وکیپیڈیا skrwiki https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.21 first-letter میڈیا خاص ڳالھ مہاڑ ورتݨ آلا ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ وکیپیڈیا وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ فائل فائل ڳالھ مہاڑ میڈیا وکی میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ سانچہ سانچہ ڳالھ مہاڑ مدد مدد ڳالھ مہاڑ ونکی ونکی ڳالھ مہاڑ TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول ڳالھ مہاڑ Event Event talk 0 29693 72630 72628 2026-09-30T01:44:03Z Sraiki 12 /* تاریخی اکھاݨ */ 72630 wikitext text/x-wiki مہر ڳڑھ تہذیب تے [[وادی سندھ دی تہذیب|سندھ وادی]] تہذیب دی زبان کوں پروٹو سرائیکی آہدے ہن۔ کچھی دے میدان تے سِرو دی قدیم ترین زبان دے بارے ہک علمی تے تاریخی بحث موجود ہے، جیندے کجھ اہم نکتے تلے ݙتے ڳن: == کچھی دا میدان تے قدیم تہذیب == کچھی دا میدان (جینکوں اڄ کل سبی تے کچھی دا علاقہ آکھیا ویندے) انسانی تاریخ وچ ٻہوں اہمیت رکھدے۔ ماہرینِ لسانیات تے محققین دا خیال ہے جو مہر ڳڑھ دی قدیم تہذیب دا براہِ راست تعلق ایں خطے دی قدیم زبان نال ہئی۔ == پروٹو سرائیکی دا تصور == محققین دے مطابق، وادی سندھ دی قدیم زبان جینکوں '''"پروٹو سرائیکی"''' آکھیا ونڄ سڳدے، ایں پورے علاقے دی ماں زبان ہئی۔ ایں ٻارے کجھ خاص ڳالھیں ایہ ہن: * '''قدامت:''' سرائیکی زبان دے لفظیں دی بݨت تے گرامر ݙسیدی ہے جو ایہ دراوڑی تے آریائی دور توں وی پہلے دی بݨی ہوئی ہے۔ * '''سِرو دی اہمیت:''' "سِرو" (سندھ دا اتلا حصہ) تے کچھی دے میدان جغرافیائی طور تے ہک ٻئے نال جڑے ہوئے ہن۔ اتھوں دی قدیم زبان نے ہی اڳوں تے ودھ تے موجودہ سرائیکی دی شکل اختیار کیتی۔ * '''لسانی تسلسل:''' کچھی دے علاقے وچ ٻولے ون٘ڄݨ والے قدیم لہجے اڄ وی سرائیکی دے کجھ خاص حروف (جیویں جو '''ٻ، ڄ، ݙ، ڳ''') نال مالا مال ہن، جیہڑے ایندی قدامت دی وݙی نشانی ہن۔ سرائیکی زبان دی تاریخ ٻہوں قدیم تے عظیم ہے۔ <nowiki>*</nowiki>سرائیکی زبان دی قدیم تاریخ* سرائیکی زبان صرف زبان نئیں، ہک مکمل تہذیب ہے۔ == 1۔ ہزاراں سال پراݨی زبان: == سرائیکی دی جڑاں ہڑپہ تے موہنجوداڑو دی تہذیب نال وی جڑیاں ہوئیاں ہن۔ ایہ وادی سندھ دی اصل زباناں وچوں ہک ہے۔ لسانی ماہر آہدن جو سرائیکی پراکرت تے سنسکرت توں وی پہلے دی بولی ہے۔ 1200 ق م وچ لکھی ہوئی رگ وید وچ سرائیکی زبان تے الفاظ تے جملے موجود ہن۔ رام جی دے بھرا بھرت تے بھرت دے پتراں سرائیکستان تے کئی سال حکومت کیتی ہے۔ سری کرشن دا پتر راجہ سامبا کئی سال ملتان ریہا ہائی ایں سانڳے راجہ سامبا کوں پروٹو سرائیکی آندی ہائی۔ === پرہلاد دا دور === پرہلاد دے دور وچ وی ملتان آباد ہائی تے پروٹو سرائیکی الائی ویندی ہائی ۔ === سو ویڑھا سلطنت === سو ویڑھا سلطنت دی نسبت نال زبان دا ناں سرائیکی بݨیا === بائبل وچ سرائیکستان دی زبان دا ذکر === بائبل دے عہد نامہِ عتیق (پرانا عہد نامہ) دی کتاب **آستر** دا باب ١ دی آیت ١ (آستر ١:١) ایویں ہے: > "ایہ واقعہ احشویروش دے عہد وچ پیش آیا۔ احشویروش اوہے بادشاہ ہن جئیں ہند توں گھن کے حبشہ تائین ١٢٧ صوبیاں تے حکومت کیتی ہئی۔" --- تفصیلی ڳاڑھا نکتہ: احشویروش (Xerxes I):ایہ ایران (فارس) دا مشہور بادشاہ ہئی جئیں چوتھی صدی قبل مسیح (یا پنجم صدی قبل مسیح دے شروع) وچ تخت سنمبھالیا ہئی۔ حدود: ایں بادشاہ دی سلطنت ہندوستان توں گھن کے حبشہ (ایتھوپیا) تئیں پھیلی ہوئی ہئی، جیندے وچ کل ١٢٧ صوبے شامل ہن۔ آستر دی کتاب باب 8 آیت 9: > "تہوں بادشاہ دے کاتب اوں ویلے یعنی تریجھے مہینے یعنی سیوان دے ترہویہہ تاریخ کوں سݙائے گئے اتے جیویں مردوخائی حکم ݙتا ہئی تیویں یہودیاں دے ناں اتے ہند توں گھن کے حبشہ تائین انہاں ہک سو ستاویہ (۱۲۷) صوبیاں دے حاکماں اتے صوبیداراں اتے امراء دے ناں تے خط لکھے ڳئے جیہڑے ہر صوبے کوں اوندے خط اتے ہر قوم کوں اوندے ٻولی دے مطابق اتے یہودیاں کوں وی انہاں دے خط اتے ٻولی دے موافق لکھے ڳئے۔" == 2۔ ملتانی زبان == قدیم زمانے وچ ایں کوں ملتانی آکھیا ویندا ہا۔ ملتان صدیاں توں علم و ادب دا مرکز رہ ڳے۔ ابن بطوطہ تے البیرونی جہے سیاحیں وی ملتانی زبان دا ذکر کیتے۔ === امارت ملتان === امارت ملتان دے دور وچ سرائیکی زبان دا فروغ تھیا۔ ملتان دے عمری علوی حکمران (جنہاں کوں "علوی" یا "سادات" وی آکھا ویندے) 10ویں تے 11ویں صدی عیسوی دے دوران ملتان تے حکومت کیتی ہئی۔ ایہ علوی سلسلہ اسماعیلی شیعہ عقیدے نال منسلک ہئی تے اینہاں نے ملتان کوں ہک علمی تے ثقافتی مرکز بݨایا ہئی۔ تاریخی روایات دے مطابق، ایہ حکمران مقامی زباناں تے ثقافت نال گہرا تعلق رکھدے ہن۔ سرائیکی زبان، جیہڑی ملتان تے وسیب دی اصلی بولی ہے، ایں دور وچ مقامی عوام دی رابطے دی زبان ہئی۔ عمری علوی حکمراناں نے انتظامی تے سماجی کم کیتے سرائیکی کوں ترجیح ݙتی ہائی ، تاں جو عوام نال رابطہ مضبوط تھیوے۔   ابو الحسن علی بن محمد العمری (1051ء) دے دور وچ وی سرائیکی زبان دی اہمیت برقرار رہی ہوسی، کیوں جو ایہ زبان علاقائی شناخت تے روزمرہ زندگی دا حصہ ہئی۔ تاریخی دستاویزات تے شاعری دے نمونے (جیویں کہ ملتان دے صوفیا تے شاعراں دیاں تصنیفاں) ایں ڳالھ دی گواہی ݙیندن جو سرائیکی کوں ایں خطے دی ثقافتی تے ادبی زبان دے طور تے پذیرائی حاصل ہئی۔   عمری علوی حکمران ملتان دے عوامی کلچر تے زبان نال جُڑے ہوئے ہن۔ سرائیکی اینہاں دے دور وچ مقبول ہئی، کیوں جو ایہ عوامی رابطے تے ثقافتی اظہار دا ذریعہ ہئی۔ تاریخی طور تے، ملتان دے صوفیا تے شاعر وی سرائیکی وچ ڳالھ مُہاڑ تے شعر کہیندے ہن، جیہڑے ایں زبان دے قدیم ورثے کوں ظاہر کریندن۔ (نوٹ: عمری علوی حکمراناں دے بارے تفصیلی تاریخی ماخذ گھٹ ہن، پر مقامی روایات اِنہاں دے سرائیکی نال تعلق دی تصدیق کریندین۔) == 3۔ صوفیا دی زبان: == حضرت بابا فرید الدین گنج شکر، خواجہ غلام فرید، سچل سرمست — سارے صوفیاں سرائیکی کوں اپݨی محبت تے معرفت دی زبان بݨایا۔ خواجہ صاحب دا کلام تاں سرائیکی دی روح ہے۔ > سانول موڑ مہاراں > ساکوں اپݨی یاد وچوں نہ وساریں == 4۔ وسیع علاقہ: == سرائیکی صرف ملتان یا بہاولپور دی زبان نئیں، ایہ میانوالی، ڈیرہ اسماعیل خان، ڈیرہ غازی خان، جیکب آباد، سکھر توں گھن کے بلوچستان دے کچھ علاقیاں تک ٻولی ویندی ہے۔ چھی کروڑ توں ودھ لوک ایں کوں ٻولیندن۔ == 5۔ اپݨے خاص اکھر: == سرائیکی دے پنج خاص اکھر ہن — ٻ، ڄ، ݙ، ڳ، ݨ — جیہڑے دنیا دی کہیں ٻئی زبان وچ کائنی۔ ایہ ایں دی قدامت تے انفرادیت دا ثبوت ہن۔ 1849ء وچ اوبرائن سرائیکی گرائمر دی کتاب وچ سرائیکی دے پنج خاص حروف دا ذکر کیتے۔ سئیں، جیہڑی زبان دے اپݨے اکھر ہوون، اپݨا ادب ہووے، اپݨے صوفی شاعر ہوون، او کݙاہیں علاقائی نئیں تھی سڳدی، او قومی تے تاریخی زبان ہوندی ہے۔ صوبہ سرائیکستان مرکز ملتان دا مطالبہ ایں واسطے تاں ہے جو ایں عظیم زبان تے ثقافت کوں اوندا حق ملے۔ == تاریخی اکھاݨ == سرائیکی وچ ہک اکھاݨ مشہور ہے جو ایہ زبان دریاواں دی زبان ہے، پر ایندیاں جڑاں کچھی دے پہاڑاں تے میداناں توں شروع تھیندن۔ ایں سانگے اینکوں سندھ وادی دی '''"بنیادی بولی"''' منیا ویندے۔ == ٻیا ݙیکھو == * [[سرائیکی زبان دا تاریخی پس منظر]] tvz8ff6d6imxe7timl9j01e94u07s4s