وکیپیڈیا skrwiki https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA MediaWiki 1.47.0-wmf.23 first-letter میڈیا خاص ڳالھ مہاڑ ورتݨ آلا ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ وکیپیڈیا وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ فائل فائل ڳالھ مہاڑ میڈیا وکی میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ سانچہ سانچہ ڳالھ مہاڑ مدد مدد ڳالھ مہاڑ ونکی ونکی ڳالھ مہاڑ TimedText TimedText talk ماڈیول ماڈیول ڳالھ مہاڑ Event Event talk 0 22012 72830 53954 2026-10-14T04:12:23Z Sraiki 12 72830 wikitext text/x-wiki سرائیکی دی پہلی مرثیہ خواں جیواں مائی(جیوݨی) لیہ دے نال  ہٹھاڑ وچ وستی سہو دے علاقے دیاں ہن۔ کجھ مؤرخ اہدن اوچ دیاں ہن۔ لڳدے  اوچ اوں دور وچ مشہور ہوسی۔ انہاں بی بی دے روایت وچ جیدا یا جودھا یا جویریہ ناں وی آئے ہن۔ آپ امام زید دی اماں سیݨ ہن،. تے [[امام زین العابدین]] دی ذال ہن۔ امام زید تے ناں تے زیدی مسلک تے سلسلہ جاری ہے۔ یمن دی اکثریت زیدی مسلک دی ہے۔ d16h8j0pv25c9rsiw0v3zypcouodaw2 72831 72830 2026-10-14T04:21:14Z Sraiki 12 72831 wikitext text/x-wiki سرائیکی دی پہلی مرثیہ خواں جیواں مائی(جیوݨی) لیہ دے نال  ہٹھاڑ وچ وستی سہو دے علاقے دیاں ہن۔ کجھ مؤرخ اہدن اوچ دیاں ہن۔ لڳدے  اوچ اوں دور وچ مشہور ہوسی۔ انہاں بی بی دے روایت وچ جیدا یا جودھا یا جویریہ ناں وی آئے ہن۔ آپ امام زید دی اماں سیݨ ہن،. تے [[امام زین العابدین]] دی ذال ہن۔ امام زید تے ناں تے زیدی مسلک تے سلسلہ جاری ہے۔ یمن دی اکثریت زیدی مسلک دی ہے۔ حضرت امام زید بن علی شہیدؒ دی والدہ ماجدہ دا مبارک ناں جیدہ یا جیدا السندی (جین٘کوں بعض روایات تے عوامی حوالیاں وچ جیواں مائی یا جودھا وی آکھیا ویندے ) ہئی۔    تاریخی تذکریاں دے مطابق انہاں دا تعلق خطۂ سندھ نال ہئی۔ آپؒ کوں مختار ثقفی رحمہ اللہ نے امام زین العابدین علیہ السلام دی خدمتِ اقدس وچ پیش کیتا ہئی، جتھاں آپ دا نکاح تھیا۔ حضرت امام زید شہیدؒ جیہڑے جو ٻہوں وݙے عالم، فقیہ تے عادل شخصیت ہن، انہاں دی آغوشِ تربیت وچ پلے۔    امام محمد باقر علیہ السلام اکثر حضرت امام زیدؒ دی عظمت تے علم کوں ݙیکھ تے فرمیندے ہن: "اللہ تہاݙی والدہ تے رحمت کرے جیں تہاݙے جیہی اولاد کوں ڄایا ہے!"    srfnyj45q4u2qstraazh8qoafw3yni6 72832 72831 2026-10-14T05:14:41Z Sraiki 12 72832 wikitext text/x-wiki سرائیکی دی پہلی مرثیہ خواں جیواں مائی(جیوݨی) لیہ دے نال  ہٹھاڑ وچ وستی سہو دے علاقے دیاں ہن۔ کجھ مؤرخ اہدن اوچ دیاں ہن۔ لڳدے  اوچ اوں دور وچ مشہور ہوسی۔ انہاں بی بی دے روایت وچ جیدا یا جودھا ناں وی آئے ہن۔ آپ امام زید دی اماں سیݨ ہن،. تے [[امام زین العابدین]] دی ذال ہن۔ امام زید تے ناں تے زیدی مسلک تے سلسلہ جاری ہے۔ یمن دی اکثریت زیدی مسلک دی ہے۔ حضرت امام زید بن علی شہیدؒ دی والدہ ماجدہ دا مبارک ناں جیدہ یا جیدا السندی (جین٘کوں بعض روایات تے عوامی حوالیاں وچ جیواں مائی یا جودھا وی آکھیا ویندے ) ہئی۔    مختار ثقفی دا کردار روایات دے مطابق، جیواں مائی اصل وچ اک کنیز (باندی) ہن، جہڑی سندھ توں ہن ۔ مختار بن ابی عبیدہ ثقفی نے آپؑ کوں تریہہ ہزار درہم وچ خریدیا ۔ جݙݨ مختار نے آپؑ کوں ݙٹھا تاں آپؑ دی دینداری، ادب تے حیاء ݙیکھ کے آکھیُس کہ ایں قابل کوئی نئیں جو ایں کوں رکھے، سوائے علی بن حسین (امام سجاد) دے ۔ ایں طرحاں مختار نے آپؑ کوں امام سجادؑ دی خدمت وچ بھیج ݙتا ۔ امام سجادؑ نال تعلق تے اولاد جݙݨ جیواں مائی امام سجادؑ دے کول پہنچیاں، تاں آپؑ کوں اپݨے پتراں وچوں چݨݨ دا اختیار ݙتا گیا۔ مائی جنداں نے آکھیا کہ میں صرف زین العابدین (امام سجادؑ) کوں چاہندی ہاں ۔ ایں طرحاں آپؑ امام سجادؑ دی زوجیت وچ آئیاں۔ جنداں مائی توں امام سجادؑ دی چار اولاداں تھیاں: ترائے پتر (زید، عمر تے علی) تے ہک دھی (خدیجہ) ۔ تاریخی تذکریاں دے مطابق انہاں دا تعلق خطۂ سندھ نال ہئی۔ آپؒ کوں مختار ثقفی رحمہ اللہ نے امام زین العابدین علیہ السلام دی خدمتِ اقدس وچ پیش کیتا ہئی، جتھاں آپ دا نکاح تھیا۔ حضرت امام زید شہیدؒ جیہڑے جو ٻہوں وݙے عالم، فقیہ تے عادل شخصیت ہن، انہاں دی آغوشِ تربیت وچ پلے۔    امام محمد باقر علیہ السلام اکثر حضرت امام زیدؒ دی عظمت تے علم کوں ݙیکھ تے فرمیندے ہن: "اللہ تہاݙی والدہ تے رحمت کرے جیں تہاݙے جیہی اولاد کوں ڄایا ہے!"    65c807aexmf3jqmwi4nsn6vrvve34u6 72833 72832 2026-10-14T05:25:12Z Sraiki 12 Sraiki نے [[جیواں مائی]] کوں [[جنداں مائی]] آلے پاسے ریڈائرکٹ کیتے ٻاجھ منتقل کیتے 72832 wikitext text/x-wiki سرائیکی دی پہلی مرثیہ خواں جیواں مائی(جیوݨی) لیہ دے نال  ہٹھاڑ وچ وستی سہو دے علاقے دیاں ہن۔ کجھ مؤرخ اہدن اوچ دیاں ہن۔ لڳدے  اوچ اوں دور وچ مشہور ہوسی۔ انہاں بی بی دے روایت وچ جیدا یا جودھا ناں وی آئے ہن۔ آپ امام زید دی اماں سیݨ ہن،. تے [[امام زین العابدین]] دی ذال ہن۔ امام زید تے ناں تے زیدی مسلک تے سلسلہ جاری ہے۔ یمن دی اکثریت زیدی مسلک دی ہے۔ حضرت امام زید بن علی شہیدؒ دی والدہ ماجدہ دا مبارک ناں جیدہ یا جیدا السندی (جین٘کوں بعض روایات تے عوامی حوالیاں وچ جیواں مائی یا جودھا وی آکھیا ویندے ) ہئی۔    مختار ثقفی دا کردار روایات دے مطابق، جیواں مائی اصل وچ اک کنیز (باندی) ہن، جہڑی سندھ توں ہن ۔ مختار بن ابی عبیدہ ثقفی نے آپؑ کوں تریہہ ہزار درہم وچ خریدیا ۔ جݙݨ مختار نے آپؑ کوں ݙٹھا تاں آپؑ دی دینداری، ادب تے حیاء ݙیکھ کے آکھیُس کہ ایں قابل کوئی نئیں جو ایں کوں رکھے، سوائے علی بن حسین (امام سجاد) دے ۔ ایں طرحاں مختار نے آپؑ کوں امام سجادؑ دی خدمت وچ بھیج ݙتا ۔ امام سجادؑ نال تعلق تے اولاد جݙݨ جیواں مائی امام سجادؑ دے کول پہنچیاں، تاں آپؑ کوں اپݨے پتراں وچوں چݨݨ دا اختیار ݙتا گیا۔ مائی جنداں نے آکھیا کہ میں صرف زین العابدین (امام سجادؑ) کوں چاہندی ہاں ۔ ایں طرحاں آپؑ امام سجادؑ دی زوجیت وچ آئیاں۔ جنداں مائی توں امام سجادؑ دی چار اولاداں تھیاں: ترائے پتر (زید، عمر تے علی) تے ہک دھی (خدیجہ) ۔ تاریخی تذکریاں دے مطابق انہاں دا تعلق خطۂ سندھ نال ہئی۔ آپؒ کوں مختار ثقفی رحمہ اللہ نے امام زین العابدین علیہ السلام دی خدمتِ اقدس وچ پیش کیتا ہئی، جتھاں آپ دا نکاح تھیا۔ حضرت امام زید شہیدؒ جیہڑے جو ٻہوں وݙے عالم، فقیہ تے عادل شخصیت ہن، انہاں دی آغوشِ تربیت وچ پلے۔    امام محمد باقر علیہ السلام اکثر حضرت امام زیدؒ دی عظمت تے علم کوں ݙیکھ تے فرمیندے ہن: "اللہ تہاݙی والدہ تے رحمت کرے جیں تہاݙے جیہی اولاد کوں ڄایا ہے!"    65c807aexmf3jqmwi4nsn6vrvve34u6 72834 72833 2026-10-14T05:32:20Z Sraiki 12 72834 wikitext text/x-wiki زیدی سادات دی اماں سئیݨ۔ سرائیکی دی پہلی مرثیہ خواں جنداں مائی(جیواں مائی، جیوݨی) لیہ دے نال  ہٹھاڑ وچ وستی سہو دے علاقے دیاں ہن۔ کجھ مؤرخ اہدن اوچ دیاں ہن۔ لڳدے  اوچ اوں دور وچ مشہور ہوسی۔ انہاں بی بی دے روایت وچ جیدا یا جودھا ناں وی آئے ہن۔ آپ امام زید دی اماں سئیݨ ہن،. تے [[امام زین العابدین]] دی ذال ہن۔ امام زید تے ناں تے زیدی مسلک تے سلسلہ جاری ہے۔ یمن دی اکثریت زیدی مسلک دی ہے۔ حضرت امام زید بن علی شہیدؒ دی والدہ ماجدہ دا مبارک ناں جیدہ یا جیدا السندی (جین٘کوں بعض روایات تے عوامی حوالیاں وچ جیواں مائی یا جودھا وی آکھیا ویندے ) ہئی۔    مختار ثقفی دا کردار روایات دے مطابق، جنداں مائی اصل وچ اک کنیز (باندی) ہن، جہڑی سندھ توں ہن ۔ مختار بن ابی عبیدہ ثقفی نے آپؑ کوں تریہہ ہزار درہم وچ خریدیا ۔ جݙݨ مختار نے آپؑ کوں ݙٹھا تاں آپؑ دی دینداری، ادب تے حیاء ݙیکھ کے آکھیُس کہ ایں قابل کوئی نئیں جو ایں کوں رکھے، سوائے علی بن حسین (امام سجاد) دے ۔ ایں طرحاں مختار نے آپؑ کوں امام سجادؑ دی خدمت وچ بھیج ݙتا ۔ امام سجادؑ نال تعلق تے اولاد جݙݨ جیواں مائی امام سجادؑ دے کول پہنچیاں، تاں آپؑ کوں اپݨے پتراں وچوں چݨݨ دا اختیار ݙتا گیا۔ مائی جنداں نے آکھیا کہ میں صرف زین العابدین (امام سجادؑ) کوں چاہندی ہاں ۔ ایں طرحاں آپؑ امام سجادؑ دی زوجیت وچ آئیاں۔ جنداں مائی توں امام سجادؑ دی چار اولاداں تھیاں: ترائے پتر (زید، عمر تے علی) تے ہک دھی (خدیجہ) ۔ تاریخی تذکریاں دے مطابق انہاں دا تعلق خطۂ سندھ نال ہئی۔ آپؒ کوں مختار ثقفی رحمہ اللہ نے امام زین العابدین علیہ السلام دی خدمتِ اقدس وچ پیش کیتا ہئی، جتھاں آپ دا نکاح تھیا۔ حضرت امام زید شہیدؒ جیہڑے جو ٻہوں وݙے عالم، فقیہ تے عادل شخصیت ہن، انہاں دی آغوشِ تربیت وچ پلے۔    امام محمد باقر علیہ السلام اکثر حضرت امام زیدؒ دی عظمت تے علم کوں ݙیکھ تے فرمیندے ہن: "اللہ تہاݙی والدہ تے رحمت کرے جیں تہاݙے جیہی اولاد کوں ڄایا ہے!"    p6bqgamhumap1opz2uenrkmjsrjwkl2 0 32637 72839 69885 2026-10-14T08:01:32Z Sraiki 12 72839 wikitext text/x-wiki قرآن مجید وچ اللہ سائیں نے اپݨی بندگی دے نال نال '''اطاعتِ رسول ﷺ''' کوں ہر [[مسلمان]] کیتے لازمی قرار ݙتا ہے۔ قرآن شریف دی روشنی وچ ایندے کجھ اہم پہلو ایہ ہن: == ١. اللہ دی اطاعت دا واحد ذریعہ == قرآن مجید وچ اللہ تعالیٰ فرمیندے:<blockquote>"مَّن يُطِعِ الرَّسُولَ فَقَدْ أَطَاعَ اللَّهَ" (النساء: ٨٠) '''ترجمہ:''' جیں رسول (ﷺ) دی اطاعت کیتی، اوں اصل وچ اللہ دی اطاعت کیتی۔</blockquote>ایں توں ثابت تھیندے جو اللہ دی اطاعت تݙاں ای ممکن ہے جݙݨ اساں حضور ﷺ دے نقشِ قدم تے چلسوں۔ == ٢. ایمان دی شرط == قرآن دے مطابق اطاعتِ رسول ﷺ محض ہک مشورہ کائنی، بلکہ ایہ ایمان دا حصہ ہے۔ سورۃ النساء وچ ارشاد باری تعالیٰ ہے جو تساں تݙاں تائیں مومن نی تھی سڳدے جݙݨ تائیں اپݨے جھیڑے تے معاملیاں وچ رسول ﷺ کوں فیصل (جج) تسلیم نہ کرو تے آپ ﷺ دے فیصلے تے سر تسلیم خم نہ کرو۔ == ٣. محبتِ الٰہی دی نشانی == جے کوئی بندہ ایہ دعویٰ کرے جو او اللہ نال محبت کریندے، تاں اوندے کیتے قرآن ہک شرط پیش کریندے:<blockquote>"قُلْ إِن كُنتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِي يُحْبِبْكُمُ اللَّهُ" (آل عمران: ٣١) '''ترجمہ:''' (اے نبی ﷺ!) آکھ ݙیو، جے تساں اللہ نال محبت کریندے ہیو تاں میݙی پیروی کرو، اللہ تساں نال محبت کریسی۔</blockquote> == ٤. اسوہ حسنہ (بہترین نمونہ) == اطاعتِ رسول ﷺ دا مطلب ایہ ہے جو آپ ﷺ دی زندگی ساݙے کیتے ہک '''کامل نمونہ''' ہے۔ سورۃ الاحزاب (آیت ٢١) دے مطابق، ساݙی کامیابی آپ ﷺ دے طریقے تے چلݨ وچ ہے۔ ---- === خلاصہ === قرآن مجید دے مطابق اطاعتِ رسول ﷺ دے ایہ معنی ہن: * حضور ﷺ دے '''احکامات''' دی مکمل پیروی کرݨ۔ * آپ ﷺ دی '''سنت''' کوں اپݨی زندگی دا حصہ بݨاوݨ۔ * آپ ﷺ دی محبت کوں ہر شے توں '''مقدم''' رکھݨ۔ * ہر معاملے وچ آپ ﷺ دے طریقے توں '''رہنمائی''' گھنݨ۔ جے اساں حضور ﷺ دی اطاعت چھوڑ ݙیسوں، تاں ساݙے عمل ضائع تھی سڳدن (سورۃ محمد: ٣٣)۔ ایں کیتے اطاعتِ رسول ﷺ دین دی بنیاد ہے۔ 4r0erebfwbxb0vs97tikuqxujy6925x 0 33399 72853 70739 2026-10-14T10:30:45Z Sraiki 12 72853 wikitext text/x-wiki                         سرائیکی سکالر فرحت رمضان دی کتاب اڄوکی شاعری دا مسودہ میݙے سامھے ہے، میں اے وی ݙسیندا ڄُلاں جو ایں کتاب دا ناں  میں منتخب کیتے تے سب نے پسند کیتے۔ کتاب اچ سرائیکی شعری ادب دا تعارف، سرائیکی شاعری دے موضوعات ، سرائیکی شاعری دی اصناف دا جائزہ ، اڄوکے شعراء دا تعارف دے نال نال ادب دی تعریف، ادب وچ شاعری دی اہمیت، جدید سرائیکی ادب، سرائیکی شعری مجموعے، سرائیکی شاعری دیاں اصناف  دے نال نال سرائیکی شعراء عاشق بزدار، ارشاد تونسوی، شفقت بزدار، سفیر لاشاری، سیف اللہ آصف، سرور کربلائی ، عزیز شاہد، قیس فریدی ، امان اللہ ارشد، رفعت عباس، احمد خان طارق، اشو لال فقیر، ڈاکٹر خالد اقبال ، شاکر شجاع آبادی تے ٻے ڈھیر سارے شاعریں دا تذکرہ کیتا ڳے جیندے نال اے کتاب ہک دستاویز بݨ ڳی اے ۔ ایں کتاب اچ ویہہ سال دے ادب دا جائزہ گھدا ڳے پَر ایویں لڳدے جو اے کتاب [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دے مجموعی ادب دا احاطہ کریندی ہے۔                        بندہ ناچیز کوں ایں ڳال دا فخر حاصل ہے جو اڄوکی سرائیکی تعلیم وچ اساݙیاں کوششاں شامل ہن، اے ٹھیک ہے جو سرائیکی تعلیم شروع کراوݨ اچ سب توں وݙا کردار وسیب دے ماݨ سئیں ظہور دھریجہ دا ہے پر ہزاراں سرائیکی طالب علماں کوں اساں رہنمائی ݙتی، ڈھیر سارے سرائیکی ٹیچر اساں بھرتی کرائے تے اݨ گنت ایم فل تے پی ایچ ڈی  دے مقالے مکمل کرائے۔ میکوں فرحت رمضان صاحبہ دی کتاب ݙیکھ تے خوشی تھیندی پی اے ، کاش سرائیکی اچ تھیوݨ آلے سارے مقالہ جات شائع تھیون تاں مخالفیں دے ہاں ݙل ویسن تے سرائیکی دا دامن تحقیقی کتاباں نال بھریج ویسے۔                        میں ہک اے ڳال کرݨ چہنداں جو میں قرآن مجید دے سرائیکی تراجم تے پی ایچ ڈی کیتی تاں میکوں اوں وقت تک چین نہ آیا  جے تئیں میݙا مقالہ شائع نہ تھیا۔ میݙا اے مقالہ ہݨ مکمل کتاب دے نال نال جزوی طور تے وی حصیں دی صورت وچ شائع تھیندا پے تے طالب علمیں کوں ڈھیر فائدہ تھیندا پے۔ میں ایں ڳال کوں کارِ ثواب سمجھداں ۔ ساری حیاتی سرائیکی دے کم اچ گزری ءِ اللہ سئیں ڈاکٹر خالد اقبال صاحب تے میں توں ہک ٻیا وݙا کم گھدے ، اساں سرائیکی زبان و ادب دی ہک جامع تاریخ کتابی صورت وچ شائع کر ݙتی ہے۔ نو سو صفحیں دی ایں کتاب دے درجناں ابواب ہن ہک باب جدید سرائیکی شاعری بارے وی ہے۔ کیونجو اے کتاب وی جدید سرائیکی شاعری بارے ہے تاں قارئین دی دلچسپی واسطے  کجھ لائناں حاضر ہن                        جدّید سرائیکی شاعری دے سنڄاپوں حوالیاں وچوں مقامیت ، اپݨی وَسوں ، وسیب ، دھرتی ، ایندے ڄݨ وݨ ، موسماں ، دریاواں ، پکھیاں ، بٖیڑیاں ، مہاݨیاں ، زمین زاد لوکاں نال پیار ہے۔ ایں وسّوں وچ جݙاں وی ترقی دے ناں اُتے لُٹ پَٹ بارے اِتھ اے تخلیق کاراں شاعری دے راہیں مزاحمت کیتی ہے۔جدّید سرائیکی شاعری اساکوں اپݨی مکمل سُنڄاݨ ݙتی ہے۔ جدّید سرائیکی شاعری وچ مزاحمتی رویہ وی ہے ۔ فطرت دے نال مکالمہ وی ہے ۔ اَتے اپݨی تاریح دی کھوج پرکھ وی ہے ۔ جدید سرائیکی شاعری ،عربی ، فارسی ، اُردو دے پیرائے اَتے اسلوب وچ اُسرݨ نِسرݨ والی روایت کنوں ہٹ کے اپݨی ماء بٖولی زبان دی ادبی روایت کوں اَڳتے ودھاوݨ وِچ کامیاب کوشش کیتی ہے ۔ ایہا وجہ ہے جو جدّید سرائیکی شاعری دی بھاہ وچوں ݙو ناں کندن بݨ تے نکلیئے ہِن ۔ اے ݙو ناں ہِن۔ اشو لال تے رفعت عباس ۔ اساݙا اَڄ دا نقاد اِنھاں دے شعری وسیلیاں کنوں اپݨے تہذیبی اَتے سماجی پس منظر دیاں جیڑھیاں ڳنڈھیں کھولݨ تے سمجھݨ دی کوشش کریندا پئے۔                        نویں سرائیکی شاعری ایں خطّے دی تاریخ ، تہذیب ، ثقافت وچوں الوائے ۔ ایں وَسوں دے جدّید شعراء دی شاعری دا تاریخی اَتے تہذیبی شعور دا احساس بٖہوں وسیع ہے ۔ جیندی خوبصورت مثال ارشاد تونسوی ، عاشق بزدار، اسلم جاوید ، ڈاکٹر اظہر علی، ڈاکٹر نصراللہ خان ناصر ، عاشق بزدار ، ڈاکٹر اشو لال اَتے رفعت عباس دی شاعری ہے۔۱۹۶۰ء توں گھن تے اڄوکے عہد تک جینویں جینویں گلوبل تبدیلیاں آئن ، مُلکی حالات ، وسیب وچ محرومیاں دا احساس ودھدا پئے ۔سرائیکی شاعری دے موضوعات وچ وی تبدیلی آئی ہے۔ ڈاکٹر گل عباس اعوان آپݨی کتاب ’’جدید سرائیکی شاعری‘‘ وچ جدّیدیت دے موضوعات دی ونڈ ویتر کجھ ایں طرحاں کریندن: ۱۔                   سماجی قدّراں دی بَھن تروڑ ۲۔                 متن توں معنی دی علیحدگی ۳۔                 بندے دی اپݨے مستقبل توں مایوسی ۴۔                 بندے دی روحانی تنہائی ۵۔                بندے دی بے چینی ۶۔                 تاریخ کوں مکمل طور تے سچ نہ سَمجھݨ ۷۔                اُمیداں پوریاں نہ تھیوݨ تے مایوسی ۸۔                فرسودہ سماجی نظام توں منہ پھیرݨ ۹۔                 روائیتی خیالات تے روائیتی اخلاقی نظام اُتے اعتراضات ۱۰۔                مذہبی خیالات اَتے اعتراضات ۱۱۔                 اسطوری ماضی دے متبادل دی ڳول ۱۲۔                ݙوہائیں عالمی جنگیں دے انسان تے تاثرات                        "جدّید سرائیکی شاعری فکری سطح اُتے اُچیری تھئی ہے۔ فنی حوالے نال جدّید سرائیکی شاعری تل وطنی ہیروز کوں تلاش کیتے ، شاعراں وسیبی استعارے ، رَمزاں ، تشبیہاں، علامتاں ، استعمال کیتن ۔ جیندے نال اُنھاں دے ڈکشن وچ تبدیلی واضح محسوس تھیندی ہے ۔ جدّید سرائیکی شاعری اپݨے وس وسیب دے سڄݨاںدا وسیلہ بݨی ہے۔جدّید سرائیکی شاعری وچ نظم دیاں سبھے ونکیاں، صنفاں ، پابند نظم ، آزاد نظم ، نثری نظم ، گیت ، ݙوہڑا ، غزل ،سرائیکو، ہائیکو ، غزل شامل ہِن ۔ جدّید سرائیکی شاعری ۱۹۷۰ء ۔۱۹۷۵ء توں بعد دے عرصے وچ روائیتی شاعری کنوں اَنج تھیوݨ دا راہ رستہ ، بݨائے ۔ جدّید سرائیکی شاعری وچ نویں موضوعات شامل تھئے ، تے جدّید شاعری خارجی ماحول دی تبدیلی اَتے داخلی سطح اُتے طرز احساس دی ترجمانی کیتی ۔ جدّید سرائیکی شاعری موضوعات اَتے ہیئت دے بٖہوں سارے تجربات کوں گزردی ہوئی ، اپݨا اڳونہاں پندھ کریندی پئی ہے"۔                        میں فرحت رمضان صاحبہ کوں کتاب دی اشاعت دی مبارکباد پیش کرینداں ، اے کتاب صدیں تئیں زندہ رہسے تے ایندا ثواب فرحت رمضان صاحبہ کوں ملدا رہسے۔ میں اسلامیات دا استاد ہاں تے اپݨے پڑھݨ آلے سارے احباب کوں ݙسݨ چہنداں جو ساریاں زباناں اللہ دیاں ہن تے چنڳی ڳال کہیں وی زبان وچ ہووے اوندا ثواب تھیندے۔ اے کتاب اڄوکی شاعری دی بھرپور ترجمانی کریندی ءِ ، استحصال ، ظلم ، زیادتی تے وانجھ دے خلاف اساݙے اڄوکے شاعریں جو آواز بلند کیتی ءِ، فرحت رمضان صاحبہ اوندا بہترین جائزہ گھدے۔ دعا ہے جو اللہ سئیں ایں کتاب کوں سب واسطے مفید بݨاوے۔ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صدر ملتان آرٹس فورم == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان a8k7d9yw8dq8cc133fw7yt1fkpa2yjs 0 33408 72852 70748 2026-10-14T10:28:38Z Sraiki 12 72852 wikitext text/x-wiki                          وقت دے لحاظ نال ایندے موضوعات اچ تبدیلی آندی ڳئی تے ایندی ہیئت اچ وی وسعت پیدا تھیندی ڳئی۔ اصنافِ سخن پہلے ݙوہڑے، گنان، صفت، اشلوک، کافی، ٹہر، تے نثری انداز اچ لکھے ڳئے شریعتی قواعد تک محدود ہن بعد اچ نویں نویں اصناف تے طبع ازمائی تھئی تے انہاں اچ اضافہ تھیندے ہوئیں حمد، سلام، منقبت، نعت، مرثیہ، مسدس، مخمس، مثلث، نظم، غزل وغیرہ سامݨے آئے۔ اینویں ہی شاعری دے موضوعات اچ تبدیلی تے وسعت پیدا تھئی، تے لوک عشقیہ، حمد، نعت، واراں کوں زیادہ پسند کرݨ لڳے، پر اڄوکے دور اچ موضوعات دا تاں کوئی حد بناں نی رہیا اینویں ای اصنافِ سخن اچ ٻہوں وسعت تے تبدیلی آ ڳئی ہے۔ ہݨ نظم، غزل، نثری نظم، آزاد نظم، کافی، ݙوہڑہ، قطعے، گیت، نوحے، ملی شاعری، مُکاݨ، غرض اڄوکے شاعر کوں آپݨے دل دی ڳالھ  کرݨ کیتے کوئی پابندی کوئی قید نی رہی۔                        اینویں ای وقت تے زمانے دے بدلدے ہوئے حالات و واقعات تے طرز زندگی نے شاعری دے موضوعات کوں وی متاثر کیتے۔ اڄوکا شاعر آپݨے ماحول تے وقت دی تیز رفتاری تے بے رحمی موجب جنہاں موضوعات تے قلم چیندے انہاں اچ حصولِ حقوق، قومی شعور، سیاست، معاشرت، ݙکھ تکلیف، بکھ تریہہ، ریاستی قوانین دی خلاف ورزی، عورتاں دے حقوق، شعور دی بیداری، طنز و مزاح، مزاحمت، وغیرہ قابل ذکر وݙے موضوعات ہن۔                                                وقت تے حالات دے بدلݨ نال اظہار دے ایں ذریعے نے آپݨے اندر کتنی تبدیلی پیدا کیتی اے۔ شاعراں دی سوچ، انداز فکر، تے اسلوب نے کتنی حد تک جدت اختیار کیتی اے تفصیلی جائزہ گھدا ڳئے۔ اتے ایں موضوع دے مطابق ڳالھ  کریندے ہوئیں شمیم عارف قریشی (مرحوم) فرمیندن جو <nowiki>''اڄ دی سرائیکی شاعری انسانی جبلت تے قدراں نال جڑیئے ہوئے موضوعات دے نال نال جینویں چودھار ڈیہدی ہوئی نظر آندی ہے۔ اے وی جدت نال جڑی ہوئی اے۔ اے ݙو ڳالھیں ہن پہلی جدت موضوعاتی اے تے ݙوجھی زمانی جدت۔ اساں اڄ سرائیکی شاعری کوں ویلے دی ونکی (Time and Topic) دے حوالے نال ݙیکھݨ دا آہر کریندے ہیں۔ اتے اے ݙیکھݨ دی کوشش کریندے ہیں جو سرائیکی شاعری دیاں ماضی دیاں وݙیاں ریتاں پچھلے پنجویں سالاں اچ نویں حالات دے نال نال سرائیکی شاعری تے کیویں اثر انداز تھیٔن۔ پچھلے ڈہاکیاں اچ سیاسی، معاشی اتے سماڄی حالات سرائیکی شاعری کوں کیویں متاثر کیتے اتے آوݨ آلے زمانے وچ سرائیکی شاعری دی گھاڑت کیویں تھئی اے۔''</nowiki> (٣)                        اڄوکی سرائیکی شاعری وچ ہک ویݨ دی کیفیت ملدی ہے۔ ایہ ویݨ کہیں زور زبر آلے دے ظلم تے زللھ دا نتیجہ ہے۔ جینکوں سہݨدے سہݨدے اڄ سرائیکی وسیب دا ایہ ہیݨاں تے نماݨاں بندہ نہ کہیں کوں کُجھ ڈیوݨ جوڳا ہے نہ کہیں توں اپݨا حق گھنݨ جوڳا ہے۔ ایہا وجہ ہے جو ایندے سرائیکی وسیب دے ہر ہر شے دی شاعری وچ ویݨ دی کیفیت عام ہے۔ جانباز جتوئی ہووے تے بھانویں حسن رضا گردیزی، عاشق بزدار ہووے تے بھاویں جہانگیر مخلص، اشول لا ل ہووے تے بھاویں رفعت عباس،احمد خان طارق ہووے تے بھانویں عزیز شاہد ، اقبال سوکڑی ہووے یا سعید اختر سیال ، نقوی احمد پوری ہووے یا بھاویں رفیق احمد پوری ، شاکر شجاع آبادی ہووے یا بھانویں امان اللہ ارشد ، اظہر کلیانی ہووے تے بھانویں یسیٰن بلوچ تے عمران میر انہاں سب دی شاعری وچ سرائیکی وسیب دی محرومیاں دا ویݨ ملدے۔ اسلم جاوید دا شمار [[سرائیکی زبان]] دے انہاں بزرگ شاعراں وچ تھیندے جنہاں اُوں ویلھے سرائیکی شاعری شروع کیتی ہئی جیڑھے ویلھے سرائیکی زبان ٻولݨ جرم بݨ ڳیا ہئی۔ جیڑھے ویلھے سرائیکی وسیب دے بندے کوں اپݨی شناخت ظاہر کرݨ تے وی شرم آندی ہئٰی۔ اُوں ویلھے توں اڄ تئیں اُنہاں دی شاعری وچ سرائیکی وسیب دی وڳڑی صورتحال دا ہک نوحہ ملدے۔ سرائیکی وسیب دی ایں زخمی زخمی منظر نامے دی جھلک ساکوں سرائیکی معاصر شاعری وچ عام ملدے۔ ایہا وجہ ہے جو محبوب تابش لکھݨ تے مجبور تھئے جو: <nowiki>'' ٻہوں واری ایں تھیندے جو جڳ جہان دی کلہم جیوݨی اچ ظلم تے زللھ اتلا ود ھ ویندے جو کئی وی ایں وزبری اڳوں نشابر تھی دے الاوݨ سانگے تیار نیں راہندا۔ سمورے فن وی اپݨے ورتاولے کہیں کال کوٹھڑی اچ مَپ مار کے بہہ ویندن۔ پر شاعری ہک اینجھا نویکلا کسب اے جیندی الانوݨی  کݙاہیں وی ماندی نئیں تھئی۔ جڳ دی کہیں نہ کہیں چنڈتوں جیرھا اوں ویلے مونڄھ دا ہک استھان بݨ چکا ہوندے۔ شعر دی کݨسو ظلم اتے جبر اڳوں نشابر تھی پوندی ہے۔ بھانویں او کہیں ایمی سیزر دی صور ت ہووے یا والٹ وِٹ مین دی شکل ، بھانویں نزار اقبانی دے اولوں ہووے یا کہیں ناظم حکمت ، راں بویا وت ، محمود درویش تے کہیں اشولال تے اسلم جاوید دی الاوݨی ہووے۔ ''</nowiki>(٤)                        معاصر سرائیکی شاعری اپݨے وسیب دے لوکاں دے جذبات تے محرومیاں دی بھرپوری ترجمانی تے عکاسی کریندی نظر آندی ہے۔ ایہا وجہ ہے جو سرائیکی ادب اتے خاص طور تے اڄوکی سرائیکی شاعری کوں پڑھݨ نال پوری سرائیکی وسیب دا ہک پورا منظر نامہ ساݙی اکھیں دے سامݨے آویندے۔                        معاصر سرائیکی شاعری دے وچ ایندے معاصر منظر نامے کوں سمجھن دے حوالے نال ممتاز خان دی دی ایہ رائے وݙی اہم ہے جو : <nowiki>''جدید سرائیکی شاعری اڄوکے بندے دی کہاݨی اے۔ ایں کہاݨی وچ ایں بندے دا تاریخی ، تہذیبی تے ثقافتی پچھوکڑ ایندے نا ل نال پندھ کریندا ہوئیا نظر دا پئے۔ بھانویں جو سرائیکی شاعری دی ہزاراں سالاں تے در گھیل ہک وݙی روایت موجودہے پر میں سمجھداں کہ گزریل تریہہ پینتری سالاں توں سرائیکی شاعری ہک معجزے وانگوں اُبھری ہے۔ جیویں قصے کہاݨیاں وچوں سݨݙے آئے ہیں جو پری دے وال کوں سیک ݙیویجے تاں پری ہوں ویلھے اُتھائیں حاضرتھی ویندی ہے، ایویں ٧٠ دے ڈھاکے دے بعد جنہاں شاعراں سرائیکی روایت دے وال کوں جیڑھا ݙکھ تے عذاب دے بھوڳ نال گنڈھیل ہئی ، اپݨی لوک روایت، کلاسیک ، شعور تے ویلے دے نویں تقاضیاں دا سیک ݙتے۔ انھاں وی شہزاد ے سیفل الملوک وانگوں ملک ارم دی پری بدیع البانودا درش پاتے۔ ''</nowiki>(٥)                        اڄوکی سرائیکی شاعری وچ جنہاں موضوعات کوں اہمیت ݙتی ڳئی ہے تے موضوعات کوں شاعری راہیں عام کیتا گے تے سرائیکی وسیب دے عام لوکاں دے شعور کو ں جیویں اُبھارا گے۔ ایندے کیتے جدید سرائیکی شاعراں دا تخلیقی ہنر واقعی قابل تعریف تے قابل ذکر ہے کیوں جو ایندے نال سرائیکی وسیب وچ ہک نویں سوچ تے نویں فکر اُبھری ہے جیندے نال سرائیکی وسوں دے بندے کوں اپݨے وسیب نال وی پیار تھئے ، اپݨے تہذیبی ورثے نال وی اُوندی جڑت تھئی ہے۔اپݨی زبان تے ماݨ کرݨ دا ہنر اُوں سکھے۔ ایں ہی اپݨے حقوق دی جنگ اُو خود لڑݨ دی ہمت کیتی ہے۔ اپݨے نال تھیوݨ آلے جبر تے ظلم کوں چھڑا برداشت کرن کوں کافی نی سمجھݨاں بھل اپݨی اُتے تھیوݨ آلے ظلم تے زللھ کرݨ والے دا ہتھ روکݨاں دا وی کسب سکھݨے تے اپݨے تے اپݨی نسلاں دی حقوق دی خاطر آواز بلند کرنی ہے تے انہاں دے تے اپݨے حقوق دی حفاظت وی کرݨی ہے۔ اڄوکا سرائیکی ادب اپݨے وسیب دے بندے دے قومیتی شعور وچ ودھارا کریندا پئے۔ == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ngbqpju4mhcfe9hu85zjjiyn0012weq 0 33422 72843 70768 2026-10-14T08:03:31Z Sraiki 12 72843 wikitext text/x-wiki                         اڄوکی سرائیکی شاعری دا ہک اہم موضوع انسان دوستی ہے۔ کلاسیکی اتے نویں سرائیکی شاعری وچ خیال دی گہرائی اتے انسانیت نال پیار، ہک نشابر رنگ ہے۔ اڄوکا شاعر دی شاعری مثبت اتے مستقل قدراں دی تلاش کریند ا ݙسدے۔                        سرائیکی شاعری دی ہک ہزار سال دی تاریخ ایں ڳالھ دی گواہی ڈیندی ہے۔ جو سرائیکی شاعراں ہمیش محبت ، امن اتے انسان دوستی دی ڳالھ  کیتی ہے۔ سرائیکی وسیب اچ قومی شاعر حضرت [[خواجہ غلام فرید]]، انسان دوستی اتے محبت دا پیغام انویں تاں اپݨیاں ٻہوں ساریاں کافیاں وچ ݙتے۔ انہاں دی ہک کافی دا بند ݙیکھو: سٹ کر خویش قبیلہ تھیوسے، بردے تیڈڑے ناں دے سینے جھوکاں دیدیں دیرے، سوہݨے دوست دلاں دے اکھیاں وچ قطرنہ ماوے، سارے سجݨ سماندے سٹ کرسرد فرید ہمیشہ گیت پرم دے ڳاندے(١٩)                        جیکر اساں اڄوکے عہد دی شاعری دے منظر نا مے تے دید  بھنواؤں۔ تاں ساکوں انسان دوستی دے حوالے نال سارے اشعار اتے نظماں دے  بے شمار نمونے ملدن۔                         اڄوکی سرائیکی شاعری مکمل شاعرانہ ابلاغ رکھیندی ہے۔ اے اپݨے چفیر دا مطالعہ کر تے رجائیت تے بے باکی دی سوچ عطا کریندی ہے۔ انسان دوست شاعری فکر اتے حریت دی علمبردارہوندی ہے۔ چند اڄوکے شاعراں دے انسان دوستی بارے کلام دے نمونے ݙیکھو: بن منگتا، منگدا اڄل ، منگ نال زمین دے مل کے منگ ایں منگݨ دے کئی اسباب بݨا، کدی روکے منگ ، کدی کھل کے منگ کدی سجدے ڈھیہہ  کر کے منگ، کدی جھمراں مار وپھل کے منگ ݙیکھاں طارق کینویں نئیں ملدا، گل چولا پاڑ ، اچھل کے منگ(٢٠) ایویں ہی اقبال سوکڑی نے وے لکھے: اساں منیندے ودے ہیں چن تیݙی کھل دے ٹھکارے تئیں جے کر مونڄھے وی ہووں تاں کھل اُدھاری، کوئے نسے منگدے جولیر و لیر تھی کے چار ڈینہہ دے بعد ڈھ ونڄنڑے اُوں چولے سانگے گوئی گوٹا کناری کوئے نسے منگدے(٢١)                        ایویں ای ڈاکٹر نصر اللہ خان ناصر دی کتاب <nowiki>''</nowiki>اڄرک <nowiki>''</nowiki> وچ وی ساکوں انسان دوستی دا ٻہوں سوہنڑاں پیغام ملدے۔ انہاں دی ایں کتاب وچ موجموعی طور تے اڄوکے انسان دی سرائیکی وسیب ، ثقافت نال جڑت واضح نظر آندی ہے۔ ایندے وچ ساکوں انسان دوست سرائیکی وسیب دے شاعراں دا حوالے ملدے۔ نمونہ کلام: میݙے سارے لفظ ہن تکرہ اڄرک ویس وسیب دا میݙے ڳل وچ ڈھولݨے پٹڑیاں کنیں پیت دیاں مرُکیاں ڳل عشق وفا دیاں ڳانیاں چنݨ پیر دے میلے ونڄنڑاں جنجوں بھر کچاوے وڄدیں واڄے چھنے ݙیواں منوتیاں اٹے گھٹے(٢٢)                        انسان دوستی بارے سئیں ڈاکٹر خالد اقبال نے ایہو پیغام ݙتےجو وسیب دیاں ساریاں سوہݨیاں قدراں ہک واری ولا زندہ تھی ونڄݨ تے وسیب اچ امن و امان اتے انسانیں دی آپسی محبت ولا قائم تھی ونڄے۔ انہاں دی کتاب <nowiki>''</nowiki>کویلی دی کاوڑ<nowiki>''</nowiki> دا نمونہ کالم ݙیکھو: او ایہہ چاہندن سڑکاں بݨڑݨ ہسپتال سکول دے وچ ڈنگر ڈھور ٻدھیجن کمی دے کمی راہون ٻال اڄ توں وریہاں پہلے تیݙے دل اَسمان تے چانݨ جیہاں ہک ٻیا مظفر گڑھ دے وچ تیݙے نال دا مدرسہ جڳدی بکھدی مثال کل تے اڄ دے اندھارے دے وچ جڳ مگ بلداناں کوڑا خاں      (٢٣)                        ارشاد تونسوی اساݙی وسوں دا ہک وݙا ناں اتے اپݨی شاعری وچ مل جُل تے راہوݨ ،  کھیڈݨ، پیار محبت نال زندگی گزارݨ دا ہمیشہ پیغام ݙتے۔ انہاں دے ہک مجموعے کلام <nowiki>''</nowiki>ندی نال سنجوگ<nowiki>''</nowiki> انسان دوستی دا حوالہ ملدے۔ نمونہ کلام ݙیکھو: اساں ݙکھ پچھانویں نہ کوئی ساݙی چھاں تے باہوئے نہ کوئی ساکوں جاݨے اساں بے موسم دے میوے ہر کوئی ساکوں کھاوے مُل نہ کوئی لاوئے سمجھیاں ول سمجھا وئے ساݙے ویڑھے بیج چھٹیجے ٻئے دے ویڑھے جاوئے سمجھ نہ ساکوں آوئے(٢٤)                        ایویں ہی ساݙے وسیب دے اُچیرے شاعر سعید اختر سیال وسیب دیاں کوڑیاں رسماں کوں جھٹلا کے انسان کون اوندا مقام ڈیواوݨ دا ہر کیتے۔ انہاں اپݨے مجموعے <nowiki>''</nowiki>وساکھ<nowiki>''</nowiki> وچ اپݨے وسیب دے کردار <nowiki>''</nowiki>بلاݨی<nowiki>''</nowiki>  کوں موضوع بݨا کے وسیب دیاں سُتیاں ، مویاںقدراں کوں بیدار کیتے۔ نمونے دا شعر ݙیکھو: سنگتی سنگ سنگتاں نبھائی بݨ نہ سکے کنوار ، بلاݨی ذال نہ آکھے ، یار بھاء سہرے ، بئھ ہار(٢٥)                        سئیں اشو لال فقیر دی سرائیکی شاعری انسان دوست آوازاں اچوں ہک جاندار تے مضبوط آواز ہے۔ انہاں دے مجموعہ کلام <nowiki>''</nowiki>چھیڑو ہتھ نہ مرلی<nowiki>''</nowiki> وچوں ہک نظم دا نمونہ پیش کیتا ڳئے۔ سُنڈ دے ہیں کئی فوجاں لتھن راڄاں تاڄاں والیاں کوٹ فصیلاں اُتے نچدن ہݨے گھوڑے سانگاں بھاء ، اُشا دی جھالر وچوں چھݨدن دھاڑ پچھانویں چن دی چوڈھر ڈاڈھیاں لیکھے رات اساݙے نانویں(٢٦) == حوالہ == اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ijzbhegnrqtn8fx1cxjtrszc3at27oi 0 33440 72842 70786 2026-10-14T08:03:07Z Sraiki 12 72842 wikitext text/x-wiki                         [[سندھ وادی]] کیویں تے کݙݨ بݨی ہے؟ ایندے پیلھے واسی کوݨ ہَن تے کِتھوں آئے ہن؟ انہاں سوآلاں دے ولدے پِچھلے پناں اِچ وݙی تفصیل نال ݙتے ڳئے ہن۔ آوݨ آلے پناں اِچ ایں اہم سوآل دا ولدا ݙیوݨ دی کوشت کیتی ویسی ڄو سندھ وادی دے پیلھے قدیم واسی کیرھی زبان الائندے ہن ؟تے کیا او زبان اڄ وی جیندی ہے تے الائی ٻولی ویندی پئی ہے یا کائیناں؟ انہاں سوآلاں دا ولد اݙیوݨ توں پیلھوں اے ڄانݨا تے سمجھݨاں ٻہوں ضروری ہے ڄو انسان الاوݨاں (Speech) کیویں تے کݙاں سِکھا ہے؟  تے دنیاں اِچ الائی ونڄݨ آلیاں اڄوکیاں ون پونیاں زباناں (languages) کیویں بݨیاں ہن؟                        زبان انساناں دے وِچکار رابطے دا ٻہوں اہم ذریعا ہے۔ چار سالاں دے انسانی ٻال اِچ قذرتی طور تے اے لیاقت پاتی ویندی ہے ڄواو اپݨے دل دی ڳالھ اپݨی زبان اِچ ݙوجھے انسان تائیں پچا سڳدا ہے۔ ستاں اٹھاں سالاں تائیں انسانی ٻال ڄیکر او پڑھدا پیا ہے تاں اِتلا تکڑا تھی ویندا ہے ڄو او لکھی ہوئی ڳالھ کوں پڑھ کے سمنجھ سڳدا ہے یا اپݨے دل دے خیال کوں کچے پکے لوظاں اِچ لکھ کے ݙوجھے دے سامݨھے رکھ سڳد اہے۔ اپݨی زبان اِچ اپݨی ڳالھ ݙوجھے تائیں پُچاوݨ دا ا ے اݨ ہینسی ڳݨ اوں کوں بھوئیں دی ٻئی یکی مخلوق کولوں ہِک نویکلا تے اُچا درجا ݙیوائندا ہے۔ اِتھاں ہِک ٻہوں واضح سوآل ابھردا ہے ڄو انسان اے انوکھڑی لیاقت کݙاں تے کِتھوں گھدی ہے؟ عضویائی ارتقائی نظریاتاں الاوݨ تے اپݨے دل دی ڳالھ ٻئے تائیں پچاوݨ دی حقیقت ݙساوݨ توں ایویں وانجا ہویا ہے ڄیویں گُنگا اپݨے من دی ڳالھ وات زبانی ݙساوݨ توں وانجا ہویا ہوندا ہے۔ الاوݨ انسان کݨ کِتلی فیدے آلی لیاقت ہے ایندا کوئی اِڈھا ٻنا کائینی۔ بھل حراݨی دی ڳالھ تاں اے ہے ڄو اتلا بے انت فیدا ݙیوݨ آلی لیاقت کولوں ٻئی یکی مخلوق وانجی ہوئی ہے۔ اساݙی ترقی یافتہ مادی سائنس نہ تان چھڑا اے ݙسا سڳدی ہے ڄو انسان دے وِچ الاوݨ دی لیاقت کیویں آئی ہے ؟تے نہ اے ݙسا سڳدی ہے ڄو دنیاں دے وِچ اِتلیاں ون پونیاں زباناں کیوں ہن؟ بھل اڄ دیاں نویاں تحقیقاں ڄیں ویلے ایں سوآل کوں انسانی بھیڄے اِچ پاتے ونڄݨ آلے نیوران دے مطالعے سانگھے رکھ کے ݙیدھیاں ہن تاں پتا لڳدا ہے ڄو انسان دی الاوݨ آلی لیاقت نیورل نٹ ورک تے نربھر ہے۔ اے نٹ ورک اساݙے بھیڄے دیاں مخصوص جھاہیں تے کھِنڈا ہویا ہے۔ نیورل نٹ ورک دا اے ڳݨجھیل نظام تے الاوݨ آلے ضروری انگ ای انسان دے الاوݨ دے حقیقی تے اصلی سندر ہن۔                        ہُݨاں تائیں اساکوں اے پڑھا یاڳیا ہے تے اڄ وی کالجاں تے یونیورسٹیاں اِچ  پڑھایا ویندا پئے ڄو انسان تے ݙوجھے جانداراں اِچ کوئی خاص فرق کائینی۔ بھل اساݙے بھاݨے انسان تے ٻنھاں جانداراں دے وِچ سبھ توں وݙا تے نشابر فرق انسان دا الاوݨ تے زبانی کلامی اپݨی ڳالھ ݙوجھے تائیں پُچاوݨ دا ڳݨ ہے۔ انسان دا الاوݨ ای انساناں تے ٻنھاں ذناوراں دے وِچکار ہِک ٹھلہی لکیر چھِک کے ݙوہاں کوں وکھرا کرݙیند اہے۔ ایں بارے مشہور ارتقائی سئیں فلپ لیبرمین ہوݨاں آدھن ڄو: "Speech is so essential to our concept of intelligence that its possession is virtually aquated with being human. Animals who talk are human, because what sets us apart from other animals is the, <nowiki>''gift of speech''</nowiki>.(1)                        الاوݨ اساݙے سیاݨے ہووݨ کݨ اِتلا ضروری ہے ڄو ایندا ہووݨا قریب قریب انسان ہووݨ دے برابر ہے ۔ چھڑے انسان ای او جاندار ہن ڄیرھے الائندن۔ کیوں ڄو جیرھی شئے اساکوں ٻنھاں جانداراں کولوں وکھرا کریندی ہے او ایہا الاوݨ دی ’’ݙات ‘‘ ہے۔ کیمبرج انسائیکلوپیڈیا آف ہیومن ایوولوشن اِچ سئیں جونز ، مارٹن تے پل بیم ہوݨاں وی ݙسائندن ڄو دنیاں دے وِچ غیر انسانی زبان کائی کائینی۔ ڄݨیں دنیاں دے وِچ اے ڄیہاں ٻئی کائی زبان کائینی ڄیں کوں انسان دے علاوہ کائی ٻئی مخلوق وی الائندی ہووے۔ انسان دے وِچ الاوݨ دا ڳݨ اݨ ہینسی ہے تے لسانیات دے ماہر ، میڈیکل دے ڈاکٹر تے سائنسدان یکے اے ݙسݨ اِچ حالے تائیں بے وس ہِن ڄو اے اݨ ہینسی ڳݨ چھڑا انسان اِچ کیوں ہے ٻنھاں جانداراں اِچ کیوں کائینی(2)۔ ایں بارے سئیں ٹیرنس ڈیکن ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو "In this context, then, consider the case of human language. It is one of the most distintive behavioral adaptations on the planet. Languages evolved in only one species, in only one way, without precedent, except in most general sense. And the differences between languages and   all other natural modes of communicating are vast."  (3)    ایں بارے اساکوں انسان دی زبان تے غور کرݨا پوندا ہے۔ اے بھوئیں تے انسانی کردار دی ٻہوں انوکھڑی گھڑنت ہے۔ عام خیال کولوں ہٹ کے زباناں چھڑیاں ہِکے نوع اِچ تے ہکے انداز اِچ پاتیاں ویندیاں ہن ڄیں دی پیلھے کولوں کائی نظیر نئیں ملدی۔ زباناں تے اپݨی ڳالھ ݙوجھاں تائیں پُچاوݨ دے ٻنھاں قذرتی طریقاں اِچ فرق وی ٻہوں ڈھڳ ہِن۔                        او کیرھا واقیا یا واقیے تھئے ہن ڄنہاں دی تُھڑک تے انسان تاں الاوݨ لڳ ڳئے ڄیں ویلے ٻئے ذناور چپ رہے ڳئے ہن۔ ڄیکر یکی دنیاں اِچ پڑھائی ونڄݨ آلی ارتقائی تھیوری تے یقین کیتا ونڄے تاں او اے آدھی ہے ڄو انسان دا الاوݨ ویلے دے غُذرݨ دا قذرتی نتیجا ہے۔ بھل کوئی وی پورے پک نال اے نئیں ݙسا سڳدا ڄو انسان الاوݨ کیویں تے کݙاں سِکھا ہے؟ اڄ بھوئیں تے کتھائیں وی کوئی اے ڄیہاں ذناور نئیں پاتا ویندا ڄیہرھا نہ الاوݨ کولوں الاوݨ دی پوڑی دے وِچکار ہووے۔(4) ہِک وݙی حقیقت تاں اے ہے ڄو بھوئیں تے کوئی ہِک وی اے ڄیہاں انسانی گروہ کائینی ڄیہرھا زبان مُتوں ہووے۔ اڄ دی اکویہویں صدی اِچ وی الاوݨ دی حقیقت تے زبان ، ارتقائیاں کیتے ہِک سر کھاوݨا پھڑپھنڄ بݨی ہوئی ہے۔ ایں کیتے ایں ڳݨجھیل مسلے تے 1866 ء اِچ ’’مٹی پیندے‘‘ ہوئیں لینگوئسٹک سوسائٹی آف پیرس پابندی لاݙتی ہئی تے اوںایں وِچاء تے ٻئی کائی لکھت گھنݨ توں وی انکار کر ݙتا ہئی۔ اوں آکھا ہئی ڄو "The society does not accept papers on either the origin of language or the invention of Universal language."(5) اے سوسائٹی نہ تاں زبان دی حقیقت بارے کائی لکھت گھِندی ہے نہ کیہیں یونیورسل زبان دی ایجاد بارے کوئی کاگل قبول کریندی ہے۔ توڑیں ڄو لینگوئسٹک سوسائٹی آف پیرس دے اوں ویلے دے اعلیٰ دماغ سائنسدان ، ڈاکٹر، محقق تے لسانیات دے ماہر ہری من کے چپ تھی ڳئے ہن ۔ بھل ایں وچاء تے یکی دنیاں اِچ چپ چپاتے کم تھیندا ریہا ہے۔ حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄو انسان دی زبان دے پھڑپھنڄ کوں سمجھا تاں ونڄ سڳدا ہے بھل ارتقاء دے نظریئے نال نئیں بھلکہ ایں نظریئے نال ڄو انسان کوں الاوݨ دا اُچیچا توفا ݙے کے ای پیدا کیتا ڳیا ہے۔ ایں کیتے انسان دا ٻال ایں دنیاں تے پیلھا ساہ گھنݨ نال رو کے اعلان کریندا ہے ڄو میں الاوݨ ٻولݨ آلا جی ہاں۔ ڄیں ویلے ٻنھاں سارے ذناوراں دے ڄموڑے ڄمدے ایلے چُپ رہے ویندے ہن۔ انساناں تے ذناوراں دے وِچکار الاوݨ تے نہ الاوݨ دے ایں وݙے فرق کئی نظریاں کوں جنم ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 1vuc9rxcxoiaya69ppase3z1lemjbrp 0 33481 72858 70829 2026-10-14T10:37:25Z Sraiki 12 72858 wikitext text/x-wiki ۲۴۔              تِلوِلاTilvila :۔(47)سرائیکی تِلوِلا(رگ وید10:62:7 ) تِلوِلا [[سرائیکی زبان]] دے انہاں بھاڳے بھرے لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے نملوم ویلاں کولوں پندھ مریندے ہوئیں اپݨے مُنڈھلے اُٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتے ہن۔ تے انہاں ہزاراں ورھاں اِچ ایندے وِچ تھولی ڄیہاں وٹاند وی نئیں آئی۔ اے اساݙے وسبے دا علاقائی لوظ (areal word) ہے۔ ایں دے کول تاں اے نشابر تھیند اہے ڄو رگ وید دے 10 ویں منڈل دا سوکتا 62 دیرہ اسماعیل خان دے علاقے اچ ستھا ڳیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں اتھر وید اِچ آئے ہوئے لوظ تلاtilaتے جھر تلا jar-tila دے ٹٻردا لوظ سمنجھ کے ایندے معنے کریندن fertile(زرخیز)۔ اے تاں سچ ہے ڄو زرخیز زمین اِچ راکھی تِلوِلی تھی ویندی ہے بھل تِلوِلا دے اصلی معنے زرخیز نئیں بھلکہ سرائیکی زبان دے ایں لوظ دے معنے ہِن اُٻالھا، اتاؤلا (Restless)ڄݨیں بے تاب۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 5faluf6zdtzhojnjvp5bwij0l78cek3 0 33515 72845 70863 2026-10-14T08:04:22Z Sraiki 12 72845 wikitext text/x-wiki ۵۹۔             اولوکھالاUlukhala :۔ (93،94)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اوکھلی (رگ وید 1:1:28)سئیں برو Burrow ہوݨاں ایں لوظ کوں دراوڑی زبان دا لوظ ݙسائندن۔ ڄیں ویلے سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں کوں unexplainedچھوڑ ݙتا ہے ۔FWAدے لکھاری سئیں میئر ہوفر ہوݨاں ایں کوں ڳݨجھیل (Problamatic)آکھ کے چھوڑ ݙتا ہے ۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے معنے کریندنmortar(دوری، کھرل، اوکھلی وغیرہ)۔اساݙے بھاݨے اولوکھالا اڄوکے سرائیکی لوظ اوکھلی/اکھلی دا قدیم سرائیکی (Proto Saraiki)اٹھا ہے۔ ڄݨیں ulukhala ۔ اڄوکے سرائیکی لوظ اوکھلی /اکھلی دا قدیمی پرکھا (Predecesor) ہے۔اوکھلی کاٹھی دا بݨا ہویا چڈھا ہوندا ہے ڄیں دے وِچ داݨے گھت کے مولھے نال چھڑے ویندے ہن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص372)ایں لوظ دی انگریزی املا Ukhli لکھی ہے۔ تے ایں دے معنے لکھے نیں wooden mortar for husking grain ۔سئیں ویزل ہوݨاں ویulukhalaدا معنا mortar ای کیتا ہے۔ ایں کیتے اساں اے سمجھݨ اِچ حق تے ہائیں ڄو رگ وید دا الوکھالا تے اڄوکی سرائیکی دا لوظ اوکھلی / اُکھلی ہکا شئے ہِن۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان nd7jtk5ro1dhq0z6vxqjmj8iyi4ua3m 0 33519 72849 70867 2026-10-14T08:05:48Z Sraiki 12 72849 wikitext text/x-wiki ۶۳۔              اَپی سرواراApi-sarvara:۔(102)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اپݨی سروار(رگ وید 3:9:7, 8:1:29 ) ایں لوظ دا سرائیکی اِچ معنا تھیند اہے ۔ آپ اپݨی تریف کرݨا ڄݨیں اپݨے مونھ میاں مٹھو بݨݨا۔ رگ وید دے لوظ سرواری، سروارا تے سرائیکی لوظ سروار اپݨے اٹھا تے معناں اِچ ہِکے لوظ دے مختلف روپ ہن۔ ہزاراں ورھاں دا پندھ جڳیندیںہوئیں انہاں لوظاں دی کائی ہِک ادھ صوت ڄیکر اتاں تلہاں تھی وی ڳئی اے تاں اے کائی وݙی ڳالھ نئیں بھلکہ اے لسانی ارتقاء(Linguistic evolution)دے قنوناں دے عین مطابق ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان dec004xjilr0xrswaamsq2eo713jht1 0 33526 72848 70874 2026-10-14T08:05:29Z Sraiki 12 72848 wikitext text/x-wiki ۷۰۔              اَپھلاa-phala :۔(111)سرائیکی اَݨ پھلا (رگ وید(10:71:5 سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دا معنا لکھدن without fruit ۔بھل ایں لوظ دے اڳوں سوالیہ نشاݨ لا کے انہاں معناں کوں مشکوک وی بݨا ݙیندن۔ انہاں دے شک دی وجھاں شیت phala پھلا دی پہل اِچ لڳݨ آلا a دا سابقا ہے۔ کیوں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں پھلا دا معنا تاں چنڳی تراویں ڄاݨدن۔ بھل a-phala دی بݨت انہاں کیتے شیت انوکھڑی ہے۔ اپھلا (a-phala) اصل اِچ سرائیکی زبان دا لوظ اݨ پھلا (without fruit) ہے۔ اݨ سرائیکی زبان دا عام ورتارے اِچ اوݨ آلا سابقا ہے۔ تے نفی دے معناں اِچ ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں اݨ بھاندا ، اݨ تھک ، اݨ چک وغیرہ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص45 )اݨ دی سرائیکی املا انڑ تے انگریزی املا Anr لکھدن تے ایں دے معناں اِچ آپ ہوݨاں آدھن ڄو "A prefix of negative answering to un, im, in-in English   ڄݨیں سرائیکی دا اݨ انویں نافیا سابقا ہے ڄیویں انگریزی اِچ  im,un  تے in تے اڑدو اِچ ان ورتا ویندا ہے۔ چونکہ اَݨ دے وِچ ݨ وی مخصوص [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] صوت آندی ہے تے ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریے سندھ وادی دی ایں صوت کوں ننھ الا سڳدے ۔ ایں کیتے انہاں اݨ پھلا کوں اپھلا بݨا ݙتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان d4rqom63ajrg0fpbulxhykxjhmsetfw 0 33567 72857 70924 2026-10-14T10:36:58Z Sraiki 12 72857 wikitext text/x-wiki ۱۰۶۔             تڑکسیTrksi :۔(164)سرائیکی تڑکسی (رگ وید 6-4)تڑکسی خالص [[سرائیکی]] لوظ ہے ۔ اے تڑکݨ مصدر کولوں فعل مستقبل دا صیغا واحد غائب ہے۔ سئیں اینڈریوجیوکس ہوݨاں(ص112)ایں سرائیکی مصدر دی سرائیکی املا ’’تڑکنڑ‘‘ تے انگریزی املا (tirkanr)لکھی ہے۔ آپ ہوݨاں وی ایں دے فعل مستقبل دا صیغا واحد غائب ’’تڑکسی‘‘ ای لکھا ہے تے ایں دے معناں اِچ آپ ہوݨا ں لکھدن to fly اُݙ ونڄݨا، burstپھٹا کا مارݨا، Crack تڑکݨا، Cracking noise, as parched grain بھُنے داݨاں آنگوں تڑکار مارݨا۔ to fly into a passion ڄݨیں کاوڑ کول بھُنا ونڄݨا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص 189) تڑکسی دے مصدر تڑکݨ دے تقریباً ایہے ای معنے لکھے ہن ڄیہرھے سئیں جیوکس ہوݨاں لکھن۔ اے لوظ وی اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان j7q2ktg965sutjq506238bpmqec339s 0 33569 72840 70926 2026-10-14T08:02:03Z Sraiki 12 72840 wikitext text/x-wiki ۱۰۸۔            امبو Ambu :۔ (167)سرائیکی امب (رگ وید) امبو انہاں لوظاں اِچوں چایا ڳئے ڄیہرھے سئیں ویزل ہوݨاں سئیں کوئیپر ہوݨاں دی383 ٻارھی لوظاں دی فرست اِچ وادھا کریندے ہوئیں ݙتن۔ آپ ہوݨاں ambuدا معنا لکھدن a water plantڄݨیں پاݨی اِچ تھیوݨ آلا ٻوٹا۔ رگ وید دا امبو اڄوکی سرائیکی دا امب ہے۔ امب سندھ وادی دا ٻہوں عام، مشہور تے شاندار پھل ہے۔ ایں دے پھل تے وݨ ݙوہاں کوں امب آکھا ویندا ہے۔ امب نہ تاں صحرائی وݨ ہے تے نہ روہیلا۔ بھلکہ اے انہاں علاقاں اِچ خُشی نال تھیندا ہے ڄنہاں دی آب و ہوا گرم مرطوب تے پاݨی عام تام ہووے۔ [[سندھ وادی]] امب دی ودھک کیتے ماضی اِچ وی ٻہوں موزوں ہئی تے اڄ وی ہے۔ رگ وید اِچ امب دے لوظ دی مجودگی ایں وݨ دے پراݨ تے مقامی ہووݨ دی دلیل ہے۔ امب سرائیکی دا اِتلا عام ورتارے آلا لوظ ہے ڄو ایں دے کیتے کیہیں حوالے دی لوڑ ای کائینی۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان svybj7eijoir2nng8izt7fbjkwy44dr 0 33583 72851 70940 2026-10-14T10:28:08Z Sraiki 12 72851 wikitext text/x-wiki ۱۲۳۔             جرایوJarayu :۔(186)سرائیکی جڑایو(رگ وید 10:106)رگ وید دا جرایو تے اڄوکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دا جڑایو ہکو ای لوظ ہے۔ ویدک سنسکرت چونکہ الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں (Retroflexes )کولوں وانجی ہوئی ہئی۔ ایں کیتے اوائلی آریارشی’’ڑ‘‘ دی جھا ’’ر‘‘ الائندی ٻلیندے ہن۔ ایں مارے انہاں پروٹو سرائیکی دے جڑایو کوں رگ وید اِچ جرایو ٻدھا ہے۔ اے لوظ سرائیکی مصدر جڑاوݨ کولوں بݨا ہویا ہے۔ ایں دی یکی بݨت مرایو (۱۲۲)آلی ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان cz1sxg1xq5d0hg1mfd1svkwthxdteei 0 33591 72844 70948 2026-10-14T08:04:03Z Sraiki 12 72844 wikitext text/x-wiki ۱۳۱۔              اواتاAvata :۔(196،197)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] ٻاتا(رگ وید 1:55:8, 2:116:9, 4:17:16 ) سئیں ایف ۔بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں اواتا دے معنے لکھدن well ڄݨیں ’’کھو‘‘ تے cistern ڄݨیں پاݨی دا حوض۔ اصل اِچ اواتا avata پروٹو سرائیکی لوظ اݨ واتا ہے۔ سرائیکی دے وِچ ’’اݨ‘‘ حرف ِ نفی ہے ۔ اے لوظ دی پہل اِچ آکے اوں دے حقیقی معناں اِچ نفی دا مفہوم پیدا کرݙیندا ہے۔ اکے تے ایویں ڄیویں انگریزی زبان دے نافیا سابقے in, un تےim کریندن۔ ’’اݨ‘‘ دے وِچ ’’ݨ‘‘ دی مخصوص سرائیکی صوت مجود ہے ڄیں کوں غیر سندھک لوک نئیں الا سڳدے۔ ایں کیتے آریے وی ایں کوں ننھ الا سڳدے۔ او ایں دی جھا چھڑا’’ا‘‘ ای الائندے ہن۔ ایں کیتے انہاں اݨ واتا کوں اواتا الایا تے ورتا ہے۔ اواتا دا مُنڈھ (stem) ’’وات‘‘ ہے۔ سرائیکی اِچ وات ،دہن ڄݨیں مونھ کوں آدھن۔ بھل ایں دے مجازی معنے الاوݨا ٻولݨا وی ہِن۔ ڄیویں’’تیݙا وات کانا ہئی ڄو توں اوں کوں ولدا ݙیویں ہا۔‘‘ اواتا دے وِچ چھیکڑا ’’ا‘‘ سرائیکی دے عام قیدے سنویں نروٹ جنس (masculine gender) کوں ظاہر کرݨ کݨ لایا ڳیا ہے۔ ہُݨ اِتھاں ایں دا معنا تھیسی چپاتا ۔ ڄݨیں جواب نہ ݙے سڳݨ آلا۔ سئیں کوئیپر ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو رگ وید کولوں پِچھوں آوݨ آلے ویدک لٹریچر اِچ اے لوظ اواٹا (avata) وی ورتا ڳیا ہے۔ ایں بارے پیلھی ڳالھ تاں اے ہے ڄو سندھ وادی دے روہیلے علاقاں تے لمیں مِدانی علاقاں دے اٹھا(areal pronounciation) اِچ وی تھولا ڄیہاں فرق ہئی۔ ڄیویں روہیلے علاقاں اِچ ٹا تے ݨڈا ورتا ویندا ہئی تے مدانی علاقاں اِچ تا تے ندا ورتارے اِچ ہئی۔ اواتا تے اواٹا ایہیں فرق دی ہِک مثال ہے۔ ݙوجھا اواٹا ہِک اُکا وکھرا لوظ وی تھی سڳدا ہے۔ سرائیکی اِچ واٹ آدھن رستے ، کھاڑے، سڑک تے پاسے کوں۔ (کھتران679 ، اوبرائن 376 ، جیوکس 338)تے ’’واٹ ‘‘ کولوں اواٹا وی انویں بݨایا ڳیا ہے۔ ڄیویں وات کولوں اواتا بݨایا ڳئے۔ اواٹا دے معنے ہِن راہ کولوں کُراہ تھی ونڄݨا۔ بھُلی پو ونڄݨا۔ گمراہ تھی ونڄݨا وغیرہ۔ اے لوظ اواتا ہووے بھانویں اواٹا اے ݙوہاں روپاں اِچ سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان fl01th6qqm57k3apf033zcyibwdr01j 0 33603 72862 70960 2026-10-14T10:46:56Z Sraiki 12 72862 wikitext text/x-wiki ۱۴۳۔             رس پینا Raspina :۔ (12)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] رس پیوݨا (رگ وید) ایں لوظ دی بݨت وی Ces آلی ہے۔ رس پیوݨا ݙوں سرائیکی لوظاں رس تے پیوݨا دا مرکب ہے۔ رس اسم (noun) ہے تے ایں دا معنا تھیندا ہے۔ شیرا، عرق،نچوڑ (juice) ۔پیوݨا، پیوݨ مصدر کولوں اسم مصدر ہے۔ انہاں دے مرکب ’’رس پیوݨا‘‘ دے ݙوں معنے تھیندن (۱) رس پیوݨ دا کم کرݨا (۲) رس پیوݨ آلا۔ پینا اساݙی قومی زبان اڑدو اِچ مصدر دے طور تے اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ رگ وید دا رس پینا پروٹو سرائیکی لوظ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 8aqrllf885bgyau4j84l5m0m8bo8xwv 0 33604 72863 70961 2026-10-14T10:47:16Z Sraiki 12 72863 wikitext text/x-wiki ۱۴۴۔             رس پِراRaspira :۔(13)سرائیکی رس پِلا (رگ وید) پروٹو سرائیکی لوظ رس پِرا (raspira) اڄوکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ ’’رس پلا‘‘ ہے۔ اے رس پیوݨا دا ہم اصل (Cognate) لوظ ہے۔ اے وی رس پیوݨا آنگوں ݙوں سرائیکی لوظاں دا مرکب ہے۔ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ ایں دے ݙوجھے حصے ’’پِرا‘‘ (Pira) دی چھڑی ’’ر‘‘ ل اِچ بدلی ہے تے پِرا کولوں ’’پِلا‘‘ بݨ ڳئے۔ رس پِلا فعل امر ہے تے عام ورتارے اِچ ہے۔ ڄیویں پاݨی پِلا ، شربت پِلا  تے چاہ پِلا وغیرہ۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان ogddpcrvesixahpahmjggt9zxywn4aa 0 33611 72838 70968 2026-10-14T07:59:46Z Sraiki 12 72838 wikitext text/x-wiki ۱۵۱۔             اشٹکا/اشٹیکاIstika / Istaka :۔(22)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِٹ متبادل سِلھ۔ سئیں ویزل ہوݨاں اشٹکاتے ایں دے نال کجھ ٻنھاں لوظاں کوں قدیم ایرانی تے قدیم ہند آریائی (OIA) زباناں دے بھیوال (Common)لوظ ݙسائندن تے آدھن ڄو انہاں دا اشتقاق وی سوکھا نئیں۔ آپ ہوݨاں اے وی آدھن ڄو اے پچادھی وسطی ایشیائی زبان دے لوظ ہن۔ ایں قدیم وسطی ایشیائی زبان ہند ایرانی (IIr) تے قدیم ہند آریائی (OIA) زبان دے علاوہ اوانڈھ ڳوانڈھ دیاں ٻنھاں زباناں ڄیویں تبتو برمن تے چینی زبان کوں وی متاثر کیتا ہے ۔ انہاں لوظاں بارے سئیں ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو All from Pre-Aryan Source  ڄݨیں اے لوظ آریاں کولوں پیلھے دی کیہیں زبان دے لوظ ہن۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے آریاں کولوں پیلھے دی اے زبان شیت باختر یا مارجیاناآرکیالوجیکل کمپلیکس  (BMAC)دی او زبان ہے ڄیں دے کولوں قدیم ایرانی (OIR) تے قدیم ہند آریائی (OIA) وجود اِچ آئن کیوں ڄو انہاں لوظاں دے اٹھا اِچ ٻہوں ممولی فرق ہے۔ اساݙے بھاݨے اشٹکا یا اشٹیکا دا لوظ سراسر پروٹو سرائیکی لوظ ہے۔ اے لوظ اوں زبان دی گھڑنت ہے ڄیں کوں الاوݨ آلاں اشٹکا کوں سبھ توں پیلھوں اپݨے شاہراں دی اُسار اِچ ورتا ہے۔ اثار ِ قدیمہ دے سوجھواݨاں اِچ اے ہِک مناں منایا سچ ہے ڄو یکی دنیاں اِچ اشٹکا دا ورتارا سبھ توں پیلھوں تریجھی ہزاری قبل مسیح اِچ سندھ وادی دے موہن جو داڑو تے ہڑپا دے شاہراں دی اُسار اِچ ای تھیا ہے۔ خُد سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو: "The regions North of BMAC do not have any brick in the period before C2000 B.C.E (except perhaps for the Caucasus area and at Sintashta, east of the Urals).(23)                        ڄݨیں باختریا مارجیانا آرکیالوجیکل کمپلیکس کولوں اُبھے علاقاں اِچ (شیت یورال دے پوادھی علاقاںقفقاز تے سنتاشتا دے سوا) 2000ق م کولوں پیلھے کتھائیں وی اِٹ دا ورتیوا کائیناں ہئی ۔سئیں ویزل ہوݨاں perhaps (شیت) دا لوظ ورت کے قفقاز تے سنتاشا دے وِچ وی اِٹ دے ورتیوے کوں مشکوک کرݙیندن۔ اساݙے بھاݨے انہاں دا اے شک اثبات کولوں نفی دو زیادہ ویندا ہے۔ 2600اِچ اوں ویلے آریے سنتاشا تے باختر یا ماجیانااِچ تنبواں تے جھڳیاں اِچ رہے کے آجڑیاں آلا جیوݨ غُذریندے پئے ہن۔ او اِٹ دی شکل، ناں تے ورتیوے کول ای واقف ننھ۔ ایرانیاں وی اے لوظ اپݨے بلوچستانی ڳوانڈھیاں سندھک دھرتی ڄایاں کول ای گھِدا ہے۔کیوں ڄو اشٹکا دی بݨت ای نِری سندھک زبان(Indus Language)دے لوظاں آلی ہے۔ اشٹکا دے وِچ الٹانویں  ڄبھ آلی صوت ٹ مجود ہے ڄیہرھی ایرانی زبان اِچ کائینی۔ ݙوجھا سندھک زبان (پروٹوسرائیکی) اِچ اے ڄیہاں ڈھیرلوظ ہِن ڄنہاں دی ڄڑھ (root) نال سِدھا سِدھا (direct) ’’کا‘‘ دا لاحقا لڳدا ہے۔ڄیویں پٹکا، لٹکا، جھٹکا، دڑکا، پھڑکا، کھڑکا وغیرہ۔ ایویں اشٹ دی ڄڑھ نال وی ’’کا‘‘ دا لاحقا لڳا ہویا ہے۔ اے ہکو ڄیہاں آوازاں آلے (Onomatopoetic) لوظ اے پک کریندن ڄو اشٹکا وی اونہیں سندھک زبان دا لوظ ہے ڄیہرھی آریاںدے آوݨ کولوں پیلھوں دی سندھ وادی اِچ الائی ٻولی ویندی پئی ہئی۔ اڄوکی سرائیکی اِچ اے لوظ اِٹ دی شکل اِچ مجود ہے۔ ایں دی ش تے آخری لاحقا ’’کا‘‘ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ ڈھہے ڳئے ہِن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص28)ایں دی انگریزی املا Itلکھدن تے ایں دے معنے لکھدن brick (اِٹ) ۔سئیں کھتران ہوݨاں(ص18)وی اِٹ دا معنا اینٹ تے خشت لکھدن ۔ ایں یکی ڳالھ دا سِٹا ایہو ای نکلدا ہے ڄو اشٹکا سندھ وادی دی منڈھلی زبان پروٹو سرائیکی دا ای لوظ ہے ۔ اے پچادھی وسطی ایشیا کولوں آیا ہویا نہیں۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 89oj46epaemse1y32ujb6vvglcjdl8a 0 33671 72835 71028 2026-10-14T07:57:52Z Sraiki 12 72835 wikitext text/x-wiki ۲۱۱۔              اربوداArbuda :۔(104)سرائیکی یربودا (رگ وید) پروٹو سرائیکی لوظ اربودا (arbuda) اڄوکی سرائیکی اِچ یربودا ہے۔ سرائیکی اِچ یربودا، تھولے عقل آلے، ݙرو تے بیوقوف آدمی کیتے ورتا ویندا ہے۔ پروٹو سرائیکی کول اڄوکی سرائیکی تائیں آندے آندے ایں دی چھڑی پیلھی صوت ’’ا‘‘  ی اِچ وٹی ہے۔ باقی دا یکا لوظ انویں دا انویں رہے ڳئے۔ سرائیکی وسیب اِچ ایں دے نال دا لوظ ’’یربودلا‘‘ وی کِتھائیں کِتھائیں ورتا ویندا ہے۔ ݙوہاں لوظاں دا معنا مطبل ہکو ای ہے۔ سرائیکی زبان اِچ ’’بود‘‘ دا لوظ وی اے ڄیہیں آدمی کیتے ’’سنڑݨ‘‘ اِچ آندا ہے۔ ڄیہرھا کجھ وی کرݨ جوگا نہ ہووے۔ ایہو بود ای اربودا، یربودا تے یربودلا دے لوظاں دا منڈھ (Stem)ہے۔ سئیںکھتران ہوݨاں (ص85 )بود کوں خالص سرائیکی لوظ ݙسائندن تے ایں دے معنے کریندن ’’بیوقوف آدمی‘‘ بیوقوفی دی شدت کوں نشابر کرݨ کیتے [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ ’’اٹھاراں ہتھ کچھی ہوئی بود‘‘ دا محاورا وی عام ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان mkxtz6is4xa3buynvd55x5gw63e5z11 0 33689 72847 71046 2026-10-14T08:05:07Z Sraiki 12 72847 wikitext text/x-wiki ۲۲۹۔           اوگاݨا/اگاݨاOgana :۔ (130)سرائیکی اگانا/اغانا (رگ وید ) سئیں کوئیپر ہوݨاں اوگانا کوں ویدک سنسکرت دا ادھار گھِدا لوظ لکھدن۔ [[پروٹو سرائیکی]] دا لوظ اگاݨاOgana اڄوکی سرائیکی اِچ وی اگانا/اغانا ہے۔ ایں لوظ دے وِچ ’’غ‘‘ دی صوت عربی کولوں آئی ہوئی ہے۔ ع،غ،ص،ض، ط،ظ تے ق وغیرہ دیاں صوتاں سرائیکی دیاں منڈھلیاں صوتاں اِچوں نئیں۔ اے صوتاں عرباں دے سندھ وادی اِچ آوݨ دے بعد سرائیکی تے سندھی اِچ آئیاں ہن۔ ایں کیتے پروٹوسرائیکی دے لوظ اگانا اِچ ’’گ‘‘ دی جھا ’’غ‘‘ آڳئی ہے۔ تے اے لوظ اگانا کولوں اغانا تھی ڳئے۔ سرائیکی اِچ اغانا لاپرواہ آدمی کوں آدھن۔ اینسا آدمی ڄیں کوں ہٹکݨ، ہوڑݨ آلا کوئی نہ ہووے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص33) ایں لوظ کوں اغرانہ ہووݨ لکھا ہے۔ تے ایں دا معنا کیتا نیں ’’بالکل پرواہ نہ کرنا‘‘ ۔ اے سرائیکی لوظ اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان bmgbfo88strkxttxwh70aymloinsk9t 0 33692 72846 71049 2026-10-14T08:04:40Z Sraiki 12 72846 wikitext text/x-wiki ۲۳۲۔           اوڈانا/ اُڈاناOdana :۔ (133)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اَݙانا(رگ وید 8:77:10, (8:69:14, 8:77:6-1 سئیں ویزل ہوݨاں اوڈانا /اڈانا (Odana) دے معنے کریندن rice gruel ڄݨیں چاولاں دا بھت تے ایں بارے ٻہوں لمبی بحث کریندے ہوئے اے ثابت کرݨ دی کوشت کریندن ڄو چاول دی راکھی سندھ وادی اِچ پیلھے پیلھے 1700ق م اِچ بلوچستان دے علاقے پیرک اِچ آئی ہے۔ تے وَل اِتھوں کولوں یکی سندھ وادی اِچ کھِنڈی ہے۔ اے راکھی آریاں کولوں پیلھوں سندھ وادی اِچ آوݨ آلے دراوڑی اپݨے نال گھِن آئے ہَن۔ اساݙے بھاݨے دراوڑی کݙاہیں وی سندھ وادی اِچ نئیں آئے۔ نہ آریاں کولوں پیلھوں تے نہ منڈاں دے پِچھوں تے نہ او سندھ وادی اِچ چاول گھِن آئے ہِن۔ سمجھدار لوکاں کیتے کِتلی انوکھڑی ڳالھ ہے ڄو سندھ وادی اِچ چاول گھِن آوݨ آلے دراوڑیاں دی اپݨی زبان اِچ چاول کیتے کوئی اپݨا لوظ ہے ای کائیناں۔ ایں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا اپݨا آکھݨ ہے ڄو "As has been mentioned, the Dravidians orginally had neither a word for rice, nor for the staple food of the Indus Civilization,wheat."   (134)                        ڄیویںڄو پیلھے ݙسایا ڳئے ڄو دراوڑیاںکولوں نہ تاں چاول کیتے اپݨا کوئی لوظ ہئی تے نہ سندھ وادی دی اتوتوت کھادھی ونڄݨ آلی جنسی کٹنک کݨ کوئی لوظ ہئی۔ ایں بیان کول اے نشابر تھی ویندا ہے ڄو دراوڑی چاول دا وہیبا کرݨ آلے ننھ۔ ایں کیتے انہاں کول چاول کیتے اپݨا کوئی لوظ وی کائیناں ہئی۔ چونکہ دراوڑی چاول دا وہیبا کرݨ آلے ننھ۔ ایں کیتے او چاول کوں سندھ وادی اِچ گھِن آوݨ آلے وی نئیں۔ تے نہ او چاول کولوں بݨیاں ہویاں شیئں دے ناں رکھݨ آلے ہن۔چاول سندھ وادی دی مقامی راکھی ہئی تے اے 4000ق م کولوں سندھ وادی اِچ مجود ہئی (135)۔ ایں کیتے اُڈانا (Odana) دا لوظ وی دراوڑی نئیں بھلکہ اے سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹوسرائیکی دا لوظ ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ اے لوظ اݙاݨا دی شکل اِچ مجود ہے۔ بھل ایں دے او معنے نئیں ڄیہرھے پروٹوسرائیکی زبان اِچ ہن۔ ڄݨیں چاولاں دا بھت۔ بھلکہ ایں دے معنے ہن چھپر یا کوٹھے دی چھت دا سایوکرݨا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص24)اݙاݨا دے معنے لکھدن ’’چھپر، چھت، یا سر چھپانے کی جگہ کا بنیادی ڈھانچہ‘‘۔ == حوالہ == سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان 9zir9bd89za4kca68sxaw5urf6efvd1 0 33707 72841 71071 2026-10-14T08:02:30Z Sraiki 12 72841 wikitext text/x-wiki                         سندھ وادی دے وچال ’’گھٹو گھٹ‘‘ ݙو ترائے کروڑ انساناں کوں کوئی شناخت ݙیوے بھانویں نا۔ انہاں گنگیاں ٻاتیاں مونہوں چوانہاں پاسوں خشبو دا ہک وسیع سمندر تردا کھڑے۔ تے رات دی راݨی دی خشبو روک، اے سرائیکی شاعری دا ہبکار اے۔ اے وصال دا موسم اے۔ خاب دا موسم اے۔ [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] شاعری دی اِتلی لمبی وِصال رُت اندر نثر دا پھپھڑݨ ایں جاہ اوکھا لڳدا پیا ہا۔ پر کجھ مُد توں اے ماحول بدلدا پئے۔                        سرائیکی فکشن دے ارتقاء کوں سامݨے رکھیجے تاں پتہ لڳدے، اساݙی نثر سرکاری زبان دی زمین توں آپݨا پندھ شرو ع کیتا۔ ٹُر تاں اے پئی پَر رہی رِڑھدی ۔ کہیں چِتوایا بھانویں آپے خیال آیوس۔ نثر اساݙی ہݨ وَلا آپݨی زمین دو وَلدی پئی اے۔                        ایہہ خُشی دی ڳالھ اے۔ لیکن اطمینان دی ڳالھ ٻئی وی ہے، اساݙی شاعری دی سمندر سنویں موسیقیت اَتے تخیل دی ہک وݙی کائنات دے نال نال سُر دی سرائیکی نثردا ایمان کمزور نئیں تھیا۔ ݙیکھوں تاں اینجھی تکڑی وہیند نال اے نثر وڳدی آندی اے۔ آپݨی ہمسایہ کہاݨی نال ہم کلام تھیوݨ ایندی اڳلی منزل لڳدی اے۔ کم از کم لطیف بھٹی دے کہاݨیاں اے بھالا ضروری ݙیندئین۔ ہݨ تک چھپی اساݙی کہاݨی، آپݨی کاتروہیتر، ویس لباس، انگ ڈھنگ، رنگ روپ راہیں چھم چھم ٹری آندی ہئی۔ ’’وَتر ساخ‘‘ دی ٹور نال ونگاں دا چھݨکار وی شامل تھی ڳئے۔ آہنگ بدل ڳئے۔ روایتی تے بارے ، شوخ بھڑ کییتے عروسی لباس توں بھٹی کہاݨی کوں نجات ݙیوائی اے چا۔ تقابلی مطالعے اَتے اُوندے سائنسی مشاہدے باری تے وݙے وجود دی کہاݨی کوں ہولا پھُل چا کیتے۔ آپݨے شوخ روزمرہ ، بے ساختہ محاورہ اَتے خُش مذاقی نال کہاݨی کوں اُوں تَر تَر اَلوائے چا۔                        اساݙے چونک وساخ، ٻیٹھک او تاک اندر صدیاں توں ساݙا قصہ ٹُردا پیا ہا۔ ایں بادشاہ کاریگر اینکوں مختصر کہاݨی اَتے جگ جہان سنواں کر ݙکھلائے۔ مبارخ لائق اے ’’وَتر ساخ‘‘ دا خالق، جیں ووکل کنوں نہ صرف لکھت اندر اینکوں سوگھا اَن کیتے، بھلکہ جدید کہاݨی دا روپ ݙتس چا۔ ورنہ صدیاں پراݨا اساݙا اے ترکہ ریاستی نصاب دے اندھار اڳوں فناہ فی النار تھی ونڄے ہا۔                        کتاب دے تمام کہاݨیاں اندر قصے دا اختصار ۔ اوندے درمیان مختصر تے شوخ جملے ۔ معنویت توں بھرپور سادہ ڈائیلاگ اَتے بالآخر یکا یک ہِک خوبصورت سِٹا کہاݨی دا۔ اے کاریگری ’’وَتر ساخ‘‘ اندر چمکدی کھڑی اے۔ تہہ در تہہ روایتی یا رشتہ دار کرداراں دی جاہ ، تقریباً ہکو کردار وَسوں دا اتے معاشرتی موضوع دیاں حامل اے مختصر کہاݨیاں قاری کوں پیش کر ݙیندئین۔ ہک اچھوپلے موضوع اتے ݙٹھے بھالے کردار دے محدود رول راہیں، بھٹی دی شارٹ سٹوری جدت دی جھال ݙیندی کھڑی اے۔ کیں واقعے کوں بھانویں قصے کوں بھٹی لچھے دار تفیصلات توں کمال فنکاری نال بچائے۔ بھلکہ وڳدی ندی روک اونکوں آپݨی مرضی نال اڳوں تے ودھایُس۔ جیویں جادو دی لکڑ نال جادو گر، ندی کوں بھوئیں اُتے رستہ ݙکھاوے۔ قصے کوں انت ہک غیر معلوم موڑان ݙیسی۔ آپ کن آپے آخر تے یکدم ہک کہاݨی درشن آݙیسی۔ جیویں بازی گر آپݨے صاف ہتھاں اَتے خالی رومال اِچوں جیندا جاڳدا کبوتر اُݙار ݙکھالے۔                        ’’وَترساخ‘‘دی روانی، حیرانی دیاں تمام کہاݨیاں ایویں اظہار کریندئین بھلکہ چھݨ چھݨ کر الویندئین۔ قاری کوں مُندر گھِندئین۔ ہمسایہ ادب نال رَلا کے پڑھوں تاں اے کتاب ہِک عالم اڳوں سرائیکی فکشن دا جھاکا ضروری لہیسی۔ ’’وَتر ساخ‘‘ دے مطالعے توں باد ہک قاری کوں ایویں محسوس تھئے۔ مزار خان ۶؍فروری ۲۰۱۷ء == حوالہ == وَتر ساخ۔ مصنف: لطیف بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ،ملتان 0eyco27kjfbagov26ragqa9xqbpkime 0 33725 72836 71158 2026-10-14T07:58:51Z Sraiki 12 72836 wikitext text/x-wiki                         وسیب دے ماݨ تے جھوک دے سنگھار محترم برادرم [[ظہور دھریجہ]] صاحب اسلم بھٹی صاحب دا مسودہ ݙتے جو تاثرات لکھ ݙیو ۔ پہلی ڳال تاں اے کریساں جو مسودہ ݙیکھ تے دل باغ بہار تھی ڳے جو اے کتاب نصیحت آموز اے ، احٖ دے دور ءِچ ہر پاسے گلے شکوے ڈھیر ان تے خیر دی ڳال کوئی نی کریندا، اے کتاب خیر ای خیر اے ۔                        کجھ موضوعات دے نمونے ݙیکھو ، احترام کیتا ونڄے ، دل وݙے کرو، سلام کوں ودھائو، کݙاہوں گلا نہ کرو، چنڳی سوچ ، مونجھ ، جھیڑا نہ کرو تے ٻئے اڄوکے دور دے کمال موضوع ان۔ݙوجھی ڳال اے ہے جو میکوں ہک ارمان رہ ویسی جو اے کتاب اساݙی وݙی کتاب ’’تاریخ سرائیکی ادب‘‘ وچ شامل نی تھی سڳی ، ڈاکٹر خالد اقبال تے میݙی سانجھی کتاب پرنٹنگ سانگے پریس چلی ڳی اے ، بہرحال آندے ایڈیشن وچ اے کتاب ضرور شامل تھیسی ، کتاب دی اشاعت تے اپݨی تے اپݨے سنگتی سئیں ڈاکٹر خالد اقبال دی طرفوں نولکھ مبارخاں پیش کرینداں ۔ ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی ملتان 25-09-2025 == حوالہ == جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان o5jplwihv1uz23r8kopmzwg17fdpaqv 0 33727 72837 71160 2026-10-14T07:59:23Z Sraiki 12 72837 wikitext text/x-wiki                         کتاب ’’جمل جہان دی خیر‘‘ دا مواد دید توں گزریے، میں محسوس کیتے جو اے ہک مکمل انسانی نفسیات کو سامھیں رکھ تے لکھی ڳئی ءِ ایندا ہک ہک لفظ قیمتی ءِتے [[سرائیکی زبان]] وچ ٻہوں وݙا ودھارا اے۔ اے اسلم بھٹی دے سرائیکی ادب نال جڑت دا ٻہوں وݙا ثبوت ءِ انہاں دا اپݨی ماء ٻولی نال پیار ، ایں کتاب دی شکل وچ آیا کھڑے۔ اسلم بھٹی دا ادبی کم تعریف دے قابل ءِ کتاب جمل جہان دی خیر انہاں دے اندر دی چنڳائی کوں ، اندر دی انسانیت کوں ،اندر دے احساس کوں نشابر کریندی ئِ۔ اسلم بھٹی سئیں دی اے چوتھی کتاب ءِ سئیں اسلم بھٹی پیشے دے لحاظ نال استاد ان تے او واقعی استاد ان ، اساݙے وی استاد ان۔ انہاں دیاں کتاباں جیویں جو ’’سنیہا‘‘ تے ’’وچھڑیاں کونجاں‘‘ ، اپݨا ہک نویکلا رنگ تے دور اندیشی کوں ظاہر کریندن ، اینویں اے کتاب دی لکھت وی سرائیکی ادب وچ اُچا مقام حاصل کریسے تے نویں پڑھݨ والے ٻالیں سانگے وݙی اصلاح دا باعث بݨسے۔                        اساں سئیں اسلم بھٹی کوں انہاں دی ایں عظیم کاوش تے نئوں لکھ مبارخاں پیش کریندوں تے نال توقع وی جو او سرائیکی ادب کوں مزید کتاباں ݙیسن۔ (اللہ دی امان)۔ جام عبدالمالک لاڑ جمال دین والی ضلع رحیم یار خان 08-09-2025    == حوالہ == جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان abiauaauy2cedr0ou39us1bq5er8hl7 0 34159 72855 72370 2026-10-14T10:35:50Z Sraiki 12 72855 wikitext text/x-wiki '''ثقلین موسیٰ خیلوی''' پاکستانی سرائیکی گلوکار ہے۔ او [[سرائیکی]] دے علاوہ اردو، پنجابی تے پشتو زبان وچ وی گیت پیش کریندے۔ <ref>[https://www.fhmpakistan.com/saqlain-musakhelvi-anemergingpakistanifolksingeransmusician/ FHM Pakistan — Saqlain Musakhelvi]</ref> == موسیقی == ثقلین موسیٰ خیلوی 2016ء وچ موسیقی دا آغاز کیتا۔ انہاں دے ڳاݨیاں وچ، ''جانے والا سانپ تھا''، ''موٹروے''، ''محبت کیسے ہوتی ہے'' تے ''کتنی مخمور ہیں تمہاری آنکھیں'' شامل ہن۔ <ref>[https://www.fhmpakistan.com/saqlain-musakhelvi-anemergingpakistanifolksingeransmusician/ FHM Pakistan — Saqlain Musakhelvi]</ref> انہاں پاکستان دے مختلف شہراں وچ موسیقی دی تقریبات وچ وی پرفارم کیتا ہے۔ <ref>[https://www.fhmpakistan.com/saqlain-musakhelvi-anemergingpakistanifolksingeransmusician/ FHM Pakistan — Saqlain Musakhelvi]</ref> == میڈیا == مارچ 2023ء وچ ''MM News'' نے ثقلین موسیٰ خیلوی دا ہک انٹرویو شائع کیتا، جیندے وچ انہاں آپݨی موسیقی تے ڳاݨیاں بارے ڳالھ مہاڑ کیتی۔ <ref>[https://mmnews.tv/meet-saqlain-musakhelvi-a-rising-saraiki-singer/ MM News — Meet Saqlain Musakhelvi, a rising Saraiki singer]</ref> == مذہبی کلام == ثقلین موسیٰ خیلوی مذہبی کلام وی پیش کیتا ہے۔ 2022ء وچ انہاں دا رمضان کلام ''روزوں کا مہینہ آیا'' جاری تھیا۔ <ref>[https://www.fhmpakistan.com/saqlain-musakhelvi-anemergingpakistanifolksingeransmusician/ FHM Pakistan — Saqlain Musakhelvi]</ref> == حوالے == <references /> kssljik64kf5dh6c8cusnnhhoy706wb 0 34168 72856 72483 2026-10-14T10:36:38Z Sraiki 12 72856 wikitext text/x-wiki کائنات دے ڳُجھے رازے کوں سمجھݨ کیتے انسان منڈھ قدیم توں سوچینداں آندے جو ایں کائنات وچ کیا کجھ لُکیا پئے، وقت کیا اے تے خلا کیا شے ہے اے او سوال ہن جنہاں نے انسان کوں ہمیشہ توں سوچݨ تے مجبور کر ݙتے۔ ویہویں صدی دے منڈھ وچ ہک ایجھا نظریہ سامݨے آئے جئیں سائنس دی دنیا کوں ہلا تے رکھ ݙتے۔ ایں نظریے کوں نظریہ اضافیت (Theory of Relativity) آکھیا ویندے۔ اے او نظریہ ہے جیندے وچ صدیاں پراݨیاں منیا ونڄݨ والیاں ڳالھیں کوں ہک پاسے رکھ تے کائنات دا ہک وکھرا نقشہ انسان دے سامݨے رکھ ݙتا جیندے نال طبعیات(Physics) دی دنیا تبدیل تھی ڳی۔ ایں عظیم نظریے دا بانی [[البرٹ آئنسٹائن|البرٹ آئن سٹائن]] (Albert Einstein) ہے. 1905 وچ ایں نظریے دا پہلا حصہ پیش کیتا ڳیا جینکوں "خاص نظریہ اضافیت" (Special Relativity) آکھیا ویندے۔ آئن سٹائن ہک جرمن سائنسدان ہا جیندی سوچ تے کاپی پینسل نال کائنات دے او راز کھل تے سامݨے آئے جیرھے او توں پہلے کہیں دے وہم و گمان وچ وی کائنا ہن۔ او ݙسیندے جو دنیا وچ کجھ وی مستقل یا ہکو جیہا (Absolute) کائنی بلکہ ہر شے ݙیکھݨ آلے دی رفتار تے جاہ دے حساب نال وٹیندی رہ ویندی اے۔ صرف ہک شے ہے جہڑی پوری کائنات وچ کݙاہیں وی تبدیل نئیں تھیندی او ہے روشنی دی رفتار۔ آئن سٹائن توں پہلے سائنس دی دنیا تے سر آئزک نیوٹن( Sir Isaac Newton ) دا راج ہا۔ نیوٹن دا آکھݨ ہے جو وقت تے جاہ ݙوہیں مستقل ہن، مطلب جو وقت پوری کائنات وچ ہکے حساب نال گزردے۔ نیوٹن دے مطابق جیویں وقت ساݙی بھوئیں تے گزردا پئے، اونویں ہی کہیں ٻئے سیارے تے وی گزردا پیا ہوسی۔ پر آئن سٹائن نیوٹن دے ایں صدیاں پراݨے نظریہ کوں غلط ثابت کر ݙتے تے آکھیا جو وقت کوئی مستقل شے کائنی، بلکہ اے لچکدار تے ہر بندے کیتے وکھرا وکھرا ہوندے ۔ نظریہ اضافیت دی سبھ توں وݙی تے حیران کرݨ الی اے ڳالھ ہے جو روشنی دی رفتار تقریباً ترے لکھ کلومیٹر فی سیکنڈ ہے تے اے ہمیشہ اتنی ہی رہندی اے۔ توساں بھانویں کھڑے ہووو یا کہیں تیز ترین راکٹ وچ ٻہہ تے پندھ کریندے پئے ہوؤ، روشنی دی رفتار تہاݙے کیتے ہکو سن٘ویں رہسی۔ آئن سٹائن ثابت کیتے جو جݙاں کوئی شے روشنی دی رفتار دے نیڑے پڄدی اے، تاں اوندے کیتے ویلے دی رفتار گھٹ تھی ویندی اے۔ ایں ڳالھ کوں سائنس دی زبان وچ "ٹائم ڈائلیشن" (Time Dilation) یا ویلے دا کھچاؤ آکھیا ویندے۔ مثال دے طور تے جے ہک بھرا زمین تے رہ ونڄے تے ݙوجھا بھرا کہیں ایجھے خلائی جہاز وچ ٻہہ تے خلا دا سفر کرے جیرھا روشنی دی رفتار دے نیڑے نیڑے چلدا ہووے، تاں کجھ سالیں بعد جݙاں او زمین تے واپس ولسی تاں او اپݨے زمین تے رہوݨ آلے بھرا توں عمر وچ ٻہوں نِکا ہوسی۔ اے ڳالھ عام انسان دے دماغ کوں بھنوا تے رکھ ݙیندی ہے کیوں جو اے ساݙی روزمرہ دی حیاتی دے مشاہدے توں بالکل وکھری ڳالھ ہے۔ ایں خاص نظریہ اضافیت دے نال آئن سٹائن ہک مشہور مساوات پیش کیتی جینکوں E=mc² آکھیا ویندے۔ایں مساوات وچ E توں مراد توانائی (Energy)، m توں مراد مادہ (Mass) تے c توں مراد روشنی دی رفتار (Speed of Light) اے. ایں مساوات دا مطلب اے ہے جو مادہ (Mass) تے توانائی (Energy) ݙو وکھریاں شئیں کائنی بلکہ ہکے سکے دے ݙو پاسے ہن۔ تھوڑا جہیا مادے کوں جے توانائی وچ بدلیا ونڄے تاں اوندی طاقت دا کوئی اندازہ نئیں کیتا ونڄ سڳدا۔ ایہا او مساوات ہے جیندے نال بعد وچ ایٹم بم بݨیا تے اڄ کل دے ایٹمی بجلی گھر وی ایں اصول تے کم کریندن۔ 1915 وچ ݙاہ سال دی محنت دے بعد آئن سٹائن ایں نظریے دا ݙوجھا حصہ پیش کریندے جینکوں "عام نظریہ اضافیت" (General Relativity) آکھیا ویندے۔ ایں حصے وچ او کشش ثقل یعنی زمین یا کہیں وی وݙے سیارے دے رازے دے بھیت کھول ݙتے۔ نیوٹن دا آکھݨ ہے جو کشش ثقل ہک قوت اے جیرھی چیزیں کوں اپݨے پاسے چھکدی اے پر نیوٹن اے نی ݙس سڳیا جو اے قوت اصل وچ کم کیویں کریندی اے۔ آئن سٹائن نے ایں مسلے کوں اپݨے نویں نظریہ نال حل کیتے۔ آئن سٹائن دے مطابق خلا کوئی خالی جاہ نئیں بلکہ اے وقت تے جاہ (Spacetime) دی ہک چادر وانگوں اے۔ جݙاں وی کوئی بھاری شے جیویں جو سِجھ یا زمین ایں چادر تے رکھی ویندی اے تاں اوندے وزن نال ایں چادر وچ ہک جھکاؤ تھی ویندے۔ ٻیاں نِکڑیاں شئیں جݙاں ایں جھکاؤ دے نیڑے آندین تاں او اوندے چودھار چکر لاوݨ شروع کر ݙیندین ۔ ساکوں اے کشش ثقل یا زمین دا جھکݨ لڳدے پر اصل وچ اے خلا دے مُڑ ونڄݨ دا کمال ہوندے۔ آئن سٹائن دی ایں ڳالھ کوں او ویلے سچ من گھدا ڳے جݙاں 1919 وچ سِجھ گرہن دے دوران ہک انگریز سائنسدان آرتھر ایڈنگٹن(Arthur Eddington) نے ستاریاں دی روشنی کوں سِجھ دی کشش دی وجہ توں مُڑدا ہوا ݙٹھا۔ جݙاں اے تجربہ کامیاب تھی ڳیا تاں آئن سٹائن راتو رات پوری دنیا وچ ہک عظیم ہیرو بݨ ڳیا۔ او ݙینہہ توں سائنسدانیں کوں یقین آ ڳیا جو کائنات کوں سمجھݨ دا ہک نواں دروازہ کھل ڳئے تے نیوٹن دی پراݨی سائنس ہر جاہ تے لاگو نئیں تھی سڳدی۔ دنیا دے وݙے وݙے مفکرین تے سائنسدان وی آئن سٹائن دے ایں نظریہ پسند کیتے۔ مشہور طبعیات دان میکس پلانک(Max Planck) جیرھا کوانٹم فزکس دا پیو منیا ویندے او منڈھ وچ ہی آئن سٹائن دی ذہانت کوں من گھندے۔ پلانک دا آکھݨ ہے جو نظریہ اضافیت سائنس دی عمارت کوں ہک ایجھی مضبوط بنیاد فراہم کیتی جیرھی رہندی دنیا تئیں قائم راہسی۔ بھانویں جو کوانٹم مکینکس تے نظریہ اضافیت اپݨی اپݨی جاہ تے وکھرے اصول رکھدن پر اے ݙوہیں اڄ دی طبعیات دے وچ ٻہوں پسند کیتے ویندن۔ اونویں ہی ہک ٻیا عظیم سائنسدان سٹیفن ہاکنگ(Stephen Hawking) اپݨی ساری حیاتی آئن سٹائن دے ایں عام نظریہ اضافیت کوں بلیک ہول (Black Hole) تے کائنات دے آغاز (Big Bang) تے لاگو کرݨ وچ گزار ݙتی۔ ہاکنگ آہدے جو بلیک ہول ہک ایجھی جاہ اے جِتھاں مادے دی کثافت اتنی ودھ ڳی ہے جو اوندے وچوں روشنی وی ٻاہر نئیں آ سڳدی تے اتھاں آئن سٹائن دا وقت تے خلا دا ماڈل آ تے ہک نویں شکل اختیار کر گھندے۔ ہاکنگ دے نزدیک نظریہ اضافیت کائنات دے تاریک ترین رازاں کوں سمجھݨ دی کُنجی ہے۔ فلسفے دی دنیا وچ وی ایں نظریے نے اپݨا ناں بݨائے۔ مشہور برطانوی فلسفی برٹرینڈ رسل (Bertrand Russell) ایں نظریے توں اینویں متاثر تھے جو عام لوکیں کیتے ایں موضوع تے ہک پوری کتاب لکھ ماریس۔ رسل دا آکھݨ ہئی جو نظریہ اضافیت انسانی عقل دی او عظیم ترین کامیابی اے جیرھی ݙسیندی اے جو انسان دی سوچ اپݨے حواس دے دھوکے توں اوتے ونڄ تے سچائی کوں ڳول سڳدی اے۔ او آہدے جو حقیقت او نئیں جیرھی اکھ کوں ݙسدی ہووے بلکہ او اے جیرھی عقل دی کسوٹی تے پوری لہندی ہووے۔ اساں اڄ دے جدید دور کوں ݙیکھوں تاں نظریہ اضافیت صرف کتابیں دی ڳالھ نئیں رہ ڳی بلکہ ساݙی روزمرہ دی حیاتی وی ایں نظریے دی محتاج بݨ ڳی ہے ۔ ساݙے موبائل فون وچ موجود جی پی ایس (GPS) سسٹم جیرھا ساکوں رستہ ݙسیندے او وی نظریہ اضافیت دے اصولیں تے کم کریندے۔ سیٹلائٹ جیرھے زمین دے گرد گھمدے پین انہاں دی رفتار تیز ہووݨ تے زمین دی کشش توں دور تھیوݨ دی وجہ اتھاں وقت زمین دے مقابلے وچ تھوڑا جیہا فرق نال گزردے۔ جے سائنسدان آئن سٹائن دے ایں فرق کوں جی پی ایس وچ شامل نہ کرن تاں ساݙی لوکیشن دا نظام روزانہ کئی کلومیٹر دی غلطی کرے ہا۔ ایندے علاوہ کائنات دے پھیلاؤ تے ڳول پھول وچ وی نظریہ اضافیت دا وݙا ہتھ اے۔ خلائی دور بینا جݙاں ارباں سال پراݨی روشنی کوں پکڑدیاں ہن تاں او اصل وچ ماضی دا عکس ݙکھاوݨ دی کوشش کریندا پیا ہوندن۔ ایں نظریے نے ساکوں اے ݙسیے جو وقت کوئی سدھی لکیر نئیں جیندے تے اساں ٹردے ودوں بلکہ اے ہک اݨ ݙٹھے پندھ دا حصہ اے جیرھا کائنات دے ہر پتھر، ہر سیارے تے ہر ستارے نال جڑیا پئے۔ ساݙی ہستی ایں وسیع کائنات دے مقابلے وچ مٹی دے ہک ذرے دے برابر وی نَئیں۔ مُکدی ڳالھ اے ہے جو نظریہ اضافیت صرف سائنس دا ہک اصول نئیں بلکہ اے انسانی سوچ دی ہک ایجھی اݙاری اے جئیں زمین تے ٻیٹھے انسان کوں اسمان دیاں خبراں آ تے ݙتیاں۔ آئن سٹائن دا اے نظریہ کائنات کوں سمجھݨ کیتے ہک سوجھلے دا کم کریندے۔ جݙاں تئیں انسان دے اندر ڳول پھول دی تانگھ تے سچائی دی طلب باقی اے البرٹ آئن سٹائن دا اے نظریہ اوندی رہنمائی کریندا رہسی تے آوݨ آلیاں نسلاں کوں عقل تے شعور دے نویں رستے ݙسیندا رہسی۔ ✍️ شان سرائیکی sbr9pqyh6l8gz2jqcxr02enf3z3y080 0 34180 72859 72637 2026-10-14T10:45:40Z Sraiki 12 72859 wikitext text/x-wiki '''رمل علی شاہ''' ہک پاکستانی سٹیج پرفارمر ہن، جیہڑے رقص تے تھیٹر نال وابستہ ہن۔ او لاہور دے مختلف سٹیج ڈرامیاں وچ پرفارم کر چکی ہن تے انہاں دے سٹیج کم بارے پاکستانی میڈیا وچ رپورٹس شائع تھییاں ہن۔<ref>{{cite web |url=https://www.suchtv.pk/weird/item/136910-rimal-ali-shah-s-work-in-dance-and-stage-entertainment.html |title=Rimal Ali Shah's Work in Dance and Stage Entertainment |website=SUCH TV}}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.samaa.tv/2087356061-rimal-ali-shah-builds-career-in-stage-entertainment-tiktok |title=Rimal Ali Shah Builds Career in Stage Entertainment, TikTok |website=Samaa TV}}</ref> رمل علی شاہ نے '''چن چودہویں دا''' سمیت مختلف سٹیج ڈرامیاں وچ کم کیتا۔ 2025 وچ او [[لاہور]] دے محفل تھیٹر وچ پیش تھیون والے ایس ڈرامے دی کاسٹ دا حصہ ہن۔<ref>{{cite web |url=https://www.urdupoint.com/showbiz/news/4559122.html |title=چن چودہویں دا وچ رمل علی شاہ دی پرفارمنس |website=UrduPoint}}</ref> او ٹک ٹاک تے '''@rimalshah4''' دے ناں نال سرگرم ہن، جتھاں او رقص تے سٹیج پرفارمنس نال متعلق ویڈیوز شیئر کریندی ہن۔ ستمبر 2026 وچ انہاں دے ٹک ٹاک اکاؤنٹ تے 6.5 ملین توں ودھ فالوورز رپورٹ کیتے گئے۔<ref>{{cite web |url=https://dailypakistan.com.pk/01-Sep-2026/1956069 |title=Rimal Ali Shah |website=Daily Pakistan}}</ref> انہاں دی ہک ڈانس پرفارمنس بارے بھارتی نیوز ادارے وی ٹی وی گجراتی ولوں وی رپورٹ شائع کیتی گئی۔<ref>{{cite web |url=https://www.vtvgujarati.com/news-details/rimal-ali-shah-dance-in-pakistan |title=Rimal Ali Shah Dance in Pakistan |website=VTV Gujarati}}</ref> == حوالہ جات == {{reflist}} h6a1pfog2xiryhgstenjw4hpvbhoaah 0 34186 72854 72672 2026-10-14T10:35:28Z Sraiki 12 72854 wikitext text/x-wiki '''جامپور''' ضلع راجن پور، صوبہ پنجاب، [[پاکستان]] دی ہک تحصیل تے شہر ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Jampur Jampur — English Wikipedia]</ref> اے دریائے سندھ دے مشرقی کنارے دے نیڑے واقع ہک قدیم آبادی ہے۔ جامپور تحصیل ضلع راجن پور دیاں ترائے تحصیلاں وچوں ہک ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Rajanpur_District Rajanpur District — English Wikipedia]</ref> اے علاقہ زرعی اعتبار نال اہم ہے تے اتھوں دیاں فصلاں پورے علاقے وچ مشہور ہن۔ == تاریخ == جامپور ہک پُراݨا شہر ہے جیندی تاریخ صدیاں پراݨی ہے۔ ایندا پُراݨا ناں "جادم پور" ہئی۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Jampur Jampur — English Wikipedia]</ref> روایت دے مطابق ایں شہر دی بنیاد مقامی سرداراں دے دور وچ رکھی ڳئی۔ برطانوی دور وچ اے علاقہ انتظامی لحاظ نال اہم رہیا۔ قیام پاکستان دے بعد جامپور کوں تحصیل دا درجہ ݙتا ڳیا تے بعد وچ اے ضلع راجن پور دا حصہ بݨیا۔ شہر وچ کجھ قدیم عمارتاں تے مزار وی موجود ہن جیہڑے ایندی تاریخی اہمیت دی نشاندہی کریندن۔ == جغرافیہ == جامپور دریائے سندھ دے میدانی علاقے وچ واقع ہے۔ ایندی زمین زرخیز ہے تے دریائے سندھ دے پاݨی نال سیراب تھیندی ہے۔ شہر راجن پور توں شمال مشرق وچ تے فاضل پور دے نیڑے واقع ہے۔ موسم گرمیاں وچ گرم تے سردیاں وچ خوشگوار راہندے۔ مون سون دے موسم وچ کݙاہیں دریا وچ طغیانی وی آ ویندی ہے۔ == معیشت == جامپور دی معیشت دا دارومدار زیادہ تر کھیتی باڑی تے ہے۔ اتھاں گندم، کپاہ، چاول تے گنا اہم فصلاں ہن۔ کپاہ دی فصل خاص طور تے علاقے دی معیشت وچ اہم کردار ادا کریندی ہے۔ شہر وچ غلہ منڈی وی موجود ہے جتھاں آس پاس دے کسان اپݨیاں فصلاں ویچݨ آندن۔ مویشی پالݨ وی مقامی لوکاں دا اہم ذریعہ معاش ہے۔ == تعلیم تے ثقافت == جامپور وچ سرکاری سکولاں تے کالجاں دے علاوہ نجی تعلیمی ادارے وی موجود ہن۔ ثقافتی لحاظ نال اے سرائیکی وسیب دا حصہ ہے تے اتھاں سرائیکی ٻولی ٻولی ویندی ہے۔ مقامی میلے تے مذہبی تقریبات اتھوں دی ثقافتی زندگی دا حصہ ہن۔ == نقل و حمل == جامپور سڑک دے ذریعے راجن پور، فاضل پور تے ڈیرہ غازی خان نال ڄڑیا ہویا ہے۔ شہر وچ بس اݙا وی موجود ہے جتھوں روزانہ وݙے شہراں کیتے ٹرانسپورٹ ملدی ہے۔ ریلوے لائن وی نیڑے توں گزردی ہے۔ == حوالے == <references /> rmtxka8nt1qv2p10vp0g9c03rhxmhme 0 34187 72860 72673 2026-10-14T10:46:05Z Sraiki 12 72860 wikitext text/x-wiki '''روجھان''' ضلع راجن پور، صوبہ پنجاب، پاکستان دی ہک تحصیل ہے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Rojhan_Tehsil Rojhan Tehsil — English Wikipedia]</ref> اے پنجاب دے جنوبی سرے تے واقع ہے تے ایندے جنوب وچ صوبہ سندھ دی سرحد لڳدی ہے۔ روجھان ہک دیہی تے قبائلی علاقہ ہے جتھاں مختلف بلوچ تے [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] قبائل آباد ہن۔ دریائے سندھ ایں تحصیل دے نیڑے توں وہندے، جیندی وجہ توں اتھوں دی زمین زرخیز ہے۔ == جغرافیہ == روجھان تحصیل دریائے سندھ دے مغربی کنارے دے نال نال پھیلی ہوئی ہے۔ ایندے مغرب وچ کوہ سلیمان دا پہاڑی سلسلہ شروع تھی ویندے۔ جنوب وچ سندھ دے ضلع کشمور دی سرحد ہے۔ موسم شدید گرم راہندے تے گرمیاں وچ درجہ حرارت ٻہوں ودھ ویندے۔ بارش گھٹ تھیندی ہے، ایں واسطے کھیتی باڑی دا دارومدار دریائی پاݨی تے ٹیوب ویلاں تے ہے۔ == قبائل تے آبادی == روجھان وچ مزاری قبیلہ سب توں نمایاں ہے، جیہڑا بلوچ نسل نال تعلق رکھدے۔<ref>[https://en.wikipedia.org/wiki/Rojhan Rojhan — English Wikipedia]</ref> ایندے علاوہ اتھاں ٻئے بلوچ تے سرائیکی قبائل وی آباد ہن۔ مقامی لوکاں دی مادری ٻولی سرائیکی ہے تے کجھ علاقیاں وچ بلوچی وی ٻولی ویندی ہے۔ قبائلی نظام اتھوں دی سماجی زندگی وچ اہم کردار ادا کریندے تے سرداراں دا اثر و رسوخ موجود ہے۔ == معیشت == روجھان دی معیشت زیادہ تر زراعت تے مویشی پالݨ تے مبنی ہے۔ گندم، چاول تے دالاں اتھوں دیاں اہم فصلاں ہن۔ دریائے سندھ دے نیڑے تیڑے "کچے" دے علاقے وچ وی کھیتی باڑی تھیندی ہے۔ مویشی پالݨ، خاص طور تے بھیݙ بکریاں تے اُٹھ پالݨ، مقامی لوکاں دا روایتی پیشہ ہے۔ == ثقافت == روجھان دی ثقافت وچ بلوچ تے سرائیکی رنگ ݙوہیں شامل ہن۔ مقامی موسیقی، لوک ڳاوݨ تے شاعری اتھوں دی ثقافتی پہچاݨ ہن۔ شادی بیاہ تے ٻئے خوشی دے موقعیاں تے روایتی رقص تے موسیقی دا اہتمام کیتا ویندے۔ == تعلیم == روجھان وچ تعلیمی سہولتاں محدود ہن۔ سرکاری پرائمری تے مڈل سکول موجود ہن، پر اعلیٰ تعلیم کیتے نوجواناں کوں راجن پور یا ٻئے شہراں ونڄݨا پوندے۔ حالیہ سالاں وچ تعلیم دی شرح وچ بہتری آئی ہے تے والدین اپݨے ٻالاں کوں سکول بھیجݨ ول توجہ ݙیندے پئے ہن۔ == حوالے == <references /> 9e8itvb0b7ozxf79kjm101jhoe8vgeb 0 34222 72850 72732 2026-10-14T08:07:56Z Sraiki 12 /* حوالہ */ 72850 wikitext text/x-wiki == شاکر شجاع آبادی بارے تاثرات ==                        شاکر شجاع آبادی دی شخصیت اتنی وݙی ہے جو صرف لوکیں دے تاثرات لکھوں تاں شام تھی ویسے، جسمانی معذوری دے باوجود شاکر شجاع آبادی بھر پور زندگی گزاری اے، نہ صرف اپݨے وطن وسیب بلکہ پاکستان دے وݙیں وݙیں شہریں دے وچ وی مشاعریں تے تقریبات اچ شرکت کیتی اے، جتھاں وے ڳئے تقریبات اچ جیرھے لوک ہن او شاکر شجاع آبادی دی شاعری تے شخصیت بارے ڳالھ ضرور کریندے ہن ۔ اے وی ہک تاریخ ہے جینکوں قلم بند کرݨ دی ضرورت اے، جیکر پَرے نہ ونڄوں اساں ݙینھ وار جھوک سرائیکی تے اپݨی جماعت دے تقریبات کوں چا گھنوں ، بھانویں اسلام آباد دیاں سرائیکی کانفرنساں ہوون، لاہور تے کراچی دے جھوک میلے ہوون ، دیرہ اسماعیل خان ، دیرہ غازی خان ، [[ملتان]]، رحیم یار خان ، بہاول پور تے دھریجہ نگر دی تقریباں دی ہسٹری لکھوں تاں اُتھاں وی سینکڑاں تے ہزاراں لوکیں شاکر شجاع آبادی بارے اظہار خیال کیتا۔ خبریں اخبار دی طرفوں ملک اکمل وینس بھر پور سرائیکی مشاعرے کیتے ، ہر مشاعرے دی صدارت پروفیسر شوکت مغل مرحوم کریندے ہن تے مہمان خصوصی شاکر شجاع آبادی ہوندے ہن، انہاں مشاعریں وچ مخادیم ، وزیر ، مشیر سب لوک شریک ہوندے ہن تے سارے لوک شاکر شجاع آبادی دی ڳالھ کریندے ہن۔ سب دے جواب اچ شاکر شجاع آبادی اتنا اکھیندے ہن جو میں شاکر بُکھ دا ماریا ہاں ، مگر حاتم توں گھٹ کائنی قلم خیرات ہے میݙا، چلیندیں شام تھی ویندی                        بہرحال ایں مختصر کتاب دے وچ کجھ عمائدین دے تاثرات اساں شامل کریندے پیوں تانجو شاکر شجاع آبادی دی شخصیت کوں خراج تحسین شامل اشاعت تھیوے۔                        شاکر دی شاعری توں علاوہ انہاں دی ذات دے کئی پہلو ہن ، ہر پہلو ہک وݙا موضوع اے ، ہک ہک موضوع تے کئی کئی کتاباں آ سڳدن ، جیویں جو شاکر دے چہݨ یا شاکر دی شاعری دی تعریف کرݨ آلیں دی نِکی جہی جھلک سامھے آندی اے ، جیکر سب دے تاثرات تے خیالات شامل کروں تاں کئی جلدیں دی وݙی کتاب بݨ ونڄے ۔ == خراج تحسین ==                        شاکر شجاع آبادی دی شاعری کوں پسند کرݨ آلے لکھاں تے کروڑاں ہن ، انہاں وچ پاکستان تے ٻئے ملکاں ءِچ رہݨ آلے لوک شامل ہن ۔ بادشاہ اے بھانویں گدا ، جئیں وی شاکر دی شاعری سُݨی اے ، او متاثر تھئے بغیر نی رہ سڳیا، پاکستان دا کوئی سربراہ یا وزیر ایجھا کینی جئیں شاکر کو پسند نہ کیتا ہووے ۔ آہدن جو امریکہ دا صدر وی شاکر دا کلام سݨے تاں شاباش آکھے ہا ۔ عرب بادشاہ ہوش ءِچ ہوون ہا تاں داد ݙیون ہا۔ شاکر شجاع آبادی اپݨے ملک کوں موضع تے امریکہ کو نمبردار بݨائے پر چوکیدار ضمیراں دی اُڳاڑی کر تے امریکہ کوں ݙے تاں امدے پر امریکہ کوں چوکیدار دے نی ݙسیندا جو تیکوں چوکیدار کئیں بݨائے؟ == یوسف رضا گیلانی ==                        سابق وزیر اعظم سید یوسف رضا گیلانی ، شاکر شجاع آبادی دی شاعری کوں پسند کریندن تے شاکر دے شعر پڑھدن، بحیثیت وزیر اعظم سید یوسف رضا گیلانی شاکر کوں انعام وی بھڄوایا، اساں جݙاں جیو دا پروگرام ’’ایک دن جیو کیساتھ‘‘ وچ انٹرویو کرایا تاں اوندے وچ سید یوسف رضا گیلانی دا نٹرویو وی شامل ہا تے انہاں شاندار لفظاں ءِچ شاکر کوں خراج عقیدت پیش کیتا ہا۔ == آصف زرداری ==                        آصف زرداری سرائیکی ہے تے سرائیکی شاعری کوں پسند کریندے ، شاکر اوندا پسندیدہ شاعر اے ۔ آصف زرداری دے صاحبزادے بلاول بھٹو شاکر شجاع آباد کوں حکومت سندھ تے پاکستان پیپلز پارٹی دی طرفوں تعریفی سند تے انعام بھڄوایا۔ قادر داد خان خشک سچ آکھئے، آصف زرداری دے والد حاکم زرداری سرائیکی ماء ٻولی دے اتنے دیوانے ہن جو جیکر جیندے ہوون ہا تاں آپ آ تے شاکر کوں ملن ہا۔ == صدر مشرف دا اعتراف ==                        صدر پرویز مشرف 23مارچ2007ء کوں صدارتی ایوارڈ برائے حسن کارکردگی جاری کریندے ہوئیں آکھیا جو میں سرائیکی شاعری دے شعبہ ءِچ جناب محمد شفیع شاکر شجاع آبادی دی خدمات دا بحیثیت صدر اسلامی جمہوریہ پاکستان اعتراف کرینداں تے تمغہ حسن کارکردگی پیش کرینداں ۔ == عمران خان == سابق وزیر اعظم عمران خان دا ادب نال اتنا واسطہ کئینی پر انہاں دے دور ءِچ وزیر اعلیٰ عثمان بزدار دی طرفوں انعام بھیڄا ڳیا تے آکھیا ڳیا جو وزیر اعظم عمران خان کی ہدایت تے شاکر شجاع آبادی دی ادبی خدمات دا اعتراف کتیا ڳے۔ عمران خان چاہے ہا تاں شاکر شجاع آباد کوں وزیر اعظم ہائوس اچ ملاقات دا ٹائم ݙیوے ہا، اوندی اپݨی شان ودھے ہا۔ == نواز شریف ۔ شہباز شریف ==                        نواز شریف، شہباز شریف شاکر کوں پسند کریندن ، وسیب ءِچ تھیوݨ آلے اجتماعات ءِچ شاکر دا کلام پڑھدے رہ ڳن ، شاکر شجاع آبادی نال روہی ءِچ زمین ݙیوݨ تے پُتریں کوں نوکری ݙیوݨ دا وعدہ وی کیتا ڳیا ہا۔ شہباز شریف تے نواز شریف وزیر اعلیٰ توں وزیر اعظم بݨیے پر وعدہ پورا نہ تھیا۔ شاکر جے پنجابی شاعر ہووے ہا تاں اسمان تے ہووے ہا۔ دل نال وعدے نہ تھئے ہن ، زبانی تے دل دی ڳال دا فرق سمجھ آ ڳے۔ == وزیر اعلیٰ مریم نواز ==                        وزیر اعلیٰ مریم نواز شاکر شجاع آبادی دے کلام کوں پسند کریندی ءِ، اکثر جلسیں اچ شاکر دا شعر ’’توں محنت کر تے محنت دا ، صلہ ڄاݨے خدا ڄاݨے‘‘ پڑھدن پر عملی طور تے شاکر سانگے کجھ نی کیتا ویندا، حالانکہ جیکر او چاہن تاں شاکر دا امریکہ وی علاج کرا سڳدن تے جیکر چاہن تاں شاکر کوں وعدے مطابق لاٹاں ݙے سڳدن پر اصل ڳالھ تے اے ہے جو ’’چاہن تاں‘‘۔ == صدر ممنو ن حسین دا اعتراف ==                        صدر ممنون حسین 23مارچ2017ء کوں صدارتی ایوارڈ برائے حسن کارکردگی جاری کریندے ہوئیں آکھیا جو محمد شفیع شاکر شجاع آبادی اردو تے سرائیکی دے ہک مشہور شاعر ہن ، انہاں اپݨے کیرئیر دا آغاز ریڈیو پاکستان بہاول پور توں کیتا، انہاں دا شمار انہاں خوش قسمت لوکاں وچ تھیندے جنہاں جوانی دے دور وچ مصنف تے شاعر دی حیثیت نال شہرت پاتی ۔ شاکر دی شاعری لوکاں دے دلاں وچ ہے تے ذہن کوں متاثر کریندی ہے۔ شاکر نے قومی تے بین الاقوامی مشاعریاں وچ پاکستان دی نمائندگی کیتی ۔ ادب دے شعبے وچ آپ دی شاندار خدمات تے انہاں کوں صدارتی اعزاز برائے حسن کارکردگی عطا کریندوں ۔ == گورنر میاں بلیغ الرحمن ==                        گورنر پنجاب میاں بلیغ الرحمن شاکر شجاع آبادی کوں اسلامیہ یونیورسٹی دی طرفوں ڈاکٹریٹ دی اعزازی ڈگری ݙیندے ہوئیں آکھیا جو شاکر شجاع آبادی پاکستان دا فخر ہے، ڈگری دراصل یونیورسٹی واسطے اعزاز ہے۔ انہاں آکھیا جو اساݙی سرائیکی دھرتی عظیم لوک پیدا کیتن جنہاں وچ شاکر شجاع آبادی دا ناں سرفہرست ہے۔ == مخدوم سید احمد محمود ==                        پاکستان پیپلز پارٹی سرائیکستان دے صدر تے سابق گورنر مخدوم سید احمد محمود آکھئے جو شاکر شجاع آبادی سرائیکی دا سرمایہ ہے۔ انہاں آکھیا جو جمالدین والی ءِچ مرحوم شاعر عبدالخالق مستانہ دے کٹھے شاکر شجاع آبادی نال ملاقات تھئی تے کلام سݨیاں تاں میں حیران رہ ڳیا۔واقعی اللہ پاک اساکوں ایجھے ایجھے ہیرے ݙتن جو اساں جتنا ناز کروں گھٹ اے۔ == وطن وسیب دے وݙیرے ==                        سرائیکی وطن وسیب دے سردار ، بھتار، جاگیردار، تمندار سب شاکر تے شاکر شجاع آبادی دی شاعری کوں پسند کریندن ، توݨیں جو شاکر شجاع آبادی جاگیردارانہ ، جبر تے وݙیرہ شاہی دے خلاف لکھیے ول وی جاگیرداریں وچوں ڈھیر لوک شاکر دے عقیدت مند ہن ۔ ہک ڳال اے ہے جو بھانویں وطن وسیب دا وݙیرہ کنجوس تے بخیل اے ، علم ادب توں پَرے رہندے ، ول وی انہاں اچوں ہک اَدھ ایجھا وی ہے جو آنہ ٹکا بھُر پَمدے تے شاکر دی تَلی تے موکھ رکھیندے ۔ == علماء و مشائخ ==                        سارے جڳ جہان دے علماء ، مشائخ ہکو سَنّویں ہوندن، غریب ان پڑھ عقیدت مندیں علماء مشائخ تاں کیا انہاں دی اولادیں کوں وی الوچ بݨا ݙتے ، اے لوک خود پسند ہن ، اپݨے سوا ٻے دی تعریف نی سݨدے ، خدمت کراوݨ آلے ہن ، خدمت کرݨ انہاں دے لیکھ ءِچ کئینی ، گھن ڄاݨدن، ݙیوݨ آلا کھاتہ انہاں کوں کئینی ۔ پتھر دل ہن پر شاکر شجاع آبادی دے سامھے موم تھی ویندن ، شاکر دی تعریف کریندن تے شعر وی پڑھدن۔ میکوں یاد اے شاکر دا جݙاں دیوان چھپیا تاں شاکر رحیم یار خان ضلع دے پیریں کول ڳیا تاں انہاں وانگا چھوڑ ݙتیاں ۔ ہک وضاحت اے وی کراں جو پیریں تے مولویں دی کنجوسی تے بخیلی آلی جیڑھی ڳال کیتی اے سارے ہک سَنّویں نی ہوندے ، چنڳے وی ڈھیر ہوندن۔ == شاکر الا ٻول گھٹ سڳدے ==       شاکر الا ٻول گھٹ سڳدے پر کوشش کریندے الاوے ٻولے، آوݨ آلے نال حال حویلہ کرے ، سٹیج تے ترجمان مل ویندن ، گھر پُتر کھڑے ہوون تاں ڳال سمجھا ݙیندن نہ ہوون تاں اوکھ تھیندی اے ۔ شاکر فضول ڳال نی کریندا ، کم دی ڳالھ ضرور کریندے ، ہک ڳال اے وی ہے جو ترجمان جیکر کوئی شعر غلط پڑھے یا کوئی بندہ ڳالھ غلط کرے تاں شاکر او تئیں آرام نی کریندا جے تئیں اصل ڳالھ سمجھا نہ گھنے، ہُݨ زیادہ تر اشاریں دی زبان نال ڳالھ کریندے ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء 2228wa0wn9hsk1nalv7pqrqis81bcp7 0 34255 72861 72765 2026-10-14T10:46:35Z Sraiki 12 72861 wikitext text/x-wiki                         راجکمار آکھیا جیکر تُساں ݙیندے تاں وی کوئی فیدہ نہ ہا جو شاہ مکھی رسم الخط اساں ایں طرح نی پڑھ سڳدے جئیں طرح تُساں دیو نانگری نی پڑھ سڳدے ۔ میں آکھیا کتاب کائنی تاں تُساں شاکر دی شاعری کیویں یاد کر گھدی؟ انہاں دا آکھݨ ہا سوشل میڈیا زندہ باد۔ میں آکھیا تہاݙے چہرے تے چھوٹی چھوٹی ݙاڑھی ہے ، شلوار قمیض کیا ہے؟ انہاں جواب ݙتا ایہو سوال تاں اساں توں اساݙے ہندو کریندن ، اساں انہاں کوں ݙسیندوں جو اے اساݙا میانوالی دا کلچر ہے۔ خالق نے اساݙا حلیہ میانوالی دا بݨائے، زبان میانوالی دی سرائیکی بݨائی ہے ، میں ڈٹھا جو ڳالھ کریندے ہوئیں انہاں دے اکھیں دے ٹوبھے تار ہن ، اساں اینکوں کیویں چھوڑ سڳدوں؟ انہاں دا آکھݨ ہا جو اساݙے بزرگیں دی جنم بھومی تے اتھاں دی زبان تے ثقافت دی محبت اساݙے خون وچ شامل ہے۔ عطاء اللہ خان عیسی خیلوی تے شاکر شجاع آبادی دی پسند دراصل [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] حوالے نال ہے، جیکر او ہندی یا کوئی ٻئی زبان وچ کلام کریندے تاں اساں وَل تے نہ ݙیکھدے۔ انہاں دا آکھݨ ہے جو اساݙی خواہش ہے جو زندگی وچ میانوالی دا دیدار تھی ونڄے تے اساں ہک واری شاکر شجاع آبادی تے خان عطاء اللہ عیسیٰ خیلوی کوں مل گھنوں۔ میں ݙٹھا جو ڳال کریندے ہوئیں انہاں دے اکھیں دے ٹوبھے تار ہن ۔ ایں موقعے تے راجکمار ݙسایا جو ہندوستان وچ لکھاں لوک شاکر کوں چاہݨ آلے موجود ہن ۔ == حوالہ == شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء 800rw0sq9mt5nslbgoo5gvzogivf721