رامائن

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="skr">
  <siteinfo>
    <sitename>وکیپیڈیا</sitename>
    <dbname>skrwiki</dbname>
    <base>https://skr.wikipedia.org/wiki/%D9%BE%DB%81%D9%84%D8%A7_%D9%BE%D8%B1%D8%AA</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">میڈیا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">ورتݨ آلا</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">ورتݨ آلے نال ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">وکیپیڈیا</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">وکیپیڈیا ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فائل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فائل ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">میڈیا وکی</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">میڈیا وکی ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">سانچہ</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">سانچہ ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">مدد</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">مدد ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">ونکی</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">ونکی ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماڈیول</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماڈیول ڳالھ مہاڑ</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>رامائن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1410</id>
    <revision>
      <id>72912</id>
      <parentid>19739</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T21:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Rotondus</username>
        <id>319</id>
      </contributor>
      <origin>72912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1254" sha1="fdmelvhtf72s9ydfjap2xjfxyy93y87" xml:space="preserve">[[فائل:Battle at Lanka, Ramayana, Udaipur, 1649-53.jpg|thumb]]
رامائن (ہندی/سنسکرت: रामायण) سنسکرت لفظ۔ راماینا بمعنی رام دی سرگزشت۔ سنسکرت دی ہک طویل رزمیہ نظم جیندے اچ ہندواں دے اوتار رام چندر دے حالاتِ [[زندگی]] بیان کیتے ڳئے ہن گئے۔ بعض روایات دے مطابق اینکوں سنسکرت دے ہک [[شاعر]] والمیکی (ہندی/سنسکرت: वाल्मीकि) نے تریجھی صدی قبل مسیح وچ، مختلف لوک گیتاں توں استفادہ کرکے تالیف کیتا ہئی۔ تقریباً 500 سال تک دیگر شعرا ایندے وچ اضافے کریندے رہے۔ رامائن وچ 24 ہزار اشعار ہن تے ایہ مہا[[بھارت]] دے مقابلے وچ مختصر لیکن معاملہ بندی دے لحاظ نال زیادہ منظم، اسلوب دے اعتبار نال کم فرسودہ، زیادہ رومانی تے کم المناک ہے۔ تلسی داس دی رامائݨ ایندے توں بہت بعد (ستارھویں صدی) دی تصنیف ہے۔&lt;ref&gt;تحقیق و تحریر، اسماعیل بھٹہ&lt;/ref&gt;
==حوالے==</text>
      <sha1>fdmelvhtf72s9ydfjap2xjfxyy93y87</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>میڈیا وکی:Common.css</title>
    <ns>8</ns>
    <id>7170</id>
    <revision>
      <id>72911</id>
      <parentid>65208</parentid>
      <timestamp>2026-10-15T12:03:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Maintenance script</username>
        <id>790</id>
      </contributor>
      <comment>Use thumb.wikimedia.org for thumbnails ([[phab:T427465]], Operator: Ladsgroup)</comment>
      <origin>72911</origin>
      <model>css</model>
      <format>text/css</format>
      <text bytes="84774" sha1="4ly17z8zu0u039whqblmiexsxw7uce8" xml:space="preserve">/* Default font */
html,
body,
textarea,
.mw-body-content {
  font-family: &quot;Noto Nastaliq Urdu&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Mehr Nastaliq Web&quot;, &quot;Alvi Lahori Nastaleeq&quot;, &quot;Alvi Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq&quot;, &quot;Nafees Nastaleeq v1.01&quot;, &quot;Noto Nastaliq Urdu&quot;, &quot;Pak Nastaleeq&quot;, &quot;Urdu Emad Nastaleeq&quot;, &quot;PDMS_Jauhar&quot;, &quot;Urdu Typesetting&quot;, Nafees, IranNastaliq, Amiri, Georgia, &quot;Times New Roman&quot;, Times, sans-serif;
}
#content {
  font-size: 100%;
}

textarea {
  font-size: 100%;
}

#wpSummary, #wpNewTitleMain {
  font-family: &quot;Times New Roman&quot;, Arial, &quot;Courier New&quot;, Georgia, sans-serif !important;
}

#p-lang .body, .uls-language-list {
  font-family: &quot;DejaVu Sans&quot;, Arial, sans-serif !important;
}


i {
    font-family: &quot;Noto Nastaliq Urdu&quot;, &quot;Jameel Noori Kasheeda&quot;, &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, Amiri, Georgia, sans-serif !important;
    font-style: normal;
}

.mw-body .mw-editsection, .mw-body .mw-editsection-like {
    font-family: &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, &quot;Alvi Nastaleeq&quot;, &quot;Times New Roman&quot;, Arial, &quot;Courier New&quot;, Georgia, sans-serif !important;
}

div#content h2.flow-topic-title, div#content h2.flow-board-header-title {
    font-family: inherit;
}
    
/* Make sure cite and dfn are not italicized thorugh the user agent stylesheet */
cite, dfn {
    font-style: inherit;
}
sup, sub {
    line-height: 1em;     /* Reduce line-height for &lt;sup&gt; and &lt;sub&gt; */
}

/* Main page fixes */
#interwiki-completelist {
    font-weight: bold;
}

.page-Main_Page #ca-delete {
    display: none !important;
}

.page-Main_Page #mp-topbanner {
    clear: both;
}

body.page-پہلا_پرت #firstHeading,body.page-پہلا_پرت #siteSub {
	display:none;
	position: absolute;
	top: -5000px;
}

/* Main page Background */
.globegris {
  background-image: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png&quot;);
}

/* Edit window toolbar */
#toolbar {
    height: 22px;
    margin-bottom: 6px;
}

/* Make the list of references smaller */
ol.references,
div.reflist,
div.refbegin {
    font-size: 90%;            /* Default font-size */
    margin-bottom: 0.5em;
}
div.refbegin-100 {
    font-size: 100%;           /* Option for normal fontsize in {{refbegin}} */
}
div.reflist ol.references {
    font-size: 100%;           /* Reset font-size when nested in div.reflist */
    margin-bottom: 0;          /* Avoid double margin when nested in dev.reflist */
    list-style-type: inherit;  /* Enable custom list style types */
}

/* Highlight clicked reference in blue to help navigation */
ol.references li:target,
sup.reference:target,
span.citation:target {
    background-color: #DEF;
}

/* Ensure refs in table headers and the like aren't bold or italic */
sup.reference {
    font-weight: normal;
    font-style: normal;
}

/* Allow hidden ref errors to be shown by user CSS */
span.brokenref {
    display: none;
}

/* Styling for citations (CSS3). Breaks long urls, etc., rather than overflowing box */
.citation {
    word-wrap: break-word;
}

/* Default styling for titles of works, styling for the title of an article
   within a periodical, or a contribution within a compilation. */
cite,
.citation cite.article,
.citation cite.contribution {
    font-style: inherit;
}

/* Styling for the title of any work within a citation,
   or specifically the title of a periodical. */
.citation cite,
.citation cite.periodical {
    font-style: italic;
}

/* For linked citation numbers and document IDs, where
   the number need not be shown on a screen or a handheld,
   but should be included in the printed version */
@media screen, handheld {
    .citation *.printonly {
        display: none;
    }
}

/**
 * Style for horizontal lists (separator following item).
 * @source https://www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Horizontal_lists
 * @revision 7 (2015-11-12)
 * @author [[User:Edokter]]
 */
.hlist dl,
.hlist ol,
.hlist ul {
    margin: 0;
    padding: 0;
}

/* Display list items inline */
.hlist dd,
.hlist dt,
.hlist li {
    margin: 0;
    display: inline;
}

/* Display nested lists inline */
.hlist.inline,
.hlist.inline dl,
.hlist.inline ol,
.hlist.inline ul,
.hlist dl dl, .hlist dl ol, .hlist dl ul,
.hlist ol dl, .hlist ol ol, .hlist ol ul,
.hlist ul dl, .hlist ul ol, .hlist ul ul {
    display: inline;
}

/* Hide empty list items */
.hlist .mw-empty-li {
    display: none;
}

/* Generate interpuncts */
.hlist dt:after {
    content: &quot;: &quot;;
}

.hlist dd:after,
.hlist li:after {
    content: &quot; · &quot;;
    font-weight: bold;
}

.hlist dd:last-child:after,
.hlist dt:last-child:after,
.hlist li:last-child:after {
    content: none;
}

/* for IE 8 */
.hlist dd.hlist-last-child:after,
.hlist dt.hlist-last-child:after,
.hlist li.hlist-last-child:after {
    content: none;
}
/* Add parens around nested lists */
.hlist dl dl dd:first-child:before,
.hlist ol ol li:first-child:before,
.hlist ul ul li:first-child:before {
    content: &quot;(&quot;;
}
.hlist dl dl dd:last-child:after,
.hlist ol ol li:last-child:after,
.hlist ul ul li:last-child:after {
    content: &quot;)&quot;;
    font-weight: normal;
}
/* For IE8 */
.hlist dl dl dd.hlist-last-child:after,
.hlist ol ol li.hlist-last-child:after,
.hlist ul ul li.hlist-last-child:after {
    content: &quot;)&quot;;
    font-weight: normal;
}
/* Put numbers in ordered lists */
.hlist.hnum ol li {
    counter-increment: level1;
}
.hlist.hnum ol li:before {
    content: counter(level1) &quot; &quot;;
}
.hlist.hnum ol ol li {
    counter-increment: level2;
}
.hlist.hnum ol ol li:first-child:before {
    content: &quot;(&quot; counter(level2) &quot; &quot;;
}
.hlist.hnum ol ol li:before {
    content: counter(level2) &quot; &quot;;
}

/* Unbulleted lists */
.plainlist ul {
    line-height: inherit;
    list-style: none none;
    margin: 0;
}
.plainlist ul li {
    margin-bottom: 0;
}

/* Default style for navigation boxes */
.navbar {
display:inline;
font-size:88%;
font-weight:400
}

.navbar ul {
display:inline;
white-space:nowrap
}

.navbar li {
word-spacing:-.125em
}

.navbar.mini li span {
font-variant:small-caps
}

.navbox .navbar {
display:block;
font-size:100%
}

.navbox-title .navbar {
float:right;
text-align:right;
width:6em;
margin:0 -.5em 0 -6em
}

.navbox {
border:1px solid #027a7a;
clear:both;
font-size:90%;
margin:auto;
padding:0;
text-align:center;
width:100%
}

table.navbox + table.navbox {
margin-top:-1px
}

.navbox-title,.navbox-abovebelow,.navbox th {
text-align:center;
padding-left:1em;
padding-right:1em;
background-color:#ccf
}

@media print{
.navbox {
display:none
}
}

th.navbox-group {
text-align:right;
font-weight:700;
padding-left:1em;
padding-right:1em;
white-space:nowrap
}

.navbox,.navbox-subgroup {
background:#f9f9f9
}

.navbox-inner,.navbox-subgroup {
width:100%
}

.navbox-list {
border-color:#f9f9f9
}

.navbox-title,.navbox th {
background:#ccf
}

.navbox-abovebelow,th.navbox-group,.navbox-subgroup .navbox-title {
background:#ddf
}

.navbox-subgroup .navbox-group,.navbox-subgroup .navbox-abovebelow {
background:#ddf
}

.navbox-even {
background:#f5f5f5
}

.navbox-odd {
background:#fdfdfd
}

.navbox .hlist td dl,.navbox .hlist td ol,.navbox .hlist td ul,.navbox td.hlist dl,.navbox td.hlist ol,.navbox td.hlist ul {
padding:.125em
}

.navbox .hlist dd,.navbox .hlist dt,.navbox .hlist li {
white-space:nowrap;
white-space:normal !ie
}

.navbox .hlist dd dl,.navbox .hlist dt dl,.navbox .hlist li ol,.navbox .hlist li ul {
white-space:normal
}

ol + table.navbox,ul + table.navbox {
margin-top:.5em
}

.hlist li {
white-space:normal!important
}

.ns--1 .hlist li {
padding-left:4px!important
}

/*تنسيق زر القائمة المنسدلة في صناديق التصفح*/
.collapseButton {
  float: left;
}

.navbox-list .collapseButton {
  margin-left: -3px;
}

.collapseButton a {
  position: relative;
  top: 0;
  left: 0;
  width: 100%;
  padding-right: 222px;
  margin-right: -222px;
  font-family: arial !important;
  text-align: left;
  font-size: 85%;
  color: #5a5a5a;
}

.mw-collapsible-toggle {
font-weight:400;
text-align:right
}

.plainlinksneverexpand a {
background:none!important;
padding:0!important
}

/* Infobox template style */
.infobox {
    border: 1px solid #a2a9b1;
    border-radius: 5px;
    background-color: #f9f9f9;
    color: black;
    margin: 0.5em 1em 0.5em 0;
    padding: 0.2em;
    /* @noflip */
    float: left;
    /* @noflip */
    clear: left;
    text-align: right;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.5em;
}
.infobox caption {
    font-size: 125%;
    font-weight: bold;
}
.infobox td,
.infobox th {
    vertical-align: top;
}
.infobox.bordered {
    border-collapse: collapse;
}
.infobox.bordered td,
.infobox.bordered th {
    border: 1px solid #a2a9b1;
}
.infobox.bordered .borderless td,
.infobox.bordered .borderless th {
    border: 0;
}

.infobox.sisterproject {
    width: 20em;
    font-size: 90%;
}

.infobox.standard-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
}
.infobox.standard-talk.bordered td,
.infobox.standard-talk.bordered th {
    border: 1px solid #c0c090;
}

/* styles for bordered infobox with merged rows */
.infobox.bordered .mergedtoprow td,
.infobox.bordered .mergedtoprow th {
    border: 0;
    border-top: 1px solid #a2a9b1;
    border-right: 1px solid #a2a9b1;
}

.infobox.bordered .mergedrow td,
.infobox.bordered .mergedrow th {
    border: 0;
    border-right: 1px solid #a2a9b1;
}

/* Styles for geography infoboxes, eg countries,
   country subdivisions, cities, etc.            */
.infobox.geography {
    /* @noflip */
    text-align: right;
    border-collapse: collapse;
    line-height: 1.2em;
    font-size: 90%;
}

.infobox.geography  td,
.infobox.geography  th {
    border-top: 1px solid #a2a9b1;
    padding: 0.4em 0.6em 0.4em 0.6em;
}
.infobox.geography .mergedtoprow td,
.infobox.geography .mergedtoprow th {
    border-top: 1px solid #a2a9b1;
    padding: 0.4em 0.6em 0.2em 0.6em;
}

.infobox.geography .mergedrow td,
.infobox.geography .mergedrow th {
    border: 0;
    padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em;
}

.infobox.geography .mergedbottomrow td,
.infobox.geography .mergedbottomrow th {
    border-top: 0;
    border-bottom: 1px solid #a2a9b1;
    padding: 0 0.6em 0.4em 0.6em;
}

.infobox.geography .maptable td,
.infobox.geography .maptable th {
    border: 0;
    padding: 0;
}

/* Normal font styling for table row headers with scope=&quot;row&quot; tag */
.wikitable.plainrowheaders th[scope=row] {
    font-weight: normal;
    /* @noflip */
    text-align: right;
}

/* Lists in data cells are always left-aligned */
.wikitable td ul,
.wikitable td ol,
.wikitable td dl {
    /* @noflip */
    text-align: right;
}
/* ...unless they also use the hlist class */
.toc.hlist ul,
#toc.hlist ul,
.wikitable.hlist td ul,
.wikitable.hlist td ol,
.wikitable.hlist td dl {
    text-align: inherit;
}

/* Icons for medialist templates [[Template:Listen]],
   [[Template:Multi-listen start]], [[Template:Video]],
   [[Template:Multi-video start]]
*/
div.listenlist {
    /* @embed */
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/3f/Gnome_speakernotes_30px.png&quot;);
    /* @noflip */
    padding-left: 40px;
}

/* Style rules for media list templates */
div.medialist {
    min-height: 50px;
    margin: 1em;
    /* @noflip */
    background-position: top left;
    background-repeat: no-repeat;
}
div.medialist ul {
    list-style-type: none;
    list-style-image: none;
    margin: 0;
}
div.medialist ul li {
    padding-bottom: 0.5em;
}
div.medialist ul li li {
    font-size: 91%;
    padding-bottom: 0;
}

/* Content in columns with CSS instead of tables [[Template:Columns]] */
div.columns-2 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 50%;
    min-width: 300px;
}
div.columns-3 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 33.3%;
    min-width: 200px;
}
div.columns-4 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 25%;
    min-width: 150px;
}
div.columns-5 div.column {
    /* @noflip */
    float: left;
    width: 20%;
    min-width: 120px;
}

/* Messagebox templates */
.messagebox {
    border: 1px solid #a2a9b1;
    background-color: #f9f9f9;
    width: 80%;
    margin: 0 auto 1em auto;
    padding: .2em;
}
.messagebox.merge {
    border: 1px solid #c0b8cc;
    background-color: #f0e5ff;
    text-align: center;
}
.messagebox.cleanup {
    border: 1px solid #9f9fff;
    background-color: #efefff;
    text-align: center;
}
.messagebox.standard-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
    margin: 4px auto;
}
/* For old WikiProject banners inside banner shells. */
.mbox-inside .standard-talk,
.messagebox.nested-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
    width: 100%;
    margin: 2px 0;
    padding: 2px;
}
.messagebox.small {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    /* @noflip */
    float: right;
    clear: both;
    /* @noflip */
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
}
.messagebox.small-talk {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    /* @noflip */
    float: right;
    clear: both;
    /* @noflip */
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
    background: #F8EABA;
}

/* Messagebox templates */
.messagebox {
    border: 1px solid #a2a9b1;
    background-color: #f9f9f9;
    width: 80%;
    margin: 0 auto 1em auto;
    padding: .2em;
}
.messagebox.merge {
    border: 1px solid #c0b8cc;
    background-color: #f0e5ff;
    text-align: center;
}
.messagebox.cleanup {
    border: 1px solid #9f9fff;
    background-color: #efefff;
    text-align: center;
}
.messagebox.standard-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
}
.messagebox.nested-talk {
    border: 1px solid #c0c090;
    background-color: #f8eaba;
    width: 100%;
    margin: 2px 4px 2px 4px;
}
.messagebox.small {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    float: left;
    clear: both;
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
}
.messagebox.small-talk {
    width: 238px;
    font-size: 85%;
    float: left;
    clear: both;
    margin: 0 0 1em 1em;
    line-height: 1.25em;
    background: #F8EABA;
}

/* Cell sizes for ambox/tmbox/imbox/cmbox/ombox/fmbox/dmbox message boxes */
th.mbox-text, td.mbox-text {   /* The message body cell(s) */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 0.25em 0.9em;     /* 0.9em left/right */
    width: 100%;               /* Make all mboxes the same width regardless of text length */
}
td.mbox-image {                /* The left image cell */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 2px 0.9em 2px 0;  /* 0.9em left, 0px right */
    text-align: center;
}
td.mbox-imageright {           /* The right image cell */
    border: none;
    /* @noflip */
    padding: 2px 0 2px 0.9em;  /* 0px left, 0.9em right */
    text-align: center;
}
td.mbox-empty-cell {           /* An empty narrow cell */
    border: none;
    padding: 0px;
    width: 1px;
}

/* Article message box styles */
table.ambox {
    margin: 0px 10%;                  /* 10% = Will not overlap with other elements */
    border: 1px solid #a2a9b1;
    /* @noflip */
    border-right: 10px solid #1e90ff;  /* Default &quot;notice&quot; blue */
    background: #fbfbfb;
}
table.ambox + table.ambox {      /* Single border between stacked boxes. */
    margin-top: -1px;
}
.ambox th.mbox-text,
.ambox td.mbox-text {            /* The message body cell(s) */
    padding: 0.25em 0.5em;       /* 0.5em left/right */
}
.ambox td.mbox-image {           /* The left image cell */
    /* @noflip */
    padding: 2px 0.5em 2px 0;    /* 0.5em left, 0px right */
}
.ambox td.mbox-imageright {      /* The right image cell */
    /* @noflip */
    padding: 2px 0 2px 0.5em;    /* 0px left, 0.5em right */
}

table.ambox-notice {
    /* @noflip */
    border-right: 10px solid #1e90ff;    /* Blue */
}
table.ambox-speedy {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;                   /* Pink */
}
table.ambox-delete {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #b22222;    /* Red */
}
table.ambox-content {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.ambox-style {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.ambox-move {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.ambox-protection {
    /* @noflip */
    border-left: 10px solid #bba;       /* Gray-gold */
}

/* Image message box styles */
table.imbox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 3px solid #1e90ff;    /* Default &quot;notice&quot; blue */
    background: #fbfbfb;
}
.imbox .mbox-text .imbox {  /* For imboxes inside imbox-text cells. */
    margin: 0 -0.5em;       /* 0.9 - 0.5 = 0.4em left/right.        */
    display: block;         /* Fix for webkit to force 100% width.  */
}
.mbox-inside .imbox {       /* For imboxes inside other templates.  */
    margin: 4px;
}

table.imbox-notice {
    border: 3px solid #1e90ff;    /* Blue */
}
table.imbox-speedy {
    border: 3px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.imbox-delete {
    border: 3px solid #b22222;    /* Red */
}
table.imbox-content {
    border: 3px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.imbox-style {
    border: 3px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.imbox-move {
    border: 3px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.imbox-protection {
    border: 3px solid #bba;       /* Gray-gold */
}
table.imbox-license {
    border: 3px solid #88a;       /* Dark gray */
    background: #f7f8ff;          /* Light gray */
}
table.imbox-featured {
    border: 3px solid #cba135;    /* Brown-gold */
}

/* Category message box styles */
table.cmbox {
    margin: 3px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #a2a9b1;
    background: #DFE8FF;    /* Default &quot;notice&quot; blue */
}

table.cmbox-notice {
    background: #D8E8FF;    /* Blue */
}
table.cmbox-speedy {
    margin-top: 4px;
    margin-bottom: 4px;
    border: 4px solid #b22222;    /* Red */
    background: #FFDBDB;          /* Pink */
}
table.cmbox-delete {
    background: #FFDBDB;    /* Red */
}
table.cmbox-content {
    background: #FFE7CE;    /* Orange */
}
table.cmbox-style {
    background: #FFF9DB;    /* Yellow */
}
table.cmbox-move {
    background: #E4D8FF;    /* Purple */
}
table.cmbox-protection {
    background: #EFEFE1;    /* Gray-gold */
}

/* Other pages message box styles */
table.ombox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #a2a9b1;       /* Default &quot;notice&quot; gray */
    background: #f9f9f9;
}

table.ombox-notice {
    border: 1px solid #a2a9b1;       /* Gray */
}
table.ombox-speedy {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.ombox-delete {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
}
table.ombox-content {
    border: 1px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.ombox-style {
    border: 1px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.ombox-move {
    border: 1px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.ombox-protection {
    border: 2px solid #bba;       /* Gray-gold */
}

/* Talk page message box styles */
table.tmbox {
    margin: 4px 10%;
    border-collapse: collapse;
    border: 1px solid #c0c090;    /* Default &quot;notice&quot; gray-brown */
    background: #f8eaba;
}
.mediawiki .mbox-inside .tmbox { /* For tmboxes inside other templates. The &quot;mediawiki&quot; class ensures that */
    margin: 2px 0;               /* this declaration overrides other styles (including mbox-small above)   */
    width: 100%;                 /* For Safari and Opera */
}
.mbox-inside .tmbox.mbox-small { /* &quot;small&quot; tmboxes should not be small when  */
    line-height: 1.5em;          /* also &quot;nested&quot;, so reset styles that are   */
    font-size: 100%;             /* set in &quot;mbox-small&quot; above.                */
}

table.tmbox-speedy {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
    background: #fee;             /* Pink */
}
table.tmbox-delete {
    border: 2px solid #b22222;    /* Red */
}
table.tmbox-content {
    border: 2px solid #f28500;    /* Orange */
}
table.tmbox-style {
    border: 2px solid #f4c430;    /* Yellow */
}
table.tmbox-move {
    border: 2px solid #9932cc;    /* Purple */
}
table.tmbox-protection,
table.tmbox-notice {
    border: 1px solid #c0c090;    /* Gray-brown */
}

/* Disambig and set index box styles */
table.dmbox {
    clear: both;
    margin: 0.9em 1em;
    border-top: 1px solid #ccc;
    border-bottom: 1px solid #ccc;
    background: transparent;
}

/* Footer and header message box styles */
table.fmbox {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    width: 100%;
    border: 1px solid #a2a9b1;
    background: #f9f9f9;     /* Default &quot;system&quot; gray */
}
table.fmbox-system {
    background: #f9f9f9;
}
table.fmbox-warning {
    border: 1px solid #bb7070;  /* Dark pink */
    background: #ffdbdb;        /* Pink */
}
table.fmbox-editnotice {
    background: transparent;
}
/* Div based &quot;warning&quot; style fmbox messages. */
div.mw-warning-with-logexcerpt,
div.mw-lag-warn-high,
div.mw-cascadeprotectedwarning,
div#mw-protect-cascadeon {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    border: 1px solid #bb7070;
    background: #ffdbdb;
    padding: 0.25em 0.9em;
}
/* Div based &quot;system&quot; style fmbox messages.
   Used in [[MediaWiki:Readonly lag]]. */
div.mw-lag-warn-normal,
div.fmbox-system {
    clear: both;
    margin: 0.2em 0;
    border: 1px solid #a2a9b1;
    background: #f9f9f9;
    padding: 0.25em 0.9em;
}

/* These mbox-small classes must be placed after all other
   ambox/tmbox/ombox etc classes. &quot;body.mediawiki&quot; is so
   they override &quot;table.ambox + table.ambox&quot; above. */
body.mediawiki table.mbox-small {   /* For the &quot;small=yes&quot; option. */
    /* @noflip */
    clear: left;
    /* @noflip */
    float: left;
    /* @noflip */
    margin: 4px 1em 4px 0;
    width: 238px;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.25em;
}
body.mediawiki table.mbox-small-left {   /* For the &quot;small=left&quot; option. */
    /* @noflip */
    margin: 4px 1em 4px 0;
    width: 238px;
    border-collapse: collapse;
    font-size: 88%;
    line-height: 1.25em;
}


/* Style for compact ambox */
/* Hide the images */
.compact-ambox table .mbox-image,
.compact-ambox table .mbox-imageright,
.compact-ambox table .mbox-empty-cell {
    display: none;
}
/* Remove borders, backgrounds, padding, etc. */
.compact-ambox table.ambox {
    border: none;
    border-collapse: collapse;
    background: transparent;
    margin: 0 0 0 1.6em !important;
    padding: 0 !important;
    width: auto;
    display: block;
}
body.mediawiki .compact-ambox table.mbox-small-left {
    font-size: 100%;
    width: auto;
    margin: 0;
}
/* Style the text cell as a list item and remove its padding */
.compact-ambox table .mbox-text {
    padding: 0 !important;
    margin: 0 !important;
}
.compact-ambox table .mbox-text-span {
    display: list-item;
    line-height: 1.5em;
    list-style-type: square;
    list-style-image: url(/w/skins/MonoBook/bullet.gif);
}
.skin-vector .compact-ambox table .mbox-text-span {
    list-style-type: disc;
    list-style-image: url(/w/skins/Vector/images/bullet-icon.svg);
    list-style-image: url(/w/skins/Vector/images/bullet-icon.png)\9;
}
/* Allow for hiding text in compact form */
.compact-ambox .hide-when-compact {
    display: none;
}

/* برائے سانچہ:إعلام */
.إعلام {
font-size: 110% !important;
background-color:#F9F9F9;
border:solid 1px silver;
overflow-x:auto;
}
.إعلام{
padding:3px 5px!important;margin:2px 0;
}
.إعلام small {
font-size:100%!important;
}

.إعلام img {
max-width:25px!important;
max-height:25px!important;
}

.إعلام&gt;.صورة {
padding:5px 1px 5px 3px;
}

.إعلام:empty {
display:none;
}

/* Remove default styles for [[MediaWiki:Noarticletext]]. */
div.noarticletext {
    border: none;
    background: transparent;
    padding: 0;
}

/* Bold save button */
#wpSave {
    font-weight: bold;
}

/* class hiddenStructure is defunct. See [[Wikipedia:hiddenStructure]] */
.hiddenStructure {
    display: inline ! important;
    color: #f00;
    background-color: #0f0;
}

/* suppress missing interwiki image links where #ifexist cannot
   be used due to high number of requests see .hidden-redlink on
   [[m:MediaWiki:Common.css]]
*/
.check-icon a.new {
    display: none;
    speak: none;
}

/* Removes underlines from certain links */
.nounderlines a,
.IPA a:link, .IPA a:visited {
    text-decoration: none !important;
}

/* Standard Navigationsleisten, aka box hiding thingy
   from .de.  Documentation at [[Wikipedia:NavFrame]]. */
div.NavFrame {
    margin: 0;
    padding: 4px;
    border: 1px solid #a2a9b1;
    text-align: center;
    border-collapse: collapse;
    font-size: 95%;
}
div.NavFrame + div.NavFrame {
    border-top-style: none;
    border-top-style: hidden;
}
div.NavPic {
    background-color: #fff;
    margin: 0;
    padding: 2px;
    /* @noflip */
    float: left;
}
div.NavFrame div.NavHead {
    height: 1.6em;
    font-weight: bold;
    background-color: #ccf;
    position: relative;
}
div.NavFrame p,
div.NavFrame div.NavContent,
div.NavFrame div.NavContent p {
    font-size: 100%;
}
div.NavEnd {
    margin: 0;
    padding: 0;
    line-height: 1px;
    clear: both;
}
a.NavToggle {
    position: absolute;
    top: 0;
    /* @noflip */
    left: 3px;
    font-weight: normal;
    font-size: 90%;
}

/* Hatnotes and disambiguation notices */
.hatnote {
	font-style: normal;
}
.hatnote i {
	font-style: normal;
}
div.hatnote {
	/* @noflip */
	padding-right: 1.6em;
	margin-bottom: 0.5em;
}
div.hatnote + div.hatnote {
	margin-top: -0.5em;
}

/* Allow transcluded pages to display in lists rather than a table.
   Compatible in Firefox; incompatible in IE6. */
.listify td    { display: list-item; }
.listify tr    { display: block; }
.listify table { display: block; }

/* Geographical coordinates defaults. See [[Template:Coord/link]]
   for how these are used. The classes &quot;geo&quot;, &quot;longitude&quot;, and
   &quot;latitude&quot; are used by the [[Geo microformat]].
 */
.geo-default, .geo-dms, .geo-dec  { display: inline; }
.geo-nondefault, .geo-multi-punct { display: none; }
.longitude, .latitude             { white-space: nowrap; }

/* When &lt;div class=&quot;nonumtoc&quot;&gt; is used on the table of contents,
   the ToC will display without numbers */
.nonumtoc .tocnumber { display: none; }
.nonumtoc #toc ul,
.nonumtoc .toc ul {
    line-height: 1.5em;
    list-style: none;
    margin: .3em 0 0;
    padding: 0;
}
.nonumtoc #toc ul ul,
.nonumtoc .toc ul ul {
    /* @noflip */
    margin: 0 0 0 2em;
}

/* Allow limiting of which header levels are shown in a TOC;
   &lt;div class=&quot;toclimit-3&quot;&gt;, for instance, will limit to
   showing ==headings== and ===headings=== but no further
   (as long as there are no =headings= on the page, which
   there shouldn't be according to the MoS).
 */
.toclimit-2 .toclevel-1 ul,
.toclimit-3 .toclevel-2 ul,
.toclimit-4 .toclevel-3 ul,
.toclimit-5 .toclevel-4 ul,
.toclimit-6 .toclevel-5 ul,
.toclimit-7 .toclevel-6 ul {
    display: none;
}

/* Styling for Template:Quote */
blockquote.templatequote {
     margin-top: 0;
}
blockquote.templatequote div.templatequotecite {
    line-height: 1em;
    /* @noflip */
    text-align: right;
    /* @noflip */
    padding-left: 2em;
    margin-top: 0;
}
blockquote.templatequote div.templatequotecite cite {
    font-size: 85%;
}

/* User block messages */
div.user-block {
    padding: 5px;
    margin-bottom: 0.5em;
    border: 1px solid #A9A9A9;
    background-color: #FFEFD5;
}

/* Prevent line breaks in silly places:
   1) Where desired
   2) Links when we don't want them to
   3) Bold &quot;links&quot; to the page itself
   4) HTML formulae
   5) Ref tags with group names &lt;ref group=&quot;Note&quot;&gt;--&gt; &quot;[Note 1]&quot;
*/
.nowrap,
.nowraplinks a,
.nowraplinks .selflink,
span.texhtml,
sup.reference a {
    white-space: nowrap;
}

/* For template documentation */
.template-documentation {
    clear: both;
    margin: 1em 0 0 0;
    border: 1px solid #a2a9b1;
    background-color: #ecfcf4;
    padding: 1em;
}

/* Inline divs in ImageMaps (code borrowed from de.wiki) */
.imagemap-inline div {
    display: inline;
}

/* Increase the height of the image upload box */
#wpUploadDescription {
    height: 13em;
}

/* Minimum thumb width */
figure[typeof~='mw:File/Thumb'],
figure[typeof~='mw:File/Frame'],
.thumbinner {
    min-width: 100px;
}

/* The backgrounds for galleries. */
div#content .gallerybox div.thumb {
    /* Light gray padding */
    background-color: #F9F9F9;
}
/* Put a chequered background behind images, only visible if they have transparency.
   '.filehistory a img' and '#file img:hover' are handled by MediaWiki core (as of 1.19) */
.gallerybox .thumb img {
    background: #fff url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Checker-16x16.png) repeat;
}
/* But not on articles, user pages, portals or with opt-out. */
.ns-0 .gallerybox .thumb img,
.ns-2 .gallerybox .thumb img,
.ns-100 .gallerybox .thumb img,
.nochecker .gallerybox .thumb img {
    background: #fff;
}

/* Prevent floating boxes from overlapping any category listings,
   file histories, edit previews, and edit [Show changes] views */
#mw-subcategories, #mw-pages, #mw-category-media,
#filehistory, #wikiPreview, #wikiDiff {
    clear: both;
}

/* Nombre de caractères modifiés dans les modifications récentes et la liste de suivi. */

.mw-plusminus-pos {
	color: #00B000;
}

.mw-plusminus-neg {
	color: #FF2050;
}

.mw-plusminus-null {
	color: #999;
}

/* Aspect des tags de filtrage dans les modifications récentes. */

.mw-tag-markers {
	font-family: &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, sans-serif;
	font-style: italic;
	font-size: 90%;
}

/* Aspect des tags de filtrage dans les modifications récentes. */

.mw-tag-markers {
	font-family: &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, sans-serif;
;
	font-style: italic;
	font-size: 90%;
}
.mw-special-Watchlist strong.mw-watched a {
    font-weight: normal;
}

/* Selectively hide headers in WikiProject banners */
.wpb .wpb-header             { display: none; }
.wpbs-inner .wpb .wpb-header { display: block; }     /* for IE */
.wpbs-inner .wpb .wpb-header { display: table-row; } /* for real browsers */
.wpbs-inner .wpb-outside     { display: none; }      /* hide things that should only display outside shells */

/* Styling for Abuse Filter tags */
.mw-tag-markers {
    font-family: &quot;Jameel Noori Kasheeda&quot;, Amiri, sans-serif !important;
    font-size:90%;
}

/* Styling for recreated pages filter */
.mw-tag-marker-باز_تخلیق_حذف_شدہ_صفحہ {
	background-color: black !important;
	color: white;
}

/* Hide stuff meant for accounts with special permissions. Made visible again in [[MediaWiki:Group-sysop.css]] and [[MediaWiki:Group-accountcreator.css]]. */
.sysop-show, .accountcreator-show {
    display: none;
}

/* Remove bullets when there are multiple edit page warnings */
ul.permissions-errors &gt; li {
    list-style: none;
}
ul.permissions-errors {
    margin: 0;
}

/* No linewrap on the labels of the login/signup page */
body.page-Special_UserLogin .mw-label label,
body.page-Special_UserLogin_signup .mw-label label { white-space : nowrap; }

/* Disable the automatic text-size adjust of WebKit on iPhones etc.
   It scales some text, and not the other. Use none, or fixed percentage instead.
   Use media selector, because defining a value, overwrites platform defaults. */
@media only screen and (max-device-width: 480px) {
    body {
        -webkit-text-size-adjust: none;
    }
}

/* Pie chart test: Transparent borders */
.transborder {
    border: solid transparent;
}
* html .transborder {  /* IE6 */
    border: solid #000001;
    filter: chroma(color=#000001);
}

/* Fix so &lt;syntaxhighlight&gt; tags and .css and .js pages get normal text size.
   [[Bugzilla:26204]] */
div.mw-geshi div,
div.mw-geshi div pre,
span.mw-geshi,
pre.source-css,
pre.source-javascript {
    font-family: &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, sans-serif, Courier !important;
}

/* Fix styling of transcluded prefindex tables */
table#mw-prefixindex-list-table,
table#mw-prefixindex-nav-table {
    width: 98%;
}

/* BREADCRUMB CODE FOR THE ACCOUNT CREATION PROCESS */

.breadcrumb {
    list-style: none;
    overflow: hidden;
    font: 14px Helvetica, Arial, Sans-Serif;
}
.breadcrumb li {
    float: left;
    margin-bottom: 0;
}
.breadcrumb li a {
    color: white;
    text-decoration: none;
    padding: 10px 0 10px 45px;
    position: relative;
    display: block;
    float: left;
}
.breadcrumb li a:after,
.breadcrumb li a:before {
    content: &quot; &quot;;
    display: block;
    width: 0;
    height: 0;
    border-top: 50px solid transparent;           /* Go big on the size, and let overflow hide */
    border-bottom: 50px solid transparent;
    position: absolute;
    top: 50%;
    margin-top: -50px;
    left: 100%;
    z-index: 2;
}
.breadcrumb li a:before {
    border-left: 31px solid white;
    margin-left: 1px;
    z-index: 1;
}
.breadcrumb li:first-child a {
    padding-left: 20px;
}
.currentcrumb a {
    background: #069;
}
.currentcrumb a:after {
    border-left: 30px solid #069;
}
.currentcrumb a:hover, .prevcrumb a:hover, .nextcrumb a:hover {
    background: #002d44;
}
.currentcrumb a:hover:after, .prevcrumb a:hover:after, .nextcrumb a:hover:after {
    border-left-color: #002d44 !important;
}
.prevcrumb a {
    background: #396;
}
.prevcrumb a:after {
    border-left: 30px solid #396;
}
.nextcrumb a {
    background: #999;
}
.nextcrumb a:after {
    border-left: 30px solid #999;
}

/* Makes it possible for the boxes in the Account Creation Process to overlap */
#userlogin {
    margin: 0;
    width: 90% !important;
    max-width: 100% !important;
    padding: 1.5em;
    padding-top: 0.75em !important;
    border: 0;
    -moz-box-shadow: inset 0 0px 10px rgba(0, 0, 0, 0.35);
    -webkit-box-shadow: inset 0 0px 10px rgba(0, 0, 0, 0.35);
    box-shadow: inset 0 0px 10px rgba(0, 0, 0, 0.35);
    -moz-border-radius: 7px;
    -webkit-border-radius: 7px;
    border-radius: 7px;
    background: white;
    background: #fff;
    background: -moz-linear-gradient(bottom, #fff 90%, #F5F5F5 100%);
    background: -webkit-gradient(linear, left bottom, left top, color-stop(90%,#fff), color-stop(100%,#F5F5F5));
    background: -webkit-linear-gradient(bottom, #fff 90%,#F5F5F5 100%);
    background: -o-linear-gradient(bottom, #fff 90%,#F5F5F5 100%);
    background: -ms-linear-gradient(bottom, #fff 90%,#F5F5F5 100%);
    background: linear-gradient(bottom, #fff 90%,#fff 100%);
}

/* Hides the longer title for the listed pages */
body.page-MediaWiki:Customusertemplate-ACP1-Fancycaptcha-createaccount #firstHeading,
body.page-MediaWiki:Customusertemplate-ACP1-Welcomecreation #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Welcomecreation #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_History_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Which_skills_do_you_have_to_offer #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Geography_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Technology_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Technology_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Technology_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Technology_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Biology_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Biology_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Biology_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Biology_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_History_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_History_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_History_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Arts_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Arts_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Arts_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Arts_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Mathematics_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Mathematics_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Mathematics_Research_Writing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Mathematics_Copyediting #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Geography_Organizing #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Geography_Searching_the_web #firstHeading,
body.page-MediaWiki_Customusertemplate-ACP2-Be_a_part_of_Wikipedia_Geography_Research_Writing #firstHeading {
    display: none !important;
}

/* For portals, added 2011-12-07 -bv */
/* On wide screens, show these as two columns */
/* On narrow and mobile screens, let them collapse into a single column */
.portal-column-left {
    float: left;
    width: 50%;
}
.portal-column-right {
    float: right;
    width: 49%;
}
.portal-column-left-wide {
    float: left;
    width: 60%;
}
.portal-column-right-narrow {
    float: right;
    width: 39%;
}
.portal-column-left-extra-wide {
    float: left;
    width: 70%;
}
.portal-column-right-extra-narrow {
    float: right;
    width: 29%;
}
@media only screen and (max-width: 800px) {
    /* Decouple the columns on narrow screens */
    .portal-column-left,
    .portal-column-right,
    .portal-column-left-wide,
    .portal-column-right-narrow,
    .portal-column-left-extra-wide,
    .portal-column-right-extra-narrow {
        float: inherit;
        width: inherit;
    }
}

/* For announcements */
#bodyContent .letterhead {
    background-image:url('//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e0/Tan-page-corner.png');
    background-repeat:no-repeat;
    padding: 2em;
    background-color: #faf9f2;
}

/* [[سانچہ:عربی متن آغاز]] */
.ArabicText
{
	font-family: Amiri, &quot;Traditional Arabic Bold&quot;, &quot;Traditional Arabic Bold Unicode&quot;, &quot;Traditional Arabic&quot;, &quot;Trad Arabic Bold Unicode&quot;, &quot;Arabic Transparent&quot;, &quot;DejaVu Sans&quot;, Tahoma, &quot;Arial Unicode MS&quot;, Code2000 !important;
	font-size: 80% !important;
}

/* Tabber and welcome box CSS provided by Zakariya from Arabic Wikipedia */
/* [[سانچہ:ست بسم اللہ]] */

div.horizTabBox ul.tabbernav li a {
 background-color:#3eb2c9;
 color:white;
 margin-left:10px;
 padding-right:1em;
 padding-left:1em;
 -moz-border-radius:.1em;
 -webkit-border-radius:.1em;
 border-radius:.1em;
 -moz-box-shadow:2px 2px 10px gray inset;
 -webkit-box-shadow:2px 2px 10px gray inset;
 box-shadow:2px 2px 10px gray inset;
}

div.horizTabBox ul.tabbernav li.tabberactive a
{
 background-color:#3eb2c9;
 margin-left:10px;
  -moz-border-radius:.1em;
 -webkit-border-radius:.1em;
 border-radius:.1em;
 color:black;
}
div.horizTabBox .tabbertab
{
padding:1em;
}
div.horizTabBox ul.tabbernav li a:hover
{
 color:white;
 background:#49D0EB;
}

div.horizTabBox ul.tabbernav li.tabberactive a:hover
{
 color: #000;

}
div.horizTabBox {
 width:100%;
 text-align:right;
 margin-right:auto;
 margin-left:auto;
}

div.pictChanger ul.tabbernav {line-height: 2.4;}
div.pictChanger ul.tabbernav li a {border: transparent 1px solid}
div.pictChanger {width:400px;}
div.pictChanger div.tabbertab {text-align:right;}

div.tabberNoBorder div.tabbertab,
div.tabberNoBorder ul.tabbernav {
    border: none;
}

.tabberlive .tabbertabhide {
 display:none;
}

.tabber {
}
.tabberlive {
 margin-top:.1em;
}

ul.tabbernav
{
 margin:0;
 padding: 3px 0;
 font: bold 15px sans-serif;
}

ul.tabbernav li
{
 list-style: none;
 margin: 0;
 display: inline;
}

ul.tabbernav li a
{
 padding: 3px 0.1em;
 margin-right: 3px;
 -moz-border-radius:.1em;
 -webkit-border-radius:.1em;
 border-radius:.1em;
 background: transparent;
 text-decoration: none;
}

ul.tabbernav li a:link { color: #448; }
ul.tabbernav li a:visited { color: #667; }

ul.tabbernav li a:hover
{
 color: #000;
 background: transparent;
 -moz-border-radius:.1em;
 -webkit-border-radius:.1em;
 border-radius:.1em;
}

ul.tabbernav li.tabberactive a
{
 background-color: #fff;
}

ul.tabbernav li.tabberactive a:hover
{
 color: #000;
 background: white;
}

.tabberlive .tabbertab {
 padding:1em;
 border:1px solid transparent;
 border-top:0;
}

.tabberlive .tabbertab h2 {
 display:none;
}
.tabberlive .tabbertab h3 {
 display:none;
}

.tabberlive#tab1 {
}
.tabberlive#tab2 {
}
.tabberlive#tab2 .tabbertab {
 height:200px;
 overflow:auto;
}
/* [[سانچہ:خانہ ابواب]] */
#bandeau-portail {
  border: solid #AAAAAA 1px;
  padding: 4px;
  background-color: #F9F9F9;
  text-align: center;
  margin-top: 1em;
  margin-right: 0;
  clear: both;
  width: 98.8%;
}

#liste-portail {
  padding: 4px;
  margin-right: 0;
  clear: both;
  text-align: center;
  width: 98.8%;
}

#liste-portail li {display: inline}
#bandeau-portail li {display: inline}
.bandeau-portail-element {white-space: nowrap; margin: auto 1.5em}
.bandeau-portail-icone {margin-left: 0.5em}
.bandeau-portail-texte {font-weight: bold}

/* add horizontal scrollbar to &quot;pre&quot; elements */
pre {
     overflow-x: auto;
}
/*[[سانچہ:لوحات]]*/
.mbBouton {
  background-color: #ddddff; /* 4 */
  border: 0.15em solid #000000;
  border-color: #eaeaff #eaeaff #9f9fff #c4c4ff;  /* 5 3 2 5 */
  border-radius: .2em 0em 0em .2em;
  cursor:pointer;
  display: inline;
  margin-left: 0.1em;
  padding: 0.2em 0.3em 0.2em 0.3em;
  position: relative;}

.mbBouton a,
.mbBouton strong {
  background: none !important;
  color:#8080ff !important;  /* 1 */
  font-size: 90%;
  font-weight: bold;
  padding: 0 !important;
  text-decoration: none !important;}

.mbBouton a:hover,
.mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline !important;}

.mbBoutonSel {
  background-color: #9f9fff; /* 2 */
  border: 0.15em solid #000000;
  border-color: #c4c4ff #c4c4ff #9f9fff #8080ff;  /* 3 1 2 3 */
  border-radius: .2em 0em 0em .2em;
  cursor: default;
  display: inline;
  margin-right: 0.1em;
  padding: 0.2em 0.3em 0.2em 0.3em;
  position: relative;
  color:white;}

.mbBoutonSel a {
  background: none !important;
  color:white !important;
  cursor: default;
  font-size: 90%;
  font-weight: bold;
  padding: 0 !important;
  text-decoration: none !important;}

.mbContenu {
  background-color: #f8f8ff;
  border: 0.2em solid #9f9fff; /* 2 */
  border-color: #9f9fff #9f9fff #8080ff #8080ff ; /* 2 1 1 2 */
  border-radius: 0em 0em .2em .2em;
  padding: 1em;
  position: static;  }

.mbOnglet {
  background-color: #f8f8ff;
  border-color: #8080ff #8080ff #c4c4ff #c4c4ff; /* 1 3 3 1 */  width: 100%;
}

/* Configuration du Lilas 1;7050a0 2;9070c0 3;b090e0 4;d0b0ff 5;f0d0ff */

.mbLilas .mbBouton {
 background-color: #d0b0ff; /* 4 */
 border-color: #f0d0ff #f0d0ff #9070c0 #b090e0;  /* 5 3 2 5 */}

.mbLilas .mbBouton a,
.mbLilas .mbBouton strong {
  color:#8080ff !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbLilas .mbBouton a:hover,
.mbLilas .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbLilas .mbBoutonSel {
  background-color: #9070c0; /* 2 */
  border-color: #b090e0 #b090e0 #9070c0 #7050a0;  /* 3 1 2 3 */}

.mbLilas .mbContenu {
  background-color: #f5fffa;
  border-color: #9070c0 #9070c0 #7050a0 #7050a0; /* 2 1 1 2 */}

.mbLilas .mbOnglet {
  background-color: #f5fffa;
  border-color: #7050a0 #7050a0 #b090e0  #b090e0; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Vert 1;60b030 2;75c045 3;90d060 4;a5e085 5;c0f090 */

.mbVert .mbBouton {
 background-color: #a5e085; /* 4 */
 border-color: #c0f090 #c0f090 #90d060 #75c045;  /* 5 3 2 5 */}

.mbVert .mbBouton a,
.mbVert .mbBouton strong {
  color:#60b030 !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbVert .mbBouton a:hover,
.mbVert .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbVert .mbBoutonSel {
  background-color: #75c045; /* 2 */
  border-color: #90d060 #90d060 #75c045 #60b030;  /* 3 1 2 3 */}

.mbVert .mbContenu {
  background-color: #f5fffa;
  border-color: #75c045 #75c045 #60b030 #60b030; /* 2 1 1 2 */}

.mbVert .mbOnglet {
  background-color: #f5fffa;
  border-color: #60b030 #60b030 #90d060 #90d060; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Bleu 1;3379de 2;5b8dd6 3;88abde 4;a7c1e6 5;c8d6e9 */

.mbBleu .mbBouton {
 background-color: #a7c1e6; /* 4 */
 border-color: #c8d6e9 #c8d6e9  #5b8dd6 #88abde;  /* 5 3 2 5 */}

.mbBleu .mbBouton a,
.mbBleu .mbBouton strong {
  color:#3379de !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbBleu .mbBouton a:hover
.mbBleu .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbBleu .mbBoutonSel {
  background-color: #5b8dd6; /* 2 */
  border-color: #88abde #88abde #5b8dd6 #3379de;  /* 3 1 2 3 */}

.mbBleu .mbContenu {
  background-color: #ffffff;
  border-color: #5b8dd6 #5b8dd6 #3379de #3379de; /* 2 1 1 2 */}

.mbBleu .mbOnglet {
  background-color: #ffffff;
  border-color: #3379de #88abde #88abde #3379de; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Orange 1;ff820e 2;ff9d42 3;ffac5d 4;ffbd7f 5;ffd0a4 6;ffeedd */

.mbOrange .mbBouton {
 background-color: #ffbd7f; /* 4 */
 border-color: #ffd0a4 #ffd0a4 #ff9d42 #ffac5d;  /* 5 3 2 5 */}

.mbOrange .mbBouton a,
.mbOrange .mbBouton strong {
  color:#ff820e !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbOrange .mbBouton a:hover
.mbOrange .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbOrange .mbBoutonSel {
  background-color: #ff9d42; /* 2 */
  border-color: #ffac5d #ffac5d #ff9d42 #ff820e;  /* 3 1 2 3 */}

.mbOrange .mbContenu {
  background-color: #ffeedd; /* 6 */
  border-color: #ff9d42 #ff9d42 #ff820e #ff820e; /* 2 1 1 2 */}

.mbOrange .mbOnglet {
  background-color: #ffeedd; /* 6 */
  border-color: #ff820e #ff820e #ffac5d #ffac5d; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Gris 1;666666 2;868686 3;9f9f9f 4;b9b9b9 5;cfcfcf */

.mbGris .mbBouton {
 background-color: #b9b9b9; /* 4 */
 border-color: #cfcfcf #cfcfcf #868686 #9f9f9f;  /* 5 3 2 5 */}

.mbGris .mbBouton a,
.mbGris .mbBouton strong {
  color:#666666 !important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbGris .mbBouton a:hover
.mbGris .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbGris .mbBoutonSel {
  background-color: #868686; /* 2 */
  border-color: #9f9f9f #9f9f9f #868686 #666666;  /* 3 1 2 3 */}

.mbGris .mbContenu {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #868686 #868686 #666666 #666666; /* 2 1 1 2 */}

.mbGris .mbOnglet {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #666666 #666666 #9f9f9f #9f9f9f; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Jaune 1;aa8800 2;eabb00 3;ffd52b 4;ffe16a 5;ffeeaa */

.mbJaune .mbBouton {
 background-color: #ffe16a; /* 4 */
 border-color: #ffeeaa #ffeeaa #eabb00 #ffd52b;  /* 5 3 2 5 */}

.mbJaune .mbBouton a,
.mbJaune .mbBouton strong {
  color:#aa8800!important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbJaune .mbBouton a:hover
.mbJaune .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbJaune .mbBoutonSel {
  background-color: #eabb00; /* 2 */
  border-color: #ffd52b #ffd52b #eabb00 #aa8800;  /* 3 1 2 3 */}

.mbJaune .mbContenu {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #eabb00 #eabb00 #aa8800 #aa8800; /* 2 1 1 2 */}

.mbJaune .mbOnglet {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #aa8800 #aa8800 #ffd52b #ffd52b; /* 1 3 3 1 */}

/* Configuration du Rouge 1;993300 2;ca4200 3;ff6215 4;ff9b6a 5;ffc6aa */

.mbRouge .mbBouton {
 background-color: #ff9b6a; /* 4 */
 border-color: #ffc6aa #ffc6aa #ca4200 #ff6215;  /* 5 3 2 5 */}

.mbRouge .mbBouton a,
.mbRouge .mbBouton strong {
  color:#993300!important;  /* 1 */
  font-size:90%}

.mbRouge .mbBouton a:hover
.mbRouge .mbBouton strong:hover {
  color: black !important;
  text-decoration: underline;}

.mbRouge .mbBoutonSel {
  background-color: #ca4200; /* 2 */
  border-color: #ff6215 #ff6215 #ca4200 #993300;  /* 3 1 2 3 */}

.mbRouge .mbContenu {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #ca4200 #ca4200 #993300 #993300; /* 2 1 1 2 */}

.mbRouge .mbOnglet {
  background-color: #fffce8;
  border-color: #993300 #993300 #ff621 #ff62155; /* 1 3 3 1 */}

/* Contents of &lt;math&gt; tag should have an ltr layout */
span.texhtml {
    direction:ltr;
    unicode-bidi:bidi-override;
}

/* عارضی؛ */
a:lang(ar):hover, a:lang(ckb):hover, a:lang(fa):hover, a:lang(kk-arab):hover, a:lang(mzn):hover, a:lang(ps):hover, a:lang(ur):hover {
    text-decoration: underline;
}

/* [[سانچہ:زریہ]] */
/* Forked from CSS3 Gradient Buttons by Web Designer Wall */
/* button */
.zirr {
  display: inline-block;
  zoom: 1; /* zoom and *display = ie7 hack for display:inline-block */
  *display: inline;
  vertical-align: baseline;
  margin: 0 2px;
  outline: none;
  cursor: pointer;
  text-align: center;
  text-decoration: none;
  font: bold 100% Arial, sans-serif;
  padding: .2em .6em;
  text-shadow: 0 1px 1px rgba(0,0,0,.3);
  -webkit-border-radius: .2em;
  -moz-border-radius: .2em;
  border-radius: .2em;
  -webkit-box-shadow: 0 1px 2px rgba(0,0,0,.2);
  -moz-box-shadow: 0 1px 2px rgba(0,0,0,.2);
  box-shadow: 0 1px 2px rgba(0,0,0,.2);
}
.zirr:hover {
  text-decoration: none;
}
.zirr:active {
  position: relative;
  top: 1px;
}
.zirr a {
  color: white !important;
}
.zirrabyad a {
  color: black !important;
}

/* color styles */

/* black */
.zirraswad {
  color: #d7d7d7;
  border: solid 1px #333;
  background: #333;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#666), to(#000));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #666,  #000);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#666666', endColorstr='#000000');
}
.zirraswad:hover {
  background: #000;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#444), to(#000));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #444,  #000);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#444444', endColorstr='#000000');
}
.zirraswad:active {
  color: #666;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#000), to(#444));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #000,  #444);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#000000', endColorstr='#666666');
}

/* gray */
.zirrramadi {
  color: #e9e9e9;
  border: solid 1px #555;
  background: #6e6e6e;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#888), to(#575757));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #888,  #575757);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#888888', endColorstr='#575757');
}
.zirrramadi:hover {
  background: #616161;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#757575), to(#4b4b4b));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #757575,  #4b4b4b);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#757575', endColorstr='#4b4b4b');
}
.zirrramadi:active {
  color: #afafaf;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#575757), to(#888));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #575757,  #888);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#575757', endColorstr='#888888');
}

/* white */
.zirrabyad {
  color: #606060;
  border: solid 1px #b7b7b7;
  background: #fff;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#fff), to(#ededed));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #fff,  #ededed);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#ffffff', endColorstr='#ededed');
}
.zirrabyad:hover {
  background: #ededed;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#fff), to(#dcdcdc));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #fff,  #dcdcdc);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#ffffff', endColorstr='#dcdcdc');
}
.zirrabyad:active {
  color: #999;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#ededed), to(#fff));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #ededed,  #fff);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#ededed', endColorstr='#ffffff');
}

/* orange */
.zirrburtuqali {
  color: #fef4e9;
  border: solid 1px #da7c0c;
  background: #f78d1d;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#faa51a), to(#f47a20));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #faa51a,  #f47a20);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#faa51a', endColorstr='#f47a20');
}
.zirrburtuqali:hover {
  background: #f47c20;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f88e11), to(#f06015));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f88e11,  #f06015);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f88e11', endColorstr='#f06015');
}
.zirrburtuqali:active {
  color: #fcd3a5;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f47a20), to(#faa51a));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f47a20,  #faa51a);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f47a20', endColorstr='#faa51a');
}

/* red */
.zirrahmar {
  color: #faddde;
  border: solid 1px #980c10;
  background: #d81b21;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#ed1c24), to(#aa1317));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #ed1c24,  #aa1317);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#ed1c24', endColorstr='#aa1317');
}
.zirrahmar:hover {
  background: #b61318;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#c9151b), to(#a11115));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #c9151b,  #a11115);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#c9151b', endColorstr='#a11115');
}
.zirrahmar:active {
  color: #de898c;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#aa1317), to(#ed1c24));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #aa1317,  #ed1c24);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#aa1317', endColorstr='#ed1c24');
}

/* blue */
.zirrazraq {
  color: #d9eef7;
  border: solid 1px #0076a3;
  background: #0095cd;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#00adee), to(#0078a5));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #00adee,  #0078a5);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#00adee', endColorstr='#0078a5');
}
.zirrazraq:hover {
  background: #007ead;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#0095cc), to(#00678e));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #0095cc,  #00678e);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#0095cc', endColorstr='#00678e');
}
.zirrazraq:active {
  color: #80bed6;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#0078a5), to(#00adee));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #0078a5,  #00adee);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#0078a5', endColorstr='#00adee');
}

/* rosy */
.zirrwardi {
  color: #fae7e9;
  border: solid 1px #b73948;
  background: #da5867;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f16c7c), to(#bf404f));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f16c7c,  #bf404f);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f16c7c', endColorstr='#bf404f');
}
.zirrwardi:hover {
  background: #ba4b58;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#cf5d6a), to(#a53845));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #cf5d6a,  #a53845);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#cf5d6a', endColorstr='#a53845');
}
.zirrwardi:active {
  color: #dca4ab;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#bf404f), to(#f16c7c));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #bf404f,  #f16c7c);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#bf404f', endColorstr='#f16c7c');
}

/* green */
.zirrakhdar {
  color: #e8f0de;
  border: solid 1px #538312;
  background: #64991e;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#7db72f), to(#4e7d0e));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #7db72f,  #4e7d0e);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#7db72f', endColorstr='#4e7d0e');
}
.zirrakhdar:hover {
  background: #538018;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#6b9d28), to(#436b0c));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #6b9d28,  #436b0c);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#6b9d28', endColorstr='#436b0c');
}
.zirrakhdar:active {
  color: #a9c08c;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#4e7d0e), to(#7db72f));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #4e7d0e,  #7db72f);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#4e7d0e', endColorstr='#7db72f');
}

/* pink */
.zirrzahri {
  color: #feeef5;
  border: solid 1px #d2729e;
  background: #f895c2;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#feb1d3), to(#f171ab));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #feb1d3,  #f171ab);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#feb1d3', endColorstr='#f171ab');
}
.zirrzahri:hover {
  background: #d57ea5;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f4aacb), to(#e86ca4));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f4aacb,  #e86ca4);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f4aacb', endColorstr='#e86ca4');
}
.zirrzahri:active {
  color: #f3c3d9;
  background: -webkit-gradient(linear, left top, left bottom, from(#f171ab), to(#feb1d3));
  background: -moz-linear-gradient(top,  #f171ab,  #feb1d3);
  filter:  progid:DXImageTransform.Microsoft.gradient(startColorstr='#f171ab', endColorstr='#feb1d3');
}

/*FIN DES SCHÉMAS DE COULEUR DE &quot;CADRE À ONGLETS&quot;*/

/************************************************
 ***     Infobox V2 - En phase de test        ***
 *** Voir : [[Utilisateur:Antaya/Infobox V2]] ***
 ************************************************/

.infobox_v2 { /* monobookocentré debut */
 background: #f9f9f9;
 color: #000;
 font-size:90%;
 line-height:1.1em;
 float:left;
 clear:left;
 margin: 0.5em 1em 0.5em 0; /* haut droite bas gauche */
 width:300px;
 border: 1px solid #a2a9b1;
 padding: 0.1em;
}

.infobox_v2 th {
 vertical-align:top;
 text-align:right;
}

/* Option désactivée : empêche les liens internes d'apparaître en bleu
.infobox_v2 th a {
 color:black;  * désactive la couleur des liens à gauche *
}
*/

.infobox_v2 .entete {
 height:45px;
 vertical-align:middle;
 text-align:center;
 font-size:150%;
 font-weight:bolder;
 line-height:1.2em;
 color:#000
}

.infobox_v2 .media { /* css V2 pour [[Modèle:Son]], [[Modèle:Vidéo]], etc. */
height:35px;
vertical-align:middle;
text-align:center;
font-weight:bolder;
color:#000
}

/* graphiques transparents d'entêtes des infobox V2 */
.entete.defaut       {}

.entete.aerostat         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7e/Picto_infobox_aerostat.png&quot;)               no-repeat top right;}
.entete.auteur           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1e/Picto_infobox_auteur.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.bd               {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2c/Picto_infobox_comicballoon.png&quot;)           no-repeat top right;}
.entete.biere            {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/04/Picto_infobox_beer.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.canada           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/6a/Picto_infobox_Canada.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.cardinal         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/0/03/Picto_infobox_cardinal.png&quot;)               no-repeat  top right;}
.entete.chateau          {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5c/Picto_infobox_chateau.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.cinema           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ea/Picto_infobox_cinema.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.communication    {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a2/Picto_infobox_antenna.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.disney           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d3/Picto_infobox_Disney.png&quot;)          no-repeat top right;}
.entete.egypte-antique   {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cc/Picto_infobox_ancient_Egypt.png&quot;)          no-repeat top right;}
.entete.eveque           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_bishop.png&quot;)                 no-repeat  top right;}
.entete.football         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/f8/Infobox_Football_pictogram.png&quot;) no-repeat top right;}
.entete.grappe           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/66/Picto_info_grape.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.helicoptere      {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/f/fa/Picto_infobox_helicopter.png&quot;)             no-repeat top right;}
.entete.humain           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/82/Picto_infobox_manwoman.png&quot;)               no-repeat top right;}
.entete.informatique     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ae/Picto-infoboxinfo.png&quot;)                                no-repeat top right;}
.entete.israel-judaisme  {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a5/Picto_infobox_israel-judaisme.png&quot;)        no-repeat top right;}
.entete.jeu              {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/90/Picto_infobox_Game.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.jeu-role         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/d/d8/Picto_infobox_Jeu_de_rôle.png&quot;)            no-repeat top right;}
.entete.jeuvideo         {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2d/Picto_infobox_gamepad.png&quot;)                no-repeat bottom right;}
.entete.macintosh        {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/20/Picto_infobox_Macintosh.png&quot;)              no-repeat top right;}
.entete.map              {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/7a/Picto_infobox_map.png&quot;)                    no-repeat top right;}
.entete.medecine              {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Picto_infobox_med.png&quot;)                    no-repeat top right;}
.entete.mets {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/aa/Picto_infobox_mets.png&quot;) no-repeat top right;}
.entete.montreal-metro   {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/fr/b/ba/Picto_infobox_Mtl_metro.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.montreal-train   {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/fr/9/99/Picto_infobox_Mtl_train.png&quot;)                   no-repeat top right;}
.entete.moteur-avion     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/9/9c/Picto_Infobox_moteur_d%27avion.png&quot;)       no-repeat top right;}
.entete.musique          {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/6/60/Picto_infobox_music.png&quot;)                  no-repeat top right;}
.entete.papyrus          {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/1b/Picto_infobox_papyrus.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.paralympique     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5e/Picto_infobox_Paralympics.png&quot;)            no-repeat top right;}
.entete.persofiction     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/3/37/Picto_infobox_masks.png&quot;)                  no-repeat top right;}
.entete.personne        {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/48/Picto_infobox_character.png&quot;)              no-repeat top right;}
.entete.planeur          {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/54/Picto_infobox_planeur.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.presse           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Picto_infobox_journal.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.projet           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/cb/Picto_infobox_tools.png&quot;)                  no-repeat top right;}
.entete.quebec           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/21/Picto_infobox_Quebec.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.recherche        {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c1/Picto_infobox_detective.png&quot;)              no-repeat top right;}
.entete.rome-antique     {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/2e/Picto_infobox_Roman_millitary_banner.png&quot;) no-repeat top right;}
.entete.science-fiction  {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/ed/Picto_infobox_fliyingsaucer.png&quot;)          no-repeat top right;}
.entete.sport            {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/Picto_infobox_Olympic.png&quot;)                no-repeat top right;}
.entete.sport-automobile {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/af/Picto_infobox_sport_auto.png&quot;)             no-repeat top right;}
.entete.television       {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/a6/Picto_infobox_TV-T%26PC.png&quot;)                                     no-repeat top right;}
.entete.timbre           {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b3/Picto_infobox_Stamps.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.train            {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/44/Picto_infobox_train.png&quot;)                  no-repeat top right;}
.entete.union-europeenne {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/c/c0/Picto_Infobox_Europe.png&quot;)                 no-repeat top right;}
.entete.universite       {background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/42/Picto_infobox_book.png&quot;)                   no-repeat top right;}

.media.audio            {background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/35px-Gnome-speakernotes.png&quot;) no-repeat top left;}
.media.video            {background: url(&quot;//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/35px-Tango-video-x-generic.png&quot;) no-repeat top left;}

/* Fin de la phase de test Infobox V2 */ /* monobookocentré fin V2 */

.errorbox, .successbox, .prefsection fieldset {
        float: right;
}

/* To Display poems justified in IE and CSS3 (http://www.w3.org/TR/css3-text/) */
.b { /* verse container */
  text-align: justify;
  text-align-last: justify; /* for IE and CSS3 */
  -moz-text-align-last: justify; /* for Firefox 12 */
  -webkit-text-align-last: justify; /* webkit based browsers */
  border: 0;
}

.beyt {
  white-space: nowrap;
}

/* Small font-size for hidden categories */
#mw-hidden-catlinks { font-size: 87% !important; }

/* better font for hotcat arrows, same other wikis */
#mw-normal-catlinks &gt; span &gt; span {
  font-family: Arial, Helvetica, sans-serif;
}
.listify{
  margin-left:0;
  margin-right:2em;
}
#wpFilterRules {
  direction: ltr;
}

/* Pie chart test: Transparent borders */
.transborder {
    border: solid transparent;
}
* html .transborder {  /* IE6 */
    border: solid #000001;
    filter: chroma(color=#000001);
}

/* See MediaWiki:Common.js#Hide some upload options 
.trustedUploader, #mw-imagepage-reupload-link { display: none; } */

/* Hide edittools base for those not using the gadget
#mw-edittools-charinsert {
    display: none;
}
 */

/* Category tree styling. Works in conjuction with [[MediaWiki:Categorytree-expand-bullet]],
   [[MediaWiki:Categorytree-collapse-bullet]] and [[MediaWiki:Categorytree-empty-bullet]]. */
#mw-subcategories ul {
    list-style: none none;
    margin-left: 0.25em;
}
.CategoryTreeChildren {
    margin-left: 1.25em;
}
.CategoryTreeToggle {
    color: #0645AD;
}
.CategoryTreeEmptyBullet {
    color: #C0C0C0;
}

/* Fix so &lt;syntaxhighlight&gt; tags and .css and .js pages get normal text size. [[Bugzilla:26204]]. */
div.mw-geshi div,
div.mw-geshi div pre,
span.mw-geshi,
pre.source-css,
pre.source-javascript,
pre.source-lua {
    font-family: &quot;Jameel Noori Nastaleeq&quot;, sans-serif, Courier !important;
}

/* Partially support HTML5 bdi tag on old browsers that don't support
   it and reassign its default value on modern browsers,
   needed for better i18n even on old browsers */
bdi {
  unicode-bidi: embed; /* fallback, it is not completely same but will work on most cases */
  unicode-bidi: -webkit-isolate;
  unicode-bidi: -moz-isolate;
  unicode-bidi: -ms-isolate;
  unicode-bidi: isolate;
}

/* وضاحت در تختہ ہائے مشق برائے صارفین */
body[class*=&quot;_تختہ_مشق&quot;] #firstHeading &gt; span:first-child:after {
    float: left;
    font-size: 40%;
    color: gray;
    width: 30%;
    line-height: 1.5em;
    content: 'اطلاع: ایہ ورقہ بھُوم ڳوجھی دا حصہ کائنی، ایں کیتے ایہ ورقہ وکی پیڈیا ورقیاں وچ کائنی ڳݨین٘دا، ایہ وکی پیڈیا ورتݨ آلیاں کیتے صرف تجربہ گاہ ہے۔';
}

/* رنگین نمائش روابط در Newpages */
#mw-newpages-table td.mw-input &gt; a:nth-child(2) { font-weight: bold; }

/*[[سانچہ:متعدد ابواب]]*/#bandeau-portail{border:solid #AAA 1px;padding:3px;background-color:#F9F9F9;text-align:center;margin-right:0;clear:both;}
#liste-portail{padding:3px;text-align:center;margin-right:0;clear:both;}
#liste-portail li{display:inline;}
#bandeau-portail li{display:inline;}
.bandeau-portail-element{white-space:nowrap;margin:auto 1.5em;}
.bandeau-portail-icone{margin-left:.5em;}

/*تخفف خلا مابین زمرہ جات و نہائی مواد*/.catlinks{margin-top:.5em;}
/*مابین زمرہ جات و سانچہ جات وغیرہ عدم مداخلت*/#mw-subcategories,#mw-pages,#mw-category-media,#filehistory,#wikiPreview,#wikiDiff{clear:both;}
/*[[سانچہ:ست بسم اللہ]]*/.welcomeuser{border:1px solid #FFF;box-shadow:0 0 2px #000 inset;padding:.5em 1em;border-radius:.1em;}
.welcomeuser h2{border-bottom:1px solid transparent!important;background-color:#F5F5F5;line-height:1.5em!important;font-size:120%!important;}
.welcomeuser dl{background:transparent!important;}

/* Fix so &lt;syntaxhighlight&gt; tags and .css and .js pages get normal text size.
   [[Bugzilla:26204]]. See also [[Wikipedia:Typography#The monospace 'bug']] */
div.mw-geshi div,
div.mw-geshi div pre,
span.mw-geshi,
pre.source-css,
pre.source-javascript,
pre.source-lua {
    font-family: Jameel Noori Nastaleeq, Courier !important;
}

/* Change the external link icon to an Adobe icon for all PDF files
   in browsers that support these CSS selectors, like Mozilla and Opera */
div#content a[href$=&quot;.pdf&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.pdf?&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.pdf#&quot;].external,
div#content a[href$=&quot;.PDF&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.PDF?&quot;].external,
div#content a[href*=&quot;.PDF#&quot;].external,
div#mw_content a[href$=&quot;.pdf&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.pdf?&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.pdf#&quot;].external,
div#mw_content a[href$=&quot;.PDF&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.PDF?&quot;].external,
div#mw_content a[href*=&quot;.PDF#&quot;].external {
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif&quot;) no-repeat left;
    /* @noflip */
    padding-left: 18px;
}

/* Change the external link icon to an Adobe icon anywhere the PDFlink class
   is used (notably Template:PDFlink). This works in IE, unlike the above. */
div#content span.PDFlink a,
div#mw_content span.PDFlink a {
    background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif&quot;) no-repeat left;
    /* @noflip */
    padding-left: 18px;
}

/* Style for [[Template:Flowlist]] that Lets lists flow around floating objecs */
.flowlist ul {
    overflow-x: hidden;
    margin-right: 0;
    padding-right: 1.6em;
}
.flowlist ol {
    overflow-x: hidden;
    margin-right: 0;
    padding-right: 3.2em;
}
.flowlist dl {
    overflow-x: hidden;
}

/* سانچہ:خط/عربی */
.arabic-international, .script-arabic {
   font-size: 105% !important;
   line-height: 100%;
   font-family: Amiri, &quot;Traditional Arabic Bold&quot;, Scheherazade, Lateef, &quot;Droid Arabic Naskh&quot;, &quot;Microsoft Uighur&quot;, &quot;Sakkal Majalla&quot;, &quot;Arabic Typesetting&quot; !important;
}

/* برائے سانچہ:ہدف مضامین */
.logoWikipedia {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/10/Wikipedia-logo-v2-200px-transparent.png&quot;);
}

/* اپلوڈ تصاویر غیر فعال */
li#t-upload {
    display: none;
}

/* To Display poems justified in IE and CSS3 (http://www.w3.org/TR/css3-text/) */
.b { /* verse container */
  text-align: justify;
  text-align-last: justify; /* for IE and CSS3 */
  -moz-text-align-last: justify; /* for Firefox 12 */
  -webkit-text-align-last: justify; /* webkit based browsers */
  text-justify: kashida;
  border: 0;
}
.beyt {
  white-space: nowrap;
}

/* temporary solution to https://phabricator.wikimedia.org/T117409 */
.ui-dialog { right: auto !important; }

/* حالیہ تبدیلیوں اور زیر نظر فہرست میں نیا صفحہ رنگین */
.newpage {
    background-color: #FF0000;
    color: #FFFFFF;
}

/* درستی علامت قفل برائے محفوظ صفحات */
div.topicon {
    top: -2.5em !important;
}

/* Main page fixes */
#mp-right .mp-bar { background: linear-gradient(to left, #C6DEFE, white, white)!important; }
/* responsive styles for Main Page */
@media(max-width: 1200px) {
  #mp-right, #mp-left { width: 100%!important; padding: 0!important; border: 0!important; background: transparent!important; }
  .mp-bar, #mp-right .mp-bar { background: #C6DEFE!important; }
}

/* زمرہ و رجوع مکرر ساز آلات کے تصویری علامتیے */
#t-catmaker:before {
  content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/ae/Sub-arrows_2.svg/12px-Sub-arrows_2.svg.png);
  padding-left: 3px;
}

#t-redirectmaker:before {
  content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/0/0d/Pfeil_NW.svg/12px-Pfeil_NW.svg.png);
  padding-left: 1px;
}

#t-visitors:before {
  content: url(//thumb.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/e/e2/Gnome-zoom-original.svg/12px-Gnome-zoom-original.svg.png);
  padding-left: 3px;
}

/*سانچہ:اصل مضمون کا پس منظر*/
.disambig {
margin-top:1em;
clear:right;
}

.dablink,.rellink {
padding:1px 3px!important;
font-size:95%;
background-color:#F9F9F9;
}

.dablink {
clear:right;
}

.rellink {
max-width:50%;
clear:right;
margin-bottom:5px;
border-style:solid;
border-color:#e6e6e6;
border-width:1px 0;
overflow-x:auto;
}

.rellink&gt;p {
margin:0;
}

.rellink:not(.hlist)&gt;ul {
margin:0 20px;
}

.external.free {
word-break:break-all;
direction:ltr!important;
}

/* Infobox V3 */
div.infobox_v3 {
	margin: 0.5em 1em 0.5em 0;
	padding: 0.2em;	width: 24em;
	background: #f9f9f9;
	border: 1px solid #a2a9b1;
	border-radius: 10px;
	clear: left;
	float: left;
	font-size: 0.9em;
	line-height: 1.4em;
	margin: 0 0 0.5em 1em;
	max-width: 325px;
	word-wrap: break-word;
}
.infobox_v3 .entete {
	display: table;
	height: 45px;
	width: 100%;
	font-weight: bold;
	text-align: center;
	font-size: 1.4em;
	line-height: 1.1em;
	margin-bottom: 10px;
	background-color: #dfedff;
	*height: auto; /* be kind ie7 */
	*padding: 10px 0; /* be kind ie7 */
}
.infobox_v3 .entete &gt; div {
	display: table-cell;
	vertical-align: middle;
	padding: 3px;
}
.infobox_v3:not(.large) .entete.icon &gt; div {
	padding: 3px 48px;
}
/* Images */
.infobox_v3 .images {
	text-align: center;
	display: flex;
	justify-content: space-around;
	align-items: center;
}
.infobox_v3 .images a {
	max-width: 100%;
	flex: 0 0 auto; /* be kind ie11 */
}
.infobox_v3 .images img {
	max-width: 99%;
	height: auto;
}
.infobox_v3 .legend {
	font-size: 0.9em;
	text-align: center;
	margin: 5px 0 8px 0;
}
/* Tableaux */
.infobox_v3 table {
	width: 100%;
	margin: 5px 0;
	table-layout: fixed;
	border-collapse: collapse;
}
.infobox_v3 th[scope=&quot;col&quot;] {
	text-align: center;
	word-wrap: normal;
}
.infobox_v3 th[scope=row] {
	text-align: right;
	padding-left: 10px;
	width: 8em;
	max-width: 140px;
	word-wrap: normal;
}
.infobox_v3 th[scope=row],
.infobox_v3 td {
	padding-top: 4px;
	vertical-align: super;
}
.infobox_v3 th[scope=row].middle {
	vertical-align: middle;
}
.infobox_v3.bordered th[scope=row],
.infobox_v3.bordered td {
	padding-bottom: 4px;
	border-top: 1px solid #dfedff;
}
.infobox_v3.bordered caption.bordered {
	margin: 0 0 -1px 0;
}
.infobox_v3 tr.right td {
        text-align: right;
}
.infobox_v3 tr.vborder td {
        border-left: 1px dotted #a2a9b1;
}
.infobox_v3 tr.vborder td:first-child {
        border-right: none;
}.infobox_v3 td.data {
	text-align: center;
}
/* Titres bloc et caption tableaux */
.infobox_v3 p.bloc,
.infobox_v3 p.bordered,
.infobox_v3 caption {
	font-weight: bold;
	text-align: center;
	line-height: 1.1em;
	margin: 0 0 5px 0;
	padding: 4px;
}
.infobox_v3 caption,
.infobox_v3 p.bloc {
	background: #dfedff;
}
.infobox_v3 p.bloc {
	margin: 5px 0;
}
.infobox_v3 caption.bordered,
.infobox_v3 p.bordered {
	border-top: 1px solid #dfedff;
	border-bottom: 1px solid #dfedff;
	background: transparent;
}
/* TODO : mettre à jour la classe .hidden générique */
.infobox_v3 caption.hidden {
	margin: 0 !important;
	padding: 0 !important;
	line-height: 1px; /* Be kind to IE7 */
	font-size: 1px; /* Be kind to IE7 */
}
/* Séparateur */
.infobox_v3 .hr {
	font-size: 1px;
	line-height: 1px;
	margin: 5px 0;
	background-color: #dfedff;
}
.infobox_v3 .hr.collapse {
	margin: 5px 0 -8px 0;
	position: relative; /* Be kind to IE7 */
}
/* Tnavbar */
.infobox_v3 .navbar {
	text-align: left !important;
	font-size: 0.8em;
	margin: 0;
}
.infobox_v3 .navbar .plainlinks {
	float: left;
}
/* Navigateur */
.infobox_v3 .overflow {
	overflow: hidden;
}
.infobox_v3 .bordered.nav,
.infobox_v3 .bordered.navbar {
	border-bottom: 0 !important;
	font-weight: normal !important;
}
.infobox_v3 .prev a,
.infobox_v3 .prev_bloc {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/13/Arr_l.png&quot;) no-repeat right 0.1em;
	float: left;
	max-width: 40%;
	padding: 0 0 0 16px;
	text-align: right;
}
.infobox_v3 .next a,
.infobox_v3 .next_bloc {
	background: url(&quot;//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/a/ad/Arr_r.png&quot;) no-repeat left 0.1em;
	float: left;
	max-width: 40%;
	padding: 0 16px 0 0;
	text-align: left;
}
/* Divers */
.infobox_v3 table.maillot-equipe td {
	padding: 0;
}
.infobox_v3 table.maillot-equipe {
	table-layout: auto;
}

/* Taxobox V3 (cf. [[Utilisateur:Hexasoft/Taxobox code V3]]) */
.taxobox_v3 {
	font-size: 0.99em !important;
	padding: 1px;
}
/* Style global par défaut */
div.taxobox_v3 .entete,
.taxobox_v3 caption,
.taxobox_v3 p.bloc {
	font-style: normal;
}
/* Ne pas utiliser le gras dans la partie gauche des lignes données mixtes */
.taxobox_v3 th {
	font-weight: normal;
}
/* Change la couleur des séparateur d'un bleu pâle à gris pâle */
div.taxobox_v3.bordered th[scope=row],
div.taxobox_v3.bordered td {
	padding-bottom: 4px;
	border-top: 1px solid #ededed;
}

/* Couleur &quot;animal&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.animal .entete {
	background-color: LightSalmon;
}
.taxobox_v3.animal caption,
.taxobox_v3.animal p.bloc {
	background-color: Bisque;
}
/* Couleur &quot;plante&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.plante .entete {
	background-color: lightgreen;
}
.taxobox_v3.plante caption,
.taxobox_v3.plante p.bloc {
	background-color: #ccffcc;
}
/* Couleur &quot;champignon&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.champignon .entete {
	background-color: SkyBlue;
}
.taxobox_v3.champignon caption,
.taxobox_v3.champignon p.bloc {
	background-color: PowderBlue;
}
/* Couleur &quot;test&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.test .entete {
	background-color: #50a0a0;
}
.taxobox_v3.test caption,
.taxobox_v3.test p.bloc {
	background-color: #70c0c0;
}
/* Couleur &quot;algue&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.algue .entete {
	background-color: MediumAquamarine;
}
.taxobox_v3.algue caption,
.taxobox_v3.algue p.bloc {
	background-color: #bfffe6;
}
/* Couleur &quot;archaea&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.archaea .entete {
	background-color: darkgray;
}
.taxobox_v3.archaea caption,
.taxobox_v3.archaea p.bloc {
	background-color: lightgray;
}
/* Couleur &quot;protiste&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.protiste .entete {
	background-color: khaki;
}
.taxobox_v3.protiste caption,
.taxobox_v3.protiste p.bloc {
	background-color: PaleGoldenrod;
}
/* Couleur &quot;virus&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.virus .entete {
	background-color: #d1d1f9;
}
.taxobox_v3.virus caption,
.taxobox_v3.virus p.bloc {
	background-color: Lavender;
}
/* Couleur &quot;neutre&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.neutre .entete {
	background-color: #eee;
}
.taxobox_v3.neutre caption,
.taxobox_v3.neutre p.bloc {
	background-color: #eee;
}
/* Couleurs &quot;bactérie&quot;, &quot;eucaryote&quot; et &quot;procaryote&quot; (titre, sections) */
div.taxobox_v3.bacterie .entete,
div.taxobox_v3.eucaryote .entete,
div.taxobox_v3.procaryote .entete {
	background-color: lightgrey;
}
.taxobox_v3.bacterie caption,
.taxobox_v3.bacterie p.bloc,
.taxobox_v3.eucaryote caption,
.taxobox_v3.eucaryote p.bloc,
.taxobox_v3.procaryote caption,
.taxobox_v3.procaryote p.bloc {
	background-color: #e6e6e6;
}

/* Style typographique : zoologie ou rien (botanique) */
div.taxobox_v3 .taxobox_classification {
	font-style: italic;
}
div.taxobox_v3 .taxobox_classification .rnormal,
div.taxobox_v3.zoologie .taxobox_classification .normal,
div.taxobox_v3 th[scope=&quot;row&quot;] {
	font-style: normal;
}

/* Version distincte de &quot;alternance&quot;, afin d'être indépendant des choix fait par
   ailleurs et de pouvoir modifier à volonté l'aspect. */
table.taxoalternance tr,
.taxoalternance.wikitable th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #fff;
}
table.taxoalternance tr:nth-child(odd),
.taxoalternance.wikitable tr:nth-child(odd) th[scope=&quot;row&quot;] {
	background: #f5f5f5;
}

/* Décoration des titres de sous-chapitre. */
h1.firstHeading {
	/* Bug de rendu si icône de titre ou coordonnées déplacées dans le titre */
	overflow: visible;
}
.mw-body h3 {
	border-bottom: dotted 1px #a2a9b1;
}
.mw-body h4,
.mw-body h5,
.mw-body h6 {
	border-bottom: dotted 1px #ddd;
}

/* سانچہ:اخفاء تصویر */
.hiddenimg {
    clear:left;
    float:left;
    width: 238px !important;
    margin: 0px 2px 2px 0px !important;
    margin:0 0 4px !important;
   font-size:96%;
   background-color:#F9F9F9;
    padding:3px 10px;
    border: solid 1px silver !important;
}

/* LTR citations should be listed LTR and be left-aligned, as is the case in Urdu literature */
LI.mw-cite-dir-ltr {
  direction: ltr;
  margin-left: 2.3em;
  text-align: left;
  list-style-type: decimal !important;
}

/* برائے Mediawiki:Templatesused */
ul.mw-editfooter-list  {columns: 2;
    list-style-type: decimal; list-style-position: inside;margin-right: 1em;
    list-style-image: none;background-color:whitesmoke}
.mw-editfooter-list [title^=ماڈیول]:first-child{
    border-right: solid 5px cadetblue;
    padding-right: 5px;}
.mw-editfooter-list [title^=سانچہ]:first-child{
    border-right: solid 5px slateblue;
    padding-right: 5px;}
.mw-editfooter-list [title^=زمرہ]:first-child{
    border-right: solid 5px purple;
    padding-right: 5px}
.mw-editfooter-list [href^=&quot;https://www.wikidata.org/&quot;]:first-child{
    border-right: solid 5px lightblue;
    padding-right: 5px!important;}

/* OL with Urdu alphabet used for its counter */
/* FIXME: Should the first character be &quot;\627&quot;? If yes, this can be fixed 
 * and custom-lower-alpha below can be removed and lower-alpha can be used
 * in the rules below */
@counter-style lower-alpha {
  system: cyclic;
  symbols: &quot;\627\644\641&quot; &quot;\628&quot; &quot;\67E&quot; &quot;\62A&quot; &quot;\62B&quot; &quot;\62C&quot; &quot;\684&quot; &quot;\62D&quot; &quot;\62E&quot; &quot;\62F&quot; &quot;\630&quot; &quot;\631&quot; &quot;\632&quot; &quot;\698&quot; &quot;\633&quot; &quot;\634&quot; &quot;\635&quot; &quot;\636&quot; &quot;\637&quot; &quot;\638&quot; &quot;\639&quot; &quot;\63A&quot; &quot;\641&quot; &quot;\642&quot; &quot;\6A9&quot; &quot;\6AB&quot; &quot;\644&quot; &quot;\645&quot; &quot;\646&quot; &quot;\648&quot; &quot;\6BE&quot; &quot;\6CC&quot;;
  suffix = &quot; &quot;;
}

.reflist-lower-alpha ol:lang( ur ) li {
  list-style-type: lower-alpha !important;
  direction: rtl;
  text-align: right;
  margin-left: 0;
}</text>
      <sha1>4ly17z8zu0u039whqblmiexsxw7uce8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاثراتی تنقید</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29656</id>
    <revision>
      <id>72938</id>
      <parentid>66748</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:49:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5947" sha1="gpk0zkdsj15ipwm7l41kf3jrkdoi8zi" xml:space="preserve">تاثراتی تنقید اُو [[تنقید]] ہے جیڑھی ادبی فن پارہ کوں پڑھݨ دے بعد نقاد (Critic) دے ذاتی تاثرات، جذبات اتے احساسات تے مبنی ہووے۔ تاثراتی تنقید اینجھی تنقید ہے جیندے نال اے ݙیٹھا ویندے جو قاری دے اوتے ایندا کتنا اثر تھے. ادب دی ہک اہم اتے ابتدائی تنقید وچوں ہے اتے تنقید دے منڈھلی دبستان دے طور تے سامݨے اندی ہے. جیندے اندر نقاد اپݨے ذاتی احساس اتے تجربات کوں سامݨے گھن اندے جیندی بنیاد تاثرات تے ہوندی ہے. یعنی نقاد اے ݙیکھدے جو موجودہ نظم ، غزل ، یا ناول وغیرہ اوندے دل و دماغ تے کیا اثرات چھوڑے. ای لحاظ نال تاثراتی تنقید دے وچ عمومی طور تے تنقید دے اصول و ضوابط کوں ملحوظ خاطر رکھیا ویندے. اے تنقید سائینسی یا اصولی دی بجائے جزبات تے ذاتی نوعیت دی تھی ویندی ہے. ادبی دنیا وچ تنقید دی ابتداء کیونکہ مغرب توں تھی ہے ای وجہ کنوں تاثراتی تنقید دے وچ ترے وݙے ناں ساݙے سامݨے اندن. والٹر پیٹر آسکر وائلڈ اناٹول فرانس

تاثراتی تنقید وچ ایہ ترے نقاد بنیادی اہمیت رکھدے ہن۔

== والٹر پیٹر ==
والٹر پیٹر (Walter Pater) کوں تاثراتی تنقید دا بانی سمجھیا ویندا ہے۔ اوندا نظریہ ہئی کہ فن پارے دا اصل مقصد &quot;جمالیاتی خوشی عطا کرݨ ہے۔ پیٹر دے نزدیک نقاد دا کم ایہ کائنی کہ او فن پارے دے اخلاقی یا تعلیمی پہلوؤاں کوں ڳولے ، بلکہ اوندا کم ایہ ہے کہ او خاص &quot;تاثر&quot; یا &quot;لذت&quot; کوں بیان کرے جیہڑی فن پارہ پڑھدے وقت اوندے ذہن تے طاری تھیندی ہے۔ او آہدے کہ ہر انسان دی کائنات اوندی اپݨی ذاتی بصیرت تک محدود ہے، ای واسطے تنقید وی سراسر ذاتی تے انفرادی تجربہ ہے۔

== آسکر وائلڈ ==
آسکر وائلڈ (Oscar Wilde) نے والٹر پیٹر دے نظریات کوں ہک قدم ٻیا اڳوں ودھایا۔ اوندا مشہور نظریہ اے ہے &quot;نقاد وی ہک فنکار ہوندے &quot;۔ وائلڈ دے مطابق تنقید صرف کہیں فن پارے دی تشریح دا ناں نی ، بلکہ ایہ ہک تخلیقی عمل ہے جیندے وچ نقاد کہیں دے فن پارے کوں بنیاد بݨا کے اپݨے خیالات تے تخیل دی ہک نویں دنیا بݨیندے ۔ اوندا منݨ ہئی کہ نقاد کوں معروضی ہووݨ دی ضرورت کائنی، بلکہ اونکوں اوں فن پارے توں ملݨ والے ذاتی تاثر کوں اتنی خوبصورتی نال بیان کرݨا چاہیدا ہے کہ تنقید بذاتِ خود ہک آزاد فن پارہ بݨ ونڄے۔

== اناٹول فرانس ==
اناٹول فرانس (Anatole France) تاثراتی تنقید دا او ناں ہے جئیں معروضیت دے تصور کوں مکمل طور تے رد کر ݙتا۔ اوندا مشہور جملہ ہے کہ: &quot;ہک چنڳا نقاد او ہے جیہڑا شاہکاراں دے درمیان اپݨی روح دی مہم جوئی دی داستان سݨاوے&quot;۔ فرانس دے نزدیک تنقید ہک قسم دی آپ بیتی ہوندی ہے۔ او سمجھدے کہ اساں کݙاہیں وی اپݨے آپ توں ٻاہر نکل کے کہیں چیز کوں غیر جانبداری نال نئیں ݙیکھ سڳدے، ای واسطے جݙݨ کوئی نقاد کہیں فن پارے تے کلام کریندے تاں او اصل وچ اپݨے ہی جذبات تے احساسات دا اظہار کریندا پیا ہوندا ہے۔

== تاثراتی تنقید دیاں خصوصیات ==
1. ​ذاتی رائے تے انحصار: ایں تنقید دا دارومدار پڑھݨ الے دے اپݨے &quot;موڈ&quot; تے ذاتی پسند ناپسند تے ہوندے۔ ایہ ضروری نئیں جو ہک تحریر سب کوں پسند آوے، پر تاثراتی نقاد صرف اپݨے من دی ڳالھ کریندے۔ 

2. ​اصولاں دی قید توں آزادہ: تاثراتی تنقید وچ ادب کوں تولݨ کیتے کوئی ترازو یا گرائمر نئیں ہوندی ۔ ایہ سائنسی، مارکسی یا نفسیاتی تنقید وانڳوں کہیں فارمولے دے تحت کم نئیں کریندی۔ اتھاں صرف &quot;ذوق&quot; دی حکمرانی ہوندی ہے۔ 

3. ​تخلیقی انداز : تاثراتی نقاد کوشش کریندے جو اوندا تنقیدی مضمون وی اتنا ہی سوہݨا تے پر اثر ہووے جتنا اصل فن پارہ ہے۔ ایندے وچ لکھݨ دا انداز ٻہوں شاندار، رنگین تے جذباتی ہوندے۔ بعض دفعہ تنقید اصل کتاب توں وی زیادہ مزیدار تھی ویندی ہے۔

4. ​جمالیاتی قدر: ایں تنقید دا سبھ توں وݙا مقصد &quot;حسن&quot; دی تلاش ہے۔ پرکھݨ الا ݙیکھدے جو لکھاری نے لفظاں نال کیڑھی تصویر بݨائی ہے تے او پڑھݨ والے کوں کیویں مسحور کریندی ہے۔ 

5. تعریف کرݨ دا رحجان: تاثراتی تنقید وچ اکثر کہیں فن پارے دیاں خوبیاں بیان کیتیاں ویندیاں ہن۔ نقاد خامیاں ڳولݨ دی بجائے ایہ ݙسیندے جو میکوں ایں تحریر وچ کیا شے بھا ڳئی ہے۔
[[ونکی:تنقید]]</text>
      <sha1>gpk0zkdsj15ipwm7l41kf3jrkdoi8zi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جام جم</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32177</id>
    <revision>
      <id>72952</id>
      <parentid>69408</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:03:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3248" sha1="cjhi04jwmfzejfotgc5s44cvzuxuyaa" xml:space="preserve">
=== جامِ جم دی تفصیل ===
جامِ جم (جینکوں جامِ جہاں نما وی آکھیا ویندے) پراݨی [[فارسی]] تاریخ تے دیومالا دا ہک ٻہوں مشہور طلسماتی پیالہ ہے۔ روایتاں دے مطابق، ایں پیالے وچ کائنات دے ست اسمان تے پوری دنیا دا حال ݙسدا ہائی۔ بادشاہ جمشید ایں پیالے کوں ݙیکھ تے پوری دنیا دے حالات، لُکے ہوئے راز تے مستقبل دیاں ڳالھیں ڄاݨ گھندا ہائی۔

بعد وچ آوݨ آلے صوفی شاعراں ایں پیالے کوں انسان دے &quot;دل&quot; نال تشبیہہ ݙتی ہے، جیندے وچ رب دی پہچاݨ تے سچائی دا نور ݙسدا ہے۔ سرائیکی دا ہک مشہور اکھاݨ ہے جو '''&quot;اکھیں ݙٹھی ڳالھ تے کنیں سُݨی ڳالھ وچ فرق ہوندے&quot;'''، جامِ جم بادشاہ کوں دنیا دا ہر حال اکھیں ݙٹھا ݙکھیندا ہائی، تاں جو اونکوں کہیں توں کجھ پچھݨ دی لوڑ نہ پووے۔

=== جمشید دا لفظی مطلب ===
لفظ &quot;جمشید&quot; پراݨی فارسی (اوستائی زبان) دے ݙو لفظاں دا ملاپ ہے:

* '''جم (Yima):''' ایندا مطلب ہے &quot;چمکدا ہویا&quot;، &quot;عظیم&quot; یا &quot;روشن&quot; (کجھ پراݨیاں روایتاں وچ ایندا مطلب جڑواں بھرا وی ہے)۔
* '''شید (Xshaeta):''' ایندا مطلب ہے &quot;سورج دی روشنی&quot;، &quot;شعاع&quot; یا &quot;نور&quot;۔

ایں حساب نال جمشید دا مجموعی مطلب بݨدا ہے '''&quot;چمکدا ہویا سورج&quot;'''، '''&quot;نور آلا بادشاہ&quot;''' یا '''&quot;روشن روح آلا انسان&quot;'''۔

=== جمشید دا زمانہ ===
جمشید دا دورِ حکومت تاریخ توں پہلے دا ہک پراݨا افسانوی زمانہ ہے۔

* '''پیشدادی خاندان:''' جمشید دا تعلق ایران دے سبھ توں پہلے افسانوی خاندان 'پیشدادی' نال ہائی۔ عظیم فارسی شاعر فردوسی نے اپݨی مشہور کتاب شاہنامہ وچ جمشید دا ٻہوں تفصیل نال ذکر کیتا ہے۔
* '''دورِ حکومت تے ویلا:''' شاہنامے دی رو نال اوں نے تقریباً '''٧٠٠''' توں گھن تے '''١٠٠٠''' سال تک حکومت کیتی۔ ماہرین دے مطابق اے زمانہ آریائی دور دا ہے تے لگ بھڳ '''٣٠٠٠''' توں '''٤٠٠٠''' قبل مسیح دے نیڑے تیڑے دی ڳالھ سمجھی ویندی ہے۔
* '''وڈے کارنامے:''' روایتاں ݙسیندیاں ہن جو جمشید او پہلا انسان ہائی جیں نے لوکاں کوں دھاتاں پگھلاوݨ، ہتھیار بݨاوݨ، کپڑے سِیوݨ، عطر کڈھݨ تے کشتیاں چلاوݨ دا ول ݙسایا۔ ایران دا مشہور تہوار '''&quot;نوروز&quot;''' (نویں سال دا پہلا ݙینھ) وی بادشاہ جمشید نے ہی شروع کروایا ہائی۔ اوں دور وچ دنیا وچ امن تے خوشحالی ہائی تے کوئی بیمار نئیں تھیندا ہائی۔</text>
      <sha1>cjhi04jwmfzejfotgc5s44cvzuxuyaa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اُولی الامر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33220</id>
    <revision>
      <id>72919</id>
      <parentid>70509</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:36:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7247" sha1="16m12dpv6cwq6ywrwbefy42htlvhzbw" xml:space="preserve">قرآنِ پاک دی سورت النساء دی آیت نمبر '''٥٩''' [[اسلام]] دے سیاسی تے سماجی نظام دی ہک وݙی بنیاد ہے۔ ایں آیت وچ اللہ تعالیٰ ایمان والیاں کوں زندگی گزارݨ تے نظام چلاوݨ دا ہک طریقہ ݙسایا ہے۔

آیت دا ترجمہ تے وضاحت ہیٹھ ݙتی ڳئی ہے:

=== آیت دا ترجمہ ===
&lt;blockquote&gt;&quot;اے ایمان والو! اللہ دی اطاعت کرو تے رسول (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دی اطاعت کرو تے تہاݙے وچوں جیہڑے صاحبِ امر (حکمران یا علماء) ہن، انہاں دی وی۔ ول جے تہاݙے درمیان کہیں شے وچ جھڳڑا تھی پووے تاں اوکوں اللہ تے رسول دی طرف پھیرو (یعنی قرآن و سنت توں فیصلہ کراؤ) جے تساں اللہ تے قیامت دے ݙینہہ تے ایمان رکھدے ہو۔ ایہو تہاݙے حق وچ بہتر ہے تے ایندا نتیجہ وی ٻہوں چنڳا ہے۔&quot;&lt;/blockquote&gt;


=== اہم نکات تے وضاحت ===
ایں آیت مبارکہ وچ اطاعت دے '''تراے''' درجے ݙسائے ڳئے ہن:

١. '''اللہ دی اطاعت:'''

ایہ سب توں پہلی تے لازمی اطاعت ہے۔ ایندا مطلب ہے قرآنِ مجید دے احکامات تے عمل کرݨ۔ اللہ دی اطاعت مطلق ہے، یعنی ایندے وچ کوئی &quot;شاید&quot; یا &quot;پر&quot; کائنی۔

٢. '''رسول اللہ (صلی اللہ علیہ وآلہ وسلم) دی اطاعت:'''

اللہ تعالیٰ نے فرمایا &quot;رسول دی اطاعت کرو&quot;۔ ایہ اطاعت وی مستقل ہے کیونکہ رسول اللہ دی زندگی تے  سنت، قرآن دی عملی تشریح ہے۔ سنتِ رسول دے بغیر دین تے عمل ممکن کائنی۔

٣. '''اُولی الامر دی اطاعت:'''

&quot;اولی الامر&quot; وچ او لوک آندن جیہڑے مسلماناں دے معاملات کوں چلیندن، جیویں کہ حکمران، جج (قاضی) یا دین دے عالم۔

* '''شرط:''' اللہ تے رسول دی اطاعت دے برعکس، اولی الامر دی اطاعت مشروط ہے۔ جے حکمران اللہ تے رسول دے حکم دے خلاف حکم ݙیوے، تاں ول اوندی ڳالھ منݨ ضروری کائنی۔


=== جھیڑے دا حل (سوشل کنٹریکٹ) ===
جے معاشرے وچ یا لوکاں تے حکمراناں دے وچکار کہیں ڳالھ توں اختلاف تھی پووے، تاں ایں آیت نے ہک اصول ݙے ݙتے:

* '''مرکز دی طرف واپسی:''' فیصلہ ذاتی پسند یا طاقت نال کائنی، بلکہ '''قرآن (اللہ)''' تے '''سنت (رسول)''' دی روشنی وچ کیتا ویسی۔
* '''ایمان دی نشانی:''' اللہ تے رسول دی طرف رجوع کرݨ کوں ایمان دی شرط قرار ݙتا ڳئے، یعنی جیہڑا بندہ حق تے سچ دا طالب ہے، او ہمیشہ اِتھاؤں رہنمائی گھنسی۔

==مختلف نظریات/تشریحاں==
سورت النساء دی آیت نمبر '''٥٩''' دی تشریح وچ مختلف مفسرین تے مفکرین دے نظریات کوں سمجھݨ کیتے ہک جامع ٹیبل ہیٹھ ݙتا ڳئے:

=== سورت النساء آیت ٥٩ دی تشریحی موازنہ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''مفسر / مفکر'''
|'''اطاعتِ رسول (ص) دا مفہوم'''
|'''اولی الامر توں مراد'''
|'''تنازع دا حل (اللہ تے رسول ول رجوع)'''
|-
|'''سرسید احمد خان'''
|رسول اللہ بحیثیت شارع (قانون ݙیوݨ والے)۔ اطاعت توں مراد قرآنی احکامات دی پیروی ہے۔
|وقت دی منتخب حکومت یا انتظامیہ، جیہڑی عقل تے فطرت دے مطابق ہووے۔
|عقل، تدبر تے قرآنی اصولاں دی روشنی وچ فیصلہ۔
|-
|'''مولانا احمد دین امرتسری'''
|اطاعتِ رسول صرف قرآن دی اطاعت ہے۔ تساں ﷺ دا کم صرف قرآن پہنچاوݨ ہئی۔
|مسلماناں دے اجتماعی نظام دے سربراہ۔
|صرف تے صرف قرآن مجید توں رہنمائی۔
|-
|'''حافظ اسلم جیراج پوری'''
|رسول اللہ دی اطاعت توں مراد اوں وحی دی اطاعت ہے جیہڑی قرآن دی صورت وچ ملی۔
|علمی تے سیاسی بصیرت رکھݨ والے لوک۔
|قرآن دے ابدی اصولاں دے ذریعے حل۔
|-
|'''غلام احمد پرویز'''
|رسول اللہ دی اطاعت بحیثیت &quot;مرکزِ ملت&quot; (سربراہِ ریاست) ہئی۔
|اوں دور دا مرکزی انتظامی ڈھانچہ (مرکزِ ملت)۔
|مرکزِ ملت ولوں قرآن دے مستقل اقدار دی روشنی وچ فیصلہ۔
|-
|'''تمنا عمادی'''
|رسول دی اطاعت دا مطلب قرآن نوں منݨ ہے، روایتی قصے کہاوتاں کوں نہیں۔
|او لوک جیہڑے قرآن دے علم تے بصیرت وچ ماہر ہوون۔
|تاریخی روایات دے بجائے خالص قرآنی متن توں رجوع۔
|-
|'''ڈاکٹر شبیر احمد'''
|رسول اللہ دی اطاعت دا مطلب تساں ﷺ دے لائے ہوئے انقلابی نظام دی پیروی ہے۔
|سماجی انصاف تے انسانیت دی خدمت کرݨ والے ادارے/حکمران۔
|عقلِ سلیم تے قرآنی سماجی انصاف دے قوانین۔
|-
|'''جاوید احمد غامدی'''
|رسول اللہ دی اطاعت مستقل ہے (قرآن تے سنتِ ثابتہ دی شکل وچ)۔
|سیاسی حکمران (جیہڑے مسلماناں دے مشورے نال بݨن)۔
|قرآن، سنت تے اجتہاد (پارلیمنٹ یا شوریٰ دے ذریعے)۔
|-
|'''ڈاکٹر یونس شہید'''
|رسول دی اطاعت صرف قرآن دی عملی صورت ہے۔ تساں ﷺ دا اسوہ صرف قرآن ہے۔
|جیہڑے لوک معاشرے وچ قرآن دا قانون نافذ کرن۔
|اللہ دی کتاب (قرآن) کوں حتمی فیصلہ منݨ۔
|-
|'''اہلِ قرآن (عمومی)'''
|رسول اللہ دی اطاعت توں مراد صرف قرآن کوں قانون منݨ ہے۔
|مسلماناں دے آپسی معاملات چلاوݨ والے ذمہ دار لوک۔
|صرف قرآن توں، حدیث دا انکار کریندن۔
|-
|'''روایتی مفسرین (جمہور)'''
|قرآن دے نال نال حدیث تے سنت دی مستقل اطاعت لازم ہے۔
|حکمران، قاضی (جج) تے مستند علماءِ کرام۔
|قرآن تے سنت (حدیث) دے مستند ماخذات توں حل۔
|}

=== خلاصہ ===
ایہ آیت اساکوں ہک ایجھا نظام ݙیندی ہے جیندے وچ نظم و ضبط (Discipline) وی ہے تے عدل و انصاف وی۔ ایندے نال معاشرے وچ افراتفری ختم تھیندی ہے تے ہر مسئلے دا حل ہک ضابطے دے تحت مل ویندے۔</text>
      <sha1>16m12dpv6cwq6ywrwbefy42htlvhzbw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاریخ ۔سرائیکی زبان وادب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33223</id>
    <revision>
      <id>72939</id>
      <parentid>70514</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:50:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5776" sha1="lau4ev35sby5v2usz7v4zrtnaybggt3" xml:space="preserve">=== '''’’تاریخ ۔سرائیکی زبان وادب ‘‘''' ===
                       

                       تاریخ ،سرائیکی زبان وادب (ہک مطالعہ ، ہک جائزہ)۔ ایہ کتاب ایں ویلھے دی سب توں ضخیم تے شاندار کتاب ءِ، پہلی توں گھن تے پی ایچ ڈی تئیں ، سرائیکی دا ہر طالب علم ایں کتاب توں استفادہ کر سڳدے۔ ہر زبان دے ریسرچ سکالریں واسطے وی اے ہک حوالے دی کتاب ءِ،ایں حوالے نال کتاباں پہلے وی آئن پر انہاں کوں ڈھیر عرصہ تھی ڳے۔ ایں کتاب دی ہک خاصیت تاں اے ہے جو اے سرائیکی وچ ہے ، ݙوجھی وݙی خاصیت اے ہے جو اڄ تئیں جو کجھ تخلیق تھئے اوندا ٻہوں حد تئیں ذکرا ایں کتاب ءِ چ اَئے، تریجھی خاص ڳالھ اے ہے جو سرائیکی ادب دی تاریخ دا مطالعہ کرݨ آلے طالب علم ، ریسرچ سکالر تے کتاب دوستیں کوں ڈھیر ساریاں کتاباں گھنݨیاں پمدیاں ہن، ایں ہکو کتاب وچ اتنا مواد ہے جو ٻے کتابیں دی ضرورت گھٹ تھیسے۔ اے شہکار کتاب سئیں ڈاکٹر خالد اقبال تے سئیں ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی دی سالہا سال دی محنت دا نچوڑ ءِ، انہاں دی ایں علم دوستی کوں ہمیش یاد رکھیا ویسے۔ 

                       اساݙے واسطے سرائیکی واسطے کم کرݨ آلا ہر شخص ٻہوں محترم ءِ، عربی ، فارسی تے انگریزی ادب دی جیویں تاریخ مرتب تھیندی ءِ اَتے ادب واسطے کم کرݨ والیں دا ناں مشاہیر دے طور تے سامھے اَمدے ایویں سرائیکی ادب واسطے کم کرݨ آلے اہل قلم دا شمار وی سرائیکی مشاہیر وچ تھیندے۔ اردو ادب وچ جیویں شبلی نعمانی، الطاف حسین حالی ، مرزا غالب، مولوی نذیراحمد، ابو الکلام آزاد، مولوی عبدالحق، سرسید احمد خان، قراۃ العین حیدر، منشی پریم چند ، ڈاکٹر سلیم اختر، ڈاکٹر جمیل جالبی ، ڈاکٹر تبسم کاشمیری ، ڈاکٹر انور سدید ، ایویں سندھی دے ڈاکٹر عبدالمجید میمن ، پشتو دے ڈاکٹر عبداللہ جان، براہوی دے عبدالرحمان براہوی ، سرائیکی دے میر حسان الحیدری ، ڈاکٹر مہر عبدالحق، دلشاد کلانچوی ، ضامی بہاولپوری، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، حمید الفت ملغانی، بلوچی دے غوث بخش صابر، ہندکو دے ڈاکٹر ممتاز منگلوری تے پنجابی دے حمید اللہ ہاشمی سمیت ٻئے لوکیں تذکرہ تھیندے ایویں انشاء اللہ ڈاکٹر خالد اقبال تے ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی تے ٻئے سرائیکی اہل قلم دا شمار وی عالمی ادب دے مشاہیر وچ تھیسے۔ 

                       خوشی دی ڳالھ ءِ جو سرائیکی تعلیم واسطے ہولے ہولے علمی ضرورتاں پوریاں تھیندیاں پن، ہک وقت ہا جو کتاباں نہ مِلدیاں ہن ، جھوک دے پلیٹ فارم تے اساں یونیورسٹیاں تے کالجاں وچ سرائیکی تعلیم دیاں کوششاں کرݨ دے نال نال اے وی کیتا جو ودھ توں ودھ سرائیکی کتاباں ہوون تاں جو سرائیکی اکیڈمک زبان بݨے، اساں سرائیکی کیتی ݙینھ رات ہک کیتے تے اپݨے سارے وسائل خرچ کر تے ہزاراں سرائیکی کتاباں شائع کر ݙتن، سرائیکی اخبار جھوک سونے تے سہاڳے دا کم ݙتے۔ اساݙی کوشش اے وی رہ ڳی ءِ جو ٻالیں کوں پہلی جماعت توں سرائیکی پڑھائی ونڄے، خیبرپختونخوا وچ سرائیکی پہلی جماعت توں پڑھائی ویندی پی اے، انشاء اللہ وسیب دے باقی علاقیاں وچ وی سکول دی سطح تے سرائیکی شروع تھیسے۔ 

                       اے کتاب [[سرائیکی ادب]] دی تاریخ وی ہے تے تاریخ ساز ادبی کم وی۔ سرائیکی زبان و ادب دی ترویج تے ترقی دے کم دے نال نال سرائیکی ادب دی تاریخ مرتب تھیوݨ دا وی سلسلہ شروع تھی ڳے۔مبارکباد دے نال نال میں اے وی آکھساں جو سئیں ڈاکٹر خالد اقبال تے سئیں ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی دی زیر نظر کتاب دی فہرست کوں ݙیکھ تے ہاں ٹھر ویندے، ایں کتاب دے پنجاہ توں ودھ عنوانات ہن انہاں عنوانات وچ پہلی واری سرائیکی ادبی تحریکاں، سرائیکی مزاحمتی شاعری، سرائیکی ادب تے میڈیا جیہے اہم موضوعات کوں شامل کیتا ڳے۔ اساݙے اکابرین دی کوششاں نال انشاء اللہ ہک ݙینھ سرائیکی عالمی زبان دا درجہ حاصل کریسے۔ 

جھوک پبلشرز ،ملتان

== حوالہ ==
تاریخ . سرائیکی زبان و ادب ,مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان</text>
      <sha1>lau4ev35sby5v2usz7v4zrtnaybggt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گلاسری آف دی ملتانی لنگوئج ؍شمالی مغربی ، پنجابی (۱۸۸۱ء)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33261</id>
    <revision>
      <id>72967</id>
      <parentid>70568</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3024" sha1="cep9e63vidciyp08w8ul8nsop212gqu" xml:space="preserve">اوبرائن سکاٹ لینڈ دا رہݨ آلا ہا اَتے اپݨے مخصوص دیس دی وجہ توں ’’گھگھری آالا صاحب‘‘ سݙیا ویندا ہا۔ او ۱۸۷۳ء کنوں ۱۸۸۰ء تئیں مظفرگڑھ وچ اسسٹنٹ کمشنر تے سیٹلمنٹ افسر ریہا ہا ۔ اُونیں اپݨے افسر دے آکھے تے علاقائی زبان [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دے لفظ ، ترکیباں تے جُملے کٹھے کیتے تے ۱۸۸۱ء اِچ اُنہاں کوں اپݨی کتاب Glossary of the Multani Language Compared with Panjabi &amp; Sindhi دے ناں نال چھاپ ݙتا۔ ایندے وچ اَکھاݨ ، لوک ادب تے لغت شامل ہَن۔ لغت وچ اٹھاراں سُو لفظ درج ہِن جنہاں کوں عربی حروف تہجی دی ترتیب نال درج کیتا ڳیا ہا ۔ کتاب دے پہلے حصّے وچ عنوانات دے تحت اندراجات ہِن اَتے فرہنگ ؍لغت انگریزی حروف دی ترتیب نال ہے۔
۱۸۸۲ء اِچ اوبرائن کوں ملتان دا ڈپٹی کمشنر بݨا ݙتا ڳیا ۔ اوبرائن دے مرݨ دے بعد شاہ پور دے سیٹلمنٹ افسر جییمز ولسن نے ’’گلاسری‘‘ کوں ولا جوڑیا اَتے اوبرائن دے کاغذاں دی مدت نال سرائیکی گرامر دے حصّے دا وادھا کرکے گلاسری کوں نویں ترتیب نال ۱۹۰۳ء اِچ چھاپ ݙتا ۔ ایں کم وچ اوندے ہک لوکل افسر پنڈت ہری کشن کول نے اوندی مدد کیتی ۔ ہُݨ لغت آلا حصّہ پنج ہزار لفظاں اُتّے مشتمل تھی ڳیا ہا تے ایندا ناں Glossary of the Multani Language or South Western Panjabi رکھیا۔
اوبرائن دے کول میلسی ، جھنگ ، دیرہ اسماعیل خان ، دیرہ غازی خان ، [[ملتان]] ، بہاول پور وغیرہ دے زمیندار، تے رڑھ واہ اپݨے مقدمیاں دے سلسلے وچ آندے ہَن ۔ جݙاں اُنہاں کوں اُبرائن دی ایں دلچسپی دا پتہ لڳا تاں او ہ اِیکوں ڈالی پیش کرݨ دی جاہ تے ملتانی زبان دے گیت ، کہاݨیاں ، اَکھاݨ، پہاکے ، شعر تے شاعری ، ݙوہڑے لکھ کے پیش کریندے ہَن ۔ اوہ سب شئیں گلاسری دا حصّہ بݨیاں۔
۱۹۰۳ء دے بعد ۱۹۶۲ء اِچ پٹیالہ (ہندوستان) کنوں ایندا تریجھا چھاپہ سامݨے آیا ۔ ۲۰۰۲ء اِچ سرائیکی ادبی بورڈ ملتان دی طرفوں گلاسری دا چوتھا چھاپہ آیا ۔ اِتھاں اساں گلاسری دے لغت آلے حصّے نال بحث کریندے ہیں۔

== حوالہ ==

==== تاریخ سرائیکی زبان وادب  مصنف :خالد اقبال  ۔مقبول گیلانی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز,ملتان ====</text>
      <sha1>cep9e63vidciyp08w8ul8nsop212gqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اڄوکی سرائیکی شاعری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33400</id>
    <revision>
      <id>72924</id>
      <parentid>70740</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:40:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6699" sha1="g2hch4a8blbeidojqu1ql9xbk4r6hf4" xml:space="preserve">                        محترمہ فرحت رمضان دی کتاب &quot; اڄوکی سرائیکی شاعری&quot; ݙیکھ تے دل باغ باغ تھی ڳے۔ خوشی ایں ڳال دی ہے جو مرد دے نال نال وسیب دیاں خواتین وی سرائیکی زبان و ادب واسطے کم کریندیاں پن۔ دراصل مرد توں زیادہ ٻولی دا تعلق تریمت نال ہوندے ، ماء دی جھولی ماء دی لولی ہوندی ہے، دِھی ہووے تے بھانویں پُتر، سب توں پہلے زبان ماء کنوں سکھدے ، ماء ٻولی دا ناں ایں واسطے وی ݙتا ویندے جو ہک او ماء ہوندی ءِ جو ٻال کوں ڄنڑیندی اے ، ٻئی دھرتی ماء ہوندی ءِ تے تریجھی ماء خود ماء ٻولی ہوندی ءِ۔ اے ٻہوں وݙے مقام تے مرتبے دی ڳال ہے جئیں کوں ایں ڳال دی سمجھ ہے اونکوں اساں عظیم خاتون دا ناں ݙیندوں۔ ضرورت ایں ڳال دی ہے جو وطن وسیب دیاں عورتاں سرائیکی زبان و ادب دی ترقی واسطے کم کرن، اولاد نال اپݨی ماء ٻولی اچ ڳال کرن تے ودھ توں ودھ کتاب دوستی آلے پاسے آون کیونجو ماء دی جھولی ٻال دی پہلی درسگاہ ہوندی ءِ تے جیکر ماء سوجھواݨ ہوسے تاں ٻال وی سیاݨے تھیسن۔ میں اکثر آکھداں قوماں کتاب نال وݙیاں تھیندن، سرائیکی اچ اکھیندوں لکھیا لوہا تے الایا ڳوہا۔ 

                       فرحت رمضان صاحبہ اپݨی کتاب اچ سچ لکھیے جو [[سرائیکی ادب]] دی تاریخ اتنی پراݨی ہے جتنی خود انسان دی تاریخ، جیویں انسان ݙو پیریں دے اُتے ٹُرݨ سکھیا تے اپݨے خیالات دے اظہار سانگے جو کجھ الایا ٻولیا یا ݙنگیاں پھنگیاں لکیراں لکھیاں اوہے ای دراصل ادب دا آغاز ہا۔ فرحت رمضان صاحبہ ادب دی تاریخ لکھی ءِ تے ادب وچ شاعری دی اہمیت بارے لکھیے، سرائیکی شاعری دیاں مثالاں ݙتن، اڄوکی سرائیکی شاعری بارے شاندار تحریراں لکھن ، مبارکباد دے نال میں اے وی آکھساں  جو اے کتاب سرائیکی طالب علمیں واسطے ٻہوں مفید تے کار آمد ہے۔ بلاشبہ اے کتاب ہک حوالے دی کتاب بݨسے ۔ 

سئیں ڈاکٹر خالد اقبال تے سئیں ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی صاحب دی شائع تھیوݨ آلی کتاب &quot;تاریخ ۔ سرائیکی زبان و ادب &quot; وچ میں لکھیا ہا تے میں ہُݨ وی ایہا ڳال کریندا جو اساݙے واسطے سرائیکی واسطے کم کرݨ آلا ہر شخص ٻہوں محترم ءِ، عربی ، فارسی تے انگریزی ادب دی جیویں تاریخ مرتب تھیندی ءِ اَتے ادب واسطے کم کرݨ والیں دا ناں مشاہیر دے طور تے سامھے اَمدے ایویں سرائیکی ادب واسطے کم کرݨ آلے اہل قلم دا شمار وی سرائیکی مشاہیر وچ تھیندے۔ اردو ادب وچ جیویں شبلی نعمانی، الطاف حسین حالی ، مرزا غالب، مولوی نذیراحمد، ابو الکلام آزاد، مولوی عبدالحق، سرسید احمد خان، قراۃ العین حیدر، منشی پریم چند ، ڈاکٹر سلیم اختر، ڈاکٹر جمیل جالبی ، ڈاکٹر تبسم کاشمیری ، ڈاکٹر انور سدید ، ایویں سندھی دے ڈاکٹر عبدالمجید میمن ، پشتو دے ڈاکٹر عبداللہ جان، براہوی دے عبدالرحمان براہوی ، سرائیکی دے میر حسان الحیدری ، ڈاکٹر مہر عبدالحق، دلشاد کلانچوی ، ضامی بہاولپوری، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، حمید الفت ملغانی، بلوچی دے غوث بخش صابر، ہندکو دے ڈاکٹر ممتاز منگلوری تے پنجابی دے حمید اللہ ہاشمی سمیت ٻئے لوکیں تذکرہ تھیندے ایویں انشاء اللہ ڈاکٹر خالد اقبال تے ڈاکٹر مقبول حسن گیلانی تے ٻئے سرائیکی اہل قلم دا شمار وی عالمی ادب دے مشاہیر وچ تھیسے۔ 

                       خوشی دی ڳالھ ءِ جو سرائیکی تعلیم واسطے ہولے ہولے علمی ضرورتاں پوریاں تھیندیاں پن، ہک وقت ہا جو کتاباں نہ مِلدیاں ہن ، جھوک دے پلیٹ فارم تے اساں یونیورسٹیاں تے کالجاں وچ سرائیکی تعلیم دیاں کوششاں کرݨ دے نال نال اے وی کیتا جو ودھ توں ودھ سرائیکی کتاباں ہوون تاں جو سرائیکی اکیڈمک زبان بݨے، اساں سرائیکی کیتے ݙینھ رات ہک کیتے تے اپݨے سارے وسائل خرچ کر تے ہزاراں سرائیکی کتاباں شائع کر ݙتن، سرائیکی اخبار جھوک سونے تے سہاڳے دا کم ݙتے۔ اساݙی کوشش اے وی رہ ڳی ءِ جو ٻالیں کوں پہلی جماعت توں سرائیکی پڑھائی ونڄے، خیبرپختونخوا وچ سرائیکی پہلی جماعت توں پڑھائی ویندی پی اے، انشاء اللہ وسیب دے باقی علاقیاں وچ وی سکول دی سطح تے سرائیکی شروع تھیسے تے اساݙا خاب سرائیکی یونیورسٹی دا ہے انشاء اللہ ہک وقت آؤسے جو جیویں اردو یونیورسٹی ہے تے پٹیالہ وچ پنجابی یونیورسٹی ہے ایویں سرائیکی وسیب اچ سرائیکی یونیورسٹی وی ہوسے۔ محترمہ فرحت رمضان جہے سکالر سرائیکی زبان و ادب اچ کم کریندے ٻیٹھے ہوسن۔ ماشاء اللہ فرحت رمضان صاحبہ دی ایم فل تھی ڳی اے ، انشاء اللہ آوݨ آلے وقت اچ فرحت رمضان پی ایچ ڈی سکالر ہوسے۔ 

ظہور دھریجہ 

جھوک سرائیکی ملتان 

== حوالہ ==
'''اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان'''</text>
      <sha1>g2hch4a8blbeidojqu1ql9xbk4r6hf4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ہائیکو دے مجموعے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33418</id>
    <revision>
      <id>72962</id>
      <parentid>70758</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:02:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1869" sha1="2pigq4s9c9xcmzak77346i07mhmdqyl" xml:space="preserve">                        ہائیکو دی جدید شعری وݨکی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] وچ سرائیکو دے مقابلے وچ ٻہوں گھٹ لکھی ڳئی ہے۔ ہائیکو دی شعری صنف آلے پاسے اساݙے سرائیکی شعراء ٻہوں گھٹ توجہ ݙتی ہے۔ جدید شاعری دی صنف ہائیکو ٢٠٠١ء وچ چھپے ڳئے شعری نسخے &lt;nowiki&gt;''عشق دی مالا'' وچ مختلف عنوانیں دے نال شامل کیتا ڳئے۔ جیکوں لکھݨ آلے انور شاہ انور ہن اتے ایکوں جھوک پبلشرز ملتان نے شائع کیتا۔           ایں کنوں بعد ہک ٻہوں لمبے عرصے تاݨیں کہیں شاعر ایں پاسے توجہ نہ ݙتی ۔ ول سن ٢٠١٢ء وچ عباس ملک دے ہک شعری مجموعے ''اڈار'' وچ ہائیکو دا کُجھ حصہ ملدے۔ ایں مجموعہ کلام کوں چھپݨ آلے وی جھوک پبلشرز ملتان ہن۔ سال ٢٠١٧ء اچ گلزار احمد گلزار دا ہک شعری مجموعہ ''برہوں'' سامݨے آیا۔ جیکوں ق۔ پبلی کیشنز دیرہ اسماعیل خان نے شائع کیتا۔ ایندے وچ ہائیکو دی صنف بنہاں صنفان سمیت شامل کیتی ڳئی ہے۔         سال ٢٠١٨ء اچ گلزار احمد گلزار دا ہک ٻیا شعری مجموعہ ''ساقی سوائی ݙے''&lt;/nowiki&gt; جھوک پبلشرز ملتان دے طرفوں شائع تھیا۔ جیندے وچ حمد ، نعت ، قطعے، ݙوہڑے ، نظم تے رباعی توں علاوہ ہائیکو کوں وی شامل کیتا ڳئے

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>2pigq4s9c9xcmzak77346i07mhmdqyl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بُکھ ، تریہہ ،سیلاب</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33425</id>
    <revision>
      <id>72934</id>
      <parentid>70771</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:47:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6584" sha1="pf9hiu7aq2a8l5x7jh632ofhf9vao0u" xml:space="preserve">                        [[سرائیکی وسیب]] ہک اینجھا بد نصیب خطہ ہے۔ جیہڑا حملہ آوری دی زد وچ ریہے۔نادر شاہ ، احمد شاہ ابدالی، توں گھن تے انگریز دور اتے ایندے بعد نو آبادیاتی دور تک اے خطہ حقیقی معنی وچ آزاد نیں تھیا۔ ایں خطے وچ جاگیرداری ، پیری فقیری، گدی نشینی، تمن داری ، نیم قبائلی نظام موجود ہے۔ وسائل دی تقسیم منصفانہ کوئینی۔ ایں وسیب دے  کثیر تعداد وچ لوک غربت دی لکیر توں وی تلے زندگی گزریندے پئے ہن۔ ایں خطے وچ رود کوہیاں(کوہ سلیمان ) دے علاقے اتے دریائی آبادیاں سندھ، چناب، ستلج، دریاواں دے نزدیکی وسیع و عریض دیہاتاں وچ ہر سال سیلاب دی جہ نال لکھاں دی تعداد وچ آبادی کوں متاثر کریندے۔ تڑتاݙا، جھوکاں سالھیں ، گھر سیلاب دی نذر تھی ویندے۔ فصلاں تباہ تھی ویندن۔ انہاں وجوہات پاروں سرائیکی وسیب وچ غربت وی زیادہ ہے۔ جیندا ذکر سرائیکی شاعری وچ جا بجا ݙسدے۔

نمونے دیاں مثالاں ملاحظہ کرو:

اساں تیݙے ہمسائے

اساں تیݙے ہمسائے

خجی چندر لُکا کھڑی ہے

کیریں دے وچ یا کھری ے 

خجی رج ترسائے

ساویاں پیریں پوادھی پاسوں

سوہݨی ماڑی پچا دھی پاسوں

ول وی چھاں وسکائے

ترسی بھوئیں تے ہر شئے ترسی

سوہݨی ترسی، سسی ترسی

ترسے ماء پیو جائے(٤٨)  

                       بُکھ تریہ دا موضوع سرائیکی شاعری وچ ابتدا توں جو کھڑے اڄاں تائیں ایں موضوع تے معاصر شعراء ویݨ پئے کریندے ہن۔ کیوں جو اساݙے وسیب کوں لٹیرے ہمیشہ توں لٹیندے آئے ہن تے اڄاں تائیں ساݙی دھرتی ماء دے وسائل دی نیلامی ساݙے حکمراناں دے ہتھوں پئی تھیندی ہے۔

                       ایں حوالے نال &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;فجر تھی ڳئی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; سرائیکی شاعری دامجموعہ جیکوں ساݙے معاصر شاعر سائیں رمضان کاوش ہوراں لکھئیے ۔ ایندے وچ بُکھ تریہہ دے قرب کوںمحسوس کریندے ہوئیں ہک غزل دا نمونہ پیش کریندے ہیں۔ 

ملاحظہ کرو:

تریہہ دی دھرتی تے رہوݨ آلے 

اساں ہیں لڳیاں نبھاوݨ آلے

ساݙا وسبہ بھرنواں وانگوں

اساں محبتاں ونڈاوݨ آلے

ساݙی مٹی ہے پکی مٹی

ہیں رکھی سُکھی وی کھاوݨ آلے

پکیاں کݨکاں چتے رڑے تے

اساں تاں ہیں گھاہ گہاوݨ آلے

تریہہ اساݙی گجھی نئیں کاہیں توں

ہیں پاݨی ٹوبھاں توں پاوݨ آلے

خدا مہر دا جو مینہ چا ݙیوئے

اساں ہیں خوشیاں منانوݨ آلے 

وسوبہ ساݙا  تاں مینہ دے نال ہے

ہیں مینہ تے بندڑے تھراوݨ آلے

پکی مٹی دے پکے لوک ہیں

ہیں خاب حقیقت بݨاوݨ آلے

بغیر پاݨی دے اوکھی زندگی

اساں ہیں کاوش ہنڈاوݨ آلے (٤٩)  

                       سردار خادم حسین مخفی ساݙے اڄوکے دور دا شاعر ہے۔ انہاں دا ہک سرائیکی کلام دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;لیکھا چوکھا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ ایں موضوع تے ڈاڈھے سوہنڑیں انداز نال نقاب کشائی کیتی ہے۔ حکمراناں اتے جاگیرداراں دی۔ 

نمونہ کلام:

جفا حکم کریندے پن جو ساݙے نال کیا  پچھدیں 

بکھے رو رو تے سم ویندن، اساݙے بال  کیا  پُچھدیں

اساکوں لٹ تے کھا ڳئے ہن ، نہ ککھ ساݙا بچا ڳئے ہن

منڈیاں دے وچ وکا ڳئے ہن ، اساݙے مال کیا  پچھدیں

اساکوں کوئی ملیا نی سُکھ نویں نت ہن اساݙے ݙکھ

اتھاں پئے لوک مردن، بُکھ کھڑے نت کال کیا  پُچھدیں

نہ گھر گوپا نہ تڑ تاݙا نہ چھاں چھپری نہ کھوہ کھاݙا

عذاباں وچ ہے جی ساݙا ،اساݙی ڄال کیا  پچھدیں(٥٠)   

                       ایں موضوع تے سئیں عاشق بزدار ہوریں اپݨی شاعری وچ چوکھا لکھیئے انہاں کوں وسیب دی بُکھ تسی اندری اندر کھاندی پئی، بُکھ دی وجہ کر کے تے ایں احساس کوں انہاں اپݨے الفاظ وچ ایں بیان کرݨ دی کوشش کیتی ہے۔ جو اے ݙکھ ایہ ݙکھ توں وݙا ہے۔ جیندے اڳوں تمام جذبے احساسات بے معنی ہن۔ 

میں تے توں

میں روواں تاں رونئیں سگدا

توں تاں کھِل، ہاسیں کھلݨ جوڳا

دھرتی رب دی تیݙے حصے

میݙےحصے

بُکھ دے قصے                                           (٥١)

                       ہکے بئے اڄوکے دور دے شاعر سئیں شاہد عالم شاہد دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;چندر درسال تے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دے وچ لکھی ڳئی ہک نظم &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہک دریا&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; دا نمونہ کلام ݙیکھو:

ہک دریا پیا واہندا ہا

صدیاں توں صحراواں وچ

اُوں دریا دے بنے تے

خلقت جھمر مریندی ہئی

اپݨا حال چریندی ہئی

ہک دیرا پیا واہندا ہا

اُں دریا دے بنے تے

رات کوں قصے تھیندے ہن 

لوک پئے آپ گنڈھیندے ہن

او دریا ہک دیوتا ہا

سارے لوک پنجاری ہن 

وت نیلے اسمان تلے

او دیرا وی سُکیا ڳیا

اے قصہ وی مُکیا ڳیا                        (٥٢)

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>pf9hiu7aq2a8l5x7jh632ofhf9vao0u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاریخی ، تہذیبی ،ثقافتی ، سیاسی سماڄی شعور</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33426</id>
    <revision>
      <id>72940</id>
      <parentid>70772</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:51:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="75uppvvi9trjiv10mrqsxu7pszfk6sn" xml:space="preserve">                        سرائیکی شاعری کوں وسیب (Poetic History) آکھیا ویندے۔سرائیکی دی لوک شاعری توں گھن اتے اڄوکے عہد دی جدید شاعری ، سرائیکی وسیب دی تاریک، تہذیب ، اسطور، سماڄ ، سیاست، قومیت اتے ثقافت بارے واضح نقش نقوش نشابر ملدن۔ کیوں جو ایں وسیب دا شاعر ہک سجاکی نال اپݨا فن تخلیق کریندا اےْ سرائیکی وسوں دے شاعر دیاں جڑاں ، لوک تصوف، اپݨے سماڄ دے حالات دیاں عکاس ہن۔ ویہوی صدی وچ جاگݨ والے پوسٹ کالونیکل ، پوسٹ ماڈڑن اتے اِتھ لوکاں دے قومیتی شعور نے انہاں کوں ہک سجاکی ݙتی۔

&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;تاریخ محض واقعات دی جمع بندی نہیں ہوندی۔ واقعات دا ااپس وچ باہم جڑت رکھݨ دے نال نال ایندا پچھلک تناظر ہووݨ وی ضروری ہوندے۔ جیندی وجہ نال واقفیت دی سنجاݨ تھی سگے۔ یعنی وقت دی گزران دا احساس ، تاریخی شعور دی اہم شرط ہے۔ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; (٥٣)

                       [[سرائیکی وسیب]] وچ تھیوݨ آلی شاعری کوں جیکر اڄوکے عہد (٢٠٠٠ء توں ٢٠٢٣ء) دے منظر نامے وچوں ݙیکھو تاں اے شاعری اپݨی تہذیب جیڑھی جوکہیں قوم دی سنجاݨ ہوندی ہے۔ جیہڑی خاص ثقافتی رنگاں وچاں خاص خصوصیات رکھدی ہے۔ سرائیکی شاعری ایں وسوں دی اساطیر ، تہذیب ، تاریخ، سماڄی سپاسی ، ثقافتی شعور وچوں نسری ہے۔ایں تناظر وچ کُجھ چونڑویں شاعراں دا نمونہ کلام ملاحظہ فرمائو: 

'''نظم:عاشق بزدار:'''

'''کاک کندھی'''

ساݙی سوہݨی

سگھڑ دھرتی

جیندے منظر

باہروں آوݨ والے وحشی پیراں ہیٹھ وچیندے رہ ڳئے

ساݙی دردیں ماری دھرتی دے سینے تے

کھنڈیئے ٹھیٹ گواہ ہن

جتھاں ساݙے لال سونہارے

تے کھوندے تھی موئے

ساݙیاں جایاں

بے وارث تھی

ونڄ پردیش اگھاݨیاں

اڄ وی تاں

ساݙی دھرتی دے سارے منظر

وستیاں جھوکاں

مومل ماڑیاں

ٹوبھے تاݙے

کانہہ کہیلے

جنگل بیلے

واہ وہیرے

رستے چارے

باہرو آوݨ والے وحشیاں دے پیریں وچ تے 

ساݙیاں، رلدیاں ،روحاں، روندن، کاک کندھی تے (٥٤) 

'''نظم: شاعر: مالک اشتر'''

تُساں صدیاں دی تہذیب لُٹی

ساکوں یاد ہے، اڄ وی او ویلھا

ساݙی دھرتی پاک دیاآنگݨ وچ

تُساں حاکم بݨ کے آئے ہاوے

ہر پاسے ظلم دی رات وچھا

جینویں لٹ دے شاہر وسائے ہاوے

ساݙیاں سونے رنڳیاں کݨکاں کوں

تساں گھوڑیاں نال لتاڑیا ہا

ساݙے سونے رنڳیاں کݨکاں کوں

تُساں گھوڑیاں نال لتاڑیا ہا

ساݙے چاندی مکھڑے پھُلاںکوں

تہاݙی فوجاں بہہ کیں ساڑیاں ہا

ساݙی دھرتی آپ نماݨی ہے

ایندے لوک وی پیت پرم والے

اے رڑھ واہی دے سانجھی ہن 

اے سلک سلوک دھرم والے(٥٥)

'''نظم: مجید اعوان'''

'''ہاکڑہ دی مݨ تے'''

کہیں کاک ندی جہی دل اپݨی

کل وگدی کہیں اڄ نئیں وگدی

ایں وگݨ نہ وگݨ دی چپ جاپوں

دھر  پیلیاں وچ تھی کھِل اپݨی

اساں مونڄھ دا  تنبو تاݨ بیٹھے

کیہڑی مونڄھ توں گھن ایں سِک تائیں

بیڑی ڳئی پتݨاں توں ٹھل اپݨی

اساں مومل نئیں اساں راݨا نئیں

اُوں ہیر مٹھی مجبور وانگوں

اساںکھیڑے دے گھر جاݨاں نئیں

روح ہردم رانجݨ نال اپݨی 

روح اپݨے نال سنبھال اپݨی(٥٦)

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>75uppvvi9trjiv10mrqsxu7pszfk6sn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تانثیت</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33429</id>
    <revision>
      <id>72941</id>
      <parentid>70775</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:53:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9725" sha1="8ncr8b9cvz7pwou1tqrxy3u6gcyzod2" xml:space="preserve">تانثیت ہک ادبی تحریک ہے اتے ایندا تعلق عورتیں دے حقوق نال ہے۔ اٹھارویں صدی عیسویں وچ مغرب توں ایندا آغاز تھیا۔ تاں جو دنیا بھر دی عورتاں وچ انہاں دے حقوق بارے شعور کوں بیدار کیتا ونڄے کیوں جو عورت نال ہر معاشرے ، ہر خطے وچ غیر مساوی سلوک کیتا ویندا رہ ڳئے۔ ایندی ہک وجہ اے وی ہے جو عورت کوں منڈھ لا توں کمزور تصور کیتا ڳئے۔ مگر وقت دے نال نال تعلیم اتے شعور ودھݨ نال عورتاں وچ اپݨے حقوق بارے آگاہی پیدا تھئی ہے۔ دنیا بھر وچ عورتاں دے حقوق دی ایں فکری تحریک دے اثرات دنیا برھ دے ملکاں ، معاشرے دی طرحاں پاکستانی سماڄ اتے وی نظر آندن۔

                        انگریزی ،اردو ادب راہیں [[سرائیکی ادب]] تے ایندے اثرات واضح ڈٹھے ونڄ سگدن۔ سرائیکی ادب وچ تانثیت دی تحریک زیریں سطح اتے موجود ہے۔ سرائیکی تخلیق کار خواتین بالخصوص شعرات، شاعر نے ایں تحریک کوں مضبوط کیتے۔ ڈاکٹر طاہر تونسوی دی کتاب &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;خواتین سرائیکی تخلیقات میں عورت&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; اشاعت ٢٠٠٦ئ،ایں حوالے نال ہک اہم حوالہ ہے۔ 

                       سرائیکی ادب وچ خواتین دا حصہ شامل ہے۔ سرائیکی شعری روایت ول دید کروں تاں محض بی بی دی دیان چھپیل کتاباں وچوں تعلیم النساء، &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;عشق حقانی' 'اتے &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;مخفی اسرار&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بارے پتہ لگدے۔ بخت آور کریم ١٩٢٥ء وچ قصبہ داڄل (راڄن پور) پیدا تھئی۔ انہاں دا مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;اٹک مٹک دیداں&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ١٩٨٤ء وچ چھپ تے سامݨے آیا۔ اقبال بانوی دی شاعری دا مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دل تانگھ تانگھے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; بہا ر النساء مہار سحر سیال دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ترامے دا شہر&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;١٩٩٤ء وچ چھپ تے سامݨے آیا۔ جیندے وچ سرائیکی غزلاں اتے آزاد نظماں شامل ہن۔ سحر سیال نے تریمت دے ݙکھ تنہائی تے ماحول دی گھٹن کوں اپݨا موضوع بنائے۔ رضوانہ تبسم درانی دا شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; چینڑاں چینڑاں ونگ&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;١٩٩٨ء وچ چھپیا۔ ایندے بعد &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کونڄ چناہہ دی&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;صابرہ شاہین ڈیروی دا سرائیکی شعری مجموعہ &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;کالی پُک&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; ٢٠٠٧ء وچ شائع تھیا۔ انہاں اپݨے شعری اظہار کیتے غزل نظم ݙوہڑا، کافی اتے گیت دیاں صنفاں دا انتخاب کیتے۔ 

                        پروفیسر ڈاکٹر نسیم اختر نے حاڄی پور (راڄن پور) نال تعلق رکھݨ والے شاعر میاں اللہ بخش عارض اتے گڑھی اختیار خان (رحیم یار خان) دے معروف شاعر احمد یار فریدی دے چوݨویں کلام کوں &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;دیوان عارض مع ݙوہڑا جات احمد یار فریدی دے عنوان نال مرتب کر تے شائع کیتے۔

                       سن ٢٠٠٠ء توں بعد خواتین شاعر ات دی تعداد وچ اضافہ ݙسدے۔ شمیم اعوان، زاہدہ چانڈیو، صفیہ ملک، پرنورشہناز سیال ، سرائیکی وسیب دی نمائندہ شاعرات دا نمونہ کلام جیندے وچ عورت دی مظلومیت ، مرد دی حاکمیت، استعمار ، رواجاں دی پابندی، سماڄ دے منفی رویان دا ذکر ملدے۔ ایں حوالے نال کُجھ شاعرات دیاں نظماں اتے بئی اصناف دی شعری وچوں چوݨ ملاحظہ فرماؤ:

                       ڈاکٹر طاہر تونسوی مشہورسرائیکی شاعری اقبال بانو دی سرائیکی شاعری وچ ثانثیت دے حوالیاں کوں نشابر کریندیں ہوئیں لکھیئے:

&lt;nowiki&gt;''اقبال بانو کے شعری مجموعے ''دل تانگھ تانگھے'' کی نظموں میں عورت کے ہزار روپ رنگ پھیلے ہوئے دیکھائی دیتے ہیں اور اس نے ایک ایک رنگ کو اپنے لہو سے مصور کیا ہے۔ اپنی ایک نظم ''رت '' میں اس عورت کی زندگی کا پورا عکس پیش کر دیا ہے۔ ''&lt;/nowiki&gt; (٦٤)  

'''جذبات دی عکاسی''' 

نمونہ کلام:نظم :

رَت

چھوہریں دے ݙکھ

ہوندے ہن ٻہوں عجیب

ٻلپݨ گزردا ہے

حسین تتلی دی کار 

تے آندی ہے جوانی دی رت

جوانی ملدی ہے 

تے دل وچ لہہ آندی ہے

محبت دی خواہشاں دی رُت

محبت ملدی ہے

تے اکھیں وچ وس ویندی ہے

تانگھاں دی رت

وچھوڑے دا عذاب ملدا ہے

تے بت وچ لہہ آندی ہے

حوصلیاں دی رت

محبت دے ݙکھ ملدے ہن

تے شروع تھیندی ہے 

رت جڳیاں دی رت

عذاباں دی رُت

دعاواں دی رت

کݙاہیں کݙاہیں میں سوچیندی ہاں

چھوہریں دی ساری حیاتی 

نت نویاں تے تاں دا

استقبال کریندے گزردی ہے۔                        (٦٥)

'''ظلم تے جبر:'''

                        عورت اُتے تھیوݨ آلے ظلم جبر تے تشدد دا قصہ صدیا ںتوں ٹریا آندے ۔ بھانویں زمانہ جو جیݙا ترقی کر ڳئے۔ لوک جیݙے تعلیم یافتہ تھی ڳئین ۔ بھانویں جو جتنیاں اسلامی تعلیمات عام تھی ڳین۔ ول وی عورت اڄ تائیں ہر قسم دی تنقید تے رسم و رواڄ دی قید  تے  تشدد دا شکا رہے۔ ایں حوالے نال ساݙی اڄ دی تریمت لکھاری سئیں رضوانہ تبسم دورانی اپݨے سرائیکو دے مجموعہ کلام &lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;ہتھ دے وچ ٻدھے ڳانے&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt; وچ ڈاڈھے سوہݨے اتے مختصر انداز وچ عورت نال تھیوݨ آلی نا انصافی کوں نشابر کیتے۔

نمونہ کلام:

وستی دے اے ڄٹی

ݙینہاں دھپ کماوئے

رات کوں ماراں کھاوے                                        (٦٦)

نمونہ کلام:( سرائیکی )

شور محلہ سݨئے 

او روز ماراں کھاوئے 

نہ کوئی من پرچاوئے                         (٦٧)

                       عورت دی حرمت ، عظمت اتے قدر وقیمت کوں تسلیم کریندے ہوئے قابل قدر تے اعلیٰ پائے دے ادیب ڈاکٹر انوار احمد ہوریں کُجھ ایں طرح الویندن۔

&lt;nowiki&gt;''تانثیت کے حوالے سے بعض انہتا پسند آوازیں ایسی بھی ہیں جو حیاتیاتی بنیاد پر بھی عورت کا مخصوص طور پر ذکر پسندنہیں کرتیں۔ مگر اس ساری تحریک کو اگر سماڄی عدل کے ایک خواب سے منسلک کر کے دیکھا جائے تو پھر عورت ظلم اور نا انصافی کے ہدف کے طور پر سامنے نہیں آتی ، بلکہ وہ سماڄی قوتیں بھی بے نقاب ہوتی ہیں۔ جنہوں نے اپنے تعصب امتیاز اور نا انصافی کو مذہب کے ساتھ جوڑ دیا ہے۔ اس لیے صبر و رضا ، تقدیر اور تقلیدکا درس دینے کی کوشش پر سے اعتبار اٹھ ارہا ہے۔ رجعت پسند اور استحصالی قوتوں کی مضحکہ خیزی آہستہ آہستہ پسپا ہور ہی ہے۔ نابینا عورت کوبے حیائی کا مرتکب قرار دینے والے قاضی کھسیانے ہو رہے ہیں۔ ''&lt;/nowiki&gt;             (٦٨)

'''عورت'''

                       عورت دی تقدیر دے بے انت کئی عنوان  ہن۔ بے چین ہے قسمت ایندی راحت دے کجھ سامان ہن۔ ایندی کہیں آواز دا تھیندانہ کئی احساس ہے۔ سوچ ذرا کیوں ظلم ہے ؟ ، آخر اے وی انسان ہن۔

اے رنگ ہے کائنات دا اینکوں نہ توں ویران رکھ 

اے جنس دے کئی روپ ہن، ہر روپ دی پہچاݨ رکھ

ہر دور وچ محتاڄ ہے ہر دور وچ مظلوم ہے

ہر دور اچ اے مرد دی راہندی رہی محکوم ہے

ہر دور وچ ناشاد ہے ہردو وچ مغموم ہے

ہر دور وچ فریاد ہے پردرد بے مقسوم ہے

کائنات دی تسکین دا سامان ہے آرام ہے

تخلیق دے نظریں دیوچ اے ذات ٻہوں ذیشان ہے   (٦٩)

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>8ncr8b9cvz7pwou1tqrxy3u6gcyzod2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اڄوکی سرائیکی شاعری دے نتائج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33432</id>
    <revision>
      <id>72925</id>
      <parentid>70778</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:41:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3842" sha1="72i1sqvq4cbcglcoehvuu1quxtdo5s3" xml:space="preserve">اڄوکی سرائیکی شاعری د ا منظر نامہ جیڑھی ہک مکمل تصویر بنڑیندے اُوندے نال جیڑھے نتائج سامݨے آئے ہن اُو درج ذیل ہن:

١۔                    معاصر سرائیکی شاعری اڄوکے دور دی بھرپور ترجمانی کریندی ہے۔

٢۔                  معاصر سرائیکی شاعری وچ ترقی پسندی تے روشن خیالی دے عناصر ٻہوں زیادہ ہن۔ 

٣۔                  اڄوکے سرائیکی شاعر سرائیکی وسیب دے لوکاں دے قومیتی شعور کوں اُبھارے۔

٤۔                  معاصر سرائیکی شاعری دا نشابر پُکھ مزاحمتی ہے۔ 

٥۔                 معاصر سرائیکی شاعری اپݨی فنی تے فکری خوٻیاں پاروں بہترین شاعری ہے۔

٦۔                  سرائیکی ڄوکی شاعری کوں جڳ جہان دی بہترین شاعری دے مقابلے وچ پیش کیتا ونڄ سگدے۔

٧۔                  عصر حاضرہ سرائیکی شاعر وچ روایتی شاعری دے موضوعات و ی شامل ہن۔ 

٨۔                 معاصر سرائیکی شاعری وچ سرائیکی وسیب دے لوکاں نال تھیوݨ آلیاں انصافیاں تے مظالم دا ٻیان ملدے۔

٩۔                  اڄوکی سرائیکی شاعری سرائیکی وسیب دے مسائل تے محرومیاں کوں موضوع بنڑیندی ہے۔ 

١٠۔                 معاصر سرائیکی شاعری وچ سرائیکی وسیب دا استحصال کرݨ والیاں قوتاں دے خلاف ہک احتجاڄ ہے۔

== '''سفارشات''' ==
١۔                   اڄوکی سرائیکی شعر ی ادب دی طرح معاصر نثری ادب وچ اڄوکے حالات دے حوالے نال وی تحقیق دی لوڑ ہے ۔ تاں جو سرائیکی شعری تے نثری ادب دے تحقیقی تے تنقیدی تجزیے نال سرائیکی ادب وچ معاصر منظر نامہ پوری طرح سامݨے آونڄے۔ 

٢۔                  ایہ ہک وݙا موضوع ہے۔ ایندے کیتے پی۔ ایچ۔ ڈی دی سطح تیں تحقیق دی لوڑ ہے تاں جو ایں موضوع دے حوالے نال موجودہ دور دے لکھاریاں تے شاعرا ں دی اپݨے وسیب تے اپݨی وسوں دے لوکاں دی بہتری تے خوشحالی کیتے کیتی ڳئی کوششاں پوری طرح سامݨے آسڳسن

٣۔                  ایں تحقیق وچ ٢٠٠٠ ء توں ٢٠٠٢ء تئیں دے شعری ادب دا اڄوکے منظر نامہ پیش کیتے گے۔ ایں توں پچھلے عہد دی وی عہد بہ عہد دے منظر نامیاں دی وی تحقیق کرݨ دی لوڑہے۔ تاں جو پچھلے عہد دے مسائل، محرومیاں تے شاعراں دیاں اپݨے وسیب کوں سدھارݨ دیاں کوششاں سامݨے آسڳسن۔ 

٤۔                  ایں موضوع تے پی۔ ایچ۔ ڈی دی سطح دا کم کرا تے اینکوں کتابی صورتاں وچ چھاپݨ دی شعوری کوشش کرݨی چاہیدی ہے تاں جو سرائیکی وسیب د ے لوکاں دی حالت زار کھل تے حکومت وقت دے سامݨے آ ونڄے  تاں جو حکومت انہاں دی روشنی وچ [[سرائیکی وسیب]] دے مسائل تے محرومیاں کوں حل کرݨ دے قابل تھیوے۔ 

== حوالہ ==
اڄوکی سرائیکی شاعری دا جائزہ ۔ مصنف : فرحت چغتائی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>72i1sqvq4cbcglcoehvuu1quxtdo5s3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بِلا۔ Bila</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33467</id>
    <revision>
      <id>72935</id>
      <parentid>70815</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3841" sha1="ih1kwj4y4yd0nvduiw6b4n9zggi0koo" xml:space="preserve">۱۰۔                بِلا Bila :۔(23)سرائیکی بلا/ ٻلا (رگ وید 1:32::11, 1:11:5) سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ کوں (Foreign) ٻاہری لوظ آدھن۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا لکھا ہے  Hole (کھُݙ) تے Cave (غار) ۔ انہاں ایں لوظ کوں شیت اُڑدو یا ہندی زبان دا لوظ بِل (کھُݙ) سمجھا ہے(24)۔ سئیں ٹرنر (Turner) ہوݨاں ایں کوں دراوڑی زبان دا لوظ ݙسائندن ڄݙاں ڄو سئیں برو تے امینیو ایں لوظ کوں سنسکرت دا لوظ ڳݨدن ۔ بھل ایں بارے کوئی حوالہ نئیں ݙیندے ڄیں ویلے سئیں میئر ہوفر ایں لوظ کوں unclear لکھدن۔ ڄݨیں ایں لوظ دا اے پتا کائینی ڄو اے کیہرھی زبان دا لوظ ہے تے ایں دے معنے کے ہِن۔ بھل اساں چنڳی تراویں ڄاݨدے ہائیں ڄو اے سرائیکی زبان دا لوظ ہے ۔ سئیں اینڈریو جیوکس ہوݨاں (ص:58 )ایں سرائیکی لوظ دی [[انگریزی]] املا اُکے تے انویں رِت (bila) لکھی ہے۔ ڄیویں سئیں ویزل ہوݨاں ایں دی لکھی ہے۔ تے ایندے معناں اِچ لکھا نیں ڄو اے حرف جار (Preposition) ہے تے سابقے دی جھا لوظاں نال لڳدائے۔ او لکھدن۔

&quot;Prefixed to words, in sense of prefix  un, in or a suffix, less without&quot;

                       اے ٻئے لوظ دے نال سابقے دے طور تے لڳ کے اوہے معنے ݙیندا ہے ڄیہرھے unتے in انگریزی لوظاں نال لڳ کے ݙیندن یا وت لاحقے دے طور تے less تے without ݙیندن۔ ڄیوں بلا جھجک ، بلا شبھوں وغیرہ۔ ڄیکر اساں ایں کوں ٻ دی صوت نال ٻلا پڑھوں تاں وت وی اے سرائیکی لوظ ہے۔ 

                       سئیں جیوکس ہوݨاں(ص74:)ایں لوظ کوں سرائیکی منیندیں ہوئیں ایں دی انگریزی املا (Billa) لکھی ہے تے ایں دے ترائے معنے لکھے نیں۔

۱۔  a medal (تمغا)

۲۔ A Cat (ٻلا) (ٻلی دا نر) 

۳۔Stripes of Office on arm  (ٻانہہ تے ٻدھی ہوئی دفتر دی شناختی پٹی)۔

                       سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص116:) وی ایں لوظ دی انگریزی املا billaلکھ کے ایندے معنے وی Cat (ٻلا) لکھے ہِن۔ تے نالے ایں دی مادی ٻلی(Billi) لکھی ہنیں۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص104 ) ٻلا لکھ کے ایندے معنے کیتے ہن۔ بلی کا مذکر، نرگربہ۔ ۲۔ تمغہ تے بیج ۔ چونکہ ٻ دی صوت سرائیکی زبان دی مخصوص نویکلی صوت ہے ۔ ایں کیتے سرائیکی تے سندھی زبان دے سوا ٻئی زبان الاوݨ آلا ماݨو ایں صوت کوں ٹھیک تراویں نہ الا سڳدا ہے تے نہ پڑھ سڳدا ہے۔ ایں پوروں او ایںکوں ب پڑھدا تے الائندا ہے۔ ویدک سنسکرت الاوݨ آلے آریاں نال وی ایہو مسلا ہئی۔ ایں کیتے انہاں ایں لوظ کوں ٻلا کولوں بلا بݨا ݙتا ہے تے ول پچادھی لسانی ماہراں وی ایں کوں ایویں پڑھا تے لکھا ہے۔ ایں لوظ کوں بلا پڑھا ونڄے یا ٻلا اے ݙوہاں صورتاں اِچ سرائیکی لوظ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>ih1kwj4y4yd0nvduiw6b4n9zggi0koo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اٹکا۔Atka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33475</id>
    <revision>
      <id>72922</id>
      <parentid>70823</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:40:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5345" sha1="f66j1lih1fomrcqef0q5n6ngjb82oj2" xml:space="preserve">۱۸۔              اٹکاAtka :۔(37) [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] پٹکا (رگ وید 4:8:5, 2:35:14, 1:95:7 ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ کوں سئیں اے۔ لوبوٹسکی (A-Lubotsky) ہوݨاں دے حوالے نال انہاں لوظاں دی تندیراِچ ڳنݙن ڄنہاں دے وِچ pa, ka تےsa دے غیر ممولی ہند ایرانی لاحقے پاتے ویندن تے اے لاحقے وی سِدھے سِدھے مُنڈھ(root) نال ڳانڈھویں آندن۔ ڄیویں atka (اٹکا) ،stuka (سٹکا) تے papa(پاپا) وغیرہ۔ ایں کیتے انہاں لوظاں کوں ہند ایرانی زبان دے لوظ سمجھا ڳیا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں اٹکا دے معنے کریندن ۔(cloak )(لمبا چولا/چغا) ۔ ڄیں ویلے ’’ویدک انڈکس آف نیمز اینڈ سبجیکٹس‘‘ دے لکھاری اٹکا بارے لکھدن ڄو:

&quot;This word occurs frequently in the Rigvida, but its sense is doubtful. Roth, Grassmann, Ludwig, Zimmer and others rendered it a &quot;garment&quot; in several passages.&quot; (38)

                       اے لوظ رگ وید اِچ ٻہوں کثرت نال آئے بھل ایں دے اصل مفہوم اِچ شک ہے۔ روتھ، گراسمن، لڈوگ ، زیمر تے ٻئے لوک ٻہوں ساریاں جھاہیں تے ایںدا ترجمہ’’پاوݨ دا کپڑا‘‘ کریندن۔ پاوݨ دا کپڑامنجھلا، چولا تے پٹکا کوئی وی تھی سڳدا ہے۔ اٹکا کولوں چولا یا چغا تاں مراد تھی نئیں سڳدا کیوں ڄو موہن جو داڑو دے ٻانبھݨ بادشاہ دے اُتلے دھڑ تے کیتی ہوئی چادر کولوں ملوم تھیند اہے ڄو کانسی دور اِچ سندھ وادی اِچ سیتے ہوئے کپڑے پاوݨ دا رواج ای کائیناں ہئی۔ اٹکا تے پٹکا دے وِچ رَلدیاں مِلدیاں آوازاں (Onomatopoetic)دا ڄیہرھا عنصر پاتا ویندا ہے او اٹکا تے منجھلا اِچ نئیں پاتا ویندا۔ ایں کیتے اے لکھاری رگ وید دے اٹکا کوں اڄوکی سرائیکی دے پٹکے دا اوائلی نمونا (Proto-Type) ای سمجھیندا ہے۔

                       کیا اٹکا ہند ایرانی زبان دا لوظ ہے ڄیویں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں داغمان ہے، یا اے سندھ وادی دی مقامی پراݨی زبان پروٹو سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ اے پرکھݨ کیتے ہیٹھلیاں ڳالھیں تے دھیان ݙتا ونڄے تاں ایں لوظ دی اصلیت دا نتورا تھی ویندا ہے ۔

۱۔                   کا دا لاحقا ڄیں دی تڳ تے سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ تے ہند ایرانی (اوستا) زبان دا لوظ ہووݨ دا غمان کریندن۔ او چھڑا ہند ایرانی زبان دا خاصا نئیں بھلکہ سپت سندھو علاقے دی سرائیکی زبان اِچ وی کا دا لاحقا کثرت نال ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں پھِکا، چھِکا، ٹکا، پَکا، ککا، لُکا، تُکا وغیرہ تے اے یکے لاحقے وی اٹکا آنگوں منڈھ(root) نال ڳانڈھویں ہن۔ ایں کیتے محض ’’کا‘‘ دے لاحقے دی تڳ تے اٹکا کوں ہند ایرانی زبان دا لوظ نئیں آکھا ونڄ سڳدا۔ ہند ایرانی زبان کولوں ودھ اے اوں علاقے دی زبان دا لوظ ہے ڄتھاں رگ وید ٹھہائی ڳئی اے تے او سرائیکی دے سوا ٻئی کائی زبان نئیں۔ 

۲۔                 ہند ایرانی (اوستا) تے ہند آریائی (ویدک سنسکرت) ہکے وݨ دیاں ݙوں لڑیاں ہن تے ݙوہیں الٹانویں ڄبھ آلے لوظاں (retroflex)کولوں خالی ہِن۔ ہند ایرانی (اوستا/فارسی) تاں اڄ ݙینھ تائیں انہاں صوتاں کولوں ویلھی ہے۔ بھل ویدک سنسکرت سندھ وادی اِچ راندھے ہوئیں ویلے دے غُذرݨ نال انہاں صوتاں کوں سِکھ گھِدا ہے۔ اٹکا دی ٹ ݙسائندی ہے ڄو اے لوظ خاص سندھ وادی دی زبان داای ہے ہند ایرانی زبان دا نئیں۔ کیوں ڄو ہند ایرانی زبان الٹانویں ڄبھ آلیاں صوتاں (retroflexes)کولوں خالی ہے تے ٹ الٹانویں ڄبھ آلی صوت ہے۔ 

۳۔                 اٹکا دے نال رَلدیاں مِلدیاں آوازاں (Onomatopoetic) آلے سرائیکی لوظاں دا دریھ ڄیویں چٹکا، لٹکا، مٹکا، جھٹکا، سٹکا، ہٹکا وغیرہ وی اے نشابری کریندا ہے ڄو اٹکا وی ایہیں قبیلے تے ایہیں زبان دا لوظ ہے ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں Indus Language تے اساں اوں کوں پروٹوسرائیکی آدھے ہائیں۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>f66j1lih1fomrcqef0q5n6ngjb82oj2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تنوں۔Tanu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33479</id>
    <revision>
      <id>72946</id>
      <parentid>70827</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:57:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3496" sha1="98u232dvkc7rpxmsdfmyfmf47y8cl8c" xml:space="preserve">۲۲۔              تنوںTanu :۔ (44)سرائیکی۔تن/تنوں۔ (رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں رگ وید دا لوظ لکھدن ۔ سئیں ساؤتھ ورتھ (South Worth)ہوݨاں ایں لوظ کوں آریاں تے دراوڑیاں دے ٻہوں سویل دے ملاپ (Early contact) دی مثال بݨائندن تے آدھن ڄو اے ہند ایرانی (IIr) لوظ ہے ڄیہرھا اوستا تے قدیم فارسی دے وِچ مجود ہے۔ تے ݙوہاں دے وِچ تنوںTanu جُسے(body )دے معناں اِچ ای ورتا ڳیا ہے۔ بھل ایندا ہند یورپی اشتقاق واضح نئیں۔ ایں کیتے ایندی اصل وی ہند ایرانی نئیں۔ ایویں رِت اے لوظ تامل اِچ وی تان/تن دی صورت اِچ مجود ہے تے اِتھاں وی ایں کوں جُسے(body)دے معناں اِچ ای ورتا ڳیا ہے۔ ایں تڳ تے سئیں ساؤتھ ورتھ ہوݨاں دا خیال ہے ڄو آریاں تے دراوڑیاں دا ملاپ ٻہوں سویلے لمیں ایشیا اِچ کتھائیں تھیا ہے۔ بھل سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو آریاں تے دراوڑیاں دا ملاپ سویلے نئیں بھلکہ ٻہوں دیر پِچھوں تھیا ہے۔ کیوں ڄو رگ وید دے اوائلی منڈلاں اِچ ہک ای دراوڑی لوظ کائینی ڄیہرھے کجھ تھولے ڄیہاں لوظ ہِن وی سئی (ڄیکر انہاں کوں دراوڑی زبان دے لوظ ثابت کیتا وی ونڄے تاں ناں) تاں او رگ وید دے چھیکڑی منڈلاں اِچ ہن۔اثارِ قدیمہ پوروں وی دراوڑیاں دی سندھ وادی اِچ ہوند ثابت ای نئیں تھیندی ۔وت تنوں دا لوظ تامل اِچ کیویں آئے۔ اساݙے بھاݨے تنوں سرائیکی دے لوظ تن (جُسا،body)کولوں بݨا ہویا ہے تے سندھ وادی دی مکاݨ (2000ق م) ایلے سندھک دھرتی ڄایاں نال سفر کریندا ہویا اے لوظ وی گجرات تے مہاراشٹر نے پہنتا ہے تے ول اِتھوں کول تامل زبان اِچ سڳیچ ڳئے۔ڄیکر اے دراوڑی زباناں دا بݨا لوظ ہوندا تاں تامل دے علاوہ ٻنھاں دراوڑی زباناں ڄیویں تلگو، ملیالم، کورکھو وغیرہ اِچ وی اے کیہیں نہ کیہیں شکل اِچ ضرور مجود ہووے ہا۔ تنوں دا لوظ اصل اِچ اوں دھرتی دا ہے ڄتھاں رگ وید ستھی ڳئی اے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ تن دا لوظ مجود ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص114) ایں دی سرائیکی املا تن تے انگریزی املا Tanuلکھ کے ایں دے معنے کیتے ہن ۔body, person  ڄݨیں جُسا ، آدمی۔ تنوں کولوں [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] محاورہ ہے ،’’اپݨے ہتھوں تنوں لڳݨ/پووݨ۔(کھتران720)ڄݨیں اپݨیاں غلطیاں دا بھوگ بھوڳݨ ۔  

ٻیا محاورہ ہے تن تنا آئین،تن تنا ویسیں۔ ڄݨیں ایں دنیاں تے لُڳا آئیں تے اِتھوں لُڳا ویسیں۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>98u232dvkc7rpxmsdfmyfmf47y8cl8c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تِلا۔Tilla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33480</id>
    <revision>
      <id>72954</id>
      <parentid>70828</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2063" sha1="6ak2bsphko5id1xg1p0byl7hxmhzjep" xml:space="preserve">۲۳۔              تِلاTilla :۔(45)سرائیکی تِل، تِلا دا لوظ اتھروید اِچ آیا کھڑا ہے۔ اصل اِچ اے سرائیکی زبان دا لوظ تِل ہے۔ ویدک سنسکرت اِچ اے تِلا تھی ڳیا اے۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی ایندا معناsesamڄݨیں تِل کریندن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص368 ) وی sesanum دی سرائیکی (til) تِل لکھدے ہِن۔ تِل سندھ وادی دیاں انہاں پیلھیاں راکھیاں اِچوں ہے ڄنہاں کوں سندھک دھرتی ڄایاں نیولیتھک دور اِچ ای گھریتڑا (domestic) بݨا گھِدا ہئی۔ کیوں ڄو اے سندھ وادی اِچ ڄمݨ آلیاں للمی ٻوٹیاں اِچ ہر جھا تے مجود ہئی(46)۔ ایں کیتے ایں دا پیلھا ناں تِل وی سندھک دھرتی ڄایاں ای رکھا ہے۔ اتھر وید اِچ تِلا دے نال جھرتلا دا لوظ وی آیا کھڑا ہے۔ سرائیکی زبان اِچ جھر جنگل کوں آدھن ۔(اوبرائن ۔315 ، کھتران253- )ایں کیتے جھر تلا دے معنے تھیندن جنگلی تل (للمی تل) ۔ جھر تلا دا ہم آواز (Onomatopoetic) ہِک ٻیا لوظ جھر ٻلا (جنگلی ٻلا) وی سرائیکی دے وِچ مجود ہے۔ (اوبرائن۔315،کھتران۔253) ایویں رِت تلا دے نال تِل پنجا (til.pinja) تے تل پنجائی (til-pinjai)دے لوظ صفا ݙسائندن ڄو ویدک [[سنسکرت]] دا تِلا اصل اِچ سرائیکی داتِل ہے۔ پنجا تے پنجائی ݙوہیں خالص سرائیکی لوظ ہن تے ݙوہیں سرائیکی مصدر پنڄݨ (کھتران152) کولوں نکھتھے ہوئے ہن۔ (ݙیکھو جیوکس 92 ۔اوبرائن 351 )

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>6ak2bsphko5id1xg1p0byl7hxmhzjep</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بَت/بھت۔Bat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33488</id>
    <revision>
      <id>72933</id>
      <parentid>70836</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:46:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1555" sha1="nqbzdcg34dqyhoqtkoug9aww729oh4e" xml:space="preserve">۳۱:                  بَت/ بھتBat :۔(56) سرائیکی بھت (رگ وید 6-4) اے لوظ وی رگ وید دے اوائلی ادھار گھِدے ہوئے لوظاں اچوں ہے۔ رگ وید دا چوتھا تے چھیواں منڈل سبھ توں پیلھے ستھے ہوئے منڈلاں اِچوں ہن تے پکا غمان اے ہے ڄو اے منڈل سندھ وادی دے اڄوکے سرائیکی وسیب اِچ ای ستھے ڳئے ہن۔ کیوں ڄو آریے کوہ ہندوکش دے دراں چوں لنگھدے ہوئے سبھ توں پیلھوں ایہیں علاقے اِچ ورادھے ہن۔ سئیں ویزل ہوݨاں اپݨی ہِک ٻئی لکھت اِچ ایں لوظ دی [[انگریزی]] املا سِدھی سِدھی bhat (بھت) ای لکھی ہے۔ تے نالے ایں کوں NIA ڄݨیں نویں ہند آریائی زبان دا لوظ وی ݙسایا نیں۔ بھل اے لوظ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈلاں 6-4اِ چ آیا کھڑا ہے۔ ایں کیتے اے لوظ نویں ہند آریائی زبان دا نئیں بھلکہ اے سندھ وادی دی پراݨی مقامی زبان Indus Language (سندھک زبان) دا لوظ ہے۔ اے لوظ اڄ وی سارے سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے پیا۔ (ݙیکھو جیوکس 61 ، کھتران116 ) 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>nqbzdcg34dqyhoqtkoug9aww729oh4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیڑی،کیری، کِری۔Kiri</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33489</id>
    <revision>
      <id>72977</id>
      <parentid>70837</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:16:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3153" sha1="0m19w4941kyqtulmlpcd2ks1u0eqxnm" xml:space="preserve">۳۲۔              کیڑی،کیری، کِریKiri :۔(57،58)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] کیڑی/ کِری/ کیری (رگ وید6-4)اے لوظ وی سئیں ویزل ہوݨاں دی 88ٻاہری لوظاں دی فرست اِچ مجود ہے ۔انہاں لوظاں بارے سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو:

&quot;In general, the books of RV level I (RV 4-6) are throughly South Asian and have references to local climate, trees and animals. We therefore, have to take them seriously, at their word, and can not claim that they belong to Afghanistan&quot;. (59)

                       عام طور تے اے قطعی ڳالھ ہے ڄو رگ وید دیاں پیلھیاں کتاباں (6-4)لمیں ایشیا (سندھ وادی) اِچ ای ستھیاں ڳیاں ہن تے انہاں دے وِچ اِتھاؤں دے ای موسماں، وݨاں تے ذناوراں دے حوالے مجود ہن۔ ایں کیتے اساکوں وݙی سنجیدگی نال انہاں لوظاں کوں اُنویں ای گھِنݨا چاہیدا ہے ڄیویں اے ہن۔ تے اے نئیں آکھݨا چاہیدا ڄو اے افغانستان کولوں آئن۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان کولوں اے نشابر تھی ڳئے ڄو اے لوظ قطعی طور تے سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹوسرائیکی زبان دے ای لوظ ہن۔ انہاں دے وِچوں کئی عام ورتارے دے سخت جان لوظ تاں اپݨے مُنڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں وی آپہنتن تے کجھ ہزاراں ورھاں دا پندھ کریندے ہوئیں تے لکھاں مونھاں چوں نکلدے ہوئیں اپݨے منڈھلے اٹھا یا معناں اِچ وٹیج ڳئے ہن۔ تے کجھ ایں لمبے سفر دے اُولاں جھولاں اِچ متروک وی تھی ڳئے ہن۔ کیڑی وی انہاں سخت جان لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتے ہن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص326:)کیڑی دی اُکے تے اوہا انگریزی املا (kiri) ای لکھی ہے ڄیہرھی سئیں ویزل ہوݨاں لکھدن تے ایندا معنا کریندنsmall black ant&quot; &quot;۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص526 )وی ایں کوں کیڑی (کی۔ڑی) (متبادل کویلی)(ک۔وی۔لی) لکھ کے ایں دا معنا کریندن ’’چھوٹی چیونٹی‘‘ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص259 ) کیڑی کوں کویلی لکھ کے ایں دے معنے لکھن &quot;small red ant&quot; ۔ ایں لوظ کوں کِری وی پڑھا ونڄ سڳدا ہے ۔ ایں صورت اِچ ایندا معنا تھیسی ڈٹھی ہوئی شئے۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو ایںلوظ کوں کیڑی پڑھوں یا کِری ݙوہیں سرائیکی لوظ ہن۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>0m19w4941kyqtulmlpcd2ks1u0eqxnm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بھان۔Bhan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33490</id>
    <revision>
      <id>72936</id>
      <parentid>70838</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:48:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="kbg0077oepj8jggc2wp1v7tm631bbcw" xml:space="preserve">۳۴۔              بھانBhan :۔(61) سرائیکی بھاݨ/بھان (رگ وید6-4)سندھ وادی دی منڈھلی قدیم سرائیکی (Proto Saraiki)دا اے لوظ اڄ وی یکے سپت سندھو وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے پیا۔ ویدک سنسکرت اَلاوݨ آلے آریے چونکہ [[سرائیکی زبان]] دی مخصوص صوت ݨ کوں ننھ اٹھا سڳدے ۔ ایں کیتے انہاں بھاݨ کوں بھان الایا ہے تے ول پچادھی علمانواں وی ایں لوظ دی انگریزی املا bhanای لکھی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص77 )ایں دی انگریزی املا اِچ تاں nتلے نقطہ لاکے ایں کوں bhan (بھاݨ) لکھا ہے بھل ایں دی سرائیکی املا انہاں وی ’’بہاں‘‘لکھی ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں ایندے انگریزی معنے &quot;A temporary dewelling in fields&quot; کریندن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں ایندا ہم نسل (cognate)لوظ Bhana (بھاݨا) لکھ کے ایں دا معنا کریندن (Cattle shed)۔بھاݨ تے بھاݨا ݙوہاں دے وِچ رہائش دا مفہوم سانجھا ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص116 )بھاݨ دے معنے مویشی خانہ تے بیٹھک تے رہائش گاہ وی لکھے ہن۔ ہڑپا تے موہن جو داڑو دی شاہری تہذیب دے پِچھوں سندھ وادی دے لوک یکی سندھ وادی اِچ اپݨے اپݨے بھاݨ بݨا کے ای راندھے ہن۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>kbg0077oepj8jggc2wp1v7tm631bbcw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بسا۔Busa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33494</id>
    <revision>
      <id>72931</id>
      <parentid>70842</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:45:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2016" sha1="b1d2a7f6g6t4tjl0xgb5ww62syj31wo" xml:space="preserve">۳۸۔             بساBusa :۔(65،66) سرائیکی بسا ۔(رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں د ے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ دی بݨت اِچ انگریزی حرف uدے دستی پِچھوں sآونڄے تاں او لوظ ہند آریائی (ویدک سنسکرت) دا نئیں بھلکہ او اُدھار گھِدا ہویا ٻارھی (foreign)لوظ ہے۔ ایں دی مثال اِچ آپ ہوݨاں busa (بسا) دا لوظ گھِن آندن۔ ایں دے کولوں پک تھی ویندا ہے ڄو بُسا (busa) دا لوظ غیر ہند آریائی زبان دا لوظ ہے۔ آپ ہوݨاں ایندے معنے کریندن chaff ،تے fogڄݨیں بھوں تے دھند۔ بھل انہاں معناں دے اڳوں سوالیہ نشاݨ لا کے اے وی ݙسائندن ڄو ایں دے اے معنے شکی ہن۔ سئیں ویزل ہوݨاں بُسا کوں اُڑدو دے بھوسہ نال نے رلائے۔ شیت اُنہاں بُسا تے بھوسہ دیاں رلدیاں ملدیاں آوازاں پوروں بسا دا معنا بھوسہ کیتا ہے۔ بھوسہ ایں لوظ دے حقیقی معنے نئیں۔ بُسا سرائیکی زبان دا لوظ ہے تے سرائیکی اِچ ایندے معنے تھیندن ’’پھِکا رنگ‘‘ ۔ ڄیں کوں [[انگریزی]] اِچ pale آکھا ویندا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص63 )بُسا دی سرائیکی املا بھُسہ تے انگریزی املا Bhussa لکھی ہے۔ بھل ایں دے معنے انہاں وی Grey of Colour ڄݨیں پھِکا رنگ ای کیتے ہن۔ اے لوظ وی ہزاراں ورھاں دا پندھ جھاڳ کے اپݨے منڈھلے اٹھا (Pronounciation)تے معناں نال اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>b1d2a7f6g6t4tjl0xgb5ww62syj31wo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بلبتھا۔Balbutha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33497</id>
    <revision>
      <id>72932</id>
      <parentid>70845</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2518" sha1="l7x9g1uqkimv2li5qujlq0efx1fahdm" xml:space="preserve">۴۱۔                بلبتھاBalbutha :۔(69) سرائیکی بلبتا (رگ وید) ڄیویں امریکی ریاست میسا چیوسٹس (Massachusetts) دا ناں آپے ݙسائندا ہے ڄو اے انگریزی زبان دا لوظ نئیں۔ ایویں رگ وید دا بلبتھا وی خُد ݙسائندا ہے ڄو اے آریاں دی ویدک [[سنسکرت]] دا لوظ نئیں۔ بھلکہ سندھ وادی دی مقامی پراݨی زبان (پروٹو سرائیکی) دا لوظ ہے۔ ایں دے وِچ مجود butha(بتھا) دا لاحقا آریاں دیاں منڈھلیاں ٻولیاں ہند یورپی تے ہند ایرانی زباناں اِچ اکے تے ہے ای کائیناں (70) ۔ ایں کیتے اے ویدک سنسکرت کیتے اُکا اوپرا لوظ ہے ۔ بلبتھا ہِک غیر آریا قبیلے دے وݙیرے دا ناں ہے۔ اے ڄیہاں نانواں بارے سئیں ویزل ہوݨاں آدھن ڄو

&quot;Clearly, not all the personal and place names found in the older vedic text, are of IA origin, instead they again established traces of other languages spoken in the Northern part of the subcontinant in Vedic times&quot;. (71)

                       اے صفا ڳالھ ہے ڄو پراݨیاں ویدک لکھتاں اِچ آئے ہوئے آدمیاں تے جھاہیں دے یکے نانواں دی اصل ہند آریائی نئیں۔ بھلکہ ایں دی جھا اے انہاں زباناں دی نشاندہی کریندن ڄیہرھیاں ویدک ویلاں اِچ برصغیر پاک تے ہند دے اُبھے علاقاں اِچ الایاں ٻولیاں ویندیاں پیاں ہن۔ اتھاں اساں اے ڳالھ سرکھری کیتی ونڄوں ڄو ویدک ویلاں اِچ برصغیر دے اُبھے علاقاں اِچ چھڑی ہِکا زبان الائی ٻولی ویندی ہئی ڄیں کوں سئیں ویزل ہوݨاں Indus Languageیا پارا منڈا آدھن تے اساں اوں کوں پروٹوسرائیکی دا ناں ݙیندے ہائیں۔ بلبتھا دا لوظ وی خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ سرائیکی زبان اِچ بلبل پکھی (nightingale)کوں بلبتھی آکھا ویندا ہے۔ تے ایں دے نر کوں سرائیکی بلبتھا آدھن۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>l7x9g1uqkimv2li5qujlq0efx1fahdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تُریپا۔Turipa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33501</id>
    <revision>
      <id>72947</id>
      <parentid>70849</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:58:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1126" sha1="1yo0kv83godg1x3s7u7uols7ynn0tbu" xml:space="preserve">۴۵۔             تُریپاTuripa :۔(76)سرائیکی تروپا (رگ وید10:106) turipaدا لوظ وی رگ وید دے منڈل 10تے سوکتا 106 دے وِچ آیا کھڑا ہے۔ 3500ورھاں کول ای پراݨے ایں لوظ دے وِچ نہ تاں وݙی وٹاند آئی ہے تے نہ اے متروک تھیا ہے۔ بھلکہ اے سرائیکی زبان اِچ اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ ایݙی لمبی مُد اِچ ایں لوظ دیاں چھڑیاں ݙوں سُراں (vowels)اِچ ای وٹاند آئی ہے۔ ایں دے اڄوکے روپ تروپا اِچ آندے آندے ایں دی uدی سُر a اِچ تے iدی سُرoاِچ وٹیج ڳئی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص110)تے ایں دی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] املا تروپا تے انگریزی املا tropa لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں Sewing ڄݨیں سیوݨا۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>1yo0kv83godg1x3s7u7uols7ynn0tbu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>72956</id>
      <parentid>72947</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:05:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1130" sha1="5wtp0tmo514o1x21wlmj6cq60nin5u7" xml:space="preserve">۴۵۔             تُریپاTuripa :۔(76)سرائیکی تروپا (رگ وید10:106) turipaدا لوظ وی رگ وید دے منڈل 10تے سوکتا 106 دے وِچ آیا کھڑا ہے۔ 3500ورھاں کول ای پراݨے ایں لوظ دے وِچ نہ تاں وݙی وٹاند آئی ہے تے نہ اے متروک تھیا ہے۔ بھلکہ اے سرائیکی زبان اِچ اڄ وی ورتارے اِچ ہے۔ ایݙی لمبی مُد اِچ ایں لوظ دیاں چھڑیاں ݙوں سُراں (vowels)اِچ ای وٹاند آئی ہے۔ ایں دے اڄوکے روپ تروپا اِچ آندے آندے ایں دی uدی سُر a اِچ تے iدی سُرoاِچ وٹیج ڳئی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص110)تے ایں دی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] املا تروپا تے [[انگریزی]] املا tropa لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں Sewing ڄݨیں سیوݨا۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>5wtp0tmo514o1x21wlmj6cq60nin5u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تݨدولا۔Tandula</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33502</id>
    <revision>
      <id>72953</id>
      <parentid>70850</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:04:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1817" sha1="3hd9mepcpe75751fneg529666n8zs0i" xml:space="preserve">۴۶۔              تݨدولاTandula :۔(77)سرائیکی تندولا (اتھر وید) تندولا خالص سرائیکی لوظ ہے تے انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے ہزاراں ورھاں دا پندھ مریندے ہوئیں اساں تائیں آپہنتے ہِن ۔ بھل انہاں دے اٹھا تے معناں اِچ کائی وٹاند نئیں آئی۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں OIA (پراݨی ہند آریائی) زبان دا لوظ ݙسائندن۔ بھل آپے ای اے ݙسائندن ڄو اے مقامی زبان (Indus Language) دے او لوظ ہِن ڄیہرھے آریاں دے سندھ وادی اِچ آوݨ سیتی انہاں دی زبان ویدک [[سنسکرت]] اِچ رَل ڳئے ہِن۔ سئیں ہوݨاں ایں دے معنے rice grainتے husked riceڄݨیں چاولاں دے داݨے تے اݨ چھڑے چاول کریندن۔ ڄیں ویلے تندولا سندھ وادی اِچ ہر جھا تے تھیوݨ آلی للمی گھاہ ہے تے ایندا ساڳ وی پکایا ویندا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص114) ایں دی انگریزی املا (Tandula) اُکے تے اوہا لکھی ہے ڄیہرھی سئیں ویزل ہوݨاں لکھدن۔ بھل سئیں جیوکس ہوݨاں ایں دا معنا کریندن A herb تے ایں دا نباتاتی ناں (Tigera arcensis)لکھدن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص196) ایں کوں خالص سرائیکی لوظ لکھدن تے ایں دے معناں اِچ لکھدن ’’ایک قسم کا گھاس جس کا ساگ پکاتے ہیں‘‘ ۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>3hd9mepcpe75751fneg529666n8zs0i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڳݨا۔Gana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33508</id>
    <revision>
      <id>72963</id>
      <parentid>70856</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:02:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1912" sha1="5z9sfkfw4wtof58o5gnizdztx6sl5qj" xml:space="preserve">۵۲۔             ڳݨاGana :۔ (85)سرائیکی ڳݨا، ڳاݨا۔(رگ وید) پروٹو سرائیکی لوظ gana (گݨا) اڄ وی یکے سرائیکی وسیب اِچ ورتارے اِچ ہے۔ اے سرائیکی مصدر ڳݨݨ کولوں نکھتھا ہویا ہے ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص286) ایں دی سرائیکی املا گنڑنڑ لکھ کے ایں دے معنے لکھدن reckon, calculate, poll, number تے estimate  وغیرہ۔ ڄیں ویلے سئیں کھتران ہوݨاں (ص576) ایں دی سرائیکی املا ڳݨڑݨ لکھدن تے ایں دے معنے کریندن گننا، شمار کرنا۔ سئیں ویزل ہوݨاں وی ایں دا معنا troopلکھدن ڄیہرھا جمع دا مفہوم ݙیند اہے۔ ڳݨا دے وِچ سرائیکی زبان دی مخصوص صوت ڳ آئی کھڑی ہے۔ ایں صوت کوں نہ آریے اَلا سڳدے ہن تے نہ پچادھی انگریزی علما الا سڳدن ایں کیتے رگ وید اِچ اے لوظ گنا ستھا ڳیا ہے تے ول انگریزی علمانواں وی ایں کوں گ دی صوت نال لکھا پڑھا ہے۔ ڳݨا انہاں نویکلے لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے رگ وید پوروں ٹردے ٹردے سندھ وادی اِچوں نکل کے یکے [[ہندوستان]] اِچ کھِنڈ ڳئے ہن ۔ ڳݨا تے ڳݨݨ دے ہم نسل (Cognate)لوظ گِنا، گننا، گنتی تے گَنا وغیرہ برصغیر پاک تے ہند دے اکثرا علاقاں اِچ اڄ وی الائے ٻولے ویندے پئے ہن۔ڄیکر ایں لوظ کوں ڳاݨا ganraپڑھا ونڄے تاں وی اے سرائیکی لوظ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>5z9sfkfw4wtof58o5gnizdztx6sl5qj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ڳݨاکا۔Ganaka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33509</id>
    <revision>
      <id>72964</id>
      <parentid>70857</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="796" sha1="dd46xxjnz7fy0t2ywjj1a34b2yyd3ih" xml:space="preserve">۵۳۔             ڳݨاکاGanaka :۔(86)سرائیکی ڳݨݨ آلا ۔ ڳݨاکا رگ وید دے لوظ ڳݨا دا ہم نسل (Cognate) لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معناکریندن astrologer (نجومی ، جوتشی) تےusurer (بنیا، سودخور) ۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے اے معنے کیہیں حد تائیں بݨدے تاں ہِن ڄو نجومی، جوتشی تے بنیے دا کم ڳݨݨ تے حساب کتاب متوں نئیں چلدا۔ بھلا [[سرائیکی زبان]] اِچ ایں دا سِدھا سِدھا مطبل ہے ڳݨݨ آلا۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>dd46xxjnz7fy0t2ywjj1a34b2yyd3ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کݨارو۔Kunaru</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33512</id>
    <revision>
      <id>72975</id>
      <parentid>70860</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:14:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2694" sha1="pix1skec6qs9equf75etx0ij4fu813f" xml:space="preserve">۵۶۔             کݨاروKunaru :۔(90)سرائیکی ناروں۔(رگ وید 3:30:8)سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنالکھدن۔lame in the arm یاname of a person ڄݨیں ٻانہہ دا سُک ونڄݨا یا اے کیہیں آدمی دا ناں ہے۔lame in the arm دے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے اے وی ݙسائندن ڄو ایں دے معنے مشکوک ہن۔ ایں دے نال ݙوجھا معنا وی مشکوک تھیا ویندا ہے۔ سئیں میئرہوفر ہوݨاںوی انہاں معناں کوںunclearلکھ کے ایں لوظ دے دراوڑی زبان دا لوظ ہووݨ تے وی اپݨا شک ظاہر کرݙیندن۔ حقی ڳالھ تاں اے ہے ڄو اے لوظ دراوڑی زبان دا لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دا اپݨامقامی لوظ ہے۔ پروٹو سرائیکی دے لوظ کݨارو kunaruدا اڄوکے [[سرائیکی وسیب]] اِچ ku دا سابقہ اݙ ڳیا ہے تے اے چھڑا ناروnaru رہے ڳیا ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں(ص648 )نارو دے معنے لکھدن۔ ’’انسانی جسم میں پرورش پا کر جسم سے نکلنے والا تاگے کی طرح کا لمبا کیڑا، گنی وارم ۔جیکر نارو کیہیں بے احتیاطی کولوں ترٹ کے اندر رہے ونڄے تاں ٻانہہ کوں مفلوج وی کرݙیندا ہے۔ ایں پوروں ݙٹھا ونڄے تاں سئیں ویزل ہوݨاں دے کیتے ہوئے معنے کیہیں حد تائیں ٹھیک ہن۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص326 )ایں لوظ دی سرائیکی املا نارو اتے انگریزی املا narwa لکھی ہے۔ تے ایں دا معنا گِنی وارم  (Filoria medinensia) &quot;Guine Warm&quot;  ای کیتا ہے ۔ ودھیک اے وی ݙسانیں ڄو:

&quot;Said to be due to drinking water from ponds, which has received hill water in which snake's eggs have been dissolved.&quot; 

                       آدھن ڄو اے (بماری) انہاں تلاواں دے گندے پاݨی پیوݨ کول تھیندی ہے ڄنہاں دے وِچ روہاں کولوںپاݨی آندائے تے اوندے وِچ سپاں دے آنے لُڑھ کے آویندن۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص136 )وی ایندا ایہو ناں narwa ای لکھا ہے۔ تے اوندی تشریح اِچ وی اوہا ڳالھ لکھی نیں ڄیہرھی سئیں جیوکس ہوݨاں لکھی ہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>pix1skec6qs9equf75etx0ij4fu813f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تُگرا۔Tugra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33513</id>
    <revision>
      <id>72955</id>
      <parentid>70861</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:04:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="842" sha1="rs86uem43jnri662drujby65faamxgt" xml:space="preserve">۵۷۔             تُگراTugra :۔ (91)سرائیکی توڳڑا (رگ وید 6-4: )سئیں ویزل ہوݨاں تُگرا(Tugra) دا لوظ انہاں 88ٻاہری لوظاں دی فرست اِچ ݙتا ہے۔ ڄیہرھی انہاں سئیں کوئیپر ہوݨاں دی ٻارھی لوظاں دی بݨائی ہوئی فہرست کولوں تیار کیتی ہے۔ بھل ایں دا کوئی معنا ننھیں ݙتا۔ اساݙے بھاݨے tugra [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دا لوظ توڳڑا ہے۔ کھرکی دے سڄے ڄمے ہوئے ٻچے کوں توڳڑا آکھا ویندا ہے۔ ایں دی مونث توڳڑی ہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>rs86uem43jnri662drujby65faamxgt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ترنتا۔Taranta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33520</id>
    <revision>
      <id>72944</id>
      <parentid>70868</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:55:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2122" sha1="qri9ss3eoam329fhdftkn3t4rh3xvrm" xml:space="preserve">۶۴۔              ترنتاTaranta :۔(103)سرائیکی ترنڈا (رگ وید) رگ وید دے ایں ٻارھی لوظ دی بݨت Cer ڄݨیں Consonants+Vowels+r دی بݨت ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو sar,par,nar,tar دے سابقاں نال بݨݨ آلے لوظ ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں بھلکہ اے مقامی سندھک زبان (Indus Language)دے لوظ ہن ترنتا(Taranta)وی tarدے سابقے نال بݨا ہویا لوظ ہے۔ ایں کیتے اے وی ویدک سنسکرت دا لوظ نئیں بھلکہ مقامی سندھک زبان (سرائیکی + سندھی) دا لوظ ہے تے اڄوکی سرائیکی اِچ ترنڈا دے روپ اِچ مجود ہے۔ سرائیکی اِچ ایں دا معناتھیندا ہے ٹولا ، گروہ، تھپی۔ ڄیویں ’’چھوہراں دا ہِک ترنڈا اِتھوں لنگھ ڳئے‘‘۔سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص369 ) ترنڈا دا مادی لوظ ترنڈی لکھ کے ایں دے معنے لکھے ہن &quot;a large herd of bulocks taken about for sale&quot; ڄݨیں ݙانداں دا ہِک وݙا ترنڈا ڄیہرھا وِکݨ ویندا پیا ہووے۔ نروٹ ناں دے یکے متعلقات ای ہمیشاں نروٹ آندن۔ ایں کیتے نروٹ (masculine)ݙانداں دے نال ترنڈی دی جھا ترنڈا دا لوظ ای ورتارے اِچ آسی۔ اساں ایں کیتے herd دے معناں اِچ ترنڈی دی جھا، ترنڈا دا لوظ ورتا ہے۔ رگ وید دے ترنتا (tarnta) تے اڄوکی سرائیکی دے ترنڈا (Taranda) دے وِچ چھڑی t تے d دیاں صوتاں اِچ وٹاندdissimilation ہے۔ باقی دا لوظ انویں دا انویں ہے۔ ایں دے کول نشابر ہے ڄو ترنڈا ہزاراں ورھاں پراݨا [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظ ہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>qri9ss3eoam329fhdftkn3t4rh3xvrm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تاڈت۔Tadit</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33521</id>
    <revision>
      <id>72942</id>
      <parentid>70869</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2541" sha1="jrvkqjw1qjhph1o83ue9hf1zy5eaxst" xml:space="preserve">۶۵۔             تاڈتTadit :۔(104)سرائیکی آݙت/ آݙتوار۔(رگ وید 1:94:17, 2:23:9 ) سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب tadit تاݙت انہاں لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے ٻہوں دیر پِچھوں (1200-1350ق م) رگ وید اِچ آئن تے اِتلے تائیں آریاں تے دراوڑیاں دا سندھ وادی دے اُکے لمیں علاقاں (سندھ) اِچ ملاپ تھی ڳیا ہئی۔ایں کیتے کجھ دراوڑی لوظ ویدک سنسکرت اِچ آئن۔ تاݙت وی انہاں لوظاں اچوں ہے۔ بھل تاݙت (tadit)دا لوظ منڈل2سوکتا23 تے رچھݨا9اِچ مجود ہے۔ رگ وید دے 5,4,2 تے6 او اوائلی منڈل ہن ڄیہرھے سبھ توں پیلھے ستھے ڳئے ان۔ تے سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب انہاں اوائلی منڈلاں اِچ ناں جوگا کوئی ہِک وی دراوڑی لوظ مجود کائینی۔ ایں کیتے اساں اے سمجھیندے ہائیں ڄو تاݙت وی دراوڑی لوظ نئیں توڑیں ڄو اے منڈل 1دے سوکتا 94دی رچھݨا17اِچ وی آیا کھڑا ہے۔ تے منڈلIرگ وید دے انت تائیں ستھیندا ریہا ہے۔ ایں دا لوظ دے پراݨ تے کوئی اثر نئیں پوندا۔ تاݙت سندھ وادی دی مقامی زبان پروٹوسرائیکی دا اپݨا لوظ ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ اے لوظ آݙت دے روپ اِچ مجود ہے۔ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ ایں دی چھڑی پیلھی صوت ’’ت‘‘ ای ڈٹھی ہے۔ باقی دا لوظ ثابت ثبوت اساݙے تائیں آپہنتا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص93) ایں لوظ دی انگریزی املا aditwarلکھ کے ایںدے معنے Sundayڄݨیں آݙتوارلکھے ہن۔ ڄیں ویلے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص33)وی ایں دی انگریزی املا Aditwarلکھ کے ایں دے معنے Sundayکیتے ہن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص6)ایں لوظ کوں چھڑا آݙت لکھا ہے۔ تے ایں دا معنا کیتا نیں ’’اتوار کا دن‘‘۔اساݙے بھاݨے رگ وید دا تاݙت tadit [[سرائیکی زبان]] دا آݙت / آݙتوار ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>jrvkqjw1qjhph1o83ue9hf1zy5eaxst</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اُکھا،اوکھا،اَکھاUkha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33523</id>
    <revision>
      <id>72920</id>
      <parentid>70871</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:38:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3457" sha1="s6hij3gslasxx9lrgeuaedajgvcyh0l" xml:space="preserve">۶۷۔              اُکھا،اوکھا،اَکھاUkha :۔(107) [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اُکا، اوکھا۔ (رگ وید 1:162:13-15, 4:19:9 )سئیں ٹی ۔برو ،ساؤتھ ورتھ تے زویلے بل اکھا ukha کوں دراوڑی لوظ آدھن۔ ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں نہ ادھار گھدا ہویا دراوڑی لوظ منیندن تے نہ اصل دراوڑی لوظ۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو اے رگ وید دے اوائلی ادھار گھِدے ڳئے لوظاں اِچوں ہے تے ڄیکر ایں کوں دراوڑی لوظ مناں ونڄے تاں وت اے وی منݨا پوسی ڄوموہن جو داڑو تے ہڑپا آلاں دی زبان وی دراوڑی ہئی۔ ایں دے رد اِچ آپ ہوݨاں آدھن ڄو رگ وید دے اوائلی منڈلاں (2,4,5,6)اِچ ہِک وی دراوڑی لوظ کائینی۔ اکھا چونکہ رگ وید دے سبھ توں پراݨے منڈل 4اِچ آیا کھڑا ہے ایں کیتے نہ تاں اے دراوڑی لوظ تھی سڳدا ہے تے نہ موہن جو داڑو تے ہڑپا آلاں دی زبان دراوڑی ہئی۔

                       رگ وید دا اکھا (ukha)سرائیکی دا اکا(ukka)ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص37)ایں دی ایہا انگریزی املا لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں The whole lot, allڄݨیں یکے دا یکا۔ ڄیکر اکا کوں اسم ِ صفت گھدا ونڄے تاں وت ایں دے معنے تھیندن Quite, at allبلکل ،ہرگز نئیں۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص36) ایں کوں خالص سرائیکی لوظ لکھدن تے ایں دے معنے ہرگز، بلکل، تمام تے سارا کریندن۔ ڄیویں ’’اے اکا کوڑ ہے‘‘۔ ایں دا مادی لوظ اُکی ہے ۔ سرائیکی دا’’ک ‘‘ویدک سنسکرت اِچ عمومن ’’کھ‘‘ تھی ویندا ہے ۔ ایں کیتے اِتھاں وی سرائیکی دا اکا ، اکھا (ukha)تھی ڳیا ہے۔ اے وی تھی سڳدا ہے ڄو اے لوظ سرے کولوں اوکھا ہووے (جیوکس ص49)تے آریاں ایندا پیلھا سُر (vowel)  A ڈھہا کے ایں کوں اوکھا کولوں اُکا بݨا ݙتا ہووے۔

                       سئیں ویزل ہوݨاں اکھا (ukha )دے معنے لکھے ہن pot,hip ڄیں ویلے DEDRلغت دے لکھاری سئیں ٹی برو ہوݨاں ایں لوظ کوں دراوڑی (tulu)دے لوظ (okka)دے برابر سمنجھ کے ایں دے معنے کیتن hip ۔ ایں کیتے سئیں ویزل ہوݨاں وی ایں دا ہِک ایہو معنا لکھا ہے۔ EWA لغت دے لکھاری سئیں میئر ہوفرہوݨاں ایں لوظ کوں لاطینی زبان دے لوظ duxill (small potڄݨیں چھوٹا تھاں) تے(Dulla Pot)  تھاں دے برابر سمجھیندن۔ بھل آپ ہوݨاں اے وی لکھدن ڄو (not sufficiently explained) ڄݨیں ایں دی پوری وضاحت نئیں تھی سڳی۔ اے لوظ اُکا ہووے یا اوکھا ہر رنگ اِچ اے سرائیکی لوظ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>s6hij3gslasxx9lrgeuaedajgvcyh0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اکھا چڈ، اوکھا چِڈ۔Ukha Chid</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33524</id>
    <revision>
      <id>72926</id>
      <parentid>70872</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:42:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2279" sha1="nohavhsc1pdpfyo9w78ri2ifocvefzk" xml:space="preserve">۶۸۔             اکھا چڈ، اوکھا چِڈUkha Chid :۔(108)سرائیکی اوکھا چݙ، اکا چڈ(رگ وید 4:19:9 ) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے معنے لکھدن lame, breaking the hip ڄݨیں او جھا ڄتھوں ٻنڈڑو کھرے تھیندن تے لنگڑا ۔DEDR دے لکھاری سئیں ٹی ۔بَرو ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن Particular part of upper leg ڄݨیں اتلی ڄنگھ دی مخصوص جھا۔ سرائیکی اِچ ایں جھا کوں چݙی، چݙا تے چݙ آکھا ویندا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں(ص147) ایں لوظ دی انگریزی املا (chud) لکھیندن تے اے وی ݙسائندن ڄو اے لوظ نروٹ ورتا ویندا ہے۔ آپ ہوݨاں ایندا معنا لکھیندن The vulvaڄݨیں رِحم۔ ڄیں ویلے سئیں کھتران ہوݨاں (ص267 ) ایں کوں خالص [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظ ݙسائندن تے ایں دے معنے کریندن،’’عورت کی شرم گاہ، اندام ِ نہانی ‘‘۔ سئیں ویزل ہوݨاںUkka-chid دے وچالے ڈیش(۔) لا کے انہاں کوں ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ݙسائندن۔ سرائیکی اِچ وی اکا / اوکھا تے چݙ ݙوں وکھرے وکھرے لوظ ہِن۔ بھل ڄݙاں اے اکٹھے آندن تاں انہاں دے حقیقی معنے بدل ویندن۔ مجازی معناں اِچ اے مرکب بیوقوف، اݨچݙ تے گنوار آدمی کیتے ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں ’’او تاں اکا چݙ دا چݙ ہے۔ ڄݨیں او تاں نرا بیوقوف یا اݨچڈ ہے۔ ڄیں ویلے اوکھا دے نال چݙ دا مرکب بݨدا ہے تاں وت اے مشکل آدمی دے معنے وی ݙیندائے ۔ اے ڄیہاں آدمی ڄیں دے کول کئی شئے گھنݨی یا کائی ڳالھ مناوݨی ٻہوں اوکھی ہووے۔ ڄیویں ’’او تاں ٻہوں اوکھا چݙ ہے‘‘۔اتھاں چݙتضحیکاً ورتا ڳیا ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>nohavhsc1pdpfyo9w78ri2ifocvefzk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیجا۔ Kija</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33530</id>
    <revision>
      <id>72980</id>
      <parentid>70878</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:17:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2137" sha1="eqwal12qhb9k40245uzzjxbzq1sfnyv" xml:space="preserve">۷۴۔              کیجا Kija :۔(115)سرائیکی کیجاں۔ کے ڄیہاں ، کیجھاں (رگ وید 8:66:3) کیجاں [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] دا استفہامیہ لوظ ہے۔ ڄیہرھا کیہیں شئے دی حالت (state ) تے رنگ (colour)بارے ملوم کرݨ کݨ الایا ویندا ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ ایں کوں کیجھاں، کے ڄیہاں تے کیجھاں دے روپ اِچ ورتا ویندا پئے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص525) ایں لوظ دی املا کیجھاں(کے۔جھاں) کھجھیں(کے۔جھا۔ں) کھجھہیں(کے۔جھیں) وی لکھی ہے۔ تے ایں دے معنے وی کئی لکھے نیں ڄیویں کیسا، کس طرح کا ، کیسی، کس طرح کی، کس طرح کے، تے کیسے ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص325 )ایں لوظ دی انگریزی املا kejeha (کے۔جیہاں) لکھی ہے تے ایں کوں اسم ِ صفت تے استفہامیہ (Interrogative) لکھانیں۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا کریندن  What sort of? ڄݨیں کیہرھی تراویں دا / دی؟ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص270 ) ایں دی انگریزی املا kejihan لکھ کے ایں دا معنا کریندن implement (آواز، آلہ، ظرف) تے super ۔ ڄݨیں کیب، مہمیز۔ سئیں میئر ہوفر ہوݨاں کوں ایں لوظ دے سرے کولوں ٻارھی ہووݨ تے شک ہے۔ ڄیں ویلے سئیں کوئیپر ہوݨاں آدھن ڄو ایں دا دراوڑی اشتقاق مشکوک ہے۔ دراوڑی زبان اِچ ایں لوظ دا اشتقاق نہ تھیوݨ ایں ڳالھ دی دلیل ہے ڄو اے دراوڑی لوظ نئیں بھلکہ خالص سرائیکی زبان دا لوظ ہے۔ ڄیہرھا ہزاراں ورھاں دا سفر کریندا ہویا سڳچا اساں تائیں آپہنتا ہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>eqwal12qhb9k40245uzzjxbzq1sfnyv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کݨاشا۔Kinasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33531</id>
    <revision>
      <id>72974</id>
      <parentid>70879</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:14:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3329" sha1="rybeu1s6ra3ojnnmeblk5rcj5s1k95g" xml:space="preserve">۷۵۔             کݨاشاKinasa :۔(116)سرائیکی کیݨ (رگ وید 4:57:8)سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب رگ وید دے ڄیہرھے لوظ asa دے لاحقے تے مُکدن او ویدک سنسکرت دے لوظ نئیں بھلکہ سندھ وادی دی اوں مقامی مُنڈھلی زبان دے لوظ ہِن ڄیہرھی آریاں دے آوݨ کولوں پیلھے اِتھاں الائی ٻولی ویندی ہئی۔ کݨاشا kinasaویasa دے لاحقے تے مُکدا پیا ہے ۔ ایں کیتے اے لوظ وی سندھ وادی دی اوں مقامی زبان دا لوظ ہے ڄیں کوں سئیںویزل ہوݨاں پارا منڈا تے Indus Language(سندھک زبان) دا ناں ݙیندن۔ کݨا شاkinasa ایہیں سندھک زبان دا لوظ ہے۔ کݨاشا ہل واہی دا خاص سندر ہے۔ ایں دے نال اُچی جھکی زمین کوں ہکو ڄیہاں کیتا ویندا ہے۔ سندھ وادی دے دھرتی ڄائے آریاں دے سندھ وادی اِچ ورادھݨ کولوں گھٹوگھٹ 6000ورھیں پیلھے دا وہیبا کریندے آندے ہن۔ ایں کیتے وہیبے دیاں اصطلاحواں تے سندراں دے ناں وی سندھک دھرتی ڄایاں دے اپݨے گھڑے تے رکھے ہوئے ہن۔ کیݨ وی وہیبے دے سندراں اِچوں ہے۔ ایں کیتے ایںدا ناں وی سندھک دھرتی ڄایاں دا رکھا ہویا ہے۔ اڄوکے ویلے جوڑے دا کم چونکہ ٹریکٹر سمبھال گھِدا ہے۔ ایں کیتے ہُݨ کیݨ دا کم ٹریکٹر دے اڳلے تے پچھلے بلیڈ کولوں گھِدا ویندا ہے۔

                       سئیں ویزل ہوݨاں کݨاشا دے معنے لکھݨplough manڄݨیں ہالی۔ بھل ایں دے اے معنے نئیں۔ ہالی کݨاشا کوں چلائندا تاں ہے بھل کیݨ ہالی دا سندر ہے ہالی نئیں۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص155 ) کیݨ دی انگریزی املا ken (کیݨ)لکھی ہے تے ایں دے معناں اِچ لکھا نیں۔ &quot;an instrument, a rake for removing earth and levelling ground ڄݨیں اے ڄیہاں سندر ڄیں دے نال پݨا ہٹایا ویندا ہے تے زمین ہکو ڄیہاں کیتی ویندی ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص271 )ایں دی سرائیکی املا کینڑ تے انگریزی املا kenrلکھی ہے۔ ایں دے معناں اِچ آپ ہوݨاں لکھدن۔&quot;An agricultural instrument for levelling the ground.ڄݨیں وہیبے دا سندر ڄیں دے نال زمین ہکو ڄیہاں کیتی ویندی ہے۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص526 ) وی ایں دی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] املا سئیں جیوکس ہوݨاں آنگوں کینڑ ای لکھی ہے۔ تے ایں دے معنے  لکھے نیں کراہ، ٹریکٹر کا بلیڈ، سندھک زبان دا اے لوظ آریاں نال ٹردا ہویا گنگا جمنا دوآب اِچ وی ونڄ پہنتا ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>rybeu1s6ra3ojnnmeblk5rcj5s1k95g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیرن.ْKirin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33548</id>
    <revision>
      <id>72979</id>
      <parentid>70896</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:17:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="3n13200usx70zqe2nzmygo3jdtzdwzj" xml:space="preserve">۹۲۔              کیرݨKirin :۔(144،145)سرائیکی کیرݨ (رگ وید 5:52:12 ،6-4)کیرݨ دا لوظ سئیں ویزل ہوݨاں دے انہاں 88لوظاں اچوںہے ڄیہرھے انہاں سئیں کوئیپر ہوݨاںدی بݨائی ہوئی ٻارھی لوظاں دی فرست اِچوں کڈھن۔ انہاں دا آکھݨ ہے ڄو:

&quot;First of all, it must be mentioned again that even these hymns bear all the characteristics of a text of the Greater Punjab. G. Van Driem and A.Parpola believe that these oldest hymns were still composed in Afghanistan, this is why they would not contain Drav. words as outlined by Witzel. This is, however, not the case as these books contain references to the major rivers of the Punjab, even the Ganges.&quot;(146)

                       سبھ توں پیلھے تاں ولا اے ݙساوݨا ٻہوں ضروری ہے توڑیں ڄو انہاں بھڄݨاں اِچ عظیم پنجاب(سپت سندھو) دے سارے نشابر ڳݨ پاتے ویندے ہن۔ وت وی جی۔ وان ڈریم تے آسکو پرپولا ہوݨاں دا منݨ ہے ڄو اے پراݨے بھڄݨ [[افغانستان]] اِچ ستھے ڳئے ہن۔ ایہو کارݨ ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں دے ݙتے ہوئے خاکے موجب انہاں دے وِچ دراوڑی لوظ کائینی۔ بھل اے ڳالھ نئیں۔ انہاں منڈلاں(کتاباں) اِچ پنجاب دے وݙے وݙے دریاواں دے حوالے ݙتے ڳئے ہن۔ اتلے تائیں ڄو انہاں دے وِچ گنگا دے حوالے وی مجود ہن۔ ایں بیان کولوں پک تھی ویندا ہے ڄو خاص کر چوتھا تے چھیواں منڈل سپت سندھو علاقے اِچ ای ستھا ڳیا ہے تے انہاں منڈلاں اِچ یکے ٻارھی لوظ وی سپت سندھو دی ماء ٻولی دے ہن۔ کیرݨ دا لوظ وی سپت سندھو دی ماء ٻولی دا لوظ ہے تے اے ماء ٻولی سرائیکی دے سوا ٻئی کائی ناہی۔ کیرݨ دریائی محول دا لوظ ہے۔ دریا اپݨے تل اِچ آوݨ آلیاں جھِکیاں جھاہیں کوں اپݨے نال آوݨ آلی ریت نال ہولے ہولے بھریندا وینداہے۔ دریا دے ایں عمل نال بھریجݨ آلی جھا کوں کیرݨ آدھن۔ کِیرݨ دا لوظ کِرَݨ مصدر کولوں نکھتھا ہویا ہے تے ایں دا مصدری معنا تھیند اہے تھولا تھولا لڳی تار زمین تے ڈھاوݨا۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص501)ایں د امعنا لکھدن ’’جھڑنا، گرنا، بکھرنا، لڑھکنا، ٹپکنا، غُذرے ہزاراں ورھاں اِچ ایں لوظ اِچ کائی ایݙی وݙی وٹاند نئیں آئی۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>3n13200usx70zqe2nzmygo3jdtzdwzj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کھِلیا۔Khilya</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33551</id>
    <revision>
      <id>72982</id>
      <parentid>70899</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:18:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1431" sha1="kv2kion332qtup00bms48zxo61vwbuo" xml:space="preserve">۹۵۔             کھِلیاKhilya :۔(150،151)سرائیکی کھِلیا ، کھِلا (رگ وید 6-4)کھِلیا وی سئیں ویزل ہوݨاں دے انہاں 88لوظاں اِچ مجود ہے۔ آپ ہوݨاں ڄنہاں دی فرست سئیں ایف بی جے کوئیپر ہوݨاں دی ٻارھی لوظاں دی عام فرست کولوں بݨائی ہے۔ آپ ہوݨاں دے آکھے موجب اے لوظ رگ وید دے سبھ توں پیلھے ستھے ڳئے منڈلاں(6-4)اِچ ہِن۔ایں کیتے اساں انہاں لوظاں کوں سندھ وادی دی منڈھلی زبان دے سبھ توں پراݨے ستھے ڳئے (Recorded)لوظ وی آکھ سڳدے ہائیں۔ کھلیا [[سرائیکی زبان]] دے کھلݨ (To smile) مصدر کولوں ماضی دا صیغا واحد غائب ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص266)وی ایں کوں کھلنڑ (Khilanr)مصدر کولوں ماضی دا صیغا کھلیا لکھا ہے۔ سرائیکی وسیب دے کجھ علاقاں اِچ کھلݨ مصدر کولوں ماضی مطلق دا صیغا کھلا وی ورتا ویندا ہے۔ ڄیویں توں کیوں کھلا ہیں؟ کھلیا وی خالص سرائیکی لوظ ہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>kv2kion332qtup00bms48zxo61vwbuo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اَکھروا۔a.kharva</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33553</id>
    <revision>
      <id>72916</id>
      <parentid>70901</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2561" sha1="00xtlr07u9i2fw8lomtl9yijrcbdn1m" xml:space="preserve">۹۷۔              اَکھروا۔a.kharva :۔(153)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اکھر (رگ وید 7:32:13) سئیں ویزل ہوݨاں ایں ٻارھی لوظ دا معنا لکھدن multivated ڄݨیں وڳڑا ہویا لوظ۔ آپ ہوݨاں ۱۔کھروا دے ’’ا‘‘ کوں اَپھلا دے ’’ا‘‘ آنگوں نافیہ دی علامت سمنجھ کے kharva a- دے معنے multivated کیتے ہن۔ ’’ا‘‘ نافیہ ہمیشاں بامعنی لوظ کولوں پیلھے آندا ہے تے اوندے مثبت معناں دی نفی کریندا ہے۔ ڄیویں پھَل)ا (having fruit تے اپھلا (without fruit)۔ ڄیکر اپھلا دا پیلھا ’’ا‘‘ ہٹا گھنوں تاں وی او پورے معنے ݙیندا ہے۔ بھل ا۔کھروا دا پیلھا ’’ا‘‘ ہٹاؤں تاں پِچھوں چھڑا’’کھروا‘‘ رہے ویندا ہے ڄیہرھا ڄو بے معنی ہے۔ ایں کیتے اتھاں’’ا‘‘ کوں کھروا دے نال ملا کے پڑھوں تاں ، تاں اے بامعنی لوظ اکھروا بݨدا ہے تے ایں دے معنے تھیندن ’’لوظ‘‘۔ پروٹو سرائیکی دے اکھروا دے لاحقے ’’وا‘‘ تے مُکݨ آلے ٻئے وی ڈھڳ سارے لوظ سرائیکی اِچ ورتارے اِچ ہن ڄیویں کراوا(321)، ڳاوا(119, 17)، مُکلاوا(173)، پاوا(349)، آوا(281) ٻاوا( 283) ساوا (259)وغیرہ۔ (اے یکے لوظ سئیں اوبرائن دی گلاسری آف دی ملتانی لینگوئج اِچوں گھِدے ڳئے ہن۔) بھل اکھروا دا لاحقا ’’وا‘‘ ہزاراں ورھاں دے لمبے سفر اِچ کتھائیں متروک تھی ڳیا ہے تے اڄوکی سرائیکی اِچ چھڑا اکھر رہے ڳیا ہے۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص39)ایں لوظ دی سرائیکی املا تے انگریزی املا Akkhar لکھ کے ایں دے معنے کیتن a letter of alphabetڄݨیں الف بے دا کوئی حرف۔ a word کوئی لوظ یا signatureڄݨیں دستخط۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص 63)اکھر دے معنے لکھدن حروف، تحریر، نشان ، دستخط تے لوظ۔ مُکدی ڳالھ اے ہے ڄو اکھر سرائیکی لوظ ہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>00xtlr07u9i2fw8lomtl9yijrcbdn1m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تحصیل حاصل پور دے قصبے</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33559</id>
    <revision>
      <id>72943</id>
      <parentid>70911</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2922" sha1="3cf9g4peyhzh5025jz5k9rrha4m5989" xml:space="preserve">تحصیل حاصل پور ([[ضلع بہاولپور]]) اپݨی زرخیز زمین، نہری نظام اتے خاص طور تے کپاہ دی پیداوار پاروں ٻہوں مشہور ہے۔ ایں تحصیل دے کجھ معروف قصبے اتے وستیاں ہیٹھ ݙتے ڳئے ہن:

=== ١. قائم پور (Qaimpur) ===
اے تحصیل حاصل پور دا سب توں مشہور اتے تاریخی قصبہ ہے۔ اے اپݨی قدامت، صوفیائے کرام دے مزارات اتے قدیم فنِ تعمیر پاروں ہک خاص سنجاݨ رکھدے۔ قائم پور ہک زمانے وچ علم و ادب دا وݙا مرکز رہا ہے۔

=== ٢. حاصل پور قدیم (Old Hasilpur) ===
موجودہ جدید شہر دے نال ای قدیم حاصل پور دی وستی ہے، جیندے بارے آکھیا ویندے جو ایندی بنیاد &quot;حاصل خان&quot; نامی شخص نے رکھی ہئی۔ اے ایں علاقے دی اصل بنیاد ہے۔

=== ٣. جمال پور (Jamalpur) ===
ایہ وی ہک اہم قصبہ ہے جیہڑا حاصل پور دے نال جڑیا ہویا ہے۔ اتھوں دی زراعت اتے مقامی کاروبار علاقے دی معیشت وچ اہم کردار ادا کریندے۔

=== ٤. چک ٥٨/ایف (58/F) ===
حاصل پور دے دیہاتی علاقیاں وچ اے چک ہک مرکزی حیثیت رکھدے۔ اتھاں بنیادی سہولتاں اتے ہک منظم مقامی آبادی موجود ہے جیہڑی زیادہ تر زراعت نال وابستہ ہے۔

=== ٥. حضرت لال شاہ (Hazrat Lal Shah) ===
ایہ ہک مذہبی اتے روحانی اہمیت والا مقام ہے۔ اتھاں حضرت لال شاہ دا دربار ہے، جِتھاں ہر سال عرس منعقد تھیندے اتے عقیدت مند ٻہوں وݙی تعداد وچ آندن۔

=== ٦. جمرانی (Jamrani) ===
ایہ وی حاصل پور دا ہک قدیم اتے معروف علاقہ ہے جیہڑا اپݨی مخصوص ثقافت اتے مقامی روایات پاروں سنجاݨا ویندے۔

=== ٧. پلہ (Pallah) ===
ایہ قصبہ وی حاصل پور دے اہم دیہاتی مراکز وچ شامل ہے، جِتھاں تعلیم اتے صحت دیاں بنیادی سہولتاں موجود ہن۔

=== ٨. چھُوݨے آلا ===
ایہ قصبہ حاصل پور توں فورٹ عباس ون٘ڄݨ والی سڑک دے نیڑے واقع ہے اتے اپݨی جغرافیائی حیثیت پاروں ٻہوں اہم ہے۔
----'''خاص ڳالھ:'''

تحصیل حاصل پور دی ایہ وستیاں اتے قصبے اپݨی مٹھی '''سرائیکی (ریاستی لہجہ)''' اتے روایتی مہمان نوازی پاروں پورے وسیب وچ مشہور ہن۔ اتھوں دی معیشت دا سارا دارومدار کپاہ، کݨک اتے لائیوسٹاک تے ہے۔</text>
      <sha1>3cf9g4peyhzh5025jz5k9rrha4m5989</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کھرگالا/خرگالا۔Khargala</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33562</id>
    <revision>
      <id>72983</id>
      <parentid>70919</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3279" sha1="c1a4w7h3afc7mce5tjifnn4sat36oeh" xml:space="preserve">۱۰۱۔               کھرگالا۔خرگالاKhargala :۔(158،159)سرائیکی خرڳیݨا (Khargena) (رگ وید 7:104:17)اساݙے بھاݨے رگ وید دا اے ٻارھی لوظ پروٹوسرائیکی زبان دا لوظ خرگالا ہے۔ چونکہ ویدک سنسکرت اِچ ’’خ‘‘ دی صوت کائیناں ہائی۔ ایں کیتے ڄیں ویلے آریارشی ایں کوں ادھار گھِدائے تاں ایں دی ’’خ‘‘ دی صوت کوں ’’کھ‘‘ اِچ وٹا ݙتس۔ اے منی منائی ڳالھ ہے ڄیں ویلے کائی زبان کیہیں اوپری زبان کولوں کوئی لوظ اُدھار گھِندی ہے تاں اوں دے وِچ اپݨے کینڈے تے قویت (Grammar) سنویں تھولی ٻہوں وٹاند ضرور کریندی ہے۔ ایویں ویلا تے الاوݨ آلاں دی کثرت وی لوظاں دیاںصوتاں تے معناں تے اپݨا اثر ضروری سٹیندی ہے۔ پروٹوسرائیکی دے لوظ خرگالا تے وی قذرت دے ایں قنون دا اثر تھیا ہے۔ خرگالا دے [[پروٹو سرائیکی|پروٹوسرائیکی]] لوظ دے وِچ وی اساݙے تائیں پہنچدے پہنچدے کئی وٹانداں آیاں ہن۔ ایندی گ &lt; ڳ،۔َ، ۔ِ، ا&lt; ی تے ل &lt;ݨ اِچ وٹیج ڳئے ہن تے اے لوظ خرگالا کولوں خرڳیݨا تھی ڳیا ہے۔ اے وی تھی سڳدا ہے ڄو پروٹوسرائیکی دے وِچ وی اے لوظ خرڳیݨا ہووے تے آریا رشی رگ وید اِچ ستھیندے ویلے ایں دے وِچ اپٹھیاں تبدیلیاں کرکے ایں کوں خرڳیݨا کولوں کھرڳالا بݨا ݙتا ہووے کیوں ڄو ڄیویں پیلھے ݙسایا ڳیا ہے ڄو ویدک سنسکرت اِچ ’’خ‘‘ وی صوت کائیناں ہئی۔ ایویں رِت ڳ تے ݨ دیاں صوتاں وی چونکہ سرائیکی دیاں مخصوص صوتاں ہن۔ ایں کیتے آریاں کݨ انہاں دی الاوݨی وی ٻہوں اوکھی ہئی۔ تاہوں انہاں خرڳیݨا کوں کھرگالا بݨا ݙتا ہے۔ لسانیات دے ماہر صوتاں وی ایں وٹاند کوں (dissimulation)آدھن۔

                       خرڳیݨا کیکٹس ٹائپ ہِک للمی ٻوٹی ہے۔ اے اکثر ا دریاواں، ناہراں تے نالاں دیاں مݨاں تے پئی ہوئی ریت اِچ ہاڑ ساوݨ دیاں واچھڑاں اِچ ڄمدی ہے۔ اے فٹ ݙڈھ اُچی، مُٹھ بھر موٹی ، گول مٹول تے ہلکے پیلے رنگ دے پھُلاںآلی ٻوٹی ہے۔ مجازی معناں اِچ تاں مندھرے بھل ٹھُلے سوائے ڄݨے یا چھوہر دی نکوہی کریندیں ہوئیں اوں کوں خرڳیݨا آکھ ݙتا ویندا ہے۔ انویں تاں مندھری ذال کوں خرڳیݨی وی آدھن چا۔ بھل ٻوٹی دا ناں ہمیشاں نروٹ ’’خرڳیݨا‘‘ ای آند اہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>c1a4w7h3afc7mce5tjifnn4sat36oeh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>72984</id>
      <parentid>72983</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:20:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3255" sha1="ef35ihy4a24gxtd2f4wrhb2u227wspe" xml:space="preserve">۱۰۱۔               کھرگالا۔خرگالاKhargala :۔(158،159)سرائیکی خرڳیݨا (Khargena) (رگ وید 7:104:17)اساݙے بھاݨے رگ وید دا اے ٻارھی لوظ پروٹوسرائیکی زبان دا لوظ خرگالا ہے۔ چونکہ ویدک سنسکرت اِچ ’’خ‘‘ دی صوت کائیناں ہائی۔ ایں کیتے ڄیں ویلے آریارشی ایں کوں ادھار گھِدائے تاں ایں دی ’’خ‘‘ دی صوت کوں ’’کھ‘‘ اِچ وٹا ݙتس۔ اے منی منائی ڳالھ ہے ڄیں ویلے کائی زبان کیہیں اوپری زبان کولوں کوئی لوظ اُدھار گھِندی ہے تاں اوں دے وِچ اپݨے کینڈے تے قویت (Grammar) سنویں تھولی ٻہوں وٹاند ضرور کریندی ہے۔ ایویں ویلا تے الاوݨ آلاں دی کثرت وی لوظاں دیاںصوتاں تے معناں تے اپݨا اثر ضروری سٹیندی ہے۔ پروٹوسرائیکی دے لوظ خرگالا تے وی قذرت دے ایں قنون دا اثر تھیا ہے۔ خرگالا دے [[پروٹو سرائیکی ]] لوظ دے وِچ وی اساݙے تائیں پہنچدے پہنچدے کئی وٹانداں آیاں ہن۔ ایندی گ &lt; ڳ،۔َ، ۔ِ، ا&lt; ی تے ل &lt;ݨ اِچ وٹیج ڳئے ہن تے اے لوظ خرگالا کولوں خرڳیݨا تھی ڳیا ہے۔ اے وی تھی سڳدا ہے ڄو پروٹوسرائیکی دے وِچ وی اے لوظ خرڳیݨا ہووے تے آریا رشی رگ وید اِچ ستھیندے ویلے ایں دے وِچ اپٹھیاں تبدیلیاں کرکے ایں کوں خرڳیݨا کولوں کھرڳالا بݨا ݙتا ہووے کیوں ڄو ڄیویں پیلھے ݙسایا ڳیا ہے ڄو ویدک سنسکرت اِچ ’’خ‘‘ وی صوت کائیناں ہئی۔ ایویں رِت ڳ تے ݨ دیاں صوتاں وی چونکہ سرائیکی دیاں مخصوص صوتاں ہن۔ ایں کیتے آریاں کݨ انہاں دی الاوݨی وی ٻہوں اوکھی ہئی۔ تاہوں انہاں خرڳیݨا کوں کھرگالا بݨا ݙتا ہے۔ لسانیات دے ماہر صوتاں وی ایں وٹاند کوں (dissimulation)آدھن۔

                       خرڳیݨا کیکٹس ٹائپ ہِک للمی ٻوٹی ہے۔ اے اکثر ا دریاواں، ناہراں تے نالاں دیاں مݨاں تے پئی ہوئی ریت اِچ ہاڑ ساوݨ دیاں واچھڑاں اِچ ڄمدی ہے۔ اے فٹ ݙڈھ اُچی، مُٹھ بھر موٹی ، گول مٹول تے ہلکے پیلے رنگ دے پھُلاںآلی ٻوٹی ہے۔ مجازی معناں اِچ تاں مندھرے بھل ٹھُلے سوائے ڄݨے یا چھوہر دی نکوہی کریندیں ہوئیں اوں کوں خرڳیݨا آکھ ݙتا ویندا ہے۔ انویں تاں مندھری ذال کوں خرڳیݨی وی آدھن چا۔ بھل ٻوٹی دا ناں ہمیشاں نروٹ ’’خرڳیݨا‘‘ ای آند اہے۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>ef35ihy4a24gxtd2f4wrhb2u227wspe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اَندو/انڈو۔Indu</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33568</id>
    <revision>
      <id>72915</id>
      <parentid>70925</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:34:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1430" sha1="mmksh54dmpoumb31zoeh9gwp5gut87e" xml:space="preserve">۱۰۷۔             اَندو۔انڈوIndu :۔(165،166)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِنڈو، اَنڈو تے اِنڈ(رگ وید 6-4 ) غُذری4500دی لمبی مَد اِچ ایں لوظ دے اٹھا اِچ کائی وٹاند نئیں آئی ۔ اے اڄوکی سرائیکی اِچ وی اِنڈو تے اِنڈ ہے۔ تے ایں دے اڄوکے معنے ہِن اَنڈی مارݨا۔ ڄݨیں ڄنگھاں اِچ ڄنگھ پھہا کے مخالف کوں ڈھہاوݨا۔ اے ٻکی دا ہِک دا ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ ایں لوظ دے کئی محاورے وی ورتارے اِچ ہِن ڄیویں اِنڈو /اَنڈو یا اِنڈ تے چاڑݨ۔ ڄݨیں کیہیں کوں اپݨے ڄال اِچ پھہاوݨ۔ اِنڈو/اَنڈو یا اِنڈ تے چڑھنا ڄݨیں کیہیں دا دا جھلݨا۔ اِنڈو/اَنڈویا اِنڈ تے بھُکاوݨا۔ ڄݨیں کیہیں کوں سُکا جواب ݙیوݨا یا کیہیں دا کوئی کم نہ کرݨا ۔ ایں دے کول ہِک لوظ اَنڈول وی بݨدا ہے۔ ڄیں دے معنے تھیندن کھرکے یا ݙاند تے لݙے ہوئے بار دا ہِک پاسے جھُک ونڄݨا۔ (کھتران544)

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>mmksh54dmpoumb31zoeh9gwp5gut87e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بالی۔Bali</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33578</id>
    <revision>
      <id>72929</id>
      <parentid>70935</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:43:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1777" sha1="2q4l3n9zaudlam8ffyq359vtnov00x3" xml:space="preserve">۱۱۸۔             بالیBali :۔(179)سرائیکی ٻالی (رگ وید 6-4 )رگ وید دے ٻارھی لوظاں اِچوں ہِک پراݨا لوظ ٻالی وی ہے۔ ڄیہرھا رگ وید دے اوائلی منڈلاں 6-4دے وِچ آیا کھڑا ہے۔ چونکہ وید ک آریے سپت سندھو علاقے دی منڈھلی زبان پروٹوسرائیکی دی مخصوص صوت ٻ ننھ الا سڳدے۔ ایں مارے ٻ کوں ب دی صوت نال ادا کریندے ہن۔ رگ وید دا لوظ بالی (bali) وی اصل اِچ سرائیکی دا ٻالی ہے۔ سرائیکی اِچ ٻالی دے ݙوں معنے تھیندن  ہِک تاں دریا یا ناہر اِچ تردے ہوئیں ٻانہیں مارݨ کوں ٻالیاں مارݨ آدھن۔ تے ݙوجھا اے سرائیکی مصدر ٻالݨ کولوں فعل ماضی مطلق (مادی) صیغا واحد غائب ہے۔ ڄیویں ’’اے بھا کیں ٻالی ہے؟سئیں جیوکس ہوݨاں (ص70 )ٻالی لوظ دی انگریزی املا Balhi تے [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] املا ٻالھی لکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دا معنا لکھدن Action of arms in summing ڄݨیں تاری مریندیں ہوئیں ٻانہیں ہلاوݨا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص97) ایں لوظ کوں جمع دی صورت اِچ ٻالھیاں مارݨ لکھا ہے تے ایں دے معناں اِچ لکھانیں۔(۱)بچے کا ہاتھ پاؤں مارنا۔(۲) ہاتھوں اور پاؤں کی حرکات سے تیرنا۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>2q4l3n9zaudlam8ffyq359vtnov00x3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گوݨی۔Goni</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33580</id>
    <revision>
      <id>72965</id>
      <parentid>70937</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:04:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2472" sha1="e3x9b2cwfagr6vk13ljx09rjr7gttud" xml:space="preserve">۱۲۰۔             گوݨیGoni :۔ (181، 182)سرائیکی ڳوݨہی (رگ وید 1:2:24 )سئیں پتنجلی ہوݨاں وی اپݨی ’’مہا بھاشا‘‘ دے وِچ ایں لوظ دا حوالا ݙتا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں کوں پراݨی ہند آریائی (OIA) ٻولی/ٻولیاں دا لوظ ݙسائندن۔ اتھاں اے ڳالھ سرکھری کرݨی ضروری ہے ڄو پراݨی ہند آریائی ٻولی /ٻولیاں کولوں مراد او ٻولی یا ٻولیاں ہن ڄیہرھیاں آریے اوں ویلے الائندے ہن ۔ ڄے تائیں انہاں دی زبان ہند ایرانی تے ہند آریائی زباناں اِچ ناہی ونڈی ۔ڄݨیں ہ تے س دا وکھریج حالے ناہی تھیا ۔ بھل اصل مدا تاں اے ہے ڄو اوں ویلے تائیں آریے نِرے آجڑی ہن۔ انہاں کوں وہیبے دی ݙاں وی ناہی آندی۔ ڄیں ویلے داݨا پھکا سامبھݨ کݨ ڳوݨہی دی لوڑ ہل واہ معاشرے کوں ہوندی ہے۔ سندھک دھرتی ڄائے تاں آریاں دے سندھ وادی اِچ آوݨ کولوں 6000ورھیں پیلھے دے واہی راہی کریندے آندے ہن تے وادھوں اَن سامبھݨ کݨ ڳوݨہی اُنہاں دی اُتم لوڑ ہئی۔ ٻانبھݨ بادشاہ دے مونڈھے تے گھتی ہوئی اجرک ایں ڳالھ دا ثبوت ہے ڄو سندھک دھرتی ڄایاں کولوں ڳوݨہی بݨاوݨ دا میٹریل (کپڑا) وی مجود ہئی۔ ایں کیتے ڳوݨہی ایجاد کرݨ آلے تے ایں دا اے ناں گھڑݨ آلے وی ایہے ہن۔ ایں مارے ڳوݨہی کوں پراݨی ہند آریائی (OIA) زبان دا لوظ آکھݨا نِری بے نرواری ہے۔ ڳوݨہی پروٹوسرائیکی لوظ ہے ۔ سرائیکی اِچ داݨے سامبھݨ دے وݙے تھیلے کوں ڳوݨہی آدھن ۔ اڄ کل اے عمومن سینہݨی دی بݨی ہوئی ہوندی ہے تے ایں کوں ٻوری وی آکھا ویندا ہے۔ ایں لوظ دے رگ وید اِچ آوݨ کولوں نشابر ہے ڄو ایہ وی [[سرائیکی زبان]] دا ٻہوں پراݨا لوظ ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>e3x9b2cwfagr6vk13ljx09rjr7gttud</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گارگرا،گرگرا۔Gargara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33594</id>
    <revision>
      <id>72969</id>
      <parentid>70951</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:07:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1373" sha1="gg65iymokrt2z7s8qmkujkh980zsxtq" xml:space="preserve">۱۳۴۔             گارگرا،گرگراGargara :۔(200) سرائیکی گرگرا (رگ وید ) گرگراgargara دے وِچ وی گ دیاں جاڑیاں صوتاں (geminate)مجود ہن۔ سئیں ویزل ہوݨاں دی آکھ موجب ڄیہرھے لوظ اِچ جاڑیاں صوتاں مجود ہن او سندھ وادی دی (پارا منڈا کولوں وی)کیہیں ٻہوں پراݨی زبان دا لوظ ہے۔ گرگرا وی سندھ وادی دی اونہیں ٻہوں پراݨی زبان دا لوظ ہے۔ ایں لکھاری بھاݨے سندھ وادی دی او پراݨی تے منڈھلی زبان پروٹوسرائیکی ای ہے۔ گرگرا دا اے ٻہوں پراݨا لوظ اپݨے منڈھلے اٹھا (Pronounciation) نال اڄ وی [[سرائیکی زبان]] اِچ ورتارے اِچ ہے۔ اساݙے وسبے اِچ گرگرا گول مٹول پتھرکے وٹے کوں آدھن۔ اساݙے پاسے گرگرا وٹا ݙانداں کوں خصی کرݨ ، دوا کوں کھرل کرݨ ، سونف کُٹݨ تے سرمے کوں بریک پیہوݨ کݨ ورتا ویندا ہے۔ایں کوں موسلا وی آکھا ویند اہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>gg65iymokrt2z7s8qmkujkh980zsxtq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اگاتی۔Agati</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33596</id>
    <revision>
      <id>72928</id>
      <parentid>70953</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:43:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2865" sha1="qbn6ez7nsetx0urvm4cqx19d7pa3cah" xml:space="preserve">۱۳۶۔             اگاتیAgati :۔(1،2)سرائیکی ڳاتی، ڳاندی ،اڳھاں تھی(رگ وید 10:146:2, 4:37:4) سئیں ایف بی ۔جے۔ کوئیپر ہوݨاں اگاتی agati کوں ہِک وکھرا لوظ لکھا ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں sound of cymbala ڄݨیں جھانجھر دی آواز۔ پروٹو سرائیکی دا لوظ اگاتی، اڄوکی سرائیکی اِچ ’’ڳاندی‘‘ ہے۔ اے سرائیکی مصدر ڳاوݨ (to sing)کولوں مشتق ہے۔ اے ڳاوݨ کولوں فعل امر ’’ڳا‘‘ تے اوں دے اڳوں ن۔ د۔ی (ندی) ودھا کے فعل حال مادی  (feminine) دا صیغا واحد غائب ’’ڳاندی‘‘ بݨایا ڳیا ہے۔ ڄیویں کھاوݨ کولوں کھاندی، ڈھاوݨ کولوں ڈھاندی تے آوݨ کولوں آندی وغیرہ۔ آریے چونکہ [[پروٹو سرائیکی|پروٹوسرائیکی]] دی مخصوص صوت ڳ ننھ الا سڳدے ایں کیتے انہاں ایں لوظ کوں گ دی صوت نال ادا کیتا ہے۔

                       ڄیکر اگاتی کوں وڳاوݨ مصدر کولوں فعل حال مادی دا صیغا واحد غائب گھنوں تاں وت اے پروٹوسرائیکی دا ’’وڳاتی‘‘ تے اڄوکی سرائیکی اِچ وڳاندی /وڳائندی ہے۔ وڳاندی / وڳائندی اسم فاعل ہے تے ایں دا معنا ہے وڳاوݨ آلی۔ تے ڄیکر ایں کوں وڳݨ مصدر کولوں مشتق مناں ونڄے تاں وت ایں کوں وڳݨ کولوں فعل امر وڳ بݨا کے ایں دے اڳوں اَتی دا لاحقا لا کے مادی اسم ِ فاعل ’’وڳاتی‘‘ بݨایا ڳیا ہے۔ اساݙی قومی زبان اڑدو دے وِچ مادی کیتے ’’اَتی‘‘ دا لاحقا عام ورتا ویندا ہے ڄیویں گاتی، بجاتی، آتی، جاتی، کھاتی، لگاتی وغیرہ۔ ڳاوݨ وڳاوݨ تے وڳݨ تریہی ہم اصل (Cognate)سرائیکی مصدر ہن۔ ترہاں دے وِچ الا دے نکلݨ دا مفہوم پاتا ویندا ہے۔ایں لکھاری بھاݨے تاں اڳاتی ݙوں سرائیکی لوظاں ’’اگھاں تھی‘‘ دا مرکب مختصر (Pidgin)ہے۔ ڄیکر ایں کوں ڈنڈوبی اگاتی پڑھا ونڄے تاں وت اڄوکی سرائیکی اِچ ایندا مطبل تھیسی ’’ڈھنڈھورچی اگھاں تھی ‘‘۔ ایں جملے اِچ ڈھنڈھورچی کوں ڈھنڈھورا پھیرن دی اسرڳی ݙیوائی ڳئی ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>qbn6ez7nsetx0urvm4cqx19d7pa3cah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کھڈگا۔Khadga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33614</id>
    <revision>
      <id>72981</id>
      <parentid>70971</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:18:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1300" sha1="sk9v0q2i4wdpztbzrqkme3n3iayo1kl" xml:space="preserve">۱۵۴۔            کھڈگاKhadga :۔(26)سرائیکی کھرکا ۔اے لوظ وی Pre-Aryan Source ڄݨیں آریاں کولوں پیلھوں دی زبان دا لوظ ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں ایں دا معنا لکھدن Rhinoceros ڄݨیںگینڈا۔ ایں دے انہاں معناں کولوں اے پتا تاں لڳ ڳیا ہے ڄو اے ذناور ہے۔ بھل اے ذناور او نئیں ڄیہرھا سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے ہے۔ بھلکہ اے دادنی [[سرائیکی زبان]] دا ذناور کھرکا ہے۔ غُذرے 4500 توں ودھ ورھاں اِچ ایں دیاں چھڑیاں ݙوں صوتاں اِچ ای وٹاند (mutation) آئی ہے۔ ایں دی ڈ، ر اِچ تے گ ، ک اِچ بدلیاں ہن۔ ایں کیتے موہن جو داڑو تے ہڑپا اِچ کھڈگا سڈیجݨ آلا ذناور اڄوکے سرائیکی وسیب اِچ کھرکا سݙیند اہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص323)ایں کوں کھرکا (Kharka) لکھ کے ایں دے معنے donkey لکھن۔ ڄݨیں کھرکا/کھرکی۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>sk9v0q2i4wdpztbzrqkme3n3iayo1kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گردابھا۔Gardabha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33624</id>
    <revision>
      <id>72968</id>
      <parentid>70981</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1808" sha1="kagd4jceo6w9wdshedoe40nephloqfd" xml:space="preserve">۱۶۴۔             گردابھاGardabha :۔(45)سرائیکی ڳاربھا (رگ وید 8:56:13, 3:53:23, 1:23:5) سئیں ویزل ہوݨاں ایں لوظ دے لاحقے ’’بھا‘‘ بارے لکھدن ڄو برصغیر اِچ اے لاحقا ذناوراں کیتے ورتا ویندا ہے ڄیویں rasabha کھرکی، شارابھاsara-bha سنگھاں آلا ذناور تے ڑشابھا rsa-bha آنہر ݙاند۔ بھل اساݙے بھاݨے اے لاحقا چھڑا ذناوراں نال خاص نئیں۔ بھلکہ اے ٻنھاں شیئاں نال وی ورتا ویندا ہے ڄیویں اَدربھا، کھربھا، کلبھا، کُبھا، سُبھا، لَبھا، ٹوبھا تے کھوبھا وغیرہ۔ ایں کیتے انہاں یکے لوظاں کوں ڄنہاںدے نال ’’بھا‘‘ دا لاحقا لڳدا ہے اساں ذناور ناہیں آکھ سڳدے۔ اساݙے بھاݨے تاں گَردابھاGardabha دے معنے وی کھرکا/ کھرکی نئیں ڄیویں ڄو سئیں ویزل ہوݨاں دا خیال ہے۔ آپ ہوݨاں وی ایں لوظ دے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے اے نشابر کرݙیندن ڄو ایں لوظ دے اے معنے یقینی نئیں۔ پروٹو سرائیکی دا گردابھا اڄوکی سرائیکی اِچ ڳاربھا ہے۔ [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اِچ ڳاربھا ٻہوں لمبے ونجھے آلی ݙاتری کوں آدھن۔ ایں دے نال کھجیاں دے ڳاچے کڈھے ویندے ہن تے ککراں تے ٻیریں دی لُنگ کپی ویندی ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>kagd4jceo6w9wdshedoe40nephloqfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بیریٹا۔Birita</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33625</id>
    <revision>
      <id>72937</id>
      <parentid>70982</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:48:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2273" sha1="ft1o05ft9dw7mztx3f31kpc8zmdz48k" xml:space="preserve">۱۶۵۔            بیریٹاBirita :۔(46،47)سرائیکی بیروٹا/ بیروٹی(رگ وید 7:39:2)سئیں ویزل ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو

ـ&quot;....the application of the rules relating to word structure means that a comparatively large number of RV words, more than 300 are open to an investigation of the Indus Language of the Pubjab. Kuiper(1991) lists 383, to which some be added, while a few must be subtracted&quot;. (48)

                       لوظاں دی بݨت سانگے بݨے ہوئے قیداں دا مطبل ہے ڄو رگ وید دے 300توں ٻہوں ڈھڳ لوظ پنجاب (سپت سندھو) دی سندھک زبان (Indus Language) اِچ تحقیق کیتے کھلے ہوئے ہن۔ سئیں کوئیپر ہوݨاں (1991 ء) ڄنہاں  383 لوظاں دی فرست ݙتی ہے اوں دے وِچ کجھ لوظاں دا وادھا وی کیتا ونڄ سڳدا ہے تے ایویں رِت کجھ لوظ گھٹائے وی ونڄ سڳدے ہن۔ بیریٹا(Birita) وی سئیں ویزل ہوݨاں دے ݙتے ہوئے وادھوں لوظاں اِچوں ہے۔ بیریٹا سرائیکی لوظ بیروٹا دا [[پروٹو سرائیکی]] اٹھا (Pronounciation) ہے۔ اڄوکی سرائیکی اِچ بیروٹا ٻیر دے چھوٹے وݨ کوں آدھن۔ ایں دی مادی بیروٹی ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص102)ایں دی انگریزی املا  (Barruta) بیروٹا لکھی ہے تے ایں دے معنے لکھے نیں A small ber tree ڄݨیں ٻیر دا چھوٹا ڄیہاں ٻوٹا۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص73)ایں دی مادی صورت بیروٹی(Baruti) لکھی ہے۔ تے انہاں وی ایں دے معنے a small ber tree ای کیتے ہن۔ ڄیں ویلے سئیں ویزل ہوݨاں بیریٹا دے معنے troop تےhost ڄݨیں گروہ تے ٹولا کیتے ہن۔ اساݙے بھاݨے ایں دے اے معنے ٹھیک نئیں بھلکہ ا ومعنے ہن ڄیہرھے سئیں اوبرائن تے جیوکس ہوݨاں کیتن۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>ft1o05ft9dw7mztx3f31kpc8zmdz48k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اُردارا۔Urdara</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33635</id>
    <revision>
      <id>72917</id>
      <parentid>70992</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:35:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1911" sha1="o2ykh701kofcqgwm7dmin8tq4rmjdyk" xml:space="preserve">۱۷۵۔           اُردارا۔Urdara :۔(62)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] ادھارا(رگ وید) سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ دا معنا لکھدن a measure for holding grain ڄݨیں ان(grain) میݨݨ دا پیمانا۔ بھل اساݙے بھاݨے اے اڄوکے سرائیکی لوظ ’’اُدھارا‘‘ کیتے پروٹوسرائیکی لوظ ہے۔ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ ایں دے وِچ چھڑیاں ݙوں وٹانداں آیاں ہن ۔ ہِک ایں دی پیلھی ’’ر‘‘ دی صوت اݙ ڳئی اے تے ݙوجھا ’’د‘‘ دی جھا ’’دھ‘‘ دی مخلوط صوت آڳئی ہے۔ باقی دا یکا لوظ انویں دا انویں ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص371) ایں دی انگریزی املا Udhara لکھی ہے تے ایں دے معنے کیتے نیں Debt, loan ڄݨیں ادھار چاوݨا۔ اُدھار گھِدیا ہویا۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص31)ایں دی سرائیکی املا ادھارا تے انگریزی املا Udhara لکھی ہے تے این دے معنے لکھے نیں borrowed ڄݨیں ادھار گھِدھا ہویا۔ سئیں اوبرائن تے سئیں جیوکس ہوݨاں دی انگریزی املا کوں سئیں کوئیپر ہوݨاں دی املا نال رکھ کے ݙٹھا ونڄے تاں اوہے ݙوں وٹانداں اُکیاں نشابر تھی ویندیاں ہن ڄنہاں دی نشابری اساں پیلھے کر آئے ہائیں۔ رگ وید اِچ ادھارا دے سرائیکی لوظ دی ہوند اے پک ݙسݨ کݨ کافی ہے ڄو ہڑپا آلاں دی زبان سرائیکی ای ہئی۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>o2ykh701kofcqgwm7dmin8tq4rmjdyk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گارتا۔Garta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33643</id>
    <revision>
      <id>72970</id>
      <parentid>71000</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1572" sha1="sjn1nmvd9pcknxiznpmklsyipy1bqf3" xml:space="preserve">۱۸۳۔           گارتاGarta :۔(72)سرائیکی ڳاترا (رگ وید) سئیں ایف۔ بی۔ جے کوئیپر ہوݨاں گارتا Garta کوں ٻاہری لوظ ݙسائندن تے ایں دا معنا لکھدن seat of a war chariot جنگی رتھ تے ٻہوݨ دی جھا۔ بھل اساݙے بھاݨے اے اڄوکی سرائیکی د الوظ ڳاترا دا پروٹو سرائیکی روپ ہے۔ اساݙے علاقے اِچ اے لوظ ڳلاترا دے اٹھا Pronounciation نال وی الایا ویندا ہے ۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص574 ) ایں دی جمع ڳلاترے وی لکھی ہے۔ پراݨے ہڑپا کولوں نویں ہڑپا تائیں پہنچدے پہنچدے گارتا دی ’’ر‘‘ ت دے اڳوں آکے ایں کوں گارتا کولوں گاترا بݨا ݙتا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص151) تے سئیں جیوکس ہوݨاں (ص271)تے ایں دی انگریزی املا gatra لکھ کے ایں دے معنے لکھے ہن Fixed inner peg of yoke ڄݨیں پنجالی دے اندر پکی لڳی ہوئی لکڑ۔ [[پروٹو سرائیکی]] دا اے لوظ انہاں قدیمی لوظاں اچوں ہے ڄیہرھے سندھک دھرتی ڄایاں پیلھے پیلھے اوں ویلے گھڑے ہن ڄݙاں 6000 ق م اِچ انہاں وہیبا شروع کیتا ہئی۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>sjn1nmvd9pcknxiznpmklsyipy1bqf3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کݨٹھا۔Kantha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33660</id>
    <revision>
      <id>72973</id>
      <parentid>71017</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2688" sha1="9op4zqbdd14xrq6w6sshxc7r2zoyz3y" xml:space="preserve">۲۰۰۔            کݨٹھاKantha :۔(92)سرائیکی کنٹھا(پپلا دا سمہیتاPS )اے رگ وید دے بعد یجر وید تے اتھروید دے نال گنگا جمنا دو آب اچ ستھی ونڄݨ آلی کتاب ہے۔ رگ وید کول پچھلیاں کتاباں اِچ سرائیکی لوظ ٻہوں ڈھیر ہن۔ کیوں ڄو 700ورھاں تائیں سپت سندھو وسیب اِچ راہوݨ دے بعد آریے سندھ وادی اِچوں نکل کے گنگا جمنا دے اُبھے ݙلہائی علاقاں اِچ آڳئے ہن تے اپݨے نال سرائیکی زبان دے ہزاراں لوظ وی گھِن آئے ہن۔ اثار ِ قدیمہ دے ماہر اے وی ݙسائندن ڄو ایں کول ای پیلھے سرسوتی دریا دے سُکݨ تے سرائیکی وسیب دے ہزاراں آدمی گنگا جمنا دو آب دو آڳئے ہن۔ او اپݨے نال اپݨی مانویں زبان سرائیکی کوں وی ایں علاقے اِچ گھِن آئے ہن۔ ایں کیتے رگ وید دے پِچھوں آوݨ آلے ویلاں اِچ [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] لوظاں دی بھرمار ہے۔ کݨٹھا وی انہاں پروٹو سرائیکی لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے سپت سندھو وسیب کولوں سفر کریندے ہوئے گنگا جمنا دیاں وادیاں تائیں ونڄ پہنتے ہن۔ ایں دے شروع اِچ ’’کاka ، دا سابقا (prefix) تے nda دی طراز تے ایں دے مُنڈھ(Stem) دی ntha دی بݨت کولوں نشابر ہے۔ ڄو اے سرائیکی لوظ ہے۔ کݨٹھا دے وِچ’’ݨ‘‘ دی صوت دا ہووݨا وی ایں دے سرائیکی لوظ ہووݨ دی پکی دلیل ہے۔ کنٹھا اڄ وی اپݨے مُنڈھلے اٹھا تے معناں نال سرائیکی زبان اِچ ورتارے اِچ ہے۔ سئیں ویزل کنٹھا دا معنا Neck ڄݨیں ڳاٹا لکھدن۔ بھل ایں دے اڳوں سوالیا نشاݨ لا کے انہاں معناں تے اپݨا شک وی ظاہر کرݙیندن۔ انہاں دا شک ٹھیک وی ہے ڄو کنٹھا ڳاٹے کوں نئیں بھلکہ ڳاٹے اِچ پائے ونڄݨ آلے ڳاݨھیں کوں آدھن۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص 514 ) ایں لوظ دی سرائیکی املا کنٹھا (کن۔ٹھا) لکھدن تے ایں دے معنے کریندن ’’گلے کا زیور۔ مالا‘‘۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>9op4zqbdd14xrq6w6sshxc7r2zoyz3y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جربھری۔Jarbhari</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33664</id>
    <revision>
      <id>72951</id>
      <parentid>71021</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:02:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1374" sha1="aiomlg6hcniekcpq5e518fc8zbbbtxk" xml:space="preserve">۲۰۴۔            جربھریJarbhari :۔(96)سرائیکی جھٻری (رگ وید 10:106)اے لوظ وی اوہیں مہمل بھڄݨ دے اوپرے لوظاں اِچوں ہے ڄیندا ذکر سیݨڑو اِچ کیتا ڳیا ہے۔  اساݙے بھاݨے پروٹوسرائیکی لوظ جربھری اڄوکی سرائیکی اِچ جھٻری ہے۔ غُذریل ویلاں اِچ ایں دی پیلھی ’’ر‘‘ ڈھہے ڳئی اے تے بھ دی مرکب صوت دی جھا سرائیکی دی مخصوص صوت ’’ٻ‘‘ مل گھِدی ہے ۔ انڄ [[پروٹو سرائیکی]] جربھری لوظ جھٻری بݨ ڳیا ہے۔سرائیکی زبان اِچ ہِک پاسے جھکی ہوئی یا پتلی کھتلی شئے کوں جھٻری آدھن۔ ڄیویں اُٹھ دا بار ہِک پاسے جھُک ونڄے تاں آدھن بار جھٻرا تھی ڳئے۔یا پتلے گھتے ہوئے چھپر کوں وی جھٻرا آدھن۔ ڄیکر ایں نظم دے سرناویںJarbhari Tarphari تے غور کیتا ونڄے تاں اے وی ’’جھٻری ترپھڑی ‘‘تھیند ا ہے۔ ڄݨیں پتلی یا پاڑی ہوئی ترپھڑی۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>aiomlg6hcniekcpq5e518fc8zbbbtxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کݨیں۔Kane</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33666</id>
    <revision>
      <id>72971</id>
      <parentid>71023</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:09:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1358" sha1="q4frtailvqkw1295w3p0up6b7ispzjf" xml:space="preserve">۲۰۶۔             کݨیںKane :۔(98)سرائیکی کݨیں / کݨ (رگ وید10:15:51 )سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں لوظ کوں ٻارھی لوظاں دی فرست اِچ لکھا ہے۔ اے وی خالص سرائیکی لوظ ہے ۔ [[پروٹو سرائیکی]] دا کݨیں اڄوکی سرائیکی اِچ وی کݨیں تے کݨ ہے ۔اے ݙوہاں شکلاں اِچ Post Position دے طور تے ورتا ویندا ہے ۔اے کیہیں لوظ دے نال لڳ کے اوں دے معناں کوں نشابر کرݙینداہے۔ یا انہاں دے وِچ وادھا یا ترمیم کرݙیندا ہے ڄیویں کݨ (سوزی دا) ارائیں کݨیں وِکدا ہے۔اِتھاں کݨیں دا لوظ اے نشابر کریند اپیا ہے ڄو سوزی دا کݨ ارائیں کول ای ملدا ہے۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص319 )ایں دی انگریزی املا kan لکھی ہے۔ تے ایں دے معناں اِچ لکھا نیں for the sake of, for (with de) ڄݨیں اے ݙے نال آندا ہے۔ ڄیویں ’’زید کݨ کھیر ݙے ‘‘۔ توں کھیرکیں  کݨیں گھِندائیں۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>q4frtailvqkw1295w3p0up6b7ispzjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اُلکا۔Ulka</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33669</id>
    <revision>
      <id>72918</id>
      <parentid>71026</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:36:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2993" sha1="j4mgxc4dym7aagjiwgips31fh902z9w" xml:space="preserve">۲۰۹۔            اُلکاUlka :۔(101)سرائیکی ہلکا (رگ وید 4-6 )اُلکا (Ulka) وی رگ وید دے اوائلی منڈلاں اِچ آوݨ آلا سرائیکی زبان دا ٻہوں پراݨا لوظ ہے۔ [[پروٹو سرائیکی]] دا اُلکا اڄوکی سرائیکی اِچ ہلکا ہے۔سرائیکی قویت (Grammar) اِچ اے اسم ِ صفت ہے تے ایندے معنے تھیندن ، ہولا ، گھٹ وزن یا مُل آلا، نکیہاں۔سئیں کھتران ہوݨاں (ص709 )  ایں کوںہلکا ای لکھا ہے تے ایں دے معنے لکھے نیں ۔’’سبک، خفیف، کم وزن، اوچھا، کم ظرف ، کم قیمت ، گھٹیا، بے عزت ، حقیر، پھیکا، لطیف، نازک، نفیس تے ناقص۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص308 )ایں دی انگریزی املا تاں halka ای لکھی ہے۔ بھل آپ ہوݨاں ایں دے معنے ٻہوں انوکھڑے لکھن۔ آپ ہوݨاں ایں دے معنے (of a dog) mad ڄݨیں کتے دا چھتا ہووݨا ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص363 ) ۔ ایں دی سرائیکی املا ہلکا تے انگریزی املا halka لکھی ہے۔ بھل آپ ہوݨاں وی ایں دے معنے اوہے ای لکھن ڄیہرھے سئیں اوبرائن ہوݨاں لکھن۔ کیوں ڄو سئیں جیوکس ہوݨاں لوظاں تے معناں اِچ سئیں اوبرائن ہوݨاں کوں نقل کیتا ہے۔ ایں بارے سئیں جیوکس ہوݨاں دا اپݨا آکھݨ ہے ڄو 

&quot;The only vocabulary the compiler has had to avail himself of was that written by Mr. E.O' Brien for many years Deputy Commissioner of Multan. The whole of Mr. O' Brien's work has been incorporated in the present volume in so far as words and definitions go.&quot; (102)

                       مؤلف لوظاں دے ڄیہرھے بھنڈار کولوں فیدا چائے او سئیں ایڈورڈ اوبرائن ہوݨاں دا لکھا ہویا ہے۔ آپ ہوݨاں کئی سالاں تائیں ملتان دے ڈپٹی کمشنر رہن۔۔۔ ڄتلے تائیں لوظاں تے معناں دی ڳالھ ہے تاں ایں پونکھݨ اِچ سئیں اوبرائن ہوݨاں دے یکے کم کوں جھا ݙتی ڳئی ہے۔ انہاں ݙوہاں ڄݨاں دی مانویں زبان چونکہ سرائیکی ناہی ایں کیتے انہاں دے ایں بھلیکے کوں گھولا کیتا ونڄ سڳد اہے۔ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ الکا دی چھڑی پیلھی صوت اِچ وٹاند آئی ہے تے او الکا کولوں ہلکا تھی ڳیا ہے۔ باقی دا یکا لوظ اپݨے پورے وجود نال انویں دا انویں ای ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>j4mgxc4dym7aagjiwgips31fh902z9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کݨڈا۔Kanda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33672</id>
    <revision>
      <id>72972</id>
      <parentid>71029</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:13:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2241" sha1="qgmxwf565noqr63s6fzoror3e2ir7u7" xml:space="preserve">۲۱۲۔             کݨڈاKanda :۔(105)سرائیکی کنڈا (اتھر وید) سئیں ویزل ہوݨاں دے آکھے موجب ka دے سابقے تےanda دے لاحقے نال بݨݨ آلے لوظ ویدک سنسکرت دے نئیں۔ کݨڈاKanda دے وِچ اے ݙوہیں ڳݨ پاتے ویندے ہن۔ ایں کیتے ایں دے ٻارھی لوظ ہووݨ اِچ کوئی شک ای نئیں ۔ کݨڈا دے معنے کیتے ڳئے ہن Single Joint of a plant ڄݨیں کیہیں ٻوٹے دی ہِک ڳنڈھ/ اَکھ۔ اکثرا ٻوٹاں دی اکھ تے کنڈا ڄماہویا ہوندا ہے۔ سرائیکی زبان اِچ کنڈے دے کئی معنے تھیندن ۔ سئیں اوبرائن ہوݨاں (ص319 )کنڈا دی انگریزی املا اُکے تے اوہا لکھی ہئی۔ڄیہرھی رگ وید اِچ لکھی ڳئی اے ڄݨیں Kanda ۔ آپ ہوݨاں ایں دے معنے لکھن The jand tree thorn (Prosspis Specigera) ڄݨیںڄنڈ دا تھوہا تے جنڈ دا وݨ۔ سئیں جیوکس ہوݨاں (ص255 )ایں دی [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] املا کنڈا تے انگریزی املا Kanda لکھی ہے۔ آپ ہوݨاں ایں دے معنے لکھدن Back bone, A thron  (جنڈ)

  Fish bonescales, pair of balances, A tree ڄݨیںکݨڈا دے معنے ہن  کنڈا، کنگریڑ دی ہݙی ، جنڈ دا وݨ ۔ ترکڑی تے اوں دے پلڑے، مچھی دا کنڈا۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص515 ٌ) کنڈا دے معنے لکھدن ’’خار، کانٹا، سدِ راہ، ناک کا زیور، مچھلی کا کانٹا، سونا اور ادویات تولنے کا چھوٹا ترازو۔ بہت بڑا ترازو جس پر لوڈ ٹرک کا وزن کیا جاتا ہے۔ جنڈ کا درخت، ریڑھ کی ہڈی، کنڈا وی سرائیکی زبان دے انہاں قدیمی لوظاں اِچوں ہے ڄیہرھے اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال اساݙے تائیں آ پہنتے ہِن۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>qgmxwf565noqr63s6fzoror3e2ir7u7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>گودھما۔Godhuma</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33680</id>
    <revision>
      <id>72966</id>
      <parentid>71037</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:06:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10083" sha1="jsxcea91niefg2d9jmtqhhjd8zvj47r" xml:space="preserve">۲۲۰۔            گودھماGodhuma :۔(114)سرائیکی کٹنک (رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں Wheat (کٹنک) دے سِرناویں تلے تحقیق کریندے ہوئیں چھڑی لوظ گودھما Godhuma تے جدید فارسی لوظ گندمGandum تے ای ڳالھ کیتی ہے۔ پاکستان دی قومی زبان اڑدو اِچ کٹنک کیتے ݙوں لوظ ورتے ویندن ہِک گندم تے ٻیا گیہوں۔ سئیں ویزل ہوݨاں شیت گیہوں (geehun) کولوں واقف ننھ۔ ایں کیتے آپ ہوݨاں ایں لوظ دی کتھائیں ڳالھ ای نئیں کیتی۔ آپ ہوݨاں کٹنک کیتے گندم دے لوظ کوں ویدک سنسکرت دے لوظ گودھما کوں کئی ہزار ورھیں پیلھے زاگروس تے قفقاز کولوں آیا ہویا لوظ ݙسائندن۔ آپ ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو

&quot;Though some claim that wheat, the staple of the Indus civilization, is a local domesticate (of Allchin 1995-46 cf Allchin of Hammond 1978, Kenoyer 1998), It is a western import, as it originated West of the Zagros and south of the Caucasus. In South Asia, it is found as early as the 7th millennium B.C.E. This leaves several thouand years before the attestation of the S. Asian word for Wheat. Vedic godhuma, Kan. godi etc&quot;.  (115)

                       توڑیں ڄو کجھ لوک اے دعوا کریندن ڄو سندھک لوکاں دی اتوتوتی(staple) کھاج کٹنک کوں مقامی طور تے گھریتڑا بݨایا ڳیا ہے۔ (ݙیکھو الچن 1995 ء ص46 ، ݙیکھو الچن تے ہامنڈ 1978 ء، تے کینیر 1998 ء) بھل اے پچادھ کولوں سندھ وادی اِچ آئی ہے کیوں ڄو ایں دا ڄم ڄا زاگروس دے پچادھوں تے قفقاز دے لموں دا ہے۔ لمیں ایشیا اِچ تاں اے 7ویں ہزاری قبل مسیح اِچ آئی ہے۔ لمیں ایشیا اِچ کٹنک کیتے ویدک ناں گودھما Godhuma تے کنیری ناں گودی رکھݨ اِچ ہزاراں ورھاں دا پینڈا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں بیان اِچ کئی ڳالھیں وضاحت طلب ہِن۔ ہِک تاں اے ڄو کٹنک دے مقامی طور تے گھریتڑا (Domestic)بݨاوݨ دے الچن ، ہامنڈ تے کینیر دے دعوے کوں بغیر کیہیں دلیل دے رد کرݙتا ڳیا ہے۔ اوڑک کیوں؟حالانکہ 1976 ء اِچ مہر گڑھ دی کھاٹی کرکے سئیں جے ایف جیرج ہوݨاں اثار ِ قدیمہ دی اڳواہی نال اے ثابت کرݙتا ہے ڄو سندھ وادی تے زاگروس دے پچھادی علاقے دا تہذیبی ارتقا ہِک ٻئے دے ہم سم ہے۔ آپ ہوݨاں 18توں 20جنوری 2006 ، لکھنؤ اِچ ہِک لیکچر ݙیندے ہوئے آکھا ہے ڄو 

&quot;The assumption that farming economy was introduced full-fledged from near East to South Asia and the similarities between Neolithic sites from eastern Mesopotamia and the Western Indus Valley, which is evidence of a &quot;Cultural Continuam&quot; between those sites. But given the originality of Mehrgarh, Jerrage concludes that Mehrgarh has an earlier local background, and is not backwater of the Neolithic culture of the Near East.&quot; (116)

                       سئیں جیرج ہوݨاں دے آکھݨوں اے مفروضا ڄو وہیبے آلی اقتصادیات اُکی پُکی نزیکی پوادھ (Near East)کولوں لمیں ایشیا (سندھ وادی) اِچ آئی ہے۔ کیوں ڄو پوادھی میسو پوٹیمیا تے پچادھی سندھ وادی دی چھیکڑی پتھرکے دور دی تہذیب اِچ اے ڄیہیاں مماثلتاں(Similarities)پاتیاں ویندیاں ہن ڄیہرھیاں اڳواہی ݙیندیاں ہِن ڄو انہاں جھاہیں اِچ ثقافتی تسلسل (Cultural Continuam)مجود ہے۔ ڄݨیں انہاں جھاہیں دا ہکو کلچر ہے ۔ بھل سئیں جیرج ہوݨاں مہر گڑھ دے ٹھیڑاں کوں ݙیکھ کرانگی پورے پک نال آدھن ڄو مہر گڑھ سندھ وادی دی تہذیب دا منبع ہے تے ایں دا اپݨاہک ٻہوں پراݨا پچھولا(Background) ہے۔ اے کیہیں تراویں وی چھیکڑی پتھرکے دور دے نزیکی پوادھ دا پچھلڳ نئیں۔ سئیں جیرج ہوݨاں دے ایں بیان کولوں صفا نشابر ہے ڄو چھیکڑی پتھرکے دور دا تہذیبی ارتقاء نزیکی پوادھ تے لمیں ایشیا(سندھ وادی) اِچ ہِکے زمانے دا قذرتی تسلسل ہے۔ وہیبے تے چوکھراں کوں گھریتڑا بݨاوݨ اِچ سندھ وادی  کیہیں تراویں وی نزیکی پوادھ (زاگروس+ قفقاز) دی پچھلڳ نئیں۔ کٹنک وی قذرتی طور تے کیرتھر تے سلیمان دے روہیلے علاقاں اِچ مجود ہئی ڄتھوں سندھک دھرتی ڄایاں ایں کوں گھریٹرا بݨائے۔

                       ݙوجھی ڳالھ اے ڄو سندھک دھرتی ڄائے تاں 7500ق م کولوں وہیبا کریندے آندے ہن۔ جو تے کٹنک انہاں دیاں وݙیاں راکھیاں ہن۔ ڄیں ویلے اثار ِ قدیمہ دے سوجھواݨاں دا ایں ڳالھ تے اتفاق ہے ڄو آریے 1500ق م اِچ سندھ وادی اِچ آئن۔ ڄݨیں مہر گڑھ اِچ سندھک دھرتی ڄایاں دے وہیبے شروع کرݨ تے سندھ وادی اِچ آریاں دے ورادھن اِچ 6000ورھیں دا پینڈا ہے۔

                       کِتلی حِراݨی دی ڳالھ ہے ڄو سئیں ویزل ہوݨاں دے بھاݨے انہاں 6000ورھاں اِچ کٹنک رہاوݨ تے کھاوݨ آلے سندھک دھرتی ڄائے ایں جنسی دا ناں نئیں رکھ سڳے۔ کیا آریاں دے آنداں تائیں اے جنسی بے ناویں رہے ڳئی اے؟ کیا اے سوچا ونڄ سڳدا ہے ڄو موہن جو داڑو تے ہڑپا اِچ وݙے وݙے غلا گدام (Granaries) بݨاوݨ آلے اعلا دماغ انجینئراوں جنسی دے ناں کولوں سرے کول اݨڄاݨ ہن ڄیں دے کیتے او ایݙے وݙے گُدام بݨائندے پئے ہن؟ نئیں بھلکہ سندھک دھرتی ڄایاں 7500ق م کول ای ایں دا ناں کٹنک گھڑا تے رکھا ہویا ہئی۔ ایں جنسی دا ایہو ناں اڄ وی سارے [[سرائیکی وسیب]] اِچ ورتارے اِچ ہے۔ ایںجنسی دے ناں گندم(Gandhum) گنتمGantum تے گیہوں Geehun وی سرائیکی لوظ نئیں۔ گندم تے گنتم دے لوظ آریے ایران کولوں گھِن آئے ہن۔ بھلکہ انہاں، انہاں ناواں اِچ ترمیم کرکے ایں دا ناں گودھما Godhma رکھ ݙتا ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں داآکھݨ ڄو

&quot;When this word entered the Punjab it must have changed its initial syllable (gan) to go, thus godum,a chang echoed by the Southern Indus Language (Godi). Vedic has godhuma and similar continuants. This is a clear folk etymology the unfamiliar guntum/ gandum. Godum was analyzed as go-dhuma cow smoke&quot;. (117)

                       ڄیں ویلے اے لوظ پنجاب اِچ آئے تاں ایں اپݨی ڄلدی صوت گنgan کوں گوGo اِچ وٹا چھوڑاہے۔ انڄ لمی سندھک زبان اِچ گودم godum وٹیج کے گودی godi تھی ڳئے۔ ویدک اِچ گودھما godhuma تے ایویں رِت ٻئے ساہ ݙک کے الائے ونڄݨ آلے لوظ وی ہن۔ اوپرے لوظ گندم/گنتم کولوں گودم godum کڈھ کے تے وت ایں دی تصریف کرکے آریاں ایں کوں گو۔دھما (ڳاں دا دھواں) بݨا ݙتائے۔ اے لوکاں دے وِچ مشہور تھی ونڄݨ آلا غلط اشتقاق(Folk etymology) ہے۔ اساݙے بھاݨے وی گندم۔گنتم۔گودم۔ گودھما دے وِچ لوظ گودھما godhuma دے معنے (ڳاں دا دھوں) ٹھیک نئیں کیتے ڳئے۔ اصل اِچ godhuma دے وِچ گو بمعنیCow  تے دھما بمعنی tail ڄݨیں Cow's tail (ڳاں دے پُچھ) دے کیتے آئے۔ کٹنک دے سِٹے کوں ڄیکر ناڑ اِچوں نپ کے اپٹھا (Up side down) لڑکا کے ݙٹھا ونڄے تے اے اُکے تے ڳاں دے پُچھ آنگوں لڳدا ہے۔ ایں مشابہت کوں ݙیکھ کے ای آریاں کٹنک کوں گاؤدما (godhuma) دا ناں ݙتا ہے۔ 

                       کٹنک دی جنسی کیتے سندھک دھرتی ڄایاں دا پݨا گھڑا ہویا (coined) لوظ کٹنک ای ہے۔ سرائیکی زبان دا اے لوظ اتلا ای پراݨا ہے ڄتلی سندھ وادی اِچ کٹنک دی جنسی پراݨی ہے۔ سئیں ویزل ہوݨاں کٹنک دے لوظ تے ٻاجھرے (millet) دے سِرناویں تلے بحث کریندے ہوئے ایں کوں ٻاجھر ے دے مختلف ناواں اِچوں ہِک ناں ݙسائندن تے ایں دیاں مختلف شکلاں دی ڳالھ کریندن۔ سندھ وادی اِچ ٻاجھرے (Millet) کوں کٹنک، کٹنکو، کٹنکونی تے کٹنکونا وغیرہ نئیں آکھا ویندا۔ سندھ وادی اِچ ایں جنسی دا ناں ٻاجھرا(bajhra) ای ہے۔ سندھ وادی اِچ چھڑا Wheat کوں ای کٹنک آکھا وینداہے۔ ٻاجھرے کوں نئیں۔ گندم تے گیہوں ،کٹنک دے ٻاہر کولوں آئے ہوئے ناں ہِن۔ 

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>jsxcea91niefg2d9jmtqhhjd8zvj47r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اپاشا/اوپاشا۔Opasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33684</id>
    <revision>
      <id>72923</id>
      <parentid>71041</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:40:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1357" sha1="ine7p6g2nesjvqp6q1amrxejo212wt3" xml:space="preserve">۲۲۴۔           اپاشا/اوپاشاOpasa :۔(122)[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اوٻاس / اوٻاسی، او۔ ٻاسا (رگ وید 10,9,8,1 )اے لوظ رگ وید دے 9تے10منڈل اِچ آیا کھڑا ہے۔ سئیں کوئیپر ہوݨاں ایں ٻارھی لوظ دا معناکیتا ہے تاج (Crown) ۔ بھل اساݙے بھاݨے پروٹو سرائیکی دا اباشااڄوکی سرائیکی اِچ اوٻاس تے اوٻاسی (yawn)ہے۔ اڑدو اِچ اٻاسی کوں جمائی آدھن۔ اٻاس ، اٻاسی دا اسم مکبر ہے۔ غُذریل ہزاراں ورھاں اِچ ایں دی ’’پ‘‘ دی صوت سرائیکی دی مخصوص صوت’’ٻ‘‘ اِچ وٹیج ڳئی اے تے ’’ا‘‘ دا لاحقا (Preffix) ’’ی‘‘ اِچ وٹیج ڳئے۔ ایں کیتے اے لوظ اُٻاسی دے روپ اِچ اساݙے سامݨھے ہے۔ سئیں کھتران ہوݨاں (ص15 )ایں لوظ کوں اٻاسی ݙیوݨ لکھا ہے۔ تے ایں دے معنے لکھے نیں ’’جماہی لینا‘‘ ۔ آپ ہوݨاں ایں دی جمع اُٻاسیاں لکھی ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>ine7p6g2nesjvqp6q1amrxejo212wt3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یَوا۔Yava</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33691</id>
    <revision>
      <id>72960</id>
      <parentid>71048</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2720" sha1="1rmj4qck41nvdqxewc7t1cqfbuprmmb" xml:space="preserve">۲۳۱۔             یَواYava :۔[[سرائیکی زبان|سرائیکی]] جَو (رگ وید) سئیں ویزل ہوݨاں جَو بارے لکھدن ڄو &quot;The older IA grain is only yava, barley&quot; ڄݨیں جَو(barley) سندھ وادی اِچ آوݨ آلے آریاں دی ٻہوں کݙوکݨی کھادھ ہئی۔‘‘ بھل اثار ِ قدیمہ دیاں اڄوکیاں تحقیقاں سئیں ویزل ہوݨاں دے ایں دعوے دے اتراچ آدھیاں ہن ڄو سندھ وادی دے لوک آریاں دے آوݨ کولوں گھٹ ودھ 6000ورھیں پیلھے دے مہر گڑھ اِچ جَو (barley) کوں گھریتڑا بݨا کے رہائندے چَیندے آندے پئے ہن۔ ڄو انہاں دی کھادھ پیت دی وݙی جنسی ہئی۔ سئیں بی ای ہمفل ، جان ۔آر ۔لوکس تے سئیں کے اے آر کنیڈی ہوݨاں دا آکھݨ ہے ڄو

&quot;The earliest evidence for settled agriculture in South Asia comes from aceramic and later neolithic levels at Mehrgarh (a.6000 B.C). Where impressions in mud bricks of six-row barley, enikorn, emmer and dream-bread wheat identified by Costantini. (1984)&quot;. (132(

                       لمیں ایشیا اِچ رہائشی وہیبے دی سبھ توں پیلھی اڳواہی 6000قبل مسیح اِچ تھانواں کولوں پیلھے تے چھیکڑی پتھرکے دور دی چھیکڑاِچ مہرگڑھ اِچوں ملدی ہے ڄتھوں سئیں کاسٹن ٹینی ہوݨاں کوں کچیاں سلھیں اِچ 6پالیاں آلے جوواں تے اینی کارن، ایمر تے ڈرم ۔ بریڈ کٹنک دے چھاپے ہوئے نشاݨ لدھن۔ ایں بیان کولوں اُکے تے نشابر ہے ڄو سندھک دھرتی ڄائے تاں اوں ویلے دے جو (Barley) وہائندے کھاندے آندے پئے ہن۔ ڄݙاں آریاں دے سندھ وادی اِچ آوݨ دا نشاݨ ای کائیناں ہئی۔ ایں کیتے Barley دا ناں جَو وی سندھک دھرتی ڄایاں ای رکھا تے گھڑا ہے۔ آریاں جَو دے لوظ اِچ تصریف کرکے ایں کوں یاوا yava بݨا ݙتا ہے۔ جَو اصل اِچ پروٹو سرائیکی لوظ ہے تے اڄ ݙینھ تائیں اپݨے منڈھلے اٹھا تے معناں نال یکی سندھ وادی اِچ ورتارے اِچ ہے۔ اونویں سرائیکی اِچ یاوا دا لوظ ادھے عقل آلے ماݨو کیتے ورتا ویندا ہے۔

== حوالہ ==
سرائیکی . سندھ وادی دی مُنڈھلی زبان۔ مصنف : غلام فرید ؔآف ڈھکی ۔ ناشر: جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>1rmj4qck41nvdqxewc7t1cqfbuprmmb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ݙواَکھر میݙے وی</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33709</id>
    <revision>
      <id>72958</id>
      <parentid>71073</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="aij6x1zhvf3iv7mww5trleucscqz9ly" xml:space="preserve">                        زندگی کوں ٻہوں قریب توں ݙیکھݨ دا موقع ملیے۔ 

                       سارے ملک تے ڈھیر سارے ٻاہر لے ملکیں دے تفریحی تے مطالعاتی دورے وی کیتن۔ غربت وی ݙٹھی اے۔ امارت دا بھوڳ وی بھوڳئے۔ محکوم بݨ تے ، تے حاکم بݨ کے وی ݙٹھے۔ غرضیکہ ویہہ لکھ کلو میٹر دا سفر وی کیتے۔ دیہات دی میٹرک توں اعلیٰ یونیورسٹئیں دی تعلیم دے دوران کئی قسم دے تجربات تھئین۔ مگر سکھاݨی والے دی مٹی ہر جاہ نال رہ ڳئی اے۔ اپݨی ماء ٻولی وچ ثقافت کوں ، سرائیکی سوچ تے عمل کوں قلم بند کرݨ دی چس تے نشہ ہک وکھرا ذائقہ رکھیندے۔ شکر اے جو بچپݨ توں گھِن تقریباً ٻڈھیپے تک دے ڈھیر سارے واقعات یاد ہن ۔ اُنہیں کوں اپݨی یاد داشت دے طور تے لکھ ماریم ۔ کرداریں دے ناں فرضی ہن۔ اچا نک مطابقت دی معانی ݙیسو۔ ساری لکھت دا مقصد کہیں دی کتھاہیں وی دل آزاری نئیں۔ نیک نیتی نال لکھیاں اے کہاݨیاں پیش ہن۔ میں شکر گزار ہاں آپݨیں دوستیں دا جنہاں میݙی حوصلہ افزائی کیتی جیویں شمیم عارف قریشی، اکرم میراݨی، ظہور دھریجہ، باسط بھٹی، پیرزادہ محی الدین ، محمود مہے، سئیݨ نسیم اختر ، ڈاکٹر خالد اقبال ، ڈاکٹرجاوید چانڈیو، ملک طارق سعید، سلیم اختر وڑائچ، جاوید اختر بھٹی، آصف کھتران ، حفیظ خان، ڈاکٹر شکیل پتافی، عصمت اللہ شاہ، رفعت عباس، مظفر شاہ، [[شوکت مغل]]، افضل چوہان، مرید عارف، لیاقت خان دریشک، جمیل خان دریشک، ساحر رنگ پوری، ریاض عصمت، ممتاز اطہر، سلیم قیصر، پروفیسر ممتاز خان،ڈاکٹر حمید الفت ملغاݨی، ڈاکٹر مقبول گیلانی، پروفیسر جعفر حسین شاہ، پروفیسر مظہر عباس، اشرف جاوید ملک، ڈاکٹر محمد حسین آزاد، ملک ارشد اقبال ، سلیم عارف قریشی، ملک فرید، عاشق بزدار، الطاف خان ݙاہر، رحیم طلب، جہانگیر مخلص، حنیف پتافی، اقبال ثاقب، لطف دریشک، ابو بکر گوپانگ، ارشاد امین، رانا محبوب اختر، مطلوب بخاری، عابدہ بخاری، حیات اللہ خان نیازی ، شوکت رِڈ، سحر سیال، اعجاز الرحمن، ممتاز ݙاہر، منور بزدار، رزاق سالک، سیٹھ حضور بخش، محمد آصف لغاری، سعید احمد بھٹی، محمد شکیل بھٹی، ثاقب حمید، یوسف قریشی، آفاق خالد، ریاض جعفری، پرروفیسر ناصر عباس، عرفان حیدر ایڈووکیٹ، خالد میرانی، سئیݨ رابعہ عارف قریشی، مٹھل تے مالو، شبیر میو، قاسم رضا، ، ملک فرید زاہد، ڈاکٹر امتیاز بلوچ، اقبال دہراج، اسلم عارف، مظہر عارف، شفیق چنہ، مظہر تابش، دلبر مولائی، فیاض دانش، شہزاد ملک، سدرہ رشید ، ڈاکٹر سجاد حیدر پرویز، پروفیسر ریاض سندھڑ، عمران میر، مختار ملک، سید فضل عباس، تنزیلہ شفیق ایڈووکیٹ،پروفیسر ڈاکٹر قاضی عابد، تے ٻئے ڈھیر سارے سنگتی جنہاں دی مشاورت ، رہنمائی تے حوصلہ افزائی میݙے واسطے رستے دی روشنی بݨی رہی۔ اُک چُک دی معافی۔

لطیف بھٹی

== حوالہ ==
وَتر ساخ۔ مصنف: لطیف بھٹی۔ ناشر: جھوک پبلشرز ،ملتان</text>
      <sha1>aij6x1zhvf3iv7mww5trleucscqz9ly</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اِظہارِ تشکر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33712</id>
    <revision>
      <id>72921</id>
      <parentid>71076</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:39:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="heir3qwdr2ifk97bxs1umsd347su8cb" xml:space="preserve">== تریجھا ایڈیشن ==
میں سب توں پہلوں اپݨے رب کریم دا شکر گزار ہاں تے ول [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] پڑھݨ تے لکھݨ والے بھرانویں دا تھورائت ہاں جنہیں میݙی ’’سرائیکی اکھاݨ‘‘ مرتب کرݨ دی حقیر کوشش کوں بے پناہ پذیرائی بخشی تے ایں کتاب دا پہلا ایڈیشن ہتھو ہتھ وِک ڳیا۔

تُساں سوچیسو جو وَل ایندا ݙوجھا ایڈیشن اتنی دیر نال کیوں چھپیے۔ ایندی وجہ میݙی گوتا گوں مصروفیات ہن تے ایندی کتابت دا فرض وی میں خود سَر انجام ݙیوݨا ہا۔

ہُݨ وی میݙے سرائیکی نواز بھرانویں دا اصرار رئیس عدیم دی خواہش اتے میݙے پُتر ندیم اعجاز ملک دا ہر ویلے آکھݨ ایں کتاب دے ݙوجھے ایڈیشن دے منصہ شہود تے آوݨ دا سَوب بݨیے۔ 

میکوں امید اے جو رئیس عدیم دا سرائیکی زبان دی خدمت دا جذبہ یقینا سرائیکی حلقیں وچ قدر دی نگاہ نال ݙتھا ویسی جنہیں اپݨے محدود وسائل دے باوجود ایں کتاب کوں تریجھی واری چھپوا تے سرائیکی زبان دے بزرگیں دے ایں شاندار ورثے کوں عام کرݨ دی پُر خلوص کوشش کیتی اے۔

اعجاز دیروی

پہلی جنوری ۱۹۹۹

== حوالہ ==
بزرگیں دا ورثہ سرائیکی اکھاݨ۔ مرتب: اعجاز دیروی، جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>heir3qwdr2ifk97bxs1umsd347su8cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اکھاݨ یا مثالاں زبان دانی دا معتبر حصّہ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33714</id>
    <revision>
      <id>72927</id>
      <parentid>71078</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1259" sha1="t8txce9pta8skrtd8keqzt7pjk3h8rq" xml:space="preserve">اکھاݨ یا مثالاں زبان دانی دا معتبر حصّہ ہن جیرھی تحریر وچ مثالیں دا استعمال وافر تے خوبصورت طریقے نال کیتا ونڄے اوندی اہمیّت تے چاشنی ٻی ودھ ویندی اے۔ [[سرائیکی ادب]] وچ اے حِصّہ کہیں کہیں قواعد دی کتاب اِچ تھوڑا ٻہوں مل ویندا ہا۔ لیکن کتابی شکل اچ اتیلا اکھاݨ موجود نہ ہن۔

سائیں اعجازؔ ڈیروی ہوریں ایں ضرورت کوں محسوس کریندئیں ہوئیں ۱۹۷۸ء وچ ایں کتاب کوں چھپوایا تے ایہ ہَتھو ہَتھ وِک ڳئی۔ ایں کتاب دا پہلا ایڈیشن نایاب تھی ڳیا ہا۔

نویں روشنی وچ سرائیکی بزرگیں دا اے ورثہ مردا پیا ہا۔ مَیں انتہائی خوش ہاں جو ایندا تریجھا ایڈیشن میݙے ہتھوں چھپدا پئے تے اے سعادت دبستانِ سحر دے حصّے وچ آئی اے۔

رئیس عدیم

پہلی جنوری ۔۱۹۹۹ء

== حوالہ ==
بزرگیں دا ورثہ سرائیکی اکھاݨ۔ مرتب: اعجاز دیروی، جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>t8txce9pta8skrtd8keqzt7pjk3h8rq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>بزرگیں دا ورثہ سرائیکی اکھاݨ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33715</id>
    <revision>
      <id>72930</id>
      <parentid>71079</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:44:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26385" sha1="rj3l4pycotnl4761a4f3hu7o88kki2s" xml:space="preserve">== ۱۔ الف توں شروع تھیوݨ آلے [[سرائیکی زبان|سرائیکی]] اکھاݨ ==
۱۔                   اَللہ مہربان تے جڳ مہربان۔

۲۔                 اُٹھ دا ناز کچاوا ٹوٹے۔

۳۔                  اڳوں بَھا پچھوں کَندھ  ، اَندھا ونڄے کیرھے پَندھ۔

۴۔                 اندھی اندھا رَلیا ہِکو جُھڳا ڳلیا۔

۵۔                اُشناک چِیڑی تے دُھو انکھ وِچ آلھݨا۔

۶۔                 اندھی ماء پُتریں دا منہ نہ ݙیکھے۔

۷۔                اُٻالھی کُتّی اندھے گُلر ڄݨے۔

۸۔                اندھی پِیہوݨ والی کُتّی لکݨ آلی۔

۹۔                 آپ نہ جوڳی ڳوانڈھ وَلائے۔

۱۰۔                اَلاوݨ وارو وَتی، رووݨ ݙوڑی چَٹّی۔

۱۱۔                 اُتّو چکھّی وِچو بُڑ بُڑ دَکھّی۔

۱۲۔                اُڄڑ ڳیاں دے گھر کِتھوں وُٹھے۔

۱۳۔               اکھوں ݙسدا نہیں ناں چراغ خان۔

۱۴۔               اَکھ چُکّی تمبالوں گُم۔

۱۵۔              ایسبگول تے کُجھ نہ پھول۔

۱۶۔                آپ ݙوم تے نوکر بلوچ۔

۱۷۔               اُرسی کُرسی کندھ  ایرے تے ٹُرسی۔

۱۸۔              اپݨی عزّت اپݨے بتھ۔

۱۹۔                اندھے کرن خَبریت ول ول ݙیون اپݨیں کُوں۔

۲۰۔              اُٹھی نہ سڳے ݙوہ ڳوݙیں تیں۔

۲۱۔                اپݨی کَچھ وچ ٻے دی بَتھ وِچ۔

۲۲۔              ایہو گھڑا نِت کُھوہ تے کھڑا۔

۲۳۔              اُٹھ تے چڑھدی لاکڑا منگدی۔

۲۴۔              اندھے دے اڳوں رووݨا اکھیں دا نقصان۔

۲۵۔             آڑا پاڑا چھوڑ تے پینگھاں چاچی نال۔

۲۶۔              اُمید دی جاہ خالی ہوندی اے۔

۲۷۔             امیر دا گھوڑا غریب دا بھورا۔

۲۸۔             اُٹّھی نہ سڳے ہیبو کھیݙے۔

۲۹۔              آپݨیں وچ بھاہ تے اوپریں وچ ساہ۔

۳۰۔              آپ کلجّی تے ویڑھے ݙوہ۔

۳۱۔               اندھا راجہ بیداد نگری پیسے سر وصل دھیلے سیر نصری۔

۳۲۔              ایہو حال جمال دا اللہ ٻیلی مال دا۔

۳۳۔             اپݨے مار چھاں تے سَٹِن پرائے کار دُھپ تے۔

۳۴۔             اِت پھیری چُھٹّوں، وَل نہ مِٹّی کُٹّوں۔

۳۵۔            اُتم کھیتی۔ مدھم وَپار۔ نیچ نوکری، پِنݨ بے کار۔

۳۶۔              اُٹھ نہ رُنّے پورے رُنّے۔

۳۷۔             آوَئے ݙو ما بھیݙو یا وے ، تیݙے بختیں لیلا۔

۳۸۔            امیر دا پَݙ کستوری تے غریب دی ڳال نہیں بَھوندی۔

== ب۔ ٻ۔ بھ ==
۱۔                   بھیݙ دا بھݙورا ٹَکّا پُورے دا پُورا۔

۲۔                 بی بی کُوں ہات نہ تات میاں ٹپّے ساری رات۔

۳۔                 بِھرا بِھرانویں دے چچڑ کانویں دے۔

۴۔                 ٻلّی کُوں خواب چِھچھڑیں دا۔

۵۔                بَدرا بَد بَلا۔ وَت وی ساوݨ ہووے ہا۔

۶۔                 بُؤا بھتریجی ہِکّا لوک پرایا پِھکّا۔

۷۔                ٻلّی دے بختیں چِھکّا ترٹّا۔

۸۔                بھاہ چاوݨ آئی تے چُلھے دی سیݨ بَݨ ٻیٹھی۔

۹۔                 ٻیر پَکّے تے آئے سَکّے۔

۱۰۔                بھیݙ دے پُچھ لڳا نہ پار نہ اُروار۔

۱۱۔                 بھاہ دا سریا ٹنڈاݨے کنوں ݙردے۔

۱۲۔                بُکھا تِھیا کِراڑ تے پُراݨیاں وَھیّاں ٹَپّے۔

۱۳۔               بِھڑن ساھن پٹیجن ٻوٹے۔

۱۴۔               بَھڄدے پِچھوں مُول نہ بَھڄ۔

۱۵۔              بَھریئے تھاں وَل وَل بھریندن۔

۱۶۔                ٻیڑی ݙٹھے پیرت ݙنگے۔

۱۷۔               بِھرا منگے بھانڳاں اَوّل ݙویجے۔

۱۸۔              ٻارھاں سال بعد اَرُوڑی کوں وی بخت لڳدے۔

۱۹۔                ٻڈھی کنڄری دیرے دی رَکّھی۔

۲۰۔              بُکھ مَرݨ کولھوں تَرُٹ مرݨ چنڳا اے۔

۲۱۔                بخشیش سَو سَو لیکھا جَو جَو۔

۲۲۔              ٻکری رووے جِند کوں قَصائی ٹِپے مینجھ کُوں۔

۲۳۔              بٹھ پیا او سونا جیرھا کَن تروڑے۔

۳۴۔             ٻال ٻدھݨے وچ سُنڄاپدے۔

٭

== پ == 

۱۔                   پأنہ پڑھی تے آہیں پھاہے چڑھی۔

۲۔                 پَڑ پَڑ ٻہُوں تے جھاڑ تھوڑا۔

۳۔                 پولی دی دھروک پندیلے تائیں۔

۴۔                 پَٹ پُراݨا چکّی دا پولا نہ تھیوے۔

۵۔                پتھر او تائیں بارے جے تائیں ٹُر نہیں ویندا۔

۶۔                 پرائی ڳال دا آلھا وݙا۔

۷۔                پیٹ گُڑ کے کھاݨے کوں، پُھندݨ لئے وہاݨے کوں۔

۸۔                پُتر اُتو بیں تے ݙکھ پِچھوہیں۔

۹۔                 پیٹ نہ پیاں روٹیاں تے سبھے ڳالھیں کھوٹیاں۔

۱۰۔                پاݨی ہمیشہ جِھک دو وَہندے۔

۱۱۔                 پیہوݨاں دری اوچ تے ݙرݨاں چھینڈکیں توں۔

۱۲۔                پِندئیں کولھوں پِن تے اُٹھ گھوڑے گِھن۔

۱۳۔               پَلُو تا ہݙ وَلُوتا۔

۱۴۔               پیٹ کولھوں سب شے ہیٹھ اے۔  

== ت ==
۱۔                   تغلق وَٹھیا وِنگار، سَیداں سُنڄ کیتی چَودھار۔

۲۔                 تَتی کوں تارا سامݨے، ݙکھی جاہ ݙکھے دا منے۔

۳۔                 ترے کُل۔ اندھے اڳوں رووݨا۔ گُنگے ہتھ سنیہا، ݙورے اڳوں ڳالھ۔ 

== ٹ ==
۱۔                   ٹُر مرداں پُر مرداں، ٻہہ رہنداں بُکھ مَرداں۔

۲۔                 ٹکّے دی کُتّی چھی آنے گِھلائی۔ 

== ج۔ حٖ ==
۱۔                   جے ݙینہ بھلرے ، مِتر وی بھلڑے۔

۲۔                 جیرھی کرے گھیئو، نہ کرے ماء نہ کرے پیئو۔

۳۔                 جھیڑے رات ہووے، وچھوڑے رات نہ ہووے۔

۴۔                 جَیندے پیر ہوندے ٻیر۔

۵۔                جِتھاں سائیں دا پیر، ݙاتری پھیر نہ پھیر۔

۶۔                 جِھکے دے اڳوں ہر کوئی جھکے۔

۷۔                جَیندا ڄمݨا صحیح ہوویجے اُوندے ݙند کیا ݙکھیجن۔

۸۔                جَیندے ول بِٹھاری وارا ہوندا۔

۹۔                 جیندا کھیر وِکاوے ، او ݙہی کیوں ڄماوے۔

۱۰۔                جیرھا ٻہوں نِوّے اُونکوں بھلا نہ ڄاݨ۔

۱۱۔                 جُوں وِیائی لیکھ ڄائی۔

۱۲۔                جَیندی رات لنگھݨ وہاݨی، اُوں اَگھ نہ پُچھیا کھڑ۔

۱۳۔               جینجھے پِیر اونجھے خلیفے۔

۱۴۔               ڄٹ دا ہاسا، بَھن گھتے پاسا۔

۱۵۔              ڄٹ رُٹھا کَمِیں مُٹھا، کَمِیں رُٹھا کَمِیں مُٹّھا۔

۱۶۔                ڄم نہ مُکّی نانی دے مُہاندرے۔

۱۷۔               جنڄ پرائی احمق نچے۔

۱۸۔              جَیندی نیّت کھوٹی، او رَحٖ نہ کھاسی روٹی۔

۱۹۔                جہیں نیّت تہیں مراد۔

۲۰۔              گابے وَہاوِن ہا، تے ݙاندیں کوں کون پُچھے ہا۔

۲۱۔                جِند سُکھ جہان سُکھ۔

۲۲۔              جیندی عِزّت ویندی اے گھرو ویندی اے۔

۲۳۔              جَیں تے جڳ ہَسّے اُوں تے رَب وَسّے۔

۲۴۔              جیکوں کُتّا پَٹّے، سَت کَھلّے ہونکوں پَوندِن۔

۲۵۔             جَیندی زبان تکھیری اُوندی ذات اُچیری۔

۲۶۔              جان اے تے جہان اے۔

۲۷۔             جینجھا منہ محبوب دا جینجھی کالی رات۔

۲۸۔             جیرھا کُجھ رہیسو، اوہو کُجھ چَیسو۔ 

== چ۔ چھ ==
۱۔                   چِھتّی تِھیوے گِدڑی، پُچھ کوں پاوے چَک۔

۲۔                 چھورھے آپ زورے۔

۳۔                 چور کوں آکھے جُھڳا بَھن، سادھ کوں آکھے بَھڄدا پَئی۔

۴۔                 چٹی پئی مَہراں تے ، مَہراں گھتّی شہراں تے۔

۵۔                چَݨا ٹَپدے اپݨا سِر بَھنویندے۔

۶۔                 چندرے کوں چندرا سوکوہ تے مِلدے۔

۷۔                چوہا آپ نہ ماوے کھݙ تے پُوچھڑ ٻدھے چھڄ۔

۸۔                چور دی نِگاہ بُشکے تے۔

۹۔                 چِھکّے تے پَڑ چِھکّا، تُساں ٻارھاں تے مَیں ہِکّا۔

۱۰۔                چُوانتی دی سَری تاریں کنوں ݙرے۔ 

== د ==
۱۔                   دِل وچ ہووی سچ، بھانویں ڳلی تے کھڑا نَچ۔

۲۔                 در تیں ٻیر نہیں تے ناں باغ شاہ۔

۳۔                 دھن پچاوے بھابڑا، رحٖ پچاوے مَنجھ۔

۴۔                 داݨیں دا منہ چکی دو۔

۵۔                دَرَبھ ساوے دا ساوا، گھا ہی سُنڄے دا سُنڄا۔

۶۔                 دوست کوں ہتھ ݙے کے ملیندے تے دُشمن کوں ڳ لا کے۔

۷۔                دَھرُک دَھرُک بَھنّی تے پیکے نہ پُنّی۔

۸۔                دِل وِچ ہووے تاں لکھ دی، ٻاہر نکلے تاں ککھ دی۔

۹۔                 دَیسی کتا ولائتی بَھونک۔ 

== ڈ۔ݙ == 

۱۔                   ݙیݨ مر ڳئی ݙند سٹ ڳئی۔

۲۔                 ݙاڈھے دی مار تے ہیݨے دی ڳالھ۔

۳۔                 ݙو یار تے تریجھا خار۔

۴۔                 ݙٹھی اُٹھ توں کاوڑ جتوال تے۔

۵۔                ݙو دے ڄئے ݙو سنبھالن ، تریجھے اَہر خُدا نہ گَھتّے۔

۶۔                 ݙٹھے تیں مِٹھے۔

۷۔                ݙاڈھے دا ݙݨ ہر حال مَن۔ 

== ذ == 

۱۔                   ذات دی کُمّی تے پوتری خواج خِضر دی۔

۲۔                 ذات دی پِھدّی تے آلھݨا ٹُوس تے۔

۳۔                 ذات دی کِرڑی، شیتریں کوں تھٻے۔ 

== ر == 

۱۔                   رکیباں مُنج دیاں، وِݙایاں سُنڄ دیاں۔

۲۔                 رب دے ناں دی ٹِکّی، اَدھی سڑی اَدھی سُکّی۔

۳۔                 رُٹھے دا بھانڳاں گڑ کنوں مِٹھا۔

۴۔                 رسّہ ہمیشہ ہینڑیں جاہ کنوں ترٹدے۔

۵۔                رُٹھے رُٹھے کوں کیں منایا، چُپ کرو میں آپے آیا۔

۶۔                 رانجھا ہر دا سانجھا۔

۷۔                رَکھی کر ٻلھائی تے پیڑے گِھنے تَرُنڈ۔

۸۔                روہ نال ٹکّر اپݨا سر بھنݨ۔ 

== ز == 

۱۔                   زالیں دے کھٹیے کُھوہ پاݨی ݙیون ہا تے مردیں دی بات کون پُچھے ہا۔

۲۔                 زور دے اڳوں زاری اے۔

== س == 

۱۔                   سَس نہ نِناݨ تے مَیں وݙی پَردھان۔

۲۔                 سَس کر بُرائیاں ، متاں لہنی اپݨیاں ڄایاں۔

۳۔                 سکھڑیاں دُعائیں پلُوتیں دے مَٹ۔

۴۔                 سونا اُتھ اگھاوے ، جِتھ گھڑیندے۔

۵۔                سپاہی نال یاری نہ لا۔ در تے ٻیر نہ رہا۔

۶۔                 سݙݨا یار تے کرݨے لیکھے۔

۷۔                سچ سچ اے تے کُوڑ کُوڑے، تے کوڑ دے منہ وچ دھوڑ اے۔

۸۔                سِر وَنڄے تاں عادت ونڄے۔

۹۔                 سِیالے دی بھاہ ہر کوئی آپ دو کُڈھیندے۔

۱۰۔                سَو ونڄے پر ساہ نہ ونڄے۔

۱۱۔                 ساوݨ دا سُتّا، نہ آدمی نہ کُتّا۔

۱۲۔                سوچ کے اَلاوݨ تے چِتھ کے کھاوݨ کہیں کہیں دا کم اے۔

۱۳۔               سَستا رووے وار وار تے مہانگا رووے ہکوار۔

۱۴۔               سکّھر دی کُتّی بکھّر کوں بَھونکے۔

۱۵۔              سِیواں درسال تائیں، چاول بزار تائیں تے کُپری کابُل قندھار تائیں۔

۱۶۔                سیاݨا کاں ہمیشہ وِٹھ تے ٻہندے۔

== ش == 

۱۔                   شاہجہان ٻیٹھا تخت، مُلک کوں لڳا بھاڳ تے بخت۔

۲۔                 شریک متھے دی سیخ۔

۳۔                 شوہ دے من بھاݨی کملی وی سِیاݨی۔

۴۔                 شادی تے نال نہ نیون تے میݙا ٹلی والا اُٹھ۔

۵۔                شیربُکھ مَرے ، دَربھ مُول نہ چَرے۔ 

== ط ==
۱۔                   طمع گُناہیں دی نانی۔ 

== ع ==
۱۔                   عاشقیں ٻدھیاں کمراں تے دِلّی ڈھائی کوہ۔

۲۔                 عُذر کوں اَکھ وچ جاہ اے۔ 

== غ ==
۱۔                   غریب دی شالا ماء نہ ویاوے۔

۲۔                 غریب دا کوئی ٻانہہ ٻیلی نہیں۔

۳۔                 غریب دی کینہہ مَݙی، ہِک کھٹڑا تے ٻی تَݙی۔ 

== ف ==
۱۔                   فَرُّخ سیر دی نگری سندھ وچ وُٹّھے مینہ تے نِصری۔ 

== ق ==
۱۔                   قبر چُونے گچ مُردہ بے ایمان۔

۲۔                 قرض مرض اے۔ 

== ک ==
۱۔                   کوئی نہ ڄاݨے اندھی کوں تے لتاں مارے کندھی کُوں۔

۲۔                 کاں کِرار، کُتے تے ، پت نہ آئی سُتّے تے۔

۳۔                 کھٹو آیا ݙر دا، نِکھٹو آیا لڑدا۔

۴۔                 کھاوے گلّا، مریجے کلھا۔

۵۔                کندھوں پار قندھاروں پار۔

۶۔                 کلھا سو بَھلّا۔

۷۔                کَوِیلی کوں ترکّلے دا ݙینھ وی ٻہوں اے۔

۸۔                کَم دا نہ کار دا ، سِنّا دِڳا ڄال دا۔

۹۔                 کلھا شِینہہ نہ بَھلّا۔

۱۰۔                کُتے دے لَکیئے دریا پلیت نہیں تھیندے۔

۱۱۔                 کُتے بَھونکدے رہندن فقیر لنگھ ویندن۔

۱۲۔                کھوندئیں کھوہ دی کُھٹ ویندن۔

۱۳۔               کوئی نہ ݙیوے آپݨا گھر ٻیٹھے رووݨ آوے۔

۱۴۔               کر مزدوری کھا چُوری۔ 

۱۵۔              کولھوں دا پِیر تے چُلھ دا وَٹّا۔

۱۶۔                کم ذات کولوں وفا نہیں تے شریف کولوں خطا نہیں۔

۱۷۔               کُتے کولھوں نہ ݙر، کُتے دی کُتائی کولھوں ݙر۔

۱۸۔              کُتّا ہووے تے بھونکے نہ۔ 

== گ۔ ڳ ==
۱۔                   ڳڑ دی کوئی جاہ کوڑی نہیں۔

۲۔                 گھر دی اَدّھی ٻاہر دی ماری۔

۳۔                 گابا کَݙ دے کِلّے دی تݙ تے۔

۴۔                 ڳنڈھ نہ پلّے، ہار گِھناں کے چَھلّے۔

۵۔                گنجی کیا دھووے کیا نَپیڑے۔

۶۔                 ڳوہ کوں موت چاتا، چوڑھے دا گھر تکیُس۔

۷۔                گھر والے چور تے ٹُھوٹھے والے زور۔

۸۔                گنگا ڳئے ہݙ نہیں وَلدے۔

۹۔                 گھر داݨا نہیں اماں پینہڑ ڳئی اے۔

۱۰۔                ڳوہ کُوں ملی ڳوہ جِینہہ او تے جِینہہ او۔ 

== ل ==
۱۔                   لیلا دھریو سے اُن کُوں ہَتّھوں چرے کپاہ

۲۔                 لاتھی شے آوے کم، بھانویں ہووے ڳوہ دا چَم۔

۳۔                 لڳی تاں ݙانگ، نہ لڳی تاں سانگ۔

۴۔                 کلہوٹی وچ داݨے کُڈن کُٹاݨے۔

۵۔                لیکھا نہ کر بادشاہیں نال متاں کُجھ ݙیوݨا آوی۔ 

== م ==
۱۔                   مُنہ تے وَدھر تے کھیݙݨ دی سُدھر۔

۲۔                 محمد شاہ رنگیلا، ہِکّے ساوا ہِکے پِیلا۔

۳۔                 میسی کھاوے ، مُنہ نہ ہَلاوے۔

۴۔                 میاں جِیوݨا، کُجھ نہیں تھیوݨا۔

۵۔                مُنہ وِچ ڳڑ، اندر وچ لُڑھ۔

۶۔                 موئے دا رووݨ قُلیں تائیں۔

۷۔                ماء موئی رُکھاݨے، دھی دا ناں ݙہی۔

۸۔                ماء مرِیڑی، پیئو تندولا، پُتر کیسر دی پاڑ۔

۹۔                 ماء موئی گِندئیں دے بار نال تے پُتر پاٹے خان۔

۱۰۔                مَسِیت جُڑی نہیں تے اندھے اڳیں آ ڳن۔

۱۱۔                 مردہ نہ ٻولے نہ ٻولے ، جے ٻولے تاں کفن پاڑے۔

۱۲۔                مار نہ کُٹ تے آندر چا گُھٹ۔

۱۳۔               ماء مَترائی تے پیئو قصائی۔

۱۴۔               منہ دی کُولی ڳلھاں پٹاوے۔

۱۵۔              مارے ماء، مارݨ نہ ݙیوے۔

۱۶۔                مَتیں ݙیندی ٻے کوں ، لُڑھی ویندی آپ۔

۱۷۔               مائی کوں نہ باپ کُوں، وَل وَل پکڑے آپ کوں۔

۱۸۔              مُکرݨ لوہے دا کوٹ اے۔

۱۹۔                مَن حرامی، حُجتاں ڈھیر۔

۲۰۔              مُغلیں ݙٹھیں فارسیاں بُھل ویندین۔

۲۱۔                ماء ڄنڑیندی پُتر، بھاڳ نہ ݙیوے ونڈ ہِکّے چڑھن تازیاں ہِکّے چھکن گھنڈ۔

۲۲۔              ماء جھئیں نہ تِھیوے ماسی توڑے رکھے پیت سوائی۔

۲۳۔              مارواڑ دا گابا پُور پُور دا سنگا۔

۲۴۔              مال پرایا پِھدّی شاہ۔ 

== ن ==
۱۔                   نَک نہ ناساں تے اَدھ وچ ٻہساں۔

۲۔                 نُور جہاں لدھیاں لاواں، ڳلی کوچے ہاماں گاماں۔

۳۔                 نانگ کوں پُچھ کپیا نہ وِسریا تے جوڳی کُوں پُتر مویا نہ وِسریا۔

۴۔                 نال وݙا تے دیہہ مُنج۔

۵۔                نہ ڳانڑھاںنہ ٻدھا ہیوے پیٹ سُکھیں لدّھا۔

۶۔                 نِکّا نِکّا کم تے تُرٹ ہوئی رَن۔

۷۔                نِناݨ چرکھے دی کاݨ۔

۸۔                نیک نیّت سَبھ جمعیت۔

۹۔                 نیّت صاف مُراداں حاصل۔

۱۰۔                ناں چڑھیا چور پھاسی چڑھے، تے ناں چڑھیا وپاری کھٹ کھاوے۔

۱۱۔                 نویں دے نئوں ݙیہاڑے۔

۱۲۔                نہ اُچّی نہ ٻچی تے نندر کرے اَچّھی۔

۱۳۔               نکلیا طمع تے کینہہ اماں۔

۱۴۔               نہ سو ڳانڑھاںنہ ہک ٹکاݨاں۔

۱۵۔              نکھتے ݙند وَلا نہیں پِہندے۔ 

== و ==
۱۔                   واہ میاں چاکری ڈِھڈھ بُکھا ڳچی آکڑی۔

۲۔                 وصل پوہ دا دُنبہ روہ دا۔

۳۔                 وَڄی دا وَڄ مارے، گوٹھی کم سَنوارے۔

۴۔                 وَہندے ݙاند کوں مکڑ نہیں مریندی۔

۵۔                وُٹھے دی دو پندھیڑو ݙیندی۔

۶۔                 وݙا گھر تے بُکھ دا ݙر۔

۷۔                ونڈ کھادا، ایمان پاتا۔

۸۔                ویلھے دیاں نمازاں، کویلے دیاں ٹکراں۔

۹۔                 وَݙا ویری کوں پیئو دا پُتر۔

۱۰۔                وقت لنگھ ویندے ڳال یاد رہ ویندی اے۔

۱۱۔                 وقت پووے بادشاہواں ڄٹّی کون وِچاری۔

== ہ ==
۱۔                   ہِک کوڑھا، ݙوجھا، ڈھاک تے پݙے۔

۲۔                 ہَتھیں مہندی پیریں مہندی، ۱۰ اپݨے مہݨے ٻے کوں ݙیندی۔

۳۔                 ہٹی تے ٻہݨ نہ ݙیوے تے میݙا اُڑدا تولیں۔

۴۔                 ہولے ہولے چُڳے تے سنڄ کرے جُھڳے۔

۵۔                ہِک مرے ٻیا وِکاوے تریجھا ٻہہ تݙی تے کھاوے۔

۶۔                 ہر ویلھے دی کِٹ کِٹ گھڑیں دا پاݨی سُکا ݙیندی اے۔

۷۔                ہلیئے کوں نہ بیل، ہلیا اَن کھڑسی سویل۔

۸۔                ہِکّے چڑھدے تُرکی تازیاں، ہکے دَھرُکِن واڳ دے نال۔

۹۔                 سِک ہِک تے ݙو یارھاں۔

۱۰۔                ہِک چِکّڑ ݙوجھا بھیݙیں مُتریا۔

۱۱۔                 ہتھ کار دو دِل یار دو۔

۱۲۔                ہر کوئی بخت دا سلامی ہے، جوان دا کوئی سلامی نہیں۔

۱۳۔               ہِک نہ تے سو سُکھ۔

۱۴۔               ہِک زبان تخت تے ٻلھا دے، ہِک زبان کَھلّے کھوا وے۔

۱۵۔              ہک تِل چُکّی، سو چوٹاں کھاوے۔

                       ڳئی مصلحت وَل ہتھ نہ آوے۔

۱۶۔                ہِک دَر ٻدھا سَو در کُھلّے۔

۱۷۔               ہک بھاندا نہیں اُتو سویل اَن کھڑدے۔

== ی ==
۱۔                   یار وی تیلی تے سیندھ وی مَیلی۔

۲۔                 یاریں دی بھا بُھتاریں تے۔

۳۔                 یتیمیں دی کل تݙاں پیوسے، جݙاں آپ یتیم تھیوسے۔

۴۔                 یتیم رووݨ دے ہیلک ہوندن۔

۵۔                یتیم دی آہ عرش دے پاوے ہلا ݙیندی اے۔

== حوالہ ==
بزرگیں دا ورثہ سرائیکی اکھاݨ۔ مرتب: اعجاز دیروی، جھوک پبلشرز ملتان</text>
      <sha1>rj3l4pycotnl4761a4f3hu7o88kki2s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جمل جہان دی خیر ۔ میݙی ڳالھ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33723</id>
    <revision>
      <id>72949</id>
      <parentid>71156</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:00:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3110" sha1="2fmjea33zzy85ulalftvpldr4f25krw" xml:space="preserve">میں سرائیکی زبان دے ودھارے دا ، سرائیکی وچ لکھݨ پڑھݨ دا ، زبان کوں سکھݨ تے اونکوں سمجھݨ دا ، ہک طالب علم آں۔ زبان میݙی طلب ءِ، ایندے سارے صنفیں کوں ݙیکھݨ میݙا جنون ءِ، ایندا ہر جاہ تے چرچہ میݙا عشق ءِ، سرائیکی زبان دا ہر جاہ تے ٻولݨ میݙا خاب ءِ، تمام سرائیکی لکھݨ والے میݙے دل ءِچ وسدن پر جیندے بندے دی کوئی نہ کوئی خواہش ہوندی ءِ، میݙی خواہش سرائیکی ادب ءِ، میݙی خواہش میݙا اللہ سئیں ضرور پوری کریسے ، میں چاہنداں میݙی حیاتی وچ میݙیاں ساریاں لکھتاں چھپ ونڄن ، میں باقاعدگی دا لکھاری کائنی ، میݙی سنگت میکوں صلاحیں ݙیندی ءِ میݙی سنگت آہدی ہے ، یار! توں تاں واقعی لِکھ سڳدیں، میں ایں ڳالھ تے خوش تھی وینداں ، ول جیڑھی بلا ذہن وچ آوے لکھݨ پئے وینداں تے آپ کوں لکھاری سمجھ گھنداں ، ایں خوش فہمی وچ اے چوتھی کتاب چھپدی پئی ءِ۔ کتاب دا ناں ’’جمل جہان دی خیر‘‘ چُݨیا ڳئے، کیونجو اساں سارے خیر منگݨ والے اوں، ایں کتاب وچ مختلف موضوعات چھیڑیئے ڳن ، ایندے وچ کتھاں تئیں کامیاب تھیوں ایندا پتہ کائنی ، ایہا ڳالھ پڑھݨ والا کریسی ، یا ول آوݨ والا ویلھا کریسی۔ ہک ڳالھ ضرور آکھیساں جو نویں ٻالیں سانگے اے کتاب (Road Map) ہوسی ۔ اللہ سئیں کنوں دعاڳی اوںجو او ویلھا وی ضرور اَمسے ، جݙاں نکِے ٻال سرائیکی قاعدہ پڑھدے ودے ہوسن تے اساݙی خوشی ودھی پئی ہوسے ۔

میݙی سرائیکی نثر نگاریں ، شاعریں ، دانشوریں ، فنکاریں ، گلوکاریں ، پہلوانیں تے باقی شعبہ زندگی وچ زبان دی سنڄاݨ بݨݨ والیں کوں سلام پیش ءِ، تے ہک عرض خاص وی ہے جو جتنے ذوق والے بھرا ہن انہاں کوں چہیدا ءِجو گھر وچ ہک لائبریری بݨاوݨ تے اپݨے ٻالیں کوں سرائیکی ادب ضرور پڑھاون، تاں جو آوݨ آلی نسل اپݨی مادری زبان نہ بھُلے ۔دوستو ! کہیں وی آپاں کوں ہیں ٻولی دے حوالے نال محرومیں وچوں نی کڈھݨاں ، اے زبان دے ودھارے سانگے اساکوں اپݨی تاری آپ ترݨی پوسے۔ 

نیاز وند 

اسلم بھٹی 

کوٹ کرم خان 

رحیم یار خان 

0306-7665787

06-05-2025

== حوالہ ==
جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , [[جھوک پبلشرز ملتان|جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان]]</text>
      <sha1>2fmjea33zzy85ulalftvpldr4f25krw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>جمل جہان دی خیر</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33724</id>
    <revision>
      <id>72950</id>
      <parentid>71157</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:02:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3030" sha1="tu84ngrfpic3inkqna3f0izcw54kjno" xml:space="preserve">                        سرائیکی دعائیں دی زبان اے ، سرائیکی دیاں جیرھیاں وݙیاں دعائیں ہن انہاں ءِچ ’’جمل جہان دی خیر‘‘ سب توں وݙی دعا ہے۔ اسلم بھٹی دی کتاب دا اے ناں انہاں دے اندر دی چنڳائی تے وݙی سوچ کوں ظاہر کریندے ، وݙا بندا وݙی سوچ سوچیندے ، وݙے کم کریندے ، جیکر او الاوے تاں مٹھا الیندے تے کم دی ڳالھ کریندے ، ڳالھ ڳالھ نال دعا ݙیندے ،ہک ہک کوں تے ہر ہک کوں دعا ݙیندے تے نال اے وی آکھدے ہر دی خیر ، ہر دا بھلا ، وطن وسیب دی خیر، سرائیکستان ، پاکستان تے سارے جمل جہان دی خیر۔ 

                       اسلم بھٹی دی چوتھی کتاب اے ، لعل تے ہیرے ، سنیہا، وچھڑیاں کونجاں دے بعد ’’جمل جہان دی خیر‘‘ سرائیکی نثری ادب وچ بہترین اضافہ ہے۔ اسلم بھٹی اپݨی دھرتی ، اپݨی مٹی تے اپݨے وطن وسیب نال محبت کرݨ آلا او لکھاری اے جئیں اپݨی حیاتی سرائیکی کوں ݙتی اے ، میکوں یاد اے احٖ توں 35سال پہلے اساں جھوک خان پور توں شروع کیتا تاں اسلم بھٹی پہلے ݙینھ توں گھن تے احٖ تئیں جھوک دے نال اے ، جھوک دیاں تحریراں گواہ ہن جو اسلم بھٹی سرائیکی ماء دھرتی دا جانثار پُتر اے ۔ 

                       اسلم بھٹی بنیادی طور تے استاد اے ، استاد قوم دا معمار ہوندے ، استاد سانگے ہر طالب اوندا ٻال ہوندے تے ٻالیں کوں پتریں آنگے سمجھدے ، سرائیکی دی تنخواہ نہ گھنݨ دے باوجود اسلم بھٹی طالب علمیں وطن وسیب دی تعلیم دا درس ݙیندے تے سرائیکی کتاباں لکھدے ، ہر سرائیکی کٹھ میل ءِچ ویندے ، پر ہک ارمان اے ہے جو سرائیکی تعلیم سانگے بھرتی تھیوݨ آلے ڈھیر سارے استاد ایویں نی کریندے ، جیکر انہاں کوں سمجھ آ ونڄے تاں او وی سندھی تے بنگالی استاداں دا رتبہ پا سڳدن۔ اسلم بھٹی دے ابا سئیں سرائیکی دے محب ہن ، اسلم بھٹی اپݨے پیو دی پیت پالی اے ۔ انشاء اللہ اسلم بھٹی دے پُتر نعمان تے سلمان وی پیو ݙاݙے دے دڳ تے ٹرسن۔ 

ظہور احمد دھریجہ 

جھوک سرائیکی ملتان 

27-09-2025

== حوالہ ==
جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , [[جھوک پبلشرز ملتان|جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان]]</text>
      <sha1>tu84ngrfpic3inkqna3f0izcw54kjno</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>دِل ݙردِن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33735</id>
    <revision>
      <id>72948</id>
      <parentid>71169</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:58:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13487" sha1="njr4obk6wh1kx13ndcs0i1gg7h5wqgk" xml:space="preserve">دل ݙردے جݙاں کوئی بندہ اللہ سئیں دا آکھیا نی منیندا۔ دل ݙردے جݙاں بندہ اللہ سئیں دی بݨائی ہوئی پیاری مخلوق نال محبت نی کریندا۔ دل ݙردے جݙاں بندہ اپݨی طاقت کنوں ودھیک دعوے کریندے۔ سیاݨے بزرگ فرمیندن دل ݙردے جݙاں بندہ اپݨے خالق نال پیار کریندے تے اوندی مخلوق نال نفرت کریندے۔ دل ݙردے جݙاں بندے اپݨے پیوء ماء دی قدر نی کریندے۔ دل ݙردے جݙاں ہک طاقت ور ہیݨے تے زور اَزمیندے تے ول ایں ڳالھ کنوں وی نی ݙردا جو متاں ہیݨاں اللہ سئیں کوں دھانہہ چا ݙیوے۔ دل ݙردے جݙاں کوئی ویلھے دا حاکم نا حق دے فیصلے کریندے تے اے ڳالھ بالکل بھُل ویندے جو اوندے اُتے کوئی ٻیا وی حاکم راہندے جیرھا اساں ساریں دے فیصلے چنڳی طرح کریسے تے ولا چُلݨ ای نہ ݙیسے تے پچھسے ہُݨ ݙس ، اصل حاکم کون ئِ؟ ۔دل ݙردے جݙاں ہک بے ایمان ، بے حیاء تے بد کردار کہین شریف کوں رات کوں سمھݨ نی ݙیندا ، اوندی حق حلال دی کمت کوں چوری کریندے تے نال سینہ زوری وی ۔ 

دل ݙردے جݙاں کوئی کوڑا ، فریبی تے ضمیر فروش کچاری وچ اُچا اُچا الا تے کہیں سچے ، غیرت مند ، کمزور تے بے وس انسان کوں غلط ثابت کریندے تے اوں محفل وچ اوندے ہمنوا اونکوں سچا من تے فیصلہ اوندے حق وچ کریندن۔ دل ݙردے جݙاں کوئی بندہ ناپ تول وچ کھوٹ کریندے ، سودیں وچ ملاوٹ کریندے ، لین دین وچ بے ایمانگی کریندے ، برملا سود کھمدے تے اپݨے آپ کوں معاشرے وچ معزز سݙویندے۔ دل ݙردے جݙاں کوئی انسان ݙوجھے انسان دے نقصان تے خوش تھیندے ، ݙوجھیں کوں بے سکونا کر تے راضی تھیندے ، کہیں کوں ݙکھا ݙیکھ تے اپݨا ہاں ٹھریندے تے اللہ سئیں دی مخلوق کوں ہر ویلھے پریشان کیتی رکھدے۔ دل ݙردے جݙاں کوئی حکیم کہیں مریض دی زندگی نال کھیݙدے ، حکیم کون مریض دے مرض دا کوئی پتہ سُدھ نی ہوندا،ولا وی او مریض کوں کُوڑا دلاسہ ، غلط دوائی تے نامناسب مشورہ ݙیندے جیرھا مریض کوں فیدے دی بجائے نقصان ݙیندے۔ دل ݙردے اوں پیر کنوں جیرھا چھڑا اپݨے مریدیں کوں ٹھڳیندے ، اپݨے مریدیں دی نفسیات نال کھیݙدے ، اونکوں اللہ پاک دے پاک در تے جھُکݨ دا سبق نی ݙیندا تے مریدیں کوں اپݨے نال بھنگ، چرس تے مختلف نشیں دا ہیلکا کریندے۔ دل ݙردے اوں سجادے کنوں جیندا مقصد چھڑا لُٹ پھُر ءِ جیندی تمام زائرین دے کھیسے تے دید ءِ جیرھا ہر زارتی کنوں نہ چھڑا منگدے بلکہ کھسیندے، او کݙاہوں وی نی سوچیندا جو زائر کنوں گھر ول ونڄݨ دا کرایہ بھاڑا وی ہے یا کائنا۔ 

دل ݙردے دنیا دے رہݨ والے اوں مالک کنوں جیرھا اپݨے نوکر کنوں کم تاں ٻہوں وݙا گھندے مگر اوندے نال ول وانجھ ڈھیر کریندے جیویں ویلھ سر اونکوں تنخواہ نہ ݙیوݨ، وقت دے نال روٹی مانی نہ ݙیوݨ، اوندی طاقت کنوں ودھیک کم گھنݨ ، اوندے اُتے رحم نہ کرݨ ، زنانوریں دا کم کرا کرا تے اونکوں وی زناور سمجھݨ، نِکی نِکی ڳالھ تے کاوڑ کر تے ودھ گھٹ آکھݨ ، بد زبانی کرݨ آلے کنوں، دل ݙردے، دنیاوی اوں مالک کنوں جیرھا مستری ، مزدوریں کنوں کم تاں ویلھے سر گھندے مگر انسان دی اجرت انہاں دی محنت مزدوری ، کھاوݨ پیوݨ دا صحیح انتظام دا ناں ہووݨ ، خوش اخلاقی دی جاہ تے بد اخلاقی دا مظاہرہ کرݨ دا ہیلک ہوندے۔ دل ݙردے جݙاں کوئی بندہ مال ، ڈھڳی رکھݨ دا شوقین تاں ہوندے مگر انہاں بد زبانیں نال صحیح سلوک نی کریندا، انہاں کوں مار کٹائی دا شوق وی کریندے ، گھا ، پاݨی ، دُھپ، چھاں ، چھوڑ ، ٻدھ، دا دھیان نی کریندا۔ دل ݙردے جݙاں کوئی انسان اپݨے آپ کوں بے وس سمجھݨ پئے ونڄے ، او اپݨا لحاظ، اپݨی عزت تے اپݨا وقار دا تے لا ݙیندے ، اپݨے ہتھ پیر سلامت ݙیکھ تے اونکوں استعمال ناں کریندا ہووے تے منگݨ پنݨ کوں اہمیت ݙیندا ہووے۔ ݙٹھا ونڄے تاں نِکے کنوں نکا کم وی پنݨ کنوں کُئی گنا بہتر ءِ بندہ محنت مزدوری کرے مگر پنݨ توں پرہیز کرے تاں اے انسانیت تے ٻہوں وݙا احسان ہوسے۔ 

دِل ݙردے جݙاں کوئی بندہ وݙا کم نی کر سڳدا مگر خالی دعوے کریندے ، خالی دعوے تاں نکمیں دا شیوہ ءِ افسوس چھڑا ایں ڳالھ دا ہوندے جو خالی دعویں دی عادت بندے کوں چنڳاں انسان نی بݨݨ ݙیندی، اے عادت چنڳیں چنڳیں کوں پھوتی ، ٹرڑا، بے مروتا ، بے فیضا ، چھچھورا تے گندا بندہ بݨیندیءِ اے عمل خطرناک ءِ ایں تے عمل نی کرݨا چہیدا۔ دل ݙردے اوں بندے کنوں جیرھا ہر ویلھے ، ہر کہیں دے اڳوں ہر معاملے وچ کُوڑی قسم چیندے تے بجائے اوں کُوڑی  قسم دے پچھتاوے دے ہتھوں نہرا تھیندے ، اپݨے موقف کوں تقویت ݙیندے، ݙوجھیں کوں غلط سمجھدے او کݙاہوں ایں ڳالھ تے خیال نی کریندا جو او کُوڑی قسم چا تے اپݨے آپ کوں ویران پیا کریندے ، اپݨے ہتھیں نال اپݨے ہسدے وسدے گھر کوں بھاہ پیا لیندے ، اے ٻہوں افسوسناک عمل ءِ۔ دل ݙردے اوں بندیں کنوں جنہاں کوں ڳالھ کرݨ دی تمیز نی ہوندی ، جنہاں کوں وݙیں دا احترام ، چھوٹیں تے پیار ، استادیں دی محبت، ماء پیو دی قدر تے شعور نال نا واقفیت ہوندی ءِ جیرھے لوک ڳالھ ڳالھ تے مندے ݙیندن ، کہیں کوں وی چنڳاں نی سمجھدے ، ہر چنڳی ڳالھ وچوں برائی ڳولݨ دی کوشش کریندن۔ 

دل ݙردے انہاں لوکاں دے رویے کوں ݙیکھ تے جیڑھے کہیں وی شریف دیاں کنڈ پچھوں او برائیاں کریندن جیڑھیاں اوں وچ نی ہوندیاں ، جنہاں لوکیں دی ’’جی‘‘ وی پھئوٹ دے برابر ہوندی ءِ جیرھے لوک خواہ مخواہ ݙوجھیں نال ویر رکھیندن مگر کر کہیں دا کجھ وی نی سڳدے انہاں وچ عزت داریں دی ڳالھ کوں سہݨ دی عادت نی ہوندی ، انہاں دی چنڳی تربیت نی کیتی ڳی ہوندی ۔ ݙوجھیں دا معاشرے وچ اُچا مقام تے بے داغ کردار انہاں کوں تکلیف ݙیندے ، انہاں لوکاں کوں کہیں دے نال دلیل نال ڳالھ کرݨ دی جرات نی ہوندی ۔ دل ݙردے انہاں ادیب تے دانشور لوکیں کنوں جیرھے لوکیں دے دلیں وچ صحیح ڳا لھ نی ٻلہا سڳدے۔ دل ݙردے انہاں استادیں کنوں جیڑھے اپݨیں شاگردیں کوں صحیح تعلیم نی ݙیندے ، انہاں دا قیمتی ویلھا برباد کریندن۔ دل ݙردے انہاں لوکیں کنوں جیرھے ٻہوں سخت کلام کریندن ، انہاں دی زبان رُکھی ہوندی ءِجنہاں دی ڳالھ وچ کوئی شیری نی ہوندی ، جیڑھے ہر ویلھے اپݨے مطلب دی ڳالھ سمجھدن، مگر کݙاہوں وی ڳالھ دا مطلب نی سمجھدے ، ایجھے بندیں سانگے آکھیا ڳے اپݨیں لہجیں وچ نرمی اختیار کرو، مٹھا ٻولو تاں جو مٹھا سُݨ سڳو حالانکہ سخت کلامی کوں ایویں آکھیا ڳے جیویں بھاہ دا شعلہ ، جیڑھا ہمیشہ اپݨی تلخی دی وجہ نال بدنما داغ چھوڑویندے۔ سخت کلامی کلہپ دا باعث بݨدی ءِ خواہ مخواہ دی دشمنی ودھیندی ء،، اپݨیں عزیزیں کوں اوپرا بݨیندی ءِ سخت کلامی دا پرہیز گار ، بادشاہ بݨ ویندے ، او اݨ بھانوݨے توں دل کھسݨاں بݨدے ۔ 

سیاݨے آہدن زندگی جیوو تاں ایں طرز نال جیوو جو لوگ تہاݙے نال ملݨ دی سِک رکھن ، تہاکوں کجھ تھیوے تاں لوک ہنجوں وہاون ، انہاں کوں تہاݙا درد تھیوے ، لوک اپݨا خود دا درد بھل ونڄن مگر تہاݙی تکلیف کوں نہ بھُل سڳن۔ دل ݙردے انہاں لوکیں کنوں جنہاں کوں ڳالھ ڳالھ تے کاوڑ اَمدی ءِ تے ول تلے لہݨ دا ناں نی گھندی ، اونویں وی کاوڑ ہمیشہ ہیݨیں تے اَمدی ءِ کاوڑ طاقتور تے نی امدی کیوں جو بندیں کوں کمزور تے طاقتور دے کرداریں دا مکمل پتہ ہوندے ، اگر غصہ ڈھیر آ ونڄے تاں خاموش رہݨا زیادہ بہتر ءِ ڈھیر غصہ کرݨ والے ہمیشہ چنڳیں سنگتیں تے پیاریں عزیزیں کوں ونڄا ٻہندن، اے زندگی دا فلسفہ ءِ۔ دل ݙردے انہاں بندیں کنوں جیڑھے ہر ویلھے لائی وسمائی کیتی رکھدن ، ہر ویلھے ہر کہیں کوں آپت وچ بھڑاوݨ دی چس چیندن ، جیڑھے محبتیں تے سکون دے قاتل ان، ایندی ڳالھ سݨ تے اوں تئیں پڄاوݨ تے او وی پالش کر تے سنگا رپنگار تے مزید اضافتاں لا تے ایجھے بندے دوست نما دشمن ہوندن، انہاں تے اعتبار کرتے کئی لوک برباد تھیندن۔ دل ݙردے انہاں لوکیں کنوں جیڑھے اپݨا نکمے تے بے کار کم کوں اہم سمجھدن تے ݙوجھیں دے قیمتی تے اہم کم کوں اہمیت نی ݙیندے ، جیرھے ہمیشہ اپݨے تھوڑے فیدے دی خاطر ݙوجھیں دا ڈھیر سارا نقصان کریندن ، اے شیطان صفت انسان ہوندن جیڑھے خود آپ تاں محنت نی کریندے ، ٻنہاں دی محنت تے پاݨی پھیریندن۔ 

دل ݙردے انہاں بندیں کنوں جیرھے ݙوجھیں دے وسائل کھسیندن ، لوکیں دے مسائل ودھیندن انہاں دی خوش حالی دے قاتل بݨدن، کہیں کوں چنڳی روٹی کھمدیں نی ݙیکھ سڳدے ، کہیں دا چنڳاں بݨیا گھر انہاں کوں نی بھمدا ، کہیں دی چنڳی سواری تے اعتراض کریندن۔ دل ݙردے انہاں لوکاں کنوں جنہاں دے اندر سخاوت نی ہوندی ، کہیں بکھے تے مسکین کوں روٹی کھوا تے راضی نی تھیندے ، جیرھے مسکینیں ، فقیریں تے بے وس مجبور لوکیں کوں دڑکے ݙیندن ، دروں بھڄیندن، ودھ گھٹ الیندن۔ دل ݙردے انہاں لوکیں کنوں جیڑھے کہیں بے وس ، غریب تے فریادی دی ڳالھ نی سݨدے چھڑا اپݨا حکم چلا تے اوں تے عمل کریندن ، کہیں کوں ڳالھ کرݨ نی ݙیندے ۔ دل ݙردے انہاں سفاک بندیں کنوں جیرھے ݙینھ رات چھڑا لُٹ پھر کریندن ، مسافریں دا سامان کھسیندن، اللہ سئیں دے حکم کوں نی منیندے ، انہاں کوں مریندن ، بے وجہ قتل و غارت کریندن ۔ دل ݙردے انہاں بندیں کنوں جیرھے لفظیں دا استعمال صحیح نی کریندے تے ہر ویلھے دل آزاریاں کریندن ، ݙوجھیں دا ہاں ݙکھیندن ، مخلوق کوں پریشان کریندن، آپ وی پریشان راہندن۔ دل ݙردے انہاں لوکیں کنوں جیرھے ٻنہاں دے چہریں دی کھِل کھسیندن۔ 

== حوالہ ==
جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , [[جھوک پبلشرز ملتان|جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان]]</text>
      <sha1>njr4obk6wh1kx13ndcs0i1gg7h5wqgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کݙاہوں گِلا نہ کرو</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33741</id>
    <revision>
      <id>72976</id>
      <parentid>71175</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:15:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13909" sha1="1k2ymqlqbdeep3eu02i64pv2qgaxboi" xml:space="preserve">گِلا کرݨ انتہائی بے وقوفی تے نا شُکری ءِ اے ڳالھ اساکوں اساݙے مذہب نے وی ݙسی ءِ اللہ سئیں اوں بندے تے ناراض تھیندن جیڑھا ہر ویلھے ہتھ تے ہتھ رکھ تے ٻیٹھا رہے، تے گلا دا سارا بار قسمت تے ٻیٹھا ݙیوے ، انسان بھُل تے وی اپݨی قسمت دا گلا نہ کرے ، کجھ بندیں کوں اپݨیں وݙ ، وݙیریں دا گلہ کرݨ دا شونق ہوندے ، انہاں دے آکھݨ موجب ’’اساݙے وݙکے اساݙے سانگے کیا کر ڳن، اساݙے سانگے کیا بݨا ڳن، اساݙے کیتے کیا بچا ڳن، آپ تاں چنڳی چوکھی زندگی گزار ڳن ، آپ تاں سوہݨی تے صاف ستھری زندگی گزار ڳن ، اساکوں عذابیں وات ݙے ڳن، ایویں بالکل کئینی دنیا دا کوئی وی بندہ اینویں نی چہندا جو اوندی نسل اوکھی تھیوے ، اوندی اولاد ٻنہاں دراں تے رُلے ، اوندے پچھلے پریشانی دی زندگی گزارن ، اے ہک انسانی فطرت ءِ انسان آپ کوں ݙکھا کر سڳدے ، آپ مجبوری تے بے وسی زندگی گزار  سڳدے ، مگر اپݨی نسل ، اپݨی اولاد دے دڳ تے کنڈے نی وِچھا سڳدا۔ 

سمجھداری دا تقاضہ اے ہے جو اپݨی اولاد دے اڳوں اپݨیں وݙ وݙیریں دی تعریف کرو، پتہ نی او بُکھے رہ تے ، ݙکھے رہ تے ، پریشان تھی تے ، اوکھے تھی تے ، اپݨے پیٹ تے سُٻیاں ٻدھ تے مزدوریاں کر تے ، پہرے ݙے تے ، راتیں جاڳ تے ، اساکوں جوان کیتے نے ، اے ڳالھ چھڑا اللہ سئیں بہتر ڄاݨدن ، اساݙے وݙکیاں دے جسم تے پورا کپڑا وی ہایا کئینا ہا، انہاں دی جُتی ہئی یا پیروں راݨے ویلھا لنگھائے نے ، انہاں بے ترتیباں حالات وچ اساݙیں وݙیں اساݙی تعلیم تے تربیت تے کیویں زور لاتے جیویں ہک سرائیکی اکھاݨ ءِ ’’سونے دی سلھ ڳلے تاں انسان دا ٻچہ پَلے‘‘ کیویں اساکوں بیماری ، کوسہ ، تپ ، تپولی کنوں بچایا ، دنیا دے وچ اوہے ای لوک عظیم سݙویندن ، جیڑھے ہمیشہ اپݨیں دیاں عظمتاں بیان کریندن ، اپݨیں وݙکیں دی غربت تے ناز تے فخر محسوس کریندن جنہاں آپ غریبی دی زندگی وچ رہ تے اساݙے سانگے امیری والی زندگی دا ٻاݨ ماریا۔ 

زندگی وچ جیندا ہمیشہ اوہو ہوندے جیڑھا ݙوجھیں دی خاطر جیندے ، ݙوجھیں کیتے جیوݨ دا سبب بݨدے تے جیڑھا چھڑا خود اپݨے آپ سانگے جیندے ، لوک اونکوں مُردہ سݙیندن ، اپݨیں وݙیں کوں خود آپ وݙا بݨا تے انہاں دی وݙائی کوں وݙا کریسو تاں ول آپ وݙے سݙویسو، احٖ اپݨیں وݙیں کوں یاد رکھیسو تاں کل خود یاد رکھیے ویسو، تہاݙے چھوٹے تہاکوں یاد رکھیسن، اے مکافاتِ عمل ءِ احٖ اپݨیں وݙکیں دا گلہ کریسو تاں کل تہاݙا وی گلا تھیسی ، احٖ دے ویلھے دا پُتر اگر نافرمان تھیسے تاں کل او ہک ناکام پیئو بݨسے اوندے پُتر اوندی ڳالھ اصلوں نہ منیسن، اوندا وی جاہ جاہ تے بیادری وچ ،یاریں وچ ،اپݨیں وچ ، غیریں وچ ، گلا تھیندا راہسے تے او بندے وی ہلکے تھاں سݙئیے ویندن جیڑھے اپݨیں استادیں دا گلا کریندن ، اپݨیں استادیں دا گلہ ایویں ہوندے جیویں اپݨے آپ دا گلا ہووے ، اپݨے ہُنردا گلا ہووے، اپݨے فن دا گلا ہووے ، اپݨی تعلیم د ا گلا ہووے ، اپݨے وجود دا گلا ہووے ، اپݨے آپ دے انکار دا گلا ہووے ، پوری سنگت دا گلا ہووے ، پورے معاشرے دا گلا ہووے ۔ استاد دا گلا ادب دا گلا ءِ ماݨ دا گلا ءِ، معلومات دا گلا ءِ، ڄاݨ سنڄاݨ دا گلا ءِ، عقل دے سموریں دڳیں دا گلا ءِ، شعور دی ساری پرواز دا گلا ءِ۔ ہمیشہ استاد دی شان تے وݙائی بیان کیتی ونڄے ، استاد دا ہک اپݨا نویکلا مقام ءِ استاد دی اپݨی عزت ءِ استاد ہک چنڳائی دا ناں ءِ استاد آپ وݙا ہوندے ، ایں سانگوں او ٻالیں کوں عقل دا وݙا بݨیندے ، سنڄاݨ دا وݙا بݨیندے ، رشتیں دا وݙا بݨیندے ،ر شتیں کوں نبھاوݨ دا وݙا بݨیندے ، احساس دا وݙا بݨیندے ، ادب دا وݙا بݨیندے ، استاد دی شان وچ غلط سوچݨ بے ادبی ءِ استاد دے خلاف الاوݨ بے ادبی ءِ۔

جڳ مشہور جنگجو سکندرِ اعظم تے اوندا مشہور زمانہ استاد ارسطو کٹھے پندھ پئے کریندے ہن ، دڳ وچ طوفانی ندی آ ڳئی ، اوں طوفانی ندے بارے مشہور ہا جو اوں وچوں جیڑھا پار ونڄݨ دی کوشش کرے ہا او ٻݙ ویندا ہا، ندی کنارے پُڄ تے سکندرِ اعظم آکھیا ، استاد صاحب! پہلے ندی وچ میں ویساں ، اوندے استاد ارسطو ولدا ݙتا پہلے ندی وچ میں پہساں ، ایں ڳالھ تے ݙوہیں استاد شاگرددے درمیان جھیڑا تھی پیا، ارسطو عمر وچ وݙا ہا، سکندرِ اعظم نوجوان ہا، جھیڑا ایں ودھیا جو ݙوہیں اپݨیاں تلواراں میان وچوں کڈھ گھدیاں ، سکندر الاݨاں پہلے ندی وچ میں پہساں ، اگر توں ضد تے آیوں تاں زندگی کنوں ہتھ دھو ٻہسیں۔ ارسطو چُپ کر ڳیا، سکندر طوفانی ندی وچ پہہ ڳیا ، ندی دے تکھاج دی وجہ نال ڈہندا پمدا ، ٻݙدا تَردا ، پاݨی دے تکھاج نال بھڑدا ، چھولیں کوں مونہہ ݙیندا آخر پار ونڄ پُناں ۔ ݙوجھی بِھک توں اشارہ کیتُس ، ارسطو اوندا سارا حال ݙیکھدا ریہا اَخیر او وی ندی وچ گھریا ، وݙی اوکھ نال او پرلی مݨ تے پڄیا، تھوڑی ساہی کڈھ الاݨاں ’’سکندر اعظم احٖ دے بعد تیݙے میݙے رَستے جُدا ، تیݙا میݙا تعلق ختم ، تیکوں ذری برابر لحاظ نی آیا، میڈا شاگرد تھی تے میݙی نافرمانی کیتی ، میݙے اُتے تلوار چِھک گھدی ہاوی ، جݙاں میں آکھیا ہم پہلے میں ندی پار کریساں ول توں اتنی ضد کیوں کیتوئی ۔ سکندر اعظم انتہائی ادب نال ہتھ ٻدھ ، جھکی ڳچی کر تے الایا ’’استاد محترم ! اے ڳالھ بالکل کئینی جیڑھی تُساں فرمیندے پیو ، ڳالھ اصل وچ اے ہے تُساں میݙے استاد او ، میں شاگرد ہاں ، اگر میں لُڑھ تے مر ونڄاں ہا تاں تُساں ٻئے شاگرد بݨا سڳدے ہاوے تے اگر اللہ نہ کرے تُساں لُڑھ تے مر ونڄو ہا تاں میں اپݨا استاد کیویں پیدا کراں ہا‘‘

اے ہک استاد شاگر دی مثال ہئی جیڑھے استاد دے مقام سانگے ضروری ہئی ۔ استاد اے ڳالھ وی سکھیندے بار بار ہنجوں صاف کرݨ دی بجائے ہک واری ہمت کر تے اپݨی زندگی کوں انہاں لوکیں توں صحیح طریقے نال صاف کر ݙیو جیڑھے تہاݙیاں ہنجوں نکلݨ دی وجہ بݨدن، بندہ تکلیف دے عمل وچوں گزر ونڄے مگر ول وی کہیں دا گلا نہ کرے ۔ ایویں غیریں دے سامھیں اپݨیں یاریں دا گلا نہ کرے ، لکھاں اختلاف ہووݨ لکھاں نراضگیاں ہوون ، لکھاں کھوٹ ہوون ، یاریں دا گلا ہرگز نہ ہووے ، یاریں دا کنڈ پچھوں گلا اصل وچ تربیت کوں چیلنج کریندے ، تربیت تے ڳالھ اَئی اے تاں ول بندے دے پیو ماء تے ڳالھ ونڄ کھرڈی ءِ ہک کوتاہی انسان کوں اوندے چنڳے کردار کنوں پَرے کریندی ءِ ݙکھاوے دی نزدیکی کنوں ، حقیقت دیاں دوریاں بہتر ہوندن ، ایں ڳالھ دی لوڑھ ایں سانگوں پمدی ءِ جو گلا دی بجائے اگر برداشت کوں اندر وچ جاہ ݙتی ونڄے تاں گلا دا عمل نا مناسب تھی ویندے ، اونویں اینجھے تعلق کنوں لا تعلقی چنڳی ہوندی ءِجئین تعلق وچ احساس نہ ہووے ، یا مُک ونڄے تاں کوئی ڳالھ نی ، یاری وچ گلا نہ ہووے ، اے سیاݨیں دے نزدیک تے شعور وچ ہک ٻہوں وݙا ناپسندیہ عمل ءِ ہک ٻئی ڳالھ اے جو جیڑھی گلا دی عمر کوں درگھا کریندی ءِ او اے ہے اگر کامیابی چہندوتاں زندگی وچ موقع ݙیوݨ والیں کوں دھوکہ نہ ݙیو تے دھوکہ ݙیوݨ والیں کوں کݙاں زندگی وچ دوبارہ موقع نہ ݙیو۔ ناں تاں گلا دا عمل تہاݙے اندر داخل تھی ویسے۔ 

مہمان جݙاں موکل گھن تے ونڄݨ لڳے تے اوندی کنڈ پچھوں ہرگز اوندا گلا نہ کرو، اے عمل مہمان نوازی دے خلاف ءِ انسانیت دے خلاف ءِ اے عمل محبت دے نال نال انسانیت دی تذلیل ءِ انسانیت دی تربیت دا گلا ءِ انسانی سوچ دا گلا ءِ اوندے مکمل دھیان دا گلا ءِ ایجھی مہمان نوازی کنوں کھرا تے ستھرا انکار کئی درجے بہتر ءِ مہمان دیریں دی، وساخیں دی ، اوتاکیں دی ، گھریں دی زینت ہوندن مگر مہمان مہمان ہوون ، مہمان عذاب نہ ہوون ، مہمان شیطان نہ ہوون ، مہمان ݙو وڑھائو نہ ہوون، لگائی بجھائی دے کاریگر نہ ہوون ۔سیاݨے آہدن وݙا ہمیشہ او ہوندے جیڑھا اپݨے نال ٻیٹھے ہوئیں بندیں کوں چھوٹا محسوس نہ تھیوݨ ݙیوے ، اوں دے نال ٻہہ تے بندے فخر محسوس کرن ، وݙے بندے دی اے وی نشانی ہوندی ءِ جو او کہیں کوں چھوٹا نی سمجھدا ، اونویں وی دنیا وچ کوئی وی وݙا یا چھوٹا نی ہوندا، اے اساݙے معاشرے دی ولھ وانجھ ءِ اساں کہیں کوں وݙا تے کہیں کوں چھوٹا بݨائی ودوں ، وݙا ہونوݨ ہک عمل ءِ وݙا مہمان نواز ہوندے ،و ݙا دیرے دار ہوندے ، وݙا غیرت مند ہوندے ، او ہر کہیں دے ݙکھ سُکھ دا سانجھا بھائیوال ہوندے ، وݙے دی سوچ وݙی ہوندی ءِ اوندا کردار وݙا ہوندے ۔ 

وݙا کݙاہوں وی چھوٹیاں حرکتاں نی کریندا، وݙا کہیں دا نقصان نی کریندا، کہیں دا تھیا ہویا نقصان برداشت نی کریندا، وݙا کہیں کوں بے گھر نی کریندا، وݙا کہیں کوں بے اتھݨ نی کریندا، وݙا سُنڄ نی کریندا، وݙا جاہیں ، وسبے ویران نی کریندا، وݙا ہمیشہ آباد کریندے ، ویڑھے وسیندے ، چھوٹیں دی جائز لوڑھ ضرورت دا خیال رکھیندے ، اوندا اے منفرد عمل اونکوں باقی لوکیں کنوں وݙا بݨا ݙیندے ، وݙا شفا دی شکل وچ ہوندے ،جݙاں او ڳالھ کریندے تاں سݨݨ والیں کوں سواد اَمدے ، اوندے مونہہ دی ڳالھ زخم (پھٹ) تے مرہم محسوس تھیندی ءِ کجھ لوک چھڑا لوک نی ہوندے ، او اساݙے ݙکھ درد دا علاج ہوندن ، ݙوجھیں دی تکلیف کوں اپݨی تکلیف سمجھدن ، انہاں دے پریشانیاں دا حل ڳولیندن ، جݙاں انسان کوں کہیں وی ݙوجھے انسان دا درد ہاں کوں لڳݨ پئے ونڄے تاں ول سمجھ گھنو جو تُساں اللہ سئیں دی بݨائی ہوئی ٻہوں سوہݨی تخلیق او، ایجھے انسانیں کوں اللہ سئیں درگھی عمر ݙیوے ، دنیا تے انہاں شخصیات دا ہووݨ انتہائی ضروری ءِتے انہاں دی ٻہوں لوڑھ ءِ۔ سیاݨے آہدن جیڑھا کوئی ݙوجھیں دے ٻولݨ کنوں پہلے ٻولیندے تاں لوک اوندے علم کوں اہمیت نی ݙیندے ، مرتبہ نی ݙیندے، فضیلت نی ݙیندے، اصل وچ اوندی جہالت اوندی ایں حرکت توں سنڄاتی ویندی ءِ۔ 

== حوالہ ==
جمل جہان دی خیر . لکھاری: اسلم بھٹی , [[جھوک پبلشرز ملتان|جھوک پبلشرز, دولت گیٹ ملتان]]</text>
      <sha1>1k2ymqlqbdeep3eu02i64pv2qgaxboi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ݙاہ بادشاہواں دی جنگ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33747</id>
    <revision>
      <id>72959</id>
      <parentid>71227</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4387" sha1="0gn8vfigq2nwf7h63tf5l2c3gyb8mb8" xml:space="preserve">'''ݙاہ بادشاہواں دی جنگ''' (داشاراجنا یودھ) قدیم [[ہندوستان]] دی ہک ٻہوں وݙی تے اہم جنگ ہئی جیندے بارے معلومات اساکوں رگ وید توں ملدیاں ہن۔ ایہ جنگ تقریباً '''٣٠٠٠''' توں '''٣٥٠٠''' سال پہلے راوی دریا (پرُشنی) دے کنڈے تے لڑی ڳئی ہئی۔ ایہ جنگ ١٤٠٠ قبل مسیح وچ لڑی ڳئی۔ ایہ جنگ ہک تاریخی حقیقت ہے. ایں جنگ دا ذکر رگ وید وچ وی موجود ہے۔ جتھوں ایہ ثابت تھیندے جو رگ وید ١٢٠٠ ق م وچ لکھی ڳئی ہے۔ رگ وید وچ کرشن تے رام چندر دا ذکر کائنی۔ ایں سانڳے ایہ ثابت تھیندا ہے جو رام چندر تے کرشن ١٢٠٠ قبل مسیح توں بعد دے ہن۔ رام چندر ٨٠٠ ق م  دے ہن۔ کرشن وی تقریباً ایں دور دا ہے۔

=== جنگ دی وجہ تے فریق ===
ایہ جنگ ہک پاسے '''بھرت قبیلے''' دے راجہ '''سداس''' تے ٻئے پاسے '''١٠''' مختلف قبیلے دے اتحاد دے درمیان ہئی۔ انھاں ١٠ قبیلے وچوں ٥ وݙے قبیلے (آنو، دروہیوں، یادو، تروشا تے پورو) شامل ہن۔

* '''راجہ سداس دا مشیر:''' سداس دے نال حضرت وشوامترا دی بجائے '''وششٹہ''' ہن، جیندے توں وشوامترا ناراض تھی تے مخالف کیمپ وچ چلے ڳئے ہن۔
* '''اتحادی فوج:''' ١٠ بادشاہواں نے مل تے سداس تے حملہ کیتا تاں جو اوندی ودھدی ہوئی طاقت کوں روکا ون٘ڄ سڳے۔

=== جنگ دا نتیجہ ===
راجہ سداس نے عقل مندی تے بہادری نال ایہ جنگ جِت گھدی۔ روایت ہے جو اتحادی فوج نے دریا دا رخ موڑݨ دی کوشش کیتی ہئی پر سداس دی حکمتِ عملی نال او خود ای سیلاب وچ وہہ ڳئے۔ ایں فتح دے بعد &quot;بھرت&quot; قبیلہ پورے علاقے دا سب توں تگڑا قبیلہ بݨ ڳیا، تے ایں توں بعد ای اساݙے خطے دا ناں '''&quot;بھارت&quot;''' مشہور تھیا۔
----

=== سَو ویہڑا سلطنت  دا کردار ===
سَو ویہڑا یا '''سویر سلطنت''' (جس دا مرکز موجودہ ملتان تے سندھ دا اتلا علاقہ ہئی) دا تذکرہ قدیم تاریخ وچ ٻہوں اہمیت رکھدے۔

١. '''سویر تے سندھو قبیلے:''' قدیم لکھتاں دے مطابق، سَو ویہڑا سلطنت دے لوگ اکثر اتحادی فوجاں دے نال یا انھاں دے قریب ہوندے ہن۔ ایں جنگ دے حوالے نال سویرا (Sauviras) دا ناں براہِ راست تاں گھٹ آندے، پر ایہ منیا ویندے جو ایہ قبیلہ اوں ویلے دے سیاسی نظام دا ہک اہم حصہ ہئی۔ انو قبیلے دا تعلق سَو ویہڑا دے علاقے نال ہائی۔  انو قبیلے ایں جنگ وچ براہ راست حصہ گھدا ہائی ۔ 

٢. '''اثر و رسوخ:''' سَو ویہڑا دے حکمران اپݨے گھوڑیاں تے تجارت دی وجہ توں مشہور ہن۔ ماہرینِ لسانیات دا خیال ہے جو سویر سلطنت دے لوگ انھاں قبیلے وچوں ہن جنھاں نے بعد وچ سرائیکی وسیب دی تہذیب دی بنیاد رکھی۔

٣. '''جغرافیائی اہمیت:''' کیونکہ ایہ جنگ پنجاب دے دریاواں دے قریب لڑی ڳئی ہئی، ایں کیتے سَو ویہڑا (ملتان توں زیریں سندھ) دی سلطنت دا دفاعی تے تجارتی لحاظ نال ایں پورے خطے دے امن تے جنگ وچ وݙا ہتھ ہوندا ہئی۔

'''خلاصہ:'''

ݙاہ بادشاہواں دی جنگ نے ایہ فیصلہ کر ݙتا جو برصغیر دے میدانی علاقیاں تے ہݨ کیندی حکومت ہوسی۔ راجہ سداس دی جیت نے ہک نویں سیاسی عہد دی بنیاد رکھی، جیندے وچ سَو ویہڑا ورگی سلطنتاں نے اپݨی وکھری سن٘ڄاݨ برقرار رکھی۔
[[ونکی:تاریخ سرائیکستان]]</text>
      <sha1>0gn8vfigq2nwf7h63tf5l2c3gyb8mb8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>کیوان رضا'</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34181</id>
    <revision>
      <id>72978</id>
      <parentid>72638</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1600" sha1="cqmk939cwdwol1jyhfi2llwd111ih5d" xml:space="preserve">'''کیوان رضا''' ہک [[برطانیہ]] وچ رہن والے مالیاتی تعلیم نال وابستہ مواد تخلیق کرن والے کریئیٹر ہن۔ او مالیاتی مارکیٹاں بارے معلومات تے تعلیمی مواد آن لائن پلیٹ فارماں دے ذریعے پیش کریندے ہن۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://en.dailypakistan.com.pk/25-Sep-2026/kivan-raza-brings-financial-education-to-online-audiences |title=Kivan Raza Brings Financial Education to Online Audiences |website=Daily Pakistan}}&lt;/ref&gt;

کیوان رضا کئی سالاں توں مالیاتی مارکیٹاں بارے مطالعہ تے سیکھن دے کم نال وابستہ ہن۔ انہاں دے آن لائن مواد وچ مالیاتی موضوعات تے مارکیٹاں نال متعلق معلومات شامل ہن۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.suchtv.pk/urdu/weird/item/159128-how-kivan-raza-uses-digital-platforms-for-financial-education.html |title=How Kivan Raza Uses Digital Platforms for Financial Education |website=SUCH TV}}&lt;/ref&gt;

او یوٹیوب تے وی سرگرم ہن، جتھاں انہاں دے چینل دے 20 لاکھ توں ودھ سبسکرائبرز رپورٹ کیتے گئے ہن۔ او ہک مالیاتی کمیونٹی وی چلا رہے ہن، جتھاں مالیاتی موضوعات بارے معلومات تے تعلیمی مواد فراہم کیتا ویندا اے۔&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://dailyausaf.com/featured/2026/09/05/295298/ |title=Kivan Raza |website=Daily Ausaf}}&lt;/ref&gt;

== حوالہ جات ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>cqmk939cwdwol1jyhfi2llwd111ih5d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>تریموں بیراج</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34189</id>
    <revision>
      <id>72945</id>
      <parentid>72675</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:56:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3754" sha1="do831b5eevmhhx2l6nskd9zxv2zgune" xml:space="preserve">'''تریموں بیراج''' دریائے چناب تے ضلع جھنگ، صوبہ پنجاب، [[پاکستان]] وچ واقع ہک تاریخی بیراج ہے۔ اے دریائے جہلم تے دریائے چناب دے سنگم توں نشیب وچ، شہر جھنگ توں تقریباً 25 کلومیٹر دے فاصلے تے اٹھارہ ہزاری دے نیڑے ہے۔ اے بیراج چناب دے پاݨی کوں آبپاشی تے سیلاب کنٹرول واسطے قابو کریندے۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Trimmu_Barrage تریموں بیراج — انگریزی ویکیپیڈیا]&lt;/ref&gt;

[[File:Trimmu Head where Jhelum and Chenab meet in Jhang.jpg|thumb|تریموں بیراج، ضلع جھنگ]]

== تاریخ ==
تریموں بیراج 1938ء توں 1939ء دے دوران برطانوی انجینئراں تعمیر کیتا۔ اوندے چیف انجینئر جیمز ڈگلس ہارڈی بیڈفورڈ ہن۔ ایندا افتتاح 2 اپریل 1939ء کوں پنجاب دے گورنر سر ہنری کریک نے کیتا۔ شروع وچ ایندا ناں &quot;رواز برج&quot; وی رکھیا ڳیا ہئی، پر عام طور تے اینکوں تریموں ہیڈ دے ناں نال ڄاݨیا ویندے۔ 1962ء وچ ایندی دوبارہ تعمیر تھئی۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Trimmu_Barrage تریموں بیراج — انگریزی ویکیپیڈیا]&lt;/ref&gt;

== نہراں تے آبپاشی ==
تریموں بیراج توں ترے وݙیاں نہراں نکلدن: حویلی نہر، تریموں سدھنائی لنک نہر تے رنگ پور نہر۔ حویلی نہر ٹوبہ ٹیک سنگھ، جھنگ تے ملتان دے ضلعیاں وچ تقریباً 405,000 ہیکٹر رقبے کوں سیراب کریندی ہے، جݙاں جو رنگ پور نہر جھنگ تے مظفرڳڑھ کوں پاݨی ݙیندی ہے۔ مجموعی طور تے تریموں بیراج پنجاب دے 1.085 ملین ہیکٹر رقبے کوں آبپاشی مہیا کریندے۔&lt;ref&gt;[https://en.wikipedia.org/wiki/Trimmu_Barrage تریموں بیراج — انگریزی ویکیپیڈیا]&lt;/ref&gt;

== جدید مرمت ==
2021ء توں 2023ء دے دوران تریموں بیراج دی وݙی مرمت تے جدید کاری تھئی، جیندے نال ایندی سیلابی پاݨی گزارݨ دی صلاحیت تقریباً 645,000 کیوسک توں ودھ کے 875,000 کیوسک تھی ڳئی۔ ایں منصوبے وچ نویں دروازے لائے ڳئے تے پلاں دی تعمیر نو تھئی تاں جو سیلاب دے خطرے توں نیڑلے علاقیاں کوں بچایا ونڄ سڳے۔&lt;ref&gt;[https://www.thefreelibrary.com/Trimmu+Barrage.-a0539656657 تریموں بیراج دی مرمت — روزنامہ ڈان]&lt;/ref&gt;

== پل تے آمدورفت ==
تریموں بیراج صرف پاݨی قابو کرݨ دا کم نئیں کریندا — ایندے اتوں گزرݨ والا پل لاہور توں بھکر تے ڈیرہ اسماعیل خان ونڄݨ والی ٹریفک واسطے اہم رستہ ہے۔ بیراج دی عمارت وچ محرابی گرڈ آئرن پل دا ڈیزائن ورتیا ڳیا ہے، جیہڑا ویہویں صدی دے شروع دی انجینئرنگ دا عمدہ نمونہ ہے۔ مرمت دے دوران جݙاں بھاری ٹریفک واسطے پل بند رہیا تاں مسافراں کوں جھنگ شورکوٹ دے رستے لمبا چکر لاوݨا پیا، جیندے توں ایں پل دی اہمیت دا اندازہ تھیندے۔&lt;ref&gt;[https://www.thefreelibrary.com/Trimmu+Barrage.-a0539656657 تریموں بیراج دی مرمت — روزنامہ ڈان]&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>do831b5eevmhhx2l6nskd9zxv2zgune</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>اقبال سوکری</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34192</id>
    <revision>
      <id>72914</id>
      <parentid>72678</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:34:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4061" sha1="ezxfmhrfb2hmmjy7x3aakyv94zi8uwa" xml:space="preserve">'''اقبال سوکری''' سرائیکی ٻولی دا جدید دور دا ہک معروف شاعر ہے۔&lt;ref&gt;[https://www.thefreelibrary.com/Saraiki+Literature%3A+A+peep+into+past%2C+present.-a0744070247 Saraiki Literature: A peep into past, present — The Free Library]&lt;/ref&gt; او سرائیکی وسیب دے انھاں شاعراں وچوں شمار تھیندے جنہاں سرائیکی شاعری کوں جدید موضوعات تے اسلوب نال روشناس کرایا۔ اوندی شاعری وچ دھرتی نال محبت، سماجی مسائل تے انسانی جذبیاں دا اظہار ملدے۔

== ادبی زندگی ==
اقبال سوکری جنوبی پنجاب دے سرائیکی ادبی حلقیاں وچ ہک ڄاݨا پچھاݨا ناں ہے۔ او مشاعریاں وچ اپݨا کلام سݨا کے داد حاصل کریندا رہیا ہے۔ اوں سرائیکی ادبی تنظیماں دے پروگراماں وچ وی شرکت کیتی ہے۔ اوندی شاعری سرائیکی رسالیاں تے اخباراں وچ چھپدی رہندی ہے۔

== شاعری ==
اقبال سوکری زیادہ تر غزل تے نظم دی صنف وچ شاعری کریندے۔ اوں 1961-62ء وچ سرائیکی غزل لکھی، جݙاں نقاداں دا خیال ہئی جو غزل دا سرائیکی ادب وچ کوئی مقام کائنی۔&lt;ref&gt;[https://www.thefreelibrary.com/Saraiki+Literature%3A+A+peep+into+past%2C+present.-a0744070247 Saraiki Literature: A peep into past, present — The Free Library]&lt;/ref&gt; اوندیاں غزلاں وچ روایتی عشقیہ موضوعات دے نال نال سماجی تے قومی شعور وی ملدے۔ اوندی زبان سادہ تے پراثر ہے۔ اوں سرائیکی وسیب دے لوکاں دے ݙکھ سکھ کوں اپݨی شاعری دا موضوع بݨایا ہے۔ اوندے کلام وچ دھرتی نال گہری وابستگی جھلکدی ہے۔

== خدمات ==
اقبال سوکری نوجوان شاعراں دی رہنمائی وی کریندا ہے تے سرائیکی زبان دے فروغ کیتے کوشاں ہے۔ اوندے کلام دیاں نو کتاباں شائع تھی چکیا ہن جنہاں کوں قارئین ٻہوں پسند کیتا ہے۔&lt;ref&gt;[https://www.thefreelibrary.com/Saraiki+Literature%3A+A+peep+into+past%2C+present.-a0744070247 Saraiki Literature: A peep into past, present — The Free Library]&lt;/ref&gt; سرائیکی ادب دے نقاد اونکوں جدید سرائیکی شاعری دا اہم نمائندہ قرار ݙیندن تے اوندی شاعری تے تحقیقی مقالے وی لکھے ڳئے ہن۔

== موضوعات ==
اقبال سوکری دے کلام وچ محبت، دھرتی، مزدور دے ݙکھ تے سماجی ناانصافی جیہے موضوعات ملدن۔ اوں اپݨی شاعری وچ عام آدمی دی آواز بݨݨ دی کوشش کیتی ہے۔ اوندی نظماں وچ وسیب دے مسئلے، غربت تے لوکاں دیاں امیداں دا اظہار ملدے۔

== مشاعرے تے پذیرائی ==
اقبال سوکری [[ملتان]]، ڈیرہ غازی خان تے بہاولپور سمیت کئی شہراں دے مشاعریاں وچ اپݨا کلام سݨا چکے ہن تے ہمیشہ خوب داد وصول کیتی ہے۔ سامعین اوندی پرجوش تے دلنشین شاعری کوں ٻہوں پسند کریندن۔ اونکوں ادبی تنظیماں دی طرفوں اعزازات وی مل چکے ہن۔&lt;ref&gt;[https://www.southpunjabnews.com/2019/05/tribute-paid-to-seraiki-poet-miqbal.html?m=1 Tribute paid to Seraiki poet M. Iqbal Sokri — South Punjab News]&lt;/ref&gt; 2019ء وچ لاہور آرٹس کونسل اونکوں خراج تحسین پیش کرݨ کیتے خصوصی نشست دا اہتمام کیتا ہئی۔&lt;ref&gt;[https://www.southpunjabnews.com/2019/05/tribute-paid-to-seraiki-poet-miqbal.html?m=1 Tribute paid to Seraiki poet M. Iqbal Sokri — South Punjab News]&lt;/ref&gt;

== حوالے ==
&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>ezxfmhrfb2hmmjy7x3aakyv94zi8uwa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ݙوجھے شاعراں دا کلام شاکر شجاع آبادی دے ناں تے کیوں ؟</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34256</id>
    <revision>
      <id>72957</id>
      <parentid>72766</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T07:59:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1276" sha1="qpv4v9hfsdewq109o2yo6cn9o7pruo1" xml:space="preserve">                        ایہ حقیقت ہے جو بعض شاعراں دا کلام گلوکار [[شاکر شجاع آبادی]] دے ناں تے ڳمدن، جݙاں شاکر شجاع آبادی کوں ایندا علم تھیندے تاں او تردید کریندن جو اے کلام میݙا کائنی۔ اے اڄ توں نئیں ہمیشہ توں تھیندا آئے، قوال تے وݙے وݙے ڳاوݨ آلے ݙوجھیں دے کلام کوں خواجہ فرید دے ناں دے نال ڳمدن، ایں توں انہاں کوں داد مل ویندی ہے ، واہ واہ تے او خوش تھیندن حالانکہ اے بے ادبی وی ہے تے خیانت وی ہے۔ گلوکاریں دے علاوہ سوشل میڈیا دے نوجوان وی اڄ کل ایں طرح دیاں غلطیاں کریندے نظردن۔ شاکر شجاع آبادی دے علاوہ سئیں احمد خان طارق، امان اللہ ا رشد دے ناں وی بعض سنگر این٘ویں استعمال کر ویندن پر ایہ اعلیٰ ظرف شاعر عوام کو حقیقت ݙسا ݙیندن۔ 

== حوالہ ==
شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء</text>
      <sha1>qpv4v9hfsdewq109o2yo6cn9o7pruo1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>احمد خان طارق ۔ شاکر دی تعریف</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34272</id>
    <revision>
      <id>72913</id>
      <parentid>72782</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T06:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="850" sha1="3wdhvgcbo942xm41qgihi5z53im4mxs" xml:space="preserve">                        عظیم سرائیکی شاعر سئیں احمد خان طارق دے مونہوں شاکر شجاع آبادی دی ہمیشہ تعریف سݨی اے ۔ سئیں احمد خان طارق نال جݙاں کہیں کٹھ میل ءِچ ملاقات تھی اے یا جھوک دے دفتر تشریف گھن آئن ، شاکر دا ضرور پُچھئے ۔ شاکر صاحب وی سئیں احمد خان طارق کوں ہمیشہ عظیم شاعر تے عظیم انسان آکھیا۔ ہک واری [[شاکر شجاع آبادی]] آکھیا جو احمد خان طارق تے امان اللہ ارشد دی شاعری بہترین تے لاجواب ہے۔ 

== حوالہ ==
شاکر شجاع آبادی. شاعری تے شخصیت, مصنف: ظہور دھریجہ ، جھوک پبلشرز ملتان، 2026ء</text>
      <sha1>3wdhvgcbo942xm41qgihi5z53im4mxs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>یونس ساحل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34287</id>
    <revision>
      <id>72961</id>
      <parentid>72877</parentid>
      <timestamp>2026-10-16T08:01:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Sraiki</username>
        <id>12</id>
      </contributor>
      <origin>72961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3453" sha1="jze8vtrxc4bgf83qa2uic41rt3fa6qz" xml:space="preserve">'''یونس ساحل''' [[پاکستان]] نال تعلق رکھݨ آلے ہک کاروباری شخص تے سوشل میڈیا مواد تخلیق کرݨ آلے فرد ہِن۔ مختلف آن لائن اشاعتاں وچ انہاں دے کاروبار، ڈیجیٹل سرگرمیاں تے فلاحی کم بارے مضامین شائع تھئے ہِن۔&lt;ref name=&quot;DailyPakistan&quot;&gt;[https://en.dailypakistan.com.pk/15-Sep-2026/muhammad-younas-sahil-mahay-combines-content-creation-business-and-community-work Daily Pakistan — Muhammad Younas Sahil Mahay Combines Content Creation, Business and Community Work]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SAMAA&quot;&gt;[https://www.samaa.tv/2087354512-younas-sahil-businessman-tiktok-creator-with-interests-in-pakistan-uae SAMAA TV — Younas Sahil]&lt;/ref&gt;

== کاروبار تے سوشل میڈیا ==

روزنامہ پاکستان، سما ٹی وی تے سُچ ٹی وی اُتے شائع تھئے مضامین وچ یونس ساحل نال منسوب کاروباری سرگرمیاں تے سوشل میڈیا مواد دی تخلیق دا ذکر موجود ہے۔ انہاں مضامین وچ پاکستان تے متحدہ عرب امارات نال کاروباری تعلقات دا وی ذکر کیتا گیا ہے۔&lt;ref name=&quot;DailyPakistan&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SAMAA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;SuchTV&quot;&gt;[https://www.suchtv.pk/technology/item/136896-muhammad-younas-sahil-mahay-combines-business-tiktok-and-content-creation.html SUCH TV — Business, TikTok and Content Creation]&lt;/ref&gt;

== فلاحی سرگرمیاں ==

روزنامہ آسف تے ہور آن لائن اشاعتاں اُتے شائع تھئے مضامین وچ یونس ساحل نال منسوب فلاحی سرگرمیاں تے کمیونٹی دی مدد دا ذکر کیتا گیا ہے۔ انہاں سرگرمیاں دے پیمانے تے اثرات بارے مزید تفصیل لئی آزاد تے معتبر ذرائع دی ضرورت ہے۔&lt;ref name=&quot;Ausaf&quot;&gt;[https://dailyausaf.com/featured/2026/09/02/294797/ Daily Ausaf — مضمون]&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Express&quot;&gt;[https://www.express.pk/story/2837501/who-is-muhammad-younis-sahil-mahe-known-for-business-tiktok-and-philanthropic-activities-2837501 Express Urdu — Who Is Muhammad Younis Sahil Mahe?]&lt;/ref&gt;

== میڈیا وچ ذکر ==

یونس ساحل بارے AAJ News، Daily Pakistan، SAMAA TV، SUCH TV، BOL News، Express Urdu تے ہور اشاعتاں اُتے مضامین شائع تھئے ہِن۔ انہاں مضامین دے عنوانات وچ کاروبار، سوشل میڈیا تے فلاحی سرگرمیاں دا ذکر شامل ہے۔&lt;ref&gt;[https://www.aaj.tv/news/30521243 AAJ News — مضمون]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dailypakistan.com.pk/28-Sep-2026/1962026 Daily Pakistan — مضمون]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bolnews.com/business/younas-sahil-mahays-business-social-media-and-welfare-work BOL News — Business, Social Media and Welfare Work]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.suchtv.pk/urdu/weird/item/159098-mohammad-yonous-sahil.html SUCH TV Urdu — مضمون]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://urdu.bolnews.com/pakistan/858620/ BOL News Urdu — مضمون]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.dhakatribune.com/entertainment/422127/202610132143 Dhaka Tribune — مضمون]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://techbullion.com/younas-sahil-building-a-business-legacy-through-vision-and-diversification/ TechBullion — Younas Sahil: Building a Business Legacy Through Vision and Diversification]&lt;/ref&gt;

== حوالہ جات ==

&lt;references /&gt;</text>
      <sha1>jze8vtrxc4bgf83qa2uic41rt3fa6qz</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>