سرائیکستان

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="skr">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>skrwiki</dbname>
    <base>https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.16</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتݨ آلا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ونکی</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ونکی ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>سرائیکستان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1556</id>
    <revision>
      <id>72264</id>
      <parentid>71877</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T03:20:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54179" sha1="m9i48r6uj3vihwyyy19411ojkb51c00" xml:space="preserve">{| cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=0 style=&quot;border: 1px solid #cccccc; float: left; clear: right; margin-left: 1em; margin-bottom: 0.5em; background: #fcfcfc; width: 305px&quot;
| style=&quot;background:#FFFF00&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;130px&quot; colspan=2 |'''&lt;span style=&quot;font-size:large;&quot;&gt;سرائیکستان (خودمختار انتظامی اکائی)&lt;/span&gt;'''
|-
|-style=&quot;margin:0;background:#ccccff&quot;;width:100%&quot; align=&quot;center&quot; cellpadding=&quot;2&quot;
|- align=&quot;center&quot;
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;border-bottom: 2px solid #D3D3D3;&quot; |  
[[File:Map-of-saraikistan.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
|-|- align=&quot;center&quot;
|-
| '''انتظامی مرکز''': ||  [[ملتان]]
|-
| '''دیگر اہم شہر''': ||  [[بہاولپور]]، [[ڈیرہ غازی خان]]، [[ڈیرہ اسماعیل خان]]، [[رحیم یار خان]]، [[میانوالی]]، [[جھنگ]]
|-
| '''مقامی تے اکثریتی زبان''': ||  [[سرائیکی]]
|-
| '''اقلیتی زباناں''': ||  [[پشتو]]، [[پنجابی]]، [[بلوچی]]، [[مارواڑی]]، [[میواتی]]، [[ہریاݨوی]]، [[اردو]]، [[ہندکو]]
|-
| '''آبادی''': || 45,000,000
|-
| '''رقبہ''': ||  1,13,416 مربع [[کلومیٹر]]
|-
| '''انتظامی سربراہ''': ||  [[فواد ہاشم ربانی]]، [[ایڈیشنل چیف سیکریٹری، سرائیکستان]]
|-
| '''[[ایڈیشنل آئی جی پولیس، سرائیکی وسیب]]''': ||  [[محمد کامران خان]]
|-
| '''حیثیت''': || خودمختار [[انتظامی اکائی]] از یکم جولائی 2020ء
|-
| '''[[سرکاری ٹی وی چینل]]''': ||  [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
|-
| '''نظام حکومت''': ||  انتظامی [[سول سیکرٹریٹ]] (13 ضلعے)
|-
|'''علاقے''' : || بہاولپور، ملتان، ڈیرہ غازی خان، [[سرڳودھا]] (ݙو ضلعے) تے [[ڈیرہ اسماعیل خان]] ڈویژن
|-
|'''سرکاری ویب سائٹ'''||[https://www.facebook.com/ACSSouthPunjab?mibextid=JRoKGi]، ایڈیشنل چیف سیکریٹری جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ 
|}
[[فائل:Distribution of Pakistanis speaking Saraiki as a first language in 1998.png|Distribution of Pakistanis who spoke Saraiki as their mother tongue at the time of the [[1998 Pakistan Census]]|thumb]]
سرائیکستان توں مراد پاکستان دا او سرائیکی علاقہ ہے جیہڑا زیادہ تر صوبہ پنجاب دے ماتحت اے جزوی طور تے صوبہ خیبرپختونخوا دے ماتحت وی ہے مگر ایندا زیادہ حصہ انتظامی طور تے خودمختار اے جتھاں انتظامی سول سیکرٹریٹ قائم کیتا ڳیا ہے۔ &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |title=Archive copy |access-date=2022-05-30 |تاريخ-الأرشيف=2024-11-26 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20241126132749/https://waseb.org/about/%D9%88%D8%B3%DB%8C%D8%A8 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

سرائیکستان ملتان، بہاولپور، رحیم یارخان، دیرہ غازی خان، دیرہ  اسماعیل خان تے میان٘والی تے مشتمل  جغرافیائی ثقافتی خطہ ہے۔

==تاریخ==
[[فائل:مغلیہ دور وچ ہندوستانی صوبے.jpg|thumb|Map of India during Mughal empireمغل دور وچ صوبہ ملتان (سرائیکستان)]]

کہیں زمانے اچ راوی دا دریا ملتان دے پراݨے قلعے دے نال وہندا ہا، تے اینکوں ہک دریائی بندرگاہ دی حیثیت حاصل ہائی ، ٻیڑیں ( کشتیوں) دے ذریعے صرف سکھر بھکر ہی نئی، بلکہ منصورہ ، عراق ، ایران ، مصر ، کا بل، دلی (دہلی) تے حیدرآباد دکن تک دی تجارت ہوندی ہئی، ایں واسطے ملتان کوں دنیا دے بہوں وݙے علمی، تجارتی تے مذہبی مرکز دی حیثیت حاصل تھئی، تے صرف ہندوستان ہی نہی بلکہ پوری دنیا اچ ملتان دی شہرت ہای ۔قلعہ ملتان دی قدامت بارے آکھیا ویندے ، کہ اے پنج ہزار سال پرانا ہے ، لیکن ہو سگدے، کہ اے ہنیں تو وی زیادہ پراݨا ہووے ،ایں ڳال تے پر سارے مورخین دا اتفاق  ہے، کہ ملتان تے قلعہ ملتان دا وجود قبل از تاریخ دیو مالائی دور کنوں وی پہلے دا ہے، افسوس دا مقام ایہ ہے۔ ، جو حملہ آوراں نے ہمیشہ ایں قلعے کوں نشانہ بنڑا تے اینکوں فتح کرݨ توں بعد خوب لُٹ مار کریندے رہ ڳئے، پر اینکوں بحال کرݨ دا کہیں نا سوچیا، 600 قبل مسیح &quot; دارا &quot; نے اینکوں تباہ کیتا ، 325 قبل مسیح سکندر اعظم نے ایندے اُتے چڑھائی کیتی، ولا عرب ، افغان ، سکھ تے انگریزاں حملہ آوراں قدیم قلعہ ملتان کوں برباد کرݨ اچ کوئی کسر نہ چھوڑی ، ہنڑ فرزندان ملتان تے سرائیکی وسیب دے سارے واسیاں دا فرض ھ، کہ او اپنڑی پراݨی کوتاہیں تے غور کرِن ، تے اپنڑے وسیب دے نال تھیونڑوالی پنج ہزار سالہ زیادتیاں دی تلافی کرݨ، تے اپنڑے فخر (عظمت رفتہ) کوں سنڄانڑن.

==سرائیکستان دا جغرافیہ تے محل وقوع==
سرائیکستان وچ کوہ سلیمان، [[روہی]]، [[تھل]] ،دامان، نیلی، راوی تے گومل وادی شامل ہن۔ ایں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ ستارھاں ضلعیاں تے مشتمل وادی سندھ دا اُتلا میدان ہک ڄغرافیائی خطہ ہے۔ ایں کوں سرائیکستان اہدے ہن۔ پاکستان دے جغرافیائی خطے، پہاڑ، سطوح مرتفع، وادی سندھ دا زیریں میدان تے وادی سندھ دا بالائی میدان ہن۔ ہیں چھیکڑی خطے کوں سرائیکستان وی آہدے ہن۔ سرائیکستان ہک جغرافیائی خطہ ہے۔ سرائیکستان دے انہاں سارے علاقیاں دی زبان، تاریخ تے ثقافت ہکا ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان، دیرہ غازی خان، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ سرائیکستان دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔


===‎سرائیکستان دے ضلعے تے تحصیلاں=== 
خطہ سرائیکستان وسیع و عریض رقبے تے پھیلا ہویا اے جیندے وچ کئی اضلاع آندن جنہاں دی تفصیل درج ذیل اے. 
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''سرائیکستان دے ضلعے بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!ضلع/تحصیل
!سرائیکی زبان %
!رقبہ (KM²)
!کل آبادی
! سرائیکی آبادی
!تبصرہ
|-
|'''(1)'''
|ضلع '''ملتان'''
|64.41
|3,720
|4,746,166
|3,057,098
|
|-
|i
|تحصیل ملتان سٹی
|47.13
|304
|2,259,115
|1,064,944
|
|-
|ii
|تحصیل ملتان صدر
|73.88
|1,632
|1,323,076
|977,543
|
|-
|iii
|تحصیل شجاع آباد
|81.05
|806
|609,004
|493,615
|
|-
|iv
|تحصیل جلالپور پیروالہ 
|93.87
|978
|554,971
|520,996
|
|-
|'''(2)'''
|ضلع لودھراں
|74.23
|2,778
|1,699,693
|1,261,752
|
|-
|i
|تحصیل لودھراں
|80.4
|1,111
|703,513
|565,672
|
|-
|ii
|تحصیل دنیا پور
|58.61
|889
|495,217
|290,255
|
|-
|iii
|تحصیل کہروڑ پکا
|81.0
|778
|500,963
|405,825
|
|-
|'''(3)'''
|ضلع وہاڑی  
|19.17
|4,364
|2,902,081
|556,619
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل وہاڑی
|1.45
|1,430
|928,812
|13,508
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل بوریوالہ
|0.13
|1,295
|1,019,659
|1,317
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل میلسی
|56.81
|1,639
|953,610
|541,794
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(4)'''
|ضلع خانیوال 
|18.55
|4,349
|2,920,233
|541,818
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خانیوال 
|9.8
|784
|856,257
|83,710
|ڄٹکی تحصیل
|-
|ii
|تحصیل میاں چنوں 
|0.94
|1,212
|761,955
|7,191
|ڄٹکی تحصیل
|-
|iii
|تحصیل کبیروالہ
|33.3
|1,804
|958,596
|319,316
|سرائیکی تے ڄٹکی تحصیل
|-
|iv
|تحصیل جہانیاں 
|38.32
|549
|343,425
|131,601
|سرائیکی تحصیل
|-
|'''(5)'''
|ضلع '''بہاولپور'''
|67.06
|24,830
|3,669,176
|2,460,606
|
|-
|i
|تحصیل بہاولپور سٹی
|58.97
|1,490
|682,116
|402,246
|
|-
|ii
|تحصیل بہاولپور صدر
|73.34
|745
|575,886
|422,363
|
|-
|iii
|تحصیل احمدپور شرقیہ
|91.3
|1,738
|1,078,586
|984,808
|
|-
|iv
|تحصیل خیرپور ٹامیوالی
|88.56
|993
|262,923
|232,854
|
|-
|v 
|تحصیل حاصل پور
|41.46
|1,490
|456,360
|189,209
|ڄٹکی تے سرائیکی تحصیل
|-
|vi
|تحصیل منڈی یزمان
|37.35
|18,374
|613,305
|229,126
|
|-
|'''(6)'''
|ضلع رحیم یار خان 
|64.9
|11,880
|4,807,762
|3,120,662
|
|-
|i
|تحصیل رحیم یار خان
|57.54
|2,464
|1,530,183
|880,521
|
|-
|ii
|تحصیل صادق آباد
|56.71
|2,964
|1,261,588
|715,548
|
|-
|iii
|تحصیل خان پور
|70.36
|3,190
|982,085
|691,020
|
|-
|iv
|تحصیل لیاقت پور
|80.62
|3,262
|1,033,906
|833,573
|
|-
|'''(7)'''
|ضلع جھنگ 
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل جھنگ
|
|
|
|
|
|-
|ii
|تحصیل منڈی شاہ جیوݨہ
|
|
|
|
|
|-
|iií
|تحصیل اٹھارہ ہزاری
|
|
|
|
|
|-
|iv
|تحصیل احمد پور سیال
|
|
|
|
|
|-
|v
|تحصیل شور کوٹ
|
|
|
|
|
|-
|'''(8)'''
|ضلع '''ڈیرہ غازی خان'''
|80.99
|11,922
|2,872,631
|2,326,793
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ غازی خان
|84.34
|2,012
|1,224,964
|1,033,190
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ چھٹہ
|90.1
|1,802
|757,230
|682,634
|
|-
|iii
|تحصیل کوہ سلیمان
|2.1
|5,339
|212,652
|4,595
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(9)'''
|ضلع راجن پور
|74.6
|12,318
|1,996,039
|1,489,157
|
|-
|i
|تحصیل راجن پور
|82.81
|2,078
|706,770
|585,335
|
|-
|ii
|تحصیل ڄام پور
|86.15
|2,322
|849,369
|731,733
|
|-
|iii
|تحصیل روجھاݨ مزاری
|42.36
|2,905
|405,689
|171,887
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|iv
|ڈی ایکسکلیوڈڈ ایریا
|0.6
|5,013
|34,191
|202
|بلوچی و سرائیکی تحصیل
|-
|'''(10)'''
|ضلع مظفرڳڑھ 
|92.37
|4,778
|2,981,048
|2,753,811
|
|-
|i
|تحصیل مظفرڳڑھ
|90.87
|2,377
|1,625,487
|1,477,174
|
|-
|ii
|تحصیل علی پور
|93.79
|1,391
|640,384
|600,633
|
|-
|iii
|تحصیل جتوئی
|94.52
|1,010
|715,177
|676,004
|
|-
|'''(11)'''
|ضلع کوٹ ادو
|79.05
|3,471
|1,347,501
|1,065,249
|
|-
|ii
|تحصیل کوٹ ادو
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل چوک سرور شہید
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(12)'''
|ضلع لیہ
|66.67
|6,289
|1,823,995
|1,216,058
|
|-
|i
|تحصیل لیہ
|72.50
|1,712
|977,088
|708,457
|
|-
|ii
|تحصیل کروڑ لعل عیسݨ
|58.63
|1,823
|594,367
|348,482
|
|-
|iii
|تحصیل چوٻارہ
|63.0
|2,754
|252,540
|159,119
|
|-
|'''(13)'''
|ضلع تونسہ
|
|
|
|
|
|-
|i
|تحصیل تونسہ
|89.46
|2,769
|677,785
|606,374
|
|-
|ii
|تحصیل وہوا
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|ii
|تحصیل کوہ سلیمان 
|NA
|NA
|NA
|NA
|
|-
|'''(14)'''
|ضلع میانوالی 
|76.05
|5,840
|1,542,601
|1,173,213
|
|-
|i
|تحصیل میانوالی
|84.37
|2,689
|766,357
|646,579
|
|-
|ii
|تحصیل پپلاں
|74.04
|1,288
|402,050
|297,710
|
|-
|iii
|تحصیل عیسیٰ خیل
|61.11
|1,863
|374,194
|228,924
|
|-
|'''(15)'''
|ضلع بکھر
|79.97
|8,153
|1,647,852
|1,317,859
|
|-
|i
|تحصیل بکھر
|78.87
|2,427
|683,939
|539,469
|
|-
|ii
|تحصیل منکیرہ
|81.48
|1,768
|256,895
|209,319
|
|-
|iii
|تحصیل کلورکوٹ
|78.0
|2,239
|346,591
|270,395
|
|-
|iv
|تحصیل دریا خان
|82.86
|1,719
|360,427
|298,676
|
|-
|'''(16)'''
|ضلع خوشاب
|1.72
|6,511
|1,280,372
|22,025
|ڄٹکی و سرائیکی ضلع
|-
|i
|تحصیل خوشاب
|0.43
|2,115
|690,157
|2,970
|ڄٹکی علاقہ 
|-
|ii
|تحصیل نورپور تھل
|4.37
|2,500
|242,831
|10,632
|سرائیکی تحصیل، غیر مصدقہ اعداد
|-
|iii
|تحصیل قائد آباد
|3.54
|1,080
|230,028
|8,156
|جزوی سرائیکی علاقہ، غیر مصدقہ اعداد 
|-
|iv
|تحصیل نوشہرہ
|0.22
|816
|117,356
|267
|ڄٹکی علاقہ
|-
|'''(17)'''
|ضلع '''ڈیرہ اسماعیل خان'''
|64.23
|9,334
|1,625,088
|1,043,818
|
|-
|i
|تحصیل ڈیرہ اسماعیل خان
|59.23
|1,167
|725,449
|429,754
|
|-
|ii
|تحصیل پرووا
|71.63
|1,733
|292,343
|209,413
|
|-
|iii
|تحصیل دراٻݨ کلاں
|76.86
|1,540
|124,318
|95,555
|
|-
|iv
|تحصیل کلاچی
|59.27
|1,229
|101,892
|60,393
|
|-
|v
|تحصیل پہاڑ پور
|65.26
|1,657
|381,086
|248,703
|
|-
|vi
|تحصیل درازندہ
|NA
|2,008
|68,556
|NA
|پشتون تحصیل
|-
|'''(18)'''
|ضلع ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|i
|تحصیل ٹانک
|16.05
|1,679
|390,626
|62,705
|غیر مصدقہ اعداد
|-
|}
[[فائل:India1760 1905.jpg|thumb|ہندوستان تے مرہٹہ راج دے دوران خطہ سرائیکستان دا نقشہ جیہڑا صوبہ ملتان دے طور تے ݙٹھا ونج سڳدائے]]

===اہم سرائیکی شہر تے قصبے===
سرائیکی وسیب وسیع و عریض علاقے تے پھیلا ہویا اے جیندے اہم تے مشہور شہر اے ہن:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+'''سرائیکستان دے اہم شہر بمطابق مردم شماری 2017ء'''
!نمبرشمار 
!شہر
!کل آبادی
!شرح خواندگی 
!سطح سمندر توں اچائی (فٹ)
!حیثیت
!تبصرہ
|-
|1
|'''ملتان'''
|1,871,843
|
|
|مرکزِ سرائیکستان، انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|2
|بہاولپور
|76,2111
|
|
|انتظامی مرکز سول سیکرٹریٹ و ڈویژنل ہیڈکوارٹر 
|
|-
|3
|ڈیرہ غازی خان
|399,064
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|4
|ڈیرہ اسماعیل خان
|217,457
|
|
|ڈویژنل ہیڈکوارٹر
|
|-
|5
|میانوالی
|220,010
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|6
|رحیم یار خان
|477,100
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|7
|بکھر
|113,018
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|8
|ٹانک
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|  
|-
|9
|مظفرڳڑھ
|209,902
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|10
|راجن پور
|
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|11
|لیہ
|126,055
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|12
|کوٹ ادو
|129,859
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|13
|لودھراں
|117,862
|
|
|ضلعی صدرمقام
|
|-
|14
|تونسہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|15
|کبیروالہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|16
|جہانیاں 
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|17
|میلسی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|18
|یزمان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|19
|احمدپور شرقیہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|20
|خیرپور ٹامیوالی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|21 
|حاصل پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|22
|صادق آباد
|238,311
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|23
|خان پور کٹورہ
|184,374
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|24
|لیاقت پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|25
|فورٹ عباس
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|26
|کوٹ چھٹہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|27
|فورٹ منرو
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|28
|فاضل پور
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|29
|ڄام پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|30
|روجھاݨ مزاری
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|31
|علی پور
|
|
|
|تحصیل صدرمقام 
|
|-
|32
|جتوئی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|33
|کروڑ لعل عیسݨ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|34
|چوٻارہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|35
|پپلاں
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|36
|عیسیٰ خیل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|37
|منکیرہ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|38
|کلورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|39
|دریا خان
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|40
|خانسر
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|41
|وہوا
|
|
|
|سب تحصیل
| 
|-
|42
|نورپور تھل
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|43
|خانقاہ شریف 
|
|
|
|ٹاؤن
| 
|-
|44
|بھونگ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|45
|دیراوڑ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|46
|اوچ شریف
|
|
|
|سب تحصیل
|
|-
|47
|پرووا
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|48
|کالاباغ
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|49
|کلاچی
|
|
|
|تحصیل صدرمقام
|
|-
|50
|روکھڑی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|51
|کندیاں
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|52
|کمرمشانی
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|53
|قطب پور
|
|
|
|ٹاؤن
|
|-
|54
|جھنگ
|
|
|
|ضلعی صدر مقام 
|
|-
|55
|شورکوٹ
|
|
|
|تحصیل صدر مقام 
|
|-
|56
|منڈی شاہ جیوݨہ 
|
|
|
|تحصیل صدر مقام 
|
|-
|57
|احمد پور سیال 
|
|
|
|تحصیل صدر مقام 
|
|-
|}

==مقامی سیاست دا انداز تے روایات==
سرائیکی خطے دی سیاست اُنھاں دے ہتھ وچ ھِے جو نہیں چاہندے سرائیکی اِنھاں دی غلامی کِنوں نجات حاصل کرن نکل سڳن جسطرح ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار پنجاپی ھِے اے طبقہ جیندے ہتھ وچ سرائیکی سیاست ھِے اے وی پنجاپی دا مددگار طبقہ ھِے  پنجاپی دے نال نال  گدی نشین تے جاگیردار وی ساڈی پسماندگی دا ذمہ دار ھِے اینجھا کائنی اساں سارا ملبہ پنجاپی اُتے رکھ تے استین دے ناگاں کِنوں غافل تھی ونجو تے ایں خوف وچ رہو جو ایں کیتا ڳیا تاں اوں تھی ویسے فلاں تھی ویسے اِے لوک ساڈی سادگی دا ناجائز فائدہ اٹھا تے اساکوں لٹیندے رہسِن، گدی نشین تے جاگیردار ھک ڈوجھے کوں سپورٹ کریندن تے سرائیکی خطے کوں پسماندہ رکھی بیٹھن ۔۔۔۔ سرائیکی خطے دے مسائل اوں صورت وچ حل تھیسِن جڈا تل وطنی سیاست وچ دلچسبی گھنسِن سیاست ایں وقت تَل وطنیاں کِنے کائنی بلکہ اُنھاں کِنے ھِے جو درپردہ سرائیکی کوں کم زات تے نیچ سمجھدن اِنھاں لوکاں تے پنجاپیاں وچ کوئی فرق کائنی پنجاپی اگر سرائیکی نال شدید نفرت کریندن تے اے 0.5 فیصد طبقہ وی جو پیچھلے چالھیں سالیں کِنوں سرائیکی اُتے سیاست کریندا پئے سرائیکی نال گھٹ نفرت کائنی کریندا اِنھاں دی نفرت پنجاپیاں کِنوں ودھ ھِے ایں مسئلے دے حل کیتے سرائیکی نینگر سیاست وچ عملی حصہ گھنن تے ڈوھا نفرت دے سودگراں اُتے کڑی نظر رکھی ونجے ۔۔۔۔ اے نفرت دے سوداگر کینہ پرور تے لالچی وی ھِن تے  سرائیکی نال بغض وی رکھیندن ۔۔۔۔۔ ۔۔۔۔اِنھاں ڈوھا کِنوں نجات ھی سرائیکی کیتے ترقی دے راستے کھول سڳدی ھِے ۔۔۔۔۔ ھک طبقہ کِنوں نجات دے نال نال ڈوجھے طبقے تے کڑی نظر رکھڑ نال سرائیکی اپڑا بچاؤ کر سڳدن تے اُتے آ سڳدن اِنھاں اُتے بھروسہ کررڑ ممکن کائنی ورنہ نسل پرست کڈھائی وی نہ چاہسِن سرائیکی کوں  پنجاپی کِنوں نجات ملے۔۔۔ھتوں اے نسل پرست پنجاپی دے مدد گار بڑ تے سرائیکی کوں نقصان پہنچیندن۔
===سرائیکی قومیتی جماعتاں===
*[[سرائیکستان قومی کونسل]]، ظہور دھریجہ
*[[سرائیکستان ڈیموکریٹک پارٹی]]، راݨا فراز نون
*[[پاکستان سرائیکی پارٹی]]، نخبہ تاج لنگاہ
*[[پاکستان سرائیکی قومی اتحاد]]، کرنل (ر) عبدالجبار عباسی
*[[سرائیکستان قومی اتحاد]]، خواجہ غلام فرید کوریجہ
*[[سرائیکی فاونڈیشن پاکستان]]، ڄام اظہر مراد لاڑ
*[[عوامی سرائیکی پارٹی]]، سجاد اکبر ملکانی
*[[سرائیکی ایکشن کمیٹی]]، راشد عزیز بھٹی
*[[سرائیکی ملت پارٹی]]، اصغر خان ناہڑ
*[[وسیب نیشنل تحریک]]، آصف خان
*[[سرائیکی نیشنل پارٹی]]، عبدالمجید کانجو
*[[سرائیکستان قومی موومنٹ]]، بانی حمید اصغر شاہین مرحوم
*[[وسیب اتحاد]]، شہباز خان

===وفاقی جماعتاں===  
*[[پاکستان تحریک انصاف]]، [[عون عباس بپی]]، صدر سرائیکی وسیب 
*[[پاکستان پیپلز پارٹی]]، مخدوم سید احمد محمود، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ن)]]، کوئی نی 
*[[پاکستان عوامی تحریک]]، چوہدری فیاض احمد وڑائچ، صدر سرائیکی وسیب
*[[جماعت اسلامی پاکستان]]، راؤ محمد ظفر، صدر سرائیکی وسیب&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://jisp.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-28 |archive-date=2020-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201210212121/http://jisp.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[مجلس وحدت المسلمین]]، علامہ اقتدار حسین نقوی، صدر سرائیکی وسیب
*[[پاکستان مسلم لیگ (ق)]]، کوئی نی
*[[عوامی نیشنل پارٹی]]، کوئی نی

===سرائیکی وسیب دے حکمران خاندان===
*عباسی، نواب صلاح الدین عباسی، احمد پور شرقیہ
*چنڑ، ملک محمد اقبال چنڑ، بہاولپور
*للو، ملک حبیب للو، اوچ
*گیلانی، یوسف رضا گیلانی (ملتان)، افتخار الحسن گیلانی (اوچ)
*پیرزادہ، میاں ریاض حسین پیرزادہ، خیرپور ٹامیوالی
*گردیزی، سید عرفان گردیزی، حاصل پور
*وارݨ، سردار عامر یار وارݨ، دھوڑکوٹ
*پنوہاں، ملک حاصل محمد پنوہاں، علی پور
*سہروردی سادات، مخدوم سید احمد محمود، رحیم یار خان
*متیاݨہ، میاں ممتاز متیاݨہ، چشتیاں
*لالیکا، میاں عبدالستار لالیکا مرحوم، چشتیاں
*خاکوانی، اعظم خان خاکوانی، وہاڑی
*کھچی، ممتاز خان کھچی، وہاڑی
*بھابھہ، نور خان بھابھہ، میلسی
*ݙاہا، خانیوال
*ہراج، مہر اللہ یار ہراج، خانیوال
*ٻوسݨ، حاجی سکندر حیات ٻوسݨ، ملتان
*بھٹہ، شہزاد مقبول بھٹہ، ملتان
*راں، مظہر عباس راں، ملتان
*لانگ، نغمہ مشتاق لانگ، جلالپور پیروالہ
*کانجو، عبدالرحمان کانجو، لودھراں
*کھر، غلام مصطفٰی کھر، مظفر ڳڑھ
*بخاری، باسط سلطان بخاری، مظفر ڳڑھ
*نیازی، عمران خان نیازی، امجد علی خان، میانوالی
*اعواݨ، عائلہ ملک، کالاباغ
*روکھڑی، گل حمید خان روکھڑی، میانوالی
*شادی خیل، الحاج عبیداللہ خان شادی خیل، میانوالی
*ڈھانڈلہ، ملک افضل ڈھانڈلہ، بھکر
*اولکھ، احمد علی اولکھ، لیہ
*لغاری، جمال خان لغاری، ڈیرہ غازی خان
*مزاری، میر بلخ شیر مزاری، روجھان
*کھوسہ، سردار ذوالفقار علی خان کھوسہ، ڈیرہ غازی خان
*دریشک، سردار نصراللہ خان دریشک، راجن پور
*قیصراݨی، میر بادشاہ خان قیصراݨی، تونسہ
*گورچاݨی، سردار شیر علی گورچاݨی، راجن پور
*لونڈ، سردار جاوید اختر لونڈ، ڈیرہ غازی خان
*نواݨی، رشید اکبر نواݨی، بھکر
*جتوئی، قیوم جتوئی، جتوئی

==ثقافت تے روایات==

پٹکا سرائیکی ٹریڈیشن دا اہم جُز ہے ۔پٹکے کوں بدھݨ دے ڈھیر طریقے ھِن ۔سادہ طریقے نال وی پٹکا بدھا ویندے تے پٹکے کوں وَل ڈے تے ھک پاند مُونڈھے تے وی رکھیاں ویندے ڈوجھا پاند سَر وچ لُکیاں ھویا ھوندے ۔کجھ شوقین مزاج نینگر رنگین پَٹکا بدھ تے اپݨی خوبصورتی وچ اضافے دا سبب بݨݨ سانڳے رنگین پٹکے دا استعمال کریندن مقصد صرف خوبصورت نظر آنوݨ تے سرائیکی ٹریڈیشن کوں نشابر کرݨا ھوندے ۔جناب استاد ملک سونا خان بے وس دا پٹکا اسٹائل ھک عام سرائیکی پٹکا اسٹائل ہے ۔جو سرائیکی وسیب وچ عام ہے ۔&lt;ref&gt;https://www.saraikiliterature.com/en/language/history-of-saraiki-language&lt;/ref&gt;

گھیرولی شلوار :گھیر والی شلوار سرائیکی علاقہ دا کلچر ہے کجھ علاقاں اچ ایکوں ولیں آلی شلوار وی آکھا ویندے ایں علاقہ توں اے کلچر باہر نختے ۔ھُݨ اے گھیر والی شلوار بلوچ وی استعمال کریندن تے پاکستان دے ڈوجھے خطے دے لوک ایکوں استعمال کریندن گھیرولی شلوار سرائیکی ٹریڈشن دا حصہ ھے ایکوں سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور دے سابق نواب استعمال کریندے رہے ڳئین ھُݨ اے گھیرولی شلوار والا کلچر متروک تھیندا پئے ضرورت ایں ڳالھ دی ھِ سرائیکی ٹریڈیشن اُبھارݨ سانڳے ایندا استعمال نینگر کرن ۔۔لیکن بلوچستان وچ ھالی وی ایندا استعمال تھیندے ۔شوقین مزاج نوجوان نسل ایندا استعمال کریندی ھِ ۔سابق سرائیکی اسٹیٹ بہاولپور نواب صبح صادق خان عباسی گھیرولی شلوار دے نال تصویر سرائیکی کلچر کوں نشابر کریندی پئی ہے ۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://seraikigeet.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-05-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220528103855/https://seraikigeet.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://saraikimusic.blogspot.com/?m=1&lt;/ref&gt;
===سرائیکی زبان تے ایندے لہجے===
[[ملتان]]، مظفرگڑھ , بہاولپور، دیرہ غازی خان، دیرہ اسماعیل خان، میاںوالی،خوشاب، صحبت پور، ضلع بار خان تے درگ وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ الایا ویندے۔ سرائیکی زبان دے ویہہ ہزار کنوں ودھ شاعر ہن۔

رحیم یار خان، [[راجن پور]]، کشمور تے [[گھوٹکی]] دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے. سندھی دے گہرے اثرات دی وجہ توں اے لہجہ معیاری ملتانی سرائیکی توں قدرے مختلف اے.

ابھیچڑی سرائیکی وچ &quot;ب&quot; کوں &quot;ٻ&quot; ، &quot;ج&quot; کوں &quot;ڄ&quot;   تے &quot;گ&quot; کوں ہمشہ &quot;ڳ&quot; ٻولیندے ہِن۔ سلطان ٻاہو، علی حیدر ملتانی، ریاض،عابد تمیمی ایں لہجے دے شاعر ہن۔ ایں لہجے دے مزید ست لہجے ہن۔ ہر تحصیل دا لہجہ کُجھ نہ کُجھ وکھرا ہے.

===سرائیکی زبان دی تعلیمی حیثیت===

==تعلیمی نظام==
===تعلیمی ادارے===
*[[اسلامیہ یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[بہاؤالدین زکریا یونیورسٹی ملتان]]
*[[غازی یونیورسٹی ڈیرہ غازی خان]]
*[[گومل یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[نمل یونیورسٹی میانوالی]]
*[[یونیورسٹی آف میانوالی]]، میانوالی 
*[[تھل یونیورسٹی بھکر]]
*[[صادق گرلز کالج یونیورسٹی بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ ایس ای کالج، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ صادق عباس کالج، احمد پور شرقیہ]]
*[[یونیورسٹی آف ساؤدرن پنجاب]] ملتان&lt;ref&gt;https://www.isp.edu.pk/&lt;/ref&gt;

===پیشہ ورانہ تعلیمی ادارے===
*[[کیڈٹ کالج عیسیٰ خیل]]، میانوالی&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103055650/http://ccek.edu.pk/page.php?slug=academic |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[پولیس ٹریننگ اسکول، ملتان]]&lt;ref&gt;https://www.punjabpolice.gov.pk/trainingbranch&lt;/ref&gt;
*[[قائداعظم میڈیکل کالج، بہاولپور]]
*[[نشتر میڈیکل یونیورسٹی ملتان]]
*[[شیخ زید میڈیکل کالج، رحیم یار خان]]
*[[چولستان یونیورسٹی آف ویٹرنری اینڈ اینیمل سائنسز، بہاولپور]]
*[[خواجہ فرید یونیورسٹی آف انجینئرنگ اینڈ انفارمیشن ٹیکنالوجی، رحیم یار خان]]
*[[میاں نواز شریف انجینئرنگ یونیورسٹی، ملتان]]
*[[محمد شہباز شریف زرعی یونیورسٹی، ملتان]]
*[[میر چاکراعظم رند یونیورسٹی آف ٹیکنالوجی، ڈیرہ غازی خان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، بہاولپور]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، ملتان]]
*[[گورنمنٹ کالج آف ٹیکنالوجی، لیہ]]
*[[گورنمنٹ کالج آف کامرس، بہاولپور]]
*[[پاپولیشن ویلفیئر ٹریننگ انسٹیٹیوٹ، ملتان]] &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |title=Archive copy |access-date=2022-05-19 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-19 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220519120154/https://pwd.punjab.gov.pk/regional_training_institutes_address |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*[[زرعی یونیورسٹی ڈیرہ اسماعیل خان]]

==شخصیات تے مشاہیر==
*[[شاہ شمس سبزواری]]
*[[ڄلم بن شبان]]
*[[شیخ حمید]]
*[[داؤد بن نصر]]
*[[بہاؤالدین زکریا ملتانی]]
*[[رفعت عباس]]
*[[خواجہ غلام فرید]]
*[[ابوالفضل فیضی مبارکپوری]]
*[[چندر گپت موریا]]
*[[نواب صادق محمد خان پنجم عباسی]]
*[[ملک امیر محمد خان]]
*[[عطاءاللہ خان عیسیٰ خیلوی]]
*[[عمران خان]]

==وسائل تے معدنیات==
==صنعت تے تجارت==
==آبی وسائل==
==ذرائع نقل و حمل تے آمد و رفت==
*[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان

==زراعت تے فصلاں==
==مواصلات==
*[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان بہاولپور]]
*[[ریڈیو پاکستان ملتان]]
*[[ریڈیو پاکستان ڈیرہ اسماعیل خان]]
*[[ریڈیو میانوالی]]
*[[وسیب ٹی وی]]
*[[روہی ٹی وی]]

==طبی سہولتاں==
*[[بہاول وکٹوریہ ہسپتال بہاولپور]]
*[[نواب صادق ہسپتال بہاولپور]]
*[[نشتر ہسپتال ملتان]]
*[[شیخ زید ہسپتال رحیم یار خان]]
*[[ساؤتھ پنجاب ہسپتال ملتان]] ملتان&lt;ref&gt;https://southpunjabhospital.com/&lt;/ref&gt;
*[[ملتان انسٹیٹیوٹ آف کڈنی ذیزیزز]]

==قومی تے مقامی کھیݙاں==
*[[سرائیکستان (جنوبی پنجاب) کرکٹ ٹیم]]&lt;ref&gt;https://www.pcb.com.pk/domestic-squads.html&lt;/ref&gt;
*[[ملتان سلطانز کرکٹ ٹیم]]

==علمی، سیاحتی، تاریخی تے روحانی مقامات==
فورٹ منرو ضلع ڈیرہ غازی خان، ماڑی ضلع راجن پور، قلعہ ڈیراور ضلع بہاولپور، قلعہ کہنہ قاسم باغ ملتان، باغ لانگے خان عوامی لائبریری ملتان، جناح پارک ملتان، مزار شاہ یوسف گردیز ملتان، مزار حضرت بہاؤالدین زکریا ملتان، مزار شاہ شمس سبزواری ملتان، مزار حضرت شاہ رکن عالم ملتان، عیدگاہ ملتان، سینٹرل لائبریری بہاولپور، نور محل بہاولپور، دربار محل بہاولپور، نشاط محل بہاولپور، گلزار محل بہاولپور، صادق ڳڑھ محل ڈیرہ نواب صاحب، مزار حضرت ملوک شاہ بہاولپور، گلزار صادق پارک بہاولپور، گیریژن پارک بہاولپور، لال سہانرا نیشنل پارک بہاولپور، مزار حضرت سلطان احمد قتال جلالپور پیروالہ، مزار حضرت جلال الدین سرخپوش بخاری اوچشریف، چنݨ پیر ضلع بہاولپور، ہیڈ پنجند بیراج، مزار حضرت خواجہ سلیمان تونسوی ضلع تونسہ، مزار حضرت سخی سرور ڈیرہ غازی خان، مزار حضرت میاں علی ضلع میانوالی، کالا باغ ضلع میانوالی، چشمہ بیراج ضلع میانوالی، تونسہ بیراج، وادی نمل ضلع میانوالی، بھونگ مسجد صادق آباد، پتݨ منارا ضلع رحیم یار خان، جامع مسجد الصادق بہاولپور، دربار خواجہ غلام فرید کوٹ مٹھݨ شریف، مزار نواب مظفر خان سدوزئی احاطہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی، عباسی مسجد ڈیراور، بہاولپور میوزیم، ملتان میوزیم، [[ملتان ٹی ہاؤس]]، شیر باغ بہاولپور

==سرائیکی وسیب دے سوغاتاں تے کھاݨے==
[[ݙولی]]، [[ڈھوڈا]]، [[چلڑا]]، [[سوہن حلوہ]]، [[تل شکری]]، [[پتے آلی دال]]، [[سوہانجݨہ]]، [[ساڳ]]، [[مکئی دی روٹی]]، [[کوکی]]، [[مرونڈا]], [[دابڑ دال]]، [[گجک]]، [[ثوبت]]، [[لسی]]، [[امب]]، [[کھمبی]]، [[دشاڳ]]، [[ماکھی]]، [[کھیر سوڈا]]، [[ٹانگر]]، [[مکھڈی حلوہ]]، [[کٹوہ گوشت]]، [[پیٹھے دا حلوہ]]، [[چٗوری]]، [[ککو]]، [[ڈڈے]]، [[ڳنے دی رؤ]]، [[مکھݨ]]، [[پنجیری]]، [[گھڑے آلے سیویاں]]، [[جَوڑے]]، [[ڳڑ دا شربت]]، [[ستو]]، [[پنڈ دے کھیلونھ]]، [[پیلو]]، [[کڑویلو]]، [[مکھݨ]]، [[دیسی گھیؤ]]، [[کھوئے دے پیڑے]]، [[کھیرنی]]، [[حلوہ پوری]]، [[سری پاوے]]، [[متنجݨ]]

==انتظامی خودمختاری==
سرائیکی وسیب انتظامی طور تے ہک خودمختار علاقہ ہے جیہڑا کہ ہک صوبائی سول سیکرٹریٹ تے کئی وفاقی اداریاں دے زیر انتظام ہے۔ یکم جولائی 2020ء خطہ سرائیکستان دا او تاریخی ݙینہہ اے جݙݨ پاکستان تحریک انصاف دی حکومت ولوں بالخصوص وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں دے کاوشاں نال اتھاں سول بیوروکریسی تے پولیس بیوروکریسی دے انتظامی سیکرٹریٹ دا قیام عمل اچ آیا۔ 30 جون 2020ء کوں جناب زاہد اختر زمان دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل چیف سیکریٹری تے جناب انعام غنی دی تقرری بطور پہلے تے تاریخی ایڈیشنل انسپیکٹر جنرل دے کیتی ڳئی۔ وزیراعلٰی پنجاب سردار عثمان احمد خان بزدار ہوراں نے انہاں ݙوہاں انتظامی سربراہان نال خصوصی ملاقات اچ نیک تمناواں دے بعد سرائیکی خطے دے معاملات تے مسائل بارے تبادلہ خیال کیتا ۔ انہاں ݙوہاں سربراہان نے ݙو جولائی 2020ء کوں سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ (سرکاری ناں جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ) کیتے باقاعدہ طور تے اپݨے ذمہ داریاں سنبھال گھدے۔&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |archive-date=2021-04-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210422155554/https://www.punjab.gov.pk/node/4018 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
===خودمختار صوبائی سیکرٹریٹ (صوبائی محکمے)===
سرائیکستان دے انتظامی سیکرٹریٹ اچ ابتدائی طور تے مندرجہ ذیل محمکہ جات شامل کیتے ڳئے ہن جنہاں وچوں کجھ دے سیکرٹریاں دی تعیناتی تھیوݨی باقی ہے۔
&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |title=Archive copy |access-date=2022-04-02 |تاريخ-الأرشيف=2021-09-13 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20210913092659/https://urdu.siasat.pk/news/2020-08-18/news-47139 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سروسز اینڈ جنرل ایڈمنسٹریشن ڈیپارٹمنٹ
#داخلہ
#صحت
#اسپیشلائزڈ ہیلتھ کئیر اینڈ میڈیکل ایجوکیشن 
#اعلیٰ تعلیم&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-06-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220609125454/http://highereducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سکول ایجوکیشن&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221130065531/https://schooleducation.southpunjab.gov.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#زراعت
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#لائیو سٹاک اینڈ ڈیری ڈیویلپمنٹ
#پلاننگ اینڈ ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری لوکل گورنمنٹ اینڈ کمیونٹی ڈیویلپمنٹ
#سیکرٹری ہاؤسنگ، اربن ڈیویلپمنٹ اینڈ پبلک ہیلتھ انجینئرنگ
#آبپاشی
#جنگلات
#کمیونیکیشن اینڈ ورکس
#محکمہ مال (ریونیو)
#محکمہ بیت المال
#ڈائریکٹوریٹ پبلک ریلیشنز، حکومت پنجاب &lt;ref&gt;https://www.facebook.com/DPRMultan/&lt;/ref&gt;
#جنوبی پنجاب پولیس آفس برائے ایڈیشنل آئی جی، ملتان 
#میٹرو بس سسٹم ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2020-11-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201123164331/https://pma.punjab.gov.pk/mmbs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ممبر انفراسٹرکچر ڈویلپمنٹ اتھارٹی ملتان&lt;ref&gt;https://www.idap.pk/details/board-of-authority&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹر سپیشل برانچ پولیس، جنوبی پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;https://thepakistandaily.com/usman-buzdar-appoints-controversial-uncle-as-special-branch-director-south-punjab/&lt;/ref&gt;
#دفتر ڈائریکٹر پبلک انسٹرکشنز ایجوکیشن جنوبی پنجاب، ملتان
#پنجاب ایجوکیشن فاونڈیشن، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-07-01 |archive-date=2022-09-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220922063353/http://www.pef.edu.pk/Contact/index.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پنجاب فوڈ اتھارٹی، ساؤتھ ونگ ملتان&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/PFARESOURCEANSLICENSINGSOUTH&lt;/ref&gt;
#ڈی آئی جی جیل خانہ جات ملتان ریجن &lt;ref&gt;https://prisons.punjab.gov.pk/regional_digs_contact_numbers&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ زرعی انجینئرنگ ملتان،&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ زرعی میکنائزیشن ریسرچ ادارہ ملتان ،&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |title=Archive copy |access-date=2022-09-22 |archive-date=2022-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220701052204/http://field.agripunjab.gov.pk/our_directorates |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ایڈیشنل آئی جی ڈسپلن جنوبی پنجاب، &lt;ref&gt;https://punjabpolice.gov.pk/PIO_OTHER_UNIT&lt;/ref&gt;

===وفاقی محکمے تے نیم خودمختار ادارے===
#واپڈا (میپکو ملتان)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.mepco.com.pk/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2021-12-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211212171629/http://mepco.com.pk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان پوسٹ (پوسٹ ماسٹر جنرل آفس جنوبی پنجاب سرکل)&lt;ref&gt;https://www.pakpost.gov.pk/contact_us.php#top&lt;/ref&gt;
#پاکستان ٹیلی ویژن، ملتان مرکز&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://ptv.com.pk/Contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-24 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220624061259/https://ptv.com.pk/Contact |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#[[پی ٹی وی نیشنل ملتان]]، &lt;ref&gt;https://youtube.com/@ptvnationalmultan&lt;/ref&gt;
#ریلوے کنسٹرکشن پاکستان (ریجنل آفس ملتان)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.railcop-pk.com/reg-offices.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220415221644/http://railcop-pk.com/reg-offices.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#دی انسٹی ٹیوشن آف انجینئرز پاکستان، ملتان سنٹر&lt;ref&gt;http://iepislamabad.org/iep-centres.php&lt;/ref&gt;
#پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس ملتان &lt;ref&gt;https://pec.org.pk/branch_laision_offices.aspx، پاکستان انجینئرنگ کونسل، برانچ آفس، شاہ رکن عالم کالونی ملتان &lt;/ref&gt;
#ایف آئی اے، ملتان&lt;ref&gt;https://www.fia.gov.pk/contact&lt;/ref&gt;
#اے ٹی آئی آر، ملتان آفس &lt;ref&gt;https://atir.gov.pk/?page=admin&lt;/ref&gt;
#نیشنل ہائی وے اتھارٹی، جی ایم کنسٹرکشن ، پنجاب ساؤتھ، ملتان &lt;ref&gt;https://nha.gov.pk/contact-us&lt;/ref&gt;
#ساؤدرن پنجاب ایمبرائیڈری انڈسٹریز (پبلک پرائیویٹ پارٹنرشپ)&lt;ref&gt;http://spei.com.pk/&lt;/ref&gt;
#نیشنل ہائی وے اینڈ موٹروے پولیس، ڈی آئی جی سینٹرل 2، ملتان &lt;ref&gt;https://nhmp.pitb.gov.pk/telephone_directory&lt;/ref&gt;
#پوسٹل لائف انشورنس کمپنی لمیٹڈ، ریجنل ڈائریکٹر ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://plic.com.pk/contact |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-10 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220610192654/https://plic.com.pk/contact |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان ٹیلی کمیونیکیشن اتھارٹی، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;https://www.pta.gov.pk/en/multan&lt;/ref&gt;
#پاکستان کونسل فار ریسرچ ان واٹر ریسورسز، ریجنل آفس بہاولپور&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512093540/https://pcrwr.gov.pk/bahawalpur/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان سائنس فاونڈیشن، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.psf.gov.pk/contact.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-18 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220618141606/https://psf.gov.pk/contact.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پی ایس کیو سی اے، ڈپٹی ڈائریکٹر ملتان زون&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220517141128/http://updated.psqca.com.pk/contact-us/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹوریٹ آف حج، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-12 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220512061212/https://mora.gov.pk/Detail/M2IzNTUwNjQtMWM1OS00YWIxLWE3ZjUtY2ZiYmM2M2RkOTU0 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#وفاقی شرعی عدالت، جنوبی پنجاب، ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |title=Archive copy |access-date=2022-05-14 |archive-date=2022-07-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220705222651/https://www.nayatime.com/story/2022-05-07-13-33--1651912414 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ریجنل نیب ملتان&lt;ref&gt;https://nab.gov.pk/contacts.asp#mul&lt;/ref&gt;
#ایس ایم ای بی ایف سی ساؤتھ پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.smebfcmultan.com/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520105718/https://www.smebfcmultan.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#نادرا ریجنل ہیڈکوارٹر ملتان&lt;ref&gt;https://www.nadra.gov.pk/operational-management/&lt;/ref&gt;
#دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، بہاولپور تے ملتان&lt;ref&gt;دفتر ایڈیشنل ایڈوکیٹ جنرل، ملتان و بہاولپور بنچ https://advocategeneral.punjab.gov.pk/law_officer&lt;/ref&gt;
#قومی امن کمیٹی برائے بین المذاہب ہم آہنگی، حکومت پاکستان&lt;ref&gt;https://www.facebook.com/npcpbwp/&lt;/ref&gt;
#ڈائریکٹر ٹریڈ ڈیویلپمنٹ اتھارٹی پاکستان، ملتان&lt;ref&gt;https://tdap.gov.pk/&lt;/ref&gt;
#ڈی جی آڈٹ، جنوبی پنجاب، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://agp.gov.pk/Jobs |title=Archive copy |access-date=2022-06-07 |archive-date=2022-06-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220607185507/https://agp.gov.pk/Jobs |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پریس انفارمیشن ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان&lt;ref&gt;http://pid.gov.pk/contact_regional&lt;/ref&gt;
#ڈپٹی جنرل مینیجر پیمرا، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pemra.gov.pk/contact.php |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |archive-date=2022-06-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220617094824/https://pemra.gov.pk/contact.php |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#ریجنل دفتر نیشنل ٹیلی کمیونیکیشن کارپوریشن، ملتان&lt;ref&gt;https://ntc.net.pk/ContactCentral.html&lt;/ref&gt;
#پاکستان ریلوے پولیس ملتان ڈویژن &lt;ref&gt;http://www.pakistanjobsbank.com/Jobs/47667/Pakistan-Railway-Police-Jobs-2017-Constables-ASI-NTS-Application-Form-Download-Latest-New/&lt;/ref&gt;
#پاکستان ریلوے، ڈویزنل سپرنٹنڈنٹ ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |title=Archive copy |access-date=2022-09-13 |archive-date=2020-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201130101320/https://www.pakrail.gov.pk/ContactUs.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان پریس ڈیپارٹمنٹ، ریجنل آفس ملتان &lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pid.gov.pk/contact_regional |title=Archive copy |access-date=2022-06-15 |تاريخ-الأرشيف=2022-06-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220617155631/http://pid.gov.pk/contact_regional |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#اسٹیٹ لائف انشورنس کارپوریشن آف پاکستان، ملتان ریجن &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |title=Archive copy |access-date=2022-10-31 |archive-date=2022-10-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221031062935/https://statelife.com.pk/index.php/contact-item-2/multan-region |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#این ایل سی، ریجنل آفس ملتان
#[[ساؤتھ ائیر]]، ملتان
#ایف ڈبلیو او، ڈیرہ اسماعیل خان
#فوجی فاؤنڈیشن، دفاتر ملتان، میانوالی
#مراکز قومی بچت پاکستان، ملتان، بہاولپور
#اکادمی ادبیات پاکستان، برانچ آفس ملتان، &lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://pal.gov.pk/directory.aspx |title=Archive copy |access-date=2023-11-19 |archive-date=2023-11-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231119101912/https://pal.gov.pk/directory.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پولیس ٹریننگ اسکول ملتان، &lt;ref&gt;https://www.punjabpolice.gov.pk/PPOContacts&lt;/ref&gt;

===این جی اوز تے فلاحی، مذہبی تے تحقیقاتی ادارے===
#عالمی مجلس تحفظ ختم نبوت، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |archive-date=2022-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220924001303/http://laulak.info/old/MLAULAK/laulak.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#الخدمت فاونڈیشن ساؤتھ پنجاب&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://alkhidmat.org/contact.html |title=Archive copy |access-date=2022-05-13 |archive-date=2022-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220525003246/https://alkhidmat.org/contact.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#جنوبی پنجاب سنٹر برائے ریسرچ اینڈ ڈیویلپمنٹ ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://spcrd.org/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-27 |تاريخ-الأرشيف=2022-05-17 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220517215418/http://spcrd.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#سرائیکی ایریا سٹڈی سنٹر، ملتان&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |title=Archive copy |access-date=2022-05-29 |archive-date=2022-04-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220419042949/https://sasc.bzu.edu.pk/website/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
#پاکستان جرنلسٹ ایسوسی ایشن، جنوبی پنجاب&lt;ref&gt;https://pja.org.pk/south-punjab/&lt;/ref&gt;
#پاکستان یو ایس ایلومنی نیٹ ورک ، جنوبی پنجاب چیپٹر &lt;ref&gt;https://puan.pk/chapters/south-punjab/&lt;/ref&gt;

===بین الاقوامی ادارے تے ملٹی نیشنل کمپنیاں===
*اقوام متحدہ دے وفود برائے سرائیکی وسیب یا جنوبی پنجاب
*یاماہا پاکستان، ملتان آفس&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |title=Archive copy |access-date=2022-09-25 |تاريخ-الأرشيف=2022-09-25 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20220925181944/https://www.yamaha-motor.com.pk/offices/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
*سوزوکی جنوبی پنجاب، ملتان &lt;ref&gt;//https://suzukisouthpunjab.com//&lt;/ref&gt;
*خانہ فرہنگ ایران، ملتان

===انتظامی تقسیم===
1.جنوبی پنجاب سیکرٹریٹ
*[[بہاولپور ڈویژن]]، [[ملتان ڈویژن]] تے [[ڈیرہ غازی خان ڈویژن]] (تیرہاں اضلاع) تے مشتمل وسیب دا علاقہ ایڈیشنل چیف سیکریٹری دے ماتحت بذریعہ سول سیکرٹریٹ زیر انتظام
*ضلع ڈیرہ غازی خان دے ذیلی انتظام دے طور تے کوہ سلیمان دے قبائلی علاقے بذریعہ پولیٹیکل اسسٹنٹ 

2.ضلع میانوالی، بھکر تے ضلع خوشاب دا جزوی علاقہ، کمشنر [[سرڳودھا ڈویژن]] (پنجاب) دے زیر انتظام

3.ضلع ڈیرہ اسماعیل خان تے ٹانک دے ضلعے، صوبہ خیبرپختونخواہ، کمشنر [[ڈیرہ اسماعیل خان ڈویژن]] دے زیر انتظام&lt;ref&gt;تحقیق و ترتیب، اسماعیل بھٹہ&lt;/ref&gt;

==مزید ݙیکھو==
*[[سرائیکی زبان]]
*[[سرائیکستان سول سیکرٹریٹ]]
*[[تاریخ سرائیکستان]]
*[[ملتان]]
*[[سرائیکی]]
*[[سرائیکی لوک]]
*[[سرائیکی اکھاݨ]]
*[[سرائیکی زبان دا نثری ادب]]
*[[سرائیکی ادب]]
*[[سرائیکی میڈیا]]
*[[سرائیکی قومیتی تحریک]]
*[[سرائیک ڳوتھاں]]
*[[سرائیکی شخصیات]]
*[[سرائیکی وسیب]]

==حوالے==</text>
      <sha1>m9i48r6uj3vihwyyy19411ojkb51c00</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکستان دے ضلعے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1564</id>
    <revision>
      <id>72253</id>
      <parentid>71761</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T16:29:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <comment>/* سرائیکستان دا رقبہ */</comment>
      <origin>72253</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2123" sha1="qhh64q5hqce6gtsoy0cjk1k96d20to1" xml:space="preserve">سرائیکی وسیب دے ستارھاں ضلعے ہن۔سرائیکستان دی آبادی پنج کروڑ ہے ۔ سرائیکستان وچ تقریباً چار کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان  تے سندھ وچ پنجاہ لکھ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔ مردم شماری دے مطابق سرائیکی دی آبادی ترائے کروڑ ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان ڈویژن، دیرہ غازی خان ڈویژن ، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ سرائیکستان دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔ 
[[File:Map-of-saraikistan.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
[[File:Saraiki region Pakistan.jpg|thumb|پاکستان وچ سرائیکی علاقہ]]
[[فائل:Saraiki region.jpg|thumb|سرائیکی علاقے]]
[[File:Saraiki map.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]

* [[ضلع ملتان]]
* ضلع خانیوال
* ضلع  لودھراں
* ضلع وہاڑی(صرف وہاڑی  تے میلسی تحصیلاں)
* ضلع بہاول پور
* ضلع رحیم یار خان
* [[ضلع تونسہ]]
* ضلع کوٹ ادو 
* ضلع  دیرہ غازی خان
* ضلع  راجن پور
* ضلع  لیہ
* ضلع  مظفرڳڑھ
* ضلع  بکھر
* ضلع  میانوالی
* ضلع پہاڑ پور 
* ضلع  دیرہ اسماعیل خان
* ضلع  ٹانک

== سرائیکستان دا رقبہ ==
سرائیکستان دے انہاں ستارھاں ضلعیاں دا کل رقبہ 113,416 مربع کلومیٹر ہے ۔ 2023ء دی مردم شماری دے مطابق 42.5 ملین ہے۔ 2026ء  دے اندازے مطابق  سرائیکستان دی آبادی 46 ملین یعنی چارکروڑ  سٹھ لکھ ہے۔ 

قومی اسمبلی دے حلقے 47 ہن۔</text>
      <sha1>qhh64q5hqce6gtsoy0cjk1k96d20to1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>72263</id>
      <parentid>72253</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T02:50:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2138" sha1="mxy0c9hac56s48ha1vhgt9q2jjl87yk" xml:space="preserve">سرائیکی وسیب دے ستارھاں ضلعے ہن۔سرائیکستان دی آبادی ساڈھے چار کروڑ ہے ۔ سرائیکستان وچ تقریباً چار کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان  تے سندھ وچ پنجاہ لکھ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔ مردم شماری دے مطابق سرائیکی دی آبادی ترائے کروڑ ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان ڈویژن، دیرہ غازی خان ڈویژن ، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ سرائیکستان دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔ 
[[File:Map-of-saraikistan.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]
[[File:Saraiki region Pakistan.jpg|thumb|پاکستان وچ سرائیکی علاقہ]]
[[فائل:Saraiki region.jpg|thumb|سرائیکی علاقے]]
[[File:Saraiki map.jpg|thumb|سرائیکستان دا نقشہ]]

* [[ضلع ملتان]]
* ضلع خانیوال
* ضلع  لودھراں
* ضلع وہاڑی(صرف وہاڑی  تے میلسی تحصیلاں)
* ضلع بہاول پور
* ضلع رحیم یار خان
* [[ضلع تونسہ]]
* ضلع کوٹ ادو 
* ضلع  دیرہ غازی خان
* ضلع  راجن پور
* ضلع  لیہ
* ضلع  مظفرڳڑھ
* ضلع  بکھر
* ضلع  میانوالی
* ضلع پہاڑ پور 
* ضلع  دیرہ اسماعیل خان
* ضلع  ٹانک

== سرائیکستان دا رقبہ ==
سرائیکستان دے انہاں ستارھاں ضلعیاں دا کل رقبہ 113,416 مربع کلومیٹر ہے ۔ 2023ء دی مردم شماری دے مطابق 41.5 ملین ہے۔ 2026ء  دے اندازے مطابق  سرائیکستان دی آبادی 45 ملین یعنی چارکروڑ  پنجاہ لکھ ہے۔ 

قومی اسمبلی دے حلقے 47 ہن۔</text>
      <sha1>mxy0c9hac56s48ha1vhgt9q2jjl87yk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی آبادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1571</id>
    <revision>
      <id>72254</id>
      <parentid>71376</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T16:57:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72254</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1649" sha1="o9mpqq6jgfihizsbd155kzbtch31vmn" xml:space="preserve">[[سرائیکستان]] دی آبادی چار کروڑ سٹھ لکھ  ہے ۔ سرائیکستان وچ تقریباً چار کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان  تے سندھ وچ پنجاہ لکھ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔ مردم شماری دے مطابق سرائیکی دی آبادی ترائے کروڑ ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان ڈویژن(ٻورے والا بغیر) ، دیرہ غازی خان ڈویژن ، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ [[سرائیکستان]] دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔

سرائیکستان دے بنیادی حقائق
ضلعیں دی تعداد: ایہ خطہ ١٧ (ستارھاں) ضلعیاں تے مشتمل ہک تاریخی تے جغرافیائی خطہ ہے۔

کل رقبہ: ایں خطے دا کل رقبہ ١١٣،٤١٦ مربع کلومیٹر ہے۔

آبادی: سرائیکستان دی آبادی چار کروڑ سٹھ لکھ  (٤٦ ملین)  ہے۔
 2023ء دی مردم شماری دے مطابق  سرائیکستان دے انہاں ستارھاں ضلعیاں دی آبادی 42.5 ملین ہے۔ 2026ء دے اندازے مطابق سرائیکستان دی آبادی 46 ملین یعنی چارکروڑ سٹھ لکھ ہے۔

قومی اسمبلی دے حلقے 47 ہن۔</text>
      <sha1>o9mpqq6jgfihizsbd155kzbtch31vmn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>72255</id>
      <parentid>72254</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T16:57:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1648" sha1="aaimp3kxoll8ldy50fva86iot81kj4s" xml:space="preserve">[[سرائیکستان]] دی آبادی چار کروڑ سٹھ لکھ  ہے ۔ سرائیکستان وچ تقریباً چار کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان  تے سندھ وچ پنجاہ لکھ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔ مردم شماری دے مطابق سرائیکی دی آبادی ترائے کروڑ ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان ڈویژن(ٻورے والا بغیر) ، دیرہ غازی خان ڈویژن ، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ [[سرائیکستان]] دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔

سرائیکستان دے بنیادی حقائق
ضلعیں دی تعداد: ایہ خطہ ١٧ (ستارھاں) ضلعیاں تے مشتمل ہک تاریخی تے جغرافیائی خطہ ہے۔

کل رقبہ: ایں خطے دا کل رقبہ ١١٣،٤١٦ مربع کلومیٹر ہے۔

آبادی: سرائیکستان دی آبادی چار کروڑ سٹھ لکھ  (٤٦ ملین)  ہے۔
2023ء دی مردم شماری دے مطابق  سرائیکستان دے انہاں ستارھاں ضلعیاں دی آبادی 42.5 ملین ہے۔ 2026ء دے اندازے مطابق سرائیکستان دی آبادی 46 ملین یعنی چارکروڑ سٹھ لکھ ہے۔

قومی اسمبلی دے حلقے 47 ہن۔</text>
      <sha1>aaimp3kxoll8ldy50fva86iot81kj4s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>72260</id>
      <parentid>72255</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T01:58:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="ssyyqi38uqyepitv1kig9ocu3dvnc4i" xml:space="preserve">[[سرائیکستان]] دی آبادی چار کروڑ پنجاہ لکھ  ہے ۔ سرائیکستان وچ تقریباً چار کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان  تے سندھ وچ پنجاہ لکھ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔ مردم شماری دے مطابق سرائیکی دی آبادی ترائے کروڑ ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان ڈویژن(ٻورے والا بغیر) ، دیرہ غازی خان ڈویژن ، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ [[سرائیکستان]] دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔

سرائیکستان دے بنیادی حقائق
ضلعیں دی تعداد: ایہ خطہ ١٧ (ستارھاں) ضلعیاں تے مشتمل ہک تاریخی تے جغرافیائی خطہ ہے۔

کل رقبہ: ایں خطے دا کل رقبہ ١١٣،٤١٦ مربع کلومیٹر ہے۔

آبادی: سرائیکستان دی آبادی چار کروڑ پنجاہ لکھ  (٤٦ ملین)  ہے۔
2023ء دی مردم شماری دے مطابق  سرائیکستان دے انہاں ستارھاں ضلعیاں دی آبادی 41.5 ملین ہے۔ 2026ء دے اندازے مطابق سرائیکستان دی آبادی 45 ملین یعنی چارکروڑ پنجاہ لکھ ہے۔

قومی اسمبلی دے حلقے 47 ہن۔</text>
      <sha1>ssyyqi38uqyepitv1kig9ocu3dvnc4i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>72261</id>
      <parentid>72260</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T02:14:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1658" sha1="bcmym09epcm1rxa4qui7j761fi6r08y" xml:space="preserve">[[سرائیکستان]] دی آبادی چار کروڑ پنجاہ لکھ  ہے ۔ سرائیکستان وچ تقریباً چار کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان  تے سندھ وچ پنجاہ لکھ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔ مردم شماری دے مطابق سرائیکی دی آبادی ترائے کروڑ ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان ڈویژن(ٻورے والا بغیر) ، دیرہ غازی خان ڈویژن ، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ [[سرائیکستان]] دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔

سرائیکستان دے بنیادی حقائق
ضلعیں دی تعداد: ایہ خطہ ١٧ (ستارھاں) ضلعیاں تے مشتمل ہک تاریخی تے جغرافیائی خطہ ہے۔

کل رقبہ: ایں خطے دا کل رقبہ ١١٣،٤١٦ مربع کلومیٹر ہے۔

آبادی: سرائیکستان دی آبادی چار کروڑ پنجاہ لکھ  (45 ملین)  ہے۔
2023ء دی مردم شماری دے مطابق  سرائیکستان دے انہاں ستارھاں ضلعیاں دی آبادی 41.5 ملین ہے۔ 2026ء دے اندازے مطابق سرائیکستان دی آبادی 45 ملین یعنی چارکروڑ پنجاہ لکھ ہے۔

قومی اسمبلی دے حلقے 47 ہن۔</text>
      <sha1>bcmym09epcm1rxa4qui7j761fi6r08y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>72262</id>
      <parentid>72261</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T02:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1664" sha1="pzsz66x5cmpox6r3osp4ny4rjn1jwqm" xml:space="preserve">[[سرائیکستان]] دی آبادی چار کروڑ پنجاہ لکھ  ہے ۔ سرائیکستان وچ تقریباً چار کروڑ سرائیکی، پنجاب بلوچستان  تے سندھ وچ پنجاہ لکھ سرائیکی، پاکستان وچ کل چار کروڑ کنوں ودھ سرائیکی ہن۔ مردم شماری دے مطابق سرائیکی دی آبادی ترائے کروڑ ہے۔ سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان ڈویژن(ٻورے والا بغیر) ، دیرہ غازی خان ڈویژن ، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ [[سرائیکستان]] دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔

== سرائیکستان دے بنیادی حقائق ==
ضلعیں دی تعداد: ایہ خطہ ١٧ (ستارھاں) ضلعیاں تے مشتمل ہک تاریخی تے جغرافیائی خطہ ہے۔

کل رقبہ: ایں خطے دا کل رقبہ ١١٣،٤١٦ مربع کلومیٹر ہے۔

آبادی: سرائیکستان دی آبادی چار کروڑ پنجاہ لکھ  (45 ملین)  ہے۔
2023ء دی مردم شماری دے مطابق  سرائیکستان دے انہاں ستارھاں ضلعیاں دی آبادی 41.5 ملین ہے۔ 2026ء دے اندازے مطابق سرائیکستان دی آبادی 45 ملین یعنی چارکروڑ پنجاہ لکھ ہے۔

قومی اسمبلی دے حلقے 47 ہن۔</text>
      <sha1>pzsz66x5cmpox6r3osp4ny4rjn1jwqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکی زبان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1651</id>
    <revision>
      <id>72267</id>
      <parentid>71884</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T03:30:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <comment>/* سرائیکستان (سرائیکی وسیب) */</comment>
      <origin>72267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="44294" sha1="m4pbariy4jq64rxttshawyxp1a6chgd" xml:space="preserve">'''سرائیکی''' (ہندی: सराइकी، انگریزی: Saraiki, Siraiki, Seraiki)،  [[ہند-یورپی زباناں|ہند یورپی زباناں]] نال تعلق رکھیندی ہے۔ اینکوں ٤کروڑ توں ودھ لوک صرف سرائیکستان وچ الاوݨ آالے ہن جیہڑے موجودہ سرائیکی وسیب ([[سرائیکستان]] تے جنوبی خیبر پختونخواہ)، شمالی سندھ تے مشرقی بلوچستان وچ رہندے ہن۔ پاکستان دے جیہڑے خطے وچ سرائیکی اَلائی ویندی ہے اونکوں سرائیکستان آکھیا ویندے. ایں دے علاوہ بھارت وچ ہک وݙی تعداد وچ لوگ سرائیکی الیندے ہن. جیہڑے تقسیم دے وقت ہجرت کر تے ڳئے ہَن۔ ایں دے علاوہ سرائیکی تارکین وطن (زیادہ تر) [[مشرق وسطیٰ]] وچ وی ہن۔ افغانستان وچ وی کجھ ہندو سرائیکی زبان الیندے ہِن پر اُتھاں انہاں دی تعداد نامعلوم ہے.2017ء دی مردم شماری آہدی ہے جو سرائیکی پاکستان دی  وݙی زبان ہے۔{{Infobox language
|name=سرائیکی، सराइकी، Saraiki
|nativename = 
|image=Saraiki.svg
|imagesize=
|imagecaption='''سرائیکی''' [[سرائیکی]] رسم الخط وچ لکھا ہویا
|states= پاکستان، بھارت&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20071124150249/www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement1.htm ABSTRACT OF SPEAKERS' STRENGTH OF LANGUAGES AND MOTHER TONGUES - 2001	]&lt;/ref&gt;،,
|region = صوبہ پنجاب دا [[سرائیکستان|سرائیکی علاقہ]] تے نیڑے ݙوجھیاں صوبیاں دے علاقے
|speakers = 
|date = 2017
|ref = &lt;ref&gt;[[Nationalencyklopedin]] &quot;Världens 100 största språk 2007&quot; The World's 100 Largest Languages in 2007&lt;/ref&gt; 26 ملین
|familycolor=ہند یورپی زباناں
|fam2=[[ہند ایرانی زباناں]]
|fam3=[[ہند آریائی زباناں]]
|fam4=[[شمال مغربی خطہ]]
|fam5=[[لہندا زباناں|لہندا]]
|dia1=[[سرائیکی|معیاری سرائیکی]] (ملتانی، بہاولپوری، اچوی، ریاستی، ڈیروی، خیلوی/سرہنگی/میاݨی، تھلوچی، لموچڑی، سرولی، کھیترانی، قندھاری) 
|dia2= [[ڄٹکی |ڄٹکی]] (جھنگوچی، ابھیچڑی، ہٹھاڑوی، شاہپوری، رچناوی، باروی)
|agency = کوئی وی کائنی
|script=[[سرائیکی ابجد]]، [[گورمکھی]]، [[دیوناگری|دیوناگری رسم الخط]]، [[ملتانی رسم الخظ]]
|iso3=skr
| glotto           = sera1259
| glottorefname    = Saraiki
| glottofoot       = no
|notice=Indic
|notice2=IPA
|map=Saraiki-speakers by Pakistani District - 2017 Census.svg
|mapcaption=پاکستان دی سرائیکی آبادی
}}

==تاریخ==
سرائیکی لفظ دے اشتقاق دے متعلق کافی تحقیقات ہن۔
سرائیکی لفظ [[سنسکرت زبان|سنسکرت]] دے سؤوِریا &lt;ref&gt;A.H. Dani, ''Sindhu-Sauvira: A glimpse into the early history of Sind '' In Hameeda Khusro (ed), Sind Through The Centuries (Karachi: Oxford University Press, 1981) pp. 35-42&lt;/ref&gt; توں بݨا ہے جیہڑا قدیم ہند وچ پک سلطنت ہئی جس دا ذکر ہندواں دی مقدس کتاب [[مہا بھارت]] وچ وی ہے۔ '''کی''' دا لاحقہ لاوݨ نال ایہ لفظ '''سؤوِریاکی''' بݨ گیا۔ اس دے بعد بولݨ دی آسانی کیتے '''و ''' دی آواز ہٹا ݙتی گئی یا وقت دے نال آپے ہٹ ڳئی جس نال لفظ سرائیکی بݨا ݙتا گیا۔
ایندے دے علاوہ جارج ابراہم گریسن نے لفظ '''سرائیکی''' کوں سندھی دے ہک لفظ '''سِرو''' دی وڳڑی ہوئی یا سدھری ہوئی شکل ݙسیا جیں دے معنی '''شمالی''' دے ہن۔ کرسٹوفر شیکل نے جارج ابراہم گریسن دی تحقیق کوں غلط آکھا ہے۔ 
ہک ٻئی تحقیق دے مطابق سرائیکی لفظ '''سرائی''' توں بݨا ہے۔

سرائیکی ہک پراݨی زبان ہے۔ ایہ [[پاکستان]] دے ادھلے علاقے وچ الائی ویندی ہے۔ پاکستان وچ ایندے الاوݨ والے تقریبا چار کروڑکنوں وَدھ ہن۔ [[پاکستان]] دے علاوہ ایندے الاوݨ والے ہندوستان افغانستان عرب مما لک برطانیہ اتے امریکہ کنیڈا تے اسٹریلیا دے علاوہ ٻنیھں ملکیں وچ وی ہن۔ ایہ آپݨے لٹریچر دے حوالے نال سرائیکی ہک امیر زبان ہے۔ شاعری اتے نثر دے حوالے نال ہر سال ٻہوں زیادہ کتاباں چھپدین۔اتے ہر سال چنڳی کتاب تے اکیڈمی آف لیٹرز دی طرفوں خواجہ فرید انعام ݙتا ویندے۔
[[فائل:WIKITONGUES- Lillotama speaking Seraiki.webm|thumb|بھارت وچ رہوݨ والی ہک سرائیکی (सराइकी)  چھوکری]] 

[[فائل:پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ.jpg|thumb|پاکستان دیاں زباناں دا نقشہ]]
&quot;جرمن دانشور سر آرل سیٹن کا مکالمہ رائل جیوگرافیکل سوسائٹی دے جریدے جیو گرافیکل 
جنرل اپریل 1942ء صفحات 174 تاں 182 وچ شائع تھئیاں ہن، صفحہ 176 تے پیرا نمبر 2 وچ رگ وید دے گیتاں وچ ھک عظیم دریا سرسوتی دا ذکر ہے سرسوتی کِنوں مراد سویراس وتی یعنی اصحاب الرس دا دریا ہے۔ ایں بناء تے یقین غالب تھی
سڳدے کہ سرائیکی دا لفظ دراصل سوویراکی ہئی جیہڑا آہستہ آہستہ بدل تے سرائیکی تھئے۔ 
&quot; سرسواتی دریا یاں ول ہاکڑا دریا چولستان وچ اِیں وقت خشک تھی چُکا ہے۔ ایہ دریا سرائیکی تہذیب و ثقافت دا ماخذ ہے۔ احمد حسن دانی معروف تحقیق دان تے اسکالر ہن، نے ایں نظریے  دی تصدیق کیتی ہے۔ ٻقول احمد حسن دانی اکھدے کوٹ مٹھن وچ سویرا سلطنت دا دارالخلافہ ھئی جیندے شواہد احمد حسن دانی کٹھے کیتے ہن، پیش کیتن۔ [[شوکت مغل]] صاحب لکھیندن &quot;پراݨی کتاباں وچ معلمین تے صوفیاء نے ایں زبان کیتے ایہ ناں استعمال کیتن، سار، ایکی، ایکہ، ایکم، وانی، اسور، ساریکا، سارایکی، آسورا تے اشورا۔ بعد وچ جیہڑی زبان ٻݨی اونکوں سارایکی یا سرائیکی آکھیا ڳئے۔ [[شوکت مغل]] مزید لکھیندن جو سرائیکی زبان دا ناں &quot;ساراسین&quot; کِنوں نکلا ھوسی، وی تھی سڳدے کیونکہ اے لفظ انھاں عرب قبائل کیتے استعمال تھیندا ہئی جنھاں دے سرحداں ابادان تے ختم تھیندیاں ھَن۔ 
سراکین ناں دا ہک علاقہ وی عرب وچ موجود رہیا ہے۔&quot;

[[فائل:MultanMontage.jpg|thumb|سرائیکستان دے ثقافتی، سیاسی تے روحانی مرکز ملتان دے کجھ مناظر]]
افغانستان وچ سرائیک ناں دا ھک شہر وی ہے۔ ایں توں ایہ چیز وی ثابت تھیندی ہے کہ سرائیکی زبان قندھار تک آلائی ویندی ھائی۔ اُوݙوں کشمیر تک آلائی ویندی ھائی۔سرائیکی لفظ سرائیکی زبان دا خالص لفظ ہے جیندے معنی عزت دار، سردار، اُچے شملے والا جیکوں سرداری کیتے منتخب کیتا ویندے۔ کجھ دانشور لکھدن کہ دراوڑ قوم دی زبان اریک ہئی تے کجھ لکھدن، دراوڑ قوم دی زبان شریک ہئی جیہڑی بعد وچ ی دے لاوݨ نال سرائیکی بݨ ڳئی۔

==اصطلاحواں==
*سرائیکی لفظ خالص سرائیکی زبان دا ہے سرائیکی زبان دے وچوں نختے جیندے معنی ہن سردار یاں ول عزت دار ،عزت والا،عزت دے قابل،جیندی عزت کیتی ونجے۔ سرائیکی لفظ نہ تاں سِندھی زبان وچوں نختے نہ سِندھی زبان دا لفظ ہے نہ ھی سرائیکی لفظ ترکی یاں عربی زبان وچوں نختے نہ ھی تُرکی زبان وچ ایندے معنی ݙسدن۔ سرائیکی لفظ دیاں مختلف شکلاں ہن ۔ایں سرائیکی لفظ یاں حرف دیاں شکلاں صرف سرائیکی زبان وچ ہن یاں ݙسدن بعد تحقیق دے ݙوجھی کہیں زبان وچ ایہ شکلاں ثابت کائنی نہ ہی ݙسدن ۔سرائیکی لفظ/حرف دیاں شکلاں مندرجہ ذیل ہن
* سرائیکی : عزت دار ۔سردار ۔اُچے شملے والا۔مخصوص شناخت دے حامل واسی ۔
[[فائل:Bahauddin Zakariya Tomb 03.jpg|thumb|سرائیکستان دا روحانی مرکز، درگاہ حضرت بہاؤالدین زکریا ملتانی رحمۃ اللہ علیہ]]
* سرائیک : عزت دے قابل ۔عزت کیتے منتخب کیتا گیا۔ ایندے ݙوجھے معنی ایہ وی ہن، دریاویں دی بھک تے آباد واسی مقامی لوک۔ دریاویں دے کناریں تے کاشتکاری کرݨ والے یا دریاویں دی وچلی سُکی جاہ یاں زمین تے آبادکار یا ول کاشتکاری کرݨ والے واسی۔
* سرائیکیت : سرائیکی زبان دانی، سرائیکی لفظاں دی مہارت، سرائیکی لفظاں دا علم۔
* سرائیکِسٹ :سرائیکی پرست، سرائیکی قوم پرست، سرائیکی دان۔
* سرائیکا : سرائیکی جماعت
* سرائیکِݨ : عورت یاں زنانی یاں تریمیت کیتے مخصوص لفظ یعنی عزت والی سردارنی ۔سرائیکی خاتون۔
* سرائیکالوجی : سرائیکی علم 
* سرائیکستان :علاقہ ۔مخصوص خطہ۔سرائیکی وسیب 
* سرائیکستانی : سرائیکی وسیب نال تعلق رکھݨ والا۔
* سرائیکائی :سرائیکی زبان اچ ڈھلی ھوئی یا converted ۔سرائیکی وچ منتقل تھیوݨ، سرائیکی دا حصہ بݨی ہوئی۔
* سرائیکو : صنف شاعری، سرائیکی شاعری دی ھک قسم، سرائیکی شاعری دی ھک قسم &quot;سی لہجہ&quot; وی ھے۔
* سرائیکوائی : سرائیکی زبان اچ ڈھالݨ یا convert کرݨ دا عمل۔
[[فائل:Noor mahal.jpg|thumb|نور محل، بہاولپور]]
* سرائیکین : سرائیکستان پارلیمنٹ دے اَراکین۔ سرائیکی کٹھ دے اَرکان۔ سرائیکی مجلس دے اَراکین۔ 
* [[فائل:Saraiki_Speaking_Areas_of_Pakistan_&amp;_India.jpg|frameless|left]]سرائیکیان :۔سرائیکیاں دے ھم خیال، ھم شکل لوک تے ھم لباس ۔مخصوص بود باش دے حامل جو سرائیکی ہن تے زباناں دا ترنڈا۔
[[فائل:Derawar Fort, Bahawalpur I.jpg|thumb|قلعہ دیراوڑ، چولستان]]
* سرائیکیو: سرائیکیاں کوں پُکارݨ ۔سرائیکیاں کوں آواز ݙیوݨ۔
* سرائیکیات: سرائیکی کہاوتاں/ظرب المثل تے مشتمل قدیم/جدید الفاظ جیہڑے مکمل طور تے سرائیکی زبان دا بیش قیمیت اثاثہ ہن۔ سرائیکی زبان نال متعلق کوئی وی علم۔
[[فائل:Khawaja Ghulam Farid tomb at Kot Mithan.jpg|thumb|درگاہ خواجہ غلام فرید]]
=== عربی وچ سراء دے معانی ===
سَرَاءُ [عام] ( اسم ) - ہک درخت جیندی لکڑنال کماناں بݨیندے ہن۔

سَرَّاءُ [عام] ( اسم )- (١)خوش حالی، آسودگی، خوشی، مسرت و شاد مانی

( ٢ ) کھوکھلی نہر ( ٣) عمدہ زمین

سَرَاةُ [عام] ( فعل ) - سراۃ کل شئ : ہرشے کا اعلیٰ اور بالائی حصہ (2) درمیانی حصہ ( 3 ) اکثر حصہ

سَرَا فلان سَرْوًرا و سَرَاوَةً [عام]	( فعل ) - شریف و معزز ہووݨا ، سخی تے بامروت ہووݨا

سَرَّ فُلانًا سَرًا [عام] ( فعل )- گلدستہ پیش کر کے استقبال کرݨا یا مبارکباد ݙیوݨا۔

==زبان دے حروف==
سرائیکی دنیا دی ہک وݙی زبان ہے ۔ سرائیکی زبان دے چُرتالیہ حرف یا اکھر ہِن۔  انہاں وچوں انتالیہ تاں اردو آلے ہِن ٻئے پنج خاص سرائیکی زبان دے ہن۔ او پنج ایہ ہن ٻ ڄ  ݙ ڳ ݨ (ٻے، ڄے، ݙے، ڳے، اݨ نون) 

* '''ٻ''': ٻلی، ٻکری، ٻوہا، ٻال، ٻلونگڑا، ٻلہݨ، ٻکاٹ، ٻیر، ٻُہاری، ٻاگھڑ ٻلا، ٻچہ، ٻڈھا، ٻُدھ، ٻلہانگ، ٻلی، ٻوہاری 
* '''ڄ''': ڄموں، ڄوانترہ، ڄہا، ڄام، ڄنگھ، ڄُل، ڄٹ، ڄبھ، ڄلم، ڄواہاں، 
* '''ݙ''': ݙانگ، ݙوئی، ݙاتری، ݙکھݨ، ݙیوا، ݙیـݨ، ݙہی، ݙیݙر، ݙاکو، ݙاڑھی، ݙاند، ݙند، ݙول، ݙولی، ݙانگ، ݙاچی، بھیْݙ، لَݙُو، اݙا، ݙور، ݙوکے، ݙاک ݙِنگا
* '''ڳ''': ڳاں، ڳوہا، ڳاہـݨـے، ڳیرا، ڳبھرو، ڳاوا، ڳنڈھیری، ڳاہلڑ، ڳن٘ڈھ، ڳیٹے، ڳوبھی، ڳوݙا، ڳُݙی، ڳاہ، ڳُتھلا، ڳٹھ، ڳٹا، ڳچی، ڳُڑ، ڳاناں ، پڳ ،ساڳ 
* '''ݨ''': وݨ، کھݨ، مکھݨ، کھمݨ، لوݨ، پاݨـی، راݨی، سوہݨاں، ݙیݨ، ڳݨ، چُݨ، وڄݨ، اݨ بݨ، واݨ، سن٘ڄاݨ، کݨ مݨ. 

سرائیکی وچ ݙو خاص واول علامتاں وݙی زیر تے وݙی پیش وی ہن۔

سرائیکی وچ لھ، مھ، نھ تے رھ وی ٻہوں آندن۔

رھ: یارھواں، ٻارھاں

لھ: ڳالھ، ولھ، سلھ، کولھو، کلھڑ

مھ: کمھار

نھ: ننھا 

* ن٘ڄ: ون٘ڄ، تھن٘ڄ، جن٘ڄ، سُن٘ڄ، سُن٘ڄاݨ، مُن٘ڄ، 

* ن٘ڳ: ان٘ڳ، چن٘ڳا، سِن٘ڳ، من٘ڳ، لن٘ڳ، من٘ڳل، ان٘ڳارہ، 
* سرائیکی وچ وݙی ے درمیان وچ آوے تاں ی اتے جزم لین٘دے ہن۔ مثلاً ریْت، کھیْݙ، تھیْت، بھیْݙ، شیْر، دیْر، لیْٹ، پیْٹ، ٻکریْاں( ٻکرا دی جمع)، گھیْرا، پھیْر، ایْہ، تریْہ (تس)، ڈھیْہ (ڈھے ہ)، چھوکریْاں (چھوکرے اں)، گیْم (کھیْݙ)

* انگریزی الفاظ ہیٔڈ، بیٔڈ، ریٔڈ (رتا) کیتے ی دے اُتے ہمزہ آندے۔ ی تے  ہمزہ ݙو حروف وکھرے وکھرے ہن۔ ڄݙاں جو ئ ہک حرف ہے۔ 

ݙآݙی اڄ ٻیا ڳُڑ ݙے، ون٘ڄ ون٘ڄ ڄُل ڄُل، ݙاݙے کوں ناں سݨا. 

* سرائیکی وچ چُرتالیہ حروف تے ١نویہ مرکب حروف ہن۔ ستارھاں پھوکے آلے (وھ تے یھ سمیت) تے ݙو نون غنہ نال مرکب ن٘ڄ تے ن٘ڳ ہن۔ کل تڑیٹھ حروف ہن۔

[[فائل:Marot319hr.jpg|thumb|قلعہ مروٹ، چولستان]]

==سرائیکی زبان دے لہجے== 
بلوچستان دی جعفری تے کھیترانی، سوات دی آجڑی  تے قندھار دی ملتانی وی سرائیکی دے لہجے ہن۔&lt;ref&gt;https://sraiki.wordpress.com/2012/01/20/9/&lt;/ref&gt;۔ 
تفصیل کُجھ ایہ ہے۔

ہندوستان دیاں ترائے سو چویٹھ  زباناں دے ہک جامع سروے جہڑا ١٨٩٤ کنوں ١٩٢٨ تک انڈین سول سروس دے افسر جارج گریرسن دی نڳرانی وچ لینڳیوسٹک سروے آف انڈیا  تھیا ہائی اوندے موجب ایہہ آلیاں ٻولیاں سرائیکی دے لہجے ہن۔
*Awankari	اوانکاری ۔جنوبی اٹک
*Baar di Boli (424)	بار دی بولی۔ گوجرانوالہ کا غیر کاشت اُچان کا علاقہ
*Chabali (440)	چھبالی
*Chenavari (421)	چِیناواڑی ۔ جھنگ
*Chenhavari, Hindki (428)	چِنھاوڑی، ہندکی ۔مظفر گڑھ کا چناب کے کنارے کا علاقہ جو ضلع جھنگ سے مِلتا ہے
*Dhani	دھنّی ۔ مغربی جہلم
*Doabi (417)	شاہ پور دوآبی
*Ghebi (444)	ضلع اٹک ۔ گھیبی
*Hindki	ہندکی ۔ ڈیرہ اسمٰعیل خان
*Hindko Peshawari 	ہندکو پشاوری
*Hindko, Hindku (434)	سٹینڈرڈ ہندکو
*Hindko, Hindku	ہندکو ہزارہ
*Jafri (430)	جعفری
*Jaghdali ( Jatki, Hindki)	جغدالی یعنی جٹکی۔ ڈیرہ غازی خان
*Jaghdali,  Jatki Lehnda,	جغدالی۔ بلوچستان
*Jangli (420)	جانگلی۔ نہری علاقے کے خانہ بدوش باشندے جنگل بار
*Jatki (418)	جٹکی
*Jatki	جٹکی۔ ساہیوال
*Jitater (425)	جٹا تر دی بولی۔ تحصیل پھالیہ کے بِٹھاڑ کے علاقے، ضلع گجرات
*Kachari (423)	کاچھڑی۔کاچھی یعنی دریائے جہلم کے داہنی کنارے ضلع جھنگ کے نِچان کا علاقہ
*Kalar Boli	کالر بولی ۔ راوی کے مغرب کی طرف
*Kehlori 	کہلوری
*Kerali	کیرالی
*Khetrani (630)	کھیترانی
*Kohati Awanki 	کوہاٹی اعوانکی
*Kohati Hindki	کوہاٹی ہندکی
*Kohati	کوہاٹی
*Lamay di Boli	لمّے دی بولی ۔ شیخوپورہ
*Lehnda, Jatki, Jhangi (416)	 لہندا، جاٹکی، جھانگی ۔ ڈیرہ والی
*Lehnda	لہندا سٹینڈرڈ ۔لائلپور، جھنگ، شاہپور، آدھا ساہیوال ، گوجرانوالہ کا کچھ حصّہ، گجرات اور پبی کا کچھ علاقہ
*Mulki, Hindko	مُلکی ہندکو ۔ میانوالی ، بنوں
*Multani (427)	ملتانی سٹینڈرڈ
*Multani, Siraiki, Hindki, Bahawalpuri (426)	بہاولپوری، لموچی،  ریاستی۔ مظفر گڑھ، ڈیرہ غازی خان ، شمالی بہاولپور، مظفر گڑھ کی ہندکی جو یہاں بولی جاتی ہے
*Niswani (422)	نسوانی ۔ جھنگ کے شمال میں نِسوانا خاندان
*Pandocchi(442)	پنڈوچی ۔ پنڈدادن خان
*Pashawri	پشاوری
*Saraiki Hindki, Saraiki Lehnda (429)	سرائکی ہندکی ، سرائکی لہندا،اُبھیچی، پنجابکی
*Shahpuri	شاہپوری
*Tanouli(435)	تناؤلی ۔ ہزارہ کا تناؤلی خاندان
*(Thalli, Jatki (432 تھلی یا جٹکی۔ کچھ حصّہ تھل ، شاہ پور اور میانوالی ، جہلم، جھنگ
*Thalochri	تھلوچڑی۔ جھنگ
*Ubbhay di Boli	اُبّھے دی بولی ۔ گوجرانوالہ
[[فائل:لنگویسٹک سروے آف انڈیا ١٨٨١ء-١٨٨٢ء، ملتانی زبان دا نقشہ.jpg|thumb|ملتانی زبان (Linguistic survey of India 1881-1882)]]

'''سرائیکی زبان دے اے وݙے لہجے ہن۔'''
===ملتانی سرائیکی===
ملتان، مظفرڳڑھ, بہاولپور، [[دیرہ غازی خان]]، دیرہ اسماعیل خان، صحبت پور، ضلع  بار خان تے درڳ  وچ سرائیکی دا معیاری لہجہ یا ملتانی الایا ویندے۔
[[فائل:Tomb of Shah Yousuf Gardezi Multan.jpg|thumb|سرائیکی ثقافت دا نمونہ، درگاہ حضرت یوسف گردیزی، ملتان]]
===لموچڑی یا لمّے دی ٻولی===
رحیم یار خان، راجن پور، کشمور تے گھوٹکی دے اضلاع وچ سرائیکی دا لمے آلا لہجہ ٻولا ویندے۔ سندھی دے اثرات دے باوجود اے لہجہ ملتانی دا حصہ ہے۔

===سرولی یا سندھی سرائیکی لہجہ=== 
سندھی یا سرولی سرائیکی،  جیکب آباد، [[سکھر]]، کشمور،ڈیرکی ، [[گھوٹکی]]، خیرپور، نصیر آباد، جعفرآباد تے جھل مگسی دے علاقیاں وچ کجھ لوگ مقامی طور تے الیندے ہن۔ کوٹ سبزل کنوں گھن تے راݨی پور تائیں سرولی سرائیکی لوکل تے مقامی ٻولی ہے۔ 
===تھلوچی===
ضلع بھکر، لیہ تے خوشاب دی ٻولی تھلوچی سرائیکی اے۔ تھل دے صحرا دی ٻولی کوں تھلوچی آہدن۔
===سرہنگی سرائیکی===
میانوالی، لکی مروت تے بنوں دے ضلعیاں دی ٻولی نیازی قبائل دی وجہ توں پشتون کلچر دے اثرات اچ ہے تے سرہنگی، میاݨی یا خیلوی سرائیکی سݙیندی اے۔

==سرائیکی زبان وچ قرآن شریف دے ترجمے==
سرائیکی زبان وچ قرآن شریف دے ٢٠ کنوں ودھ ترجمے موجود ہن۔ پرفیسر ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی سرائیکی زبان وچ قرآن شریف دے ترجمے دے موضوع تے پی ایچ ڈی کیتی ہے۔ کجھ مترجمین دے ناں ایہہ ہن. 
[[قرآن_شریف_دے_ترجمے]]

*[[ڈاکٹر مہر عبدالحق|ڈاکٹر مہر عبدالحق سومرہ]]
*[[دلشاد کلانچوی|پروفیسر دلشاد کلانچوی]]&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=17119&amp;BookTitle=Quran%20Sharif%20Da%20Saraiki%20Tarjuma |title=Small Steps Higher Ambitions&lt;!-- خودکار تخلیق شدہ عنوان --&gt; |access-date=2018-07-08 |تاريخ-الأرشيف=2020-11-30 |مسار-الأرشيف=https://web.archive.org/web/20201130050942/https://www.punjnud.com/PageList.aspx?BookID=17119&amp;BookTitle=Quran%20Sharif%20Da%20Saraiki%20Tarjuma |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* پروفیسر صدیق شاکر
* ڈاکٹر طاہر خاکوانی
* ریاض شاہد
* عبد التواب ملتانی
* حفیظ الرحمان

==سرائیکی لغتاں==
سرائیکی ڈکشنریاں دے کجھ مصنف ایہہ ہن۔

*اوبرائن
*جیوکس
*[[شوکت مغل]]
*[[پروفیسر دلشاد کلانچوی|پرفیسردلشاد کلانچوی]]
*[[انیس جیلانی]]
*سراج الدین سانول
*اکبر مخمور
*مرید حسین جتوئی
*[[قیس فریدی]]
*[[سعداللہ کھتران|سعداللہ کھیتران]]
*[[راݨا پرتاب سنگھ گنوری|راݨاپرتاب سنگھ گنوری]]
*‌(ڈکشنری، [[ملتانی ہندی شبدکوش|ملتانی ہندی شبد کوش]]، بھارت)

==کتاباں==
کجھ گرائمر دیاں کتاباں دے مصنف ایہہ ہن۔

*[[فرانسس برٹن|رچرݙ فرانسس برٹن]] 1849
*[[ڈاکٹر مہر عبدالحق]]
*[[منصور آفاق]]
*[[بشیر احمد بھائیہ]]

== [[سرائیکی شاعر، ادیب تے فنکار]] ==

[[فائل:Saraiki Poet and intellectual.JPG|thumb|سرائیکی شاعر، ڈاکٹر اشولال فقیر]]

جݙاں سرائیکی دی تریخ لکھی ویسے تاں ایندے وچ سب توں ڈھیر بھانگا سرائیکی شاعراں دا ھوسے . بلا شک سرائیکی شاعراں ماء بولی دی جتنی خذمت کیتی ہے اوندی قوماں دی تریخ وچ مثال ملن مشکل ہے . جیکر اساں ڈھیر پچھوں تے نہ ونجوں صرف ھک ھزار سال پہلے سرائیکی زبان وچ لکھے گئے &quot; نورنامے &quot; کوں چا تے ݙیکھوں تاں نور نامہ اج وی او کتاب ہے جو قرآن مجید دی تلاوت دے بعد ایندا پڑھن ھر گھر وچ ضروری سمجھیا ویندے . ایہ تاں ھزار سال پہلے دی گالھ ھئی جیکر ھک صدی پہلے دی گالھ کروں تاں خواجہ فرید سئیں تے انہاں دی شاعری دا کون سونہاں کائنی ؟ ایہ خواجہ سئیں دی شاعری دا فیض تے برکت ھی ھے جو اج اساں فرید سئیں دے روضے دی چھاں تلے رہ تے شاعری دیاں لکیراں لیکن آلے وسیم صدیقی دی گالھ کریندے بیٹھوں . وسیم صدیقی دیاں ݙو کتاباں &quot; مونجھ دے پھٹ &quot; تے ‏‎_‎‏ وسیب دے مان _ شائع تھی چکن تریجھی کتاب _ توں پار نہ ونج _ زیر ترتیب ھے . وسیم صدیقی . اپنی دھرتی . اپنی مٹی . تے اپنی ماء بولی نال پیار کرن آلا نینگر ہے . سرائیکی دی خذمت کوں عبادت سمجھدے . سرائیکی توں اولے گھولے تھیون آپنی حیاتی دا حاصل جاندے . میں سمجھداں جو ایجھے سرائیکی نینگراں دے دم قدم نال ھک ݙینھ سرائیکی دیس دے لوک اپنی منزل حاصل کر گھنسن ...
سرائیکی ءچ تقریبا ݙیڑہ ہزار سال دی شاعری موجود ہے۔ سرائیکی شاعراں دی تعداد ویہہ ہزار کنوں ودھ ہے۔ جے سارے سرائیکی شاعراں دی فیرست بݨ ونڄے ناں دنیا وچ تہلکہ مچ ویسی۔
===الف===
*[[احمدنواز کنول]]، نلی
*[[اختر حسین اختر]]، نلی
*[[انور شاہ انور]]
*اکرم زاہد خان نیازی
*[[آڈھا خان]]
*[[آصف عاصی]]
*[[اقبال سوکڑی]]
*[[اشرف جاوید ملک]]
*[[اقبال روکھڑی]]
*[[امان اللہ ارشد]]
*[[احمد خان طارق]]
*[[اصغر گرماݨی|اصغر گورمانی]]
*[[اخلاق مزاری]]
*[[ابوذرآکاش]]
*[[اُشتر]]
*[[آصف لنگاہ]]
*[[اشفاق اشعر]]
* اصغر علی واصف
*[[ارجن دیو جی پنکج]]
*[[امرت لعل مدان]]
*[[سئیں اللہ ݙتہ بدنام|اسئیں اللہ ݙتہ بدنام]]
*[[محمد عدنان فدا سعیدی]]
*[[ابن کلیم]]

===ب، ٻ===
*[[بابائے تھل فاروق روکھڑی]]
*[[بیدل سندھی]]
*[[بشیر احمد بشو]] ، نلؒی
*[[بشیر ملغانی]]
*[[بھورل ملنگ]]

===پ===
*[[پرواز قیصرانی]]
*پُرسوز بخاری
*[[پارس شاہ بخاری]]

===ت، ط===
*[[تسلیم فیروز]]
*[[تحسین بخاری]]
*تلوک چند محروم
*[[طاہر شیرازی]]
* طارق امین یازر

===ٹ===
*[[ٹیپو سلطان عابر]]

===ث، س، ص===

*[[سچل سرمست]]
*[[سجاد حسین سجاد]]، جوہر آباد
*[[سرفراز احمد شرفو]]، ناڑی
*[[صابر بھیریوں]]
*[[سونا خان بے وس]]
*[[ساحر رنگ پوری]]
*[[سعید اختر سیال]]
*[[سعید ثروت]]
* صفدر بلوچ
سیف اللہ خان سیفل بلوچ سئیں خان گڑھ ڈوئمہ علی پور
سلیمان سہو تھل

===ج، ڄ===
*[[جاوید راز]]، گنجیال
*[[جگن ناتھ آزاد]]
*[[جہانگیر مخلص]]
*[[ورتݨ آلے دی ڳالھ مہاڑ:جام شوکت عزیز#شوکت جام|جام شوکت عزیز]]
*[[جاوید شانی]]
*[[جگدیش بترا سرائیکی]]
*جاوید آصف ، ساہنوالہ
*جام عارف ، کوٹلہ نصیر

===چ===
*[[چندر شیکھر|چندرشیکھر]]

===ح، ہ===

*[[حمل لغاری]]
*[[حیات بھٹی]]
*[[حیات اللہ خان نیازی]]

===خ===
*[[خواجہ غلام فرید]]
*خورشید بخاری
*[[خالد پرویز]]

===د===
*[[دلنور نور پوری]]
*[[داعیان احمد]]

===ڈ، ݙ===
*[[ڈاکدر خشنود|ڈاکدر خوشنود]]
*[[ڈاکٹر ملک راجکمار|ڈاکٹرملک راجکمار]]
*[[ڈاکٹر عاشق ظفر بھٹی]]

===ذ، ز، ض، ظ===
*[[ظہور ناظر]]
*زبیرشاہ گیلانی

===ر===
*رائے [[منور حسین منور]]، ناڑی
*رائے [[تصور حسین تصور]]، ناڑی
*[[راݨا پرتاب سنگھ گنوری]]
*رشید عاجز
*[[رفیق احمد تائب]]
*[[رابعہ عارف قریشی| رابعہ عارف قُریشی]]
*[[رضوانہ دُرانی]]
*[[رفعت عباس]]
*[[ریاض وفا]]

===ش===
*[[شبیر زیدی]] ،ناری
‍*[[شاہ محمد دانش]]
*شاکر بلوچ
*[[شاکر شجاع آبادی]]
*[[شاہ نواز پرواز]]
*[[شاکر مہروی]]
*[[شمیم عارف قریشی | شمیم عارف قُریشی]]
* شبیر طاہر حمایتی

===ع===

*[[عطا محمد درد]]، نلی
*[[علی اسد بھٹی]]، ہڈالی
*[[عمر حیات محسن]]، ہڈالی
*[[عطا محمد عباسی]] ، جوہر آباد
*[[علی عمران خان شیرانی]]
*[[عشرت لغاری]]
*[[عزیز شاہد]]
*[[عبدالعزیز بھٹہ | عبدالعزیزبھٹہ]]
*[[عاقب ستانوی]]
*عاقب ذیشان عاقی فصیل آبادی

===غ===
* غیور بخاری
*[[غلام رسول ڈڈا|غلام رسول ݙݙا]]
*غازی [[شاکر سگھرال]]، ڈھوک ٹاہلیاں
*[[غلام محمد درد]]
*غلام محمد پرویز، جھمٹ

===ف===
===ق، ک===
*کشف لغاری
*[[کامران کامی]]

===گ، ڳ===
===ل===

*[[لطف علی]]

===م===
*[[محمد حسین]] المعروف [[وݙو مسکین]]، خوشاب
*[[ممتاز حیدر ڈاہر|ممتاز حیدر ݙاہر]]
*محمد اسلم موچی آف بوہت
*ملک محمد حسین تیلی آف سیدا (پھالیہ)
*[[مدثر جاوید]]
*[[مظہرحسین]]، کلہر کہار
*ملک [[احمد نواز عادل]]، نلی
*ملک [[غلام حسین الفت]]، نلی
*ملک [[شعیب انجم تھہیم]]، کٹھ مصرال
*ملک [[عمرحیات تھہیم]]
*ملک [[اختر حسرت]]، نوشہرہ وادی سون
*ملک[[ممتاز ساجد]]، نلی
*ملک [[شاہ سوار علی ناصر]]، خوشاب
*ملک [[آڈھا خاں]] نطقال۔ گنجیال
*[[مظہر نیازی]]
*محمد محمود احمد
*مختیار واثق
*[[محمد محمود احمد]]
*[[مجید عیسیٰ خیلوی]]
*[[مہندر پرتاب چاند]]
*[[مخدوم مصطفیٰ خادم]]
*[[مصطفیٰ خادم]]
*[[مشتاق سبقت]]
*مشاہد حسین مشاہد 
*[[مُنشی حسن بخش]]
*ملک صابر عطاء تھہیم۔صحافی۔شاعر۔محقق۔انٹرویو نگار
*[[محمد عدنان فدا سعیدی]]

===ن===
*نذیر یاد
*[[فیض مڳی|نذیر مگی]]
*[[نادر مزاری]]

===و===
*[[ونود ݙاوڑا]]
*وسیم خرادیہ 
*وقاص راوی 
*وقاص گرمانی 
*{{ وسیم صدیقی کوٹلہ نصیر ضلع راجن پور } }

===ی===
*[[یاسر عباس ملغانی]]
* یونس ناصر

== موسیقار ==
*[[عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی]]
*[[منصور ملنگی]]
*[[اللہ دتہ لونے والا]]
*[[طالب حسین درد]]
*[[گامو ٹاہلی والا]]
*[[اجمل ساجد]]
*شہزادہ آصف  گیلانی
*امجد نواز کارلو
*افضل عاجز۔موسیقار

== سرائیکی کھیݙاں ==

*[[نیزہ بازی]]
*[[کبڈی]]
*[[کاؤݙی]]
*[[ملھِݨ|ملھٍݨ]]
*[[ݙیٹی ݙنا]]
*‌[[وانجھی یا وِرلا|‍وانجھی یا وِرلا]]

*[[‌کِلـے بـانـدر| کِلـے بـانـدر]]
*کلے باندر کوں گنجی وی آہدن

*[[لُــک چھـپ]]
*[[نـوڑا وٹ]]
*[[اندھــڑاں قصـئی]]
*[[دودا]]
*[[اسوں پنجوں]]
*[[ادنا بـدنـا|ادنـا بدنـا]]
*[[شِــیدݨ]]
*[[چیرالی]]
*[[ھـاٹھ|‌ھـاٹھ]]
*[[ناؤں تریݨ]]
*[[ٻارھاں تریݨ]]
*[[ماما جمال خاں]]
*[[گُھچی]]
*[[ٹک پل]]
*[[ریڑھ مار]]
*[[بـاندری]]
*[[گٌݙیاں|گُݙیاں]]
*[[منڈی]]
*[[پوڳا]]
*[[بھیݙ تروٻی]]
*[[چِیکِل]]
*[[دھی دھی]]
*[[اُچ جِھک]]
*[[پٹھو گرام]]
*[[‌ریڑھ مار|ریڑھ مار]]
*[[‌لیکے پاڑی| لیکے پاڑی]]

== شادی دے تھتھ ==

*[[ڳنڈھیں ٻدھݨ|ڳنڈھیں بدھݨ]]
*[[ڳانے ٻدھݨ]]
*[[چکی چنگ]]
*[[مینڈھی]]
*[[ڳُجھی میندھی]]
*[[جاڳا]]
*[[برات/جنج]]
*[[Wp/sk/نکاح|نکاح]]
*[[لانواں|‌لانواں]]
*[[موکل]]
*[[دھریس]]
*[[جھومر]]
*[[بسریاں]]
*[[ستوواڑھا]]

==سرائیکی زبان دے علاقے==
سرائیکی زبان پاکستان تے ادھ وچلے علاقے وچ اکثریتی ٻولی دے طور تے ورتیندی اے. ایندے علاوہ بین الاقوامی سطح تے وی کافی علاقیاں وچ ٻولی ویندی اے. پاکستان تے ٻاہرلے ملکاں وچ سرائیکی زبان دے علاقے اے ہن: 
====سرائیکستان (سرائیکی وسیب) ====
[[فائل:India1760 1905.jpg|upright|thumb|مرہٹہ دور وچ ہندوستان دا نقشہ جیندے وچ سرائیکستان دا خطہ ملتان دے ناں نال ݙٹھا ونج سڳدائے جیندے ابھے تے لمے وچ لاہور تے سندھ دے صوبے وی ݙکھائے ڳن]]

سرائیکی وسیب دے ستارھاں ضلعے ہن۔ سرائیکی وسیب دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (113,416)  مربع کلومیٹر ، انی سو اٹھانوے دی مردم شماری موجب چار کروڑ ویہ لکھ اٹھ سو انجھاہ تے فی مربع کلومیٹر آبادی اڈھائی سو ہائی۔.۔ ایہ علاقہ زیادہ تر سرائیکی زبان دے معیاری لہجے (ملتانی) دا ہے. ہݨ آبادی ساڈھے چار کروڑ ہے۔
[[فائل:مغلیہ دور وچ ہندوستانی صوبے.jpg|thumb|مغل دور وچ ہندوستان دے صوبے]]

====خیبرپختونخوا دے سرائیکی علاقے====
دیرہ اسمعیل خان، پہاڑ پور تے ٹانک  دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔ انہاں علاقیاں دے نصاب وچ سرائیکی لازمی شامل ہے تے گومل یونیورسٹی وچ سرائیکی دا شعبہ وی ہے پیا۔

====سندھ دے سرائیکی علاقے====
کشمور، [[گھوٹکی]]، [[سکھر]]، [[ڄیکب آباد]]،[[خیرپور]] وچ مقامی زبان سرائیکی ہے۔ انہاں اضلاع وچ سرائیکی زبان دا سرولی لہجہ ٻولیا ویندے جیندے تے سندھی زبان دے اثرات گہرے ہن.

====بلوچستان دے سرائیکی علاقے====
سرائیکی بلوچستان دی تریجھی وݙی زبان ہے۔لورالائی، دَرُگ، موسیٰ خیل،  بارخان،  دیرہ اللہ یار، نصیر آباد، ڄعفر آباد، ڄھل مڳسی تے ٻولان دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔ بلوچستان وچ سرائیکی زبان دے ڄٹکی تے کھیترانی لہجے ٻولے ویندن.

====پنجاب وچ سرائیکی زبان====
سرائیکی وسیب دے نال نال پنجاب  وچ وی  سرائیکی  الائی ویندی ہے۔ سرائیکی کافی تعداد وچ وسدے ہن۔

====بھارت وچ رہوݨ والے سرائیکی====
بھارت وچ  ہک کڑور کنوں ودھ سرائیکی وسدے ہن۔ پر بھارت دی مردم شماری وچ سرائیکی دی آبادی ٻہوں گھٹ  ہے ۔سرائیکیاں دی زیادہ تر آبادی ریاست ہریانہ تے مشرقی پنجاب وچ ہے. ہریانہ دے موجودہ وزیر اعلی. منوہر لال کھتر، آسام دے گورنر جگدیش مکھی، سابقہ آرمی چیف وی پی ملک، خلاباز مس کلپنا چاولہ، بالی وڈ اداکارہ جوہی چاولہ، نوبل انعام یافتہ ہرگوبند کھرانہ سرائیکی قومیت نال تعلق رکھدن. ہند وچ سرائیکی لٹریچر وچ کم دے حوالے نال ڈاکٹر ملک راجکمار ، رانا پرتاب سنگھ گنوری، جگدیش بترا، مہندر پرتاب چاند، چندر شیکھر، ونود ݙاوڑا، ارجن دیو جی پنکج وغیرہ اہم ہن. سرائیکی کمیونٹی دے فلاحی تے سماجی خدمات دے حوالے نال کیشو مہتا ملتانی، ڈاکٹر لکشمی نارائن بہاولپوری، دیوی دیال جی، جگن ناتھ آزاد، بھاشی ملتانی وغیرہ دے ناں اہم ہن تے ڳویئاں وچوں پروفیسر دینا ناتھ دا ناں اہم ہے.

====سعودی عرب وچ سرائیکی زبان====
سعودی عرب وچ پنجوی لکھ سرائیکی وسدے ہن۔ سرائیکی سعودی عرب دی ݙوجھی وݙی زبان ہے۔

====عرب امارات وچ سرائیکی زبان====
عرب امارات تے خلیج دے بنھاں ملکان وچ وݙی تعداد وچ سرائی وسدے ہن۔

==== افغانستان وچ ضلع سرائیک دی مقامی سرائیکی زبان====
افغانستان وچ قندھار دی مقامی زبان سرائیکی ہے۔[https://www.youtube.com/watch?v=8BoTSqraPk8]افغانستان وچ [https://geographic.org/geographic_names/name.php?uni=-4822293&amp;fid=154&amp;c=afghanistan]
سرائیک ناں دا ضلع صوبہ بیمان وچ ہے جیندی آبادی تریویں ہزار ڈو سو پندرہ نفوس تے مشتمل ھے ۔ مقامی آبادی سرائیکی آلیندی ہے جیکوں کندھاری وی اکھیاں ویندے  ۔سرائیک ضلع وچ نماز [https://www.islamicfinder.org/world/afghanistan/40085009/saraik-prayer-times] دے اوقات کارایں پیج تے ونج تے آپ ڈیکھ سگدن ۔ سرائیک ضلع افغانستان وچ[https://www.weatheravenue.com/en/asia/af/bamian/saraik-weather-15-days.html]موسم دا حال ایں پیج تے ونج تے ڈٹھا ونج سگدے ۔سرائیک ضلع دی مزید تفصیل ایں ویب سائٹ [https://alchetron.com/Saraik-District] تے ونج تے ڈٹھی ونج سگدی ھے ۔

====برطانیہ وچ سرائیکی زبان====
برطانیہ وچ چار لکھ سرائیکی وسدے ہن۔

====امریکہ دی سرائیکی کمیونٹی ====
امریکہ وچ ݙہ لکھ سرائیکی وسدے ہن۔ امریکہ دی مردم شماری وچ سرائیکی زبان شامل ہے۔

====ایران وچ سرائیکی زبان====
ایران وچ ݙو لکھ سرائیکی وسدے ہن۔

====دنیا دے دیگر ملکاں وچ سرائیکی زبان====
سرائیکی دنیا دے ہر ملک وچ وسدے ہن۔ ایں سانگے سرائیکی ہک بین القوامی زبان ہے۔

==سرائیکی زبان دا پرنٹ تے الیکٹرانک میڈیا==
جھوک چینل ملتان وی خالص سرائیکی چینل ہے سرائیکی زبان دی خدمت کریندہ پئے ایہو جے ڈوجھے چینل دی لوڑ ہے۔
ترائے نجی ٹی وی چینل روہی ،کوک تے [[وسیب ٹی وی]] سرائیکی زبان دی خدمت کریندے پئین۔ پی تی وی دا ملتان سنٹر وی سرائیکی زبان دی خدمت کریندا پیا ہے۔ [[پی ٹی وی نیشنل ملتان]] دا قیام ایں ضمن وچ ہک تاریخ ساز کم اے۔ سرائیکی زبان دا اے سرائیکی ٹی وی چینل چھی فروری 2023ء کوں حکومت ولوں قائم کیتا ڳیا۔
بہاؤ الدین زکریا یونی ورسٹی [[ملتان]]، اسلامیہ یونیورسٹی [[بہاول پور]]  ، غازی یونیورسٹی دیرہ غازی خان تے گومل یونی ورسٹی [[دیرہ اسماعیل خان]] وچ سرائیکی زبان دے شعبے قائم ہن۔ [[سرائیکی دا قومی ݙین٘ہ|'''سرائیکی'''  '''قومی''' '''ݙین٘ہ''']] ٢٢ نومبر کوں منایا ویندے۔

==سرائیکی دیاں ہمسایہ زباناں==

*[[سندھی زبان]]
*[[پنجابی زبان]]
*[[پشتو زبان]]
*[[ھندکو|ہندکو]]
*[[پوٹھوھاری|پوٹھوہاری]]
*[[مارواڑی]]
*[[براہوی زبان]]
* [[بلوچی زبان]]

==سرائیکی زبان دی اہمیت==
سرائیکی زبان وچ ویہہ ھزار کنوں زیادہ اکھاݨ موجود ھن۔سرائیکی ہک مکمل زبان ہے ۔ سرائیکی وچ چالہی ھزار کنوں ودھ محاورے ہن۔

شوکت مغل دی سرائیکی اکھاݨ ترائے جلداں مشتمل ہے ہر جلد وچ پنج ہزار الفاظ ہن ۔۔۔۔سرائیکی محاورے۔۔۔۔سرائیکی اردو مترادفات۔۔۔قدیم اردو لغت تے سرائیکی زبان۔۔۔سرائیکی آوازں دی کہاݨی ۔۔۔۔سرائیکی مصادر۔۔۔سرائیکی نامہ ۔۔۔ملتان دیاں واراں (صددارتی آیوارڈ ) ۔۔۔۔جامع سرائیکی لغت ست جلداں مشتمل سرائیکی مکمل ڈکشنری ھوسے ۔۔۔۔ اگر غور کیتا ونجے تاں سرائیکی تے اردو تے بے تحاشہ کم تھیندا پئے ۔۔۔اردو کوں سرکار دی سرپرستی حاصل ہے لیکن سرائیکی دا کم اپݨی مدد آپدے تحت تھیندا پئے. پاکستان وچ سرائیکی زبان بولݨ والیاں دی مردم شماری پہلی واری 1981ء وچ کیتی گئی۔&lt;ref name=&quot;Javaid&quot;&gt;Javaid, Umbreen. 2004. [http://www.pu.edu.pk/english/jrh/Online_contents/Vol.%20XL%20No.2%20JRH%20July%202004.pdf Saraiki political movement: its impact in south Punjab]. ''[http://www.pu.edu.pk/english/jrh/ Journal of Research (Humanities)]'', 40(2): 55–65. Lahore: Faculty of Arts and Humanities, [http://www.pu.edu.pk/ University of the Punjab]. &lt;/ref&gt;

صوبہ سندھ دے چند شمالی اضلاع وچ جتھاں سرائیکی زبان بولی ویندی ہے.  اس دے علاوہ ہک تحقیق دے مطابق سرائیکی،  اردو دی ابتدائی شکل ہے اس تے وی خاصی بحث تھی چکی ہے کیونکہ مسلماناں نے ملتان تک دے علاقے کوں فتح کرکے ملتان کوں پورے سندھ تے سرائیکی وسیب دا دار الخلافہ بݨایا ہئی۔&lt;ref name=&quot;book0d0&quot;&gt;
Spatial Aspects of Language
isbn=81-7342-009-2
url=http://books.google.com/
page#70
&lt;/ref&gt;

==سرائیکی قاعدہ==
پاکستانی ماہر لسانیات [[رحمت عزیز چترالی]] دا سرائیکی زبان قاعدہ

*[http://www.scribd.com/doc/250346193/Saraiki-Qaida-by-Rehmat-Aziz-Chitrali-Published-by-Khowar-Academy-Chitral-Pakistan سرائیکی قاعدہ]

==ٻِیا ݙیکھو==

*[[سرائیک ڳوتھاں]]
*[[تاریخ سرائیکستان]]
*[[ملتان]]
*[[سرائیکی]]
*[[سرائیکی لوک]]
*[[سرائیکی اکھاݨ]]
*پاسے (سمتاں)
*[[سرائیکی زبان دا نثری ادب]]
*[[سرائیکی ادب]]
*[[سرائیکی میڈیا]]
*[[سرائیکی قومیتی تحریک]]
*[[سرائیکی شخصیات]]
*[[سرائیکستان]]
*[[سرائیکی ثقافت]]
*[[سرائیکی لکھتاں]]

== ٻاہرلے جوڑ ==
*[https://web.archive.org/web/20150403194710/http://saraiki.jimdo.com/%D8%B3%D8%B1%D8%A7%D8%A6%DB%8C%DA%A9%DB%8C-%DA%A9%DB%8C-%D8%A8%D9%88%D8%B1%DA%88-%D8%AA%DB%92-%D9%81%D9%88%D9%86%D9%B9/ سرائیکی لکھݨ کیتے کی بورڈ ڈاؤن لوڈ کرو]
*[http://glosbe.com/skr آن لائن سرائیکی ڈکشنری]
*[http://www.branah.com/khowar سرائیکی ٹیکسٹ ایڈیٹر]
*[http://siraiki.blogspot.com/2013/12/saraiki-language.html?m=1link]

== حوالے ==
{{Reflist}}


[[ونکی:سرائیکی زبان]]</text>
      <sha1>m4pbariy4jq64rxttshawyxp1a6chgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یونان وِچ زنانیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12419</id>
    <revision>
      <id>72259</id>
      <parentid>40199</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T18:50:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>564</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260824sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>72259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4143" sha1="783ofso6fbfk96ao4m0f8k3bolhfm51" xml:space="preserve">یونان وِچ زنانیت ([[اردو]]: '''یونان میں نسائیت'''، کنوں) نے وِیہویں صدی وِچ آپݨیاں ڄڑاں تَکڑائی نال ݙُونگھیاں کِیتیاں، اُنویہویں صدی دے وِچالے اَتے وِیہویں صدی دے اَغاز وِچ [[برطانیہ]] اَتے [[آئر لینڈ]]، [[ریاستہائے متحدہ]] [[امریکا]] اَتے باقی دُنیاں وِچ [[زنانیت]] دے نظریے کوں مقبولیت حاصل تِھیوݨ دے فوراً بعد اِیں تحریک نے ساری دُنیاں وِچ سماجی اَتے سیاسی حیاتی وِچ بَدلیاں گِھن آوݨ دا اَغاز کر ݙِتّا۔ [[یونان]] وِچ 1952ء وِچ[[یونانی زنانیاں]] کوں چوݨ دا حَق مِلیا&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;Stamiris, Eleni. 1986 The Women's Movement in Greece. New Left Review I. 1(158): 98–112.&lt;/ref&gt;۔ یونان نے 1983ء وِچ تریمتیں دے خلاف نسلی وِتھ دیاں ساریاں ونکیاں دے خاتمے دے کنونشن اُتے گُھڳّی ماری اَتے اُون٘دی توثیق کِیتی&lt;ref name=&quot;NYTimes1983&quot;&gt;{{cite news|title=Greece Approves Family Law Changes|url=https://www.nytimes.com/1983/01/26/world/around-the-world-greece-approves-family-law-changes.html|access-date=9 February 2017|newspaper=The New York Times|date=25 January 1983|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYTimes19832&quot;&gt;{{cite news|title=Greece Approves Family Law Changes|url=https://www.nytimes.com/1983/01/26/world/around-the-world-greece-approves-family-law-changes.html|access-date=9 February 2017|newspaper=The New York Times|date=25 January 1983|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Marcos2001&quot;&gt;{{cite journal|last1=Marcos|first1=Anastasios C.|last2=Bahr|first2=Stephen J.|title=Hellenic (Greek) gender attitudes|url=https://archive.org/details/sim_gender-issues_summer-2001_19_3/page/21|journal=Gender Issues|date=June 2001|volume=19|issue=3|pages=21–40|doi=10.1007/s12147-001-0009-6|s2cid=143989412}}&lt;/ref&gt;۔

[[ایتھنز]] جیہیں وݙّے یونانی شہر وِچ زنانیاں دا معاشرے اَتے بِیادری وِچ وَدھ اہم کردار ہَئی۔

== زنانیاں کِیتے قنُون بݨاوݨ ==
یونانی زنانیاں دی ذِمّے واری روایتی طور تے گھروڳے کَمّاں تئیں محدود ہَئی۔ بھان٘ویں اُوں نے گھر دا کَم کِیتا ہووے یا ٹَٻَّر کِیتے کھاݨاں پکایا ہووے۔ گھر یونانی زنانیاں دی حیاتی وِچ ایݙا اہم عنصر ہَئی جو لوک گھر دی صفائی کوں اِین٘دے وِچ رہوݨ آلی [[تریمت]] دے کردار نال جڑین٘دے ہَن۔

جِتّھاں تئیں ٻال ڄَماوݨ دا تعلق ہے، ٹَٻّر دا حجم اَتے اُون٘دا مستقبل پئے دیاں آساں اُتے منحصر ہے۔ 

گھروڳے تشدّد روایتی طور تے ہِک ذاتی مسئلہ ریہا ہے پر حالیہ ݙہاکیاں وِچ وِچار بدل ڳئے ہِن۔ 2006ء وِچ یونان نے 2006ء دا قانون نمبر 3500 گھروڳے تشدّد دا مقابلہ کرݨ کِیتے پاس کِیتا جہڑا گھروڳے تشدّد کوں جرم قرار ݙین٘دا ہے این٘دے وِچ ازدواجی عصمت دری وی شامل ہِے۔ 

یونان نے 2009ء وِچ ٻالاں دے جنسی استحصال اَتے بد سلوکی کنوں تحفظ کِیتے [[کونسل آف یورپ کنونشن]] دی توثیق کِیتی، اِیہ پہلا بین الاقوامی معاہدہ ہے جہڑا گھر یا ٹٻّر دے اندر ٻالاں کوں جنسی طور تے ہراساں کِیتے ون٘ڄݨ دے موضوع نال متعلق ہے۔

== حوالے ==
&lt;references /&gt;
[[ونکی:زنانیت]]
[[ونکی:زنانیاں بلحاظ دیس]]
[[ونکی:زنانیاں دا اختیار]]
[[ونکی:زنانیاں بلحاظ خطّہ]]
[[ونکی:زنانیاں اتے اُنّھاں دے متعلقات]]
[[ونکی:زنانیت بلحاظ ملک]]</text>
      <sha1>783ofso6fbfk96ao4m0f8k3bolhfm51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ماحولیاتی نسائیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21542</id>
    <revision>
      <id>72256</id>
      <parentid>53393</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T18:43:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>564</id>
      </contributor>
      <comment>Add 3 books for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260824sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>72256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14783" sha1="5bq9uik3hr3zibuo4syt977lxyfp11b" xml:space="preserve">ایکو فیمینزم (Ecofeminism) نسائیت تے سیاسی ماحولیات (political ecology) کوں ہکٹھا کریندا ہے۔ ایکو فیمینسٹ مفکرین صنف (gender) دے تصور کوں استعمال کریندے ہوئے انساناں تے فطری دنیا دے درمیان تعلقات دا تجزیہ کریندے ہن۔ &lt;ref name=&quot;MacGregor&quot;&gt;{{cite book|last=MacGregor|first=Sherilyn|title=Beyond mothering earth: ecological citizenship and the politics of care|year=2006|publisher=[[University of British Columbia Press]]|location=Vancouver|isbn=978-0-7748-1201-6|page=286}}&lt;/ref&gt; ایہ اصطلاح فرانسیسی لکھاری فرانسواز ڈی ایوبون (Françoise d'Eaubonne) نے اپݨی 1974 دی کتاب &quot;Le Féminisme ou la Mort&quot; وچ ایجاد کیتی۔ &lt;ref&gt;{{cite book|last1=d'Eaubonne|first1=Françoise|title=Le Féminisme ou la Mort|date=1974|publisher=Horay|location=Paris}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Merchant&quot;&gt;{{cite book|last=Merchant|first=Carolyn|chapter=Chapter 8|title=Radical ecology: the search for a livable world|location=New York|publisher=[[Routledge]]|date=1992|page=184}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Warren&quot;&gt;{{Cite journal|last=Glazebrook|first=Trish|date=September 2002|title=Karen Warren's Ecofeminism|url=https://archive.org/details/sim_ethics-and-the-environment_autumn-2002_7_2/page/12|journal=[[Ethics &amp; the Environment]]|volume=7|issue=2|pages=12–26|doi=10.2979/ETE.2002.7.2.12|s2cid=144641656}}&lt;/ref&gt; ایکو فیمینسٹ نظریہ گرین پولیٹکس (Green politics) وچ ہک نسائیتی نقطہ نظر متعارف کرویندا ہے تے ہک ایسے مساوات پسند، تعاونیت پرور معاشرے دا مطالبہ کریندا ہے جیندے وچ کوئی وی ہک غالب گروہ نہ ہووے۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|title=Radical Ecology|last=Merchant|first=Carolyn|publisher=[[Routledge]]|year=2005|pages=193–221|chapter=Ecofeminism}}&lt;/ref&gt; اڄ، ایکو فیمینزم دے کئی شاخاں ہن، جنہاں دے مختلف طریقے تے تجزیے ہن، جنہاں وچ لبرل ایکو فیمینزم، روحانی/ثقافتی ایکو فیمینزم، تے سماجی/سوشلسٹ ایکو فیمینزم (یا مادی ایکو فیمینزم) شامل ہن۔ ایکو فیمینزم دی تشریحات تے ایہ جو سماجی سوچ تے کیویں لاگو تھی سڳدا ہے، ایندے وچ ایکو فیمینسٹ آرٹ، سماجی انصاف تے سیاسی فلسفہ، مذہب، معاشیات، معاصر نسائیت، تے ادب شامل ہن۔

ایکو فیمینسٹ تجزیے ثقافتی طور تے تعمیر کردہ متوازیات دے سیاسی اثرات کوں بیان کریندے ہن، جیڑھے فطرت دے ظلم تے زنانیاں دے ظلم دے درمیان ہن۔ ایہ متوازیات ایہ ݙیکھݨ وچ شامل ہن جو زنانیاں تے فطرت کوں جائیداد سمجھا ویندا ہے، مرداں کوں ثقافت دے محافظ تے زنانیاں کوں فطرت دے محافظ سمجھا ویندا ہے، تے ایہ جو مرد زنانیاں تے انسان فطرت تے غلبہ حاصل کریندے ہن۔ ایکو فیمینزم زور ݙیندا ہے جو زنانیاں تے فطرت ݙوہیں کوں احترام ݙتا ونڄے۔&lt;ref&gt;{{Cite book|title=Ecofeminism and the Sacred|last=Adams|first=Carol|publisher=Continuum|year=2007|pages=1–8}}&lt;/ref&gt;

== عالمی سطح تے فعالیت ==
سماجیات دے پروفیسرز، ماریا میس (Maria Mies)، ایریل سالے (Ariel Salleh)، تے سوسن مین (Susan Mann) ایکو فیمینزم دے آغاز کوں نسائیت پسنداں دے نال نہیں بلکہ تاریخی طور تے مختلف پس منظر دیاں زنانیاں دے نال جوڑدے ہن جنہاں نے صنف، نسل، طبقہ، تے ماحولیاتی مسائل دے درمیان تعلقات محسوس کیتے۔ انٹرسیکشنلٹی (intersectionality) دے مثالی کوں ایں خیال دے ذریعے برقرار رکھا ویندا ہے جو فعالیت تے نظریاتی حلقے وچ حاشیے تے موجود گروہاں کوں بحث وچ شامل کیتا ونڄے۔ پر ابتدائی شمالی امریکی ماحولیات وچ، نسل تے طبقے دے مسائل کوں کݙہیں کݙہیں الڳ کیتا ڳیا ہئی۔

زنانیاں نے طویل عرصے توں جنگلی حیات، کھاݨے، ہوا تے پانی دی حفاظت کِیتے کم کیتا ہے۔ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Glazebrook|first=Trish|date=Autumn 2002|title=Karen Warren's Ecofeminism|url=https://archive.org/details/sim_ethics-and-the-environment_autumn-2002_7_2/page/12|journal=Ethics &amp; the Environment|volume=7|issue=2|pages=12–27|doi=10.2979/ete.2002.7.2.12|s2cid=144641656}}&lt;/ref&gt; ایہ کوششاں ہنری ڈیوڈ تھورو (Henry David Thoreau)، ایلڈو لیوپولڈ (Aldo Leopold)، جان میور (John Muir)، تے ریچل کارسن (Rachel Carson) جیہے لکھاریاں دے ماحولیاتی نظریے وچ نویں ترقیاں دے نال ہم وقت ہن۔ &lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Norlock|first=Kathryn J.|date=December 2011|title=Building Receptivity: Leopold's Land Ethic and Critical Feminist Interpretation|url=https://philpapers.org/rec/NORBRL|journal=[[Journal for the Study of Religion, Nature and Culture]]|volume=5|issue=4|pages=491–509|doi=10.1558/jsrnc.v5i4.491|type=Submitted manuscript}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Seager|first=Joni|date=Spring 2003|title=Rachel Carson Died of Breast Cancer: The Coming of Age of Feminist Environmentalism|url=https://archive.org/details/sim_signs_spring-2003_28_3/page/945|journal=[[Signs: Journal of Women in Culture and Society]]|volume=28|issue=3|pages=945–973|doi=10.1086/345456|s2cid=146687251}}&lt;/ref&gt; زنانی ماحولیاتی اخلاقیات داناں دے متوازی مثالاں ریچل کارسن دی کتاب &quot;سائلنٹ سپرنگ&quot; (Silent Spring) تے ٹیری ٹیمپسٹ ولیمز (Terry Tempest Williams) دی کتاب &quot;ریفیوج&quot; (Refuge) ہن۔

ایکو فیمینسٹ کیرن وارن (Karen Warren) ایلڈو لیوپولڈ دے مضمون &quot;لینڈ ایتھک&quot; (Land Ethic) (1949) کوں اپݨے ایکو فیمینسٹ فلسفے کِیتے بنیادی قرار ݙیندی ہے، جیویں لیوپولڈ پہلے ہن جنہاں نے زمین کِیتے ہک ایتھک لکھیا جیڑھا انہاں کمیونٹی دے تمام غیر انسانی حصیاں (جانور، پودے، زمین، ہوا، پانی) کوں انساناں دے برابر تے انہاں دے نال تعلقات وچ سمجھدا ہے۔ ماحول دی ایہ شاملیت پسند سمجھ جدید تحفظ تحریک کوں شروع کرݨ وچ مدد کیتی، ایہ ݙکھاوݨ وچ جو ماحولیاتی مسائل کوں ہک دیکھ بھال دے فریم ورک دے ذریعے ݙٹھا ونڄ سڳدا ہے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite book|title=Ecofeminist Philosophy: A Western Perspective on What It Is and Why It Matters|last=Warren|first=Karen J.|publisher=[[Rowman &amp; Littlefield]] Publishers, Inc|year=2000|isbn=9780847692996|location=Lanham, Maryland}}&lt;/ref&gt;

[[بھارت]] وچ، [[اتراکھنڈ]] ریاست وچ 1973 وچ، زنانیاں نے جنگلات کوں کٹائی توں بچاوݨ کِیتے چپکو تحریک (Chipko movement) وچ حصہ گھدا۔ ایں ویلے بہت سارے مرد شہراں وچ کم دی ڳول وچ منتقل تھی ڳئے ہن، تے [[بھارت]] دے دیہی علاقیاں وچ رہوݨ والیاں زنانیاں جنگلات تے گذر اوقات کِیتے انحصار کریندیاں ہن۔  وندنا شیوا (Vandana Shiva) دے مطابق، غیر تشدد احتجاجی حربے استعمال کیتے ڳئے تاکہ درختاں تے قبضہ کیتا ونڄ سڳے تے لکڑ ہار انہاں کوں کٹݨ توں روکے۔ &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

[[کینیا]] وچ 1977 وچ، ماحولیاتی تے سیاسی فعالیت پسند پروفیسر [[وانگاری ماتھائی]] (Wangari Maathai) نے [[گرین بیلٹ موومنٹ]] (Green Belt Movement) دی شروعات کیتی۔ ایہ ہک دیہاتی درخت لاوݨ دا پروگرام ہے جیڑھا زنانیاں دی قیادت وچ ہے، تے [[ماتھائی]] نے ایہ علاقے وچ صحرا زدگی (desertification) کوں روکݨ کِیتے ڈیزائن کیتا۔ ایہ پروگرام گاںواں دے چوگرد کم از کم 1,000 درختاں دی ہک &quot;گرین بیلٹ&quot; بݨاوݨ تے مشتمل ہئی، تے شرکاء کوں انہاں دے کمیونٹیز وچ قیادت سنبھالݨ دی صلاحیت ݙیندی ہئی۔ بعد دے سالاں وچ، [[گرین بیلٹ موومنٹ]] شہری تے ماحولیاتی تعلیم کِیتے سیمینارز دے ذریعے شہریاں کوں معلومات تے بااختیار بݨاوݨ تے قومی رہنماواں کوں انہاں دے اقدامات کِیتے جوابدہ ٹھہراوݨ تے شہریاں وچ ایجنسی (agency) پیدا کرݨ دا حامی ہئی۔  [[گرین بیلٹ موومنٹ]] دا کم اڄ وی جاری ہے۔

1978 وچ [[نیویارک]] وچ، ماں تے ماحولیات پسند [[لوئس گیبس]] (Lois Gibbs) نے اپݨی کمیونٹی کوں احتجاج دی قیادت کیتی جݙاں انہاں کوں ایہ پتہ چلا جو انہاں دا سارا محلہ، [[لوو کینال]] (Love Canal)، ہک زہریلے ڳٹھے دے اتے بݨایا ڳیا ہئی۔ زمین وچ زہریلے مادے ٻالاں وچ بیماریاں تے زنانیاں وچ تولیدی مسائل پیدا کریندے پئے ہن، تے حاملہ زنانیاں دے بچیاں وچ پیدائشی نقائص پیدا تھیندے پئے ہن۔ [[لوو کینال]] تحریک دے نتیجے وچ وفاقی حکومت دے ذریعے تقریباً 800 خانداناں کوں انخلا تے منتقلی تھئی۔ 

1980 تے 1981 وچ، ایکو فیمینسٹ [[ینسٹرا کنگ]] (Ynestra King) جیہیاں زنانیاں نے [[پینٹاگون]] (Pentagon) دے سامݨے ہک پرامن احتجاج منظم کیتا۔ زنانیاں ہتھاں وچ ہتھ ملا کے کھڑیاں ہن، برابر حقوق (جنہاں وچ سماجی، معاشی، تے تولیدی حقوق شامل ہن) تے حکومت دے فوجی اقدامات تے کمیونٹی (لوک تے ماحول) دے استحصال دے خاتمے دا مطالبہ کریندیاں ہن۔ ایہ تحریک [[ویمنز پینٹاگون ایکشنز]] (Women's Pentagon Actions) دے ناں نال ڄاݨی ویندی ہے۔ 

1985 وچ، [[کاٹسی کک]] (Katsi Cook) نے [[اکویساسنی مدرز ملک پروجیکٹ]] (Akwesasne Mother's Milk Project) دی شروعات کیتی۔ ایہ مطالعہ حکومت دے ذریعے فنڈ کیتا ڳیا ہئی، تے ایہ ڄاݨچدا ہئی جو [[موہاک]] ریزرویشن دے نیڑے پاݨی وچ آلودگی دی بلند سطح ٻالاں کوں کیویں متاثر کریندی ہے۔ ایہ انکشاف تھیا جو موہاک ٻالاں کوں سینے دے دودھ دے ذریعے ریزرویشن دے ٻاہر دے ٻالاں دے مقابلے وچ 200% زیادہ زہریلے مادے دا سامݨا کرݨا پیا۔ زہریلے مادے ساری دنیا وچ پاݨی کوں آلودہ کریندے ہن، پر ماحولیاتی نسل پرستی (environmental racism) دی وجہ توں، کجھ حاشیے تے موجود گروہاں کوں بہت زیادہ مقدار وچ انہاں دا سامݨا کرݨا پوندے۔ 

[[ہارلیم]] دی [[گریئنگ آف ہارلیم کوئلیشن]] (Greening of Harlem Coalition) ایکو فیمینسٹ تحریک دا ہک ٻیا مثال ہے۔ 1989 وچ، [[برنیڈیٹ کوزارٹ]] (Bernadette Cozart) نے کوئلیشن دی بنیاد رکھی، جیڑھا [[ہارلیم]] دے چوگرد کئی شہری باغات دا ذمہ دار ہے۔ [[کوزارٹ]] دا مقصد خالی پلاٹاں کوں کمیونٹی باغات وچ تبدیل کرݨ ہئی۔  ایہ معاشی طور تے فائدہ مند ہے، تے شہری کمیونٹیز کوں فطرت تے ہک ٻئے دے نال جڑݨ دا ہک طریقہ فراہم کریندا ہے۔ ایہ پروجیکٹ وچ دلچسپی رکھݨ والے زیادہ تر لوک (جیویں 1990 وچ نوٹ کیتا ڳیا ہئی) زنانیاں ہن۔ انہاں باغات دے ذریعے، اوہ اپݨے کمیونٹیز وچ حصہ گھن سڳدیاں ہن تے قائد بݨ سڳدیاں ہن۔ شہری سبزکاری (urban greening) ٻئے جاہاں تے وی موجود ہے۔ 1994 وچ شروع تھیوݨ والی، [[ڈیٹرائٹ]] وچ افریقی-امریکی زنانیاں دی ہک گروپ نے شہری باغات تیار کیتے، تے انہاں کوں [[گارڈننگ اینجلز]] (Gardening Angels) آکھیا۔ ایہو جیہے باغ تحریکاں عالمی سطح تے وی تھیاں ہن۔

سبزی خور ایکو فیمینزم (vegetarian ecofeminism) دی ترقی 1980 دی دہائی تے 1990 دی دہائی وچ لکھت وچ ظاہر تھیوݨ نال ڄاݨی ونڄ سڳدی ہے۔ پر سبزی خور ایکو فیمینسٹ نقطہ نظر دیاں جڑاں کوں 1960 تے 1970 دی دہائی دے غیر انساناں نال ہمدردی تے کاؤنٹر کلچر تحریکاں وچ ݙٹھا ونڄ سڳدا ہے۔  دہائی دے اختتام تک، ایکو فیمینزم [[امریکا]] دے دونوں ساحلاں تے پھیل ڳیا ہئی تے زنانیاں تے ماحول دے درمیان انٹرسیکشنل تجزیہ پیش کیتا۔ آخر کار، ماحولیاتی طبقہ پرستی تے نسل پرستی دے خیالات کوں چیلنج کریندے ہوئے، زہریلے ڳٹھے تے غریباں کوں خطرات دا مقابلہ کیتا۔ 


بین الاقوامی تحریک دے لحاظ نال، [[ایریل سالے]] (Ariel Salleh) دی کتاب &quot;ایکو فیمینزم از پولیٹکس&quot; (Ecofeminism as Politics) (آخری بار 2017 وچ دوبارہ چھاپی ڳئی) وچ [[جاپان]] تے [[پیسیفک]] توں [[سکینڈینیویا]] تک زنانیاں دی ا

== حوالے ==
&lt;references /&gt;
[[ونکی:ویکی ڈیٹا نال مطابقت رکّھݨ آلی مختصر تفصیل]]
[[ونکی:زنانیت]]
[[ونکی:نسائی نظریات]]
[[ونکی:تِرِیمتاں دے تحریکاں]]</text>
      <sha1>5bq9uik3hr3zibuo4syt977lxyfp11b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اکا مہادیوی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23011</id>
    <revision>
      <id>72257</id>
      <parentid>55010</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T18:45:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>564</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260824sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>72257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8037" sha1="iwif59w4lw352u7ketx5g1eorqtk512" xml:space="preserve">اکا مہادیوی (تقریباً 1130–1160) [[کناڈا]] ادب دی ہِک ابتدائی شاعرہ ہَن تے 12ویں صدی وچ قائم تھیوݨ والے [[لنگایت مت]] دی ہِک ممتاز رکن ہَن۔ اُنھاں دے 430 وچن (ہِک قسم دے خودکار صوفیانہ نظماں)، تے ݙو مختصر تحریراں جیڑھے &quot;منتروگوپیا&quot; تے &quot;یوگانگاٹریویدھ&quot; دے ناں نال ڄاݨیاں ویندیاں ہِن، کوں [[کناڈا]] ادب وچ اُنھاں دے مشہور تعاوناں دے طور تے ڄاݨیاں ویندا ہِے۔ اصطلاح &quot;اکا&quot; (&quot;وݙّی بھیݨ&quot; یا &quot;ماں&quot;) اُنھاں کوں [[بسوانݨ]]، [[سدھاراما]]، تے [[الاما پرابھو]] جئیں سنتاں دے ذریعے ݙِتّا ڳیا ہِک اعزازی خطاب ہئی جیڑھا &quot;انو بھاوا منٹپا&quot; وچ تھیوݨ والے روحانی مباحثاں وچ اُنھاں دے اعلیٰ مقام دی نشاندہی کریندا ہئی۔ اُنھاں کوں [[کناڈا]] ادب تے [[کرناٹک]] دی تاریخ وچ ہِک وݙّی زنانی شخصیت دے طور تے ڄاݨیاں ویندا ہِے۔ اوہ خیال کریندیاں ہَن جو خدائے [[شیوا]] ('چنݨا ملیکارجݨ') اُنھاں دا شوہر ہِے (روایتی طور تے اِسنوں 'مدھور بھاوا' یا 'مدھوریا' قسم دی عقیدت سمجھیا ویندا ہِے)۔&lt;ref&gt;{{cite web|last=Hipparagi|first=Abhijit|date=30 July 2013|title=Interesting Facts About Karnataka: Kannada's First|url=http://karnatakasinfo.blogspot.com/2013/07/kannadas-first.html|access-date=14 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-features/tp-bookreview/biography-of-a-mystic-poet/article3209256.ece|title=Biography of a mystic poet|newspaper=The Hindu|date=26 September 2006|access-date=14 April 2018|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;[https://thewire.in/167389/karnataka-lingayat-veerashaive- banajiga debate &quot;Making Sense of the Lingayat vs Veerashaiva Debate&quot;.]{{Dead link|date=September 2019|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|last=Mudde|first=Raggi|date=2011-09-23|title=An Epitome of Feminism - Akka Mahadevi|url=https://www.karnataka.com/personalities/akka-mahadevi/|access-date=2024-02-05|website=Karnataka.com|language=en-US}}&lt;/ref&gt;

== سوانح حیات ==
اکا مہادیوی [[ہندوستان]] دی ریاست [[کرناٹک]] دے [[شویموگا]] دے نیڑے [[اُڈُتادی]] وچ تقریباً 1130 وچ پیدا تھئِیاں۔ کجھ علماء دا خیال ہِے جو اوہ [[نرمل شیٹھی]] تے [[سُمتی]] دے ہِک جوڑے دے ہاں پیدا تھئِیاں ہَن، جیڑھے ݙُون٘ہاں [[پارما شیوا]] دے عقیدت مند ہَن۔ مغربی ذرائع دا دعویٰ ہِے جو اُنھاں دی زندگی دے بارے وچ ٻہوں گھٹ ڄاݨکاری ہِے، حالانکہ اِیہ ہندوستانی ہیگیوگرافک، لوک تے مِیتھولوجیکل دعوےآں دا موضوع رہی ہِے، جیڑھے زبانی روایت تے اُنھاں دے اپݨے بولیاں تے مبنی ہِن۔ مثال دے طور تے، اُنھاں دے ہِک بولیاں وچ اِیہ درج ہِے جو اُنھاں نے [[شیوا]] دی پیروی کِیتے اپݨے پیدائشی مقام تے خاندان کوں چھوڑ ݙِتّا۔&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=u297RJP9gvwC&amp;q=tharu+lalita+women+writing+in+india|title=Women Writing in India: 600 B.C. to the early twentieth century|last1=Tharu|first1=Susie J.|last2=Lalita|first2=Ke|date=1991-01-01|publisher=Feminist Press at CUNY|isbn=9781558610279|pages=78|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite journal|last=Mudaliar|first=Chandra Y|date=1991-01-01|title=Religious Experiences of Hindu Women: A Study of Akka Mahadevi|jstor=20717064|journal=Mystics Quarterly|volume=17|issue=3|pages=137–146}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.thehindu.com/todays-paper/tp-national/tp-karnataka/a-pleasant-surprise-for-the-people/article3167431.ece|title=A pleasant surprise for the people|newspaper=The Hindu|date=22 March 2006|access-date=14 April 2018|via=www.thehindu.com}}&lt;/ref&gt;

[[تھارو]] تے [[لالیتا]] وی ہِک دعویٰ درج کریندے ہِن جو ہِک مقامی [[جین]] بادشاہ [[کوشیکا]] اُنھاں نال شادی کرݨ دا خواہشمند ہئی، لیکن اُنھاں نے اِسنوں مسترد کر ݙِتّا، تے دیوتا [[پارما شیوا]] دی عقیدت دے دعوے کوں پورا کرݨ دا انتخاب کِیتا۔ بہرحال، اِس بیان دی بنیاد بݨݨ والے قرون وسطی دے ذرائع مبہم تے غیر حتمی ہِن۔ اِنہاں وچ اُنھاں دے ہِک نظم، یا وچناں دا حوالہ ݙِتّا ڳیا ہِے، جیندے وچ اوہ بادشاہ نال شادی کرݨ کِیتے ترِیں شرطاں رکھدیاں ہِن، جیندے وچ اِیہ وی شامل ہِے جو اوہ اپݨا وقت عقیدت یا ٻئے علماء تے مذہبی شخصیتاں نال ڳالھ مُہاڑ وچ گزارݨ دا انتخاب کر سڳدیاں ہِن، بادشاہ دے نال کائنی۔ قرون وسطی دے عالم تے شاعر [[ہری ہر]] اُنھاں دی سوانح حیات وچ اِیہ تجویز کریندے ہِن جو شادی محض نمائشی ہئی، جݙݨ جو [[چماسارا]] دے ٻئے بیاناں وچ اِیہ درج ہِے جو شرطاں قبول کائنی کِیتیاں ڳئِیاں تے شادی کائنی تھئی۔&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Cite journal|last=Ramaswamy|first=Vijaya|date=1992-01-01|title=Rebels — Conformists? Women Saints in Medieval South India|url=https://archive.org/details/sim_anthropos_1992_87_1-3/page/133|jstor=40462578|journal=Anthropos|volume=87|issue=1/3|pages=133–146}}&lt;/ref&gt;

[[ہری ہر]] دا بیان اِیہ وی ݙسدا ہِے جو جݙݨ بادشاہ [[کوشیکا]] نے اُنھاں دیاں شرطاں کوں توڑ ݙِتّا تاں اکا مہادیوی نے محل کوں چھوڑ ݙِتّا، اپݨیاں تمام جائیداداں بشمول کپڑے ترک کر تے [[پارما شیوا]] دے گھر [[سرشیلَم]] دا سفر کِیتا۔ متبادل بیاناں وچ اِیہ درج ہِے جو اکا مہادیوی دا ترکِ دنیا دا عمل بادشاہ دے اُنھاں دے پیشکش کوں مسترد کرݨ دے بعد دے خطرات دا جواب ہئی۔ اِیہ ممکن ہِے جو اُنھاں نے [[کلیان]] شہر دا دورہ کِیتا ہووے، جِتھاں اُنھاں دی ملاقات [[لنگایت تحریک]] دے ݙو ٻئے شاعراں تے ممتاز شخصیتاں [[الاما]] تے [[بساوا]] نال تھئی۔ اِیہ خیال کِیتا ویندا ہِے جو اپݨی زندگی دے آخر وچ اُنھاں نے [[سرشیلَم]] دے پہاڑاں دا سفر کِیتا، جِتھاں اوہ ہِک سنیاسی دے طور تے رہیاں تے آخر کار اِتھائیں وفات پا ڳئِیاں۔ اکا مہادیوی دے ہِک وچناں وچ اِیہ درج ہِے جو اُنھاں دی زندگی دے آخر وچ بادشاہ [[کوشیکا]] اُنھاں دا دورہ کِیتا تے اُنھاں توں معافی منگی۔
[[فائل:Akkamahadevi_Udathadi1.JPG|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Akkamahadevi_Udathadi1.JPG|left|thumb|250x250px|An idol of Akkamahadevi installed in a temple at her birth-place، Udathadi]]
[[فائل:Akkamahadevi_Udathadi.JPG|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Akkamahadevi_Udathadi.JPG|left|thumb|333x333px|A statue of Akkamahadevi installed at her birth-place، Udathadi]]

== حوالے ==
&lt;references /&gt;
[[ونکی:نسائیت پسند بھارتی]]
[[ونکی:لنگایت شعرا]]</text>
      <sha1>iwif59w4lw352u7ketx5g1eorqtk512</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>الینراوسٹرم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25675</id>
    <revision>
      <id>72258</id>
      <parentid>58358</parentid>
      <timestamp>2026-08-24T18:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>564</id>
      </contributor>
      <comment>Add 1 book for [[en:Wikipedia:Verifiability|verifiability]] (20260824sim)) #IABot (v2.0.9.5) ([[User:GreenC bot|GreenC bot]]</comment>
      <origin>72258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14150" sha1="s4rd1btl6frg2zx8cu07cfhvbjbgc8g" xml:space="preserve">{{Use mdy dates|date=June 2012}}
{{خانہ معلومات شخصیت|name=الینر اوسٹرم|school_tradition=[[New institutional economics]]|color=black|image=Nobel Prize 2009-Press Conference KVA-30.jpg|image_size=200px|caption=|birth_name=Elinor Claire Awan|birth_date={{birth date|1933|8|7|mf=yes}}|birth_place=[[لاس اینجلس]],&lt;br/&gt;[[ریاستہائے متحدہ امریکا]]|death_date={{تاریخ وفات اور عمر|2012|6|12|1933|8|7|mf=yes}}|death_place=[[بلومنگٹن، انڈیانا|Bloomington]], [[انڈیانا]],&lt;br/&gt;United States|nationality=[[ریاستہائے متحدہ امریکا|American]]|citizenship=United States|institution={{unbulleted list |[[انڈیانا یونیورسٹی]] |[[ایریزونا اسٹیٹ یونیورسٹی]] | [[ورجینیا ٹیک]] | [[یونیورسٹی آف کیلیفورنیا، لاس اینجلس|UCLA]]}}|field={{unbulleted list |[[Public economics]] |[[Public choice theory]]}}|alma_mater=UCLA|influences={{unbulleted list |[[فریڈریک ہایک]] |[[John R. Commons]] |[[ہربرٹ اے۔ سائمن|Herbert Simon]]|[[جیمز ایم۔ بچانن]]}}|influenced=[[Clark Gibson]]|opposed=|contributions={{unbulleted list | [[Institutional analysis|Institutional Analysis and Development framework]] | ''Governing the [[Commons]]''}}|awards={{unbulleted list |{{small|2009}} [[نوبل میموریل انعام برائے معاشیات|Nobel Memorial Prize]] |{{صغیر|2004}} [[John J. Carty Award for the Advancement of Science|John J. Carty Award]] |{{longitem|{{small|2001}} [[United States National Academy of Sciences|US National Academy of Sciences electee]]}} |{{longitem|{{small|1999}} [[Johan Skytte Prize in Political Science]]}}}}|spouses=Charles Scott&lt;br/&gt;{{longitem|[[Vincent Ostrom]] {{small|(1965–2012; her death)}}}}|repec_prefix=e|repec_id=pos55}}

[[ایلینور کلیر &quot;لِن&quot; اوسٹروم]] (نیاوان؛ 7 اگست 1933ء - 12 جون 2012ء) ہک [[امریکی]] سیاسی سائنس دان تے سیاسی معیشت دان ہَن جنّھاں دا کم [[نیو انسٹی ٹیوشنل اکنامکس]] تے سیاسی معیشت دی بحالی نال جُڑیا ہویا ہئی۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=No Panaceas! Elinor Ostrom talks with Fran Korten|date=March 18, 2010|url=http://shareable.net/blog/no-panaceas-a-qa-with-elinor-ostrom|newspaper=Shareable: Civic System|access-date=February 20, 2011|archive-url=https://web.archive.org/web/20110216033008/http://www.shareable.net/blog/no-panaceas-a-qa-with-elinor-ostrom|archive-date=February 16, 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nature-obit&quot;&gt;{{Cite journal|last1=Janssen|first1=M. A.|title=Elinor Ostrom (1933–2012)|doi=10.1038/487172a|journal=Nature|volume=487|issue=7406|page=172|year=2012|pmid=22785305|bibcode=2012Natur.487..172J|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last1=Wilson|first1=R. K.|title=Elinor Ostrom (1933–2012)|url=https://archive.org/details/sim_science_2012-08-10_337_6095/page/661|doi=10.1126/science.1227725|journal=Science|volume=337|issue=6095|pages=661|year=2012|pmid=22879496|bibcode=2012Sci...337..661W|s2cid=206544072}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|author1-last=Aligica|author1-first=Paul Dragos|author2-last=Boettke|author2-first=Peter|year=2010|chapter=Ostrom, Elinor|title=The New Palgrave Dictionary of Economics|edition=Online|chapter-url=http://www.dictionaryofeconomics.com/article?id=pde2010_O000109|title-link=The New Palgrave Dictionary of Economics}}&lt;/ref&gt; 2009ء اچ، انّھاں کوں معاشیات اچ [[نوبل میموریل انعام]] ڈتا ڳیا انّھاں دے &quot;معاشی گورننس دے تجزیے، خاص طور تے کامنز&quot; کِیتے، جیڑھا انّھاں نے [[اولیور ای ولیمسن]] دے نال شیئر کِیتا؛ اوہ ایہ انعام جِتن والی پہلی زنانی ہَن۔&lt;ref&gt;{{cite web|title=Nobel Prize Awarded Women|url=http://www.nobelprize.org/prizes/lists/nobel-prize-awarded-women/|access-date=14 October 2019}}&lt;/ref&gt;

[[یو سی ایل اے]] توں سیاسی سائنس اچ تربیت گِھنݨ دے بعد، [[اوسٹروم]] 47 سال تائیں [[انڈیانا یونیورسٹی بلومنگٹن]] اچ فیکلٹی ممبر ہَن۔ 1960ء دی دہائی توں شروع تِھیندے ہوئے، [[اوسٹروم]] وسائل دے انتظام دی پالیسی اچ شامل ہَن تے ہک تحقیقی مرکز، [[ورکشاپ ان پولیٹیکل تھیوری اینڈ پالیسی اینالیسس]] بݨایا، جیڑھا دنیا بھر توں مختلف علوم دے سائنسداناں کوں راغب کریندا ہئی۔ انّھاں دا مرکز یونیورسٹی دے لیکچراں تے سخت درجہ بندی دے بجائے ورکشاپ دے اصول تے کم تے پڑھایندا ہئی۔ اپݨے کیریئر دے آخر اچ، انّھاں دا [[اریزونا اسٹیٹ یونیورسٹی]] نال تعلق ہئی۔

[[اوسٹروم]] نے کئی سالاں توں لوکاں تے ماحولیاتی نظام دے تعامل دا مطالعہ کِیتا تے ݙکھایا جو گروہاں (برادریاں، کوآپریٹیواں، ٹرسٹاں، ٹریڈ یونیناں) دے ذریعے ختم تِھیوݨ والے وسائل دا استعمال عقلی تے وسائل دے خاتمے کوں روک سڳدا ہِے بغیر کہیں ریاستی مداخلت یا نجی ملکیت والیاں مارکیٹاں دے۔&lt;ref&gt;{{cite book|title=Governing the Commons: The Evolution of Institutions for Collective Action|last=Ostrom|first=Elinor|year=1990|pages=1–3|publisher=[[Cambridge University Press]]|isbn=978-0-521-40599-7}}&lt;/ref&gt;

== ابتدائی حیاتی تے تعلیم ==
[[ایلینور کلیر اوان]] دی جم [[لاس اینجلس]]، [[کیلیفورنیا]] اچ [[لیہ ہاپکنز]]، ہک موسیقار، تے [[ایڈریان اوان]]، ہک سیٹ ڈیزائنر دے گھر تِھئی&lt;ref name=&quot;Leonard&quot;&gt;{{cite news|last=Leonard|first=Mike|title=Nobel winner Elinor Ostrom is a gregarious teacher who loves to solve problems|date=6 December 2009|newspaper=The Herald-Times|location=Bloomington, Indiana|url=http://ww.heraldtimesonline.com//stories/2009/12/06/news.qp-7916285.sto?code=d9341e1a-e395-11e4-a7e0-10604b9f2f2e|access-date=15 April 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150415173651/http://ww.heraldtimesonline.com//stories/2009/12/06/news.qp-7916285.sto?code=d9341e1a-e395-11e4-a7e0-10604b9f2f2e|archive-date=April 15, 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TelegraphObit&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/9329881/Elinor-Ostrom.html|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/9329881/Elinor-Ostrom.html|archive-date=January 12, 2022|url-access=subscription|url-status=live|title=Elinor Ostrom|newspaper=The Telegraph|date=13 June 2012|access-date=15 April 2015|location=London}}{{cbignore}}&lt;/ref&gt;۔ انّھاں دے والدین انّھاں دی حیاتی دے شروع اچ ای علیحدہ تِھی ڳئے، تے [[ایلینور]] زیادہ تر اپݨی ماں دے نال رہیاں۔ اوہ اپݨی ماں دے نال ہک پروٹسٹنٹ چرچ ویندی ہَن تے اکثر ہفتے دے آخر اچ اپݨے پیو دے یہودی خاندان دے نال گُزاردی ہَن۔ ڈپریشن دے بعد دے دور اچ طلاق یافتہ دستکاراں دے گھر وݙی تِھیوݨ دے بعد، [[اوسٹروم]] نے خود کوں &quot;غریب ٻال&quot; آکھیا۔ انّھاں دی وݙی تفریحی سرگرمی تیراکی ہئی، جتھاں اوہ آخر کار ہک تیراکی ٹیم اچ شامل تِھی ڳئیاں تے مقابلہ جاتی تیراکی کریندی رہیاں جݙاں تک جو انّھاں نے کالج دے اخراجات پورے کرݨ کِیتے تیراکی سکاوݨ شروع نہ کِیتا۔&lt;ref&gt;{{cite news|title=The story of non-economist Elinor Ostrom|date=December 9, 2009|url=http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom|newspaper=The Swedish Wire|access-date=June 12, 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20091214213925/http://www.swedishwire.com/business/1985-the-story-of-non-economist-elinor-ostrom|archive-date=December 14, 2009|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|title=Elinor Ostrom|url=https://www.economist.com/node/21557717|newspaper=[[The Economist]]|date=30 June 2012|access-date=30 August 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Elinor Ostrom – Biographical&quot;&gt;{{Cite web|title=Elinor Ostrom – Biographical|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/economic-sciences/laureates/2009/ostrom-bio.html|access-date=2018-03-03|website=www.nobelprize.org}}&lt;/ref&gt;

[[اوسٹروم]] [[بیورلی ہلز ہائی اسکول]] دے سامݨے وݙی تِھئیں، جتھاں انّھاں نے 1951ء اچ گریجویشن کِیتا۔ انّھاں نے ایں کوں خوش قسمتی سمجھیا، کیوں جو اسکول دا کالج داخلے دا شرح بہت زیادہ ہئی۔ [[اوسٹروم]] دے جونیئر سال دے دوران، انّھاں کوں ڈیبیٹ ٹیم اچ شامل تِھیوݨ دی ترغیب ݙتی ڳئی۔ ڈیبیٹ دیاں حکمت عملیاں سکھݨ دا انّھاں دی سوچ دے طریقیاں تے گہرا اثر پیا۔ ایں انّھاں کوں ایہ احساس ݙِتّا جو عوامی پالیسی دے ݙو پاسے ہِن تے ݙوہاں پاسیاں کِیتے معیاری دلائل ہووݨ ضروری ہِن۔ ہائی اسکول دی طالبہ دے طور تے، [[ایلینور اوسٹروم]] کوں مثلثیات پڑھݨ توں روکا ڳیا ہئی، کیوں جو الجبرا تے جیومیٹری اچ چنڳے نمبراں نہ گِھنݨ والیاں ڄائیاں کوں ایہ مضمون پڑھݨ دی اجازت نہیں ہئی۔ انّھاں دے قریبی خاندان اچ کوئی وی کالج نہیں ڳیا ہئی، پر ایہ ݙیکھݨ نال جو انّھاں دے ہائی اسکول دے 90٪ طلبہ کالج ویندے ہَن، انّھاں نے ایہو &quot;عام&quot; ڳالھ سمجھیا۔ انّھاں دی ماں نہیں چاہندی ہئی جو اوہ کالج ویندی، ایندا کوئی فائدہ نہ ݙیکھیندی ہئی۔

اوہ [[یو سی ایل اے]] ڳئیاں، جتھاں 1954ء اچ سیاسی سائنس اچ بی اے دے نال اعزاز حاصل کِیتا۔ متعدد گرمیاں دے سیشناں تے سمیسٹراں دوران اضافی کلاساں وچ شرکت کرݨ نال، اوہ ترائے سالاں اچ گریجویشن کرݨ اچ کامیاب تِھی ڳئیاں۔ انّھاں نے لائبریری، ڈائم سٹور تے کتاب دی دکان اچ کم کِیتا تاں جو اپݨے فیس ادا کر سڳن جیڑھے $50 فی سمیسٹر ہَن۔ گریجویشن دے بعد، انّھاں کوں نوکری لبھݨ اچ دشواری تِھئی کیوں جو آجراں نے ایہ فرض کر گِھدا جو اوہ صرف استاد یا سیکرٹری دیاں نوکریاں ڳولدی پئی ہِن۔ انّھاں نے ہک ایکسپورٹ کلرک دے طور تے نوکری شروع کِیتی، جیندے کِیتے انّھاں نے شارٹ ہینڈ کورس کِیتا ہئی، جیڑھا بعد اچ تحقیقی منصوبیاں اچ چہرے توں چہرہ انٹرویو دے دوران نوٹس گِھنݨ اچ مددگار ثابت تِھیا۔ ہک سال دے بعد، انّھاں نے ہک بزنس فرم اچ اسسٹنٹ پرسنل مینیجر دی پوزیشن حاصل کِیتی جیڑھی پہلے کݙاہیں کہیں زنانی کوں سیکرٹیری دے علاوہ کہیں ٻئی پوزیشن اچ نہیں رکھی ہئی۔ ایہ نوکری انّھاں کوں گریجویٹ لیول دے کورساں اچ شرکت تے آخر کار پی ایچ ڈی پروگرام کِیتے درخواست ݙیوݨ دی ترغیب ݙتی۔

اپݨی انڈرگریجویٹ تعلیم اچ کہیں ریاضی دی کمی تے ہائی اسکول توں مثلثیات نہ پڑھݨ دی وجہ توں، انّھاں کوں [[یو سی ایل اے]] دے معاشیات دے پی ایچ ڈی پروگرام توں رد کر ݙتا ڳیا۔ انّھاں کوں [[یو سی ایل اے]] دے گریجویٹ پروگرام اچ سیاسی سائنس اچ داخلہ ݙتا ڳیا، جتھاں انّھاں نے 1962ء اچ ایم اے تے 1965ء اچ پی ایچ ڈی حاصل کِیتا۔ انّھاں دی گریجویٹ ٹیم [[سدرن کیلیفورنیا]] دے زیر زمین پاݨی دے بیسناں دے گروہ دے سیاسی معاشی اثرات دا تجزیہ کریندی پئی ہئی۔ خاص طور تے، [[اوسٹروم]] کوں [[ویسٹ بیسن]] دا جائزہ گِھنݨ دا کم سونپا ڳیا ہئی۔ انّھاں نے ایہ ڳولیا جو جݙاں مشترکہ وسائل دا استعمال افراد دے درمیان تِھیوے تاں ایندے دا انتظام کرݨ بہت مشکل ہِے۔ مقامی لوک زیادہ زیر زمین پاݨی کڈھیندے پئے ہَن تے نمکین پاݨی بیسن اچ داخل تِھیندا پیا ہئی۔ [[اوسٹروم]] اوندے توں متاثر تِھیاں جو متضاد تے اوورلیپنگ دائرہ اختیارات دے لوکاں جنّھاں نے اوندے تے انحصار کِیتا ہویا ہئی، تضادات کوں حل کرݨ تے مسئلے کوں حل کرݨ کِیتے محرک لبھے۔ انّھاں نے ایں تعاون کوں اپݨے مقالے دا موضوع بݨایا، جیڑھا &quot;مشترکہ وسائل&quot; دے مطالعے دی بنیاد بݨیا۔

== حوالے ==
&lt;references /&gt;
[[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں انج مختصر وضاحت]]
[[ونکی:وِیہویں صدی دیاں امریکی مصنف زنانیاں]]
[[ونکی:اکویہویں صدی دیاں امریکی مصنفاں]]
[[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]]</text>
      <sha1>s4rd1btl6frg2zx8cu07cfhvbjbgc8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سرائیکستان دی آبادی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29282</id>
    <revision>
      <id>72265</id>
      <parentid>71681</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T03:24:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <comment>/* مردم شماری 2023 */</comment>
      <origin>72265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4724" sha1="dgqivrvkudj9caluex2q9v1bguat0g4" xml:space="preserve">سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان، دیرہ غازی خان، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ [[سرائیکستان]] دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔ 

== سندھ وادی دے دور دی آبادی ==
سندھ وادی دے عروج وچ پورے ہندوستان بشمول بنگال دی آبادی دے وچوں اسی فیصد آبادی دا تعلق سندھ وادی نال ہائی۔  سندھ وادی وچوں چالیہ فیصد آبادی موجودہ سرائیکستان دی ہائی۔ اوں دور وچ سندھ وادی دے علاوہ باقی پورے ہندوستان وچ کوئی وݙی وستی کائناں ہائی۔ ڄݨیں پورے ہندوستان دی آبادی 2000 ق م وچ اندازاً چوݙاں پندرھاں لکھ ہائی ، اوندے وچوں سرائیکی علاقے دی آبادی چار لکھ ہائی۔  

2000 ق م وچ موہنجودڑو دی آبادی 40000 ہائی تے ہڑپہ دی آبادی 23500  ہائی۔ ایندے نال سرائیکستان دی آبادی دا اندازہ لڳ سڳدے۔ [[رحمان ڈھیری]] تے [[گنویری آلا]] اوں دور دے سرائیکستان دے وݙے شہر ہن۔ سندھ وادی دے عروج دے دور 1900 ق م وچ گنویری آلا دی آبادی پنجویہ ہزار تے رحمان ڈھیری دی آبادی ݙاہ ہزار ہائی۔ چھاپو آلا دا رقبہ 1 ہیکٹر تے آبادی ݙو ہزار ہائی۔ اوں دور وچ ملتان دی آبادی دا اندازہ ویہ ہزار ہے۔ 1900 ق م وچ سندھ وادی دی آبادی گھٹݨ پئے ڳئی۔ پر ملتان آپݨی جغرافیائی اہمیت تے پاݨی دے وافر وسائل پاروں  1600 ق م وچ  ملتان باقی شہراں تباہی دے بعد سندھ وادی دا ہک وݙا شہر بݨ تے ابھریا۔ مہر ڳڑھ دی آبادی عروج دے دور وچ 2500 ق م وچ 25000  ہائی ۔ ایہ زیادہ تر دراوڑی ہن۔ موہنجودڑو وچ اسی فیصد سرائیکی ہن تے ویہ فیصد دراوڑی ۔ ہڑپہ وچ سو فیصد سرائیکی ہن۔

== 1881 دی رپورٹ ==
اوبرائن دے مطابق ملتانی ٻولݨ آلیاں دی  تعداد 16,50,000 ہے۔

== مردم شماری 2023 ==
پاکستان دی  چویہ کروڑ آبادی وچوں سرائیکستان دی آبادی ساڈھے چار کروڑ ہے یعنی سرائیکستان دی آبادی پاکستان دی آبادی دا تقریباً ویہ فیصد یا پنجواں حصہ ہے۔

==مردم شماری دے اندازے== 
پاکستان دی آبادی 1600 وچ 11 ملین ہائی. &lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/country-rankings/population-by-country-in-1600&lt;/ref&gt;

پراݨیاں مردم شماریاں دے مطابق سرائیکستان دی آبادی کجھ ایں ہے۔&lt;ref&gt;https://www.macrotrends.net/datasets/global-metrics/countries/pak/pakistan/population&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!سن
|'''پاکستان دی آبادی'''
|'''سرائیکستان دی آبادی'''
|-
!4000 ق م
|اندازہ 
|5000
|-
!3500 ق م
|اندازہ 
|15000
|-
!3000 ق م
|اندازہ 
|50000
|-
!2500 ق م
|اندازہ 
|2 لکھ
|-
!2000 ق م
|اندازہ 
|4 لکھ
|-
!1500 ق م
|اندازہ 
|2 لکھ
|-
!1000ق م
|اندازہ 
|4 لکھ
|-
!1 عیسوی
|اندازہ
|7 لکھ
|-
!500
|اندازہ
|10لکھ
|-
!1000
|6.5 ملین
|13 لکھ
|-
!1500
|8.5 ملین
|17 لکھ
|-
!1600
|11 ملین
|22 لکھ
|-
!1800
|13 ملین
|26 لکھ
|-
!1900
|19 ملین
|38 لکھ
|-
!1950
|37,696,264
|75 لکھ
|-
!1955
|41023,128
|82 لکھ
|-
!1960
|45,954,226
|92 لکھ
|-
!1965
|51,841,626
|104 لکھ
|-
!1970
|59,290,872
| ہک کروڑ ویہ لکھ
|-
!1975
|68,126,999
|ہک کروڑ چھتریہ لکھ
|-
!1980
|80,624,057
|ہک کروڑ اکیٹھ لکھ
|-
!1985
|97,121,552
|ہک کروڑ چورانوے لکھ
|-
!1990
|115,414,069
|ݙو کروڑ تریہ لکھ
|-
!1995
|133,117,476
|ݙو کروڑ چھیئیٹھ لکھ
|-
!2000
|154,369,924
|ترائے کروڑ نو لکھ
|-
!2005
|174,372,098
|ترائے کروڑ پنجاہ لکھ
|-
!2010
|194,454,498
|ترائے کروڑ انانوے لکھ
|-
!2015
|210,969,298
|چار کروڑ ٻاویہ لکھ
|-
!2020
|227,196,741
|چار کروڑ چرونجھہ لکھ
|-
!2025
|249,948,885
|5,00,00,000
|}

==حوالے==</text>
      <sha1>dgqivrvkudj9caluex2q9v1bguat0g4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>72266</id>
      <parentid>72265</parentid>
      <timestamp>2026-08-25T03:27:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <comment>/* مردم شماری 2023 */</comment>
      <origin>72266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4735" sha1="co4aps1rhr4f95kje7a8k0hqrt38nvu" xml:space="preserve">سرائیکستان ستارھاں ضلعیاں دا جغرافیائی تے ثقافتی خطہ ہے. ایندے وچ ملتان، دیرہ غازی خان، بہاولپور، رحیم یار خان، بکھر، میانوالی، دیرہ اسماعیل خان، پہاڑپور، ٹانک شامل ہن۔ [[سرائیکستان]] دا کل رقبہ ہک لکھ تیرھاں ہزار چار سو سولھاں (١١٣٤١٦) مربع کلومیٹر ہے۔ 

== سندھ وادی دے دور دی آبادی ==
سندھ وادی دے عروج وچ پورے ہندوستان بشمول بنگال دی آبادی دے وچوں اسی فیصد آبادی دا تعلق سندھ وادی نال ہائی۔  سندھ وادی وچوں چالیہ فیصد آبادی موجودہ سرائیکستان دی ہائی۔ اوں دور وچ سندھ وادی دے علاوہ باقی پورے ہندوستان وچ کوئی وݙی وستی کائناں ہائی۔ ڄݨیں پورے ہندوستان دی آبادی 2000 ق م وچ اندازاً چوݙاں پندرھاں لکھ ہائی ، اوندے وچوں سرائیکی علاقے دی آبادی چار لکھ ہائی۔  

2000 ق م وچ موہنجودڑو دی آبادی 40000 ہائی تے ہڑپہ دی آبادی 23500  ہائی۔ ایندے نال سرائیکستان دی آبادی دا اندازہ لڳ سڳدے۔ [[رحمان ڈھیری]] تے [[گنویری آلا]] اوں دور دے سرائیکستان دے وݙے شہر ہن۔ سندھ وادی دے عروج دے دور 1900 ق م وچ گنویری آلا دی آبادی پنجویہ ہزار تے رحمان ڈھیری دی آبادی ݙاہ ہزار ہائی۔ چھاپو آلا دا رقبہ 1 ہیکٹر تے آبادی ݙو ہزار ہائی۔ اوں دور وچ ملتان دی آبادی دا اندازہ ویہ ہزار ہے۔ 1900 ق م وچ سندھ وادی دی آبادی گھٹݨ پئے ڳئی۔ پر ملتان آپݨی جغرافیائی اہمیت تے پاݨی دے وافر وسائل پاروں  1600 ق م وچ  ملتان باقی شہراں تباہی دے بعد سندھ وادی دا ہک وݙا شہر بݨ تے ابھریا۔ مہر ڳڑھ دی آبادی عروج دے دور وچ 2500 ق م وچ 25000  ہائی ۔ ایہ زیادہ تر دراوڑی ہن۔ موہنجودڑو وچ اسی فیصد سرائیکی ہن تے ویہ فیصد دراوڑی ۔ ہڑپہ وچ سو فیصد سرائیکی ہن۔

== 1881 دی رپورٹ ==
اوبرائن دے مطابق ملتانی ٻولݨ آلیاں دی  تعداد 16,50,000 ہے۔

== مردم شماری 2023 ==
پاکستان دی  چویہ کروڑ آبادی وچوں سرائیکستان دی آبادی ساڈھے چار کروڑ ہے یعنی سرائیکستان دی آبادی پاکستان دی آبادی دا تقریباً اٹھارھاں  فیصد یا پنجواں حصہ ہے۔

==مردم شماری دے اندازے== 
پاکستان دی آبادی 1600 وچ 11 ملین ہائی. &lt;ref&gt;https://worldpopulationreview.com/country-rankings/population-by-country-in-1600&lt;/ref&gt;

پراݨیاں مردم شماریاں دے مطابق سرائیکستان دی آبادی کجھ ایں ہے۔&lt;ref&gt;https://www.macrotrends.net/datasets/global-metrics/countries/pak/pakistan/population&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
!سن
|'''پاکستان دی آبادی'''
|'''سرائیکستان دی آبادی'''
|-
!4000 ق م
|اندازہ 
|5000
|-
!3500 ق م
|اندازہ 
|15000
|-
!3000 ق م
|اندازہ 
|50000
|-
!2500 ق م
|اندازہ 
|2 لکھ
|-
!2000 ق م
|اندازہ 
|4 لکھ
|-
!1500 ق م
|اندازہ 
|2 لکھ
|-
!1000ق م
|اندازہ 
|4 لکھ
|-
!1 عیسوی
|اندازہ
|7 لکھ
|-
!500
|اندازہ
|10لکھ
|-
!1000
|6.5 ملین
|13 لکھ
|-
!1500
|8.5 ملین
|17 لکھ
|-
!1600
|11 ملین
|22 لکھ
|-
!1800
|13 ملین
|26 لکھ
|-
!1900
|19 ملین
|38 لکھ
|-
!1950
|37,696,264
|75 لکھ
|-
!1955
|41023,128
|82 لکھ
|-
!1960
|45,954,226
|92 لکھ
|-
!1965
|51,841,626
|104 لکھ
|-
!1970
|59,290,872
| ہک کروڑ ویہ لکھ
|-
!1975
|68,126,999
|ہک کروڑ چھتریہ لکھ
|-
!1980
|80,624,057
|ہک کروڑ اکیٹھ لکھ
|-
!1985
|97,121,552
|ہک کروڑ چورانوے لکھ
|-
!1990
|115,414,069
|ݙو کروڑ تریہ لکھ
|-
!1995
|133,117,476
|ݙو کروڑ چھیئیٹھ لکھ
|-
!2000
|154,369,924
|ترائے کروڑ نو لکھ
|-
!2005
|174,372,098
|ترائے کروڑ پنجاہ لکھ
|-
!2010
|194,454,498
|ترائے کروڑ انانوے لکھ
|-
!2015
|210,969,298
|چار کروڑ ٻاویہ لکھ
|-
!2020
|227,196,741
|چار کروڑ چرونجھہ لکھ
|-
!2025
|249,948,885
|5,00,00,000
|}

==حوالے==</text>
      <sha1>co4aps1rhr4f95kje7a8k0hqrt38nvu</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>