وکیپیڈیا skrwiki https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter میڈیا خاص ڳالھ مہاڑ ورتݨ آلا ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ وکیپیڈیا وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ فائل فائل ڳالھ مہاڑ میڈیا وکی میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ سانچہ سانچہ ڳالھ مہاڑ مدد مدد ڳالھ مہاڑ ونکی ونکی ڳالھ مہاڑ TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول ڳالھ مہاڑ Event Event talk 0 11138 72812 70717 2026-10-12T14:24:48Z Sraiki 12 72812 wikitext text/x-wiki                         اسلم جاوید پیدائش یکم اکتوبر ۱۹۴۸ء، قصبہ مڑل [[ضلع ملتان]]۔ ابتدائی تعلیم قصبہ مڑل دے ہائی سکول توں حاصل کیتی۔ ۱۹۶۹ء وچ ولایت حسین اسلامیہ کالج ملتان توں ایف ایس سی کرݨ توں بعد مکینکل دا ڈپلومہ حاصل کیتا۔ مگر عملی زندگی کیتے میدان صحافت کوں چݨیا۔ روزنامہ عدل، سنگ میل، آفتاب، اعلان، قومی آواز، امروز جئیں اخبارات نال وابستہ رہیے۔ عملی طور تے سیاست وچ وی حصہ گھندے رہیے۔ اسلم جاوید جدید سرائیکی شاعری دا ہک معتبر حوالہ ہن۔ ’’پکھی پال تھلوچڑ، میکوں آکھ نہ پنڄ دریائی، ست سرائی، طبل کوہاڑی، مونجھ بھرے استھان‘‘ انہاں دے شعری مجموعے شائع تھی چکیٔن۔ طبل کوہاڑی انہاں دی ہک درگھی نظم ہے۔ جیرھی سرائیکی شعریات دا ہک شاہکار ہے۔ انہاں دی شاعری وسیب دے وسینکاں، لوک رہتل، انسان دوستی، فطرت دے مناظر نال محبت نال مالا مال ہے۔ نظم بطور نمونہ: میں میں تسّا میݙی دھرتی تسّی تسّی روہی جائی میکوں آکھ نہ پنج دریائی == حوالہ == کتاب: سرائیکی شاعری دا اِرتقاء، مصنف: ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر، چھاپہ خانہ : جھوک پبلشرز ملتان 3ymh9fxrojvqq11l8ev9d2of5m1xjjx 0 24184 72829 56508 2026-10-13T09:51:31Z Andre Engels 1090 merge 72829 wikitext text/x-wiki {{merge|نصیرالدین شاہ}} {| class="infobox infobox_v2" cellspacing="3px" ! colspan="2" scope="col" class="entete humain" style="line-height:1.5em; background-color:#C0C0C0;color:#000000" |نصیر الدین شاہ Naseeruddin Shah |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |([[:ur:ہندی_زبان|ہندی]] : <span lang="hi">नसीरुद्दीन शाह</span>)&nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q469945#P1559|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1559) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |[[فائل:Naseeruddin_Shah_Audio_release_of_'Maximum'_06_(cropped).jpg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D8%A6%D9%84:Naseeruddin_Shah_Audio_release_of_'Maximum'_06_(cropped).jpg|center|330x330px]] |- | colspan="2" | ---- |- ! colspan="2" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |معلومات شخصیت |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ڄمݨ | style=" " |<span style="display:none"> (<span class="bday">1950-08-16</span>) </span>16 اگست 1950<span class="noprint ForceAgeToShow"> (عمر&nbsp;74 برس)</span> [[:ur:بارہ_بنکی،_اتر_پردیش|بارہ بنکی]]، [[:ur:اتر_پردیش|اتر پردیش]]، [[:ur:بھارت|بھارت]] |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |قومیت | style=" " |[[:ur:بھارت|بھارت]]n |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |مذہب | style=" " |[[:ur:اسلام|اسلام]] <ref name="5528edb6f50fdf4c9d2c2b77a6bb501e613c3154">https://www.telegraphnepal.com/hindu-muslim-divide-india-heading-to-civil-war/</ref>&nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q469945#P140|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P140) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ذال | style=" " |پروین مراد (متوفی) [[:ur:رتنا_پاٹھک|رتنا پاٹھک]]&#x20;(<abbr title="<nowiki&gt;شادی</nowiki&gt;">شادی.</abbr>&nbsp;1982) |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |ٻال | style=" " |3، بشمول [[:ur:Imaad_Shah|Imaad]], [[:ur:Vivaan_Shah|Vivaan]] |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |بھیݨ بھرا | style=" " |<div style="max-height:180px; overflow: auto; padding: 2px 0 2px 5px; background-color:transparent;vertical-align:top;font-size:100%">[[:ur:ضمیر_الدین_شاہ|ضمیر الدین شاہ]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q469945#P3373|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P3373) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span></div> |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |عملی زندگی |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |مادر علمی | style=" " |[[:ur:علی_گڑھ_مسلم_یونیورسٹی|علی گڑھ مسلم یونیورسٹی]] فلم اینڈ ٹیلی ویژن انسٹی ٹیوٹ آف انڈیا قومی ڈراما اسکول &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q469945#P69|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P69) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |کم | style=" " |اداکار، ماحولیاتی ماہر |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |پیشہ ورانہ زبان | style=" " |[[:ur:ہندی_زبان|ہندی]] &nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q469945#P1412|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P1412) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- ! colspan="2" scope="col" style="text-align:center;background-color:#E1E1E1;color:#000000" |اعزازات |- | colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" |[[:ur:پدم_بھوشن|پدم بھوشن]]، [[:ur:پدم_شری_اعزاز|پدم شری اعزاز]]، [[:ur:قومی_فلم_اعزاز_(بھارت)|قومی فلم اعزاز]] |- ! scope="row" style="text-align: right; background-color:#F3F3F3; " |[[فائل:IMDb_logo.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D9%86%D9%B9%D8%B1%D9%86%DB%8C%D9%B9_%D9%85%D9%88%D9%88%DB%8C_%DA%88%DB%8C%D9%B9%D8%A7%D8%A8%DB%8C%D8%B3|none|40x40px]] | style=" " |[http://www.imdb.com/name/nm0787462/ IMDB پر صفحات]&nbsp; <span class="noprint"> [[فائل:Arbcom_ru_editing.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/d:Q469945#P345|baseline|13x13px|ویکی ڈیٹا پر (P345) کی خاصیت میں تبدیلی کریں]]</span> |- | colspan="2" style="text-align:center;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" style="text-align:right;background-color:#F9F9F9;color:#000000;" | |- | colspan="2" class="navigation-only" style="border-top: 2px #E1E1E1 dotted; font-size: 80%; background:inherit; text-align: left;" |<span class="plainlinks" style="float:right;">[https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D8%A7%DB%81&action=edit&section=0 <span style="color:#555;">درستی</span>] - [https://ur.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%86%D8%B5%DB%8C%D8%B1_%D8%A7%D9%84%D8%AF%DB%8C%D9%86_%D8%B4%D8%A7%DB%81&veaction=edit <span style="color:#555;">ترمیم</span>] </span>&nbsp;[[فائل:Info_Simple.svg|link=https://ur.wikipedia.org/wiki/%D8%B3%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%81:%D8%AE%D8%A7%D9%86%DB%81_%D9%85%D8%B9%D9%84%D9%88%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%B4%D8%AE%D8%B5%DB%8C%D8%AA|12x12px|سانچہ دستاویز دیکھیے]] |} نصیر الدین شاہ مشہور [[بھارتی]] اداکار اتے ہدایتکار ہے۔ انہاں دا شمار [[بھارتی]] سنیما دے بہترین اداکاراں وچ تھیندے۔ نصیر الدّین شاہ کوں بھارتی سنیما کوں پیش کیتی ڳئی خدمات کیتے، 2003ء وچ بھارت سرکار دے اعزاز پدم بھوشن نال نوازا ڳیا۔ == اعزازات == {| class="wikitable" !اعزاز !فلم !سال !نتیجہ |- | colspan="4" | * '''شہزی اعزازات''' |- |پدما شری |بھارت کا چوتھا بڑا غیر فوجی اعزاز |1987 |'''فاتح''' |- |پدما بھشن |بھارت کا تیسرا بڑا غیر فوجی اعزاز |2003 |'''فاتح''' |- | colspan="4" | * '''[[نیشنل فلم اعزازات]]''' |- |نیشنل فلم اعزاز برائے بہترین اداکار |''سپرش'' |1979 |'''فاتح''' |- |نیشنل فلم اعزاز برائے بہترین اداکار |''[[پار]]'' |1984 |''فاتح''' |- |[[نیشنل فلم اعزاز برائے بہترین معاون اداکار]] |''اقبال'' |2006 |'''فاتح''' |- | colspan="4" | * '''فلم فیئر اعزاز''' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکار |''[[آکروش]]'' |1981 |'''فاتح''' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکار |''[[چکرا]]'' |1982 |'''فاتح''' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکار |''[[معصوم]]'' |1984 |'''فاتح''' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکار |''سر'' |1993 |''نامزدگی'' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ویلن |''[[مہرا]]'' |1995 |''نامزدگی'' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین معاون اداکار |''[[ناجائز]]'' |1996 |''نامزدگی'' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ویلن |''[[چاہت]]'' |1998 |''نامزدگی'' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ویلن |''[[سرفروش]]'' |2000 |''نامزدگی'' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین ویلن |''کرش'' |2007 |''نامزدگی'' |- |فلم فیئر اعزاز برائے بہترین اداکار |[[اے ویڈنسڈے]] |2008 |''نامزدگی'' |- | colspan="4" | * '''[[وینس فلم میلہ]]''' |- |ووپی کپ اعزاز برائے بہترین اداکار |''[[پار]]'' |1984 |'''فاتح''' |} == مشہور فلمیں == {| class="wikitable sortable" !سال !فلم !کردار ! class="unsortable" |معلومات |- |1975 |''نشانت'' |وشوام |- |1976 |''منتھن'' |بھولا |- |1977 |''بھومیکا'' |سنیل ورما |- |1978 |''جنون'' |سرفراز خان |- |1979 |''اسپرش'' |انیردھ پارمر |- |1980 |''آکروش'' |بھاسکر کلکرنی |- |1980 |''البرٹ پنٹو کو غصہ کیوں آتا ہے'' |البرٹ پنٹو |- |1980 |''بھاونی بھاوئی'' |- |1980 |''ہم پانچ'' |نصرالدین شاہ |- |1981 |''چکرا'' |لکّا |- |1981 |''عمراؤ جان'' |گوہر مرزا |سال کی بہترین فلم |- |1982 |''بازار'' |سلیم |- |1983 |''جانے بھی دو یاروں'' |ونود چوپڑا |- |1983 |''کاٹھا'' |راجا رام پرتوشم جوشی |- |1983 |''معصوم'' |ڈی کے |- |1983 |''وہ سات دن'' |ڈاکٹر آنند |- |1984 |''پار'' |نو رنگیا |- |1984 |''موہن جوشی حاضر ہو'' |ملکانی |- |1984 |''ہولی (فلم)'' |پروفیسر سنگھ |- |1985 |''غلامی'' |ایس پی سلطان سنگھ |- |1985 |''تریکال'' |روئز پریرا |- |1985 |''مرچ مصالحہ'' |صونیدار |- |1986 |''کرما'' |خیر الدین چشتی |- |1987 |''جلوہ'' |کپل |- |1987 |''اجازت'' |مہندر |- |1988 |''ہیرو ہٰیرا لال'' |ہیرو ہٰیرا لال |- |1988 |''مالا مال'' |راج |- |1988 |''دی پرفکٹ مرڈر'' |انسپکٹر کھوٹے |- |1989 |''تری دیو'' |جے سنگھ |- |1992 |''وشوا آتما'' |سوریا پرتاب سنگھ |- |1992 |''الیکٹرک مون'' |رمبھوج گوسوامی |- |1992 |''چمتکار'' |امر کمار |- |1992 |''پناہ'' | | |- |1993 |''کبھی ہاں کبھی نا'' |فادر برگینزا |- |1993 |''سر (فلم)'' |پروفیسر امر ورما |- |1994 |''مہرا'' |مسٹر زندال |- |1994 |''دھروکال'' |ڈی سی پی عباس لودھی |- |1995 |''ناجائز'' | |- |1996 |''چاہت'' |راج سولنکی |- |1997 |''بمبئی بوائز'' |مستانہ |- |1998 |''چائنہ گیٹ'' |میجر سرفراز خان |- |1998 |''سچ اے لانگ جرنی'' |جمی بلیموریا |- |1999 |''سرفروش'' |گلفام حسن |- |1999 |''بھوپال ایکسپریس'' |بشیر |- |2000 |''ہے رام'' |[[موہن داس کرم چند ڳاندھی|مہاتما گاندھی]] |- |2001 |''مونسون ویڈنگ'' |للت ورما |- |2002 |''[[دی لیگ آف ایکسٹرا آرڈنری جینٹلمیں'' |کینٹن نیمو |(امریکی فلم) |- |2003 |''اینکاؤنٹر: دی کلنگ'' |انسپیکٹر بھروچا | |- |2003 |''مقبول'' |انسپیکٹر پروہت | |- |2004 |''تین دیواریں'' |اشان |- |2004 |''میں ہوں نا'' |بریگیڈیئر شیکھر شرما | |- |2005 |''پہیلی'' |خود |آواز |- |2005 |''[[اقبال (فلم)]]'' |موہت |کرکٹ کوچ |- |2006 |''بیئنگ سائرس'' |دینشا سیٹھنا |- |2006 |''کرش'' |ڈاکٹر سدّارتھ آریا | |- |2006 |''اوم کارا'' |بھائی صاحب |- |2006 |''بنارش (فلم)'' |باباجی |- |2007 |''پززانیا'' |سائرس |- |2007 |''امل (فلم)'' |جی کے جیا رام |- |2007 |''خدا کے لیے'' |مولانا ولی |(پالستانی فلم) |- |2007 |''[[دس کہانیاں]]'' |,, |- |2008 |''شوٹ آن سائٹ'' |طارق علی |- |2008 |''[[جانے تو یا جانے نا]]'' |امر سنگھ راٹھور |جے کے والد |- |2008 |''اے ویڈنسڈے'' |. |نامعلوم حریف |- |2009 |''[[بارا آنا]]'' |شکلا |- |2009 |''فراق'' |خان صاحب |- |2009 |''ٹوڈیز اسپیشل'' |اکبر |- |2009 |''بولو رام'' |این ایس نیگی |- |2010 |''پیپلی لائیو '' |سلیم قدوائی |وزیر زراعت |- |2010 |''[[اشقیا]]'' |افتخار |خالو جان/خالو/افتخار |- |2010 |''راجنیتی'' |بھاسکر سنیال | |- |2010 |''اللّہ کے بندے'' |وارڈن |- |2011 |''سات خون معاف'' |ڈاکٹر مودھوسودن طرفدار |- |2011 |''[[زندگی نا ملے گی دوبارہ]]'' |سلمان حبیب |- |2011 |''دی ڈرٹی پکچر'' |سوریا کانتھ |- |2011 |''چالیس چوراسی'' |.. |ہندی فلم |- |2012 |''میڈ ڈیڈ'' |اعلان |متوقع |- |} == پیشکار == یون ہوتا تو کیا ہوتا (2006) == حوالہ جات == {{حوالے}} [[ونکی:فلم فیئر ایوارڈ جِتَّݨ آلے]] [[ونکی:بھارتی مسلم شخصیتاں]] [[ونکی:جِین٘دے شخصیّتاں]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا حوالیاں آلے صفحے]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا آلے صفحے]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ پیشہ ورانہ ٻولی]] [[ونکی:ویکی ڈیٹا دے مواد کوں ورتاوݨ آلے صفحے]] [[ونکی:مادر علمی ویکی ڈیٹا کنوں ماخوذ]] 5rtzy7fsx4jxn0cijr3dui43s5o027v 0 33441 72816 70787 2026-10-12T14:28:35Z Sraiki 12 72816 wikitext text/x-wiki == '''Evolutionary Theory of Speech''' ==                         ٻہوں سارے محققاں دے بھاݨے انساں الاوݨ دی ݙاں ذناورا ںکولوں سِکھا ہے۔ ایں کیتے انہاں دی ساری وِیٹ ذناوراں دیاں آوازاں تے انہاں دے دیہی اشاراں تے رہی ہے۔ اوذناوراں دے اوں مشینی نظام کوں سمجھݨ دیاں کوشتاں اِچ لڳے رہے ہن۔ ڄیں سانگے او اپݨا سنیہا ہِک ݙوجھے تائیں پچائندن ۔ ارتقایاں دیاں یکیاں تھیوریاں اِچ سو وِلاکا تے ڳنڈھ ہِکا ای ہے۔ ڄݨیں انہاں دیاں یکیاں تھیوریاں گھُما پھِرا کے ایہو ای آدھیاں ہن ڄو وقت دے نال نال چنڳی خوراک کھاوݨ پوروں انسان دا بھیڄا ودھ ڳئے ڄیں پوروں انسان کݨ دیہی طور تے الاو ݨا ٻولݨا تے زبان کوں ترقی ݙیوݨا ممکن تھی ڳئے۔ ایں بارے سیݨ اِچسن ہوݨاں آدھیاں ہِن ڄو "Physically, a deprived physical environment led to more meat-eating and as a result, a bigger brain. The enlarged brain led to the premature birth of humans, and in consequence a protected child-hood during which mothers cooed and crooned to their offsprings. An upright stance altered the shape of the mouth and vocal tract, allowing a range of coherint sounds to be uttered." (6)                        ’’اصل اِچ کھادھ پیت دیاں ٻہوں گھٹ شیئں رکھݨ آلے قذرتی محول انسان کوںڈھڳ ماس کھاوݨ تے مجبور کر ݙتائے۔ ڄیں دے نتیجے اِچ اوندا بھیڄا ودھ ڳئے۔ ایں ودھے ہوئے بھیڄے پوروں انسان وقت کولوں پیلھے ویاوݨ لڳ ڳئے۔ ڄیں دے نتیجے اِچ انسان دے حفاظتی ٻلپݨ دی مدت لمبی تھی ڳئی ہے ڄیں پوروں ماواں کوں اپݨے ٻالاں دا ہکلاں مارݨ تے لولیاں ݙیوݨ دا ویل وی ودھ ڳئے۔ انسان دے کھڑے تڑے انداز، اوندے وات دی ساخت تے الاوݨی ݙبی دے ٹوٹے کوں ای بدل ݙتائے تے انہاں کوں ایں قابل بݨا ݙتائے ڄو انہاں کول سمنجھ آوݨ آلے ٻول ٻولے ونڄ سڳن۔‘‘                        سیݨ اِچسن دے ایں بیان تے کئی ڳالھیں کیتیاں ونڄ سڳدیاں ہِن۔ پیلھی تاں اے ڄو اساکوں نیامتاں کول محروم اوں قذرتی محول دا تھوریت ہووݨا چاہیدا ہے ڄیں اساکوں الاوݨ جوگا بݨائے تے ݙوجھی اے ڄو ڄیکر ڈھڳ ماس کھاوݨ نال باندر نما انسان (hominide) دا بھیڄا تے چیتا ودھ ڳیا ہے تے او الاوݨ جوگا تھی ڳیا ہے تاں وت شینھ، چیتے، تیندوے تے ٻئے ماس کھاوݨے لیوواں دے بھیڄے تے چیتے کیوں نئیں ودھے تے او الاوݨ جوگے کیوں نئیں تھئے؟ انہاں لیوواں دا کائی زبان نہ الاوݨا سیݨ اِچسن دی کیتی ہوئی ڳالھ کوں بے وزن کرݙیندا ہے۔ ہک ٻئے ارتقائی سئیں جان میک کرونے ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "It all started with an ape that learned to speak. Man's hominid ancestors were doing well enough, even though the world had slipped into the cold grip of the ice age. They had solved a few key problems that had held back the other branches of the ape family, such as how to fined enough food to feed their rather oversized brains. Then man's ancestors happened on the trick of language. Suddenly, a whole new mental landscape opened up. Man became self-aware and self-possessed".  (7)                        ایں سبھ کجھ(الاوݨ ٻولݨ) دی شروعات اوں ویلے تھئی ہے ڄݙاں ہِک باندر الاوݨا سِکھ ڳئے۔ توڑیں ڄو بھوئیں ورفانی دور دی وٹھ تلے ائی ہوئی ہئی وت وی انسان دے باندر نما پرکھے ٻہوں چنڳی غذراݨ کریندے پئے ہن۔ انہاں کجھ اے ڄیہاں منڈھلے مسئلے وی حل کر گھِدے ہن ڄنہاں باندراں دیاں ٻنھاں لڑیاں کوں حالے ٻہوں پِچھاں رکھا ہویا ہئی۔ ڄیویں اپݨے کہیں حدتائیں ودھے ہوئے بھیڄے کیتے ودھیک خوراک ڳولݨ دا مسئلا۔ وت انسان دے پرکھاں کوں ابڑغتی الاوݨ دی ݙاں آڳئی اے۔ ایندے نال ای اوندے سامݨھے نہاموں ہِک وسیع ذہنی دنیاں دا در کھل ڳئے تے ہݨ او اپݨے آپ کوں سیاݨ وی ڳیا ہے تے اوندے وِچ اپݨی ملکیت دا شعور وی سجاگ تھی ڳئے۔ بھل سئیں جان میک کرونے ہوݨاں دی ڳالھ تے پیلھا سوآل تاں اے تھیند اہے ڄو او پیلھا باندر کیوں تے کیویں الاوݨا سکھ ڳئے؟ اے آکھݨا تاں ٻہوں سوکھا ہے ڄو او پیلھا باندر آپ کولوں آپے الاوݨا سکھ ڳئے ۔ بھل اے ݙساوݨا ٻہوں توں وی ٻہوں اوکھا ہے ڄو اوں پیلھے باندر اپݨے آپ الاوݨا کیویں سِکھا ہے ؟ الاوݨ دا اے واقیا کیویں تے کݙاں تھیا ہے؟ ایندا کوئی پتا کائینی۔ حراݨی آلی ڳالھ تاں اے ہے ڄو اڄ دی سائنسی ترقی تے الاوݨ سکھاوݨ دے نویں توں نویں سندراں دے ہوندے ہوئے وی اڄ دا انسان باندر کوں الاوݨ سکھاوݨ اِچ اُکے تے نیکام ہے۔                        ہِک ٻئے ارتقائی سئیں مائیکل کوربالس ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "My own view is that language developed much more gradullay, starting with the gestures of ape, then gathering momentum as the bipdal hominins evolved. The appearance of the larger brained genus Homo some 2 million years ago may have signaled the emergence and later development of syntex, with vocalization providing a mounting refrain. What may have distinguished Homo spiens was the final switch from a mixture of gestural and vocal communication to an autonomous vocal language, establihed by gesture but not dependent on it". (8)                        میݙی اپݨی آکھ تاں اے ہے ڄو زبان باندر دے اشاراں کولوں شروع تھی کے ٻہوںمٹھے تے ہولے ہولے ترقی کریندی ہوئی وجود اِچ آئی ہے۔ وت ڄیویں ڄوݙوں ڄنگھے باندرنما انسان ایں پراسیس اِچ رلِن تاں اے زور نپ ڳئی ہے ۔کجھ20 لکھ ورھیں پیلھے وݙے بھیڄے آلے ذہین ہومو دے ظہور، زبانی ٻولے ہوئے لوظاں کولوں ڈھیر سارے جملے بݨاوݨ تے انہاں دی نحوی ترتیب دے اشارے شیت ݙے ݙتے ہن۔ ڄو کجھ نشابر ہے او اے ہے ڄو ہومو سپنز او چھیکڑی مروڑی ہئی ڄیرھی کھا کے او اشاراں آلی تے الاوݨی زبان دے ملغوبے کوں چھوڑ کے ہَچھی پُچھی تے ازاد الاوݨی زبان دو آڳئی اے۔ اوں اینکوں اشاراں نال سجایا تاں ہے بھل اشاراں تے نربھر نئیں رہیا۔ انہاں ترہاں بیاناں اِچ انسان نما باندر یا باندر نما انسا ن دے بھیڄے دے ودھݨ کوں اوندے الاوݨ دی منڈھلی وجھاں ݙسایا ڳیا ہے۔ ڄیکر وݙا بھیڄا ای انسان دے الاوݨ دا سوّب ہئی تاں سوآل اے ہے ڄو انسان کولوں ودھ تے وݙا بھیڄا رکھݨ آلے ذناور ڄیویں منجھ تے ہاتھی الاوݨ توں کیوں وانجے ہوئے ہن۔ ݙوجھا باندر نما انسان دے بھیڄے دے ودھݨ دا ڄیرھا عمل اڄ توں 20لکھ ورھیں پیلھے تھیا ہے او اڄ کیوں نئیں تھیندا؟ اڄ کوئی انسان نما باندر اساکوں آپ کولوں آپے الائندا ہویا کیوں نئیں ݙسیندا؟ حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄو انسان دے الاوݨ تے زبان دی اصلیت بارے ارتقایاں دا نظریا محض تصوراتی ہے۔ ایندا کوئی پکا تے ٹھوس ثبوت انہاں کول کائینی۔ حقیقت تاں اے ہے ڄو ذناور وی اپݨی ڳالھ اپݨی بلادری تائیں پچاوݨ کݨ اوازاں دا سہارا گھِندن۔ بھل ککڑ دی بانگ، ݙاند دی گرک تے ہِک وݙے مجمیں دے سامݨھے عیسیٰ خیلوی دی ’’قمیز تیݙی کالی ‘‘ڳاوݨ اِچ زمی اسمان دا پاڑا ہے تے اے پاڑا چاوݨا ارتقایا ں دے وس دی ڳالھ نئیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: [[جھوک پبلشرز ملتان]] n8kj4o1d7xt3545m09g4zi71rmqh6kx 0 33442 72817 70788 2026-10-12T14:29:03Z Sraiki 12 72817 wikitext text/x-wiki == '''Religious Theory of Speech''' ==                        دنیاں دے تریہی وݙے الہامی مذب [[اسلام]]، عیسائیت تے یہودیت تھولے ٻہوں فرق نال حضرت آدم ؑ تے بی بی حواؑ دے قصے تے متفق ہِن۔ اسلامی تعلیمات موجب اللہ تعالیٰ حضرت آدم ؑ کوں فرشتاں دے سامݨھے پیش کرکے آکھائے ڄو انہاں (فرشتاں) کوں انہاں شیئں دے ناں ݙسا۔ حضرت آدم ؑ او ناں ݙسا ݙتن(9)۔ قرآن مجید دی ایں آیت کولوں نشابر ہے ڄو انسان ڄمدوں لا دا سمنجھ آوݨ آلی زبان نہ چھڑا الا سڳدا ہئی بھلکہ سمنجھ وی سڳدا ہئی۔ ڄیویں اوں اللہ تعالیٰ دے حکم کوں سمنجھ کے انہاں شیئں دے ناں ݙسا ݙتن ڄیرھیاں دے ناں انہاں کولوں پُچھے ڳئے ہن۔ ایویں بائبل دی کتاب جینیسس 30-28:1 اِچ آکھا ڳئے ـ’’ڄو حقیقت اے ہے ڄو آدم ؑ دے وجود اِچ آوݨ نال خدا انہاں نال الائے‘‘۔ ݙوجھی جھا جینیسس 20-19:2 اِچ آکھا ڳئے ڄو’’ آدمؑ حوا دی تخلیق کولوں پیلھے ای ذناوراں کوں ناں ݙے ݙتے ہن۔‘‘بائبل دے انہاں بیاناں کولوں صفا نشابر ہے ڄو انسان اپݨے ڄمݨے دی پیلھی ݙینھوار کول ای الاوݨ دی لیاقت رکھیندا ہئی۔ ایویں قرآن مجید اِچ اے وی آکھا ڳئے ڄو ’’رحمن او ذات ہے ڄیں قرآن پڑھنا سکھائے ۔پیدا کیتس انسان کوں تے سکھائس اوں کوں ٻولݨا‘‘(10)۔ قرآن مجید دے انہاں بیاناں کولوں اے ڳالھ اُکی سرکھری تھی ڳئی اے جو الاوݨا انسان دا کسبی عمل نئیں بھلکہ اے خدائی ݙات ہے۔ ڄیرھی ڄمدوں لا دی انسان کوں ڈھئی ہوئی ہے۔ حضرت حواؑ دی تخلیق دے دستی پِچھوں حضرت آدم ؑ آدھن۔ "This is now bone of my bones and flesh of my flesh. She shall be called woman, because she was taken out of man." (Genesis 2:23)                        ’’اے ہُݨ میݙیاں ہݙیاں اِچوں ہک ہݙی ہے تے میݙے ہاں دا ٹوٹا ہے ۔ اے ذال اکھوائیسی کیوں ڄو اے ڄݨے کولوں نکھتھی ہوئی ہے‘‘۔ اے ڳالھ حضرت آدم ؑ اوں ویلے آکھی ہے ڄیں ویلے خُد انہاں دی اپݨی تخلیق ݙینھوار ݙوں پیلھے تھئی ہوئی ہئی۔ اے ڳالھ ٻہوں صفا ستھری تے سمنجھ آوݨ آلی زبان اِچ آکھی ڳئی ہے تے نالے ایندے وِچ ڄیرھے لوظ ورتے ڳئے ہن اووی سرکھرے تے زوردار ہن۔ غیرجانبدار محقق کوں اے آکھݨ اِچ کائی ݙچک نئیں تھی سڳدی ڄو حضرت آدم ؑ تے حضرت حوا ؑ کوں الاوݨی زبان دا توفا ڄمدوں لا دا ڈھیا ہویا ہئی۔                        اڄ دی دنیاں اِچ ودھ گھٹ 6809 رنگا رنگ دیاں انسانی زباناں الایاں ٻولیاں ویندیاں پیاں ہن(11)۔ بھل کوئی وی پورے پک نال انہاں دی یکی ڳݨت نئیں ݙسا سڳدا۔ کیوں ڄو زباناں کوں انہاں دیاں ٻولیاں یا انہاں کول نکھتھیاں ہویاں زباناں (Sub languages) کولوں وکھرا کرݨا ٻہوں اوکھا ہے۔ بائبل اِچ زباناں دی رنگا رنگی کوں بابل دے منارے (Tower of Babel) دے واقیے اِچ بیان کیتا ڳیا ہے ۔جینیسس9-1:11 اِچ آکھا ڳیا ہے ڄو پہل اِچ یکی دنیاں اِچ ہکا زبان ہئی۔ ڄیں ویلے حضرت نوحؑ تے اوندے گھر آلے ٻیڑی کولوں لتھن تاں او ہِکا زبان الائندے ہن۔ آبادی دے ودھݨ دے باوجود وی او یکے ہکے جھا تے راندھے ہن۔ ایں کیتے انہاں دے وِچ زبان دے تھولے ڄہیں اختلاف دا امکان وی کائناں ہئی۔ بھل ڄیں ویلے ہک پوری نسل یکی بھوئیں تے کھِنڈ ونڄݨ تے اللہ تعالیٰ دے حکم دی فتک تے اݨ مݨ تھی ڳئی اے تاں اتھائیں اللہ تعالیٰ اپݨی قذرت دا اے موجزا ݙکھائے ڄو اوں پوری نسل کوں مختلف لسانی گروپاں اِچ ونڈ ݙتا ہے۔ ہݨ ہر گروپ اپݨے سوا نہ کیہیں دی زبان سمنجھ سڳدا ہئی تے نہ الا سڳدا ہئی۔ ایں سختی کولوں یکے گروپ بابل منارے کوں چھوڑ کے یکی بھوئیں اِچ کھنڈݨ تے مجبور تھی ڳئے ہن۔ بھوئیں تے زباناں دی رنگا رنگی اوہیں ݙینھ کولوں ہے ڄیں ݙینھ دا بابل منارے دا اے واقیا تھیا ہے(12) ۔ بابل منارے دے ایں واقیے کولوں قطع نظر کریندے ہوئیں قرآن مجید اے ݙسائندا ہے ڄو زباناں دی اے رنگا رنگی اللہ تعالیٰ دیاں نشاݨیاں اِچوں ہک نشاݨی ہے۔                        ایں ویلے دنیاں تے 6809 رنگا رنگ دیاں انسانی زباناں مجود ہووݨ کولوں اے تاں نشابر ہے ڄو ٻہوں پراݨے ویلاں اِچ انہاں زباناں دے قدیم نمونے (Proto-type) وی ضرور مجود ہن۔ اے قدیم زباناں وی اپݨے لوظاں دے بھنڈار ، قواعد دی ترتیب تے صرف نحو اِچ ہِک ٻئے کولوں اُکیاں وکھریاں ہن۔ انہاں دا پیو ݙاݙا وی سانجھا ناہی بھلکہ او اپݨا ہک اُکا نکنگلا وجود رکھدیاں ہن۔ اے قدیم زباناں (Proto-types) کیویں تے کݙاں وجود اِچ آئیاں ہن۔ انہاں سوآلاں تے اڳوں ونڄ کے ڳالھ کیتی ویسی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان phm0xjlkslqlw0l01npyl4r1yo6i7er 0 33443 72815 70789 2026-10-12T14:27:12Z Sraiki 12 72815 wikitext text/x-wiki == '''Speech and Neural Network'''  ==                        میڈیکل سائنس دی چیتا بغؤں کر ݙیوݨ آلی ترقی ڄتھاں انسان کوں بماریاں دے علاج تے انہاں کولوں بچݨ دی راہ ݙکھائی ہے اتھائیں انسان دے جُثے بارے وی کئی حراݨ کر ݙیوݨ آلیاں ڳالھیں سامنھْے گھِن آئی ہے۔ انہاں ڳالھیں چوں معرکے دی اے ڳالھ وی ہے ڄو انسان دے الاوݨ ٻولݨ تے سمنجھ آوݨ آلی زبان دا منبع وی انسان دے بھیڄے دیاں ݙوں جھاہیں ہن ڄنہاں دے وِچوں ہِک کوں بروکا دا علاقا (Broka's Area) تے ݙوجھی کوں ورنیکے دا علاقا (Wernicke's Area) آکھا ویندا ہے۔                        زبان دے ظہور تے سوچیندیں ہوئیں اکثرا ارتقائی آدھن ڄو زبان دا ظہور انسان دے بھیڄے دے ودھݨ دی کرامت ہے۔ بھل ڄیں ویلے ایں بارے سوچا ویندا ہے ڄو اڄ وی بھوئیں تے 6000توں ودھ زباناںالائیاں ٻولیاں ویندا پیاں ہن تاں اے ڳالھ سمنجھ اِچ نئیں آندی ڄو زبان دی ایجاد انسانی جثے دے چھڑے ہِک انگ بھیڄے دے ودھݨ نال تھئی ہے۔ ڄیں ویلے ٻئے یکے انگ چپ رہے ڳئے ہن تے ذرا وی نئیں ودھے۔ حراݨی دی ڳالھ اے ہے ڄو بھیڄے دے ودھݨ دی اے کرامت چھڑے ہوموسپنز اِچ ای تھئی ہے۔ ہومو ایریکٹس تے اڄوکا انسان ایں ودھک کولوں وانجے رہے ڳئے ہن۔ زبان تے بھیڄے دی ودھک تے ڳالھ کریندے ہوئیں ٹیرنس ڈیکن ہوݨاں آدھن ڄو "For a language feature to have such an impact on brain evolution that all members of the species come to share it, it must remain invariable across." (13)                        زبان دے ایں نشابر ڳݨ  چیتے دے ارتقاء تے اتلا ݙونگھا اثر سٹا ہے ڄو انسانی نوع دے ہر آدمی ایندے اِچوں اپݨا ونڈا گھِن گھِدا ہے تے یکی دنیاں اِچ ایں کوں غیر مبدل ای ہووݨا چاہیدا ہے۔ سئیں ٹیرنس ڈیکن ہوݨاں دے آکھݨوں الاوݨ تے زبان دا وصف انسانی نوع دے ہر بندے اِچ پاتا ویندا ہے۔ ایں بھوئیں تے کوئی ہِک آدمی وی ایندے کولوں وانجا ہویا نئیں۔ ڄݨیں بھوئیں تے کوئی ہِک آدمی وی اے ڄیہاں نئیں لبھدا ڄیندی کائی اپݨی ماء ٻولی نہ ہووے۔ حراݨی دی ڳالھ تاں اے ہے ڄو انہاں دے وِچ اکثرا صوتاں دے ہکو ڄیہاں ہوندے ہوئے ول انہاں دے وِچ شدید اختلاف وی پاتا ویندا ہے۔ ایں اختلاف دی حقیقت ڄاݨݨ کݨ اساݙے کیتے نیورل نٹ ورک کوں ڄاݨݨا تے سمجھݨا ٻہوں ضروری ہے۔                        غُذرے ویلاں اِچ زبان تے دماغ دے ڳانڈھے دا پتا اوں ویلے لڳا ہے ڄݙاں کجھ اے ڄیہیں بمار سامݨھے آئن ڄیرھے ݙچک ݙچک الائندے ہن۔ یا او اپݨی ڳالھ ٻئے تائیں پچاوݨ اِچ ٻہوں اوکھے تھیندے ہن۔ یا وت او ڳالھ کریندے ایلے لوظاں کوں ایویں اڳھاں پِچھاں کرݙیندے ہن ڄو انہاں دی ڳالھ بے معنی تھی ویندی ہئی۔ یا او رُکے متوں لڳی تار اڳوں دیاں پِچھوں تے پِچھوں دیاں اڳوں مریندے راندھے ہن۔ پراݨے ویلاں دے یونانی اے تاں سمنجھ ڳئے ہن ڄو بھیڄے تے سٹ لڳݨ نال الاوݨ دی لیاقت دا وی زیان تھیند اہے۔ سیکڑاں ورھاں پِچھوں 1836ء اِچ سئیں میرک ڈکس ہوݨاں بماراں دے ہِک اے ڄیہیں ٹولے دا ݙسائندن ڄیرھا سِدھا ناہی الا سڳدا۔ انہاں بماراں بارے ڈکس ہوݨاں ݙسائندن ڄو انہاں یکے بماراں دے سراں دے کھٻے پاسے تے سٹاں لڳیاں ہویاں ہن۔                        ڈاکٹر پال بروکا ہوݨاں آدھن ڄو 1861 ء اِچ میݙے کولوں ہک اے ڄیہاں بمار آئے ڄیرھا چھڑا ہکو لوظ ’’ٹان‘‘ ای الائندا ہئی۔ ایندے مرݨ دے بعد میں ایندے بھیڄے دا معائنا کیتائے تاں اوندے بھیڄے دا سامنھْے آلا کھٻا پاسا (Left Frontal Cortex) ٻہوں ݙاڈھا پھٹورا ہئی۔ ڈاکٹر بروکا دی ایں تحقیق پوروں اڄ میڈیکل سائنس اِچ بھیڄے دے ایں حصے کوں ’’بروکا دا علاقا (Broka's Area) آکھا ویندا ہے۔ ڄنہاں بماراں دا بروکا دا علاقا پھٹورا تھی ونڄے تاں او ڳالھ کوں سمنجھ تاں سڳدن بھل سِدھا ولدا نئیں ݙے سڳدے۔ کیوں ڄو او جواب کیتے ٹھیک ٹھیک لوظاں دی چوݨ نئیں کرسڳدے۔ انڄ انہاں دی کیتی ڳالھ دی سمنجھ نئیں آندی۔                        1876 ء اِچ سئیں کارل ورنیکے ہوݨاں اے پتا وی کڈھ گھدا ہے ڄو بھیڄے دی ہِک ٻئی جھا تے سٹ لڳݨ نال وی الاوݨ ٻولݨ اِچ پھڑبھنج پوویندے ہن۔ بعد اِچ میڈیکل سائنس بھیڄے دی ایں جھا کوں ایندا پتا کڈھݨ آلے دے ناں تے ورنیکے دے علاقے (Wernicka's area) دا ناں ݙتا ہے۔ اے جھا ٹمپورل لوب (Temporal Lobe) دے پچھلے پاسوں ہے۔ ڄیکر بھیڄے دا ورنیکے آلاایریا پھٹورا تھی ونڄے تاں بندے دی ڳالھ سمجھݨ دی لیاقت ختم تھی ویندی ہے۔ چونکہ او ڳالھ سمنجھ نئیں سڳدا ایں کیتے جواب اِچ او اِنوں دیاں اُنوں تے اُنوں دیاں اِنوں مریندا ہے۔ اے بمار الائندا تاں راندھا ہے بھل اوں تے سوآل کٹنک دا کرو تاں او جواب اِچ چݨے دی ڳالھ کریندا ہے۔ ایں کیتے سوآل کرݨ آلے دے پلے کجھ نئیں پوندا۔ ڄیندی وجھاں توں اوندا بروکا دا علاقا وی ٹھیک کم نئیں کرسڳدا تے جواب ݙیندے ایلے لوظاں کوں ڳݙ وݙ کرݙیندا ہے۔ حِراݨی دی ڳالھ اے ہے ڄو 97 فیصد لوکاں اِچ اے ݙوہیں علاقے (بروکا تے ورنیکے) سر دی کھٻی ادھل اِچ پاتے ویندے ہِن۔ ڄیں ویلے اساں کوئی لوظ پڑھدے ہائیں تاں اکھیاں دے ذریعے گھدیاں ہویاں اوائلی ملومات بھیڄے دے اوں حصے تائیں پہنچ ویندیاں ہن ڄیرھا ݙیکھݨ کݨ اُچیچا بݨا ہویا ہے۔ اِتھوں کولوں اے ملومات پیلھے بھیڄے دے پِچھلے حصے اِچ ورنیکے دے علاقے دو ویندیاں ہن۔ ول اُتھوں کولوں تھیندیاں ہویاں اے بروکاز ایریے دو لڳیاں ویندیاں ہن۔ اواز پیدا کرݨ کیتے بروکا ایریا آلا پیدا کرݨ آلی مشینڑی کوں چالو کرݙیندا ہے تے الاوݨ دا عمل شروع تھی ویندا ہے۔ سݨے ہوئے لوظ آڈیو کورٹیکس دے ذریعے ورنیکے دے ایریا تائیں پہنچ ویندے ہن۔                        الاوݨ دے خاص کم (Mechanics) اِچ ڄنہاں انگاں دی لوڑ پوندی ہے او منڈھ دے انساناں تے پکھیاں کوں ڈھئے ہوئے ہوندن بھل پکھی وکھرے ڈھنگ نال اَلا پیدا کریندن۔ ایں ویلے تائیں نہ کیہیں جیندے ذناور اِچ تے نہ انہاں دے بُتھے کرانگھاں اِچ انساناں دے نرگٹ (Voice box) نال رلدی ملدی کئی شئے لدھی ہے۔ اطلاعات دے ماہر سائنسدان سئیں ورنر گٹ ہوݨاں ایں بارے ٻہوں سوہݨی ڳالھ کیتی ہے۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو "Only man has the gift of speech a characteristic otherwise only possessed by God. This separates us clearly from the animal kingdom..... In addition to the necessary ,"software" for speech we have also been  provided with the required hardware."  (14)                        الاوݨ دا توفا چھڑا انسان کوں ای ڈھیا ہویا ہے۔ نئیں تاں اے اُچیچ چھڑا خدا دے قوضے اِچ ای ہے۔ اے اُچیچ اساکوں ذناوراں دی دنیاں کولوں اُکے تے وکھرا کرݙیند اہے۔ ۔۔۔۔الاوݨ کیتے ضروری سافٹ ویئر دے نال نال اوں کوں چلاوݨ کیتے اساکوں لوڑ دا ہارڈویئر وی ݙے ݙتا ڳئے۔                        الاوݨ دی وجرس ݙوں شیئں ݙیکھݨ تے سݨݨ نال توڑ چڑھدی ہے۔ اکھیں ڄیں ویلے کیہیں شئے کون ݙیدھیاں ہِن تاں اکھیں دے عصبے انہاں یکیاں ملومات کوں دماغ دے اوں علاقے اِچ پُچا ݙیندن ڄیرھا ݙیکھݨ کݨ مخصوص ہے۔ دماغ دے ایں بھانگے کوں (Visual Cortex)آدھن۔ دماغ دا ݙیکھݨ آلا اے مُنڈھلا علاقا انہاں ملومات کوں دماغ دے اوں پِچھوں آلے علاقے تائیں پُچا ݙیندائے ڄیں کوں ورنیکے  دا علاقا (Warnick's area) آکھا ویندا ہے۔ دماغ دے ایں علاقے اِچ پڑھے ہوئے لوظ دے مطبل تے مُدّے دی پھول ڳول (Prosses) کیتی ویندی ہے۔ وت اوں لوظ دے مطبل کوں ٹھیک ٹھیک سمنجھ کے تے اوندا ولدا جوڑ کے بروکا دے علاقے (Broka;s area) دو پٹھ ݙتا ویندا ہے۔ اڳوں تے ہُݨ بروکادے ایریا دا کم شروع تھی ویندا ہے۔ بروکادا ایریا اوں ولدے کیتے مناسب لوظاں دی چوݨ کرکے تے انہاں دی ہِک گرامری ترتیب بݨا کے اَلاوݨ آلی مشیݨری کوں چلا ݙیندا ہے۔ آلاوݨ آلی مشیݨری دے یکے پٹھاں دے ہِک خاص ترتیب اِچ ہلݨ نال آلا لوظاں دی صورت اِچ مونھوں نکلدی ہے تے سݨݨ آلے دے کناں تائیں ونڄ پُڄدی ہے(15,16)۔ ایں مشیݨری دا کمال اے ہے ڄواے صرف انہاں صوتاں آلے پٹھاں کوں متحرک کریندی ہے ڄنہاں دی اوں لوظ کوں الاوݨ کیتے لوڑ ہوندی ہے۔ مجال اے ڄو لوڑ متوں کیہیں ٻئی صوت دا کوئی پٹھا وی ہل پووے ۔ چچرے بندے دا ڳویڑ ایہو تاں ہوندا ہے ڄو او کیہیں کیہیں صوت دے مخصوص پٹھاں کوں حرکت ای نئیں ݙے سڳدا۔ ڄیں پوروں او ہر ہمیش کیتے جام تھی ویندے ہن تے آدمی ساری عمرہاں چچرا ای رہے وینداہے۔ ایں کیتے او مخصوص صوت تاں اوندے مونھ چوں نئیں نکلدی بھل اوندی جھا تے اوندے نزیکوں آلی آواز نکلدی ہے۔                        صوتاں دا اے قذرتی نظام اُکے تے ہارمونیم واڄے آنگوں ہے ڄیویں ہارمونیم دی ہر ’’کی‘‘ (Key) دی اپݨی ہِک مخصوص سُر ہوندی ہے ڄیں ویلے کیہیں ’’کی‘‘ تے انگل لڳدی ہے تاں واڄے اِچوں اُوں ’’کی‘‘ دی مخصوص سُر یا آواز نکلدی ہے۔ ایویں انسان دے وات اِچ وی قذرت دی طرفوں مخصوص جھاہیں تے مخصوص آوازاں یا سُراں دا خزانہ رکھ ݙتا ڳئے۔ ہُݨ اساݙے بھیڄے دے ذہنی سافٹ ویئر اِچ ڄیرھی زبان دا پروگرام فیڈ (feed) تھیا ہویا ہے او زبان الائندے ویلے اساݙا الاوݨ آلا ہارڈویئر اساݙی ڄبھ کوں چھڑا اسے جھا تے ’’لائندا ہے ڄتھوں اوہے صوتاں نکلدیاں ہن‘‘ جنٖہاں کولوں اوں زبان دے سمنجھ آوݨ آلے لوظ بݨدن۔ ایں کیتے ہِک زبان دیاں مخصوص صوتاں ٻئی زبان آلا نئیں الا سڳدا۔ کیوں ڄو اوندے مُنڈھلے سافٹ ویئر اِچ اوپری زبان دیاں مخصوص صوتاں فیڈ تھیاں ہویاں نئیں ہوندیاں۔ ایں سافٹ ویئر دا کمال اے وی ہے ڄو ایندے وِچ تُساں ماء ٻولی دے علاوہ دنیاں دی کیہیں وی زبان دا پروگرام فیڈ کرݨا چاہو تاں او وی تھی سڳدا ہے۔ بھلکہ کئی زباناں دے پروگرام وی فیڈ تھی سڳدے ہن۔ حراݨ کرݙیوݨ آلی ڳالھ تاں اے ہے ڄو ایں سافٹ ویئر اِچ فیڈ تھیاں ہویاں ٻہوں ساریاں زباناں چوں تُساں ڄیرھی زبان دا پروگرام چلاوݨا چاہو او بغیر کیہیں اڑی دے وݙی صحت نال چلا سڳدے ہِوے۔ ایں کیتے ہِک او آدمی ڄیں دی ماء ٻولی سرائیکی ہے تے اوں اپݨی ماء ٻولی دے نال نال اُڑدو، انگریزی، فارسی، عربی تے سندھی وغیرہ دے پروگرام وی اپݨے ذہنی سافٹ ویئر اِچ فیڈ کیتے ہوئے ہِن تاں او موقے سنویں اے یکیاں زباناں کیہیں اڑی پھِڑی مُتوں روانی نال الا سڳدا ہے۔                        انسان دے الاوݨ آلے انگاں تے انہاندے کم کوں سمجھݨ کیتے اساںسادے ڄیہیںلوظاںاِچ اے آکھ سڳدے ہائیں ڄو ہِک چھوٹی نلی دا چھیکڑی سرا ہِک وݙی نلی دے وِچ ونڄ کھُلدا ہے۔ ایں وݙی نلی کوں ٹریچا (Tracha) آدھن۔ اے نلی تلوں تے پھپھر تائیں لڳی ویندی ہے۔ چھوٹی نلی ڄیں کوں لیرینکس (Larynx) وی آدھن تے ڄیں دے وِچ انسان دی الاوݨی ڈبی (Vocal card) رکھی ہوئی ہوندی ہے ۔ او اندر آلی وݙی نلی فیرینکس (Pharynx) دے وِچ ونڄ کھلدی ہے۔ اے نلی نہ چھڑا اَلاکوں اُتوں تے وات دو گھِن ویندی ہے بھلکہ کھادھ پیت کوں تلوں تے ڈھڈھ تائیں وی گھِن ویندی ہے ۔ اَلاوݨ اصل اِچ تاں اوں ہوا کوں کنٹرول کرݨ ہے ڄیہرھی پھپھُر پیدا کریندا ہے۔ اے ہوا وݙی نلی اِچوں لنگھدی تے الاوݨی ڈبی (Vocal card) کوں کنبائندی ہوئی پٹھاں دے کھلݨ تے سنگڑݨ نال نک تے وات اِچوں نکل ویندی ہے ۔ اے عمل اُکے تے ایویں تھیندا ہے ڄیویں سوڑے مونھ آلی بوتل اِچ پھوک مار کے الا پیدا کیتا ویندا ہے ۔ ایویں پھپھر دی پیدا کیتی ہوئی ہوا کوں الاوݨی ڈبی اِچوں لنگھایا ویندا ہے ڄیں کوں اساں مَٹھی تے تِکھی ہولی تے باری اَلا پیدا کرݨ کیتے بند وی کر سڳدے ہائیں تے کھول وی سڳدے ہائیں۔ (17)                        آلاوݨ کیتے انسان کوں تریں انگاں دی لوڑ پوندی ہے ۔ الاوݨی ڈبی، لیرینکس تے ڳاٹے آلے پٹھے۔ الاوݨ کیتے ڄیہرھی قوت لوڑیندی ہے او لیرینکس آلے پٹھاں کول گھِدی ویندی ہے۔ ڳاٹے آلے پٹھے، پھپھر، ٹریچا تے اوندے ڳانڈھویں پٹھے الاوݨ کݨ لوڑ پووݨ آلی اے توانائی ݙے ݙیندن۔ سبھ توں پیلھوں تاں پھپھر او ہوا ݙیندا ہے ڄیرھی اَلاوݨ کیتے منڈھلی لوڑ ہوندی ہے۔ فیرینکس، وات تے نک دے پول تے ڄبھ ایں ہوا کوں سمنجھ آوݨ آلے لوظاں دی شکل ݙے ݙیندن۔ ایں عام اَلا دے سوا ٻیاں آوازاں فیرینکس دے وِچ ہوا دے دباؤ کوں گھٹ ودھ کرکے تے مونھ نک دے پٹھاں کوں سنگھوڑ کے پیدا کیتیاں ویندیاں ہن۔ (18)                        پکھیاں دے سوا بھوئیں تے ساہ آلی ٻئی کائی اے ڄیہیں شئے ہے وی کائیناں ڄیں تے انسان رِت آلاوݨ دا شک وی کیتا ونڄ سڳے۔ انسان آنگوں پکھی وی اوکھیاں اوکھیاں آوازاں سوکھے سوکھے کڈھ سڳدے ہِن۔ کیوں ڄو پکھیاں کول وی اَلا تے سُر کڈھݨ کیتے ݙوڑیاں نلیاں (لیرینکس تے فیرینکس) تے ݙوڑے تھر آلا نظام ہے پیا۔ پکھیاں دے اَلاوݨ دا اے نظام وی اوہیں انسانی نظام رِت ہے ڄیں کوں اساݙے دماغ دا کھٻا بھانگا کنٹرول کریندا ہے۔ ایں سبھ کجھ دے ہوندے سندے وی پکھیاں دی انساناں نال رلدی ملدی کائی زبان کائینی ڄیں کوں سمجھا ونڄ سڳے۔ ٻیاانسان تاں زبان کوں وکھو وکھ حالتاں ڄیویں کاوڑ، پیار، دلاسا تے اݨ بھاند کیتے ورتدا ہے۔ ڄیں ویلے پکھی زبان کوں چھڑا ڳاوݨ کیتے ای ورتدن تے حراݨی آلی ڳالھ اے ہے ڄو ڳاندے وی چھڑے نر پکھی ہِن مادیاں نئیں ڳاندیاں(19)۔ بانگ چھڑا ککڑ ای ݙیندا ہے کُکِڑ نئیں۔ ’’سبحان تیݙی قُذرت‘‘ دے ٻول مُشکی تتر ای ڳاندا ہے تتری نئیں ۔ ایویں رِت غٹکدا چھڑا کنبوتر ہے کنبوتری نئیں۔                        زبان دے ماملے اِچ ایں ڳالھ کوں وی چیتے اِچ رکھا ونڄے ڄو زبان کیہیں وی وسیب دے وِچ ڄݙاں پیلھوں پیلھوں اَلائی ویندی ہے تاں او پیلھے دی بݨی بݨائی پوری تراویں اڳونہی تے گنجلک ہوندی ہے۔ ایں بارے ہارورڈ یونیورسٹی اِچ پراݨی حیات دے مرکھٹڑے پروفیسر جارج گیلارڈ سیمپسن ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "Even the people with least complex cultures have highly sophisticated languages,with complex grammar and large vocabularies, capable of naming and discussing anything that occurs in the sphere occupies by their speakers. The oldest language that can be constructed is already modern, sophisticated, complete from an evolutionary point of view".  (20)                        سادے کولوں سادے وسیب دے لوک وی ٻہوں سوتریاں ہویاں زباناں رکھدن ڄنہاں دے لوظاں دے بھنڈار ٻہوں وݙے تے کھنڈارے آلے ہوندن۔ انہاندی گرامر وی ٻہوں ݙونگھی تے وَل ولاکاں آلی ہوندی ہے۔ انہاں دیاں زباناں اپݨے اَلاوݨ آلاں دے وسباں اِچ تبصراں، ڳالھیں مہاڑیں اِچ خُشیاں دے اظہار تے شیئاں دے ناں رکھݨ ڄیہاں لوڑاں کوں پوری اڄ نال پوریاں کریندیاں ہن۔ کیہیں ٻہوں پراݨی زبان کوں وی ڄیکر ولا جیندا کیتا ونڄے تاں او وی ارتقاء دے ہر اصول تے قنون نال اڄوکی، اڳونہاں تے مکمل ہوندی ہے۔                        انسان کوں یکے جیو جنتوواں اِچوں اُچا درجا ݙیواوݨ آلی صرف زبان ای ہے۔ انسان دی زبان ایں بھوئیں تے ہِک انوکھڑا وقوعا ہے۔ ذناوراں دی دنیاں اِچ ڄیں دی کائی مثال ای نئیں ملدی۔ انساناں تے ذناوراں دے وِچکار زبان دے ایں پاڑے کوں ختم کرݨ بارے سوچا وی نئیں ونڄ سڳدا(21)۔ کیوں ڄو قذرت ولوں انسان کوں اے ڄیہاں انوکھڑا سافٹ ویئر (Software) توفے اِچ ڈھیا ہویا ہے ڄیں پوروں او اَلاوݨ ٻولݨ تے کھِلݨ آلا انسان سݙیندا ہے۔ انسان دی ایہا لیاقت اوں کوں ایں قابل بݨا ݙیندی ہے ڄو اوندا 6 ورھاں دا عام ٻال لڳ بھڳ 1300لوظ سمنجھ وی سڳدا ہے تے اَلا وی سڳدا ہے۔ 18سالاں دی عمرہاں تائیں پہنچدے پہنچدے اوندے سافٹ ویئر اِچ 60000لوظاں دا بھنڈار اکٹھا تھی ویندا ہے۔ ڄنہاں کوں او موقے دی مناسبت نال ورت سڳد اہے۔ ایندا مطبل ہے ڄو او اپݨے ڄمݨ دے ݙینھ کولوں گھِن کرانگی 18 سالاں تائیں پڄدے پڄدے ہر روز اوسطاً 10نویں لوظ سِکھدا ہے۔ ڄݨیں او اپݨی سمبھلواݨ اِچ ہر ۹۰ منٹ اِچ ہِک نواں لوظ سِکھدا ہے۔ اے لیاقت ٻیا کیہیں نوع اِچ نئیںپاتی ویندی۔ انسان کوں چھوڑ کے ٻئی کیہیں وی نوع دا کوئی وی نمائندا اپݨے نمتوں کائی زبان نئیں سِکھ سڳدا تے انسان اوں کوں ٻولݨا سکھاوݨ کݨ ڄتلی وی مٹی پٹے تاں نئیں سِکھا سڳدا۔                        یکی ڳالھ دا انترا اے نکھتھا ڄو انسان تے ٻنھاں جیو جنتوواں دے وِچکار زبان دا اے ٻہوں وݙا پاڑا ایں کیتے پیا ہویا ہے ڄو ایں کائنات دے خالق اَلاوݨ ٻولݨ دی لیاقت چھڑی انسان کوں ای ݙتی ہوئی ہے۔ اے سوآل ڄو دنیاں دے وِچ منڈھ لا کولوں چھڑی ہکا زبان ہئی تے ٻیاں یکیاں زباناں اوہیں کولوں نکھتھیاں ہویاں ہن یا ہر زبان اپݨی اپݨی جھا تے خدائی ݙات ہے۔ ایندے وَلدے اِچ بائبل دے بابل منارے آلے بیان کوں ہِک پاسے رکھیندے ہوئے قرآن مجید آہدا ہے ڄو ’’رحمن او ذات ہے ڄیں پید اکیتائے انسان کوں تے سِکھائس اوں کوں ٻولݨا۔‘‘(سورۃ رحمن 4-1:55)                        ڄݨیںرحمن انسان کوں ٻولݨ دی لیاقت ݙات کرݙتی ہے۔ ایں کیتے اے ٻولݨا انسان دا کسبی عمل نئیں بھلکہ وہبی ہے۔ ٻولݨ کیتے خدا تعالیٰ انسان کوں ذہنی سافٹ ویئر ݙے ݙتائے ڄیندی تڳ تے انسان نہ چھڑا اَلائندا ہے بھلکہ اوندے وِچ ڄیرھی زبان دا پروگرام فیڈ کرے اوں کوں او پوری صحت نال چلائندا وی ہے۔ ٻال ڄمدا ہے تاں اوندا اے سافٹ ویئر چٹے ورقے آنگوں صفا ہوندا ہے۔ ایں کیتے ڄمدے ایلے او روندا تاں ہے کائی ڳالھ نئیں کرسڳدا۔ وت ڄیویں ڄیویں اوندی ماء اوندی نانی دی زبان دا پروگرام اوندے سافٹ ویئر اِچ بھریندی ویندی ہے اُنویں اُنویں ا و زبان الائندا ویندا ہے۔ وت ڄیں ویلے اوندا سافٹ ویئر پوری طرحاں چالو (active)تھی وینداہے تاں وت اوندی مرضی ہے ڄو او ماء ٻولی دے علاوہ ڄیرھی زبان دا پروگرام چاہوے اوندے وِچ بھر سڳد اہے۔ ایں ساری لکھت دا نتورا اے نکھتھا ڄو بھوئیں تے مجود اڄوکیاں زباناں ٻہوں پراݨے ویلاں اِچ کیہیں ہکے زبان کولوں نئیں نکھتھیاں بھلکہ ہر علاقے (Region) دے پیلھے انساناں اینکوں اپݨے محول تے لوڑ سنویں تخلیق کرکے اپݨے اپݨے سافٹ ویئر اِچ ایندا پروگرام بھر ݙتائے۔ ایہا وجہاں ہے ڄو ہِک شئے کیتے اساکوں مختلف زباناں اِچ مختلف لوظ ملدن ڄیویں وݨ۔ ہِک علاقے دی زبان اِچ اے ’’وݨ ‘‘ہے ٻئے علاقے دی زبان اِچ اے ’’درخت‘‘ ہے ۔کیہیں جھا تے اے ’’شجر‘‘ ہے کتھائیں اے ٹری(Tree) ہے تے کیہیں ٻئے علاقے وی زبان اِچ اینکوں ’’بوٹائے‘‘ آدھن۔ کیہیں زبان اِچ اے ’’رکھ‘‘ وی ہے۔                        ایویں روہ ہے۔ سرائیکی اِچ اینکوں روہ آدھن۔ عربی اِچ اے ’’جبل‘‘ ہے تاں فارسی اِچ ’’کوہ‘‘ ہے۔ اُڑدو تے ہندی اِچ پہاڑ ہے تاں انگریزی اِچ ماؤنٹین (mountain) ہے۔ [[پشتو زبان|پشتو]] اِچ اینکوں غر آدھن۔ لنگھدے ویلاں نال انسان دا ذہن وی کھُلدا ڳئے تے اوں اپݨے تجرباں نال جیوݨ دے نویں نویں ڈھنگ وی سِکھ گھِدن۔ انہاں ڈھنگاں اِچوں او اپݨی کھادھ پیت پیدا کرݨ تے وستیاں وساوݨ دا اہم ڈھنگ وی سِکھ ڳئے۔ ہُݨ اِنہاں جھا جھا تے وکھرے وکھرے پھردے بھُنگدے ٹولاں کوں ہِک ٻئے نال رل مِل کے راہوݨ دا ڈھنگ وی آڳئے۔ اِتھاؤں انہاں دیاں زباناںوی لوظاں دے ݙے گھِن تے ویتر تے اصولاں قنوناں دے بھَن کھا کے اپݨے رنگ روپ وٹائندیاں تے بݨدیاں سنوردیاں اڄوکے رنگ اِچ اساݙے سامنھْے آڳیاں ہن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان m8kdjns06h5ezny3fbuplmpv9xzbfqj 0 33457 72824 70805 2026-10-12T15:35:55Z Sraiki 12 72824 wikitext text/x-wiki ۱۔                   ani  اݨی:۔(3،4) سرائیکی اݨی رگ وید 5:43:8 [[سرائیکی زبان]] دا 3500 ورھاں توں وی ودھ پراݨا اے لوظ رگ وید دے منڈل 8 سو کتا 43 تے رچھݨا 8 اِچ آیا کھڑا ہے۔ سئیں سعداللہ خان کھتراݨ ہوݨاں اپݨی پہلی وݙی سرائیکی لغت2016 دے ص 50 تے ایندی املا اݨیں (انڑیں) لکھی ہے تے ایندا معنا لکھا نیں ’’معمولی سہارا‘‘ ۔آخری کنارا جس سے ذا بھر آگے جانے سے گر جانے کا خطرہ ہو۔ ‘‘ سئیں ویزل ہوݨاں ایندا معنا لکھا ہے axel pin تے lynch pin ۔ لنچ پن چونکہ axelدی مُکدی جھا تے لڳا ہویا ہوندا ہے ۔ ایں کیتے اے سرائیکی معنے سے نیڑوںپیڑوں ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں اݨی بارے ݙسائندے ہوئیں لکھدن ڄو: "ani is not Drav, even in D.ED R it is listed as a loan word from IA, which can be the case (as it occurs as early as RV) but the word itself definitly is local and not from IA or IIr".  (5)                        اݨی دا لوظ دراوڑی نئیں۔ توڑیں ڄو ڈی ۔ای۔ ڈی۔ آر دے لکھاری ایں کوں ہند آریائی زبان دا لوظ لکھا ہے (ڄو کجھ وی ہے اے لوظ وی اِتلا پراݨا ہے ڄتلی ڄو خُد رگ وید ہے) بھل خُد اے لوظ خالص مقامی لوظ ہے۔ اے نہ کیہیں ہند آریائی زبان دا لوظ ہے تے نہ کیہیں ہند ایرانی زبان دا۔بھلکہ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں اے مقامی زبان دا لوظ ہے ۔  لِنچ پن lynch pin دھرتی ڄایاں دی ݙاند ڳاݙی دی لٹھ دیاں ݙوہاں اݨیاں تے وی انویں لایا ویندا ہئی ڄیویںا ٓریاں دے رتھ دی لٹھ اِچ لڳدا ہئی۔ ایں کیتے اے مقامی لوظ رگ وید دے اوائلی ویلاں اِچ ویدک سنسکرت اِچ سڳیج ڳیا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان n39vjjm79db9dt5zay32044lkvxpjoc 0 33507 72825 70855 2026-10-12T15:36:34Z Sraiki 12 72825 wikitext text/x-wiki ۵۱۔               بالاBala :۔ (83،84)سرائیکی بالا۔ٻالا(رگ وید 5:30:9, 5:57:6) Indus Language (سندھک زبان)دا اے لوظ رگ وید دے 4,2تے8 منڈلاں دے سوا ٻنھاں یکاں منڈلاں اِچ ورتا ڳیا ہے۔ اے لوظ اپݨے ݙوہاں اُٹھاواں پوروں سرائیکی ہے۔ اے لوظ اڄ وی سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے پیا۔ایں کوں بالا پڑھوں تاں سئیں جیوکس ہوݨاں (ص52)ایں دے معنے لکھدن" "Squard rafters for roofڄݨیں لکڑ دے او ترائے چار فٹ لمبے بھل پتلے ٹوٹے ڄیہرھے چھت دے تکڑے (تک۔ڑے) کیتے کڑیاں دے اُتوں اوں ویلے رکھے ویندن ڄیں ویلے چھت تے پھوہڑ چاڑڑیں ہوون۔ اساݙے پاسے انہاں کوں وڳے وی آدھن۔ بالا دا لوظ ہمت ودھاوݨ تے جوش ݙیواوݨ دے معناں اِچ وی ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں ’’بالے ݙیوݨ آلاں تاں اوں کوں ٻہوں چائے بھل او آپ پشو پئے ڳئے۔‘‘ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معناں force تے strengthوی شیت اسے مفہوم اِچ لکھا ہے۔ ڄیکر ایں لوظ کوں ٻالا پڑھا ونڄے تاں وت  اے ٻالݨ مصدر کولوں فعل امر ٻال تے ایں دے اڳوں ’’ا‘‘ ودھاوݨ نال ماضی مطلق دا صیغہ واحد غائب ٻالا بݨ ویندا ہے۔ ایں کولوں ماضی قریب دا جملہ بݨدائے۔ ’’ݙیوا میں ٻالا ہے۔‘‘یا ’’بلب کیں ٻالا ہے‘‘۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو ایں لوظ کوں بالا پڑھو یا ٻالا ، اے ہرروپ اِچ [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 7frnrj34bds8kkm2elwthxx4f2v7enr 0 33539 72819 70887 2026-10-12T14:29:59Z Sraiki 12 72819 wikitext text/x-wiki ۸۳۔             امبریساAmbarisa :۔(129)سرائیکی امبرسا، امبرشا(رگ وید 6-4 )سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھݨوں امبریسا (ambarisa) رگ وید دے انہاں ٻارھی لوظاں اچوں ہے ڄنہاں دی چھیکڑی صوت (Syllable)کولوں پیلھے آلی صوت (Penultimate syllable)اِچ لمبی سُر (Long vowel)پاتی ویندی ہے۔ ڄیویں امبریسا دے وِچ چھیکڑی صوت ’’سا‘‘ کولوں پیلھے ’’ری‘‘ دی لمبی سُر پاتی ویندی ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو سئیں اے ۔لوبوٹسکی(A. Lubotsky)ہوݨاں دے بھاݨے اے ڄیہاں لوظ قدیم ایرانی تے قدیم ہند آریائی (ویدک سنسکرت) اِچ مجود ہن۔ بھل آپ ہوݨاں انہاں قدیم ایرانی لوظاں دا کوئی ہند آریائی اشتقاق (etymology) نئیں ݙسیندے۔ اصل اِچ اے لوظ بلوچستان کولوں [[ایران]] دو ڳیئن نہ کہ اُنوں آئن۔ امبریسا ڄیہاں لوظاں دی ڄیہرھی خو پچادھی سوجھواݨاں کوں پریشان کریندی ہے اور چھیکڑی صوت (Syllable)کولوں پیلھوں آلی صوت اِچ لمبی تے لُنڈی سُر(Long and Short Vowel) دا ڳݙ وݙ (Vacillate)تھی ونڄݨا ہے۔ ڄیویں لِسا تے لیسا سرائیکی دے ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ہِن بھل انگریزی اِچ ݙوہاں دی املا (lisa)ہِکو ڄیہاں ہے۔ لِسا دے وِچ ڄیویں لُنڈی سُر (short vowel)آوݨ نال ایں دا معنا تھیندا ہے ہیݨا، کمزور تے گھٹ۔ بھل لیسا (لی سا) دے وِچ لمبی سُر (Long vowel) دے آوݨ نال ایں دا معنا بدل کے لالچ تے جوفا تھی ویندا ہے۔ کِلا تے کیلا، ٻلا تے ٻیلا، تِلی تے تیلی، چوری تے چُوری ، مِسا تے میسا وغیرہ اے ڄیہاں لوظاں دیاں مثالاں ہن ۔ اے ڄیہاں لوظاں بارے سئیں لوبوٹسکی ہوݨاں آدھن ڄو اے سندھ وادی اِچوں ای گھِدے ڳئے ہن ۔ ایہو ڄیہاں لوظاں دے بلخ بخارے تائیں ملݨ کولوں نشابر تھیند اہے ڄو 4500/4000ورھیں پیلھے ہندوکش دے اوروں تے پروں ہِکا اوہا زبان الائی ویندی ہئی ڄیہرھی اوں ویلے سپت سندھو علاقے اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔(130)                        امبریسا خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص 43)ایں دی سرائیکی املا امریسا تے امیرشا لکھی ہے تے ایں دے معناں اِچ لکھا نیں A sweet meat made of rice, flour and sugar ڄݨیں چاولاں، اٹے تے کھنڈ نال بݨی ہوئی مٹھائی ڄیویں مِٹھا ڈھوڈھا ۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 3r77i0yn5sp3rggnhwlw1bxd1gs1g6u 0 33566 72823 70923 2026-10-12T15:35:28Z Sraiki 12 72823 wikitext text/x-wiki ۱۰۵۔            اݨگوشاangusa :۔(163)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] انگوٹھا، انگوچھا(رگ وید 6-4)اے لوظ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈلاں 6-4اِچ آیا کھڑا ہے ۔ ایں دے کولوں اے نشابر تھیندا ہے ڄو اݨگوشاangusa دا لوظ پروٹو سرائیکی دے انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے (acculturation)دے عمل پوروں اوائل اِچ ای پروٹوسرائیکی کولوں ویدک سنسکرت اِچ آڳئے ہن۔ ایں کیتے آریا رشیاں انہاں کوں رگ وید دے اوائلی منڈلاں اِچ ستھا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ اِچ uدے دستی پِچھوں sآونڄے تاں او لوظ سپت سندھو دھرتی دی مقامی تے مُنڈھلی زبان دا لوظ ہے۔ اݨگوشا دے وِچ اے قیدا پاتا وینداہے ۔ ݙوجھا اے مُکدا وی سا (sa) دے لاحقے تے پیا ہے۔ ایں کیتے ایں دے ٻارھی تے مقامی لوظ ہووݨ اِچ کوئی شک نئیں راندھا۔ اساݙے تائیں پہنچدے پہنچدے غُذرے ہزاراں ورھاں اِچ ایں دے وِچ چھڑیاں ݙوں وٹانداں آیاں ہِن ۔ ہِک تاں ایں دی ݨ دی صوت ’’ن‘‘ اِچ تے ݙوجھا ش، ٹھ اِچ وٹیج ڳئی اے۔ ایں تراویں پروٹو سرائیکی دا اے لوظ اݨگوشا کولوں انگوٹھا تھی ڳیا ہے۔ انگوٹھا دے سرائیکی لوظ کوں سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص279)تے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص46) تے درج کیتا ہے۔ انہاں وٹانداں اِچوں ٹھ دی جھا ڄیکر ’’چھ‘‘ ورتی ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ انگوچھا بݨدا ہے۔ انگوچھا دے معنے تھیندن دھاندے ایلے منجھ ٻنھݨ دا چھوٹا ڄیہاں کپڑا ۔(اوبرائن 142،کھتران48) == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان f1ajt0z6zeuzwr3y4qxulsaif6981r1 0 33577 72827 70934 2026-10-12T15:37:51Z Sraiki 12 72827 wikitext text/x-wiki ۱۱۷۔              بدھیراBadhira :۔(178)سرائیکی ٻندھݨا۔(رگ وید 6-4) اے لوظ وی رگ وید دے اوائلی ادھار گھِدے ہوئے لوظاں اِچوں ہے۔ بدھیرا اوں رسے، سُٻ یا کپڑے کوں آکھا ویند اہے ڄیں دے نال کئی شئے ٻدھی ویندی ہے۔ خاص طور تے ڄمدے ٻال کوں ڄیہرھے کپڑے اِچ ٻدھا ویندا ہے اوں کوں ٻدھیرا یا ٻندھݨا آکھا ویندا ہے۔ اے سرائیکی مصدر ٻدھݨ کولوں مشتق اسم ِ آلہ ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص72 )ٻندھݨادی سرائیکی املا بدھڑاں تے انگریزی املا (Badhran) لکھی ہے تے ایں دے معنے لکھے نیں Infant's clothing ڄݨیں ڄمدے ٻال دا کپڑا۔ سئیں کھتران ہوݨاں وی ایں کوں ٻدھڑاں (بدھڑا) لکھا ہے۔ تے ایں دے معناں اِچ آپ ہوݨاں لکھدن،’’وہ کپڑا جس سے چھوٹے بچے کو باندھ کر رکھتے ہیں ‘‘۔ آپ ہوݨاں ایں لوظ کوں خالص [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظ لکھا ہے۔ بدھیرا دے نال رَلدیاں ملدیاں آوازاں آلے (onomatopoetic) سرائیکی لوظ ڄیویں ݙکھیرا، پیترا، ڳوہیرا، فقیرا، ݙوہیرا وغیرہ اڄ وی ورتارے اِچ ہن۔ اتھوں اے نشابر ہے ڄو بدھیرا وی پروٹو سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 0w5unrvncbc0ucecjflmvu225u4zrf9 0 33592 72826 70949 2026-10-12T15:37:16Z Sraiki 12 72826 wikitext text/x-wiki ۱۳۲۔             باکورا، بکوراBakura :۔(198)سرائیکی ٻکرا (رگ وید)سئیں کوئیپر ہوݨاں بکوراbakura کوں رگ وید دا ٻارھی لوظ آکھدن تے ایں کوں ڳاوݨ وڄاوݨ دا Wind Instrument ڄݨیں پھوک نال وڳݨ آلا ساز ݙسائندن۔ بھل اساݙے بھاݨے اے پھوک نال وڳݨ آلا ساز نئیں بھلکہ پھوک (ساہ) نال جیوݨ آلا پہاروں ہے۔ پروٹو سرائیکی دا بکورا Bakura چھڑی ’’و‘‘ دے گھٹاوݨ نال اڄوکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ ٻکرا ہے۔ سرائیکی اِچ ٻکرے کوں چھیلا وی آکھا ویندا ہے۔ (کھتران103 ،اوبرائن282، جیوکس74)۔ ایویں جاپدا ہے ڄو پروٹو سرائیکی لوظ ٻکرا کوں ویدک سنسکرت اِچ چیندے ویلے باکورا بݨایا ڳیا ہے۔ ٻکرا دا لوظ سندھ وادی اِچ غُذریل 9500ورھاں کولوں اوں ویلے دا ورتارے اِچ ہے ڄݙاں سندھ وادی دے پیلھے واسیاں مہر گڑھ اِچ پیلھی مستقل وستی وسا کے پہاروواں کوں گھریتڑا بݨاوݨ دی شروعات کیتی ہئی تے ٻکری تے ٻکرے دے ناں گھڑے ہانیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 2gils727nveib798yiwqk4zil512pov 0 33716 72818 71083 2026-10-12T14:29:31Z Sraiki 12 72818 wikitext text/x-wiki الیاس خان کندوال [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] شاعر ہے۔ انہاں تعلق کندوال پنڈ دادن خان ضلع جہلم نال ہے۔ == نمونہ کلام == * [https://www.youtube.com/shorts/_XEorgWiMv8 اتھرے عشق دی بازی وچ] [[ونکی:سرائیکی شاعر]] frwpx5dqg3opl6vjbnevxyc2rylal7m 0 33717 72821 71089 2026-10-12T15:34:23Z Sraiki 12 72821 wikitext text/x-wiki اہلِ قرآن (جینکوں عام طور تے "منکرینِ حدیث" وی آکھیا ویندا ہے) دا موقف روایتی علماء توں بالکل انج ہے۔ انھاں دے نزدیک دین دی بنیاد صرف تے صرف اللہ دی کتاب (قرآن مجید) ہے جہڑی ہر لحاظ نال مکمل، واضح تے محفوظ ہے۔ اہلِ قرآن دے بنیادی دلائل ہیٹھ ݙتے ڳئے ہن: === ١. قرآن دی جامعیت تے کاملیت === اہلِ قرآن ایں آیت کوں اپݨی بنیاد بݨیندن:<blockquote>'''"مَا فَرَّطْنَا فِي الْكِتٰبِ مِنْ شَيْءٍ"''' (سورۃ الانعام: ٣٨) (اساں ایں کتاب وچ کوئی چیز کائنی چھوڑی۔)</blockquote>انھاں دا موقف ہے جو جݙݨ اللہ نے خود فرما ݙتے جو قرآن وچ ہر چیز دا بیان موجود ہے، تاں وت کہیں ٻئی وحی یا کتاب (حدیث) دی ضرورت کائنی۔ انھاں دے مطابق دین دے سارے ضروری احکامات قرآن وچ واضح ہن۔ === ٢. وحیِ غیر متلو دا انکار === اہلِ قرآن ایں ڳالھ کوں کائنی منیندے جو قرآن دے علاوہ وی کوئی وحی نازل تھئی ہائی۔ انھاں دے نزدیک: * وحی صرف اوہے جیڑھی قرآن دی شکل وچ ساݙے کول موجود ہے۔ * نبی کریم ﷺ دا کم صرف ایں وحی کوں لوکاں تئیں پہچاوݨ ہا۔ * جے قرآن دے علاوہ وی کوئی وحی ہوندی، تاں اللہ تعالیٰ اوندے تحفظ دا وی وعدہ کریندا، پر اللہ نے صرف قرآن (الذکر) دی حفاظت دا ذمہ چایے۔ === ٣. حدیثاں دی تاریخی حیثیت === اہلِ قرآن دا آکھݨ ہے جو حدیثاں نبی کریم ﷺ دی وفات دے تقریباً ٢٠٠ سال بعد جمع کیتیاں ڳئیاں۔ * او سمجھدن جو اے انسانی کاوش ہے، جیندے وچ راویاں دی غلطی، یادداشت دی کمزوری یا سیاسی اثر و رسوخ دی وجہ توں تبدیلیاں تھی سڳدیاں ہن۔ * انھاں دے مطابق "ظنی" (شک والی) چیز کوں "قطعی" (پکی) وحی دے برابر کائنی رکھیا ون٘ڄ سڳدا۔ === ٤. اطاعتِ رسول دا مطلب === اہلِ قرآن دے نزدیک "اطاعتِ رسول" توں مراد اصل وچ "اطاعتِ قرآن" ای ہے، کیونکہ رسول ﷺ نے قرآن دے مطابق ای فیصلے کیتے ہن۔ * او آکھدن جو رسول ﷺ اوں دور دے "اولی الامر" (حکمران) ہن، تہوں اوں دور دے لوکاں تے آپ ﷺ دے انتظامی فیصلے منݨ فرض ہن، پر او فیصلے تاقیامت دین دا حصہ کائنی۔ === ٥. نماز تے عبادات دا طریقہ === اکثر لوگ سوال کریندن جو جے حدیث نہ ہوسی تاں [[نماز]] کیویں پڑھسو؟ ایندے تے اہلِ قرآن دے وکھو وکھ جواب ہن: * '''تواترِ عملی:''' کجھ آکھدن جو نماز ہک عملی روایت ہے جیڑھی نسل در نسل چلی آندی پئی ہے، ایندے کیتے لکھت وچ حدیث دی ضرورت کائنی۔ * '''قرآنی طریقہ:''' کجھ انتہا پسند اہلِ قرآن آکھدن جو نماز دا طریقہ قرآن توں ای اخذ کیتا ون٘ڄے (بھانویں او مروجہ طریقے توں انج کیوں نہ ہووے)۔ === خلاصہ === اہلِ قرآن دا بنیادی نکتہ اے ہے جو '''دین صرف قرآن ہے'''۔ او حدیث کوں تاریخ یا سیرت دے طور تے تاں پڑھ سڳدن، پر اینکوں "وحی" یا "دین دا مآخذ" تسلیم کائنی کریندے، کیونکہ انھاں دے نزدیک اے انسانی کلام ہے، الٰہی کلام کائنی۔ 8noqd5ton2aaytqgx580mjt3ysdts85 0 33719 72822 71134 2026-10-12T15:35:01Z Sraiki 12 72822 wikitext text/x-wiki اہلِ قرآن (قرآن پسند) مفسرین دے نقطہ نظر دے مطابق، ایمان بالرسالت تے شرک فی رسالت دی تشریح روایتی مکتہ فکر توں تھوڑی مختلف تے خالصتاً قرآنی آیات دے چوکھٹے وچ کیتی ویندی ہے۔ ہک عام فہم خلاصہ تلے ݙتا ڳیا ہے: == ١. ایمان بالرسالت دا مطلب == اہلِ قرآن دے نزدیک ایمان بالرسالت دا اصل مقصد اللہ دے پیغام (قرآن مجید) کوں منݨ تے اوندے اُتے عمل کرݨ ہے۔ اوندے کجھ اہم پہلو ایہ ہن: * '''پیغام دی اہمیت:''' رسول دا بنیادی کم اللہ دا پیغام (وحی) لوکاں تئیں جوں کا توں پچاوݨ ہے۔ ایمان بالرسالت دا مطلب ایہ ہے کہ اساں ایہ تسلیم کروں کہ رسول نے اللہ دی وحی دی صورت وچ جو ساݙے تئیں پچایا ہے، اوہ سراسر حق ہے۔ * '''اطاعتِ رسول: ایہ اطاعت دراصل اطاعتِ خدا ہی ہے۔''' مفسرین دے مطابق رسول دی اطاعت دا مطلب اوں قانونی نظام تے ضابطہ حیات دی پابندی کرݨ ہے جو اللہ نے رسول دے ذریعے بھیجیا ہے۔ * '''رسول بحیثیت بشر:''' قرآن دی روشنی وچ رسول ہک انسان (بشر) ہوندے ہن، جنہاں کوں اللہ نے وحی کیتے چݨیا ہوندا ہے۔ ایمان بالرسالت وچ ایہ وی شامل ہے کہ رسول کوں خدائی صفات توں پاک سمجھیا ونڄے۔ == ٢. شرک فی رسالت == اہلِ قرآن دے نزدیک شرک صرف اللہ دی ذات یا عبادت وچ شریک کرݨ دا ناں کائنی، بلکہ رسالت دے حوالے نال وی کجھ غلط عقیدے "شرک" دے زمرے وچ آندے ہن: * '''رسول کوں قانون ساز سمجھݨ:''' قرآن دے مطابق حلال و حرام کرݨ دا اختیار صرف اللہ کوں ہے۔ جے کوئی شخص ایہ سمجھدے کہ رسول (معاذ اللہ) اللہ دے حکم دے بغیر اپݨی مرضی نال دین وچ کوئی نویں چیز شامل کر سڳدے ہن یا کوئی چیز حلال و حرام کر سڳدے ہن، تاں ایہ "شرک فی الرسالت" دے زمرے وچ آندے. * '''رسول کوں اللہ دے برابر مقام ݙیوݨ:''' رسول کوں اللہ دی صفات (مثلاً عالم الغیب یا حاجت روا) وچ شریک کرݨا [[شرک]] ہے۔ * '''وحی دے علاوہ کہیں ٻئی چیز کوں دین بݨاوݨ:''' اہل قرآن دے نزدیک اگر وحی (قرآن) دے علاوہ کہیں انسانی قول یا روایت کوں قرآن دے برابر قانونی حیثیت ݙے ݙتی ونڄے، تاں ایہ رسالت دے اصل مقصد وچ مداخلت تے شرک دی ہک صورت ہے۔ <blockquote>'''خلاصہ:''' ایمان بالرسالت دا مطلب ہے "اللہ دے پیغام کوں رسول دے ذریعے منݨ"، جبکہ شرک فی رسالت ایہ ہے کہ "رسول کوں اللہ دے اختیارات (جیویں قانون سازی) وچ شریک سمجھیا ونڄے"۔</blockquote> 6senj5rwtmaglu2j9rekpczwwi160m8 0 34183 72813 72657 2026-10-12T14:25:30Z Sraiki 12 72813 wikitext text/x-wiki '''اسما ڈول''' (پیدائش: 6 جنوری 2000) [[پاکستان]] دی سوشل میڈیا شخصیت تے ٹک ٹاک مواد تخلیق کار اے۔ اوہ بہاولپور، پنجاب نال تعلق رکھدی اے۔ اوہ خوبصورتی، میک اپ تے لائف اسٹائل نال متعلق ویڈیوز دی وجہ نال جانی ویندی اے۔ {{cite web |title=Asma Doll |url=https://www.famousbirthdays.com/people/asma-doll.html |website=Famous Birthdays}} == کیریئر == اسما ڈول ٹک ٹاک اُتے خوبصورتی، میک اپ تے لائف اسٹائل نال متعلق ویڈیوز شیئر کردی اے۔ اوہ دے ٹک ٹاک اکاؤنٹ ''@asmadoll123'' اُتے 6 ملین توں ودھ فالوور ہن۔ {{cite web |title=Asma Doll |url=https://www.famousbirthdays.com/people/asma-doll.html |website=Famous Birthdays}} 2026 وچ اسما ڈول نے بیوٹی کاروبار وچ کم شروع کیتا۔ Daily Pakistan دی رپورٹ مطابق، اوہ نے سوشل میڈیا مواد تخلیق کرݨ دے نال بیوٹی کاروبار نوں وی اپنے کم وچ شامل کیتا۔ {{cite web |title=Asma Doll and the Changing Role of Social Media Creators |url=https://en.dailypakistan.com.pk/05-Aug-2026/asma-doll-and-the-changing-role-of-social-media-creators |website=Daily Pakistan}} SUCH TV دی رپورٹ وچ اسما ڈول دے ٹک ٹاک کم تے بیوٹی کاروبار بارے وی ذکر کیتا ڳیا اے۔ {{cite web |title=Asma Doll Takes Her TikTok Career Into Beauty Business |url=https://www.suchtv.pk/weird/item/136925-asma-doll-takes-her-tiktok-career-into-beauty-business.html |website=SUCH TV}} == ٹیلی وژن == اگست 2026 وچ 24 نیوز ایچ ڈی دی رپورٹ وچ اسما ڈول نے ٹیلی وژن ڈرامیاں وچ کم کرݨ دی خواہش دا اظہار کیتا۔ رپورٹ وچ اوہ دے سوشل میڈیا اُتے ملݨ والے ردعمل دا وی ذکر اے۔ {{cite web |title=Asma Doll says plan to perform TV dramas, getting lots love on social media |url=https://www.24newshd.tv/29-Aug-2026/asma-doll-says-plan-perform-tv-dramas-getting-lots-love-social-media |website=24 News HD}} == حوالہ جات == {{reflist}} 78muze6gczpa1d6o1mkotgvu1pr5584 0 34197 72814 72683 2026-10-12T14:26:16Z Sraiki 12 72814 wikitext text/x-wiki '''اسماعیل احمدانی''' (1930ء – 6 جون 2007ء) [[سرائیکی زبان]] دے مشہور ناول نگار تے افسانہ نگار ہن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ismail_Ahmedani اسماعیل احمدانی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> اونکوں جدید سرائیکی ادب وچ ناول نگاری دی بنیاد رکھݨ والیاں وچوں ڳݨیا ویندے۔ == زندگی == محمد اسماعیل احمدانی 1930ء وچ ضلع راجن پور دے پنڈ رسول پور دے نیڑے ڄمیے۔ اونہاں ڈیرہ غازی خان توں بی اے کیتا تے سندھ یونیورسٹی توں ایل ایل بی دی ڈگری حاصل کیتی۔ کجھ عرصہ استاد رہیے، ول سانگھڑ (سندھ) وچ وکالت شروع کیتی۔ شروع وچ اردو وچ لکھدے ہن، پر بعد وچ اپݨی مادری زبان سرائیکی وچ نثر لکھݨ دا فیصلہ کیتا۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ismail_Ahmedani اسماعیل احمدانی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == ادبی کم == اونہاں دے مشہور ناول 'چھولیاں' تے 'امر کہانی' ہن۔ اوندا سفرنامہ 'پیت دے پندھ' وی مشہور ہے۔ اونہاں خواجہ غلام فرید تے سرائیکی زبان و لسانیات تے کئی مضمون وی لکھے۔ اونہاں دی خودنوشت "یادین دے کاک محل" تے 2011ء وچ خواجہ غلام فرید ایوارڈ ملیا۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ismail_Ahmedani اسماعیل احمدانی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == زندگی دا سفر == اسماعیل احمدانی اپݨی جوانی وچ بہاولپور تے خانپور وچ استاد رہیے۔ وکالت دی ڈگری گھنݨ توں بعد اونہاں سانگھڑ (سندھ) وچ پریکٹس شروع کیتی تے اتھاں پینتری سال گزاریے۔ بعد وچ او اپݨے پنڈ رسول پور واپس آ ڳئے۔ اونہاں دے ݙو پتر تے چھ دھیاں ہن۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Ismail_Ahmedani اسماعیل احمدانی — انگریزی ویکیپیڈیا]</ref> == اعزاز تے وفات == حکومت پاکستان اونکوں 1981ء، 1983ء تے 2011ء وچ خواجہ غلام فرید ایوارڈ نال نوازیا۔<ref>[https://www.thefreelibrary.com/PUNJAB+NOTES%3A+Ahmadani%27s+narrative+and+Sabir%27s+story+of+human+society-a0533528636 احمدانی دی نثر نگاری — پنجاب نوٹس]</ref> اسماعیل احمدانی 6 جون 2007ء کوں کراچی وچ وفات پا ڳئے تے اپݨے پنڈ رسول پور وچ دفن ہن۔ == حوالے == <references /> 26up6kzg41ai5qt38od4qc7yaocml4m 0 34285 72809 2026-10-12T12:40:49Z Sraiki 12 "سرائیکستان (جنوبی پنجاب، ڈیرہ اسماعیل خان تے لڳدے علاقیاں) دے '''ستارھاں ضلعیاں دی ابادی وچ کل کتی قسم دے ڈی این اے ہن؟''' ایں سوال دا جواب سائنسی (جینیاتی) اتے قبائلی (تاريخی) لحاظ نال ݙوں مختلف طریقیاں نال سمجھیا ونڄ سڳدے۔ جے اساں فارنزک سائنس تے پاپولیش..." نال ورقہ تخلیق تھیا 72809 wikitext text/x-wiki سرائیکستان (جنوبی پنجاب، ڈیرہ اسماعیل خان تے لڳدے علاقیاں) دے '''ستارھاں ضلعیاں دی ابادی وچ کل کتی قسم دے ڈی این اے ہن؟''' ایں سوال دا جواب سائنسی (جینیاتی) اتے قبائلی (تاريخی) لحاظ نال ݙوں مختلف طریقیاں نال سمجھیا ونڄ سڳدے۔ جے اساں فارنزک سائنس تے پاپولیشن جینیٹکس دی رو نال ݙٹھوں، تاں '''انسانی ڈی این اے کوں ہپلو گروپس (Haplogroups) وچ ونڈیا ویندے۔''' سرائیکی خطے دے لوکاں دے ڈی این اے ٹیسٹس (Y-Chromosomal اتے Mitochondrial DNA اسٹڈیز) وچ '''بنیادی طور تے''' '''٥ توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' پائے ویندن، جیہڑے ایں خطے دی متنوع قبائلی تے نسلی بناوٹ (جیویں نسلی سرائیکی، بلوچ، پشتون تے آبادکار) دی نمائندگی کریندن۔ [1, 2] ایں جینیاتی تنوع (Genetic Diversity) دی تفصیل درج ذیل ہے: == ۱. وݙے جینیاتی ڈی این اے گروپس (Major Haplogroups) == سائنسی تحقیقات دے مطابق سرائیکی ابادی دے خون وچ ایہ وݙے جینیاتی مارکرز ملدن: [1, 3] * * '''ہپلو گروپ R (خاص طور تے R1a):''' ایہ سرائیکی خطے وچ سب توں زیادہ پایا ونڄݨ والا ڈی این اے مارکر اے (لڳ بھڳ ۳۰٪ توں ۴۰٪)۔ ایہ اوں "اسٹیپ مائیگریشن" یا ہند-آریاݨی نسل دی نشاندہی کریندے جیہڑے ہزاراں سال پہلے ایں خطے وچ آئے ہن۔ ایہ اتھوں دے مقامی جٹ، راجپوت اتے پشتون قبیلیاں وچ زیادہ ہوندے۔ * '''ہپلو گروپ J (خاص طور تے J2):''' ایہ لڳ بھڳ ۱۵٪ توں ۲۰٪ لوکاں وچ ملدے۔ ایہ مارکر قدیم مغربی ایشیا، ایران تے وادیٔ سندھ دے شروعاتی کاشتکاراں نال تعلق رکھدے۔ سرائیکی خطے دے بلوچ قبیلیاں اتے کجھ قدیم عرب پس منظر رکھݨ والے سادات و قریشی خانداناں وچ ایں گروپ دی کثرت ہوندی اے۔ * '''ہپلو گروپ L (اتے L1a):''' ایہ خالصتاً '''وادیٔ سندھ دی قدیم تہذیب (Indus Valley Civilization)''' دا اصلی مقامی جینیاتی مارکر اے۔ ایہ سرائیکی دھرتی دے قدیم وسنیکاں اتے کاشتکار قبیلیاں وچ نسل در نسل منتقل تھیندا آندے۔ [5, 7] * '''ہپلو گروپ H:''' ایہ جینیاتی گروپ وی جنوبی ایشیا دا قدیم ترین مقامی مارکر منیا ویندے، جیہڑا خطے دی کجھ مخصوص برادریاں وچ پایا ویندے۔ [1] * '''ہپلو گروپ G اتے E:''' ایہ گھٹ تناسب (۵٪ توں ۹٪) وچ ملدن، جیہڑے زیادہ تر پشتون نسل یا کجھ مخصوص ہجرت کر کے آوݨ والے قبیلیاں دے ڈی این اے وچ ظاہر ہوندن۔ * ---- == ۲. قبائلی اتے نسلی پچھوکڑ دی ونڈ (Four Anthropological Strata) == جے تساں جینیاتی سائنس دے بجائے ایں خطے دے '''لوکاں دی نسلی بناوٹ''' دا پچھوڳ ݙیکھو، تاں سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ بنیادی طور تے '''۴ وݙیاں نسلی قسماں''' دا ڈی این اے رلیا ہویا ہے: {| class="wikitable" !نسلی گروپ !جینیاتی خصوصیت (DNA Trait) !اہم قبیلے / مثالاں |- |'''نسلی سرائیکی (Ethno-Saraiki)''' |وادیٔ سندھ دے اصل قدیم مارکرز (L اتے R1a) |جٹ، راجپوت، آرائیں، لنگاہ، چنہ، کھوکھر وغیرہ |- |'''سرائیکی بلوچ (Saraiki Baloch)''' |ایرانی سطح مرتفع دے جینیاتی مارکرز (J2) |لغاری، کھوسہ، مزارئی، رند، جتوئی، گورچانی |- |'''سرائیکی پشتون (Saraiki Pashtun)''' |مرکزی ایشیا تے افغان جینیاتی پول (R1a/E) |نیازی (جیویں عمران خان)، خاکوانی، ترین، سدوزئی |- |'''قدیم عرب و ترک نسل''' |مغربی ایشیائی جینیاتی اثرات |سادات (سید)، قریشی، گیلانی، گردیزی |} ---- == ۳. ہک منفرد جینیاتی حقیقت: ہائی ڈائیورسٹی (High Haplotype Diversity) == سرائیکی آبادی دے ڈی این اے تے تھیوݨ والی ہک جدید فارنزک تحقیق (جیویں جو [پب میڈ (PubMed)] تے شائع تھئی) وچ ݙسایا ڳیا کہ جݙاں ۱۵۴ سرائیکی بندیاں دے Y-Chromosome دا ٹیسٹ کیتا ڳیا، تاں انہاں وچ '''۱۴۱ مختلف قسم دے باریک جینیاتی نمونے (Haplotypes)''' پائے ڳئے۔ ایں دا مطلب ایہ ہے کہ سرائیکی خطے دا ڈی این اے اندرونی طور تے ٻہوں زیادہ امیر اتے متنوع (Diverse) ہے، کیونکہ ایں دھرتی نے صدیاں توں مختلف نسلاں کوں اپݨے اندر سمویا اے۔ [3, 8] '''خلاصہ:''' سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ سائنسی طور تے '''۵ توں ۶ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' ہن، پر انہاں دے اندر برادریاں تے قبیلیاں دی اینڈوگیمی (اپݨی ذات وچ شادیاں) دی وجہ توں '''سینکڑاں باریک جینیاتی تنوع (Haplotypes)''' بݨ چکے ہن، جیہڑے ہر قبیلے کوں جینیاتی طور تے منفرد بݨیندن۔ [1, 3, 4, 9] جے تساں چاہو تاں اساں تساݙے اپݨے ضلعے (جیویں '''ملتان، ڈی جی خان، یا میانوالی''') دے مخصوص قبیلیاں دے ڈی این اے تے ہور ڳالھ کر سڳدے ہائیں؟ تساں کیندا '''جینیاتی پچھوکڑ''' ڄاݨݨ چاہندے او؟ [1] <nowiki>https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov</nowiki> rycof4l7427ujqlozbf4khy88jd9xxv 72810 72809 2026-10-12T13:11:26Z Sraiki 12 72810 wikitext text/x-wiki سرائیکستان (جنوبی پنجاب، ڈیرہ اسماعیل خان تے لڳدے علاقیاں) دے '''ستارھاں ضلعیاں دی ابادی وچ کل کتی قسم دے ڈی این اے ہن؟''' ایں سوال دا جواب سائنسی (جینیاتی) اتے قبائلی (تاريخی) لحاظ نال ݙوں مختلف طریقیاں نال سمجھیا ونڄ سڳدے۔ جے اساں فارنزک سائنس تے پاپولیشن جینیٹکس دی رو نال ݙٹھوں، تاں '''انسانی ڈی این اے کوں ہپلو گروپس (Haplogroups) وچ ونڈیا ویندے۔''' سرائیکی خطے دے لوکاں دے ڈی این اے ٹیسٹس (Y-Chromosomal اتے Mitochondrial DNA اسٹڈیز) وچ '''بنیادی طور تے''' '''٥ توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' پائے ویندن، جیہڑے ایں خطے دی متنوع قبائلی تے نسلی بناوٹ (جیویں نسلی سرائیکی، بلوچ، پشتون تے آبادکار) دی نمائندگی کریندن۔ ایں جینیاتی تنوع (Genetic Diversity) دی تفصیل درج ذیل ہے: == ۱. وݙے جینیاتی ڈی این اے گروپس (Major Haplogroups) == سائنسی تحقیقات دے مطابق سرائیکی ابادی دے خون وچ ایہ وݙے جینیاتی مارکرز ملدن: [1, 3] * '''ہپلو گروپ R (خاص طور تے R1a):''' ایہ سرائیکی خطے وچ سب توں زیادہ پایا ونڄݨ والا ڈی این اے مارکر اے (لڳ بھڳ ۳۰٪ توں ٤٠٪)۔ ایہ اوں "اسٹیپ مائیگریشن" یا ہند-آریاݨی نسل دی نشاندہی کریندے جیہڑے ہزاراں سال پہلے ایں خطے وچ آئے ہن۔ ایہ اتھوں دے مقامی جٹ، راجپوت اتے پشتون قبیلیاں وچ زیادہ ہوندے۔ * '''ہپلو گروپ J (خاص طور تے J2):''' ایہ لڳ بھڳ ۱۵٪ توں ۲۰٪ لوکاں وچ ملدے۔ ایہ مارکر قدیم مغربی ایشیا، ایران تے وادیٔ سندھ دے شروعاتی کاشتکاراں نال تعلق رکھدے۔ سرائیکی خطے دے بلوچ قبیلیاں اتے کجھ قدیم عرب پس منظر رکھݨ والے سادات و قریشی خانداناں وچ ایں گروپ دی کثرت ہوندی اے۔ * '''ہپلو گروپ L (اتے L1a):''' ایہ خالصتاً '''وادیٔ سندھ دی قدیم تہذیب (Indus Valley Civilization)''' دا اصلی مقامی جینیاتی مارکر اے۔ ایہ سرائیکی دھرتی دے قدیم وسنیکاں اتے کاشتکار قبیلیاں وچ نسل در نسل منتقل تھیندا آندے۔ * '''ہپلو گروپ H:''' ایہ جینیاتی گروپ وی جنوبی ایشیا دا قدیم ترین مقامی مارکر منیا ویندے، جیہڑا خطے دی کجھ مخصوص برادریاں وچ پایا ویندے۔ [1] * '''ہپلو گروپ G اتے E:''' ایہ گھٹ تناسب (٥٪ توں ٩٪) وچ ملدن، جیہڑے زیادہ تر پشتون نسل یا کجھ مخصوص ہجرت کر کے آوݨ والے قبیلیاں دے ڈی این اے وچ ظاہر ہوندن۔ == ۲. قبائلی اتے نسلی دی ونڈ (Four Anthropological Strata) == جے تساں جینیاتی سائنس دے بجائے ایں خطے دے '''لوکاں دی نسلی بناوٹ''' دا پچھوڳ ݙیکھو، تاں سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ بنیادی طور تے '''۴ وݙیاں نسلی قسماں''' دا ڈی این اے رلیا ہویا ہے: {| class="wikitable" !نسلی گروپ !جینیاتی خصوصیت (DNA Trait) !اہم قبیلے / مثالاں |- |'''نسلی سرائیکی (Ethno-Saraiki)''' |وادیٔ سندھ دے اصل قدیم مارکرز (L اتے R1a) |جٹ، راجپوت، آرائیں، لنگاہ، چنہ، کھوکھر وغیرہ |- |'''سرائیکی بلوچ (Saraiki Baloch)''' |ایرانی سطح مرتفع دے جینیاتی مارکرز (J2) |لغاری، کھوسہ، مزارئی، رند، جتوئی، گورچانی |- |'''سرائیکی پشتون (Saraiki Pashtun)''' |مرکزی ایشیا تے افغان جینیاتی پول (R1a/E) |نیازی (جیویں عمران خان)، خاکوانی، ترین، سدوزئی |- |'''قدیم عرب و ترک نسل''' |مغربی ایشیائی جینیاتی اثرات |سادات (سید)، قریشی، گیلانی، گردیزی |} == ۳. ہک منفرد جینیاتی حقیقت: ہائی ڈائیورسٹی (High Haplotype Diversity) == سرائیکی آبادی دے ڈی این اے تے تھیوݨ والی ہک جدید فارنزک تحقیق (جیویں جو [پب میڈ (PubMed)] تے شائع تھئی) وچ ݙسایا ڳیا کہ جݙاں ۱۵۴ سرائیکی بندیاں دے Y-Chromosome دا ٹیسٹ کیتا ڳیا، تاں انہاں وچ '''١٤١ مختلف قسم دے باریک جینیاتی نمونے (Haplotypes)''' پائے ڳئے۔ ایں دا مطلب ایہ ہے کہ سرائیکی خطے دا ڈی این اے اندرونی طور تے ٻہوں زیادہ امیر اتے متنوع (Diverse) ہے، کیونکہ ایں دھرتی نے صدیاں توں مختلف نسلاں کوں اپݨے اندر سمویا اے۔ [3, 8] '''خلاصہ:''' سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ سائنسی طور تے ٥ '''توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' ہن، پر انہاں دے اندر برادریاں تے قبیلیاں دی اینڈوگیمی (اپݨی ذات وچ شادیاں) دی وجہ توں '''سینکڑاں باریک جینیاتی تنوع (Haplotypes)''' بݨ چکے ہن، جیہڑے ہر قبیلے کوں جینیاتی طور تے منفرد بݨیندن۔ [1] <nowiki>https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov</nowiki> 5nsy9je606sbucply14f0q1pct8i5ae 72811 72810 2026-10-12T13:13:02Z Sraiki 12 /* ۲. قبائلی اتے نسلی دی ونڈ (Four Anthropological Strata) */ 72811 wikitext text/x-wiki سرائیکستان (جنوبی پنجاب، ڈیرہ اسماعیل خان تے لڳدے علاقیاں) دے '''ستارھاں ضلعیاں دی ابادی وچ کل کتی قسم دے ڈی این اے ہن؟''' ایں سوال دا جواب سائنسی (جینیاتی) اتے قبائلی (تاريخی) لحاظ نال ݙوں مختلف طریقیاں نال سمجھیا ونڄ سڳدے۔ جے اساں فارنزک سائنس تے پاپولیشن جینیٹکس دی رو نال ݙٹھوں، تاں '''انسانی ڈی این اے کوں ہپلو گروپس (Haplogroups) وچ ونڈیا ویندے۔''' سرائیکی خطے دے لوکاں دے ڈی این اے ٹیسٹس (Y-Chromosomal اتے Mitochondrial DNA اسٹڈیز) وچ '''بنیادی طور تے''' '''٥ توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' پائے ویندن، جیہڑے ایں خطے دی متنوع قبائلی تے نسلی بناوٹ (جیویں نسلی سرائیکی، بلوچ، پشتون تے آبادکار) دی نمائندگی کریندن۔ ایں جینیاتی تنوع (Genetic Diversity) دی تفصیل درج ذیل ہے: == ۱. وݙے جینیاتی ڈی این اے گروپس (Major Haplogroups) == سائنسی تحقیقات دے مطابق سرائیکی ابادی دے خون وچ ایہ وݙے جینیاتی مارکرز ملدن: [1, 3] * '''ہپلو گروپ R (خاص طور تے R1a):''' ایہ سرائیکی خطے وچ سب توں زیادہ پایا ونڄݨ والا ڈی این اے مارکر اے (لڳ بھڳ ۳۰٪ توں ٤٠٪)۔ ایہ اوں "اسٹیپ مائیگریشن" یا ہند-آریاݨی نسل دی نشاندہی کریندے جیہڑے ہزاراں سال پہلے ایں خطے وچ آئے ہن۔ ایہ اتھوں دے مقامی جٹ، راجپوت اتے پشتون قبیلیاں وچ زیادہ ہوندے۔ * '''ہپلو گروپ J (خاص طور تے J2):''' ایہ لڳ بھڳ ۱۵٪ توں ۲۰٪ لوکاں وچ ملدے۔ ایہ مارکر قدیم مغربی ایشیا، ایران تے وادیٔ سندھ دے شروعاتی کاشتکاراں نال تعلق رکھدے۔ سرائیکی خطے دے بلوچ قبیلیاں اتے کجھ قدیم عرب پس منظر رکھݨ والے سادات و قریشی خانداناں وچ ایں گروپ دی کثرت ہوندی اے۔ * '''ہپلو گروپ L (اتے L1a):''' ایہ خالصتاً '''وادیٔ سندھ دی قدیم تہذیب (Indus Valley Civilization)''' دا اصلی مقامی جینیاتی مارکر اے۔ ایہ سرائیکی دھرتی دے قدیم وسنیکاں اتے کاشتکار قبیلیاں وچ نسل در نسل منتقل تھیندا آندے۔ * '''ہپلو گروپ H:''' ایہ جینیاتی گروپ وی جنوبی ایشیا دا قدیم ترین مقامی مارکر منیا ویندے، جیہڑا خطے دی کجھ مخصوص برادریاں وچ پایا ویندے۔ [1] * '''ہپلو گروپ G اتے E:''' ایہ گھٹ تناسب (٥٪ توں ٩٪) وچ ملدن، جیہڑے زیادہ تر پشتون نسل یا کجھ مخصوص ہجرت کر کے آوݨ والے قبیلیاں دے ڈی این اے وچ ظاہر ہوندن۔ == ۲. قبائلی اتے نسلی دی ونڈ (Four Anthropological Strata) == جے تساں جینیاتی سائنس دے بجائے ایں خطے دے '''لوکاں دی نسلی بناوٹ''' دا پچھوڳ ݙیکھو، تاں سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ بنیادی طور تے ٤ '''وݙیاں نسلی قسماں''' دا ڈی این اے رلیا ہویا ہے: {| class="wikitable" !نسلی گروپ !جینیاتی خصوصیت (DNA Trait) !اہم قبیلے / مثالاں |- |'''نسلی سرائیکی (Ethno-Saraiki)''' |وادیٔ سندھ دے اصل قدیم مارکرز (L اتے R1a) |جٹ، راجپوت، آرائیں، لنگاہ، چنہ، کھوکھر وغیرہ |- |'''سرائیکی بلوچ (Saraiki Baloch)''' |ایرانی سطح مرتفع دے جینیاتی مارکرز (J2) |لغاری، کھوسہ، مزارئی، رند، جتوئی، گورچانی |- |'''سرائیکی پشتون (Saraiki Pashtun)''' |مرکزی ایشیا تے افغان جینیاتی پول (R1a/E) |نیازی (جیویں عمران خان)، خاکوانی، ترین، سدوزئی |- |'''قدیم عرب و ترک نسل''' |مغربی ایشیائی جینیاتی اثرات |سادات (سید)، قریشی، گیلانی، گردیزی |} == ۳. ہک منفرد جینیاتی حقیقت: ہائی ڈائیورسٹی (High Haplotype Diversity) == سرائیکی آبادی دے ڈی این اے تے تھیوݨ والی ہک جدید فارنزک تحقیق (جیویں جو [پب میڈ (PubMed)] تے شائع تھئی) وچ ݙسایا ڳیا کہ جݙاں ۱۵۴ سرائیکی بندیاں دے Y-Chromosome دا ٹیسٹ کیتا ڳیا، تاں انہاں وچ '''١٤١ مختلف قسم دے باریک جینیاتی نمونے (Haplotypes)''' پائے ڳئے۔ ایں دا مطلب ایہ ہے کہ سرائیکی خطے دا ڈی این اے اندرونی طور تے ٻہوں زیادہ امیر اتے متنوع (Diverse) ہے، کیونکہ ایں دھرتی نے صدیاں توں مختلف نسلاں کوں اپݨے اندر سمویا اے۔ '''خلاصہ:''' سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ سائنسی طور تے ٥ '''توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' ہن، پر انہاں دے اندر برادریاں تے قبیلیاں دی اینڈوگیمی (اپݨی ذات وچ شادیاں) دی وجہ توں '''سینکڑاں باریک جینیاتی تنوع (Haplotypes)''' بݨ چکے ہن، جیہڑے ہر قبیلے کوں جینیاتی طور تے منفرد بݨیندن۔ [1] <nowiki>https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov</nowiki> 6knfvsnc0f6p6g7spqbo1rd3s426zax 72820 72811 2026-10-12T15:28:31Z Sraiki 12 /* ۳. ہک منفرد جینیاتی حقیقت: ہائی ڈائیورسٹی (High Haplotype Diversity) */ 72820 wikitext text/x-wiki سرائیکستان (جنوبی پنجاب، ڈیرہ اسماعیل خان تے لڳدے علاقیاں) دے '''ستارھاں ضلعیاں دی ابادی وچ کل کتی قسم دے ڈی این اے ہن؟''' ایں سوال دا جواب سائنسی (جینیاتی) اتے قبائلی (تاريخی) لحاظ نال ݙوں مختلف طریقیاں نال سمجھیا ونڄ سڳدے۔ جے اساں فارنزک سائنس تے پاپولیشن جینیٹکس دی رو نال ݙٹھوں، تاں '''انسانی ڈی این اے کوں ہپلو گروپس (Haplogroups) وچ ونڈیا ویندے۔''' سرائیکی خطے دے لوکاں دے ڈی این اے ٹیسٹس (Y-Chromosomal اتے Mitochondrial DNA اسٹڈیز) وچ '''بنیادی طور تے''' '''٥ توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' پائے ویندن، جیہڑے ایں خطے دی متنوع قبائلی تے نسلی بناوٹ (جیویں نسلی سرائیکی، بلوچ، پشتون تے آبادکار) دی نمائندگی کریندن۔ ایں جینیاتی تنوع (Genetic Diversity) دی تفصیل درج ذیل ہے: == ۱. وݙے جینیاتی ڈی این اے گروپس (Major Haplogroups) == سائنسی تحقیقات دے مطابق سرائیکی ابادی دے خون وچ ایہ وݙے جینیاتی مارکرز ملدن: [1, 3] * '''ہپلو گروپ R (خاص طور تے R1a):''' ایہ سرائیکی خطے وچ سب توں زیادہ پایا ونڄݨ والا ڈی این اے مارکر اے (لڳ بھڳ ۳۰٪ توں ٤٠٪)۔ ایہ اوں "اسٹیپ مائیگریشن" یا ہند-آریاݨی نسل دی نشاندہی کریندے جیہڑے ہزاراں سال پہلے ایں خطے وچ آئے ہن۔ ایہ اتھوں دے مقامی جٹ، راجپوت اتے پشتون قبیلیاں وچ زیادہ ہوندے۔ * '''ہپلو گروپ J (خاص طور تے J2):''' ایہ لڳ بھڳ ۱۵٪ توں ۲۰٪ لوکاں وچ ملدے۔ ایہ مارکر قدیم مغربی ایشیا، ایران تے وادیٔ سندھ دے شروعاتی کاشتکاراں نال تعلق رکھدے۔ سرائیکی خطے دے بلوچ قبیلیاں اتے کجھ قدیم عرب پس منظر رکھݨ والے سادات و قریشی خانداناں وچ ایں گروپ دی کثرت ہوندی اے۔ * '''ہپلو گروپ L (اتے L1a):''' ایہ خالصتاً '''وادیٔ سندھ دی قدیم تہذیب (Indus Valley Civilization)''' دا اصلی مقامی جینیاتی مارکر اے۔ ایہ سرائیکی دھرتی دے قدیم وسنیکاں اتے کاشتکار قبیلیاں وچ نسل در نسل منتقل تھیندا آندے۔ * '''ہپلو گروپ H:''' ایہ جینیاتی گروپ وی جنوبی ایشیا دا قدیم ترین مقامی مارکر منیا ویندے، جیہڑا خطے دی کجھ مخصوص برادریاں وچ پایا ویندے۔ [1] * '''ہپلو گروپ G اتے E:''' ایہ گھٹ تناسب (٥٪ توں ٩٪) وچ ملدن، جیہڑے زیادہ تر پشتون نسل یا کجھ مخصوص ہجرت کر کے آوݨ والے قبیلیاں دے ڈی این اے وچ ظاہر ہوندن۔ == ۲. قبائلی اتے نسلی دی ونڈ (Four Anthropological Strata) == جے تساں جینیاتی سائنس دے بجائے ایں خطے دے '''لوکاں دی نسلی بناوٹ''' دا پچھوڳ ݙیکھو، تاں سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ بنیادی طور تے ٤ '''وݙیاں نسلی قسماں''' دا ڈی این اے رلیا ہویا ہے: {| class="wikitable" !نسلی گروپ !جینیاتی خصوصیت (DNA Trait) !اہم قبیلے / مثالاں |- |'''نسلی سرائیکی (Ethno-Saraiki)''' |وادیٔ سندھ دے اصل قدیم مارکرز (L اتے R1a) |جٹ، راجپوت، آرائیں، لنگاہ، چنہ، کھوکھر وغیرہ |- |'''سرائیکی بلوچ (Saraiki Baloch)''' |ایرانی سطح مرتفع دے جینیاتی مارکرز (J2) |لغاری، کھوسہ، مزارئی، رند، جتوئی، گورچانی |- |'''سرائیکی پشتون (Saraiki Pashtun)''' |مرکزی ایشیا تے افغان جینیاتی پول (R1a/E) |نیازی (جیویں عمران خان)، خاکوانی، ترین، سدوزئی |- |'''قدیم عرب و ترک نسل''' |مغربی ایشیائی جینیاتی اثرات |سادات (سید)، قریشی، گیلانی، گردیزی |} == ۳. ہک منفرد جینیاتی حقیقت: ہائی ڈائیورسٹی (High Haplotype Diversity) == سرائیکی آبادی دے ڈی این اے تے تھیوݨ والی ہک جدید فارنزک تحقیق (جیویں جو [پب میڈ (PubMed)] تے شائع تھئی) وچ ݙسایا ڳیا کہ جݙاں ۱۵۴ سرائیکی بندیاں دے Y-Chromosome دا ٹیسٹ کیتا ڳیا، تاں انہاں وچ '''١٤١ مختلف قسم دے باریک جینیاتی نمونے (Haplotypes)''' پائے ڳئے۔ ایں دا مطلب ایہ ہے کہ سرائیکی خطے دا ڈی این اے اندرونی طور تے ٻہوں زیادہ امیر اتے متنوع (Diverse) ہے، کیونکہ ایں دھرتی نے صدیاں توں مختلف نسلاں کوں اپݨے اندر سمویا اے۔ '''خلاصہ:''' سرائیکستان دے ۱۷ ضلعیاں دی ابادی وچ سائنسی طور تے ٥ '''توں ٦ وݙے جینیاتی ہپلو گروپس''' ہن، پر انہاں دے اندر برادریاں تے قبیلیاں دی اینڈوگیمی (اپݨی ذات وچ شادیاں) دی وجہ توں '''سینکڑاں باریک جینیاتی تنوع (Haplotypes)''' بݨ چکے ہن، جیہڑے ہر قبیلے کوں جینیاتی طور تے منفرد بݨیندن۔ سرائیکستان دے ہر ہر بندے دے ڈی این اے وچ ستر فیصد ڈی این اے مقامی پروٹو سرائیکی ہے تے تقریباً تریہ فیصد آریائی ہے۔ [1] <nowiki>https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov</nowiki> 3w84fv1bpuyy5yqumuvdp1jj3ufv9dm 0 34286 72828 2026-10-13T07:22:48Z Sraiki 12 "<nowiki>*</nowiki>کجھ سرائیکی دعاواں* <nowiki>*</nowiki>اَندھے دی مُک توں ، ٻیڑی دی دھُپ توں تے شادی دی بکھ توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>سیاسی دے کوڑ توں ، مراسی دے موڈ توں تے تھریشر دی دھُوڑ توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>کملے جَٹ توں ، بےسُرے نَٹ توں تے ساوݨ دے پھَٹ..." نال ورقہ تخلیق تھیا 72828 wikitext text/x-wiki <nowiki>*</nowiki>کجھ سرائیکی دعاواں* <nowiki>*</nowiki>اَندھے دی مُک توں ، ٻیڑی دی دھُپ توں تے شادی دی بکھ توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>سیاسی دے کوڑ توں ، مراسی دے موڈ توں تے تھریشر دی دھُوڑ توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>کملے جَٹ توں ، بےسُرے نَٹ توں تے ساوݨ دے پھَٹ توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>کچے دی لاری توں ، مالی پٹواری توں تے سپاہی دی یاری توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>نشئیاں دی ٹولی توں ، اوڈاں دی بولی توں تے پنݨے دی جھولی توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>پولیس دی مار توں ، معیادی بخار توں تے ٻیڑے نسوار توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>ݙاڈھے دے لاہݨیں توں ، جنگل دے تھاݨیں توں تے بےٹائمے پراہݨیں توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>پٹھاݨاں دے اُدھار توں ، گھریلو شکار توں تے الیکشن دی ہار توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>ٻوہے دی ٻیر توں ، تھل دے انہیر توں تے ہاتھی دے پیر توں ، مولا امان ݙیوے* <nowiki>*</nowiki>لڑاکی ذال توں ، آوارے ٻال توں تے جیل دی دال توں ، مولا امان ݙیوے* بصد شکریہ طارق ملک اللّٰہ باد لیاقت پور رحیم یار خان == ٻیا ݙیکھو == * [[لوک ادب]] 8b3idw7m0e29nehi5sxalbb2ip13eg4