوبے تے ودھیا( زیادہ) ہا، فیروز پور کنوں سیوستان تک چار سو ترہی(٤٣٠) کوس لمبا تے چتوڑ کنوں جیسلمیر تیئں ہک سو اٹھ (١٠٨)کوس چوڑا ہا، ݙوجھے پاسوں طول کیچ تے مکران تک چھ سو سٹھ (٦٦٠)کوس ہا، ا یندے پوواد ﴿مشرق﴾ رویہ سرکار سرہند تک ہا،اُبھی ( شمالی) دریائے شور اچ، تے لمی(جنوبی)صوبہ اجمیر تک ھ، تے پچادھ﴿مغرب﴾ اچ کیچ تےمکران ہا ۔ ابوالفضل نے اپنڑی مشہور عالم کتاب "آئین اکبری " اچ صوبے ملتان دی حدود اے بیان کیتی ہن ، صوبے ملتان دے نال ٹھٹھہ دے الحاق کنوں پہلے اے صوبہ فیروز پور کنوں سیوستان تک ۶۲۴کروہ ھا ، چوڑائی اچ " کھت پور" کنوں جیسلمیر تک۶۲۱ کروہ ھا، ٹھٹھہ دے الحاق دے بعد اے صوبہ "کیچ" تے "مکران" تک وسیع تھی گیا ، ایندا اے فاصلہ ۰۶۶ کروہ ھا. [[فائل:Multan Old Map.jpg|thumb|ملتان دا قدیم نقشہ]] پوواد (مشرق ) اچ ایندی سرحداں سرہند سرکار نال، ابھے پاسوں (شمالی) پشاور نال ، لمے پاسوں(جنوب )اجمیر دے صوبے نال، تے پچادھ الے پاسوں ( مغرب) کیچ مکران نال ملدیاں ہن۔ کیچ تے مکران پہلے صوبہ سندھ اچ شامل ہن، ملتان دے صوبے اچ تراے سرکاریں ﴿ملتان خاص، دیپال پور تے بھکر﴾ ہن، تے کل اٹھاسی پراگنے ﴿ضلعے ﴾ ہن۔ ملتان دی وسعت تے عظمت تے تاریخ اج وی ناز( رشک )کریندی ھ ، ملتان دی قدامت دے ہم پلہ دنیا اچ شاید ہی کوئی شہر ہووے ۔پاکستان اچ جیہڑے شہراں کوں مصنوعی طریقے نال ملتان کنوں کئی گنا وݙے شہر بنڑائے ڳن ، آج کنوں چند سو سال پہلے اے ملتان دی مضافاتی وستیاں ہن، ایں ڳال دی شہادت حضرت داتا گنج بخش(رح) نے اپنڑی کتاب ’’کشف المجوب‘‘ اچ ’’لاہور یکے از مضافاتِ ملتان‘‘ ݙے ݙتی ھ ۔ ملتان دے حوالے نال فارسی دا شعر <div style='text-align: center;'> چہار چیزاز تحفہ ملتان است </div> <div style='text-align: center;'> گردو گرما گداوگورستان است </div> گرد دا مطلب ہے کہ اتھاں اندھاریاں ٻہوں آندیاں ہن ۔ گرما دا مطلب ہے کہ گرمی ٻہوں ہونفی ہے ، گدا <ref>گدا "گدا دا مطلب ہے پنݨ والا، مگر اتھاں پنݨ والے اللہ توں منگدن، انساناں توں نی"</ref> دا مطلب ہے کہ اتھاں اللہ والے بہت لوگ ہن تے گورستان دا مطلب ہے کہ اتھاں قبرستان بہت ہن۔ گرمی دے حوالے نال ’’گرمے‘‘ دی ڳالھ کوں چھوڑ کے محققین کوں اس ڳالھ تے غور کرنا چاہیدا اے کہ دنیا دی امیر کبیر شہر ، دنیا دی بہت وݙی تہذیب ، ݙوجھا سب توں پراݨا قدیم شہر تے دنیا دی عظیم سلطنت کوں گورستان وچ کس نے تبدیل کیتا ؟ ملتان بول ملاستہان توں بݨیا اے جیڑا سورج دیوتا دا ایتھے اک وڈا مندر ہائی۔ یونانی [[سکندر]] وی ایتھے آیا ہائی۔664 چ اموی خلیفہ معاویہ دا جرنیل مہلب بن ابی صفراہ ایتھے آیا ہائی۔ پر اسلامی دنیا نال گوڑا جوڑ اموی خلیفہ ولید بن عبدالملک دے ویلے ہویا جݙاں [[بنو امیہ]] دی فوج اودے جرنیل [[محمد بن قاسم]] نال ملتان آئی تے ملتان پکا اسلامی دنیا نال جڑ گیا. <ref>{{Cite web |url=http://www.citymultan.com/history.html |title=Archive copy |access-date=2018-07-10 |archive-date=2018-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180701133530/http://www.citymultan.com/history.html |url-status=dead }}</ref> ملتان تے عرباں نے پہلی صدی ہجری وچ قبضہ کر گھدا ہڑی تے اے اس وقت تک خلافت دے زیر اثر ریہا جݙݨ تک مرکزی حکومت مضبوط رہی۔ مگر خلافت عباسیہ دی کمزوری نال دور دراز دے علاقے خود مختار تھی گئے، تے ایں وجہ نال ملتان دا صوبہ (موجودہ خطہ سرائیکستان) وی خود مختار تھی گیا۔ اے اگرچہ ابتدا وچ منصورہ دے ماتحت ریہا، مگر تریجھی صدی ہجری دے وسط وچ ملتان، سندھ توں علحیدہ تھی تھی کے ہک خود مختار ریاست بݨ گیا۔ اتھوں دے اوں وقت دے مورخین تے جغرافیہ داناں دے بیانات توں معلوم تھیندا ہے کہ ملتان وچ سامہ بن لوی کی حکومت ہئی جیہڑا قریشی نسل تے سنی ہئی تے عباسی خلفاء دا خطبہ پڑھدے ہن. ایں دور دے بعد بشاری مقدسی ملتان آیا ہئی۔ اس دا بیان ہے کہ ملتان دے لوگ اسماعیلی شیعہ ہن تے اذان وچ ’حی علی خیر العمل‘ پڑھدن تے اقامت وچ ݙو دفعہ تکبیراں آکھدن ۔ خطبے وچ فاطمی اسماعیلی مستعلی خلیفہ دا ناں گھدا ویندا ہے تے اس دے حکم نال ہی پورے خطے دے انتظامات چلائے ویندن تے اتھوں برابر تحائف ملتان بھیجے ویندے ہن۔ اسماعیلیاں دے کئی شاخاں ہن۔ انہاں وچ قرامطہ، دروزی تے نزاریہ (باطنیہ یا ملاحدہ) اہم فرقے ہن۔ انہاں وچ صرف صدارت یا امامت دا فرق ہے، ورنہ عقائد دے لحاظ نال اے متفق ہن۔ چونکہ قرامطہ دولت اسمٰعیلہ دے آغاز توں پنجاہ سال پہلے ظاہر تھئے، اس واسطے بعض لوگاں دا خیال ہے کہ قرامطہ توں اسمٰعیلی نکلے ہن۔ جب کہ باطنیہ یا ملاحدہ پنجویں صدی دے ݙوجھے نصف حصہ وچ ظاہر تھئے ہن۔ ایہا وجہ ہے کہ مورخین کوں ملتان دے اسمٰعلیاں دے بارے وچ شبہ تھیا ہے۔ اس شبہے دی وجہ نال کہیں نے انہاں کوں قرامطہ تے کہیں نے ملاحدہ لکھ ݙتا ہے۔ساݙے ایں موقف دی تائید بشاری مقدسی دے بیان توں تھیندی ہے کہ جیہڑا پہلے درج کیتا گیا ہے۔ تے آگوں مزید تفصیل آسی ۔ اس واسطے اساں انہاں کوں اسمعیلی لکھا ہے۔ اسماعیلیاں دے مطابق امام محمد بن اسمٰعیل دے بعد دے ترئے ائمہ عبد اللہ، احمد تے حسین تھئے۔ اے تریہے بہت پوشیدہ زندگی بسر کریندے ہن۔ انہاں دے خاص نقیباں دے سوا کہیں کوں انہاں دا پتہ نہ ہئی۔ انہاں دے ناواں وچ وی اختلاف ہے۔ انہاں دے دور وچ ملتان تے سندھ وچ اسمٰعیلی داعیاں دی آمد دا سلسلہ شروع تھی گیا ہئی۔ آخری مستور امام حسین بن احمد بن محمد بن اسمعیل بن جعفر بن صادق نے ابو القاسم بن فرح کوں یمن وچ داعی بݨا کے بھیجا۔ اس سندھ تے ملتان وچ ہثیم کوں داعی بݨا کے بھیجا۔ اس طرح ملتان تے سندھ وچ 72ھ وچ اسمٰعیلی دعوت دی ابتدا تھی گئی ہئی۔ اس دے بعد وی داعی اتھاں آندے ریہے تے انہاں نے مقامی باشندیاں کوں تبلیغ دے ذریعے اسماعیلی بݨا گھدا۔ ===بحیثیت دارالحکومت سوویڑھا سلطنت=== ===بحیثیت دارالحکومت امارت ملتان=== ===بحیثیت دارالحکومت صوبہ ملتان=== ===سقوط ملتان دے بعد بحیثیت ڈویژنل صدر مقام ڈویژن=== '''ملتان ڈویژن''' [[پاکستان]] دے صوبہ [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] دی ہک انتظامی تقسیم ہئی۔ 2000ء دی حکومتی اصلاحات دے نتیجے وچ اس تریجھے درجے دی تقسیم کوں ختم کر ݙتا گیا۔ [[2008ء]] دے عام انتخابات دے بعد [[پنجاب، پاکستان|پنجاب]] نے اس دے آٹھ ڈویژناں کوں بحال کر ݙتا۔ تاریخی طور تے ملتان ڈویژن دراصل [[برطانوی ہند]] دے [[صوبہ پنجاب (برطانوی ہند)|صوبہ پنجاب]] دا ہک انتظامی ڈویژن ہئی۔ [[دریائے ستلج]] اینکوں [[بہاولپور]] توں جدا کریندا ہئی جبکہ جنوب مشرق وچ [[دریائے سندھ]] جزوی طور تے اس ڈویژن وچ وڳدا ہئی تے مغرب دے نال اس دی سرحد بݨیدا ہئی۔ ایہ پنج اضلاع تے مشتمل ہئی. <ref>{{Cite web |url=http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_028.gif |title=Multan Division - Imperial Gazetteer of India, v. 18, p. 22. |access-date=2021-10-17 |تاريخ-الأرشيف=2022-01-22 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220122030759/http://dsal.uchicago.edu/reference/gazetteer/pager.html?objectid=DS405.1.I34_V18_028.gif |url-status=dead }}</ref> ===بحالی حیثیت بطور انتظامی مرکز سرائیکی وسیب=== یکم جولائی 2020ء کوں ملتان شہر اچ سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا جیندے زیر انتظام سرائیکی وسیب دے 13 اضلاع ہن۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔ اے سول سیکرٹریٹ سرائیکستان دے ترئے ڈویژناں (ملتان، بہاولپور تے ڈیرہ غازی خان) دے تیرہاں ضلعیاں دا انتظام چلیندے۔ ایں طرح ملتان دی قدیم تاریخی تے مرکزی حیثیت بحال تھئی۔ == مشہور حکمران == * چندرگپت موریا، * شنگ کوشان، * یونانی باختری * سفیدہُن، مہرا کولا ٥٢٠ء توں ٥٣٠ ء * ٦١٠ء کنوں ٦٢٦ء تائیں ملتان تے ساسانیاں دا قبضہ ریہا تے نوشیرواں دے پوترے خسرو پرویز نے ملتان وچ سونے تے چاندی دے سکے ڈھالے۔ ٦٦٨ء وچ راجا چچ حملہ کیتا تے اتھوں دا حاکم بݨا مگر راجا چچ دے حملے توں پہلے اتھاں ہک چینی سیاح ’ہیون سانگ‘ آیا۔ اُوندا سفرنامہ ہند، سندھ دی تاریخ کیتے کہیں خزانے کنوں گھٹ کائنی۔ * صوبہ ہند (ساسانی) ٢٦٢ء توں ٤٨٤ء * ٤٨٥ء کنوں ـــ ٦٦٢ء رائے خاندان * رائے ݙیوا جی ٤٨٩ءتوں ۔۔۔۔ * رائے سہسی ݙو ۔۔۔۔ توں ٦٣٢ء * راجہ چچ ٦٣١ء توں ٦٧١ ء * راجہ چندر ٦٧١ء توں ٦٧٩ء * راجہ داہر ٦٩٥ء توں ٧١٢ ء * ٧١٢ء ــــ ٧٥٠ ء عرب * ٨٥٥ء __ ١٠١٠ء [[امارت ملتان]] * ١٠٢٦ء ـــ ١٣٥١ سومرہ خاندان * ١٤٤٥ ـــ ١٥٢٤ء لنگاہ خاندان * ١٥٢٤ ـــ ١٧٣٩ مغل دور * ١٧٥٠ ــ احمد شاہ ابدالی نے ملتان وچ آپݨاں ہندو گورنر صوبے دار ملک بان٘وری لایا۔ * ١٧٥٧ کنوں ـــ١٧٥٨ مرہٹیاں صرف ہک سال * ١٧٥٨ ــکنوں ١٨١٨ ابدالی خاندان *١٨١٨ ـــ کنوں١٨٤٩ سکھ سلطنت (باوی جنوری اٹھارھاں سو انجاہ) ١٨٤٩ کنوں ــ ١٩٤٧ برطانوی راج ==ملتان دے تاریخی، علمی، روحانی تے ثقافتی مقامات== قلعہ کہنہ قاسم باغ ملتان، باغ لانگے خان عوامی لائبریری ملتان، جناح پارک ملتان، مزار شاہ یوسف گردیز ملتان، مزار حضرت بہاؤالدین زکریا ملتان، مزار شاہ شمس سبزواری ملتان، مزار حضرت شاہ رکن عالم ملتان، عیدگاہ ملتان، مزار نواب مظفر خان سدوزئی احاطہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی، ملتان میوزیم، [[ملتان ٹی ہاؤس]]، شاہ شمس پارک ملتان ==ملتان اچ قائم علاقائی تے انتظامی مراکز تے سرکاری دفاتر== [[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]]، واپڈا (میپکو ملتان)<ref>{{Cite web |url=http://www.mepco.com.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171629/http://mepco.com.pk/ |url-status=dead }}</ref>، پاکستان پوسٹ (پوسٹ ماسٹر جنرل آفس جنوبی پنجاب سرکل)<ref>https://www.pakpost.gov.pk/contact_us.php#top</ref>، پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز<ref>{{Cite web |url=https://ptv.com.pk/Contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220624061259/https://ptv.com.pk/Contact |url-status=dead }}</ref>، [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]، <ref>https://youtube.com/@ptvnationalmultan</ref>، ریلوے کنسٹرکشن پاکستان (ریجنل آفس ملتان)<ref>{{Cite web |url=http://www.railcop-pk.com/reg-offices.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415221644/http://railcop-pk.com/reg-offices.htm |url-status=dead }}</ref>، دی انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان، ملتان سنٹر<ref>http://iepislamabad.org/iep-centres.php</ref>، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس ملتان <ref>https://pec.org.pk/branch_laision_offices.aspx، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس، شاہ رکن عالم کالونی ملتان </ref>، ایف آئی اے، ملتان<ref>https://www.fia.gov.pk/contact</ref>، اے ٹی آئی آر، ملتان آفس <ref>https://atir.gov.pk/?page=admin</ref>، نیشنل ہائی وے اتھارٹی، جی ایم کنسٹرکشن ، پنجاب ساؤتھ، ملتان <ref>https://nha.gov.pk/contact-us</ref>، ساؤدرن پنجاب ایمبرائیڈری انڈسٹریز (پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ)<ref>http://spei.com.pk/</ref>، نیشنل ہائی وے اینڈ موٹروے پولیس، ڈی آئی جی سینٹرل 2، ملتان <ref>https://nhmp.pitb.gov.pk/telephone_directory</ref>، پوسٹل لائف انشورنس کمپنی لمیٹڈ، ریجنل ڈائریکٹر ملتان<ref>{{Cite web |url=https://plic.com.pk/contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-10 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220610192654/https://plic.com.pk/contact |url-status=dead }}</ref> ، پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن اتھارٹی، ریجنل آفس ملتان<ref>https://www.pta.gov.pk/en/multan</ref>، پاکستان کونسل فار ریسرچ ان واٹر ریسورسز، ریجنل آفس بہاولپور<ref>{{Cite web |url=https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512093540/https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |url-status=dead }}</ref>، پاکستان سائنس فاونڈیشن، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان<ref>{{Cite web |url=http://www.psf.gov.pk/contact.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-18 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220618141606/https://psf.gov.pk/contact.aspx |url-status=dead }}</ref>، پی ایس کیو سی اے، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان زون<ref>{{Cite web |url=http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517141128/http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |url-status=dead }}</ref>، ڈائریکٹوریٹ آف حج، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512061212/https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |url-status=dead }}</ref>، وفاقی شرعی عدالت، جنوبی پنجاب، ملتان <ref>{{Cite web |url=https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705222651/https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |url-status=dead }}</ref>، ریجنل نیب ملتان<ref>https://nab.gov.pk/contacts.asp#mul</ref>، ایس ایم ای بی ایف سی ساؤتھ پنجاب، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://www.smebfcmultan.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520105718/https://www.smebfcmultan.com/ |url-status=dead }}</ref>، نادرا ریجنل ہیڈکوارٹر ملتان<ref>https://www.nadra.gov.pk/operational-management/</ref>، دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، بہاولپور تے ملتان<ref>دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، ملتان و بہاولپور بنچ https://advocategeneral.punjab.gov.pk/law_officer</ref>، قومی امن کمیٹی برائے بین المذاہب ہم آہنگی، حکومت پاکستان<ref>https://www.facebook.com/npcpbwp/</ref>، ڈائریکٹر ٹریڈ ڈیویلپمنٹ اتھارٹی پاکستان، ملتان<ref>https://tdap.gov.pk/</ref>، ڈی جی آڈٹ، جنوبی پنجاب، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://agp.gov.pk/Jobs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607185507/https://agp.gov.pk/Jobs |url-status=dead }}</ref>، پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان<ref>http://pid.gov.pk/contact_regional</ref>، ڈپٹی جنرل مینیجر پیمرا، ملتان<ref>{{Cite web |url=https://pemra.gov.pk/contact.php |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094824/https://pemra.gov.pk/contact.php |url-status=dead }}</ref>، ریجنل دفتر نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن کارپوریشن، ملتان<ref>https://ntc.net.pk/ContactCentral.html</ref>، پاکستان ریلوے پولیس ملتان ڈویژن <ref>http://www.pakistanjobsbank.com/Jobs/47667/Pakistan-Railway-Police-Jobs-2017-Constables-ASI-NTS-Application-Form-Download-Latest-New/</ref>، پاکستان ریلوے، ڈویزنل سپرنٹنڈنٹ ملتان <ref>{{Cite web |url=https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-09-13 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130101320/https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |url-status=dead }}</ref>، پاکستان پریس ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان <ref>http://pid.gov.pk/contact_regional</ref>، اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، ملتان ریجن <ref>{{Cite web |url=https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |title=Archive copy |access-date=2022-10-31 |archive-date=2022-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031062935/https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |url-status=dead }}</ref>، این ایل سی، ریجنل آفس ملتان ،[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان، ایف ڈبلیو او، ڈیرہ اسماعیل خان، فوجی فاؤنڈیشن، دفاتر ملتان، میانوالی، مراکز قومی بچت پاکستان، ملتان، بہاولپور ،اکادمی ادبیات پاکستان، برانچ آفس ملتان، <ref>{{Cite web |url=https://pal.gov.pk/directory.aspx |title=Archive copy |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119101912/https://pal.gov.pk/directory.aspx |url-status=dead }}</ref>، پولیس ٹریننگ اسکول ملتان، <ref>https://www.punjabpolice.gov.pk/PPOContacts</ref>، دفتر ایڈیشنل آئی جی پولیس سرائیکی وسیب ملتان ==مزید ݙیکھو== *[[سرائیکی زبان]] *[[سرائیکی ذاتاں]] *[[سرائیکی النسل قبائل]] *[[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]] *[[سرائیکستان دے ضلعے]] *[[ریاست بہاولپور]] *[[صوبہ ملتان]] *[[امارت ملتان]] ==ٻاہرلے جوڑ== *[https://web.archive.org/web/20211026115642/https://hamaramultan.com/ ہمارا ملتان ویب سائٹ] *[https://web.archive.org/web/20110304003135/http://www.multan.gov.pk/ ملتان ضلعی حکومت دی ویب سائٹ] *[https://web.archive.org/web/20210515085842/http://italyformultan.org/ اٹلی فار ملتان] *[https://web.archive.org/web/20211218162522/http://multanimatrimonial.com/ بھارت دی ملتانی سرائیکی برادری دی ہک ویب سائٹ] *[http://www.pbcmultan.listen2myradio.com ملتان ریڈیو] ==حوالے== s7qdxr3odnbqi0ej8mlrgg97lg7za4k 0 3733 71429 32270 2026-05-28T16:55:07Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71429 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور ڈویژن</span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division).svg|thumb|Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division)]] |-|- align="center" |- | '''رقبہ''': || 45,588 کلومیٹر² |- | '''آبادی''': || 13,400,009 |- |'''زبان''' : || سرائیکی، ڄٹکی |- |}<ref>تحقیق، [[اسماعیل بھٹہ]]</ref> سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے [[وادیِ ہاکڑہ]] (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ، پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن . منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ، حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ، لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ، پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن . ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے۔ نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی58% فیصد ،پنجابی 30%فیصد .اڑدو %6فیصد تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن۔ مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 93% فیصد ھن، ہندو6% فیصد تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن۔ سیل گاہ سانگے مشھور جہیں ہیڈ پنجند، لال سوہنرا نیشنل پارک، قلعہ ڈراور، پورا چولستان (روہی) بھونگ شریف، پتݨ منارا، ہیڈ سیلمانکی، نور محل سمیت سمورے خطے وچ انڳݨت کھنڈیے سیکڑاں تاریخی ٹھیڑ، محلات، مزارات، تے قلعہ جات ہن۔ <ref>https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3223178097908713&id=100006496621307، تحقیق و تحریر، ارشد لاشاری</ref> ==حوالے== rd3qg8o33vh5tixpm4e47b8i2srqgl2 71430 71429 2026-05-28T16:59:14Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71430 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور ڈویژن</span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division).svg|thumb|Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division)]] |-|- align="center" |- | '''رقبہ''': || 45,588 کلومیٹر² |- | '''آبادی''': || 13,400,009 |- |'''زبان''' : || سرائیکی، ڄٹکی |- |}<ref>تحقیق، [[اسماعیل بھٹہ]]</ref> سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے [[وادیِ ہاکڑہ]] (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ، پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن . منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ، حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ، لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ، پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن . ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے۔ نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی58% فیصد ،پنجابی 30%فیصد .اڑدو %6فیصد تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن۔ مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 93% فیصد ھن، ہندو6% فیصد تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن۔ سیل گاہ سانگے مشھور جہیں ہیڈ پنجند، لال سوہنرا نیشنل پارک، قلعہ ڈراور، پورا چولستان (روہی) بھونگ شریف، پتݨ منارا، ہیڈ سیلمانکی، نور محل سمیت سمورے خطے وچ انڳݨت کھنڈیے سیکڑاں تاریخی ٹھیڑ، محلات، مزارات، تے قلعہ جات ہن۔ <ref>https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3223178097908713&id=100006496621307، تحقیق و تحریر، ارشد لاشاری</ref> ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور ڈویژن دی 49.1 فیصد آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے جݙݨکہ 42.6 فیصد پنجابی و ڄٹکی تے 3.85 فیصد لوگ اردو ٻولیندن۔ 4.45 فیصد افراد مارواڑی تے دیگر زباناں ٻولیندن۔ ==حوالے== ptj2ee0k78l7p161vc1toxywl86ok1u 71431 71430 2026-05-28T17:02:15Z Ismail Saraikistani 3155 /* اعداد و شمار */ 71431 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور ڈویژن</span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division).svg|thumb|Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division)]] |-|- align="center" |- | '''رقبہ''': || 45,588 کلومیٹر² |- | '''آبادی''': || 13,400,009 |- |'''زبان''' : || سرائیکی، ڄٹکی |- |}<ref>تحقیق، [[اسماعیل بھٹہ]]</ref> سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے [[وادیِ ہاکڑہ]] (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ، پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن . منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ، حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ، لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ، پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن . ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے۔ نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی58% فیصد ،پنجابی 30%فیصد .اڑدو %6فیصد تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن۔ مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 93% فیصد ھن، ہندو6% فیصد تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن۔ سیل گاہ سانگے مشھور جہیں ہیڈ پنجند، لال سوہنرا نیشنل پارک، قلعہ ڈراور، پورا چولستان (روہی) بھونگ شریف، پتݨ منارا، ہیڈ سیلمانکی، نور محل سمیت سمورے خطے وچ انڳݨت کھنڈیے سیکڑاں تاریخی ٹھیڑ، محلات، مزارات، تے قلعہ جات ہن۔ <ref>https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3223178097908713&id=100006496621307، تحقیق و تحریر، ارشد لاشاری</ref> ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور ڈویژن دی 49.1 فیصد آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے جݙݨکہ 42.6 فیصد پنجابی و ڄٹکی تے 3.85 فیصد لوگ اردو ٻولیندن۔ 4.45 فیصد افراد مارواڑی تے دیگر زباناں ٻولیندن۔ ایں ڈویژن دے ترئے ضلعے ہن جیہڑے ضلع بہاولپور، ضلع رحیم یار خان تے ضلع بہاولنگر ہن۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن قیام پاکستان دے وقت دی ریاست بہاولپور تے قائم ہے۔ ==حوالے== r9h2agfi8l9a2rpu00bkq1icuizxguq 71432 71431 2026-05-28T17:05:42Z Ismail Saraikistani 3155 /* اعداد و شمار */ 71432 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور ڈویژن</span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division).svg|thumb|Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division)]] |-|- align="center" |- | '''رقبہ''': || 45,588 کلومیٹر² |- | '''آبادی''': || 13,400,009 |- |'''زبان''' : || سرائیکی، ڄٹکی |- |}<ref>تحقیق، [[اسماعیل بھٹہ]]</ref> سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے [[وادیِ ہاکڑہ]] (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ، پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن . منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ، حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ، لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ، پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن . ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے۔ نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی58% فیصد ،پنجابی 30%فیصد .اڑدو %6فیصد تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن۔ مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 93% فیصد ھن، ہندو6% فیصد تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن۔ سیل گاہ سانگے مشھور جہیں ہیڈ پنجند، لال سوہنرا نیشنل پارک، قلعہ ڈراور، پورا چولستان (روہی) بھونگ شریف، پتݨ منارا، ہیڈ سیلمانکی، نور محل سمیت سمورے خطے وچ انڳݨت کھنڈیے سیکڑاں تاریخی ٹھیڑ، محلات، مزارات، تے قلعہ جات ہن۔ <ref>https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3223178097908713&id=100006496621307، تحقیق و تحریر، ارشد لاشاری</ref> ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور ڈویژن دی 49.1 فیصد آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے جݙݨکہ 42.6 فیصد پنجابی و ڄٹکی تے 3.85 فیصد لوگ اردو ٻولیندن۔ 4.45 فیصد افراد مارواڑی تے دیگر زباناں ٻولیندن۔ ایں ڈویژن دے ترئے ضلعے ہن جیہڑے ضلع بہاولپور، ضلع رحیم یار خان تے ضلع بہاولنگر ہن۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن قیام پاکستان دے وقت دی ریاست بہاولپور تے قائم ہے۔ بہاولپور ڈویژن دے 80.52 فیصد رقبے تے سرائیکی زبان ٻولی ویندی اے جبکہ باقی 19.48 فیصد رقبے تے پنجابی و ڄٹکی تے مارواڑی زباناں ٻولے ویندن۔ ==حوالے== hyr8rt25571bymgn3k1tjlc4toyssb0 71433 71432 2026-05-28T17:06:46Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71433 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور ڈویژن</span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division).svg|thumb|Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division)]] |-|- align="center" |- | '''رقبہ''': || 45,588 کلومیٹر² |- | '''آبادی''': || 13,400,009 |- |'''زبان''' : || سرائیکی، ڄٹکی |- |}<ref>تحقیق، [[اسماعیل بھٹہ]]</ref> سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے [[وادیِ ہاکڑہ]] (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ، پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن . منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ، حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ، لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ، پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن . ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے۔ نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی58% فیصد ،پنجابی 30%فیصد .اڑدو %6فیصد تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن۔ مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 93% فیصد ھن، ہندو6% فیصد تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن۔ سیل گاہ سانگے مشھور جہیں ہیڈ پنجند، لال سوہنرا نیشنل پارک، قلعہ ڈراور، پورا چولستان (روہی) بھونگ شریف، پتݨ منارا، ہیڈ سیلمانکی، نور محل سمیت سمورے خطے وچ انڳݨت کھنڈیے سیکڑاں تاریخی ٹھیڑ، محلات، مزارات، تے قلعہ جات ہن۔ <ref>https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3223178097908713&id=100006496621307، تحریر، ارشد لاشاری</ref> ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور ڈویژن دی 49.1 فیصد آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے جݙݨکہ 42.6 فیصد پنجابی و ڄٹکی تے 3.85 فیصد لوگ اردو ٻولیندن۔ 4.45 فیصد افراد مارواڑی تے دیگر زباناں ٻولیندن۔ ایں ڈویژن دے ترئے ضلعے ہن جیہڑے ضلع بہاولپور، ضلع رحیم یار خان تے ضلع بہاولنگر ہن۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن قیام پاکستان دے وقت دی ریاست بہاولپور تے قائم ہے۔ بہاولپور ڈویژن دے 80.52 فیصد رقبے تے سرائیکی زبان ٻولی ویندی اے جبکہ باقی 19.48 فیصد رقبے تے پنجابی و ڄٹکی تے مارواڑی زباناں ٻولے ویندن۔ ==حوالے== 7mvqxgj8dz1zfhvpgvcg7yz0rho2keg 71434 71433 2026-05-28T17:10:20Z Ismail Saraikistani 3155 /* اعداد و شمار */ 71434 wikitext text/x-wiki {| cellpadding="5" cellspacing=0 style="border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px" | style="background:#FFFF00" align="center" width="130px" colspan=2 |'''<span style="font-size:large;"> بہاولپور ڈویژن</span>''' |- |-style="margin:0;background:#ccccff";width:100%" align="center" cellpadding="2" |- align="center" | colspan="2" style="border-bottom: 2px solid #D3D3D3;" | [[فائل:Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division).svg|thumb|Pakistan - Punjab - Bahawalpur (division)]] |-|- align="center" |- | '''رقبہ''': || 45,588 کلومیٹر² |- | '''آبادی''': || 13,400,009 |- |'''زبان''' : || سرائیکی، ڄٹکی |- |}<ref>تحقیق، [[اسماعیل بھٹہ]]</ref> سابق ریاست و صوبہ تے موجودہ ڈویژن بہاولپور روھی اوچ تے [[وادیِ ہاکڑہ]] (سرسوتی)دی تہزیب دا امین مسلسل آبادکاری تے وسائل دی لٹ مار کاݨ گزشتہ نصف صدی توں زوال پزیر تے تباھی دے چھیکڑی سرے تئیں پڄ چکے۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن ترے اضلاع بہاولپور ،بہاولنگر،تے رحیمیارخاں تے مشتمل ھے ، پورے ڈویژن ءچ چؤݙا تحصیلاں ھن . منچن آباد،بہاولنگر ،چشتیاں،فورٹ عباس،ہارون آباد ، حاصلپور،خیرپور ٹامیوالی،یزمان،بہاولپور ،احمدپورشرقیہ، لیاقتپور ،خانپور ،رحیمیارخاں ،صادق آباد ،ھن پورے ڈویژن ءچ 368 یونین کونسلاں ھن اور آبادی ھک کروڑ پندرھا لکھ ھے ، پورے ڈویژن ءچوں قومی اسمبلی دی سیٹاں 15تےصوبائی اسمبلی دے32. ممبران ھن . ایندا رقبہ 45550. مربع کلومیٹر ھس ،آبادی دے درحق کل پنجاب دا تقریبآ ݙھا فیصد اور پاکستان دا پنج فیصد ھس ،جبکہ رقبے دے حساب نال پنجاب دا 23 %دے برابر ،تے پاکستان دے کل رقبے دا %6دے قریب ھے۔ نسلی تقسیم مطابق پورے خطہ ءچ سرائیکی58% فیصد ،پنجابی 30%فیصد .اڑدو %6فیصد تے باقی مارواڑی سندھی بلوچی تے ݙوجھے. %5 ھن۔ مزہبی تقسیم ءچ مسلمان 93% فیصد ھن، ہندو6% فیصد تے باقی کرسچن سکھ تے قادیانی وی شامل ھن۔ سیل گاہ سانگے مشھور جہیں ہیڈ پنجند، لال سوہنرا نیشنل پارک، قلعہ ڈراور، پورا چولستان (روہی) بھونگ شریف، پتݨ منارا، ہیڈ سیلمانکی، نور محل سمیت سمورے خطے وچ انڳݨت کھنڈیے سیکڑاں تاریخی ٹھیڑ، محلات، مزارات، تے قلعہ جات ہن۔ <ref>https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=3223178097908713&id=100006496621307، تحریر، ارشد لاشاری</ref> ==اعداد و شمار== 2023ء دی مردم شماری دے مطابق بہاولپور ڈویژن دی 49.1 فیصد آبادی سرائیکی زبان ٻولیندی اے جݙݨکہ 42.6 فیصد پنجابی و ڄٹکی تے 3.85 فیصد لوگ اردو ٻولیندن۔ 4.45 فیصد افراد مارواڑی تے دیگر زباناں ٻولیندن۔ ایں ڈویژن دے ترئے ضلعے ہن جیہڑے ضلع بہاولپور، ضلع رحیم یار خان تے ضلع بہاولنگر ہن۔ موجودہ بہاولپور ڈویژن قیام پاکستان دے وقت دی ریاست بہاولپور تے قائم ہے جیندے اچ حالی تک نویں ضلعے نی بݨائے ڳئے۔ بہاولپور ڈویژن دے 80.52 فیصد رقبے تے سرائیکی زبان ٻولی ویندی اے جبکہ باقی 19.48 فیصد رقبے تے پنجابی و ڄٹکی تے مارواڑی زباناں ٻولے ویندن۔ ==حوالے== rlaiuwixrazmhebgdjtwd86riwdcci1 0 5578 71436 25808 2026-05-28T19:28:22Z Ismail Saraikistani 3155 /* */ 71436 wikitext text/x-wiki تحصیل منڈی یزمان [[ضلع بہاول پور]] دی ہک تحصیل ہے۔ تحصیل یزمان وسیع و عریض رقبے تے پھیلی ہوئی اے جتھوں دی مقامی ثقافت تے زبان سرائیکی اے۔ == ٻیا ݙیکھو == * [[تحصیل بہاولپور سٹی]] * [[تحصیل بہاولپور صدر]] * [[تحصیل احمد پور شرقیہ]] * [[تحصیل منڈی یزمان]] * [[تحصیل خیرپور ٹامیوالی]] * [[تحصیل حاصل پور]] b62zql8svhvjrs3hxx4tfie8utktq07 0 24666 71427 57276 2026-05-28T13:30:20Z InternetArchiveBot 564 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 71427 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox_v2" cellspacing="3px" ! colspan="2" scope="col" class="entete humain" style="line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000" |ناظم آرا سلطانہ |- ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |معلومات شخصیت |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیدائش | style=" " |8 جولا‎ئی 1955ء (70 سال)&nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q32113245#P569|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P569) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شہریت | style=" " |[[فائل:Flag_of_Bangladesh.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_Bangladesh.svg|20x20px]] [[:ur:بنگلہ_دیش|عوامی جمہوریہ بنگلہ دیش]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q32113245#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |عملی زندگی |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ | style=" " |[[:ur:جج|منصف]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q32113245#P106|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P106) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D8%B8%D9%85_%D8%A2%D8%B1%D8%A7_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%81&action=edit&section=0 <span style="color:#555;">درستی</span>] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%A7%D8%B8%D9%85_%D8%A2%D8%B1%D8%A7_%D8%B3%D9%84%D8%B7%D8%A7%D9%86%DB%81&veaction=edit <span style="color:#555;">ترمیم</span>] </span>&nbsp;[[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]] |} ناظم آرا سلطانہ (ڄمݨ دی تریخ: 8 جولائی 1950) بنگلہ دیش دی پہلی تریمت ہن جیہڑیاں عدالت عظمیٰ وچ اپیلٹ ڈویژن بنچ دی سربراہ ہن۔ عدالت عظمیٰ (سپریم کورٹ) جیہڑی ملک دے عدالتی نظام وچ حتمی فیصلہ ݙیندی ہے۔ ناظم آرا سلطانہ نے 23 فروری 2011ء کوں اپیلٹ ڈویژن دی پہلی خاتون جسٹس دے طور تے حلف چاتا۔ او 7 جولائی 2017ء کوں ریٹائر تھی ویندیاں ہن۔ <ref>{{cite news|url=http://www.kalerkantho.com/home/printnews/132583/2011-02-24|script-title=ناظم آرا اپیلٹ ڈویژن کی پہلی خاتون جج ہیں۔|work=Kaler Kantho|تاريخ-الوصول=2025-03-26|تاريخ-الأرشيف=2025-03-28|مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20250328053045/https://www.kalerkantho.com/home/printnews/132583/2011-02-24|url-status=dead}}</ref><ref>{{cite news|script-title=جسٹس ناظم آرا سلطانہ اپنے آخری ورک ڈے پر|url=http://www.channelionline.com/%E0%A6%B6%E0%A7%87%E0%A6%B7-%E0%A6%95%E0%A6%B0%E0%A7%8D%E0%A6%AE%E0%A6%A6%E0%A6%BF%E0%A6%AC%E0%A6%B8%E0%A7%87-%E0%A6%AC%E0%A6%BF%E0%A6%9A%E0%A6%BE%E0%A6%B0%E0%A6%AA%E0%A6%A4%E0%A6%BF-%E0%A6%A8/|work=Channel I}}</ref> == حوالہ جات == {{حوالے}} [[ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]] 302iywch7h32cb5o9krzccsrd4ee8a2 0 25121 71428 57753 2026-05-28T16:27:20Z CommonsDelinker 48 Replacing Bıyıklı_Mehmed_Paşa.jpg with [[File:Folio_163v._Surrender_of_Khâir_bey_to_Selim_I_(Bibliothèque_nationale_de_France,_Supplément_turc_524).jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2| 71428 wikitext text/x-wiki {| class="infobox infobox_v2" cellspacing="3px" ! colspan="2" scope="col" class="entete personne" style="line-height:1.5em; background-color:#E1E1E1;color:#000000" |خیری بیگ |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |[[فائل:Folio 163v. Surrender of Khâir bey to Selim I (Bibliothèque nationale de France, Supplément turc 524).jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:B%C4%B1y%C4%B1kl%C4%B1_Mehmed_Pa%C5%9Fa.jpg|center|330x330px]] |- | colspan="2" | ---- |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |مناصب |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |گورنر مصر &nbsp;<span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4116132#P39|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P39) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#f9f9f9;color:#000000;" |'''برسر عہدہ''' 1517&nbsp; – 1522&nbsp; |- | colspan="2" align="center" | {| cellspacing="0" style="width:100%; background-color: #f9f9f9; margin: 0 0 0 0; border-collapse: collapse;" | width="50%" | {| cellspacing="0" style="width:100%; background-color: #f9f9f9; color:#000; margin: 0 0 0 0; border-collapse: collapse;" | width="20" align="right" |[[فائل:Fleche-defaut-droite-gris-32.png|link=|17x17px]] | style="font-size:80%; text-align:right;" |[[:ur:یونس_پاشا|یونس پاشا]] &nbsp; |} | width="50%" | {| cellspacing="0" style="width:100%; background-color: #f9f9f9; color:#000; margin: 0 0 0 0; border-collapse: collapse;" | style="font-size:80%; text-align:left;" |چوبان مصطفی پاشا &nbsp; | width="20" align="left" |[[فائل:Fleche-defaut-gauche-gris-32.png|link=|17x17px]] |} |} |- ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |معلومات شخصیت |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیدائش | style=" " |سنہ 1464ء &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4116132#P569|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P569) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> [[:ur:سوریہ|سوریہ]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4116132#P19|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P19) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |وفات | style=" " |سنہ 1522ء (57&#x2013;58 سال)<ref name="0bcd05c526a04c97d50761f1a649c9a1dbefdb7a">ایف اے ایس ٹی - آئی ڈی: https://id.worldcat.org/fast/439069 — بنام: Hayır Bey — اخذ شدہ بتاریخ: 9 اکتوبر 2017</ref>&nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4116132#P570|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P570) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> [[:ur:قاہرہ|قاہرہ]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4116132#P20|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P20) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |شہریت | style=" " |[[فائل:Flag_of_the_Ottoman_Empire_(1844–1922).svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Flag_of_the_Ottoman_Empire_(1844%E2%80%931922).svg|20x20px]] [[:ur:سلطنت_عثمانیہ|سلطنت عثمانیہ]] [[:ur:سلطنت_مملوک_(مصر)|سلطنت مملوک]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4116132#P27|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P27) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |عملی زندگی |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ | style=" " |[[:ur:سیاست_دان|سیاست دان]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q4116132#P106|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P106) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%DA%AF&action=edit&section=0 <span style="color:#555;">درستی</span>] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%DB%8C%D8%B1%DB%8C_%D8%A8%DB%8C%DA%AF&veaction=edit <span style="color:#555;">ترمیم</span>] </span>&nbsp;[[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B5%D8%A7%D8%AD%D8%A8_%D9%85%D9%86%D8%B5%D8%A8/%D8%B9%D8%B1%D8%A8%DB%8C|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]] |} خیری بیگ (جینکوں کݙھیں کݙھیں خایر بیگ وی آکھیا ویندے، وفات 1522) نے سلطنت عثمانیہ دے ناں توں [[مصر]] تے 1515 توں ڳھن کے 1522 وچ اپݨی موت تک حکومت کیتی۔ سلطنتِ عثمانیہ دے سلطان سلیم اول نے انہاں کوں [[مصر]] دی فتح وچ مدد کرݨ تے گورنر دا عہدہ ݙتا ہئی۔ <ref name="sicilli2">Süreyya, Bey Mehmet, Nuri Akbayar, and Seyit Ali. Kahraman. Sicill-i Osmanî. Beşiktaş, İstanbul: Kültür Bakanlığı Ile Türkiye Ekonomik Ve Toplumsal Tarih Vakfı'nın Ortak Yayınıdır, 1890. Print.</ref> <ref name="Öztuna19942">{{حوالہ کتاب |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=pBGQMgAACAAJ |عنوان=Büyük Osmanlı Tarihi: Osmanlı Devleti'nin siyasî, medenî, kültür, teşkilât ve san'at tarihi |آخری=Yılmaz Öztuna |ناشر=Ötüken Neşriyat A.S. |سال=1994 |آئی_ایس_بی_این=975-437-141-5 |جلد=10 |صفحات=412–416}}</ref> ابخازی نسل نال تعلق رکھݨ دی وجہ توں، او [[حلب]] دا سابق مملوک گورنر ہئی جیں نے مرج دابق دی جنگ وچ عثمانی فتح کیتے اہم کردار ادا کیتا۔ مملوکاں تے عثمانیاں دی فتح اتے مملوک سلطنت دے خاتمے دے بعد، وزیر اعظم [[یونس پاشا]] کوں مصر دا گورنر بݨا ݙتا ڳیا۔ تاہم، جݙاں عثمانی سلطان سلیم کوں یونس پاشا دی حکومت وچ بدعنوانی، رشوت اتے بھتہ خوری دے بارے وچ پتہ لڳا تاں خیری بے کوں [[مصر]] دی گورنری سونپی ڳئی۔<ref>А.Ш.Кадырбаев, Сайф-ад-Дин Хайр-Бек - абхазский "король эмиров" Мамлюкского Египта (1517-1522), "Материалы первой международной научной конференции, посвященной 65-летию В.Г.Ардзинба". Сухум: АбИГИ, 2011, pp. 87-95</ref><ref name="Pitcher1972p105">{{حوالہ کتاب |یوآرایل=https://books.google.com/books?id=8gs4AAAAIAAJ&pg=PA105 |عنوان=An Historical Geography of the Ottoman Empire: From Earliest Times to the End of the Sixteenth Century |آخری=D. E. Pitcher |ناشر=Brill Archive |سال=1972 |صفحہ=105 |تاریخ رسائی=2 June 2013}}</ref> == حوالہ جات == {{حوالے}} [[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]] fbq6or8fkbcw794z6ebtq6xpe837ed8 0 33763 71437 2026-05-29T02:26:51Z Nassimdz03 3580 "ایہ براعظم [[افریقہ]] دا ہک ملک اے، ایہ [[شمالی افریقہ]] وچ واقع اے۔ الجزائر افریقہ دا سب توں وڈا ملک اے رقبے دے حساب نال۔ ایس دیاں ساحلاں [[بحر روم]] نال جڑیاں ہوئیاں نیں۔ ملک دی آبادی تقریباً 50 ملین دے قریب اے، تے زیادہ تر لوک شہری علاقوں وچ رہندے نیں، خاص طو..." نال ورقہ تخلیق تھیا 71437 wikitext text/x-wiki ایہ براعظم [[افریقہ]] دا ہک ملک اے، ایہ [[شمالی افریقہ]] وچ واقع اے۔ الجزائر افریقہ دا سب توں وڈا ملک اے رقبے دے حساب نال۔ ایس دیاں ساحلاں [[بحر روم]] نال جڑیاں ہوئیاں نیں۔ ملک دی آبادی تقریباً 50 ملین دے قریب اے، تے زیادہ تر لوک شہری علاقوں وچ رہندے نیں، خاص طور تے شمال وچ۔ == تاریخ == الجزائر دی تاریخ پراݨی اے، جتھے فینقی، رومی، عرب، عثمانی تے فرانسسی اثرات ملدے نیں۔ 1962 وچ الجزائر نوں فرانس توں آزادی ملی، جو اک لمبی جنگ دے بعد حاصل ہوئی۔ == جغرافیہ == الجزائر وچ شمالی حصہ زرخیز اے جتھے پہاڑ تے ساحلی علاقے نیں، جدو کہ جنوبی حصہ وڈا صحرا [[صحرائے کبیر]] اے۔ == سیاست == الجزائر اک جمہوری ملک اے۔ صدر ملک دا سربراہ ہوندا اے تے وزیراعظم حکومت چلاوندا اے۔ == زبان == سرکاری زبان عربی اے، تے [[تمازغت]] وی قومی زبان اے۔ فرانسیسی وی عام استعمال ہوندی اے۔ == معیشت == الجزائر دی معیشت زیادہ تر تیل تے گیس تے منحصر اے، جو ملک دی برآمدات دا اہم حصہ نیں۔ == مشہور شہر == الجزائر شہر '''·''' اوران '''·''' قسنطینہ '''·''' عنابہ '''·''' سطیف '''·''' باتنہ '''·''' تلمسان '''·''' سیدی بلعباس '''·''' بشار '''·''' وھران == صوبے == الجزائر وچ کئی صوبے نیں، جیہڑے انتظامی طور تے ملک نوں تقسیم کردے نیں: الجزائر '''·''' وھران '''·''' قسنطینہ '''·''' عنابہ '''·''' سطیف '''·''' بجایہ '''·''' تیزی وزو '''·''' باتنہ '''·''' بسکرہ '''·''' غردایہ '''·''' الوادی '''·''' تندوف '''·''' تمنراست '''·''' بشار == ثقافت == الجزائر دی ثقافت عرب، بربر تے فرانسیسی اثرات دا امتزاج اے۔ موسیقی وچ راي، اندلسي تے قبائلي انداز مشہور نیں۔ == حوالہ جات == {{Reflist}} 85kyru24987nbq06ztvqbqwt8bfo0pg